Antaŭkambrio

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="eo">
  <siteinfo>
    <sitename>Vikipedio</sitename>
    <dbname>eowiki</dbname>
    <base>https://eo.wikipedia.org/wiki/Vikipedio:%C4%88efpa%C4%9Do</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Aŭdvidaĵo</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Specialaĵo</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Diskuto</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Uzanto</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Uzanto-Diskuto</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vikipedio</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Vikipedia diskuto</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Dosiero</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Dosiero-Diskuto</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki-Diskuto</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Ŝablono</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Ŝablono-Diskuto</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Helpo</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Helpo-Diskuto</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Kategorio</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Kategorio-Diskuto</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Portalo</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Portala diskuto</namespace>
      <namespace key="102" case="first-letter">Projekto</namespace>
      <namespace key="103" case="first-letter">Projekta diskuto</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Modulo</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Modulo-Diskuto</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
      <namespace key="2600" case="first-letter">Topic</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Antaŭkambrio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>171</id>
    <revision>
      <id>9365795</id>
      <parentid>9114711</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>informkesto geologiaj periodoj</comment>
      <origin>9365795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="909" sha1="qlp4mmytq6dguznplgchksd8ojby231" xml:space="preserve">{{Geologia tempo}}'''Antaŭkambrio''' estas la longa tempo de la [[Tero|Tera]] formiĝo ĝis la apero de unuaj prabestoj, kiu daŭris de antaŭ 4.600 ĝis antaŭ 570 milionoj da jaroj. Dum tiu tempo ne ekzistis formoj de [[vivo (biologio)|vivo]] krom eble mikroboj. Ĝi estas komuna nomo por ĉiuj eraoj kaj formacioj antaŭ [[Kambrio]]. La antaŭkambria erao dividiĝas je du grandaj partoj:
* [[Arkeozoiko]] - la unua erao de Antaŭkambrio, dum kiu apenaŭ ekzistis vivantaj [[organismo]]j sur la [[planedo]] Tero. Proksimuma aĝo - 4.500 milionoj da jaroj.
* [[Proterozoiko]] - la dua erao de Antaŭkambrio. Proksimuma aĝo - 1.100 milionoj da jaroj.

Ĉi tiun epokon sekvis la [[Paleozoiko|paleozoika erao]], dum kiu evoluis la plimulto de la nun ekzistantaj [[plantoj]] kaj [[bestoj]].

{{Projektoj|ReVo=kambri.antaux0o}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Antaŭkambrio| ]]
[[Kategorio:Geologiaj temposkaloj]]</text>
      <sha1>qlp4mmytq6dguznplgchksd8ojby231</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Antoni Grabowski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>388</id>
    <revision>
      <id>9365744</id>
      <parentid>9346510</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:08:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tradukoj */</comment>
      <origin>9365744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21764" sha1="8qsccw63iby3q79b3dfvvst46qliewm" xml:space="preserve">{{Unua}}
{{Informkesto homo
 | loko de naskiĝo        =  vilaĝo [[Nowe Dobra|Neuguth]] apud [[Culm an der Weichsel]] (ekde 1918 [[Nowe Dobra]] apud [[Chełmno]])
 | nacieco                = [[poloj|polo]]
 | tradukis               = [[Antoni Grabowski#Tradukoj|Tradukoj]]
 | verkis                 =  [[Antoni Grabowski#Originalaj poemoj|jen]]
 | esperantistiĝis en     = [[1887]]
 }}
[[Dosiero:Polaj e-poetoj.jpg|eta|300px|Antoni Grabowski (en la centro) kun aliaj polaj esperantaj poetoj. De maldekstre: [[Stanisław Braun]] ([[Wiktor Elski]]), [[Stanisław Karolczyk]] ([[Eska]]), Antoni Grabowski, A. Hinz (?), [[Włodzimierz Pfeiffer]].]]
[[Dosiero:Grabowski-tablica.JPG|eta]]

'''Antoni GRABOWSKI''' (naskiĝis la {{daton|11|junio|1857}} en la vilaĝo [[Nowe Dobra|Neuguth]] apud [[Culm an der Weichsel]] (ekde 1918 [[Nowe Dobra]] apud [[Chełmno]]), mortis la {{daton|4|julio|1921}} en [[Varsovio]]&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. p. 6.&lt;/ref&gt;) estis [[Pollando|pola]] [[kemiisto]]-[[inĝeniero]] de [[Prusio|prusa]] ŝtataneco kaj frua Esperanto-aktivulo, kiu precipe per siaj [[traduko]]j grave influis la evoluon de la Esperanta literatura lingvo.

== Eduko kaj profesio ==
Baldaŭ post lia naskiĝo la familio transloĝiĝis de [[Nowe Dobra|Neuguth]] al [[Thorn]] (ekde 1918 [[Toruń]]). Pro nesufiĉaj vivrimedoj Antoni jam en aĝo de dek-kelkaj jaroj, tuj post la fino de la [[elementa lernejo|baza lernejo]], devis komenci labori. Tamen lin plu pelis grandega lernovolo; sen ies helpo li [[aŭtodidakto|aŭtodidakte]] preparas sin por la ekzameno por aliro de [[gimnazio]]. Tiun ekzamenon li pasis kun elstaraj rezultoj. Dum la sekva lernado en la luterana Akademia Gimnazio en [[Thorn]] li atingis bonegajn rezultojn; per siaj abundaj scioj li superis la samaĝulojn; sekve oni sendis lin du fojojn en pli altan klason. En septembro de la jaro [[1879]] li finis la gimnazion. Baldaŭ poste pliboniĝis la financa situacio de la familio. Grabowski nun studis [[filozofio]]n kaj [[naturscienco]]jn en la Universitato de Breslau (hodiaŭ [[Vroclavo]]).&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. p. 6.&lt;/ref&gt; Poste li studlaboris kiel inĝeniero pri [[kemio]] en [[Zawiercie]] kaj en diversaj lokoj kiuj nun apartenas al [[Ĉeĥio]], post kio li iĝis estro de teksaĵ-fabriko en [[Ivanovo|Ivanovo-Voznesensk]] ([[Rusujo|rusa]] urbo 250&amp;nbsp;km nordoriente de [[Moskvo]]).

Dum tiu tempo li daŭre profunde studis kemiajn problemojn. Liaj multaj [[teknologio|teknologiaj]] [[invento]]j faris lin pli vaste konata inter fakuloj en tuta Eŭropo. Grabowski publikigas multajn fakajn artikolojn. Siajn inventaĵojn li priskribis interalie en la revuoj ''Chemik Polski'' kaj ''Przegląd Techniczny''. Li tradukis tiutempe elstaran libron pri kemio, verkitan de [[Ira Remsen]], el la angla al la pola kaj poste iĝas membro de komitato, kies tasko estis ellabori [[pola lingvo|polalingvan]] [[tekniko|teknikan]] [[terminologio]]n. Kelkajn jarojn pli malfrue, en la jaro [[1906]], aperis lia ''Słownik chemiczny'', la unua kemia vortaro por poloj.

== Esperanto kaj literaturo ==
Jam dum sia universitata tempo Antoni Grabowski evoluigis profundan interesiĝon pri [[literaturo]]. Li estis membro de la Literatura Slava Societo (''Towarzystwo Literacko-Słowianskie'') en Vroclavo. Sed Grabowski entuziasmiĝis ne nur pri la polaj lingvo kaj literaturo; iom post iom li lernos 9 fremdajn lingvojn kaj aldone li regos minimume 15 pasive. Antaŭ tiu fono ne mirigas, ke la studento Grabowski interesiĝas ankaŭ pri la ideo de lingvo internacia. Tiun ĉi rolon tiam pretendis [[Volapuko]], do li lernis ĝin. Kiam Grabowski vizitis [[Johann Martin Schleyer]], la aŭtoron de la lingvoprojekto, montriĝis, ke eĉ ĉi tiu ne kapablis flue paroli Volapukon. Finfine ambaŭ interparolis germane. Post tiu ĉi elreviĝo Grabowski tuj ĉesis okupiĝi pri Volapuko, tamen li ne rezignis pri la ideo de [[internacia planlingvo]].&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. p. 7.&lt;/ref&gt;

En la jaro [[1887]] li aĉetis kaj trastudis la freŝe aperintan libreton [[Unua Libro|&quot;''Dr-o Esperanto. Internacia Lingvo. Antaŭparolo kaj plena lernolibro''&quot;]], en kiu [[L. L. Zamenhof]] prezentas sian lingvoprojekton, kiu baldaŭ konatiĝos sub la nomo &quot;[[Esperanto]]&quot;. Forte impresita de ties travidebla strukturo kaj surprize rapide akirebla esprimkapablo li vojaĝis al [[Varsovio]] kaj vizitis Zamenhof-on; en tiu tago okazis inter ili la unua buŝa dialogo en Esperanto.

Same kiel Zamenhof, Antoni Grabowski plene konsciis pri la signifo de la literaturo en la evoluo de lingvoj kaj despli de Esperanto, kiu ekpaŝis sur la vojo de lingvoprojekto al lingvo plene funkcianta en ĉiuj sferoj de la vivo. Grabowski jam baldaŭ ekagis; [[1888]] aperis lia traduko de ''La Neĝa Blovado'' de [[Aleksandr Puŝkin]].&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. p. 8.&lt;/ref&gt; En la jaro [[1889]] sekvis &quot;La gefratoj&quot; de [[Johann Wolfgang von Goethe]].&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. p. 9.&lt;/ref&gt;

Komence de la 1890-aj jaroj Grabowski estis malkontenta pro la malrapideco de la disvastiĝo de Esperanto. Li kredis, ke ĝin kaŭzas malperfektaĵoj de la lingvo. Sekve li pledis por reformoj, eĉ ellaboris propran lingvoprojekton, sed en la voĉdonado de la jaro 1894 li voĉdonis kontraŭ reformoj kaj ekde tiam defendis la lingvan bazon, la t.n. ''[[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]]''.

Kiam en [[1904]] fondiĝis la [[Varsovia Societo Esperantista]] Grabowski fariĝis ties prezidanto. Post la transformiĝo al [[Pola Esperanto-Societo]] en [[1908]], li prezidis longe plu. Ekde la sama jaro li direktoris en la gramatika sekcio de la [[Akademio de Esperanto]]. Samtempe li publikigis artikolojn kaj prelegis pri Esperanto kaj organizis kursojn.

En la jaroj 1908-1914 Grabowski kiel la unua gvidis Esperanto-kursojn en kelkaj lernejoj de [[Varsovio]]. Jam en artikolo el la jaro 1908 li atentigis pri la [[propedeŭtiko|propedeŭtika]] valoro de Esperanto. Interalie li montris per konkretaj ekzemploj, kiagrade la antaŭa [[lerno]] de Esperanto helpas lerni la [[franca lingvo|francan]] kaj [[latina lingvo|latinan]] lingvojn (aserto tiutempe tre surpriza por la publiko).

La [[antologio]] &quot;El Parnaso de Popoloj&quot;, kiu aperis en [[1913]], estas kolekto de 116 poemoj, kiuj reprezentas 30 lingvojn kaj kulturojn; 6 estis originale verkitaj en Esperanto, 110 tradukitaj.

Dum la [[unua mondmilito]] Grabowski, jam malsana, restadis solece en Varsovio, sen siaj familianoj, kiuj fuĝis al [[Rusio]]. En tiu ĉi situacio li tradukis la polan [[patriotismo|patriotan]] [[epopeo]]n ''[[Sinjoro Tadeo]]'' de [[Adam Mickiewicz]].&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. pp. 18-29.&lt;/ref&gt; Ĝin Grabowski rekreis formfidele, elprovis latentajn eblojn de la planlingvo kaj tiel donis gravajn impulsojn al la plua evoluo de la esperantlingva poezio.

Post la morto de Zamenhof li vivis tre soleca, kaj pli kaj pli turmentis lin ankaŭ lia kormalsano, kiun li ne povis konvene kuraci pro liaj premaj financaj cirkonstancoj. Kiam post la fino de la [[Unua mondmilito|milito]] lia familio revenis, li jam estis preskaŭ elĉerpita korpe. Tamen li laboris plu por Esperanto, ĝis sia subita morto pro koratako en la jaro [[1921]].

== Sinjoro Tadeo en Esperanto ==
[[Roman Dobrzyński]], en sia artikolo ''Sinjoro Tadeo parolas Esperante'',&lt;ref&gt;[[Roman Dobrzyński]], ''Sinjoro Tadeo parolas Esperante'' en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 736-747.&lt;/ref&gt; parolas pri ''Sinjoro Tadeo'' kiel la majstroverko de [[Adam Mickiewicz]] (Adam Mickjeviĉ) pri junulo Tadeusz Soplica (Tadeuŝ Soplica) kiu flirtas, fuĝas eksterlanden kaj revenas kun la napoleona armeo. Mickiewicz planis verki nur &quot;idilian rememoraĵon&quot;, sed poste li &quot;modifis la enhavon&quot; por malfermi &quot;la perspektivon de la nacia sendependiĝo&quot;, tio estas la verko iĝis nacia [[epopeo]]. Tiukadre la eseisto resumas la biografion de Mickiewicz kadre de la historia kaj politika fono de sia vivo. La verko estas komponita de 8600 versoj, verkitaj inter 1832 kaj 1834. Ĝi estis tradukita de Antoni Grabowski en kontakto kun Zamenhof, same kiel ekzistas 78 tradukoj en 30 lingvoj, kaj adaptita al [[kino]] fare de la pola reĝisoro [[Andrzej Wajda]] uzanta &quot;850 versojn, do apenaŭ dekonon de la tuto&quot;. La filmo estis subtekstigita en Esperanto uzante la tradukon de Grabowski.&lt;ref&gt;Citaĵoj el op. cit. pp. 736-744.&lt;/ref&gt;

== Verkoj ==
=== Originalaj poemoj ===
[[Dosiero:Antoni Grabowski.Originalaj poemoj esperantaj.pdf|dekstra|156px|eta]]

* ''[[s:La Tagiĝo|La tagiĝo]]''
* ''[[s:La Reveno de l' Filo|La reveno de l' filo]]''
* ''[[s:Sur unu kordo|Sur unu kordo]]''
* ''[[s:Al la semanto|Al la semanto]]''
* ''[[s:Jubilea kantato|Jubilea kantato]]''
* ''[[s:Saluto el Varsovio|Saluto el Varsovio]]''

=== Antologioj - tradukoj kaj originalaĵoj ===
* ''[https://pt.scribd.com/document/339742099/La-Liro-de-La-Esperantistoj-1893 La liro de la esperantistoj]'' ([[s:La Liro de la Esperantistoj|en Vikifontaro]]) - poemkolekto - 1893 (vidu [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr54/liro.html recenzon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061001225126/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr54/liro.html |date=2006-10-01 }})
* ''[[El Parnaso de Popoloj]]'' (1913), kolekto de 116 poemoj (ses originale verkitaj, cent dek tradukitaj) kiuj reprezentas 30 lingvojn kaj kulturojn&lt;ref&gt;(eo) Tomasz Chmielik, ''Grabowski, modelo por Esperantio'', [[Literatura Foiro]], p. 135, n-ro 311, Junio 2021.&lt;/ref&gt;.

=== Tradukoj ===
[[Dosiero:Pekoj de l infaneco.jpg|eta|200px|Kovrilpaĝo de Bolesław Prus: Pekoj de l' infaneco; 1980; tradukis Antoni Grabowski]]
* ''[[La Gefratoj]]'' de [[Johann Wolfgang von Goethe]] - 1889
* ''[[Mazepa]]'', dramo de [[Juliusz Słowacki]]
* ''[[Halka]]'', opero de [[Stanisław Moniuszko]]
* ''[https://dlibra.kul.pl/dlibra/show-content/publication/edition/35509?id=35509 Kio Okazis Foje en Sidono?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211130060917/https://dlibra.kul.pl/dlibra/show-content/publication/edition/35509?id=35509 |date=2021-11-30 }}''
* ''[[Sinjoro Tadeo]]'' de [[Adam Mickiewicz]]
* ''[[La neĝa blovado]]'' de [[Aleksandr Puŝkin]] - 1888
* ''[[En Svisujo]]'' de [[Juliusz Słowacki]]
* ''[[Ŝi, la tria|Ŝi la tria]]'' de [[Henryk Sienkiewicz]]
* ''[[Pekoj de Infaneco]]'' de [[Bolesław Prus]]
* ''[[Consilium Facultatis]]'' de [[Jan Aleksander Fredro]]
* ''[[La nova jaro]]'', novelo de [[Bolesław Prus]]
* ''[[Janko-Muzikanto]]'', novelo de [[Henryk Sienkiewicz]]

=== Aliaj ===
* ''Kondukanto internacia de l' interparolado''
* ''Granda Vortaro Pola-Esperanto kaj Esperanto-Pola''

=== Artikoloj ===
* ''[[s:Esperanto kiel propedeŭtiko de lingvoj|Esperanto kiel propedeŭtiko de lingvoj]]'', [[Pola Esperantisto]], [[1908]]

== Bibliografio ==
* Tomasz Chmielik, ''Grabowski, modelo por Esperanto'', [[Literatura Foiro]], n-ro 311, junio 2021, paĝoj 132-139
* [[Zofia Banet-Fornalowa]]: ''Antoni Grabowski — eminenta Esperanto-aganto'', unua eldono ĉe [[VoKo]], Breda 1993, 20 paĝoj; &lt;br /&gt;nova eld. Czeladź, Hejme, 2001, ISBN 83-907637-2-9, (140 p.) [http://esperanto-ondo.ru/R-grab.htm &gt;recenzo 1] [https://www.esperanto.be/fel/mon/rec/agra.html &gt;recenzo 2]
* [[Marcel Delcourt]] 1971: ''Grabowski, ĝuste antaŭ 50 jaroj'', ''[[Esperanto (revuo)|revuo Esperanto]]'', n-ro 788 (7-8), p. 122-123
* [[Julius Glück]]: ''El la klasika periodo de Esperanto. Antoni Grabowski kaj K. Bein (Kabe),'' eld. [[Pro Esperanto]], Vieno, 1989, 36 paĝoj. [https://www.webcitation.org/query?id=1256546882988318&amp;url=www.geocities.com/origlit/uea/proerec.html &gt; recenzeto]
* [mailto:awar@enternet.com.pl Andrzej WARSZAWSKI]: Kontribuo de Antoni Grabowski al pollingva kemia nomenklaturo, [[Bydgoszcz]], 1991, 13 paĝoj.

== Komentoj ==
''&quot;La grandaj atingoj en poezio en tiu frua epoko okazis ĉefe sur la tereno de tradukitaj verkoj, ĉar tradukaĵoj ja etendis la terenon de la lingvo (ne nur la leksikon, sed ankaŭ la strukturajn strategiojn disponeblajn al la uzantoj) kaj enportis spertojn kaj literaturajn formojn antaŭe nekonatajn. Rigardante preter la &quot;spirito de la lingvoj Eŭropaj&quot; (por uzi la Zamenhofan vortumon), Antoni Grabowski trovis per siaj tradukoj latentojn en la morfologio de Esperanto.&quot;''&lt;br /&gt;[[Humphrey R. Tonkin]]: [http://esperantic.org/librejo/dbstudoj/21_Tonkin.htm Esperantologio eksogena kaj endogena] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509142247/http://www.esperantic.org/librejo/dbstudoj/ |date=2008-05-09 }}
en [http://esperantic.org/librejo/dbstudoj/ Studoj pri interlingvistiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509142247/http://www.esperantic.org/librejo/dbstudoj/ |date=2008-05-09 }}

== Citaĵo el ''Enciklopedio de Esperanto'' (1933) ==
{{EDE|
evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - G|Enciklopedio de Esperanto]] el 1933|
teksto='''Antoni GRABOWSKI''', polo, inĝeniero. Nask. 11 jun. [[1857]] en Nowe Dobre (Pomeranio); mortis 4 jul. [[1921]] en Varsovio. La inĝenieran diplomon li akiris en Breslau. Post laborado en kelkaj polaj urboj li ekloĝis definitive en Varsovio. Fervorulo de sia profesio. De li aperis traduko de ĥemia verko de la anglo J. Remsen kaj Pola Teknika Vortaro. -- Esperanton li ekkonis en [[1887]]. Inter li kaj Zamenhof okazis la unua esperanta konversacio. Li perfekte parolis ankaŭ [[Volapuko]]n, kaj vizitis ankaŭ pastron [[Johann Martin Schleyer|Schleyer]] (dum tiu ĉi vizito evidentiĝis, ke mem la aŭtoro ne estras tute sian malfacilan lingvon).

Granda poligloto: li posedis pli-malpli ĉ. 30 lingvojn. Dum kelkaj jaroj li estis unu el la ĉefoj de la reforma movado, serĉante la kaŭzon de la malrapida disvastigo de Esperanto en ĝia malperfekteco. Sed post la decida voĉdono en 1894, li definitive rekonis, ke la ĝenerala akcepto, sen rezonado, estas multe pli grava ol la perfekteco cetere senfine pridiskutebla. &quot;Tablo - li diris - devas esti nomata tablo ne pro ia logika aŭ alia rezono, sed tute simple pro tio, ke tiel volis Zamenhof; se li estus volinta ĝin nomi tiŝo, ni ĉiuj akceptus tiun ĉi vorton...&quot; Kaj de tiam li restis fidela fundamentano, ĝis sia morto.

G. vigle partoprenis en la E-movado: ekde 1904 li estis prezidanto de la Varsovia ES; kiun, plenan de disopiniantaj korifeoj, plurfoje savis de la disfalo lia aŭtoritato kaj diplomatio. En 1908 li okupis la prez.-econ de la tiam fondita PES kaj tenis dum sia tuta vivo ĉi tiun postenon, tre delikatan kaj ĝenan, parte pro la politikaj cirkon-stancoj, parte pro la internaj disfaligemaj tendencoj. Dum la milito, li, kiel germana regato, devis forlasi Varsovion. Reveninte dum la germana okupacio, li trovis sian domon malplena: liaj familianoj formigris en Rusujon. Tiam, en la dezerta domo, li komencis kaj finis la tradukon de Sinjoro Tadeo, kiu laboro estis la sola [[konsolo]], krom liaj oftaj kaj longaj vizitoj al Zamenhof. Post la morto de Zamenhof li iĝis tre soleca, kaj pli kaj pli turmentis lin ankaŭ lia kormalsano, kiun li ne povis konvene kuracigi pro liaj premaj financaj cirkonstancoj. Kiam lia familio revenis, li jam estis preskaŭ elĉerpita korpe. Tamen seninterrompe li laboris plu por E, ĝis sia subita morto (lin mortigis kor-atako antaŭ la montrofenestro de E-a librovendejo).

Kiel lingvisto, G. prezidis la gramatikan sekcion de la Akademio. Ĉi tiun taskon li plenumis kun granda kapablo, kiun Wüster prave nomas &quot;vivonaska intuicio&quot;. Li estas verkinto de Granda Vortaro Pola-E kaj E-Pola. - Plej grava, tamen, estas lia literatura kaj precipe tradukpoezia agado. Liaj prozaj tradukoj relative estas malmultnombraj: en ili ni trovas la saman klaran, simplan, perfektan stilon, kiel ĉe [[Kabe]]. - Tiom pli ampleksa estas lia tradukpoezia verkado. El ĝi elstaris la internacia poemantologio ''Parnaso de Popoloj'' kaj precipe ''Sinjoro Tadeo'', [[epopeo]] de Miczkiewscz, en formfidela traduko; ĉi lasta estas unu el la plej grandaj fortostreĉoj de la E-a traduk-arto, per ĝi G. fariĝis vere la patro de la E-a poezio. - En ĉi tiu libro G. estas kuraĝa evoluiganto de la poezia lingvo E-a. Frue li rekonis, ke lingvo, kiu pretendas havi poezion, ne povas esti vortmalriĉa, do li ne timis la enkondukon de novaj vortoj. Lia vorto-trovemo estas plej ofte tre feliĉa: el la 209 neologismoj de ''Sinjoro Tadeo'' pli ol la duono eniris la [[Plena Vortaro de Esperanto|Plenan Vortaron]] de [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], kaj 25 iĝis de tiam oficialaj.

Ankaŭ cetere li estas kuraĝa tornisto de l' lingvo, kelkaj liaj trovaĵoj (ekz. &quot;ĉi&quot; anstataŭ &quot;ĉi tiu&quot;, senpera verbigo de substantivoj kaj adjektivoj, [[Ablativo|ablativa]] uzo de e-finaĵaj substantivoj ktp.) iĝis ĝenerale uzataj de la E-aj poetoj. Lia rimtrova preteco estas granda, li ofte uzas rimojn spritajn, majstras la versteknikon. (De li devenas la vorto [[adasismo]] por la sufiksrimoj). - Oni povus eble diri, ke li estas plie lingvo- kaj versartisto ol poeto, ke li ofte kontentiĝas je la forma solvo, lasante forgliti la pli intiman senton, ke lia lingvo-majstreco ofte majstras ankaŭ lin mem; kaj pro tio li kelk-foje laciĝas - sed eĉ la plej severa kritiko devas eksilenti antaŭ pluraj partoj de ''Sinjoro Tadeo'' (la Tempesto, la Ĉaso, la Koncerto de Jankjel, la Litva Praarbaro ktp.), kiuj ĉiam apartenos al la plej belaj paĝoj de nia tradukpoezio.

Lia originala poezio estas malampleksa, sed oni devas mencii la faman &quot;Tagiĝon&quot;, kvazaŭ duan [[himno]]n esperantan, kaj la kortuŝan &quot;La reveno de l' filo&quot;.

Verkoj krom la menciitaj:

*Puŝkin: La Neĝa Blovado
*La Kondukanto
*Liro de Esperantistoj
*Goethe: La gefratoj
*Sienkiewicz: Ŝi la Tria
*Prus: Pekoj de Infaneco
*Fredo: Consilium Facultatis
*Slowaczki: Mazepa (dramo)
*Wolski-Moniusz-ko: Halka (opero)
*Antologio Internacia

(Laŭ informoj de E. Wiesenfeld.) [[Kálmán Kalocsay]].|
ordigo=Grabowski, Antoni
}}

== Komparu kun ==
* [[L. L. Zamenhof]] {{·}} [[Kabe]] {{·}} [[Fondaĵo Antoni Grabowski]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{Projekto vizaĝoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Historio de la Esperanto-movado]]
* [[Esperanto-flago]], [[Esperanto-simbolo]]
* [[Kemia inĝenierarto]]
* [[Premio Grabowski]]
{{Vikifontaro|Aŭtoro:Antoni_Grabowski}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&amp;scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&amp;tab=onb_sondersammlungen&amp;mode=Basic&amp;vl(freeText0)=antoni+grabowski&amp;vid=ONB&amp;fn=search Libroj de kaj pri Antoni Grabowski]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la [http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160802133044/http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm |date=2016-08-02 }}
* [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Antoni Grabowski en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA)
* [https://uea.org/dokumentoj/regularo_fondajho_grabowski.html Fondaĵo Antoni Grabowski] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110806060057/http://www.uea.org/dokumentoj/regularo_fondajho_grabowski.html |date=2011-08-06 }}

=== Rete legeblaj verkoj ===
* [https://eo.wikisource.org/wiki/A%C5%ADtoro:Antoni_Grabowski Verkoj de Antoni Grabowski en Vikifontaro]

==== En la literatura retejo de [[Don Harlow]] ====
* [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/parnaso/ ''El Parnaso de Popoloj''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050124233010/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/parnaso/ |date=2005-01-24 }}
* [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/literaturo.originala.gĵ.html#antoni_grabowski Originalaj poemoj de Grabowski]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==== Aliloke ====
* [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/fruehdrucke.htm Verkoj de A. Grabowski en la skan-projekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070315063121/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/fruehdrucke.htm |date=2007-03-15 }} de la [http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm Kolekto por Planlingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150325081038/http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm |date=2015-03-25 }}
* [http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=6764&amp;from=&amp;from=generalsearch&amp;dirids=1&amp;lang=en ''En Svisujo'' legebla rete en pollanda cifereca biblioteko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110922191333/http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=6764&amp;from=&amp;from=generalsearch&amp;dirids=1&amp;lang=en |date=2011-09-22 }}
{{Esperanto}}

== Bildaro ==
&lt;Gallery&gt;
Dosiero:1911 Posenaer 06 Grabowski - Boirac.jpg|Skribo kaj subskribo en 1911, dum la [[Universala Kongreso]] de [[Antverpeno]].
&lt;/Gallery&gt;

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Grabowski, Antoni}}

[[Kategorio:Akademio de Esperanto]]
[[Kategorio:Esperanto-verkistoj]]
[[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]]
[[Kategorio:Polaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Polaj kemiistoj]]
[[Kategorio:Polaj inventistoj]]
[[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]]</text>
      <sha1>8qsccw63iby3q79b3dfvvst46qliewm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365773</id>
      <parentid>9365744</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:28:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tradukoj */</comment>
      <origin>9365773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21767" sha1="bge849vh9m7qz9aqrs18v0715sgxpcu" xml:space="preserve">{{Unua}}
{{Informkesto homo
 | loko de naskiĝo        =  vilaĝo [[Nowe Dobra|Neuguth]] apud [[Culm an der Weichsel]] (ekde 1918 [[Nowe Dobra]] apud [[Chełmno]])
 | nacieco                = [[poloj|polo]]
 | tradukis               = [[Antoni Grabowski#Tradukoj|Tradukoj]]
 | verkis                 =  [[Antoni Grabowski#Originalaj poemoj|jen]]
 | esperantistiĝis en     = [[1887]]
 }}
[[Dosiero:Polaj e-poetoj.jpg|eta|300px|Antoni Grabowski (en la centro) kun aliaj polaj esperantaj poetoj. De maldekstre: [[Stanisław Braun]] ([[Wiktor Elski]]), [[Stanisław Karolczyk]] ([[Eska]]), Antoni Grabowski, A. Hinz (?), [[Włodzimierz Pfeiffer]].]]
[[Dosiero:Grabowski-tablica.JPG|eta]]

'''Antoni GRABOWSKI''' (naskiĝis la {{daton|11|junio|1857}} en la vilaĝo [[Nowe Dobra|Neuguth]] apud [[Culm an der Weichsel]] (ekde 1918 [[Nowe Dobra]] apud [[Chełmno]]), mortis la {{daton|4|julio|1921}} en [[Varsovio]]&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. p. 6.&lt;/ref&gt;) estis [[Pollando|pola]] [[kemiisto]]-[[inĝeniero]] de [[Prusio|prusa]] ŝtataneco kaj frua Esperanto-aktivulo, kiu precipe per siaj [[traduko]]j grave influis la evoluon de la Esperanta literatura lingvo.

== Eduko kaj profesio ==
Baldaŭ post lia naskiĝo la familio transloĝiĝis de [[Nowe Dobra|Neuguth]] al [[Thorn]] (ekde 1918 [[Toruń]]). Pro nesufiĉaj vivrimedoj Antoni jam en aĝo de dek-kelkaj jaroj, tuj post la fino de la [[elementa lernejo|baza lernejo]], devis komenci labori. Tamen lin plu pelis grandega lernovolo; sen ies helpo li [[aŭtodidakto|aŭtodidakte]] preparas sin por la ekzameno por aliro de [[gimnazio]]. Tiun ekzamenon li pasis kun elstaraj rezultoj. Dum la sekva lernado en la luterana Akademia Gimnazio en [[Thorn]] li atingis bonegajn rezultojn; per siaj abundaj scioj li superis la samaĝulojn; sekve oni sendis lin du fojojn en pli altan klason. En septembro de la jaro [[1879]] li finis la gimnazion. Baldaŭ poste pliboniĝis la financa situacio de la familio. Grabowski nun studis [[filozofio]]n kaj [[naturscienco]]jn en la Universitato de Breslau (hodiaŭ [[Vroclavo]]).&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. p. 6.&lt;/ref&gt; Poste li studlaboris kiel inĝeniero pri [[kemio]] en [[Zawiercie]] kaj en diversaj lokoj kiuj nun apartenas al [[Ĉeĥio]], post kio li iĝis estro de teksaĵ-fabriko en [[Ivanovo|Ivanovo-Voznesensk]] ([[Rusujo|rusa]] urbo 250&amp;nbsp;km nordoriente de [[Moskvo]]).

Dum tiu tempo li daŭre profunde studis kemiajn problemojn. Liaj multaj [[teknologio|teknologiaj]] [[invento]]j faris lin pli vaste konata inter fakuloj en tuta Eŭropo. Grabowski publikigas multajn fakajn artikolojn. Siajn inventaĵojn li priskribis interalie en la revuoj ''Chemik Polski'' kaj ''Przegląd Techniczny''. Li tradukis tiutempe elstaran libron pri kemio, verkitan de [[Ira Remsen]], el la angla al la pola kaj poste iĝas membro de komitato, kies tasko estis ellabori [[pola lingvo|polalingvan]] [[tekniko|teknikan]] [[terminologio]]n. Kelkajn jarojn pli malfrue, en la jaro [[1906]], aperis lia ''Słownik chemiczny'', la unua kemia vortaro por poloj.

== Esperanto kaj literaturo ==
Jam dum sia universitata tempo Antoni Grabowski evoluigis profundan interesiĝon pri [[literaturo]]. Li estis membro de la Literatura Slava Societo (''Towarzystwo Literacko-Słowianskie'') en Vroclavo. Sed Grabowski entuziasmiĝis ne nur pri la polaj lingvo kaj literaturo; iom post iom li lernos 9 fremdajn lingvojn kaj aldone li regos minimume 15 pasive. Antaŭ tiu fono ne mirigas, ke la studento Grabowski interesiĝas ankaŭ pri la ideo de lingvo internacia. Tiun ĉi rolon tiam pretendis [[Volapuko]], do li lernis ĝin. Kiam Grabowski vizitis [[Johann Martin Schleyer]], la aŭtoron de la lingvoprojekto, montriĝis, ke eĉ ĉi tiu ne kapablis flue paroli Volapukon. Finfine ambaŭ interparolis germane. Post tiu ĉi elreviĝo Grabowski tuj ĉesis okupiĝi pri Volapuko, tamen li ne rezignis pri la ideo de [[internacia planlingvo]].&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. p. 7.&lt;/ref&gt;

En la jaro [[1887]] li aĉetis kaj trastudis la freŝe aperintan libreton [[Unua Libro|&quot;''Dr-o Esperanto. Internacia Lingvo. Antaŭparolo kaj plena lernolibro''&quot;]], en kiu [[L. L. Zamenhof]] prezentas sian lingvoprojekton, kiu baldaŭ konatiĝos sub la nomo &quot;[[Esperanto]]&quot;. Forte impresita de ties travidebla strukturo kaj surprize rapide akirebla esprimkapablo li vojaĝis al [[Varsovio]] kaj vizitis Zamenhof-on; en tiu tago okazis inter ili la unua buŝa dialogo en Esperanto.

Same kiel Zamenhof, Antoni Grabowski plene konsciis pri la signifo de la literaturo en la evoluo de lingvoj kaj despli de Esperanto, kiu ekpaŝis sur la vojo de lingvoprojekto al lingvo plene funkcianta en ĉiuj sferoj de la vivo. Grabowski jam baldaŭ ekagis; [[1888]] aperis lia traduko de ''La Neĝa Blovado'' de [[Aleksandr Puŝkin]].&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. p. 8.&lt;/ref&gt; En la jaro [[1889]] sekvis &quot;La gefratoj&quot; de [[Johann Wolfgang von Goethe]].&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. p. 9.&lt;/ref&gt;

Komence de la 1890-aj jaroj Grabowski estis malkontenta pro la malrapideco de la disvastiĝo de Esperanto. Li kredis, ke ĝin kaŭzas malperfektaĵoj de la lingvo. Sekve li pledis por reformoj, eĉ ellaboris propran lingvoprojekton, sed en la voĉdonado de la jaro 1894 li voĉdonis kontraŭ reformoj kaj ekde tiam defendis la lingvan bazon, la t.n. ''[[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]]''.

Kiam en [[1904]] fondiĝis la [[Varsovia Societo Esperantista]] Grabowski fariĝis ties prezidanto. Post la transformiĝo al [[Pola Esperanto-Societo]] en [[1908]], li prezidis longe plu. Ekde la sama jaro li direktoris en la gramatika sekcio de la [[Akademio de Esperanto]]. Samtempe li publikigis artikolojn kaj prelegis pri Esperanto kaj organizis kursojn.

En la jaroj 1908-1914 Grabowski kiel la unua gvidis Esperanto-kursojn en kelkaj lernejoj de [[Varsovio]]. Jam en artikolo el la jaro 1908 li atentigis pri la [[propedeŭtiko|propedeŭtika]] valoro de Esperanto. Interalie li montris per konkretaj ekzemploj, kiagrade la antaŭa [[lerno]] de Esperanto helpas lerni la [[franca lingvo|francan]] kaj [[latina lingvo|latinan]] lingvojn (aserto tiutempe tre surpriza por la publiko).

La [[antologio]] &quot;El Parnaso de Popoloj&quot;, kiu aperis en [[1913]], estas kolekto de 116 poemoj, kiuj reprezentas 30 lingvojn kaj kulturojn; 6 estis originale verkitaj en Esperanto, 110 tradukitaj.

Dum la [[unua mondmilito]] Grabowski, jam malsana, restadis solece en Varsovio, sen siaj familianoj, kiuj fuĝis al [[Rusio]]. En tiu ĉi situacio li tradukis la polan [[patriotismo|patriotan]] [[epopeo]]n ''[[Sinjoro Tadeo]]'' de [[Adam Mickiewicz]].&lt;ref&gt;Julius Glück, ''El la klasika periodo de Esperanto (Grabowski kaj Kabe)'', en Muusses Esperanto Biblioteko No. 5, Purmerend, 1937. pp. 18-29.&lt;/ref&gt; Ĝin Grabowski rekreis formfidele, elprovis latentajn eblojn de la planlingvo kaj tiel donis gravajn impulsojn al la plua evoluo de la esperantlingva poezio.

Post la morto de Zamenhof li vivis tre soleca, kaj pli kaj pli turmentis lin ankaŭ lia kormalsano, kiun li ne povis konvene kuraci pro liaj premaj financaj cirkonstancoj. Kiam post la fino de la [[Unua mondmilito|milito]] lia familio revenis, li jam estis preskaŭ elĉerpita korpe. Tamen li laboris plu por Esperanto, ĝis sia subita morto pro koratako en la jaro [[1921]].

== Sinjoro Tadeo en Esperanto ==
[[Roman Dobrzyński]], en sia artikolo ''Sinjoro Tadeo parolas Esperante'',&lt;ref&gt;[[Roman Dobrzyński]], ''Sinjoro Tadeo parolas Esperante'' en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 736-747.&lt;/ref&gt; parolas pri ''Sinjoro Tadeo'' kiel la majstroverko de [[Adam Mickiewicz]] (Adam Mickjeviĉ) pri junulo Tadeusz Soplica (Tadeuŝ Soplica) kiu flirtas, fuĝas eksterlanden kaj revenas kun la napoleona armeo. Mickiewicz planis verki nur &quot;idilian rememoraĵon&quot;, sed poste li &quot;modifis la enhavon&quot; por malfermi &quot;la perspektivon de la nacia sendependiĝo&quot;, tio estas la verko iĝis nacia [[epopeo]]. Tiukadre la eseisto resumas la biografion de Mickiewicz kadre de la historia kaj politika fono de sia vivo. La verko estas komponita de 8600 versoj, verkitaj inter 1832 kaj 1834. Ĝi estis tradukita de Antoni Grabowski en kontakto kun Zamenhof, same kiel ekzistas 78 tradukoj en 30 lingvoj, kaj adaptita al [[kino]] fare de la pola reĝisoro [[Andrzej Wajda]] uzanta &quot;850 versojn, do apenaŭ dekonon de la tuto&quot;. La filmo estis subtekstigita en Esperanto uzante la tradukon de Grabowski.&lt;ref&gt;Citaĵoj el op. cit. pp. 736-744.&lt;/ref&gt;

== Verkoj ==
=== Originalaj poemoj ===
[[Dosiero:Antoni Grabowski.Originalaj poemoj esperantaj.pdf|dekstra|156px|eta]]

* ''[[s:La Tagiĝo|La tagiĝo]]''
* ''[[s:La Reveno de l' Filo|La reveno de l' filo]]''
* ''[[s:Sur unu kordo|Sur unu kordo]]''
* ''[[s:Al la semanto|Al la semanto]]''
* ''[[s:Jubilea kantato|Jubilea kantato]]''
* ''[[s:Saluto el Varsovio|Saluto el Varsovio]]''

=== Antologioj - tradukoj kaj originalaĵoj ===
* ''[https://pt.scribd.com/document/339742099/La-Liro-de-La-Esperantistoj-1893 La liro de la esperantistoj]'' ([[s:La Liro de la Esperantistoj|en Vikifontaro]]) - poemkolekto - 1893 (vidu [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr54/liro.html recenzon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061001225126/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/nlr/nlr54/liro.html |date=2006-10-01 }})
* ''[[El Parnaso de Popoloj]]'' (1913), kolekto de 116 poemoj (ses originale verkitaj, cent dek tradukitaj) kiuj reprezentas 30 lingvojn kaj kulturojn&lt;ref&gt;(eo) Tomasz Chmielik, ''Grabowski, modelo por Esperantio'', [[Literatura Foiro]], p. 135, n-ro 311, Junio 2021.&lt;/ref&gt;.

=== Tradukoj ===
[[Dosiero:Pekoj de l infaneco.jpg|eta|200px|Kovrilpaĝo de Bolesław Prus: Pekoj de l' infaneco; 1980; tradukis Antoni Grabowski]]
* ''[[La Gefratoj]]'' de [[Johann Wolfgang von Goethe]] - 1889
* ''[[Mazepa]]'', dramo de [[Juliusz Słowacki]]
* ''[[Halka]]'', opero de [[Stanisław Moniuszko]]
* ''[https://dlibra.kul.pl/dlibra/show-content/publication/edition/35509?id=35509 Kio Okazis Foje en Sidono?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211130060917/https://dlibra.kul.pl/dlibra/show-content/publication/edition/35509?id=35509 |date=2021-11-30 }}''
* ''[[Sinjoro Tadeo]]'' de [[Adam Mickiewicz]]
* ''[[La neĝa blovado]]'' de [[Aleksandr Puŝkin]] - 1888
* ''[[En Svisujo]]'' de [[Juliusz Słowacki]]
* ''[[Ŝi, la tria|Ŝi la tria]]'' de [[Henryk Sienkiewicz]]
* ''[[Pekoj de l' infaneco]]'' de [[Bolesław Prus]]
* ''[[Consilium Facultatis]]'' de [[Jan Aleksander Fredro]]
* ''[[La nova jaro]]'', novelo de [[Bolesław Prus]]
* ''[[Janko-Muzikanto]]'', novelo de [[Henryk Sienkiewicz]]

=== Aliaj ===
* ''Kondukanto internacia de l' interparolado''
* ''Granda Vortaro Pola-Esperanto kaj Esperanto-Pola''

=== Artikoloj ===
* ''[[s:Esperanto kiel propedeŭtiko de lingvoj|Esperanto kiel propedeŭtiko de lingvoj]]'', [[Pola Esperantisto]], [[1908]]

== Bibliografio ==
* Tomasz Chmielik, ''Grabowski, modelo por Esperanto'', [[Literatura Foiro]], n-ro 311, junio 2021, paĝoj 132-139
* [[Zofia Banet-Fornalowa]]: ''Antoni Grabowski — eminenta Esperanto-aganto'', unua eldono ĉe [[VoKo]], Breda 1993, 20 paĝoj; &lt;br /&gt;nova eld. Czeladź, Hejme, 2001, ISBN 83-907637-2-9, (140 p.) [http://esperanto-ondo.ru/R-grab.htm &gt;recenzo 1] [https://www.esperanto.be/fel/mon/rec/agra.html &gt;recenzo 2]
* [[Marcel Delcourt]] 1971: ''Grabowski, ĝuste antaŭ 50 jaroj'', ''[[Esperanto (revuo)|revuo Esperanto]]'', n-ro 788 (7-8), p. 122-123
* [[Julius Glück]]: ''El la klasika periodo de Esperanto. Antoni Grabowski kaj K. Bein (Kabe),'' eld. [[Pro Esperanto]], Vieno, 1989, 36 paĝoj. [https://www.webcitation.org/query?id=1256546882988318&amp;url=www.geocities.com/origlit/uea/proerec.html &gt; recenzeto]
* [mailto:awar@enternet.com.pl Andrzej WARSZAWSKI]: Kontribuo de Antoni Grabowski al pollingva kemia nomenklaturo, [[Bydgoszcz]], 1991, 13 paĝoj.

== Komentoj ==
''&quot;La grandaj atingoj en poezio en tiu frua epoko okazis ĉefe sur la tereno de tradukitaj verkoj, ĉar tradukaĵoj ja etendis la terenon de la lingvo (ne nur la leksikon, sed ankaŭ la strukturajn strategiojn disponeblajn al la uzantoj) kaj enportis spertojn kaj literaturajn formojn antaŭe nekonatajn. Rigardante preter la &quot;spirito de la lingvoj Eŭropaj&quot; (por uzi la Zamenhofan vortumon), Antoni Grabowski trovis per siaj tradukoj latentojn en la morfologio de Esperanto.&quot;''&lt;br /&gt;[[Humphrey R. Tonkin]]: [http://esperantic.org/librejo/dbstudoj/21_Tonkin.htm Esperantologio eksogena kaj endogena] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509142247/http://www.esperantic.org/librejo/dbstudoj/ |date=2008-05-09 }}
en [http://esperantic.org/librejo/dbstudoj/ Studoj pri interlingvistiko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509142247/http://www.esperantic.org/librejo/dbstudoj/ |date=2008-05-09 }}

== Citaĵo el ''Enciklopedio de Esperanto'' (1933) ==
{{EDE|
evento=Citaĵo el [[Enciklopedio de Esperanto - G|Enciklopedio de Esperanto]] el 1933|
teksto='''Antoni GRABOWSKI''', polo, inĝeniero. Nask. 11 jun. [[1857]] en Nowe Dobre (Pomeranio); mortis 4 jul. [[1921]] en Varsovio. La inĝenieran diplomon li akiris en Breslau. Post laborado en kelkaj polaj urboj li ekloĝis definitive en Varsovio. Fervorulo de sia profesio. De li aperis traduko de ĥemia verko de la anglo J. Remsen kaj Pola Teknika Vortaro. -- Esperanton li ekkonis en [[1887]]. Inter li kaj Zamenhof okazis la unua esperanta konversacio. Li perfekte parolis ankaŭ [[Volapuko]]n, kaj vizitis ankaŭ pastron [[Johann Martin Schleyer|Schleyer]] (dum tiu ĉi vizito evidentiĝis, ke mem la aŭtoro ne estras tute sian malfacilan lingvon).

Granda poligloto: li posedis pli-malpli ĉ. 30 lingvojn. Dum kelkaj jaroj li estis unu el la ĉefoj de la reforma movado, serĉante la kaŭzon de la malrapida disvastigo de Esperanto en ĝia malperfekteco. Sed post la decida voĉdono en 1894, li definitive rekonis, ke la ĝenerala akcepto, sen rezonado, estas multe pli grava ol la perfekteco cetere senfine pridiskutebla. &quot;Tablo - li diris - devas esti nomata tablo ne pro ia logika aŭ alia rezono, sed tute simple pro tio, ke tiel volis Zamenhof; se li estus volinta ĝin nomi tiŝo, ni ĉiuj akceptus tiun ĉi vorton...&quot; Kaj de tiam li restis fidela fundamentano, ĝis sia morto.

G. vigle partoprenis en la E-movado: ekde 1904 li estis prezidanto de la Varsovia ES; kiun, plenan de disopiniantaj korifeoj, plurfoje savis de la disfalo lia aŭtoritato kaj diplomatio. En 1908 li okupis la prez.-econ de la tiam fondita PES kaj tenis dum sia tuta vivo ĉi tiun postenon, tre delikatan kaj ĝenan, parte pro la politikaj cirkon-stancoj, parte pro la internaj disfaligemaj tendencoj. Dum la milito, li, kiel germana regato, devis forlasi Varsovion. Reveninte dum la germana okupacio, li trovis sian domon malplena: liaj familianoj formigris en Rusujon. Tiam, en la dezerta domo, li komencis kaj finis la tradukon de Sinjoro Tadeo, kiu laboro estis la sola [[konsolo]], krom liaj oftaj kaj longaj vizitoj al Zamenhof. Post la morto de Zamenhof li iĝis tre soleca, kaj pli kaj pli turmentis lin ankaŭ lia kormalsano, kiun li ne povis konvene kuracigi pro liaj premaj financaj cirkonstancoj. Kiam lia familio revenis, li jam estis preskaŭ elĉerpita korpe. Tamen seninterrompe li laboris plu por E, ĝis sia subita morto (lin mortigis kor-atako antaŭ la montrofenestro de E-a librovendejo).

Kiel lingvisto, G. prezidis la gramatikan sekcion de la Akademio. Ĉi tiun taskon li plenumis kun granda kapablo, kiun Wüster prave nomas &quot;vivonaska intuicio&quot;. Li estas verkinto de Granda Vortaro Pola-E kaj E-Pola. - Plej grava, tamen, estas lia literatura kaj precipe tradukpoezia agado. Liaj prozaj tradukoj relative estas malmultnombraj: en ili ni trovas la saman klaran, simplan, perfektan stilon, kiel ĉe [[Kabe]]. - Tiom pli ampleksa estas lia tradukpoezia verkado. El ĝi elstaris la internacia poemantologio ''Parnaso de Popoloj'' kaj precipe ''Sinjoro Tadeo'', [[epopeo]] de Miczkiewscz, en formfidela traduko; ĉi lasta estas unu el la plej grandaj fortostreĉoj de la E-a traduk-arto, per ĝi G. fariĝis vere la patro de la E-a poezio. - En ĉi tiu libro G. estas kuraĝa evoluiganto de la poezia lingvo E-a. Frue li rekonis, ke lingvo, kiu pretendas havi poezion, ne povas esti vortmalriĉa, do li ne timis la enkondukon de novaj vortoj. Lia vorto-trovemo estas plej ofte tre feliĉa: el la 209 neologismoj de ''Sinjoro Tadeo'' pli ol la duono eniris la [[Plena Vortaro de Esperanto|Plenan Vortaron]] de [[Sennacieca Asocio Tutmonda|SAT]], kaj 25 iĝis de tiam oficialaj.

Ankaŭ cetere li estas kuraĝa tornisto de l' lingvo, kelkaj liaj trovaĵoj (ekz. &quot;ĉi&quot; anstataŭ &quot;ĉi tiu&quot;, senpera verbigo de substantivoj kaj adjektivoj, [[Ablativo|ablativa]] uzo de e-finaĵaj substantivoj ktp.) iĝis ĝenerale uzataj de la E-aj poetoj. Lia rimtrova preteco estas granda, li ofte uzas rimojn spritajn, majstras la versteknikon. (De li devenas la vorto [[adasismo]] por la sufiksrimoj). - Oni povus eble diri, ke li estas plie lingvo- kaj versartisto ol poeto, ke li ofte kontentiĝas je la forma solvo, lasante forgliti la pli intiman senton, ke lia lingvo-majstreco ofte majstras ankaŭ lin mem; kaj pro tio li kelk-foje laciĝas - sed eĉ la plej severa kritiko devas eksilenti antaŭ pluraj partoj de ''Sinjoro Tadeo'' (la Tempesto, la Ĉaso, la Koncerto de Jankjel, la Litva Praarbaro ktp.), kiuj ĉiam apartenos al la plej belaj paĝoj de nia tradukpoezio.

Lia originala poezio estas malampleksa, sed oni devas mencii la faman &quot;Tagiĝon&quot;, kvazaŭ duan [[himno]]n esperantan, kaj la kortuŝan &quot;La reveno de l' filo&quot;.

Verkoj krom la menciitaj:

*Puŝkin: La Neĝa Blovado
*La Kondukanto
*Liro de Esperantistoj
*Goethe: La gefratoj
*Sienkiewicz: Ŝi la Tria
*Prus: Pekoj de Infaneco
*Fredo: Consilium Facultatis
*Slowaczki: Mazepa (dramo)
*Wolski-Moniusz-ko: Halka (opero)
*Antologio Internacia

(Laŭ informoj de E. Wiesenfeld.) [[Kálmán Kalocsay]].|
ordigo=Grabowski, Antoni
}}

== Komparu kun ==
* [[L. L. Zamenhof]] {{·}} [[Kabe]] {{·}} [[Fondaĵo Antoni Grabowski]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{Projekto vizaĝoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Historio de la Esperanto-movado]]
* [[Esperanto-flago]], [[Esperanto-simbolo]]
* [[Kemia inĝenierarto]]
* [[Premio Grabowski]]
{{Vikifontaro|Aŭtoro:Antoni_Grabowski}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&amp;scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&amp;tab=onb_sondersammlungen&amp;mode=Basic&amp;vl(freeText0)=antoni+grabowski&amp;vid=ONB&amp;fn=search Libroj de kaj pri Antoni Grabowski]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} en la [http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160802133044/http://www.onb.ac.at/eo/esperantomuzeo/index.htm |date=2016-08-02 }}
* [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Antoni Grabowski en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA)
* [https://uea.org/dokumentoj/regularo_fondajho_grabowski.html Fondaĵo Antoni Grabowski] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110806060057/http://www.uea.org/dokumentoj/regularo_fondajho_grabowski.html |date=2011-08-06 }}

=== Rete legeblaj verkoj ===
* [https://eo.wikisource.org/wiki/A%C5%ADtoro:Antoni_Grabowski Verkoj de Antoni Grabowski en Vikifontaro]

==== En la literatura retejo de [[Don Harlow]] ====
* [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/parnaso/ ''El Parnaso de Popoloj''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050124233010/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Poezio/parnaso/ |date=2005-01-24 }}
* [http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/literaturo.originala.gĵ.html#antoni_grabowski Originalaj poemoj de Grabowski]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

==== Aliloke ====
* [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/fruehdrucke.htm Verkoj de A. Grabowski en la skan-projekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070315063121/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/fruehdrucke.htm |date=2007-03-15 }} de la [http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm Kolekto por Planlingvoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150325081038/http://www.onb.ac.at/eo/planlingvoj/index.htm |date=2015-03-25 }}
* [http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=6764&amp;from=&amp;from=generalsearch&amp;dirids=1&amp;lang=en ''En Svisujo'' legebla rete en pollanda cifereca biblioteko] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110922191333/http://www.polona.pl/dlibra/doccontent2?id=6764&amp;from=&amp;from=generalsearch&amp;dirids=1&amp;lang=en |date=2011-09-22 }}
{{Esperanto}}

== Bildaro ==
&lt;Gallery&gt;
Dosiero:1911 Posenaer 06 Grabowski - Boirac.jpg|Skribo kaj subskribo en 1911, dum la [[Universala Kongreso]] de [[Antverpeno]].
&lt;/Gallery&gt;

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Grabowski, Antoni}}

[[Kategorio:Akademio de Esperanto]]
[[Kategorio:Esperanto-verkistoj]]
[[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]]
[[Kategorio:Polaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Polaj kemiistoj]]
[[Kategorio:Polaj inventistoj]]
[[Kategorio:Tradukistoj al Esperanto]]</text>
      <sha1>bge849vh9m7qz9aqrs18v0715sgxpcu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Baŝkirio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>471</id>
    <revision>
      <id>9365406</id>
      <parentid>9263443</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:30:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18648" sha1="mjlsmhmkaq5r87gm14wz2dbzju8d0a8" xml:space="preserve">{{Tiu-ĉi artikolo|temas pri la nuna respubliko Baŝkirio de la [[Rusia Federacio]]. En la tempo de [[Sovetunio]] la teritorio nomiĝis [[Baŝkira ASSR]] - pri tiu epoko ekzistas aparta artikolo.}}

{{Informkesto federacia subjekto de Ruslando
|esperanta nomo         = Baŝkirio
|nomo en landa lingvo   = Республика Башкортостан
|nomo en landa lingvo2  = Башҡортостан Республикаhы
|landa lingvo2          = ba
|blazono                = Coat of Arms of Bashkortostan.svg
|flago                  = Flag of Bashkortostan.svg{{!}}border
|mapo                   = RussiaBashkortostan.png
|centro                 = Ufa
|etnoj                  = [[baŝkiroj]] (29,5%)&lt;br /&gt;[[rusoj]] (36%)&lt;br /&gt;[[tataroj]] (25,4%)
|jaro de la registrado  = 
|estro                  = {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}&lt;br&gt;
&lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
|titolo de estro        = Guberniestro
|fondo                  = 28-a de Novembro 1917
|telefonkodo            = 
|poŝtkodo               = 
|OKATO                  = 80
|retpaĝaro              = [https://www.bashkortostan.ru/ www.bashkortostan.ru/]
}}

'''Baŝkirio'''&lt;ref&gt;'''Noto''': Baŝkirio uzeblas kiel neformala nomo anstataŭ la oficiala '''Respubliko de Baŝkortostan''': Adelina Minibaeva Ufatime.ru, la 21-an de aŭgusto 2017, &quot;''[https://ufatime.ru/news/2017/08/21/mozhno-li-govorit-bashkiriya-i-opravdan-li-gnev-chasti-zhitelej-respubliki-po-etomu-povodu/ Можно ли говорить «Башкирия», и оправдан ли гнев части жителей республики по этому поводу?]''&quot; (Ĉu eblas diri &quot;Baŝkirio&quot;, kaj ĉu la kolero de iuj el la loĝantoj de la respubliko estas pravigita pri tio?), .&lt;/ref&gt; aŭ oficiale '''Respubliko Baŝkortostano&lt;ref&gt;La [[25-a de februaro|25-an de februaro]] [[1992]] la teritorio ricevis sian nunan oficialan nomon: '''Respubliko Baŝkortostano'''.&lt;/ref&gt;''' ({{lang-ba|Башҡортостан|t=Baŝkortostan}}; {{lang-ru|Башкортостан|t=Baŝkortostan}}), estas respubliko en la orienta parto de la eŭropa [[Rusio]].

Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la respubliko vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Ĝi havas la plej grandan loĝantaron kaj apartenas al la plej riĉaj respublikoj de la Rusia Federacio.

Ĝi estis fondita en [[1992]] post la dissolvo de Sovetunio el la [[Baŝkira Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko]] ([[Baŝkira ASSR]]) kaj estas prezidenta respubliko ekde [[1993]].

Baŝkirio havas statuson de observanto en la [[Internacia Organizaĵo por la Tjurka Kulturo]].

== Geografio ==
Ĝi situas inter la riveroj [[Volgo]] kaj [[Uralo]]. Ĝia [[ĉefurbo]] estas [[Ufa]]. Kun loĝantaro de 4 072 292 laŭ censo el la jaro 2010, Baŝkirio estas la plej popolriĉa respubliko en la [[Rusia Federacio]]. Ĝi havas kimunan landlimon kun [[Udmurtio]] kaj [[Tatarujo]].

Baŝkirio estas unu el la plej riĉaj respublikoj en Rusio, ĉefe pro la bone evoluinta infrastrukturo. La areo havas siajn proprajn naftejojn kaj petrolkemian industrion. Norde de la ĉefurbo [[Ufa]] estas la plej granda petrolkemia komplekso en Eŭropo.

Kun la kolapso de Sovetunio, al Baŝkirio estis koncedita ampleksaj aŭtonomiaj rajtoj. La Konstitucio de Baŝkirio estis adoptita la 24-an de decembro 1993. Laŭ la unua artikolo de la Konstitucio, Baŝkirio estas suverena ŝtato ene de la Rusia Federacio.

Inter la jaroj 1996 kaj 1998 Baŝkiro estis membro de la [[Organizaĵo de Nereprezentitaj Nacioj kaj Popoloj]] (UNPO).

La ŝtato festas la 11-an de oktobro kiel sian Tagon de la Respubliko.

[[Dosiero:Bashkir03.png|eta|250px|maldekstra|maldekstra]]

== Etimologio ==
La nomo &quot;Baŝkiro&quot; devenas de la nomo de la etno '[[baŝkiroj]]'. Dum la radiko de la nomo estas [[Tjurka lingvaro|tjurka]] (estante kombinaĵo de ' ''baş'' ', kiu en la turka povas signifi ''kapo'', ''ĉefo'', ''ĉefa,'' la sufikso '''stan''&lt;nowiki/&gt;' (lando) estas [[Persa lingvo|persa]] kaj estas komuna al multaj eŭraziaj teritoriaj nomoj. La baŝkiroj parolas la [[Baŝkira lingvo|baŝkiran lingvon]], kiu apartenas al la [[kipĉaka lingvaro]].

La [[25-a de februaro|25-an de februaro]] [[1992]]. la teritorio ricevis sian nunan nomon: Respubliko Baŝkortostano'''.'''

== Bazaj informoj ==
* '''Areo''': 143 600 km2 ;
* '''Loĝantaro''': 4 102 900; inter ili baŝkiroj: 29,5%, tataroj: 25,4% kaj rusoj: 36%
* '''Ĉefurbo''': [[Ufa]]
* '''Oficialaj lingvoj''': [[baŝkira lingvo|baŝkira]], [[rusa lingvo|rusa]]
* '''Geografio''': ĉefaj riveroj estas Volgo, [[Belaja]] kaj [[Jurjuzanj (rivero)|Jurjuzanj]].

== Historio ==
La teritorio de la hodiaŭa Baŝkirio estis iam la tielnomita Granda Hungario (latine ''Magna Hungaria''), la patrujo de la hodiaŭa hungara popolo. [[Ĝingis-Ĥano]] regis Baŝkortostanon ĉirkaŭ [[1220]]. La baŝkiroj estis sub mongola regado ĝis la mezo de la 16-a jarcento , kiam iliaj tribaj estroj libervole aliĝis al la imperio de [[Ivano la Terura]]. Ĝis la [[16-a jarcento]], la nuna Baŝkirio estis dividita inter la [[Ĥanlando]]j de Sibir, [[Kazana ĥanlando|Kazan]], kaj [[Ora Hordo]] ([[Nogajoj|Nogajo]]&lt;nowiki/&gt;j).

Ĉe la [[Rusia Revolucio de 1917]], Baŝkirio deklaris sin sendependa ŝtato kaj iĝis parto de la mallongdaŭra islama ŝtato de Idel-Ural. En [[1922]] Baŝkirio iĝis la unua sovetia respubliko sub la nomo Baŝkira Aŭtonoma Soveta Socialisma Respubliko. Post la kolapso de Sovetunio, la nomo &quot;Baŝkirostano&quot; (''Башкортостан'') estis lanĉita anstataŭ la antaŭa nomo &quot;Baŝkirio&quot; (''Башкирия'').

Baŝkirio iĝis aŭtonoma respubliko en la [[Rusia Federacio]] la [[31-a de marto|31- an de marto]] [[1992]].

== Religio ==
En la [[10-a jarcento]], [[Islamo]] komencis disvastiĝi inter la Baŝkira popolo kaj en la [[14-a jarcento]] ĝi iĝis la domina religio inter la Baŝkira popolo. La plimulto de la loĝantaro estas [[Sunaismo|sunaistoj]], sed ekzistas ankaŭ ortodoksaj, protestantaj kaj katolikaj kristanoj. Baŝkirio estas la plej granda kaj plej popolriĉa islama respubliko. [[Ufa]] estas la centro de Islamo en Rusio, la plej granda moskeo de la lando estas konstruita ĉi tie   La nombro de islamanoj en Baŝkirio estas iomete pli granda ol en [[Tatarstano]].

Kiam [[Islamo]] disvastiĝis al Baŝkirio dum la [[10-a jarcento|10-a &lt;abbr&gt;jarcento&lt;/abbr&gt;]], iom post iom aperis sistemo de edukado - la komenco de religiaj lernejoj (''maktabeh'' kaj madrassah), administritaj kaj kontrolitaj de [[moskeo]]j. 
== Lingvoj kaj kulturo ==
[[Dosiero:Здание башкирского академического театра драмы им. М.Г. Гафури, памятник М.Г. Гафури.jpg|eta|Teatrejo en [[Ufa]].]]

=== Lingvoj ===
Laŭ censo en 2010 la parolataj lingvoj estas rusa (97%), tatara (26%), baŝkira (23%)&lt;ref&gt;(ru) Rusia Censo 2002, [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_06.xls Lingva scipovo (krom la rusa) de la loĝantaro de certaj naciecoj laŭ respublikoj, aŭtonoma regiono kaj aŭtonomaj regionoj de la Rusia Federacio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061104083616/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/TOM_04_06.xls|date=2006-11-04}}. Arkivita la 4-an de novembro 2006 ĉe la [[Wayback Maŝino]].&lt;/ref&gt; kiu estas aŭdebla en kanto dum la ''Eurovision minorities languages 2022'' (kantkonkurso sole de [[Minoritata lingvo|minoritataj lingvoj]], [[planlingvo]]j kaj [[Kreola lingvo|kreolaj lingvoj]]).

==== Esperanto ====
En Ufa okazis la unua REVU (Renkontiĝo de esperantistoj de Volgo kaj Uralo)&lt;ref&gt;(eo) [[Boris Kolker]], [https://www.esperanto.mv.ru/Cetero/Mia_vivo_en_Esperanto-lando.html Mia vivo en Esperanto-lando- La frosta Uralo]&lt;/ref&gt;. Ankaŭ en [[Salavat]] estis klubo de Esperanto. En [[Kuŝnarenkovo]] okazis la tendaron SEJT-12 (SEJT - [[Sovetia Esperantista Junulara Tendaro]]).  [[Gafur Gazizi]] (= Afu Trigo), estis Esperanto-poeto el Baŝkirio. En aŭgusto de la jaro 1973 la unua eldono de la publikaĵo '''Ekzercaro''&lt;nowiki/&gt;'&lt;ref&gt;Noto: ne konfuzenda kun ''[[Ekzercaro de la lingvo internacia Esperanto]],'' verkita de L.L. Zamenhof&lt;/ref&gt; por ruslingvanoj de [[Boris Kolker]] kiu tekstis en la rusa '&lt;nowiki/&gt;''La internacia lingvo Esperanto. Metodikaj instrukcioj kaj kontrolaj taskoj por kursoj'&lt;nowiki/&gt;'' estis eldonita en la junulara revuo de la urbo [[Ufa]]&lt;ref&gt;(eo) Kalle Kniivilä, ''[https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/2005/aperis/cenzurlibro/ Sovetia lernolibro trompis la cenzuron]'', Libera Folio, la 25-an de majo 2007.&lt;/ref&gt;.

=== Kulturo ===
Baŝkirio apartenas al unu el la plej gravaj kulturaj centroj en Rusio. La respubliko situas ĉe la limoj de Eŭropo kaj Azio, kaj estas loĝata de homoj reprezentantaj pli ol 100 naciecojn.

Baŝkirio havas statuson de observanto ene de la [[Internacia Organizaĵo por la Tjurka Kulturo]] ([[Turka lingvo|turke]]: ''Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı'', mallonge ''Türksoy)'''.'''''

==== Famuloj ====
* Baledisto [[Rudolf Nurejev]] (de tatara origino), konata ĉie en la mondo, estis instigita por danci en baŝkiraj popolprezentoj, kaj komencis sian karieron en Ufa.
* Vladimir Spivakov, dirigento, subskribis en [[2014]] peticion en subteno de la aneksado de [[Krimeo]] n-ro  404 1 , 2 . sed en [[2022]] li subskribis kune kun aliaj artistoj peticion kontraŭ la [[rusa invado de Ukrainio]]&lt;ref&gt;(fr) &quot;''[https://www.diapasonmag.fr/a-la-une/le-directeur-du-bolchoi-prend-partie-contre-la-guerre-en-ukraine-23769.html Le directeur du Bolchoï prend parti contre la guerre en Ukraineo]''&quot;, [https://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.diapasonmag.fr%2Fa-la-une%2Fle-directeur-du-bolchoi-prend-partie-contre-la-guerre-en-ukraine-23769.html arkivite de la originalo], Diapason, la 28-an de februaro 2022&lt;/ref&gt;.  Sendependaj analizoj montris misproporcie altan nombron da armeaj alvokoj kaj mortoj inter la minoritataj popoloj en la Rusia Federacio, inkluzive de Baŝkortostano&lt;ref&gt;(en) ''[https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/01/17/protesters-clash-with-russian-police-after-activist-jailed_6440693_4.html Russia: Protestors clash with riot police as activist Fail Alsynov jailed in Bashkortostan]'', [[Le Monde]], la 17-an de januaro 2024.&lt;/ref&gt;.

== Edukado ==
Edukado estas farita ĉefe en la [[Rusa lingvo|rusa]] kaj [[Baŝkira lingvo|baŝkira]] lingvoj.

== Ekonomio ==
Pro sia bone evoluinta [[infrastrukturo]] Baŝkirio apartenas al la plej riĉaj respublikoj de la [[Rusia Federacio]]. Ĝi disponas pri propraj nafto-resursoj kaj petrol-kemia industrio. Norde de la ĉefurbo Ufa troviĝas la plej granda petrol-kemia komplekso de Eŭropo.

En [[Neftekamsk]], ĉirkaŭ 270&amp;nbsp;km norde de Ufa, troviĝas la dua plej granda produktejo (firmao NefAZ) de aŭtobusoj de Rusio.

La ŝtato havas fortajn ekonomiajn kaj kulturajn ligojn kun sia okcidenta najbaro, la Respubliko de [[Tatarstano]]&lt;ref&gt;(ru) &quot;Prosmotr publikatsii : Respublika Tatarstan &quot;&lt;bdi&gt;[https://web.archive.org/web/20160130180739/http://1997-2011.tatarstan.ru/?DNSID=47a448cfb88c60567488152b5676bf66&amp;node_id=1185&amp;full=872 Просмотр публикации : Республика Татарстан]&quot;&lt;/bdi&gt; Arkivita el la [http://1997-2011.tatarstan.ru/?DNSID=47a448cfb88c60567488152b5676bf66&amp;node_id=1185&amp;full=872 originalo] la 30-an de januaro 2016.&lt;/ref&gt;.[[Dosiero:Radiy Khabirov (2018-10-11).jpg|eta|Radiy Khabirov, ŝtatestro de Baŝkirio (2018)]]

== Politiko ==
Konforme al la universale agnoskitaj principoj de [[internacia juro]], la artikoloj de la [[Eŭropa Ĉarto de Loka Aŭtonomio]]&lt;ref&gt;ĝi estas la plej grava plurflanka dokumento kiu difinas la fundamentajn principojn por la funkciado de lokaj registaroj.&lt;/ref&gt; kaj la [[Konstitucio de la Rusia Federacio]], la Respubliko de Baŝkirio certigas en sia Konstitucio ke loka aŭtonomio estas agnoskita kaj garantiita ene de la teritorio. de la respubliko.

== Transporto ==
Ufa stacidomo estas la centro de la fervoja reto de la lando kaj ankaŭ estas hejmo de grava flughaveno. La ŝtata flugkompanio [[Bashkirian Airlines]] estis fondita en 2006. Ufa Internacia Flughaveno.

[[Belaja]] kaj [[Ufa]] havas ŝiptrafikon.

== Bildgalerio ==
&lt;gallery widths=&quot;170&quot; heights=&quot;170&quot;&gt;
Dosiero:Лошади на Банном.jpg|Baŝkiraj ĉevaloj proksime de Yakty-Kul-lago
Dosiero:Шихан Торатау и коровы.jpg|Shihan Toratau. Unuopaj montetoj estas popularaj simboloj de Baŝkortostano.
Dosiero:Atysh waterfall (2008).jpg|Akvofalo de Atysh
Dosiero:Лес вокруг г.Ямантау.jpg|Aŭtuno Yamantau
&lt;/gallery&gt;

== Administra divido ==
La ''Respubliko Baŝkortostano'' estas dividita en 21 urbajn distriktojn kaj en 54 [[rajono]]jn (kamparaj distriktoj).

=== Urboj ===
Ĉefurbo de la respubliko estas [[Ufa]] (baŝkire ''Öfö'', tatare ''Efä''). Aliaj gravaj urboj estas [[Sterlitamak]] (''Стерлитамак''), [[Salavat]], [[Neftekamsk]], [[Oktjabrjskij]], [[Beloreck]] kaj [[Belebej]].

'''Urboj kaj urbecaj setlejoj'''&lt;br /&gt;En Baŝkirio ekzistas 21 urboj kaj 2 [[Urbotipa loĝloko|urbotipaj loĝlokoj]]. Setlejo estas [[Slakbaŝ]].
{|
| valign=&quot;top&quot; |
{| class=&quot;prettytable sortable&quot;
|-class=&quot;hintergrundfarbe6&quot;
!Urbo*/urbeca setlejo
!baŝkira nomo/Rusa nomo
!Rajono (distrikto)
!Loĝantoj&lt;br /&gt;&lt;small&gt;(1-a de januaro 2013)[http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190513150355/http://www.gks.ru/free_doc/doc_2013/bul_dr/mun_obr2013.rar |date=2019-05-13 }}&lt;/small&gt;
|-
|[[Agidel]]*
| align=&quot;right&quot; |Ағиҙел/Агидель
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |15.932
|-
|[[Bajmak]]*
| align=&quot;right&quot; |Баймаҡ/Баймак
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |17.534
|-
|[[Belebej]]*
| align=&quot;right&quot; |Бәләбәй/Белебей
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |59.683
|-
|[[Beloreck]]*
| align=&quot;right&quot; |Белорет/Белорецк
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |67.735
|-
|[[Birsk]]*
| align=&quot;right&quot; |Бөрө/Бирск
| align=&quot;right&quot; |Birsk (urba rajono)
| align=&quot;right&quot; |43.675
|-
|[[Blagoveŝĉensk (urbo en Baŝkirio)|Blagoveŝĉensk]]*
| align=&quot;right&quot; |Благовещен/Благовещенск
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |34.844
|-
|[[Davlekanovo]]*
| align=&quot;right&quot; |Дәүләкән/Давлеканово
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |24.069
|-
|[[Djurtjuli]]*
| align=&quot;right&quot; |Дүртөйлө/Дюртюли
| align=&quot;right&quot; |Djurtjuli (urba rajono)
| align=&quot;right&quot; |31.152
|-
|[[Iŝimbaj]]*
| align=&quot;right&quot; |Ишембай/Ишимбай
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |66.341
|-
|[[Janaul]]*
| align=&quot;right&quot; |Яңауыл/Янаул
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |26.597
|-
|[[Kumertau]]*
| align=&quot;right&quot; |Күмертау/Кумертау
| align=&quot;right&quot; |Kumertau (urba rajono)
| align=&quot;right&quot; |62.284
|-
|[[Meleuz]]*
| align=&quot;right&quot; |Мәләүез/Мелеуз
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |60.745
|-
|[[Meĵgorje]]*
| align=&quot;right&quot; |Межгорье/Межгорье
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |Fermita administra-teritoria ento
16.866
|-
|[[Neftekamsk]]*
| align=&quot;right&quot; |Нефтекама/Нефтекамск
| align=&quot;right&quot; |Neftekamsk (urba rajono)
| align=&quot;right&quot; |123.540
|-
|[[Oktjabrjskij]]*
| align=&quot;right&quot; |Октябрьский/Октябрьский
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |111.551
|-
|[[Prijutovo]]
| align=&quot;right&quot; |Приют/Приютово
| align=&quot;right&quot; |Belebei
| align=&quot;right&quot; |20.394
|-
|[[Salavat]]*
| align=&quot;right&quot; |Салауат/Салават
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |154.884
|-
|-
|[[Sibaj]]*
| align=&quot;right&quot; |Сибай/Сибай
| align=&quot;right&quot; |Sibai (urba rajono)
| align=&quot;right&quot; |62.669
|-
|[[Sterlitamak]]*
| align=&quot;right&quot; |Стәрлетамаҡ/Стерлитамак
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |275.978
|-
|[[Ĉiŝmi]]
| align=&quot;right&quot; |Шишмә/Чишмы
| align=&quot;right&quot; |Tschischmy
| align=&quot;right&quot; |21.540
|-
|[[Tujmazi]]*
| align=&quot;right&quot; |Туймазы/Туймазы
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |67.088
|-
|[[Ufa]]*
| align=&quot;right&quot; |Өфө/Уфа
| align=&quot;right&quot; |Ufa (urba rajono)
| align=&quot;right&quot; |1.077.719
|-
|[[Uĉali]]*
| align=&quot;right&quot; |Учалы/Учалы
| align=&quot;right&quot; |''senrajona''
| align=&quot;right&quot; |37.762
|-
|-
|}
|}

== Literaturo ==
(germana) Jörn Grävingholt:  ''Der Fall Baschkortostan,'' eldonejo Deutsches Institut für Entwicklungspolitik, Volumo 4. DIE, Bonn 2005, ISBN 3-88985-284-X (262 S., [https://edoc.hu-berlin.de/bitstream/handle/18452/15785/Graevingholt.pdf hu-berlin.de] [PDF; 1,2 MB]{{projektoj|commons=Category:Bashkortostan}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Baŝkiroj]]
* [[Tatarstano]]
* [[Baluĉio|Baluĉistano]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.bashkortostan.ru Oficiala retejo de Baŝkirio] : bashkortostan.ru . {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110722013910/http://www.bashkortostan.ru/ |date=2011-07-22 }}
* [http://www.tengri.ru/fra/map_rast.htm Mapo de naturaj medioj de Baŝkirio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050427094448/http://www.tengri.ru/fra/map_rast.htm |date=2005-04-27 }}
* http://nvk520.narod.ru/municipal/bashkortostan17122004.html &lt;!-- _Закон_ _РБ_ _О_ _границах_, _статусе_ _и_ _административных_ _центрах_ _муниципальных_ _образований_ _в_ _Республике_ Baŝkirio --&gt;
* http://www.bashedu.ru/encikl/oglav.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071007135132/http://www.bashedu.ru/encikl/oglav.htm |date=2007-10-07 }} Mallonga enciklopedio de Baŝkirio ([[Angla lingvo|en]], [[Rusa lingvo|ru]])
* [http://eng.bashinform.ru Retejo de la novaĵagentejo &quot;Bashinform&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061014044621/http://eng.bashinform.ru/ |date=2006-10-14 }}
* Zilya Bahtieva (Зилия Бахтиева) ''[https://www.youtube.com/watch?v=-4BNC5fHFo8&amp;list=PLti-4BAcfNeSd_UTvHICX0n4tdqn7-wW0 Башҡортса һөйләшәм]'', kanto dum la [https://www.youtube.com/watch?v=HPG8fTHB5qk&amp;list=PLti-4BAcfNeSd_UTvHICX0n4tdqn7-wW0&amp;index=14 Eŭrovida kantkonkurso por minoritataj lingvoj, planlingvoj kaj kreolaj lingvoj], YouTube

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Administra divido de Baŝkirio}}

{{Ĉevolga federacia distrikto}}
{{Bibliotekoj}}
{{Unua}}

[[Kategorio:Baŝkirio| ]]</text>
      <sha1>mjlsmhmkaq5r87gm14wz2dbzju8d0a8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Encyclopædia Britannica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1037</id>
    <revision>
      <id>9365732</id>
      <parentid>8642131</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:55:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4890" sha1="8wgz84rykwv01p07ecpzdxkwrg3vjgs" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto libro}}
[[Dosiero:Ad Encyclopaedia-Britannica 05-1913.jpg|eta|dekstra|300px|Malnova anonco por la enciklopedio]]
[[Dosiero:Encyclopaedia Britannica 15 with 2002.jpg|eta|250px|15a eldono de ''Britannica''. La komenca volumo kun verda etikedo estas ''Propædia''; la ruĝe aŭ nigre markitaj estas ''Micropædia'' kaj ''Macropædia'', respektive. La lastaj tri volumoj estas la ''2002 Book of the Year'' (nigra etikedo) kaj la du-voluma indekso (cejana etikedo).]]
'''''Encyclopædia Britannica''''' estas la plej aŭtoritata [[enciklopedio]] de la [[anglalingva mondo]]. La artikoloj en tiu ĉi enciklopedio estas ĝenerale konsiderataj akurataj, fidindaj kaj bone verkitaj.

La unua eldono estis eldonita dum [[1768]]-[[1771]] en [[Edinburgo]], [[Skotlando]], en tri volumoj, kiel parto de la [[Skota Klerismo]]. Kompare kun la franclingva ''[[Encyclopédie ou dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers|Encyclopédie]]'', Encyclopædia Britannica estis ekstreme [[konservativismo|konservema]]. Postaj eldonoj estis tradicie dediĉitaj al la reganta ŝtatestro.

En la 70-aj jaroj de la 19-a jarcento oni unuafoje eldonis Encyclopædia Britannica en [[Londono]]. La ĵurnalo [[The Times]] estis ĝia eldonejo. La 11-a eldono la ''Britannica'' eldoniĝis de la [[Universitato de Kembriĝo]]. Poste la aŭtorrajtoj estis venditaj al [[Sears Roebuck]] kaj la redaktejo de la enciklopedio transloĝiĝis al [[Ĉikago]], [[Usono]]. Tamen la [[angla lingvo]] de la teksto estas [[Britio|brita]] kaj ne usona. Roebuck en la jaro 1941 donacis ĉiujn rajtojn al la [[Universitato de Ĉikago]]. En 1996 riĉa sviso [[Jacqui Safra]] aĉetis la aŭtorrajton.

== Reta versio ==
La unua versio sur [[lumdisko]] aperis en [[1994]]. Ĉirkaŭ la sama periodo la ''Britannica'' estis enretigita, sed la enretigo estis senpensa ŝovelado. La reta eldono grade pliboniĝis tra la jaroj kaj eĉ estis senkosta portempe, sed nun necesas pagi kotizon. La klasika 11-a eldono ([[1911]]), kies 29 volumoj kaj 44 milionoj da vortoj jam ne plu estas sub [[aŭtorrajto]], nun estas rete disponebla.

== Momenta eldono ==
La markon &quot;Britannica&quot; nun posedas la firmao Encyclopædia Britannica Inc. La plej kompleta versio de la Encyclopædia Britannica konsistas el proksimume 120.000 artikoloj kun 44 milionoj da vortoj. La papera eldono konsistas el 32 partoj kun 65.000 artikoloj

Al la lasta versio de Encyclopædia Britannica kontribuis pli ol 4000 homoj, inter kiuj rekonataj sciencistoj kiel [[Milton Friedman]], [[Carl Sagan]] kaj [[Michael DeBakey]].

Nuntempe ĉe Encyclopædia Britannica Inc. oni tre atentas pri mono. Tial, laŭ artikolo en la ''[[New York Post]]'', sendependaj kunlaborantoj devas longe atendi antaŭ ol ricevi salajron kaj oni uzas nur senkopirajtajn bildojn.

La momenta ĉefredaktoro estas [[Dale Hoiberg]].

== Historio de eldonoj ==
{| cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border: 1px solid #AAAAAA; border-collapse: collapse;&quot;
|-----
! Eldono
! Publikigita
! Amplekso
|-----
| align=&quot;right&quot; | 1-a || [[1768]]–[[1771]]
| 3 vol.
|-----
| align=&quot;right&quot; | 2-a || [[1777]]–[[1784]]
| 10 vol.
|-----
| align=&quot;right&quot; | 3-a || [[1788]]–[[1797]], [[1801]] sup.
| 18 vol. + 2 sup.
|-----
| align=&quot;right&quot; | 4-a || [[1801]]–[[1809]]
| 20 vol.
|-----
| align=&quot;right&quot; | 5-a || [[1815]] || 20 vol.
|-----
| align=&quot;right&quot; | 6-a
| [[1820]]–[[1823]], [[1815]]–[[1824]] sup.
| 20 vol. + 2 sup.
|-----
| align=&quot;right&quot; | 7-a || [[1830]]–[[1842]]
| 21 vol.
|-----
| align=&quot;right&quot; | 8-a || [[1852]]–[[1860]]
| 21 vol. + index
|-----
| align=&quot;right&quot; | 9-a || [[1870]]–[[1890]]
| 24 vol. + index
|-----
| align=&quot;right&quot; | 10-a || [[1902]]–[[1903]]
| 9e ed. + 9 sup
|-----
| align=&quot;right&quot; | 11-a || [[1910]]–[[1911]] || 29 vol
|-----
| align=&quot;right&quot; | 12-a || [[1921]]–[[1922]]
| 11-a eldono + 3 sup.
|-----
| align=&quot;right&quot; | 13-a || [[1926]] || 11-a eldono.+ 6 sup.
|-----
| align=&quot;right&quot; | 14-a || [[1929]]–[[1973]]
| 24 vol.
|-----
| align=&quot;right&quot; rowspan=2 | 15-a || [[1974]]–[[1984]]
| 28 vol.
|-----
| | [[1985]]– || 32 vol.
|}

vol. = volumo, sup. = suplemento

== Komparo kun Vikipedio ==
Fine de 2005 aperis scienca studo de la fama revuo &quot;[[Nature]]&quot;. En ĝi oni neatendite menciis ke en Vikipedio estas preskaŭ same (mal)multe da eraroj kiel en la plej aktuala eldono de Encyclopædia Britannica. La kvalito de la informoj estas komparebla. Tiu konkludo helpis pli-seriozigi Vikipedion.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Mortimer Adler]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.britannica.com Encyclopædia Britannica] (''angle'')
* [http://www.1911encyclopedia.org/ Eldono de 1911] (''angle'')
* [http://www.nature.com/news/2005/051212/full/438900a.html Studo de la scienca revuo Nature]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Encyclopaedia Britannica| ]]
[[Kategorio:Enciklopedioj]]
[[Kategorio:Angla lingvo]]</text>
      <sha1>8wgz84rykwv01p07ecpzdxkwrg3vjgs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erfurto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1156</id>
    <revision>
      <id>9365293</id>
      <parentid>9364964</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:05:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Urbopartoj */</comment>
      <origin>9365293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67983" sha1="7gyy1q2ou2rlxe9t7iv3z73dgzl8gxk" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo | Urbo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo               = Erfurto
| devena_nomo  =
| alia_nomo           = {{Lang-de|Erfurt}}
| alia_nomo1          =
| alia_nomo2          =
| alia_nomo3          =
| kategorio           = urbo
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero              = Erfurter Dom von Oben 08.jpg
| dosiero_grandeco = 300px
| dosiero_priskribo    = Eble la plej konata bildo de Erfurto: la du preĝejoj sur monteto super la katedralplaco, sub kiu okazas ĉiujare granda kristnaska bazaro vintre, somere festivaloj kaj printempe kaj aŭtune amaso da aliaj aranĝoj!
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago               = Flagge der kreisfreien Stadt Erfurt laut Hauptsatzung.svg
| blazono             = DEU Erfurt COA.svg
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio          =
| oficiala_nomo      = Erfurt
| moto              =
| kromnomo           =
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando            = Germanio
| lando_flago       = 1
| ŝtato              =
| regiono             = Turingio
| regiono_tipo        = Federacia lando
| histregiono_faldo   = 1
| histregiono         = Franka imperio
| histregiono1        = Orientfranka imperio
| histregiono2        = Germana Regno
| histregiono3        = Tria regno
| histregiono4        = Germana Demokratia Respubliko
| parenco_tipo        =
| parenco             =
| parenco1            =
| distrikto           =
| distrikto_tipo      =
| limo             =
| limo_noto        =
| municipo       =
| memorindaĵo_tipo  =
| memorindaĵo  =
| memorindaĵo1 =
| ŝoseo    =
| ŝoseo_tipo     =
| montaro       =
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parto               =
| rivero              = [[Gera (rivero)|Gera]]
| rivero1             =
| rivero2             =
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo           = Erfurto
| koordinatoj_ne_en_titolo = true
| leviĝo          =
| lat_d              = 50
| lat_m              = 58
| lat_s              = 35
| lat_NS             = N
| long_d             = 11
| long_m             = 1
| long_s             = 31
| long_EW            = E
| regiono-ISO        = DE
| plej_alta            =
| plej_alta_leviĝo  = 430
| plej_alta_lat_d      =
| plej_alta_long_d     =
| plej_malalta         =
| plej_malalta_leviĝo = 158
| plej_malalta_lat_d       =
| plej_malalta_long_d      =
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo               = 269.17
| areo_rondumo       = 2
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro         = 203485
| loĝantaro_dato    = 31.12.2012
| loĝantaro_denseco = auto
| loĝantaro_metropolo   =
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita        =
| establita_tipo   =
| ĉefulo              = [[Andreas Bausewein]]
| ĉefulo_noto         =
| ĉefulo_tipo         = Reganta urbestro
| ĉefulo_partio       = [[Socialdemokratia Partio de Germanio|SPD]]
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Mez-Eŭropa tempo|MET]] | utc_offset =+1
| horzono_DST       = [[Mez-Eŭropa tempo|MEST]] | utc_offset_DST =+2
&lt;!--| poŝtkodo        = jam en vikidatumoj! --&gt;
| areo_kodo          =
| areo_kodo_tipo     =
| kodo               =
| kodo_tipo =
| kodo1              =
| kodo1_tipo =
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera               =
&lt;!-- *** Unesko *** --&gt;
| unesko_nomo   =
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo_lokumilo_plurobla  = Germanio/Turingio
| tipo1     = reliefo
| alt1      = Vidu situon de Erfurto kadre de Germanio
| tipo2     = reliefo
| alt2      = Vidu situon de Erfurto kadre de Turingio
| mapo1               =
| mapo1_fono          =
| mapo1_priskribo     = Situa mapo de Erfurto
| mapo1_lokumilo      = Erfurto
| mapo1_grandeco      =
| mapo2               =
| mapo2_priskribo     = Situa mapo de Centra Erfurto
| mapo2_lokumilo      = Centra Erfurto
| mapligilo           = jes
| zomo                = 9
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| commons            = Erfurt
| statistiko         =
| retpaĝo            = [http://www.erfurt.de/ef/de/ www.erfurt.de]
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj          =
}}
[[dosiero:Erfurt-Ortsteile.png|eta|Kvartaloj de Erfurto]]
'''Erfurto''' (germane: ''Erfurt'') estas [[eksterdistrikta urbo]] en la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Turingio]] de [[Germanio]] kaj ties ĉefurbo. Ĝi estas la ĉefa urbo plej proksima al la geografia centro de Germanio, situanta je 100 kilometroj sudokcidente de [[Lepsiko]], je 150&amp;nbsp;km norde de [[Nurembergo]] kaj je 180&amp;nbsp;km sudoriente de [[Hanovro]]. Kun ĝiaj najbaraj urboj [[Vajmaro]] kaj [[Jena]] ĝi formas la centran metropolitan areon de Turingio kun proksimume 500 000 loĝantoj. Por turistoj kun malmulte da tempo rekomendatas la sekvo de la kultura rondirado [[Erfurto en unu tago]].

Resume la urbo estas: &lt;!-- pri noto vidu la diskutpaĝon --&gt;
* Grava trafika nodo: Erfurto estas la urbo en la t.n. koro verda de Germanujo. Jam mezepoke la urbo grandiĝis estante kruciĝo de malnovaj komercaj vojoj.
* Juvelo arĥitektura: Erfurto tiel estas vera bildlibro de germana historio. La urbokerno estas unu el la plej bone konservitaj en tuta [[Mezeŭropo]].
* Centro kultura kaj politika
* Kongresurbo: Kiel pli malfrue tiel ankaŭ hodiaŭ: Erfurto ebligas facile renkontiĝojn diversajn por [[foiro]]j kaj kongresoj. Ĝiaj bonegaj kaj modernaj trafiksubstrukturoj kaj granda gamo de gastigantaj servoj invitas al tio.

== Historio ==
=== Ĝis la Reformacio ===
La historio de la urbo de preskaŭ 1300 jaroj seninterrompe dokumentiĝas: en 742 [[Sankta Bonifaco]] menciis urbon kun nomo &quot;Erphesfurt&quot; en letero al la papa moŝto.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Bonifatius: Heidenopfer, Christuskreuz, Eichenkult|alirdato=25a Aŭgusto 2010|familia nomo=Heinemeyer|persona nomo=Karl|jaro=2004|ĉapitro=Bonifatius in Mitteldeutschland|eldoninto=Stadtverwaltung Erfurt|paĝoj=73–87|redaktinto=Hardy Eidam, Marina Moritz, Gerd-Rainer Riedel, Kai-Uwe Schierz|lingvo=[[Germana lingvo]]}}&lt;/ref&gt; Ĝi la jarcentojn antaŭajn evoluis en pluraj setlaj kernoj ĉe la travadejoj de la rivero [[Gera (rivero)|Gera]]. La de Bonifaco fondita [[Episkopujo de Erfurto]] (baldaŭ poste unuigita kun la ĉefepiskopujo de [[Mainz]]; refondita en la 20-a jc) bonege markas ĝian centran rolon. Ĝis hodiaŭ Erfurto ne nur restis la religia centro: ĝi jam ĉiam estis &quot;Metropolis Thuringiae&quot;, la metropolo de Turingio, kiel nomis ĝin Hartmann Schedel en sia ''Monda kroniko'' de 1493. La mezepoka komerca kaj kultura centro kun preskaŭ 20.000 loĝantoj nombriĝis al la plej grandaj urboj de la [[Sankta Romia Imperio]]. Aparte la kultivado kaj prilaborado de [[izatido]] (planto por havigi bluan koloron) riĉigis la burĝaron. La riĉeco permesis ekde la 13-a jc gajni aŭtonomion antaŭ la majenca ĉefepiskopo, kian ĝuis la t.n. [[libera regna urbo|Regnaj urboj]]. La lando de Erfurto etendiĝis je ĉirkaŭantaj regionoj kaj iĝis grava potencfaktoro. Erfurto ankaŭ membris ĉe [[Urbtria Ligo de Turingio]].

Atestas la memkonfideon multaj monumentoj, antaŭ ĉio la ensemblo de la [[Katedralo de Erfurto|Katedralo]] kaj la [[Preĝejo Sankta Severo (Erfurt)|Preĝejo Sankta Severo]]. Kiel tria surmonta preĝejo videalvide lumiĝis la [[Preĝejo de Sankta Petro (Erfurt)|kirko de la benediktana monaĥejo]]. Krom multaj sakralaj ejoj ankaŭ imponaj patriciaj domoj kaj la [[Krämerbrücke (Erfurt)|Ponto de la brokantistoj]] estas ĝis nun fremdultrafikaj juveloj. Same ĉeestas ĝis nun [[Universitato de Erfurto|universitata vivo]]; pro privilegio de 1379 la altlernejo estas la plej malnova en hodiaŭa Germanio. La plej fama studinto estis [[Martin Luther]], kiun ege influis la urbon. Pri li memorigas la [[Collegium Maius (Erfurt)|Collegium maius]], la [[Georgenburse Erfurt|Georga kolegieto]], la [[Collegium Marianum (Erfurt)|Collegium Marianum]] kaj la [[Aŭgustenana monaĥejo de Erfurto|Aŭgustenana monaĥejo]]. Post inspira fulmotondra travivaĵo en [[Stotternheim]] nordoriente de Erfurto, Luther promesis frokiĝi. La ideoj kondukintaj al [[Reformacio]] radikas ankaŭ en lia erfurta periodo. Riĉega juda vivo speguliĝas i.a. en [[Sinagogo malnova de Erfurto|Malnova sinagogo]] kun la fama ''erfurta trezoro'' kaj mezepoka [[Mikveo mezepoka de Erfurto|mikveo]]. Tio igis la urbon kandidati por stato de [[Monda heredaĵo de UNESKO]]. Dum la t.n. ''Freneza jaro'' 1509 ribelis la erfurtanoj kontraŭ la financa politiko; simbolo por tio estis la mortigo de [[Heinrich Kellner]]. Dum 3 tagoj en junio de la jaro 1521-a studentoj, urbanoj kaj kamparanoj el la ĉirkaŭaĵo detruis pli ol 40 objektojn de kleruloj sur la katedrala monteto (t.n. ''Pfaffensturm'' ) por montri ke la ekleziuloj ankaü transprenu la sur la ŝultron de normalaj civitanoj estantajn ŝarĝojn. Lutero poste tre kritikis la urban konsilantaron pro tro malfrua ĉesigo de la nekontrolataj ekscesoj.

[[Dosiero:Statthalterei Kurmainzisches Wappen.jpg|eta|La blazono de la majencaj regantoj (dum jarcentoj ĝis 1803).]]

=== Majenca provincurbo ===
Antaŭ la fino de la 15-a jc estis la kulmino de la urbo, poste Erfurto perdis politike kaj ekonomie memstarecon. En 1525 ĉirkaŭ 4000 kamparanoj detruis ene de la urbomuroj signoj kaj objektoj de majenca regado. Formiĝas komitato kiu formulis 28 artikolojn kaj &quot;Porĉiama konsilio&quot;. La 6-an de junio establitis la malnova ordo, la partoprenintoj devis pagi monpunon kaj kvar gvidintoj ekzekutitis. En 1528 [[Hans Römer]] kaj aliaj eksaj kunbatalintoj de [[Thomas Müntzer]] intencis establi en la urbo regadon da [[Anabaptismo|rebaptantoj]]. Pro la kontrakto de [[Hammelburg]] de 1530 la majencanoj ricevis reparaciojn fare de la urbo kaj la distribuo de la urbaj preĝejoj laŭ la konfesio estas determinita. La katolikoj ricevis sume 8 kirkojn. En 1597 mortis dum pestepidemio 7.765 homoj, triono de la loĝantaro. La [[Tridekjara milito]] helpis la iompostioman perdon de memstareco. En 1664 la majenca ĉefepiskopo [[Johann Philipp von Schönborn]] subigis Erfurton, kiu iĝis majenca provincurbo, gvidata de guberniestro. Simboloj de majenca regado estis la [[Petersberg (Erfurt)|Citadelo Petersberg]] kaj barokaj reprezentaj konstruaĵoj kiel la [[Anger-muzeo (Erfurt)|Pakaĵ- kaj pesilkorto]] kaj la [[Majenca guberniestrejo (Erfurt)|Guberniestrejo]]. La plej gravaj inter la guberniestroj estis la posta unua princo de la [[Rejna Federacio|Rejna Alianco]] [[Karl Theodor von Dalberg]]. Li igis Erfurton al kulturcentro najbara al [[Weimar]] kaj sukcesis interesigi Goethe, Schiller, Herder, Wieland kaj [[Alexander von Humboldt|Humboldt]]. Dum la tiranado de [[Napoleono Bonaparte]] kreitis la t.n. ''[[Princlando Erfurto]]''.

=== La 19-a jarcento ĝis 1871 ===
La lastajn du jarcentojn Erfurto iĝis moderna metropolo en Turingio. En 1802 ekregis la [[Prusio|prusoj]] - post 800 jaroj de aparteno de la urbo al la [[Elektoprinclando Majenco]]. Post la malvenko ĉe [[Jena]] kaj [[Auerstedt]] en 1806, Erfurto kaj Blankenhain iĝis en la 4-a de aŭgusto 1807 franca &quot;imperiestra domeno&quot; ''(Domaine réservé à l'empereur)''. La [[Princlando Erfurto]] (germane: Fürstentum Erfurt, france: Principauté d'Erfurt) ekzistis inter 1806 kaj 1814. En 1808 okazis en la [[Imperiestra salonego (Erfurt)|Imperiestra salonego]] la t.n. ''[[Kongreso erfurta]]'', kie interparoladis [[Napoleono Bonaparte|Napoleono]] kun la rusa caro [[Aleksandro la 1-a (Rusio)|Aleksandro la 1-a]]. Konatas ankaŭ la renkontiĝo de la franca imperiestro kun Goethe. La francoj enkondukis stratlumigadon en 1809 kaj starigis en 1811 la t.n. ''Napoleonan kolonon'' (alteco je 20 m) en la centra [[Anger (Erfurt)|Anger-placo]] - koste de la urbo. Post la [[Batalo de Leipzig]] en 1813 aliancanoj sieĝadis kaj detruis i.a. la [[Preĝejo Sankta Petro (Erfurt)|Abatejon Sankta Petro]]. La [[Viena kongreso]] de 1815 rekonfirmis la prusan regadon, kio daŭris ĝis 1945. La konektiĝo al la fervoja liniaro en 1847 ekindustriigis la urbon. Postulis la burĝaro fundamentajn liberalajn rajtojn kaj germanan nacian ŝtaton. Dum la [[Revolucio de 1848 en Germanio|Revolucio de 1848]] estis gravaj bataletoj sur la erfurtaj stratoj. En 1850 kunvenis la [[Erfurta Unuigparlamento]], kiu kunsidis en aŭgustenana monaĥejo. Inter la deputitoj estis ankaŭ la juna [[Otto von Bismarck]], kies ĉeeston en Erfurto atestas ankaŭ [[Bismarck-turo (Erfurt)|Bismarck-turo]] kaj [[Bismarck-domo (Erfurt)|Bismarck-domo]]. En la 11-a de oktobro 1850 estis la lasta publika ekzekuto en la urbo ĉe la oriente situinta pendumila monteto (s-ro Mecke el Mühlhausen). En oktobro 1857 ekfunkciis la unuaj [[gaslanterno]]j en la urbo.

=== Modernigoj post 1871 ===
Post la fondo de la [[Germana Imperiestra Regno]] en 1871 plirapidiĝis la erfurta evoluo al metropolo; moderna hortikulturado igis Erfurton mondpinta ankaŭ sur tiu kampo. Post la nuligo de la fortikaĵ-stato en 1873 kaj la forigo de la remparoj etendiĝis la urbo norden kaj orienten (industrio kaj loĝejoj de laboristoj) kiel ankaŭ suden kaj okcidenten (noblaj kvartaloj). Inter la plej signifaj novaj konstruaĵoj menciindas la nova [[Urbodomo de Erfurto|urbodomo]], la [[Stacidomo de Erfurto|ĉefa stacidomo]], la [[Galerioj Anger 1]] aŭ la hotelo ''[[Erfurter Hof]]'' antaŭ la stacidomo ĉefa. La infrastrukturo moderniĝis, fluegfoso kontraŭinonda fariĝis, krome pretervojo (hodiaŭ: ''Juri-Gargarin-Ring''), [[Tombejo de Erfurto|Ĉefa tombejo]], [[Kliniko HELIOS de Erfurto|publika hospitalo]], [[Tramtransporto en Erfurto|tramvoja liniaro]], akvokondukilaro, kanala reto. Plej gravis tiam inter la komunumaj politikistoj la urbestro [[Richard Breslau]]. La enloĝantaro kreskis de 44.000 (en 1871) al 100.000 (en 1906) respektive 130.000 (en 1911, post la enkorpigo de la vilaĝo Ilversgehofen). De tiam Erfurto socie dividiĝis en klasojn burĝan kaj laboristan. En 1891 okazis en la [[Imperiestra salonego (Erfurt)|Imperiestra salonego]] la t.n. [[Erfurta Partikongreso|Erfurter Parteitag]] de la [[SPD]].

=== La 20-a jarcento ĝis la fino de [[GDR]] ===
En la 30-a de julio 1914 la socialdemokratoj alvokis al manifestacio kun la titolo ''Militdeklaro al milito'', kiu iĝis spontanea pacprocesio tra la tuta urbocentro. La turbulentan tempon ekde la ekflamo de la [[Unua mondmilito]] ĝis la [[Turniĝo]] la erfurtanoj aparte intensive travivis (3579 falintaj civitanoj). La [[Militkaptitejo Johannesplatz|Militkaptitejo Johano-placo]] (germane: ''Kriegsgefangenenlager Johannesplatz'') troviĝis en la norda urbokvartalo Ilversgehofen, inter 1914-1916; ĝi nombriĝis inter la plej grandaj kaptitejoj por fremdaj soldatoj dum la Unua mondmilito en Germanlando.

Dume la en 1918 proklamita [[Vajmara Respubliko]] komenciĝis per mizeroj kaj interna milito, la folaj 1920-aj jaroj alportis certan maldepresion kaj urboplanadajn iniciatojn (loĝdomoj konstruitaj [[Bauhaus|baŭhaŭsstile]]; naĝejo ĉe la [[Norda parko (Erfurt)|Norda parko]]; [[Flughaveno Erfurt-Weimar|flughaveno ĉe Roter Berg]], [[Stadiono Steigerwald]]). La [[Anger-muzeo (Erfurt)|Anger-muzeo]] estis unu el la artaj centroj de modernismo. Tiun mallongan epokon de prospereto haltigis la [[Monda ekonomia krizo]] de 1929. Sekvis la potencakiro de la [[nazioj]]. La bombardoj dum la [[Dua mondmilito]] estis, kompare al aliaj urboj, kun relative malgrandaj perdoj kun &quot;nur&quot; 1600 viktimoj. Al tiu cirkonstanco ŝuldas Erfurto la grandparte ĝis hodiaŭ konservita historia aspekto de la urbokerno. Erfurto estis kaptita la 12an de aprilo 1945, fare de la usona armeo.&lt;ref&gt;Stanton, Shelby, ''World War II Order of Battle: An Encyclopedic Reference to U.S. Army Ground Forces from Battalion through Division, 1939-1946'', Stackpole Books (Reviziita Eldono 2006), p. 150&lt;/ref&gt; La 3an de julio, usonaj trupoj lasis la urbon kaj ĝi iĝis parto de la Soveta Zono de Okupado kaj poste de la [[Germana Demokratia Respubliko]].

Post la fondiĝo de [[GDR]] kaj la fermo de la landlimoj ene de Germanio (kulmino: konstruo de la [[Berlina muro]] en 1961) la divido de Germanio estu por ĉiam. Tamen iĝis en 1970 en Erfurto la unua [[pintkunveno]] inter la estroj de la du germanaj ŝtatoj; multaj erfurtanoj ovaciis kaj ĝojkriis tiam al la okcidentgermana kanceliero [[Willy Brandt]] staranta ĉe hotelĉambra fenestro de la hotelo &quot;[[Erfurter Hof]]&quot; (kontraŭe la ĉefa stacidomo). En Turingio Erfurto transprenis la rolon de ĉefurbo (antaŭe: Weimar), ĝis 1952. Post la nova administrada dispartigo de GDR ĝi iĝis distrikta ĉefurbo (''Bezirk Erfurt''). Ĝi evoluis diname: diversaj kombinatoj; [[Flughaveno Erfurt-Weimar|flughaveno en Bindersleben]], [[Pedagogia Altlernejo Erfurt/Mühlhausen|altlernejo pedagogia]], akademio medicina, [[Zoologia ĝardeno de Erfurto|zoo]], [[Erfurta Ĝardenekspozicio]] ktp.) En la nordo kaj la sudo konstruitis multaj loĝdomblokoj. Ĵaŭde la 26-an de oktobro 1989 ĉirkaŭ 40.000 erfurtanoj kolektiĝis sur la katedralplaco por manifesti proteston kontraŭ la komunisma reĝimo. En la 10-a/11-a de novembro la urbestrino Rosemarie Seibert kaj la [[Sozialistische Einheitspartei Deutschlands|SED]]-distriktestro Gerhard Müller demisiis. En la 4-a de decembro la [[Stasi]]-ejoj okupitis.

=== Erfurto en [[FRG]] ===
Tamen en la 1980-aj jaroj la urbo kadukiĝis konstrusubstance kaj politike. Post 1990 ĝi iĝis ĉefurbo de la Liberŝtato Turingio. En aprilo 2002 ŝokis tutan Germanion [[Amoko de Erfurto|amoko]] ĉe urbocentra gimnazio. Post falo de la loĝantaro de 220.000 al 200.000 animoj ĝi ekde kelkaj jaroj ĝojas pri denova kresko de la enloĝantaro. La aspekto ege plibeliĝis: la urbokerno estis modeldone konservita kaj restaŭrita. Oni remalfermis [[Universitato de Erfurto|universitaton]]. Erfurto iĝis la sidejo de la Federacia tribulano de laboro (''Bundesarbeitsgericht'') kaj de la porinfana televidkanalo [[KiKA]]. Ekde 2017 ĝi estos trafiknodo por grandrapidaj trajnoj. La linio de Berlino al Munĥeno tra Erfurto estas parto de eŭropa rapidtrajna liniaro&lt;ref&gt;La resumo orientiĝas laŭ Jürgen Valdeig: ''Erfurt. Schlaglichter zur Stadtgeschichte'', Weimar 2011, p. 5-7.&lt;/ref&gt;.

== Vidindaĵoj ==
&gt;&gt;&gt;&gt;&gt;&gt; ''Proponatas ankaŭ la rondirado '''[[Erfurto en unu tago]]''' kun resumaj informoj pri gravaj vidindaĵoj!''

=== Preĝejoj kaj monaĥejoj ===
[[Dosiero:Erfurt, Erfurter Dom 10.JPG|eta|La [[ĥorseĝaro]], la fenestroj, la ĉefaltaro de la katedralo.]] [[Dosiero:Erfurt cathedral interior-0009.jpg|eta|Interno de la katedralo okcidenten.]]
[[Dosiero:Bundesarchiv Bild 183-E00952, Erfurt, &quot;Kerzenträger&quot;.jpg|eta|Wolfram-kandelabro antaŭ la Maria-retablo (historia foto).]] [[Dosiero:Katholisch-Theologische Fakultät der Universität Erfurt im Kreuzgang des Doms.jpg|eta|Klostro katedrala, nune parto de la katolika fakultato de la [[Universitato de Erfurto]].]] Malgraŭ protestanta ĉirkaŭaĵo la urbo Erfurto mem ĉiam restis dukonfesia: saĝeco politikista gvidis tiun unikan staton tra malfacilaj epokoj de la historio.

* Multaj belaj kirkoj troviĝas en la urbocentro: [[Katedralo de Erfurto|Katedralo]], [[Dominikana preĝejo (Erfurt)|Preĝejo de la predikantoj]], [[Franciskana preĝejo (Erfurt)|Franciskana preĝejo]], [[Aŭgustenana monaĥejo de Erfurto]], [[Ursulanina monaĥejo de Erfurto|Ursulanina monaĥejo]], [[Preĝejo de la kanonikoj aŭgustenanaj (Erfurt)|Preĝejo de la kanonikoj aŭgustenanaj]], [[Preĝejo ĉe la fonto (Erfurt)|Preĝejo ĉe la fonto]], [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurt)|Preĝejo de la komercistoj]], [[Preĝejo de Sanktaj Nikolao kaj Jakobo (Erfurt)|Preĝejo de la skotoj]]. Krome la preĝejoj [[Preĝejo Sankta Andreo (Erfurt)|S. Andreo]], [[Preĝejo de Ĉiuj Sanktuloj (Erfurt)|Ĉiuj Sanktuloj]], [[Preĝejo Sankta Egidio (Erfurt)|S. Egidio]], [[Preĝejo Sankta Kruco (Erfurt)|S. Kruco]], [[Preĝejo de Sankta Laŭrenco (Erfurt)|S. Laŭrenco]], [[Preĝejo Sankta Marteno (Erfurt)|S. Marteno]], [[Preĝejo Sankta Mikaelo (Erfurt)|S. Mikaelo]], [[Preĝejo Sankta Severo (Erfurt)|S. Severo]], [[Preĝejo Sankta Triunuo (Erfurt)|S. Triunuo]], [[Preĝejo Sankta Wigbert (Erfurt)|S. Wigbert]]. Jam ne uzatas la preĝejoj [[Preĝejo Sankta Petro (Erfurt)|S. Petro]], [[Preĝejo Sankta Spirito (Erfurt)|S. Spirito]], kaj la [[Kapelo de Sankta Magdaleno (Erfurt)|Kapelo de Sankta Magdaleno]].
* Sed ankaŭ ekster la urbokerno ne estas malmultaj. Tio ŝuldiĝas al la etendiĝo de la urbo post la forigo de la ĉirkaŭfortikaĵo kaj la kreado de novaj kvartaloj (ekde la fino de la 19-a jarcento) kiel ankaŭ al modernaj enkorporigoj de iam memstaraj komunumoj: [[Kapelo Sankta Ciriako (Erfurt)|Kapelo S. Ciriako]], [[Preĝejo Sankta Denizo (Salomonsborn)]], [[Preĝejo Sankta Gotardo (Marbach)|Gotardo-kirko/Marbach]], [[Gustav-Adolf-kirko (Erfurt)|Gustav-Adolf-kirko]], [[Preĝejo Sankta Johano (Hochheim)]], [[Preĝejo Sankta Jozefo (Erfurt)|S.Jozefo]], [[Preĝejo Sankta Kiliano (Gispersleben)]], [[Preĝejo Kristo (Erfurt)|Preĝejo Kristo]], [[Preĝejo Sankta Luko (Erfurt)|S. Luko]], [[Kirko Sankta Laŭrenco (Frienstedt)]], [[Luther-kirko (Erfurt)|Luther-kirko]], [[Preĝejo Sankta Marteno (Ilversgehofen)|S. Marteno (Ilversgehofen)]], [[Preĝejo Sankta Nikolao (Melchendorf)|S. Nikolao]], [[Preĝejo Sankta Pankracio (Hochstedt)|preĝejo Sankta Pankracio (Hochstedt)]], [[Preĝejo Sanktaj Petro kaj Paŭlo (Tiefthal)]], [[Preĝejo Sanktaj Simono kaj Judaso (Erfurt)|S. Simono kaj Judaso]], [[Preĝejo Sankta Tomaso (Erfurt)|S. Tomaso]], [[Preĝejo Sankta Ulriko (Erfurt)|S. Ulriko]], [[preĝejo Sankta Vito (Gispersleben)]], [[Preĝejo de Wallichen (Erfurt)|Preĝejo de Wallichen]], [[Kirko Sankta Ciriako (Azmannsdorf)]], [[Preĝejo Nia kara Sinjorino (Linderbach)]], [[Preĝejo Sankta Petro (Büßleben)]], [[Preĝejo Sankta Nikolao (Töttelstädt)]], [[Preĝejo Sankta Benigno (Bischleben)]], [[Preĝejo Sankta Andreo (Ermstedt)]], [[Preĝejo Sankta Bonifaco (Hochheim)]], [[Preĝejo Sankta Miĥaelo (Windischholzhausen)]].
* Por enterigi la mortintojn oni konstruas en la direkto de Bindersleben la [[Tombejo de Erfurto|Ĉefan tombejon de Erfurto]] kaj la modernan [[Kremaciejo de Erfurto|Kremaciejon de Erfurto]]

==== Pereintaj preĝejoj ====
Jam [[Lutero]] entuziasmiĝis pri la riĉeco de Erfurto je kirkoj kaj komparis ĝin kun Romo! Ne mire, ke kelkaj malaperis pro diversaj kialoj: pro kunfandiĝo de komunumoj kaj abandono de jam ne bezonataj konstruaĵoj, pro la Reformacio aŭ eĉ por havigi al oni brikojn por la fortigo de la ĉirkaŭfortikaĵo!

* Kelkaj komplete malaperis: [[Preĝejo Sankta Albano (Erfurt)|S. Albano]], [[Preĝejo Sankta Benedikto (Erfurt)|S. Benedikto]], [[Preĝejo Sankta Gangulfo (Erfurt)|S. Gangulfo]], [[Preĝejo Sankta Gotardo (Erfurt)|S. Gotardo]], [[Preĝejo Sankta Marteno intra muros (Erfurt)|S. Marteno intra muros]], [[Preĝejo Sankta Matiaso (Erfurt)|S. Matiaso]], [[Preĝejo Sankta Maŭrico (Erfurt)|S. Maŭrico]], [[Preĝejo Sankta Servaco (Erfurt)|S. Servaco]]
* Ĉe kelkaj ekzistis hodiaŭ ankoraŭ la turo: [[Preĝejo Sankta Bartolomeo (Erfurt)|S.Bartolomeo]], [[Preĝejo Sankta Georgo (Erfurt)|S. Georgo]], [[Preĝejo Sankta Johano (Erfurt)|S. Johano]], [[Preĝejo Sankta Nikolao (Erfurt)|S. Nikolao (urbocentro)]], [[Preĝejo Sankta Paŭlo (Erfurt)|S. Paŭlo]].
* Ĉe [[Preĝejo Sankta Leonardo (Erfurt)|S. Leonardo]] konservitis nur la fundamentoj, ĉe [[Preĝejo Sankta Vito (Erfurt)|S. Vito]] nur la sakristio, ĉe la [[Kartuzio de Erfurto|Kartuzio]] nur la fasado de la preĝeja. Inter Töttelstädt kaj [[Tiefthal]] estis eĉ tuta monakejo, la [[Monakejo Orphal]].

=== Sinagogoj kaj aliaj konstruaĵoj de judaj ritoj ===
Malgraŭ pluraj pogromoj (la plej granda en 1349) Erfurto estis ĉiam ankaŭ karakterizata per juda kulturo. Famas la t.n. ''Erfurta trezoro'' kaj ankaŭ hodiaŭ bone videblaj judaj kvartaleroj. La fakto ke en Erfurto troviĝas unu el la plej malnovaj sinagogoj de Eŭropo igis la urbajn politikistojn kandidatigi la urbon kiel [[Monda heredaĵo de Unesko]].

[[Sinagogo malnova de Erfurto|Malnova sinagogo]], [[Sinagogo malgranda de Erfurto|Malgranda sinagogo]], [[Sinagogo granda de Erfurto|Granda sinagogo]], [[Sinagogo nova de Erfurto|Nova sinagogo]], [[Mikveo mezepoka de Erfurto]], [[Nova juda tombejo de Erfurto]], [[Ŝtona Domo (Erfurto)|Ŝtona Domo]] (ĉi-lasta estas sekulara domo).

=== Domoj ===
Belegaj domoj en kvazaŭ ĉiu kvartalo atestas la gravecon de Erfurto en la pasinteco kaj la estanteco!
* Lindaj burĝaj domoj oftas en la urbokerno, kio faras elekton de la plej ĉarma respektive impona treege malfacile: [[Haus zum Breiten Herd (Erfurt)|Zum Breiten Herd]], [[Haus zum Sonneborn (Erfurt)|Zum Sonneborn]], [[Haus zur Windmühle (Erfurt)|Zur Windmühle]], [[Haus Zur Hohen Lilie (Erfurt)|Zur Hohen Lilie]], [[Haus zur Großen Arche Noah und Engelsburg (Erfurt)|Zur Großen Arche Noah und Engelsburg]], [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)|Zur Grünen Aue und Kardinal]], [[Haus Zur Güldenen Krone (Erfurt)|Zur Güldenen Krone]], [[Haus Zum Großen Paradies und Esel (Erfurt)|Zum Großen Paradies und Esel]], [[Haus Zum Schwarzen Löwen (Erfurt)|Zum Schwarzen Löwen]], [[Haus Zur Steinecke (Erfurt)|Zur Steinecke]], [[Haus zur Großen Waage (Erfurt)|Zur Großen Waage]], [[Haus zum Schwarzen Horn (Erfurt)|Zum Schwarzen Horn]], [[Haus zur Narrenschelle (Erfurt)|Zur Narrenschelle]], [[Bismarck-domo (Erfurt)|Bismarck-domo]], [[Chrestensenhof]], [[Domo de la gildoj (Erfurt)|Domo de la gildoj]], [[Domo de la buroj (Erfurt)|Domo de la buroj]], [[Domo ĉe la vinberarbedo]], [[Moritzhof]], [[Ŝtona Domo (Erfurto)|Ŝtona Domo]]; ekster la urbokerno: [[Monaĥeja bieno Alach]], [[Vilao Festge (Erfurt)|Vilao Festge]] ekz.
* Ankaŭ la politikistoj ŝatis kaj ŝatas deĵori en belaj domoj, kiel pruvas konstruaĵoj kiel [[Majenca guberniestrejo (Erfurt)|Majenca guberniestrejo]], [[Urbodomo de Erfurto]] (kun la [[Ĝemelurba rozo (Erfurt)|Ĝemelurba rozo]]), [[Turdomego apud la Landa parlamento de Turingio]], [[Frakciejo de la Turingia Landa Parlamento]], [[Ĉefa konstruaĵo de la Turingia Landa Parlamento]], [[Partilernejo de la Distrikto Erfurt]]
* Arkitekture interesaj domoj de (iama aŭ nuna) publika uzo estas [[Ŝparkasoj (Erfurt)|Ŝparkasoj]], [[Asekurkompanio AOK (Erfurt)|Domo de la asekurkompanio AOK]], [[Vilao Martin (Erfurt)|Vilao Martin]], [[Haus Zum Regenbogen (Erfurt)|Zum Regenbogen]], sed ankaŭ gastejoj kiel [[Gasthaus Zum Alten Schwan (Erfurt)|Gasthaus Zum Alten Schwan]] au [[Gastejo Feuerkugel (Erfurt)|Gastejo Feuerkugel]], la eksa grenejo [[Grenejo de Erfurto|Kornhofspeicher]], la [[Hejtilejego en Brühl (Erfurt)|Hejtilejego en Brühl]] la [[Palmejo de Erfurto|Palmejo]], la eksaj kinejoj [[Fenikso-domo (Erfurto)|Fenikso-domo]], [[Anger 57 (Erfurto)|Anger 57]], [[Union-kinejo (Erfurto)|Union-kinejo]] kaj [[Alhambra (Erfurto)|Alhambra]] aŭ la [[Tivoli (Erfurto)|porlaborista domo Tivoli]]
* Religiaj kaj sciencaj domoj estas (parte nun en alia funkcio): [[Comthurhof (Erfurt)|Comthurhof]], [[Jezuita kolegio (Erfurt)|Jezuita kolegio]], [[Collegium Maius (Erfurt)|Collegium Maius]], [[Engelsburg (Erfurt)|Engelsburg]], [[Collegium Marianum (Erfurt)|Collegium Marianum]].

=== Muzeoj kaj memoriglokoj ===
Erfurto estas riĉa je muzeoj. Sidas en Erfurto la [[Muzea Asocio de Turingio]]. Indas esti vizitataj la jenaj:
* muzeoj en la strikta senco kiel [[Anger-muzeo (Erfurt)|Anger-muzeo]], [[Artohalo de Erfurto|Artohalo]], [[Muzeo pri elektrotekniko (Erfurt)|Muzeo pri elektrotekniko]], [[Georgenburse Erfurt|Georga kolegieto]], [[Germana Hortikultura Muzeo]], [[Sinagogo malnova de Erfurto|Juda muzeo]], [[Muzeo pri limŝtonoj (Erfurt)|Muzeo pri limŝtonoj]], [[Naturhistoria Muzeo de Erfurto|Naturhistoria muzeo]], [[Nova muelejo (Erfurt)|Nova muelejo]], [[Muzeo pri presado (Erfurt)|Muzeo pri presado]], [[Muzeo pri turingia folkloro]], [[Haus zum Stockfisch (Erfurt)|Urba muzeo]], [[Muzeo pri pupdomoj (Erfurt)|Muzeo pri pupdomoj]]. En Hohenfelden, sude de Erfurto, troviĝas belega [[Turingia liberaera muzeo Hohenfelden|Liberaera muzeo pri kamparanaj domoj]]
* kulturdomoj kiel [[Kulturforumo Dacheröden]], [[Haus zum Güldenen Krönbacken|Kulturkorto Krönbacken]], [[Preĝejo Sankta Petro (Erfurt)|Kulturforumo en eksa abateja preĝejo]]
* lokoj informantaj pri sociaj kaj historiaj cirkonstancoj kiel [[Topf &amp; Söhne|Memorigloko holokaŭsta ''Topf und Söhne'']], [[Memorigloko Andreasstraße (Erfurt)|Memorigloko Andreasstraße en eksa sekretpolica malliberejo]], [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)|Monumento pri forpelitaj germanoj]], [[SA-prizono Feldstrasse (Erfurt)|SA-prizono Feldstraße]]
* la [[Trezoro de Erfurto]] en la [[Sinagogo malnova de Erfurto]]

=== Monumentoj kaj fontanoj ===
[[Dosiero:Lutherdenkmal Anger Erfurt by Stepro.jpg|eta|[[Luther-monumento de Erfurto]] ĉe Anger-placo.]] Unu el la grandan avantaĝoj de Erfurto estas ĝia kompakta urbocentro. Krom preĝejoj kaj muzeoj (sed ankaŭ modernaj vendejoj) troviĝas tie ĉi konsidereble granda nombro da interesaj monumentoj de ĉia ajn speco.
* Eblas vidi belajn fontanojn kiel [[Anger-fontano malnova (Erfurt)|Malnova Anger-fontano]], [[Anger-fontano nova (Erfurt)|Nova Anger-fontano]], [[Gustav-Adolf-fontano (Erfurt)|Gustav-Adolf-fontano]], [[Karl-Herrmann-fontano (Erfurt)|Karl-Herrmann-fontano]], [[Bismarck-turo (Erfurt)|Bismarck-turo]], [[Minervo-puto (Erfurt)|Minervo-puto]], [[Bösenberg-fontano (Erfurt)|Bösenberg-fontano]]
* Pri elstaraj homoj rilataj al Erfurto (ne nur naskiĝintaj erfurtanoj sed ankaŭ tiuj, kiuj la urban historion iel influis) memorigas ekzemple [[Christian-Reichart-monumento]], [[Erthal-obelisko (Erfurt)|Erthal-obelisko]], [[Alfred-Machol-monumento (Erfurt)|Alfred-Machol-monumento]], [[Juri-Gagarin-monumento (Erfurt)|Juri-Gagarin-monumento]], [[Theodor-Neubauer-monumento]], [[Luther-monumento de Erfurto|Luther-monumento]], [[Luther-ŝtono (Erfurt)|Luther-ŝtono]], [[Erfurter Hof|Monumento por Willy Brandt]], [[Fenestro de Bonifaco]]
* Pri feliĉaj respektive tragikaj eventoj en la urbo ekz. [[Romiano (Erfurt)|Statuo de Romiano]], [[Amoko de Erfurto|Memorigtabulo pri la amoko ĉe erfurta gimnazio en 2002]], [[Monumento por dizertintoj (Erfurt)|Monumento por dizertintoj]], [[Satisfakcia kruco (Erfurto)|Satisfakcia kruco en la Steiger-arbaro]], [[Monumento pri forpelitaj germanoj (Erfurt)|Monumento pri forpelitaj germanoj]], [[Militkaptitejo Johannesplatz]]
* Monumentoj kiuj mem estas artaĵoj aŭ teknikaĵoj estas ekz. [[Heiligenmühle (Erfurt)|Heiligenmühle]], [[Murpentraĵego Rieth]], [[Isatomuelejo]], [[Tureto de Sibilo (Erfurt)|Tureto de Sibilo]], [[Anger-turo]], [[Ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto|Restoj de la ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto]], [[Ĉirkaŭremparo de Möbisburg]], la sonorilaro [[Gloriosa (Erfurt)|Maria Gloriosa]] kaj (ĝis la malkonstruo 2015) la [[Kartuziana muelejo]].

=== Placoj, stratoj, pontoj, burgoj ===
[[Dosiero:Erfurt Anger Kaufmannskirche Johannesstr182 Anger1.jpg|eta|Ĉe la orienta limo de la Anger-placo: la Preĝejo de la komercistoj, la hotelo ''Radisson'' kaj la Galerioj Anger 1.]] Por turistoj venantaj la unuan fojon rekomendatas preni kiel orientigajn elirpunktojn:
* diversajn elstarajn placojn (ofte mem riĉaj je konstruaĵoj rimarkindaj), kiel [[Anger (Erfurt)|Anger]], [[Fischmarkt (Erfurt)|Fiŝbazar-placo]], [[Domplatz (Erfurt)|Katedralplaco]], [[Wenigemarkt (Erfurt)|Wenige-bazarplaco]], [[Kaffeetrichter (Erfurt)|Kaffeetrichter]].
* diversajn gravajn stratojn kiel [[Bahnhof-strato (Erfurt)|Bahnhof-strato]], [[Johannes-strato (Erfurt)|Johannes-strato]], [[Juri-Gagarin-ringobulvardo (Erfurt)|Juri-Gagarin-ringobulvardo]], [[Magdeburga Avenuo (Erfurt)|Magdeburga Avenuo]], [[Michaelisstraße (Erfurt)|Michaelis-strato]], [[Schlösserstraße (Erfurt)|Schlösser-strato]]
* pontojn kiel [[Ponto longa (Erfurt)|Ponto longa]], [[Schlösser-ponto (Erfurt)|Schlösser-ponto]], [[Ĉevala Ponto]], [[Lehmann-ponto]] kaj - unu el la ĉefaj vidindaĵoj de la tuta urbo - la [[Krämerbrücke (Erfurt)|Ponto de la brokantistoj]]
* kastelojn kaj citadelojn kiel: [[Kastelo de Molsdorf]], [[Petersberg (Erfurt)|Petersberg]], [[Citadelo Cyriaksburg]], [[Kastelo Stedten]] (pereinta)
* loĝdombloksetlejojn kiel [[Erfurta Nordo]], [[Erfurta Sudoriento]], [[Erfurt-Roter Berg]]

=== Ĝardenoj kaj parkoj ===
Erfurto havas mallongan tradicion kiel hortikultur- kaj ĝardenadurbo. En 2021 okazas surloke la Tutgermana Ĝardenekspozicio (BUGA). Plej granda atrakcio estas la [[Erfurta Ĝardenekspozicio]], sed vidindas ankaŭ [[Brühler Garten (Erfurt)|Brühler Garten]], [[Norda parko (Erfurt)|Norda parko]] (kun naĝejo), [[Luiza-parko (Erfurt)|Luiza-parko]], [[Venedig (Erfurt)|Venedig-parko]], [[Urba parko de Erfurto|Urba parko]], [[Cerva ĝardeno (Erfurt)|Hirschgarten]], [[Suda parko (Erfurt)|Suda parko]], [[Espach-parko]], [[Kresoparko]], [[Krämpfer-ĝardenoj]]. Pereis la urbokerna parko [[Louisental (Erfurto)|Louisental]].

Belega verda ripozumloko estas ankaŭ la idiliece situanta [[Zoologia ĝardeno de Erfurto|Zoologia ĝardeno]].
[[Dosiero:Schloss Molsdorf 01.jpg|eta|Fasado suda de la kastelo Molsdorf.]]

=== Industriaj monumentoj ===
* [[Centralo de Gispersleben]], pereinta
* [[Kartuziana muelejo]], pereinta
* [[Salminejo de Erfurto]]

== Geografio ==
[[Dosiero:Gera an der Krämerbrücke.JPG|eta|La rivero [[Gera (rivero)|Gera]] trafluis Erfurton dividite en plurajn brakojn]]
Erfurto troviĝas je la suda rando de la [[Turingia Baseno]], en la vasta valo de la rivero [[Gera (rivero)|Gera]], alfluanta rivero de [[Unstrut]]. Sude la urbolimo estas ĉe la altaĵoj de la [[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steiger-arbaro]]. La punkto de la plej granda dimensio de la urbo estas de nordo al sudo je 21&amp;nbsp;km, de oriento al okcidento 22,4&amp;nbsp;km. Pro la situo de la urbo (forlaso de la Turingia Baseno kaj eniro de la antaŭlando de [[Turingia Arbaro]] la alteco de la urbo estas de nur 158 m norde ĝis jam 430 m sudoriente&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/zahlen/ |titolo=Urba statistiko - datumbenkoj |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140130220115/http://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/zahlen/ |arkivdato=2014-01-30 }}&lt;/ref&gt; Okcidente drenas la urbon la rivero [[Nesse]] en la direkto de [[Weser]], dum la riveroj [[Gera (rivero)|Gera]] kaj [[Gramme]] drenas ĝin en la mezo kaj en la orientaj urbopartoj en la direkto de [[Elbo (rivero)|Elbo]].

Najbaras Erfurton la urboj [[Weimar]] oriente, [[Gotha]] okcidente, [[Arnstadt]] sude kaj [[Sömmerda]] norde, estante ĉirkaŭ 20&amp;nbsp;km for de la ĉefurbo. La plej proksimaj metropoloj estas [[Leipzig]] (je 95&amp;nbsp;km nordoriente), [[Halle (Saale)|Halle]] (je 85&amp;nbsp;km nordoriente), [[Jena]] (je 40&amp;nbsp;km eoste), [[Kassel]] (je 110&amp;nbsp;km nordokcidente), [[Göttingen]] (je 95&amp;nbsp;km nordokcidente), [[Frankfurt am Main]] (je 180&amp;nbsp;km sudokcidente) kaj [[Nürnberg]] (je 160&amp;nbsp;km sude; distancoj laŭ birdflugo). Ĉar Erfurto troviĝas nur je ĉirkaŭ 50&amp;nbsp;km sudoriente de la mezo de hodiaŭa Germanio, ĝi povas esti konsiderata kiel la plej centra grandurbo de FRG. Same kiel la plejparto de la orientgermanaj metropoloj Erfurto ne posedas grandan periferian zonon nek troviĝas en aglomera zono. Tamen intimas la koneksoj kun la najbaraj urboj Weimar kaj Jena, kiel montras multaj regionaj kooperacioj multaflanke.

La ĝis nun relative densa surkonstruo de la urbokerno eksplikatas per la fakto ke dum la [[Dua mondmilito]] komparite al aliloke nur malmultaj konstruaĵoj detruitis, respektive ke sur la bombarde faritaj novaloj tuj rekonstruitis novaj konstruaĵoj. Sekvas de tio ankaŭ ke la ripozumadzonoj de la urbo estas kvazaŭ ĉiuj je la urborando, ekz. [[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steigerwald]], [[Nordstrand (Erfurt)|Nordstrand]], [[Erfurta Ĝardenekspozicio]]. Krom la Steigerwald estas ankoraŭ du aliaj arbaroj ene de la urbo, la [[Willroder Forst]] sudoriente kaj la arbaroj ĉe [[Schaderoder Grund]] nordokcidente de [[Tiefthal]] (limante kun [[Altebenaĵo Fahner]]). La [[Alach-altebenaĵo]] (germane: ''Alacher Höhe'') troviĝas okcidente de la urbocentro de Erfurto, en la Turingia Baseno, kaj invitas al biciklado en la direkto de Altebenaĵo Fahner.

La resto de la nekonstruita urbogrundo servas por kultivado: la plugeblaj kampoj en Erfurto estas tre fekundaj kaj bonrikoltaj. La ununuraj lagoj estas la t.n. [[Erfurtaj Lagoj]], serio da fluegitaj gravelfosejoj apud [[Stotternheim]] en la nordo de la urbo.

=== Demografia evoluo ===
[[Dosiero:Population development of Erfurt 1493-2014 (small).svg|eta|Evoluo demografia]]
[[Dosiero:Bevölkerungsprognosen Erfurt.pdf|eta|Prognozoj demografiaj]]
En 1880 Erfurto havis pli ol 50.000 loĝantoj. En la 1906-a jaro ĝi transpaŝis la limon de 100.000 kaj fariĝis grandurbo. Post la Dua mondmilito (en la 1-a de decembro 1945) loĝis 164.998 homoj en la urbo, en februaro de 1973 estis jam pli ol 200.000 loĝantoj. Mallonge antaŭ la [[Turniĝo]] la urbo havis sian plej grandan nombron da anoj (ne tute 220.000). Post la politikaj ŝanĝoj la urbo perdis (ĝis 2002) ĉirkaŭ 20.000 anojn. Ekde 2003 la nombro denove kreskas kaj intertempe oni rekompensis jam kvaronon de la post-turniĝaj perdoj. Sekve Erfurto konis - komparite al aliaj similaj urboj eks-[[GDR]]-aj ([[Magdeburg]], [[Halle (Saale)|Halle]], [[Chemnitz]] kaj [[Rostock]]) - la plej stabilan demografian evoluon de post 1990.

=== Urbopartoj ===
La sekvontaj vilaĝoj enkorpiĝis al Erfurto dum la 20-a jc., grandparte konservante sian karakteron kamparanan, ekzemple [[Moritzhof]]:
* Antaŭ 1938: [[Daberstedt]]; [[Krämpfervorstadt]] (estiĝis mem ene de Erfurto, estinte neniam propra komunumo)
* Ekde 1938: [[Hochheim (Erfurto)|Hochheim]]
* Ekde 1950: Bindersleben, [[bischleben|Bischleben-Stedten]], [[Gispersleben]], [[Marbach (Erfurto)|Marbach]], [[Möbisburg-Rhoda]], [[Schmira]]
* Ekde 1994: [[Alach]], [[Azmannsdorf]], [[Büßleben]], [[Dittelstedt]], Egstedt, [[Ermstedt]], [[Frienstedt]], Gottstedt, [[hochstedt (Erfurto)|Hochstedt]], [[Kerspleben]], [[Kühnhausen]], [[Linderbach]], [[mittelhausen (Erfurto)|Mittelhausen]], Molsdorf, [[Niedernissa]], Rohda, [[Salomonsborn]], Schaderode, Schwerborn, [[Stotternheim]], [[Tiefthal]], Töttelstädt, [[töttleben (Erfurto)|Töttleben]], Urbich, [[Vieselbach]], Wallichen, Waltersleben, [[Windischholzhausen]]

Memkompreneble estas sur nuna urba teritorio ankaŭ diversaj [[forlasita loko|forlasitaj lokoj]], ekz. [[Schmidtstedt]] kaj [[Orfall]].

== Ekonomio ==
Erfurto estis kaj estas s ne nur politika kaj la kultura centro de la Liberŝtato sed ankaŭ la ekonomie la plej grava regiono.

Karakterizas la ekonomian lokon granda gamo da komercaj branĉoj, kiujn oni povis resumi en la sekvontajn kompetenckampojn:

* maŝin- kaj aparatarkonstruado&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/engineering/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140129094237/http://www.erfurt.de/ef/en/business/engineering/index.html |arkivdato=2014-01-29 }}&lt;/ref&gt;
* amaskomunikiloj kaj manaĝerado da kreivaj kaj kulturaj agadoj&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/media/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201035546/http://www.erfurt.de/ef/en/business/media/index.html |arkivdato=2014-02-01 }}&lt;/ref&gt;
* hortikulturo kaj nutraĵa industrio&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/horticulture/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201035907/http://www.erfurt.de/ef/en/business/horticulture/index.html |arkivdato=2014-02-01 }}&lt;/ref&gt;
* mikrosistemteknikaĵoj&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/microtechnology/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140129094255/http://www.erfurt.de/ef/en/business/microtechnology/index.html |arkivdato=2014-01-29 }}&lt;/ref&gt;
* loĝistiko&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/en/business/logistics/index.html |titolo=Informoj en la angla pri tiu ĉi branĉo. |alirdato=2014-01-27 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140129094249/http://www.erfurt.de/ef/en/business/logistics/index.html |arkivdato=2014-01-29 }}&lt;/ref&gt;
* Kelkaj branĉoj ne plu funkcias hodiaŭ (ekz. la [[Salminejo de Erfurto|salminejado]], de kiu restis nur impona uzino).
Ĉ. 13.000 entreprenoj trovis ene de erfurtaj metiadaj zonoj, parkoj kaj nemoveblaĵoj atrakcian lokon por komercadi. En la urba administrado zorgas pri ĉiuj interesiĝantoj la Oficejo por ekonomia helpo - al kiu oni estis eĉ aljuĝinta la RAL-kvalitmarko &quot;Komuna administrado orientigita je bonstaro da mezaj klasoj&quot;. Al ties servospektro apartenas entreprenorientitaj servoj, konsilado pri subtenprogramoj kaj fondohelpiloj, plibonigo de laborofertoj, infrastrukturetendigoj, reklamo transerfurten. Krome la ĉiujara erfurta ekomonikongreso ''Erwicon'' disponigas komunikiĝplaftformon inter jam lokanoj kaj nelokanoj. Multaj partneroj - oficejoj, entreprenoj en urba posedo, universitatoj kaj fakaltlernejoj, ĉambroj, societoj, fondaĵoj kaj diversaj (privataj) iniciativoj pluse subtenas la industrion. Situante en la mezo de Germanujo Erfurto tre bone taŭgas por kongresoj kaj ĉiaj ajn kunvenoj por altigi singergiajn efektojn.

== Servoj ==
=== Eduksistemo, esplorinstitutoj kaj informejoj ===
[[Dosiero:Eingangsbereich der Universität Erfurt.jpg|eta|Enirejo de la Universitato de Erfurto]]
* En Erfurto estas kaj estis multaj lernejoj&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.erfurt.de/ef/de/leben/bildung/schulen/index.html |titolo=Listo de ĉiuj lernejoj en la urbo kun belaj elaeraj fotoj de la konstruaĵoj lernejaj. |alirdato=2014-01-24 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140130170325/http://www.erfurt.de/ef/de/leben/bildung/schulen/index.html |arkivdato=2014-01-30 }}&lt;/ref&gt;, kiel [[Edith-Stein-Lernejo (Erfurto)|Edith-Stein-Lernejo]], [[Evangelisches Ratsgymnasium Erfurt|Evangelia Konsilantargimnazio]], [[Albert-Schweitzer-gimnazio (Erfurt)|Albert-Schweitzer-gimnazio]], [[Reĝino-Luise-gimnazio (Erfurt)|Reĝino-Luise-gimnazio]], [[Sportgimnazio de Erfurto]], [[Heinrich-Mann-gimnazio (Erfurt)|Heinrich-Mann-gimnazio]], [[Gutenberg-gimnazio (Erfurto)|Gutenberg-gimnazio]], [[Humboldt-lernejo (Erfurt)|Humboldt-lernejo]], [[Heinrich-Hertz-gimnazio]], [[Franciskana lernejo (Erfurt)|Franciskana lernejo]]
* La plej malnova universitato en hodiaŭa Germanujo konsistas el pluraj partoj, la [[Universitato de Erfurto]] en pli konkreta senco kaj diversaj seminarioj kiel [[Fakaltlernejo de Erfurto]], [[Artmetilernejo de Erfurto]], [[Porpastra Seminario de Erfurto]], aŭ la [[Pedagogia Altlernejo Erfurt/Mühlhausen|iam memstara pedagogia altlernejo]]
* Pri la informigo pri la historio kaj aktuala stato de la socio de la urbo zorgas i.a. [[Akademie gemeinnütziger Wissenschaften]], [[Societo historia de Erfurto]], [[Historia komisiono por Turingio]], [[Eŭropa Informcentro de Turingio]], [[Turingia centralo por politika klerigado]], [[Urba Arkivo de Erfurto]]
* En diversaj domoj tra la tuta urbo estas bibliotekaj filioj, citendas la centro en la [[Haus zum Goldenen Einhorn (Erfurt)|Haus zum Goldenen Einhorn]] aŭ la biblioteko porinfana/porjunulara ĉe [[Haus zum Großen Pflug und Großen Siebenbürgen (Erfurt)|Haus zum Großen Pflug und Großen Siebenbürgen]]. Scienca libroloko estas memkonpreneble la bela [[Erfurta Universitata Biblioteko]]. Loĝistika helpo porturisma haveblas ekzemple ĉe [[Thüringen Tourismus]].
* Aliaj institutoj klerigadaj kaj pluklerigadaj estas por ekzemplo [[Leibniz-instituto pri kultivado de legomoj kaj ornamaj plantoj]], [[Asocio de privataj muziklernejoj en Germanujo]], [[Popolaltlernejo de Erfurto]], [[Klerigejo Sankta Ursulo]]

=== Teatroj, multfunkciaj ejoj kaj kultursocietoj ===
[[Dosiero:Erfurt Alte Oper 01.jpg|eta|Ĉefa enirejo de la Malnova Operejo de Erfurto.]] Enuiĝi en Erfurto kvazaŭ neeblas, ĉar ekzistas amaso da distriĝblecoj kulturaj, ekzemple:
* teatre ĉe [[Waidspeicher (Erfurt)|Waidspeicher]], [[Teatro de Erfurto|Nova operejo]], [[Operejo malnova de Erfurto|Malnova operejo]], [[Die Schotte]], [[Atelier Puppenspiel]]
* muzike ĉe [[Ĉambromuzika societo de Erfurto]], [[Salonorkestro de Erfurto]], [[Hejtilejego en Brühl (Erfurt)|Hejtilejego en Brühl]]
* literature ĉe [[Erfurter Herbstlese]]
* kabarede ĉe [[Kabaredo &quot;Das Lachgeschoss&quot;|Kabaredo &quot;Das Lachgeschoß&quot;]]
* okazoj de variaj specoj en la [[Turingio-halo]], [[Imperiestra salonego (Erfurt)|Imperiestra salonego]], [[Forstista domo Willroda]], [[Flora (Erfurto)|Flora-gastejego (pereinta)]].
La [[Dramteatro de Erfurto|Dramteatro]] jam ne funkcias, tamen gravas konstruaĵe kaj teatrohistorie; por instigi la artistojn profesiajn kaj laikajn oni aljuĝas ĉiujare la [[Kulturpremio de la urbo Erfurto|Kulturpremion de la urbo Erfurto]]. Ekzemploj por artistaj unuiĝoj dum la komunisma tempo estu la [[Erfurta Ateliergrupo]] aŭ [[Galerio en la koridoro]].

Ekde 2003, la [[Teatro de Erfurto|moderna operejo]] estas hejmo de Teatro Erfurto kaj ties filarmonia orkestro. Ĝi havas 800 sidlokojn kaj alia malgranda ejo 200 sidlokojn. Septembre de 2005 la opero ''Waiting for the Barbarians'' de [[Philip Glass]] premieris en tiu operejo. La Erfurta Teatro estis fonto de polemiko. En 2005 spektaklo de la opero de [[Engelbert Humperdinck]] nome ''Hänsel und Gretel'' vekis la lokan gazetaron ĉar ĝi enhavis sugestojn pri pedofilio kaj incesto. La spektaklo devis averti tion en la programo per la aldono &quot;nur por plenkreskuloj&quot;.

La 12an de aprilo 2008, versio de la opero de [[Giuseppe Verdi|Verdi]] nome ''Un ballo in maschera'' reĝisorita de Johann Kresnik premieris tie. Tiu produktaĵo vekis polemikon ĉar aperigis rolulojn vestitajn kiel [[Mickey Mouse]] dancante sur la ruinoj de la [[World Trade Center]] kaj kantistino kun lipharo kvazaŭ de [[Adolf Hitler|Hitler]] faris la saluton kutiman dum [[Naziismo]], kune kun fiaj aperoj de usonaj soldatoj, [[Uncle Sam]], kaj [[Elvis Presley]]. La reĝisoro priskribis la produktaĵon kiel popolisma kritiko de la moderna usona societo, montrante malegalecon inter riĉuloj kaj malriĉuloj. Tiu polemiko kondukis lokan politikiston alvoki lokanojn al bojkoto de la spektaklo, sed tiu ĉiukaze sukcesis.&lt;ref&gt;{{Cite news | url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2008%2F04%2F11%2Fwopera111.xml | work=The Daily Telegraph | location=London | title=German staging of Verdi's A Masked Ball on 9/11 with naked cast in Mickey Mouse masks | date=11a Aprilo 2008 | accessdate=2a Majo 2010 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2021-08-11 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20080422023336/http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=%2Fnews%2F2008%2F04%2F11%2Fwopera111.xml | arkivdato=2008-04-22 }}&lt;/ref&gt;

=== Amaskomunikiloj kaj komunikado ===
[[Dosiero:Hauptpost Anger.jpg|eta|300ra|La [[Ĉefpoŝtejo de Erfurto|ĉefa poŝtejo]] en 2007; dekstre la [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurt)|Preĝejo Sankta Gregorio.]]]] Kiel [[Halle (Saale)|Halle]] kaj [[Lepsiko]], Erfurto ankaŭ amaskomunikile ludas certan rolon en Meza Germanujo:
* radie i.a. per [[Radio F.R.E.I.]] kun Esperanto-elsendoj kaj per la publikjura radikanalo [[MDR Turingio]]; [[Erfordia Latina]] (laŭvorte: Latina Erfurto) estas la titolo de dulingvaj elsendoj de Radio F.R.E.I., nome en la germana kaj en la [[latina]]: la plej granda parto estas en la lingvo de la antikvaj romianoj. Intenco estas prezenti la buntecon de la tradiciriĉa ĉefurbo de Turingio kaj la latinlingvan kulturon, sed ankaŭ propagandi la uzon de la latina lingvo kiel viva lingvo.
* gazete ekz. per [[Thüringer Allgemeine]]&lt;ref&gt;&quot;[http://www.thueringer-allgemeine.de/kontakt Kontakt]&quot; ([http://archive.is/oWAIA Archive]) ''[[Thüringer Allgemeine]]''. Konsultita la 13an de Januaro 2014. &quot;Zentralredaktion Thüringer Allgemeine Gottstedter Landstraße 6 99092 Erfurt&quot;&lt;/ref&gt;
* televide per [[KiKA|Porinfana televidkanalo KiKA]], [[ZDF-studio de Turingio]] kaj la regionaj novaĵoj ĉe [[MDR Thüringen-Journal]]

Amikoj de neelektrika transporto de leteroj ĝuas afablan servon en la belega konstruaĵo de la [[Ĉefpoŝtejo de Erfurto|Centra poŝtoficejo]].

=== Butikumado kaj komerco ===
* La urbocentro ne nur allogas per sia multo da historiaj konstruaĵoj sed ankaŭ per granda elekto da vendejoj, kiel [[Galerioj Anger 1]].
* Enradikitaj en la tradicio de Erfurto kiel urbo ĉiam malferma al industrio kaj metiado taksas sin ekzemple la [[Foiro de Erfurto]], [[Ĉambro industria-komerca de Erfurto|Ĉambro industria-komerca]], [[N.L. Chrestensen]], [[Turingia Rekonstrubanko]], [[Born-delikataĵoj]].
* Ekzemploj por pluraj historie floregantaj entreprenoj kiuj jam ne ekzistas estas la [[Eduard Lingel|Iama ŝufabrikego Lingel]], la [[Bierfarejo Braugold]], la [[Tekstilkontoro (Erfurto)|Tekstilkontoro]] aŭ la [[Hejtilejego en Brühl (Erfurt)|Armil- kaj skribmaŝinfabrikoj en Brühl]].
* Okcidente de Erfurto troviĝas granda industriparko nomita [[Erfurter Kreuz]]. Oriente setlis dum la lastaj jaroj multaj loĝistikaj entreprenoj.

=== Trafiko ===
Granddistanca trafiko garantiitas danke al la [[Stacidomo de Erfurto]] kaj [[Flughaveno Erfurt-Weimar|Flughaveno de Erfurto]].
Pri regiona trafiko specialiĝis [[Erfurter Bahn]].&lt;ref&gt;[https://www.stadtwerke-erfurt.de/pb/site/swegruppe/node/140107/Lde/index.html artikolo &quot;Ausbau der Erfurter Straßenbahn zur Stadtbahn&quot; [ampleksigo de la tramo de Erfurto al urba trajnsistemo], eldonanto Erfurter Verkehrs-Aktiengesellschaft (EVAG) {{de}}&lt;/ref&gt; La enurba trafiko estas en la manoj de [[Publika transporto de Erfurto|EVAG]]. Al fanatikuloj de biciklado rekomendatas uzi unu el pluraj biciklovojoj kaj biciklomigradvojoj, kiel ekz. la [[Gera-biciklomigradvojo]]. Historie insteresas la haloj de la [[Fervojflegejo erfurta]].

=== Sporto kaj ripozumlokoj ===
[[Dosiero:Steigerwaldstadion-Mainstand3.jpg|eta|La granda tribuno de la Stadiono Steigerwald.]] Kaj al emuloj de sporto ([[Stadiono Steigerwald]], [[Gunda-Niemann-Stirnemann-halo]], [[FC Rot-Weiß Erfurt|La futbalklubo ''Rot-Weiß Erfurt'']], [[Ciklodromo Andreasried]], [[Nordstrand (Erfurt)]], [[Erfurtaj Lagoj]], [[Norda naĝejo (Erfurto)|Norda naĝejo]]) kaj al simplaj naturemuloj ([[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steiger-arbaro]], [[Altebenaĵo Fahner]], [[Ruĝa Monto (Erfurt)|Ruĝa Monto]], [[Altebenaĵo de Alach]], [[Schwellenburg]]) Erfurto ofertas grandan gamon da taŭgaj lokoj ripozumi respektive konkuri je la unua rango. Surloke ekzistas eĉ pereinta [[Skisaltejo Rhodaer Grund (Erfurt)|skisaltejo, ĉe Rhodaer Grund]]. Moderigas multajn sportajn agadojn enklubajn la [[Sportoligo de Turingio]].

=== Sanitaraj aferoj ===
* La [[Kliniko HELIOS de Erfurto|Kliniko HELIOS]] kaj la [[Katolika hospitalo de Erfurto]] kontinuigas hodiaŭ la tradicion de la historia [[Granda hospitalo de Erfurto|Granda hospitalo]].
* Infanoj kiel olduloj en multaj lokoj en Erfurto vartatas, ekzemple ĉe [[Augusta-Viktoria-fondaĵo|Augusta-Viktoria-Stift]] aŭ ĉe la [[Fondaĵo Louise Mücke]].
* En Erfurto havas sian sidejon la [[Centra ligo de kamenpurigistoj germanaj]].
* La moderna [[Fajrobrigado profesia de Erfurto]] gardas la nelezitecon de la erfurtanoj.

=== Armeo ===
Dum la [[GDR]]-tempo (kaj jam antaŭe) Erfurto estis ege grava garnizona urbo (kun kazernoj ekz. ĉe [[Steiger-arbaro (Erfurt)|Steigerwald]]; pereinta fama soldatejo estis la t.n. [[Marteno-kazerno]]). De kelkaj jaroj ĝia armea graveco denove iomete kreskis pro la establo de la [[Loĝistika komandejo de Bundeswehr]], kie - centre por tuta Germanio - planatas la internaciaj engaĝiĝoj de la germana armeo. La tuto estas ĉe [[Löberfeld-kazerno]].

=== Politiko, justico kaj historio ===
* [[Laborjura tribunalo de Erfurto]]
* [[Federacia laborjura tribunalo de Germanujo]]
* [[Erfurta Unuigparlamento]]
* [[Erfurta Partikongreso]]
* [[Notaria Ĉambro de Turingio]]
* [[Turingia Landa Parlamento]]

== Regulaj aranĝoj pli gravaj en la kuro de la jaro ==
[[Dosiero:Rip krämerbrücke 1.JPG|eta|Bando da muzikantoj ludantaj sur la [[Anger (Erfurt)|Anger-placo]] dum la [[Festo ĉe Krämerbrücke]] en 2010.]]
FEBRUARO
* Karnavala procesio tra la urbocentro
MARTO/APRILO
* Bach-tagoj
* Urbocentra printempo
* Bazaro de potaĵoj
* Aŭtomobila printempo
MAJO
* Longa nokto de la muzeoj
* Internaciaj orgenkoncertoj en la katedralo (ĝis aŭgusto)
* Orgenkoncerta serio en la [[Dominikana preĝejo (Erfurt)|dominikana preĝejo]] (ĝis septembro)
JUNIO
* [[Festo ĉe Krämerbrücke]]
* [[Rund um die Hainleite|Turingia rondveturado]], ciklisma konkurso
JULIO/AŬGUSTO
* [[DomStufen-festivalo]], spektakloj sur la ŝtuparo de la katedralo
* [[Mega Rock in die Ferien]], popmuzikspektaklaro (ĝis 2012)
* [[Erfurta Lumofesto]], la lastan semajnon de aŭgusto en la EGA-parko
SEPTEMBRO
* Semajno de monumentoj kaj Eŭropa tago de la malfermita monumento
* Erfurtaj tagoj de [[Eklezia muziko]]
OKTOBRO
* [[Oktobrofesto]] erfurta
* Internaciaj Bach-Liszt-orgenkonkursoj (kune en [[Weimar]] kaj [[Merseburg]])
* [[Reisen &amp; Caravan]], foiro pri karavanado
NOVEMBRO
* Longa nokto de la sciencoj
* Ekumena festo je honoro de [[Sankta Marteno]]
DECEMBRO
* [[Kristnaska bazaro de Erfurto|Kristnaska bazaro]]

=== Krome ===
[[Dosiero:Goldener Spatz Erfurt F1.jpg|eta|Ora pasero antaŭ butikumcentro en Erfurto]]
'''Goldener Spatz''' (laŭvorte: ''[[Ora pasero]]'') estas grava [[Germanlingvio|germanlingva]] porjunulara kinfestivalo. Ĝi okazas ĉiujare en [[Gera]] kaj en Erfurto.

== Esperanto en Erfurto ==
Ĉiun unuan dimanĉon de monato eblas aŭdi esperantlingvan magazinon ''[[Turingio Internacia]]'' sur la ondoj de surloka radiostacio . En junio 2014 okazis en la urbo de ĉe la rivero [[Gera (rivero)|Gera]] la [[91-a Germana Esperanto-Kongreso]].

En Erfurto naskiĝis la esperanto-vortaristo [[Hans Joachim Plehn]], la volapukisto [[Alfred Kirchhoff]] kaj la forstisto kaj esperanto-terminaristo [[Karl-Hermann Simon]]. De 1896-1923 deĵoris surloke la planlingvisto [[Ernst Beermann]].

== Gefiloj de la urbo kaj personuloj kun gravaj ligoj al Erfurto ==

=== Religiuloj ===
Gravuloj kristanoj (kiel [[Bartholomaeus Arnoldi]], [[Hugo Aufderbeck]], [[Johannes Aurifaber (Vimariensis)]], [[Johannes Bonemilch]], [[Joachim Justus Breithaupt]], [[Marianus Brockie]], [[Erich Kleineidam]], [[Majstro Eckhart]], [[Johano de Erfurto]], [[Johannes Gallus]], [[Reinhard Hauke]], [[Hermann Korner]], [[Ulrich Neymeyr]], [[Otto Ogiermann]], [[Johann von Staupitz]], [[Georg Maximilian Sterzinsky]], [[Johann Philipp von Schönborn]], [[Jodocus Trutfetter]], [[Jakobo de Jüterbog]], [[Johano de Indagine]]) kiel ankaŭ protestantaj ([[Johannes Cuno]], [[Bartholomäus Elsner]], [[Ludwig Helmbold]], [[Johann Heinrich Kindervater]], [[Johann Lange]], [[Johann Jakob Leitzmann]], [[Marteno Lutero]], [[Justus Menius]], [[Johann Matthäus Meyfart]], [[Johann Friedrich Möller]], [[Andreas Poach]], [[Christian Gotthilf Salzmann]], [[Johann Spangenberg]], [[Joachim Wanke]]), vivis/-as kaj agadis/-as en la erfurta regiono. Tio nur eblas pro la kristanigo en la 8-a jarcento danke i.a. al [[Sankta Bonifaco]] kaj [[Sankta Eobano]]. [[Severo el Raveno]] estas almenaŭ entombigita erfurte.

=== Politikistoj ===
La [[Erfurta Unuigparlamento]] kaj la [[Erfurta Partikongreso]] markis la komencon de moderna politiko en la turingia ĉefurbo. Antaŭe regas la guberniestroj el [[Mainz]]. Hodiaŭ ĝi gastas, kiel decas por ĉefurbo de [[Federacia lando (Germanio)|Federacia lando]], la [[Turingia Landa Parlamento|Turingian Landan Parlamenton]].
* Ĉefministroj: [[Bernhard Vogel]], [[Dieter Althaus]], [[Christine Lieberknecht]], [[Bodo Ramelow]]
* Urbestroj: [[Andreas Bausewein]], [[Richard Breslau]], [[Heinrich Kellner]], [[Volkmar Limprecht]], [[Hermann von Mallinckrodt]], [[Bruno Mann]], [[Carl von Oldershausen]], [[Manfred Ruge]], [[Hermann Schmidt]]
* Deputitoj: [[Otto von Bismarck]], [[Björn Höcke]], [[Joachim Kaiser (artisto)|Joachim Kaiser]], [[Erich Köhler]], [[Christoph Matschie]], [[Stefan Möller]], [[Willi Münzenberg]], [[Carl Lucius]], [[Robert Lucius von Ballhausen]], [[Wilhelm Johann Albert von Tettau]], [[Karl Friedrich Anton von Conta]]
* Majencaj guberniestroj: [[Friedrich Wilhelm von Bicken]], [[Philipp Wilhelm von Boineburg]], [[Karl Theodor von Dalberg]], [[Anselm Franz von Ingelheim]]
* Aliaj servoj kaj politika trejnado; diplomatoj: [[Gustav Adolf von Gotter]], [[Christoph von Keller]], [[Wilhelm Knappe]], [[Heinrich Rubenow]], [[Albert Stange]]

=== Sportistoj ===
Ekde la 19-a jarcento Erfurto - kun siaj variaj sportejoj (sketado, biciklado, futbalo, naĝado, rajdado) - estigis multajn sportistojn, eĉ de internacia rango, inter ili [[Clemens Fritz]], [[Detlef Macha]], [[Roland Matthes]], [[Gunda Niemann-Stirnemann]].

=== Entreprenistoj ===
Erfurto ĉiam estis atrakcia por investantoj de ĉiu speco, ofte kun karitata veno kiel [[Johann Anton Lucius]] aŭ [[Sebastian Lucius]]. Kelkaj erfurtanoj faris entreprenistan karieron eksterlande, kiel ekz. [[Johann Heinrich Hartung]] aŭ [[Samuel Selfisch]]. Dum la t.n. [[periodo de spekulanto-kompanioj]] venis homoj kiel [[Eduard Lingel]] aŭ [[Christian Hagans]]. Revolucion en la kampo de ĝardenado kaj hortikulturo faris i.a. [[Ernst Benary]] respektive [[Niels Lund Chrestensen]], [[Christoph Schmidt]], [[Friedrich Adolph Haage]] kaj [[Christian-Reichart-monumento|Christian Reichart]]; sed ankaŭ la generalo [[August von Hedemann]] pioniris hortikulturade kaj pejzaĝarkitekture. Oni ne forgesu la ŝufabrikanton kaj mecenaton [[Alfred Hess]]. Post la [[Turniĝo]] ne malmultaj entreprenoj malaperis (post antaŭa ŝtatiĝo kaj ŝanĝiĝo al [[VEB]]), sed novaj poste alvenos.

=== Artistoj ===
Erfurto estis kaj estas naskiĝa respektive agada loko de artistoj de diversaj specoj:
* por muzikistoj kiel [[Jakob Adlung]], [[Michael Altenburg]], [[Heinrich Bach]], [[Johann Aegidius Bach]], [[Johann Ambrosius Bach]], [[Johann Bernhard Bach (la pli maljuna)]], [[Johann Christoph Bach la 3-a]], [[Anke Besser-Güth]], [[Johann Ludwig Böhner]], [[Johann Heinrich Buttstedt]], [[Ludwig Compenius]], [[Michael Gotthard Fischer]], [[Ludwig Ernst Gebhardi]], [[Johann Wilhelm Häßler]], [[Johann Christian Kittel]], [[Johann Pachelbel]], [[Wilhelm Hieronymus Pachelbel]], [[Karl Martin Reinthaler]], [[August Gottfried Ritter]], [[Dieter Schumann]], [[Johann Gottfried Walther]], [[Georg Peter Weimar]], [[Richard Wetz]]
* por pentristoj kaj artmetiistoj kiel [[Jakob Samuel Beck]], [[Ferdinand Bellermann]], [[Erich Borchert]], [[Nicolaus Heinrich Dornheim]], [[Eduard Gerhardt]], [[Bernd Hartung]], [[Horst Jährling]], [[Theo Kellner]], [[Evelyn Körber]], [[Siegfried Körber]], [[Franz Kuchenbuch]], [[Friedrich von Nerly]], [[Amalia Pachelbel]], [[Johann Alexander Thiele]]
* por kantistoj kiel [[Yvonne Catterfeld]], [[Clueso]], [[Kathrin Schirmer]]
* por skulptistoj, artmetiistoj kaj arkitektoj kiel [[Georg Kugel]], [[Anton Dominik von Fernkorn]], [[Carl Melville]], [[Margaretha Reichardt]], [[John August Roebling]], [[Ferdinand-Schmidt-memorigtabulo (Erfurt)|Ferdinand Schmidt]], [[Hans Walther (1888-1961)|Hans Walther]], [[Dieter M. Weidenbach]], [[Max Brockert]]
* por aktoroj kiel [[Sophie Albrecht]], [[Max Schreck]]
* por verkistoj kiel [[Dietrich von Apolda]], [[Wilhelm Hey]], [[Kurt Pinthus]], [[Kaspar von Stieler]], [[Sidonia Hedwig Zäunemann]]

=== Sciencistoj kaj fakuloj ===

Ke Erfurto konsidereblas esti fekunda kampo scienca kaj sciencista montras la sekvontaj ekzemploj de fakuloj devenantaj el aŭ agadantaj (-intaj) profesie kaj kreive en Erfurto: 
* Filologoj: [[Johann Joachim Bellermann]], [[Kai Brodersen]], [[Conrad Celtis]], [[Johannes Dinckel]], [[Hans Ellenberg]], [[Karl Florenz]], [[Eobanus Hessus]], [[Valentin Ickelsamer]], [[Justus Jonas, la maljuna|Justus Jonas]], [[Johann Rudolf Kiesling]], [[Oswin Köhler]], [[Hiob Ludolf]], [[Petrus Luder]], [[Heinrich Wilhelm Ludolf]], [[Nicolaus Marschalk]], [[Otto Ribbeck]], [[Mutianus Rufus]], [[Jörg Rüpke]], [[Johannes Saxonius]], [[Annemarie Schimmel]], [[Samuel Friedrich Günther Wahl]]
* Naturscienculoj: [[Johann Wilhelm Baumer]], [[Wilhelm Benary]], [[Johann Jakob Bernhardi]], [[Georg Faust|Johann Georg Faust]], [[Karl Konstantin Haberle]], [[Sigismund Friedrich Hermbstädt]], [[Carl Hilsenberg]], [[Johann Heinrich Hoffmann]], [[Johann Heinrich Hübschmann]], [[Johann Hieronymus Kniphof]], [[Eduard Lucas]], [[Jacob Heinrich Lucas]], [[Johann Friedrich Theodor Müller]], [[Adam Ries]], [[Crotus Rubeanus]], [[Johann Hieronymus Schröter]], [[Johann Bartholomäus Trommsdorff]], [[Ephraim Salomon Unger]]
* Historiistoj: [[Paulus Stephanus Cassel]], [[Steffen Raßloff]], [[Johannes Biereye]], [[Karl-Herrmann-fontano (Erfurt)|Karl Herrmann]], [[Lorenz Drehmann]], [[Matthäus Dresser]], [[Arthur Moeller van den Bruck]], [[Johann Georg Meusel]], [[Frank Störzner]]
* Juristoj: [[Franz Karl Conradi]], [[Karl Friedrich von Dacheröden]], [[Mario Eylert]], [[Ferdinand August Hommel]], [[Franz Josef Ignaz von Linden]], [[Herbord von der Marthen]], [[Johannes Osthusen]], [[Christian Heinrich Schmid]], [[Arnold Sommernat]], [[Konrad Wilhelm Strecker]]
* Kuracistoj: [[Johann Wolfgang Friedrich Bönneken]], [[Andreas Elias Büchner]], [[Ludwig Friedrich von Froriep]], [[Georg Christoph Petri von Hartenfels]], [[Alfred-Machol-monumento (Erfurt)|Alfred Machol]], [[Christoph Andreas Mangold]], [[Andreas Starck]], [[Wilhelm Bernhard Trommsdorff]], [[Samuel Gottlieb Vogel]]
[[Dosiero:Max Weber 1894.jpg|eta|Max Weber]]
* Filozofoj kaj teologoj: [[Richard Bärwinkel]], [[Amplonius Rating de Berka]], [[Karl Friedrich Bahrdt]], [[Hieronymus Emser]], [[Johannes el Dorsten]], [[Justus Friedrich Froriep]], [[Heinrich von Geismar]], [[Andrew Gordon]], [[Isidorus Keppler]], [[Johann Leon]], [[Johann Christian Lossius]], [[Friedrich Justus Riedel]], [[Jordan Simon]], [[Petrus Stenbeke]], [[Victorinus Strigel]], [[Tomaso de Erfurto]], [[Max Weber]], [[Nicolaus Zapf]], [[Placidus Muth]]
* Pedagogoj: [[Adelheid Daniel]], [[Paul Dumerich]], [[Basilius Faber]], [[Johann Christian Wilhelm August Hopfensack]], [[Heinrich Langethal]], [[Volkmar Limprecht]], [[Wolfgang Ratke]], [[Friedrich Zange]]

=== Aliaj ===
[[Maria Barjatinskaja]], [[Walter Bauer-Wabnegg]], [[Rudolph Zacharias Becker]], [[Wilhelm Benary]], [[Werner von Fichte]], [[Henryk Goldberg]], [[Friedrich Wilhelm von Jagow]], [[Wilhelm Knappe]], [[Elisabeth Lemmerhirt]], [[Johann Martin Mieding]], [[Karl Müffling]], [[Wolf Schneider]], [[Steffen Quasebarth]], [[Konrad Stolle]], [[Casper Vogell]], [[Werner W. Wallroth]]

== Partneraj urboj ==
* [[Dosiero:flago-de-Hungario.svg|20ra]] [[Győr]] ([[Hungario]]), ekde [[1971]]
* [[Dosiero:flago-de-Litovio.svg|20ra]] [[Vilnius]] ([[Litovio]]), ekde [[1972]]
* [[Dosiero:flago-de-Pollando.svg|20ra]] [[Kalisz]] ([[Pollando]]), ekde [[1982]]
* [[Dosiero:flago-de-Germanio.svg|20ra]] [[Majenco]] ([[Germanio]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Rejnlando-Palatinato]]), ekde [[1988]]
* [[Dosiero:flago-de-Francio.svg|20ra]] [[Lille]] ([[Francio]]), ekde [[1988]]&lt;ref&gt;[http://lille-cologne-erfurt.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=57%3Astadt-erfurt&amp;catid=24%3Adeutsch&amp;Itemid=54 Ĝemeleco kun Lille] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160831042222/http://lille-cologne-erfurt.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=57%3Astadt-erfurt&amp;catid=24%3Adeutsch&amp;Itemid=54 |date=2016-08-31 }} {{de}}&lt;/ref&gt;
* [[Dosiero:flago-de-Usono.svg|20ra]] [[Shawnee]] ([[Usono]], [[Kansaso]]), ekde [[1993]]
* [[Dosiero:flago-de-Bulgario.svg|20ra]] [[Loveĉ]] ([[Bulgario]]), ekde [[1996]]
* [[Dosiero:flago-de-Argentino.svg|20ra]] [[San Miguel de Tucumán]] ([[Argentino]]), ekde [[1993]]
* [[Dosiero:flago-de-Israelo.svg|20ra]] [[Haifa]] ([[Israelo]]), ekde [[2000]]
* [[Dosiero:flago-de-Ĉinio.svg|20ra]] [[Yan'an]] ([[Ĉinio]]), ekde [[2000]]
Pri la partneraj urboj ekzistas monumento antaŭ la urbodomo, la ''[[Ĝemelurba rozo (Erfurt)|Ĝemelurba rozo]]''.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Jakob Dominikus: Erfurt und das erfurtische Gebiet. Nach geographischen, physischen, statistischen, politischen und geschichtlichen Verhältnissen. 2 partoj. Gotha 1793.[30]
* Constantin Beyer: Neue Chronik von Erfurt oder Erzählung alles dessen, was sich vom Jahr 1736 bis zum Jahr 1815 in Erfurt Denkwürdiges ereignete. 1-a volumo, Erfurt 1821[31].
* Constantin Beyer: Nachträge zu der neuen Chronik von Erfurt 1736–1815. 2-a volumo, Erfurt 1823 [32].
* Mitteilungen des Vereins für die Geschichte und Altertumskunde von Erfurt (MVGAE). Volumoj 1-53 (1865–1941), volumoj 54 kaj sekvaj (1993 kaj sekvaj jaroj)
* Alfred Overmann: Erfurt in zwölf Jahrhunderten. Eine Stadtgeschichte in Bildern. Erfurt 1929.
* Erfurter Heimatbrief. Brief für die Erfurter in der Bundesrepublik mit West-Berlin und im westlichen Ausland. Kajeroj 1-64 (1961–1992), eldona institucio Vereinigung „Heimattreue Erfurter“ (en Berlin-Wilmersdorf).
* Geschichte der Stadt Erfurt. Herausgegeben im Auftrag der Stadt Erfurt von [Eldonata nome de la urbo Erfurt fare de] Willibald Gutsche. Weimar 1986, ISBN 3-7400-0000-7.
* Thomas Ott: Erfurt im Transformationsprozeß der Städte in den neuen Bundesländern. Ein regulationstheoretischer Ansatz. Erfurt 1997, ISBN 3-9803607-5-X.
* Stadt und Geschichte. Zeitschrift für Erfurt. (SuG). Kajero 1 kaj sekvaj (1998 kaj sekvaj jaroj)
* Steffen Raßloff: Flucht in die nationale Volksgemeinschaft. Das Erfurter Bürgertum zwischen Kaiserreich und NS-Diktatur. Köln/Weimar/Wien Böhlau, 2003, ISBN 3-412-11802-8 (Veröffentlichungen der Historischen Kommission für Thüringen. Kleine Reihe 8).
* Helmut Wolf: Erfurt im Luftkrieg 1939–1945. Jena 2005 (2-a eldono Zella-Mehlis 2013), ISBN 3-931743-89-6.
* Stephanie Wolf: Erfurt im 13. Jahrhundert. Städtische Gesellschaft zwischen Mainzer Erzbischof, Adel und Reich. Köln[Kolonjo]/Weimar/Wien[Vieno] 2005, ISBN 3-412-12405-2.
* Jahrbuch für Erfurter Geschichte. 2006 kaj sekvaj, eldona institucio Gesellschaft für Geschichte und Heimatkunde von Erfurt.
* Steffen Raßloff: Bürgerkrieg und Goldene Zwanziger. Erfurt in der Weimarer Republik. Sutton, Erfurt 2008, ISBN 978-3-86680-338-1.
* Jürgen Valdeig: Erfurt – Schlaglichter zur Stadtgeschichte. Mit einem historischen Überblick von Steffen Raßloff. Weimar 2011.
* Martin Baumann kaj Steffen Raßloff (Hg.): Blumenstadt Erfurt. Waid – Gartenbau – iga/egapark. Erfurt 2011, ISBN 978-3-86680-812-6.
* Robert Gramsch: Erfurt - Die älteste Hochschule Deutschlands. Vom Generalstudium zur Universität. Sutton, Erfurt 2012, ISBN 978-3-9540006-2-3.
* Steffen Raßloff: Geschichte der Stadt Erfurt. Erfurt 2012 (2-a eldono 2013), ISBN 978-3-9540004-4-9.
* Christoph Kreutzmüller/Eckart Schörle: Stadtluft macht frei? Jüdische Gewerbebetriebe in Erfurt 1919 bis 1939. Berlin[Berlino] 2013, ISBN 978-3-942271-97-4.
* Steffen Raßloff: 100 Denkmale in Erfurt. Geschichte und Geschichten. Mit Fotografien von Sascha Fromm. Essen 2013, ISBN 978-3-8375-0987-8.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Episkopujo de Erfurto]]
* [[Erfurto en unu tago]]
* [[Tramtransporto en Erfurto]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=erfurt}}
* [http://www.erfurt.de Oficialaj paĝoj de la urbo.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080821023946/http://www.erfurt.de/ |date=2008-08-21 }}
* [http://www.stadtpanoramen.de/en/erfurt/erfurt.html turisme interesaj urbaj panoramoj de Erfurt]
* [http://www.cityofshawnee.org/SisterCities/erfurt.htm retpaĝo de la partnera urbo Shawnee, Kansaso, pri Erfurto]
* [http://www.myworldshots.com/Germany/Erfurt fotaro en la retejo ''World Shots''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120930001525/http://www.myworldshots.com/Germany/Erfurt |date=2012-09-30 }}

[[dosiero:Erfurt Panorama vom Ega-Turm.jpg|775ra|centre]]
{{Urboj en Germanio}}

{{ADLS|2014|20}} &lt;!-- kaj de semajno 21 --&gt;
{{Elstara|2014|03|04}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Erfurto| ]]
[[Kategorio:Eksterdistriktaj urboj de Turingio]]
[[Kategorio:Urboj de Turingio]]</text>
      <sha1>7gyy1q2ou2rlxe9t7iv3z73dgzl8gxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Internacia Junulara Festivalo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1849</id>
    <revision>
      <id>9365301</id>
      <parentid>9278210</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:16:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pignavit</username>
        <id>251408</id>
      </contributor>
      <comment>mi aldonis la 49am IJFn</comment>
      <origin>9365301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8298" sha1="62251n41wo0xf5frlr8epng8oiwi7xp" xml:space="preserve">{{Ne konfuzu|Internacia Junulara Kongreso}}
{{Informkesto renkontiĝoj
| simbolo      = IJF.png
| mallonge     = IJF
| plennome     = Internacia Junulara Festivalo
| regiono      = [[Italio]]
| periodo      = [[Pasko]]
| organizanto  = [[Itala Esperantista Junularo]]
| fondiĝodato =  [[1977]]
| celgrupo     = [[Junularo]]
| urlinfo      = http://iej.esperanto.it/ijf
}}
[[Dosiero:Kie paski - italuje.png|150px|eta|&lt;center&gt;historia glumarko varbanta pri la IJF]]
La '''Internacia Junulara Festivalo''' ('''IJF''') estas porjunula Esperanto-aranĝo organizata de la [[Itala Esperantista Junularo]] ĉiujare en alia [[Italio|itala]] urbo. Ĝi kutimas okazi dum la [[Pasko|paskaj]] lernejaj ferioj.

Krom prelegoj kaj diskutrondoj pri la ĉiujara kadra temo estas proponataj ĝeneralaj prelegoj, ekskursoj, koncertoj kaj aliaj distraj programeroj. Kiu volas plibonigi siajn Esperanto-sciojn, povas viziti kursojn por komencantoj aŭ progresintoj.

La unua IJF okazis en [[1977]]. La aranĝo havas plej ofte ĉirkaŭ 100 partoprenantojn; la plej granda (kun 325 partoprenantoj) estis la 24-a IJF, okazinta en [[2000]] en [[Cavallino]].

== Listo de la festivaloj ==
[[Dosiero:2aIJF.jpg|200px|eta|&lt;center&gt;La 2-a IJF en [[Lido di Jesolo]]: [[Michela Lipari]] laŭdas [[Bruĉjo Casini|Bruĉjon Casini]]. Aŭskultas la aliaj tiamaj [[TEJO-komitatano]]j: [[Csaba Lendvay]], [[Floreal Gabalda]], [[Gert van Tongerloo]] kaj [[Thomas Bormann]]]]
[[Dosiero:Thomas Pusch diskutas en la IJF 1992 en La Salle.jpg|200px|eta|&lt;center&gt;la tiutempa TEJO-aktivulo [[Thomas Pusch]] diskutas en la 16-a [[IJF]] 1992 en [[La Salle]], [[Aosta Valo]]]]
{| {{belatabelo}}
|- valign=&quot;top&quot; align=&quot;left&quot;
! N-ro !! Jaro !! Urbo !! Provinco !! Regiono !! Partoprenintoj !! Notoj
|-
|49
|2026
|[[Cervia]]
|{{Italio RA}}
|{{Italio EMR}}
| align=&quot;center&quot; |47
|
|
|- 
| 48 || 2025 || | [[Torricella (Umbrio)|Torricella]] di [[Magione]]&lt;ref&gt;[https://sites.google.com/esperanto.it/ijf2025/ retejo de la IJF 2025] ({{eo}})&lt;/ref&gt; || {{Italio PG}} || {{Italio UMB}} || align=&quot;center&quot; | 66 || ||
|-
| 47 || 2024 || [[Folgaria|Serrada di Folgaria]] || {{Italio TN}} || {{Italio TAA}} || align=&quot;center&quot; | 58 || ||
|-
| 46 || 2023 || [[Palmi]] || {{Italio RC}} || {{Italio CAL}} || align=&quot;center&quot; | 40 || ||
|-
| 45 || 2022 || [[Forni Avoltri]] || {{Italio UD}} || {{Italio FVG}} || align=&quot;center&quot; | 85 || ||
|-
| 44 || 2020 || [[Torino]] || {{Italio TO}} || {{Italio PMN}} || align=&quot;center&quot; | 31 aliĝintoj&lt;ref&gt;[https://ijf2020.altervista.org/listo-de-la-aligintoj/ Listo de la aliĝintoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200327142302/https://ijf2020.altervista.org/listo-de-la-aligintoj/ |date=2020-03-27 }} - IJF 2020&lt;!--estas arkive: https://web.archive.org/web/20221126230558/https://ijf2020.altervista.org/listo-de-la-aligintoj/ --&gt;&lt;/ref&gt;|| Nuligita pro [[Kronvirusa malsano|kronviruso]]
|-
| 43 || 2019 || [[Rimini]] (Viserbella)&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190823092701/http://ijf2019.altervista.org/ - IJF 2019]&lt;/ref&gt; || {{Italio RN}} || {{Italio EMR}} || align=&quot;center&quot; | 70 ||
|-
| 42 || 2018 || [[Ascea|Marina di Ascea]] || {{Italio SA}} || {{Italio CAM}} || align=&quot;center&quot; | ? ||
|-
| 41 || 2017 || [[Castione della Presolana]] || {{Italio BG}} || {{Italio LOM}} || align=&quot;center&quot; | 98 ||
|-
| 40 || 2016 || [[Pesaro]] || {{Italio PU}} || {{Italio MAR}} || align=&quot;center&quot; | 81 ||
|-
| 39 || 2015 || [[Brusono]] || {{Italio AO}} || {{Italio AO}} || align=&quot;center&quot; | 88 ||
|-
| 38 || 2014 || [[Kastel'sarda]] || {{Italio SS}} || {{Italio SAR}} || align=&quot;center&quot; | 140 ||
|-
| 37 || 2013 || [[Ostuni]] || {{Italio BR}} || {{Italio PUG}} || align=&quot;center&quot; | 61 ||
|-
| 36 || 2012 || [[Cervia]] || {{Italio RA}} || {{Italio EMR}} || align=&quot;center&quot; | 111 ||
|-
| 35 || 2011 || [[Pornassio|Col di Nava]] || {{Italio IM}} || {{Italio LIG}} || align=&quot;center&quot; | 75 ||
|-
| 34 || 2010 || [[Ronĉenjo]] || {{Italio TN}} || {{Italio TAA}} || align=&quot;center&quot; | 69 ||
|-
| 33 || 2009 || [[Giulianova]] || {{Italio TE}} || {{Italio ABR}} || align=&quot;center&quot; | 92 aliĝintoj || [[Giulianova#Esperanto|Nuligita pro tertremo]]
|-
| 32 || 2008 || [[Senigallia]] || {{Italio AN}} || {{Italio MAR}} || align=&quot;center&quot; | 130 ||
|-
| 31 || 2007 || [[Lignano Sabbiadoro]] || {{Italio UD}} || {{Italio FVG}} || align=&quot;center&quot; | 124 ||
|-
| 30 || 2006 || [[Magione|Torricella di Magione]] || {{Italio PG}} || {{Italio UMB}} || align=&quot;center&quot; | 51 ||
|-
|29 || 2005 || [[Jesolo]] || {{Italio VE}} || {{Italio VEN}} || align=&quot;center&quot; | 94 ||
|-
|28 || 2004 || [[Abetone]] || {{Italio PT}} || {{Italio TOS}} || align=&quot;center&quot; | 68 ||
|-
|27 || 2003 || [[Savono]] || {{Italio SV}} || {{Italio LIG}} || align=&quot;center&quot; | 124 ||
|-
|26 || 2002 || [[Fenestrelle]] || {{Italio TO}} || {{Italio PMN}} || align=&quot;center&quot; | 155 ||
|-
|25 || 2001 || [[Bolsena]] || {{Italio VT}} || {{Italio LAZ}} || align=&quot;center&quot; | 165 ||
|-
|24 || 2000 || [[Cavallino-Treporti]] (apud [[Venecio]]) || {{Italio VE}} || {{Italio VEN}} || align=&quot;center&quot; | 325 ||
|-
|23 || 1999 || [[Bellaria-Igea Marina|Bellaria]] (apud [[Rimini]]) || {{Italio RN}} || {{Italio EMR}} || align=&quot;center&quot; | 150 ||
|-
|22 || 1998 || [[Lignano Sabbiadoro]] || {{Italio UD}} || {{Italio FVG}} || align=&quot;center&quot; | 205 ||
|-
|21 || 1997 || [[Pornassio|Col di Nava]] || {{Italio IM}} || {{Italio LIG}} || align=&quot;center&quot; | 90 ||
|-
|20 || 1996 || [[Sant'Orsola Terme]] || {{Italio TN}} || {{Italio TAA}} || align=&quot;center&quot; | 170 ||
|-
|19 || 1995 || [[Massa|Marina di Massa]] || {{Italio MS}} || {{Italio TOS}} || align=&quot;center&quot; | 201 ||
|-
|18 || 1994 || [[Fenestrelle]] || {{Italio TO}} || {{Italio PMN}} || align=&quot;center&quot; | 180 ||
|-
|17 || 1993 || [[Vasto]] || {{Italio CH}} || {{Italio ABR}} || align=&quot;center&quot; | 148 ||
|-
|16 || 1992 || [[La Salle|La Salle – frazione Pont]] || {{Italio AO}} || {{Italio AO}} || align=&quot;center&quot; | 144 ||
|-
|15 || 1991 || [[Cervia|Pinarella di Cervia]] || {{Italio RA}} || {{Italio EMR}} || align=&quot;center&quot; | 126 ||
|-
|14 || 1990 || [[Breguzzo]] || {{Italio TN}} || {{Italio TAA}} || align=&quot;center&quot; | 130 ||
|-
|13 || 1989 || [[Savono]] || {{Italio SV}} || {{Italio LIG}} || align=&quot;center&quot; | 100 ||
|-
|12 || 1988 || [[Castiglione dei Pepoli]] || {{Italio BO}} || {{Italio EMR}} || align=&quot;center&quot; | 103 ||
|-
|11 || 1987 || [[Venaria Reale]] || {{Italio TO}} || {{Italio PMN}} || align=&quot;center&quot; | 167 ||
|-
|10 || 1986 || [[Castelfranco Veneto]] || {{Italio TV}} || {{Italio VEN}} || align=&quot;center&quot; | 166 ||
|-
|9 || 1985 || [[Venaria Reale]] || {{Italio TO}} || {{Italio PMN}} || align=&quot;center&quot; | 153 ||
|-
|8 || 1984 || [[San Giuliano Mare]] (Rimini) || {{Italio RN}} || {{Italio EMR}} || align=&quot;center&quot; | 100 ||
|-
|7 || 1983 || [[Domaso]] || {{Italio CO}} || {{Italio LOM}} || align=&quot;center&quot; | 100 ||
|-
|6 || 1982 || [[Triesto]] || {{Italio TS}} || {{Italio FVG}} || align=&quot;center&quot; | 100 ||
|-
|5 || 1981 || [[Porretta Terme]] || {{Italio BO}} || {{Italio EMR}} || align=&quot;center&quot; | 120 ||
|-
|4 || 1980 || [[Gorico]] || {{Italio GO}} || {{Italio FVG}} || align=&quot;center&quot; | 110 ||
|-
|3 || 1979 || [[Massa|Marina di Massa]] || {{Italio MS}} || {{Italio TOS}} || align=&quot;center&quot; | 73  ||
|-
|2 || 1978 || [[Jesolo|Jesolo Lido]] || {{Italio VE}} || {{Italio VEN}} || align=&quot;center&quot; | 76 || La 2-a IJF ()foton vidu dekstre supre) gastigis ankaŭ laborsesion de la [[estraro de TEJO]] ([[Bruĉjo Kasini]])
|-
|1 || 1977 || [[Levico Terme]] || {{Italio TN}} || {{Italio TAA}} || align=&quot;center&quot; | 51 || En la unua tago aldoniĝis surprize multaj partoprenantoj, inkluzive tuta buso da [[Kroatia Esperanto-Junulara Asocio|kroatoj]], tiel ke la partoprenantaro superis 100 kaj oni devis malfermigi kroman gasthotelon por dormigi la partoprenantojn ([[Bruĉjo Kasini]])
|}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Junulara E-Semajno]]
* [[Internacia Junulara Kongreso]]
* [[Internacia Junulara Semajno]]
* [[Internacia Seminario]]
* [[Ago-Semajno]]
* [[Internacia Festivalo]]
* [[Huni Kuin (indianoj)#Festivalo kun transkulturaj inter%C5%9Dan%C4%9Doj|Festivalo kun transkulturaj interŝanĝoj]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://sites.google.com/esperanto.it/iej-it/festivalo La retpaĝaro de IJF] {{PlurajLingvokodoj|eo|it}}

&lt;br/&gt;
{{Ĉefajrenkontiĝoj}}
{{Renkontiĝoj en Italio}}

[[Kategorio:IJF| ]]
[[Kategorio:Esperanto-renkontiĝoj en Italio]]</text>
      <sha1>62251n41wo0xf5frlr8epng8oiwi7xp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Japanoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1951</id>
    <revision>
      <id>9365434</id>
      <parentid>9039828</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:38:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365434</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3633" sha1="fsjp3jkb11dm2w0movs2ivvzx60khrf" xml:space="preserve">{{Informkesto etnaj grupoj|
|grupo=Japanoj
|image = [[Dosiero:Japanese People.jpg|300px]]
|populacio= {{Flago|Japanio|nomo=jes}}&lt;br /&gt;
125 milionoj&lt;br /&gt;130 milionoj (Japana deveno)
|regiono1= {{Flago|Brazilo}} [[Brazilo]]
|pop1= 2 milionoj
|regiono2= {{Flago|Usono|nomo=jes}}
|pop2= 1,4 milionoj
|regiono3= {{Flago|Ĉinio}} [[Ĉinio]]
|pop3= 140,134
|regiono4= {{Flago|Filipinoj}} [[Filipinoj]]
|pop4= 120,000
|regiono5= {{Flago|Kanado}} [[Kanado]]
|pop5= 109,740
|regiono6= {{Flago|Peruo}} [[Peruo]]
|pop6= 103,949
|regiono7= {{Flago|Aŭstralio}} [[Aŭstralio]]
|pop7= 89,133 &lt;small&gt;(2015)&lt;/small&gt;
|regiono8= {{Flago|Meksiko}} [[Meksiko]]
|pop8= 76,000
|regiono9= {{Flago|Britio}} [[Britio]]
|pop9= 66,000 &lt;small&gt;(2019)&lt;/small&gt;
|lingvoj=[[japana]], [[riukiua lingvaro]], [[ajnua lingvo]] kaj [[angla]]
|religio= ĉefe [[budhismo]], [[ŝintoismo]], [[Kristanismo|kristanaj]] minoritatoj, adeptoj de [[Novaj religioj de Japanio|japanaj novaj religioj]] kaj [[ateismo]]
}}
[[Dosiero:Morning Musume 20100703 Japan Expo 39.jpg|eta|Japanino]]
La '''japanoj''' ({{lang-ja|日本人|t=nihonĝin}}) estas popolo de izolita lingvofamilio, ĉefloĝantoj de [[Japanio]] (123,6 milionoj). Japanoj loĝas ankaŭ en [[Usono]] ([[Kalifornio]], [[Havaja insularo]], [[Gvamo]]), [[Kanado]], [[Brazilo]], [[Palaŭo]] kaj [[Peruo]]. Entute estas ĉirkaŭ 125,6 milionoj da japanoj (1992).

* '''Lingvo:''' japana.
* Apartenas al aparta transira rasa grupo.
* '''Religio:''' precipe [[ŝintoismo|ŝintoistoj]] kaj [[budhistoj]], estas ankaŭ [[kristanoj]] kaj adeptoj de sinkretismaj kultoj.

Konserviĝas apartaj etnografiaj grupoj (ekz. loĝantoj de Rjukju-insularo) kun aparta kulturo - vestaĵoj, kutimoj, dialekto. Speciala etnografia [[fenomeno]] estas '''Eta''' aŭ '''[[Burakumin]]''' - posteuloj de popolo de malnoblaj profesioj, kiuj dum feŭda Japanio havis neniajn rajtojn kaj loĝis en apartaj urbetoj (kaj loĝas ĝis hodiaŭ). Ilia nombro estas ĉirkaŭ 2-3 milionoj.

Japanoj formiĝis kiel grupo de triboj dum 1-a jarmilo a.K. migrinte de la Korea duoninsulo al la Japanaj insuloj, kie loĝis [[Ajnoj]] kaj aliaj aŭstroneziaj popoloj. Dum la procezo de intermiksiĝo, la lingvo de la nov-venintoj super-regis. En 4 jc p.K. finiĝis kunmiksiĝo de antikvaj japanaj triboj kaj popoloj, kreante la unuan tutjapanan ŝtaton - '''la Jamato-Regno'''. Poste pro la izolita situo, japanoj trairis diferencan de aliaj popoloj de kontinenta Azio vojon de sia evoluo. Nur post la Dua Mondmilito okazis gravaj ŝanĝoj direkte al alproksimiĝo al moderna kulturo.

La bazo de ilia tradicia ekonomio estas riz-kulturado. Oni kulturas ankaŭ teon, legomojn, citrusojn, kaj diversajn fruktojn, kaj oni praktikas bredadon de silkraŭpoj kaj fiŝkaptadon. Modernaj japanoj laboras precipe en industrio kaj servoj, kaj loĝas en urboj.

Japanoj sin vestas laŭ eŭropa stilo, sed en hejmo aŭ dum ripozo ili portas ankaŭ nacian kostumon - '''[[kimono]]'''. Ili bone konas eŭropan kuirarton, sed multaj preferas la nacian. Nefermentita kuirita rizo estas ĉefa manĝaĵo, kiun oni manĝas per specialaj bastonetoj, nomitaj [[Haŝio|haŝioj]]. Spicoj kaj supoj estas tre diferencaj.

Klasika poezio, pentroarto, arkitekturo de dekoraj ĝardenoj, aranĝado de floroj - '''[[ikebana]]''', diversaj specoj de teatro - opero '''[[noo]]''', pupteatro '''[[bunraku]]''', kortega teatro '''[[bugaku]]''', templa teatro - '''[[dengaku]]''' kaj '''[[kagura]]''', k.a. - ĉi tiu diverseco de kulturaj tradicioj prezentas originan parton de moderna kultura vivo de japanoj.

{{Projektoj|n=Kategorio:Japanoj|q=Japanoj|ReVo=japan}}
{{Unua}}

[[Kategorio:Japanoj| ]]</text>
      <sha1>fsjp3jkb11dm2w0movs2ivvzx60khrf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Adams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2014</id>
    <revision>
      <id>9365645</id>
      <parentid>9322819</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:16:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4492" sha1="ecvvqqrvxf06l5hqcobgg43ilkr4ac6" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=eksa prezidento de Usono|ribelinto de ŝipo Bounty|John Adams (ribelanto)}}
{{Informkesto prezidento
| honora titolo       =
| titolo = [[Listo de prezidantoj de Usono|2-a]] [[Prezidanto de Usono]]
| nomo                = John Adams
| dosiero             =Johnadams.jpg
| grandeco de dosiero =230px
| priskribo =

| vico      =[[Listo de prezidantoj de Usono|2-a]]
| ofico   = [[Prezidento de Usono]]
| de     = [[4-a de marto]] [[1797]]
| ĝis   = [[4-a de marto]] [[1801]]
| antaŭulo  =[[George Washington]]
| sekvanto  =[[Thomas Jefferson]]
| vicprezidento  = [[Thomas Jefferson]]

| vico2= 1-a
| ofico2= [[Vicprezidento de Usono]]
| de2=[[21-a de aprilo]] [[1789]]
| ĝis2=[[4-a de marto]] [[1797]]
| prezidento2=[[George Washington]]
| antaŭulo2=''Neniu''
| sekvanto2=[[Thomas Jefferson]]

| ofico3= Delegito el [[Masaĉuseco]] por la [[Dua Kontinenta Kongreso]]
| de3= [[10-a de majo]] [[1775]]
| ĝis3= [[1778]]

| ofico4= Delegito el Provinco de Massachusetts Bay por la [[Unua Kontinenta Kongreso]]
| de4=[[5-a de septembro]] [[1774]]
| ĝis4= [[26-a de oktobro]] [[1774]]

| nacieco     =
| edzo/ino    = Abigail Smith Adams
| partio      = [[Federalista Partio (Usono)|Federalisto]]
| rilatoj     =
| infanoj     = Abigail (&quot;Nabby&quot;), [[John Quincy Adams|John Quincy]], Susanna, Charles, Thomas kaj Elizabeth (morte naskiĝinta)
| sidejo      = [[Unuiĝinta unua paroĥa preĝejo]]
| alma_mater  = [[Universitato Harvard]]
| okupo       = [[advokato]]
| profesio    =
| religio      = [[Unitarianismo|Unitariano]]
| subskribo    = John Adams signature.png
| ttt-paĝo      =
| notoj    =
}}
'''John ADAMS''' {{prononco|ĝan adamz}}, la dua prezidento de [[Usono]]. ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Johano''' '''Adams'''; naskiĝis la {{daton|30|oktobro|1735}} en Braintree, [[Masaĉuseco]]) Li mortis 90-jaraĝa, la {{daton|4|julio|1826}} en [[Quincy]], Masaĉuseco, pro [[pneŭmonio]] kaj kora misfunkcio.

John Adams helpis verki la [[Usona Deklaro de Sendependeco|Usonan Deklaron de Sendependeco]], kaj estis vicprezidento en la administrado de [[Georgo Vaŝingtono]]. Li estis 168 cm alta. Abigail SMITH estis lia edzino. Li estis [[Unitarismo|Unitariano]].

Adams venis el familio de [[puritanismo|puritano]]j kaj, post studado de juro ĉe la [[universitato Harvard]], praktikis la profesion de [[advokato]]. En [[Bostono]] li kontaktiĝis kun sia kuzo [[Samuel Adams]] kaj la [[Filoj de Libereco]] dum la frua [[Usona Revolucio]]. Komence ankoraŭ lojala al la [[Britio|Brita Konstitucio]], li pli kaj pli proksimiĝis al la kolonianoj, kiuj klopodis disiĝi de la [[patrujo]]. Kiel membro de la [[Kontinenta Kongreso]] de 1774 ĝis 1778, li antaŭenigis la sendependecon de la [[Dektri Kolonioj]] de la regno [[Britio]]. Kune kun [[Thomas Jefferson]], [[Benjamin Franklin]] kaj aliaj, li estis implikita en la koncepto de la [[Deklaracio de Sendependeco de Usono]].

Inter du diplomatiaj misioj en la [[Reĝlando Francio]], kiu staris ĵus antaŭ la [[Franca Revolucio]], Adams ellaboris la Masaĉusecan Konstitucion hejme. Li tiam gvidis intertraktadojn en Eŭropo kun la [[Reĝlando Britio]], kiu kulminis per la paco de Parizo en 1783. Adams tiam laboris kiel reprezentanto por la juna respubliko [[Historio de Usono|Usono]] en diversaj ŝtatoj kaj ekde 1782 li estis la unua ambasadoro de Usono en [[Nederlando]], kaj ekde 1785 unua ambasadoro de Usono en [[Britio]].

En la unua unua prezidant-baloto en 1789, Adams estis en dua pozicio sub George Washington, kaj iĝis ties vicprezidanto. En la baloto de 1792 li povis defendi tiun ĉi oficon kontraŭ [[George Clinton]]. En la sekva baloto, de 1796, li mallarĝe venkis kontraŭ [[Thomas Jefferson]], estante la kandidato de la nove fondita [[Federalista Partio (Usono)|Federalista Partio de Usono]]. La oficperiodo de Adams estis ombrita de la kvazaŭ-milito kun la [[Unua Franca Respubliko|Revolucia Francio]] kaj la intrigoj de Jefferson kaj [[Alexander Hamilton]] kontraŭ li. En tre polariza prezidanta baloto en 1800, Adams estis venkita fare de Thomas Jefferson. Li tiam retiriĝis en privatan vivon kaj, baldaŭ antaŭ la fino de sia vivo, vidis sian plej aĝan filon [[John Quincy Adams]] esti elektita prezidanto en 1824.

{{projektoj}}

{{Prezidantoj de Usono}}
{{Vicprezidantoj de Usono}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Adams, John}}
[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Usonaj ambasadoroj en Francio]]
[[Kategorio:Kontraŭsklavistoj]]
[[Kategorio:Vicprezidantoj de Usono]]</text>
      <sha1>ecvvqqrvxf06l5hqcobgg43ilkr4ac6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Quincy Adams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2028</id>
    <revision>
      <id>9365646</id>
      <parentid>8979750</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1531" sha1="hj4m8f9ud9hfxdu3f785dbdu6x61nsp" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto 
| titolo = [[Listo de prezidantoj de Usono|6-a]] [[Prezidento de Usono]]
| kesteroj = 
{{Informkestero sinsekvo 
| titolo =6-a [[Prezidanto de Usono]]
|dosiero=Flago-de-Usono.svg
|antaŭ=[[James Monroe]]
|periodo=1825-1829
|post=[[Andrew Jackson]]
}}
}}
[[Dosiero:John Quincy Adams.jpg|eta|maldekstre|200ra|John Quincy Adams]]
'''John Quincy Adams''' [ĝan kŭin'si a'demz], la sesa [[prezidanto de Usono]]. ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Johano''' '''Kvinci Adams'''; naskiĝis je la {{dato|11|julio|1767}} en Quincy, [[Masaĉuseco]] Li mortis 80-jaraĝa, je la {{dato|23|februaro|1848}} en [[Vaŝingtono]], pro [[apopleksio]])

Adams subskribis la Traktaton de Gento, 1814, finante la Militon de [[1812]]. Kiel [[usona ministro pri eksterlandaj aferoj]], li helpis pritrakti la landlimojn kun [[Kanado]] kaj [[Meksiko]]. Li estis 170&amp;nbsp;cm alta, kaj pezis 79&amp;nbsp;kg. Li estis [[Unitariano]]. En 1797 li edziĝis kun Louisa Catherine Johnson en [[Londono]], [[Anglio]]. La paro havis kvar gefilojn. Adams estas la sola usona prezidento, kiu edziĝis kun virino, kiu ne naskigzis en [[Usono]].

Dum lia administrado (1825-1829) okazis:
* 1826 - La Kongreso de Panamio
* 1828 - La Tarifo de Abomenaĵoj

{{Projektoj}}
{{Prezidentoj de Usono}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Adams, John Quincy}}

[[Kategorio:Usonaj politikistoj]]
[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj]]
[[Kategorio:Universitato de Lejdeno]]
[[Kategorio:Usonaj konservativuloj]]</text>
      <sha1>hj4m8f9ud9hfxdu3f785dbdu6x61nsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365647</id>
      <parentid>9365646</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:23:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1532" sha1="h2rtwntouypjpmvdlww9qtj4yq7qhk6" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto 
| titolo = [[Listo de prezidantoj de Usono|6-a]] [[Prezidento de Usono]]
| kesteroj = 
{{Informkestero sinsekvo 
| titolo =6-a [[Prezidanto de Usono]]
|dosiero=Flago-de-Usono.svg
|antaŭ=[[James Monroe]]
|periodo=1825-1829
|post=[[Andrew Jackson]]
}}
}}
[[Dosiero:John Quincy Adams.jpg|eta|maldekstre|200ra|John Quincy Adams]]
'''John Quincy Adams''' [ĝan kŭin'si a'demz], la sesa [[prezidanto de Usono]]. ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Johano''' '''Kŭinsi Adams'''; naskiĝis je la {{dato|11|julio|1767}} en Quincy, [[Masaĉuseco]] Li mortis 80-jaraĝa, je la {{dato|23|februaro|1848}} en [[Vaŝingtono]], pro [[apopleksio]])

Adams subskribis la Traktaton de Gento, 1814, finante la Militon de [[1812]]. Kiel [[usona ministro pri eksterlandaj aferoj]], li helpis pritrakti la landlimojn kun [[Kanado]] kaj [[Meksiko]]. Li estis 170&amp;nbsp;cm alta, kaj pezis 79&amp;nbsp;kg. Li estis [[Unitariano]]. En 1797 li edziĝis kun Louisa Catherine Johnson en [[Londono]], [[Anglio]]. La paro havis kvar gefilojn. Adams estas la sola usona prezidento, kiu edziĝis kun virino, kiu ne naskigzis en [[Usono]].

Dum lia administrado (1825-1829) okazis:
* 1826 - La Kongreso de Panamio
* 1828 - La Tarifo de Abomenaĵoj

{{Projektoj}}
{{Prezidentoj de Usono}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Adams, John Quincy}}

[[Kategorio:Usonaj politikistoj]]
[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj]]
[[Kategorio:Universitato de Lejdeno]]
[[Kategorio:Usonaj konservativuloj]]</text>
      <sha1>h2rtwntouypjpmvdlww9qtj4yq7qhk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John F. Kennedy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2090</id>
    <revision>
      <id>9365265</id>
      <parentid>9364810</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5340" sha1="rdt1r4tlk8t7iyooukvpc0h04jx782u" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto
| notoj = [[Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy]]
| kesteroj =
{{Informkestero sinsekvo
| titolo= 35-a [[Listo de prezidantoj de Usono|Prezidento de Usono]]
| dosiero=Flago-de-Usono.svg
| periodo= 1961-1963
| antaŭ=[[Dwight D. Eisenhower]]
| post=[[Lyndon B. Johnson]]
}}
{{Informkestero sinsekvo
| titolo = [[Usona Senato|Senatano]] por [[Massachusetts]]
| dosiero =
| periodo = [[1953]]-[[1960]]
| antaŭ = Henry Cabot Lodge la pli juna (nepo de [[Henry Cabot Lodge]] la pli aĝa)
| post = Benjamin Smith
}}
{{Informkestero sinsekvo
| titolo = Membro de [[Usona Domo de Reprezentantoj]] por [[Massachusetts]]
| dosiero =
| periodo = [[1947]]-[[1953]]
| antaŭ = James Curley
| post = Thomas P. O'Neill
}}
}}
'''John Fitzgerald KENNEDY''' {{prononco|ĝon ficĝerald KENedi}} (aŭ mallonge: '''JFK'''; naskiĝis la [[29-a de majo|29-an de majo]] [[1917]] en [[Brookline]], [[Masaĉuseco]]; mortis la [[22-a de novembro|22-an de novembro]] [[1963]] en [[Dallas (Teksaso)|Dallas]], [[Teksaso]]) estis la tridek-kvina [[Prezidento de Usono]].

Li estis filo de irlandanida loka politikisto [[Joseph Kennedy]] kaj [[Rose Fitzgerald]].
Dum la [[Dua Mondmilito]], li estis vundita en [[Pacifiko]] sur [[barko]] [[PT 109]].
Lia heroeco logis balotilojn sed, dum lia resta vivo, lia lumbo doloregis.
Li estis operaciita kaj bezonis apogan zonon kaj medikamentojn.

John estas la plej fama el la irlandanida usona familio Kennedy.
Li estis juna, bonaspekta, kaj populara prezidento.
Li havis tri gefilojn kun [[Jacqueline Bouvier]] (edzina familinomo, Kennedy).
Malgraŭ sia familia aspekto, li [[ekstergeedzeca seksumo|ekstergeedzece amindumis]] virinojn kiel [[Marilyn Monroe]].
Li estas la unua [[Katolikismo|rom-katolika]] prezidento de Usono.

Kennedy estis mortpafita, dum li kaj lia edzino veturis en aŭtokavalkado dum politika kampanjo. Oficiale [[Lee Harvey Oswald]] lin [[Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy|murdis]], sed [[Konspiraĵa teorio|konspiraj teorioj]] pri lia morto estas daŭra parto de usona populara kulturo. Oni decidis en 2004 [[cifereca informo|ciferecigi]] magnetofonan registraĵon, kiu enhavas la sonon dum la murdo, celante analizi, ĉu vere pafis oni 3-foje (el biblioteko) aŭ ekzistis iu 4-a pafo el la proksima monteto.

En [[2019]] la filmo &quot;La Irlandano&quot;, bazita sur rememoroj de la usona mafiulo [[Frank Sheeran]], prezentis sian version de prezidantiĝo kaj murdo de John F. Kennedy. Ĝi asertas, ke al lia sukcesa prezidenta kampanjo grave kontribuis la [[usona mafio]], esperinta kun lia helpo revenigi siajn posedaĵojn en [[Kubo]], ŝtatigitajn post la venko de la [[Kastrisma revolucio]]. Post kiam la [[Invado de la Porkogolfeto]] komplete fiaskis kaj la [[Karibia krizo]] finiĝis, la mafio komprenis ke ĝiaj esperoj ne realiĝis dum lia frato [[Robert F. Kennedy]] aktive persekutis la mafiulojn. Do la mafio murdis la prezidanton, post kio lia frato perdis sian postenon de la ĝenerala prokuroro kaj baldaŭ mem estis pafmurdita&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto
| url = http://stanobelov.blogspot.com/2020/01/la-irlandano-perfekta-dramo-pri-la.html
| titolo = “La Irlandano”: perfekta dramo pri la fideleco, amikeco kaj murdo
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2020-01-12
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = [[Stanislavo Belov]]
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2020-01-12
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = [[Blogger]]
| paĝoj = 
| lingvo = eo
| lingvo2=
| lingvo3=
| arkivurl = 
| arkivdato = 
}}&lt;/ref&gt;.

Dum lia administrado (1961-1963) okazis:
* 1961- Fiasko de la sturminvado de [[Kubo]] nome [[Invado de la Porkogolfeto]] aŭ de ''Bahía Cochinos''.
* 1961- La kreo de la Pac-Korpuso
* 1961- [[Alianco por Progreso]] kun Latin-Ameriko
* 1961- Ekkonstruo de [[Berlina Muro]] – Kennedy retorikis &quot;''[[Ich bin ein Berliner]]''&quot;.
* 1962- [[Krizo de Kubaj Misiloj]].
* 1962- Batalo pri civilaj rajtoj por negroj en Usono.
* 1963- [[Traktato de Malpermeso de Atmosfera Nuklea Provado]] kun [[Sovetunio|Sovetio]] kaj [[Britio]]

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}

== Memoro ==
Memortabulo pri li estas en [[Interna urbo (Vieno)|Interna urbo]] de [[Vieno]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto
| url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/plezuroj-de-vieno.html
| titolo = Plezuroj de Vieno
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2019-03-09
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = [[Stanislavo Belov]]
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2018-06-07
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = [[Blogger]]
| paĝoj = 
| lingvo = eo
| lingvo2 = 
| lingvo3 = 
| arkivurl = https://www.webcitation.org/76k9302wR?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/plezuroj-de-vieno.html
| arkivdato = 2019-03-09
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy]]
* [[Kennedy (Bogoto)]]
* [[Kennedy Space Center]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Vikicitaro}}
{{Prezidentoj de Usono}}
{{Malvarma milito}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kennedy, John F.}}

[[Kategorio:John F. Kennedy| ]]
[[Kategorio:Kennedy-familio]]
[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Atencitoj]]
[[Kategorio:Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy]]
[[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]]</text>
      <sha1>rdt1r4tlk8t7iyooukvpc0h04jx782u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365278</id>
      <parentid>9365265</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:46:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5347" sha1="5zb10mdb89ga3hcny9obp3cii7t9ipf" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto
| notoj = [[Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy]]
| kesteroj =
{{Informkestero sinsekvo
| titolo= 35-a [[Listo de prezidantoj de Usono|Prezidento de Usono]]
| dosiero=Flago-de-Usono.svg
| periodo= 1961-1963
| antaŭ=[[Dwight D. Eisenhower]]
| post=[[Lyndon B. Johnson]]
}}
{{Informkestero sinsekvo
| titolo = [[Usona Senato|Senatano]] por [[Massachusetts]]
| dosiero =
| periodo = [[1953]]-[[1960]]
| antaŭ = Henry Cabot Lodge la pli juna (nepo de [[Henry Cabot Lodge]] la pli aĝa)
| post = Benjamin Smith
}}
{{Informkestero sinsekvo
| titolo = Membro de [[Usona Domo de Reprezentantoj]] por [[Massachusetts]]
| dosiero =
| periodo = [[1947]]-[[1953]]
| antaŭ = James Curley
| post = Thomas P. O'Neill
}}
}}
'''John Fitzgerald KENNEDY''' {{prononco|ĝon ficĝerald KENedi}} (aŭ mallonge: '''JFK'''; naskiĝis la [[29-a de majo|29-an de majo]] [[1917]] en [[Brookline]], [[Masaĉuseco]]; mortis la [[22-a de novembro|22-an de novembro]] [[1963]] en [[Dallas (Teksaso)|Dallas]], [[Teksaso]]) estis la tridek-kvina [[Prezidento de Usono]].

Li estis filo de irlandanida loka politikisto [[Joseph Kennedy]] kaj [[Rose Fitzgerald]].
Dum la [[Dua Mondmilito]], li estis vundita en [[Pacifiko]] sur [[barko]] [[PT 109]].
Lia heroeco logis balotilojn sed, dum lia resta vivo, lia lumbo doloregis.
Li estis operaciita kaj bezonis apogan zonon kaj medikamentojn.

John estas la plej fama el la irlandanida usona familio Kennedy.
Li estis juna, bonaspekta, kaj populara prezidento.
Li havis tri gefilojn kun [[Jacqueline Bouvier]] (edzina familinomo, Kennedy).
Malgraŭ sia familia aspekto, li [[ekstergeedzeca seksumo|ekstergeedzece amindumis]] virinojn kiel [[Marilyn Monroe]].
Li estas la unua [[Katolikismo|rom-katolika]] prezidento de Usono.

Kennedy estis mortpafita, dum li kaj lia edzino veturis en aŭtokavalkado dum politika kampanjo. Oficiale [[Lee Harvey Oswald]] lin [[Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy|murdis]], sed [[Konspiraĵa teorio|konspiraj teorioj]] pri lia morto estas daŭra parto de usona populara kulturo. Oni decidis en 2004 [[cifereca informo|ciferecigi]] magnetofonan registraĵon, kiu enhavas la sonon dum la murdo, celante analizi, ĉu vere pafis oni 3-foje (el biblioteko) aŭ ekzistis iu 4-a pafo el la proksima monteto.

En [[2019]] la filmo &quot;La Irlandano&quot;, bazita sur rememoroj de la usona mafiulo [[Frank Sheeran]], prezentis sian version de prezidantiĝo kaj murdo de John F. Kennedy. Ĝi asertas, ke al lia sukcesa prezidenta kampanjo grave kontribuis la [[usona mafio]], esperinta kun lia helpo revenigi siajn posedaĵojn en [[Kubo]], ŝtatigitajn post la venko de la [[Kastrisma revolucio]]. Post kiam la [[Invado de la Porkogolfeto]] komplete fiaskis kaj la [[Karibia krizo]] finiĝis, la mafio komprenis ke ĝiaj esperoj ne realiĝis dum lia frato [[Robert F. Kennedy]] aktive persekutis la mafiulojn. Do la mafio murdis la prezidanton, post kio lia frato perdis sian postenon de la ĝenerala prokuroro kaj baldaŭ mem estis pafmurdita&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto
| url = http://stanobelov.blogspot.com/2020/01/la-irlandano-perfekta-dramo-pri-la.html
| titolo = “La Irlandano”: perfekta dramo pri la fideleco, amikeco kaj murdo
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2020-01-12
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = [[Stanislavo Belov]]
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2020-01-12
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = [[Blogger]]
| paĝoj = 
| lingvo = eo
| lingvo2=
| lingvo3=
| arkivurl = 
| arkivdato = 
}}&lt;/ref&gt;.

Dum lia administrado (1961-1963) okazis:
* 1961- Fiasko de la sturminvado de [[Kubo]] nome [[Invado de la Porkogolfeto]] aŭ de ''Bahía Cochinos''.
* 1961- La kreo de la Pac-Korpuso
* 1961- [[Alianco por Progreso]] kun Latin-Ameriko
* 1961- Ekkonstruo de [[Berlina Muro]] – Kennedy retorikis &quot;''[[Ich bin ein Berliner]]''&quot;.
* 1962- [[Krizo de Kubaj Misiloj]].
* 1962- Batalo pri civilaj rajtoj por negroj en Usono.
* 1963- [[Traktato de Malpermeso de Atmosfera Nuklea Provado]] kun [[Sovetunio|Sovetio]] kaj [[Britio]]

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}

== Memoro ==
Memortabulo pri li estas en [[Interna urbo (Vieno)|Interna urbo]] de [[Vieno]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto
| url = http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/plezuroj-de-vieno.html
| titolo = Plezuroj de Vieno
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2019-03-09
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = [[Stanislavo Belov]]
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2018-06-07
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = [[Blogger]]
| paĝoj = 
| lingvo = eo
| lingvo2 = 
| lingvo3 = 
| arkivurl = https://www.webcitation.org/76k9302wR?url=http://stanobelov.blogspot.com/2018/06/plezuroj-de-vieno.html
| arkivdato = 2019-03-09
| citaĵo = 
}}&lt;/ref&gt;.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy]]
* [[Kennedy (Bogoto)]]
* [[Kennedy Space Center]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Vikicitaro}}
{{Prezidentoj de Usono}}
{{Malvarma milito}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kennedy, John F.}}

[[Kategorio:John F. Kennedy| ]]
[[Kategorio:Kennedy-familio|John F]]
[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Atencitoj]]
[[Kategorio:Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy]]
[[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]]</text>
      <sha1>5zb10mdb89ga3hcny9obp3cii7t9ipf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Martin Van Buren</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2937</id>
    <revision>
      <id>9365644</id>
      <parentid>9224344</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:15:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4783" sha1="hcnzkckxbg3wffidph0ez8h3m9q6ut4" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto
| honora titolo              =
| nomo                       = Martin Van Buren
| honora sufikso             =
| dosiero                    = Martin Van Buren.jpg
| grandeco de dosiero        =
| malgranda dosiero          =
| priskribo                  = 
| vico                       = 8-a 
| ofico                    = [[Prezidanto de Usono]]
| de                         = {{dato|4|marto|1837}}
| ĝis                       = {{dato|4|marto|1841}}
| vicprezidento              = Richard Mentor Johnson
| vicprezidanto de registaro =
| deputito                   =
| vicestro                   =
| reganto                    =
| prezidento                 =
| prezidanto de registaro    =
| guberniestro               =
| ĉefguberniestro           =
| venanta post               =
| antaŭulo                  = [[Andrew Jackson]]
| sekvanto                   = [[William Henry Harrison]]
| balota distrikto           =
| plimulto                   =
| vico2                      = 8-a
| ofico2                     = [[Vicprezidanto de Usono]]
| de2                        = {{dato|4|marto|1833}}
| ĝis2                      = {{dato|4|marto|1837}}
| prezidento2                = [[Andrew Jackson]]
| antaŭulo2                 = [[John Caldwell Calhoun|John Calhoun]]
| sekvanto2                  = Richard Mentor Johnson
| vico3                      = 10-a
| ofico3                     = [[usona ministro pri eksterlandaj aferoj]] 
| de3                        = {{dato|18|marto|1829}}
| ĝis3                      = {{dato|23|majo|1831}}
| prezidento3                = [[Andrew Jackson]]
| antaŭulo3                 = [[Henry Clay]]
| sekvanto3                  = Edward Livingston
| vico4                      = 9-a
| ofico4                     = [[Guberniestro de Novjorkio]]
| de4                        = {{dato|18|marto|1829}}
| ĝis4                      = {{dato|23|majo|1831}}
| vicestro4                  = [[Enos T. Throop]]
| antaŭulo4                 = [[Nathaniel Pitcher]]
| sekvanto4                  = [[Enos T. Throop]]
| loko de naskiĝo     = Kinderhook, [[Novjorkio]], [[Usono]]
| loko de morto        = Kinderhook, Novjorkio, Usono
| nacieco              = Usona
| edzo/ino             = Hannah Van Buren
| partio               = &lt;!--[[Demokrata-Respublika Partio|--&gt;Demokrata-Respublika,&lt;br /&gt; [[Demokrata Partio de Usono|Demokrata]]
| rilatoj              =
| infanoj              = Abraham Van Buren&lt;br /&gt;John Van Buren&lt;br /&gt;Martin Van Buren (1812–55)&lt;br /&gt;
Smith Thompson Van Buren
| sidejo               =
| alma_mater           = Akademio Kinderhook
| okupo                = 
| profesio             = [[advokato]]
| religio              = Nederlanda Reformita Eklezio
| subskribo            = Martin Van Buren Signature.png
| ttt                  =
| notoj                =
}}
'''Martin VAN BUREN''' [mar'tin van bjer'n] la oka [[prezidanto de Usono]]. ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Marteno''' '''Van''' '''Bureno'''; naskiĝis la [[5-an de decembro]] [[1782]], en Kinderhook,&lt;ref&gt;La nomo Kinderhook, origine [[nederlande]] ''Kinderhoek'', &quot;angulo de multaj infanoj&quot;, laŭ la loka historio referas al la momento kiam la nederlandaj setlistoj per rivera ŝipo alvenis al la loko kaj estis salutitaj de lokaj indianoj kun aparte multaj infanoj. La saluto evidente estis amikema kaj scivola, alikaze oni ne lasintus tiom da infanoj mansvingi al la nekonataj novalventintoj. Poste la regiono iĝis forta nederlandlingva setlejo. &lt;/ref&gt; [[Kantono Columbia (Nov-Jorkio)|kantono Columbia]], [[Nov-Jorkio]]). Li mortis 79-jaraĝa, la [[24-an de julio]] [[1862]], en Kinderhook pro [[bronko|bronka]] [[astmo]].

Van Buren estas la sola prezidento, kies unua lingvo ne estas la [[angla]]. Lia familio parolis [[nederlande]]. Li estis la unua prezidanto, kiu estis denaska usona civitano.

Van Buren kredis, ke la federala registaro ne rajtas interveni en la aferoj de la [[sklavo]]j en iu ŝtato. Li estis malalta (168&amp;nbsp;cm). Hannah HOES estis lia edzino, kaj ili havis 4 filojn. Laŭ religio, li estis Nederlanda Reformita kaj Episkopana kristano.

Dum lia administrado ([[1837]]–[[1841]]) okazis;

* 1837 – La Financa Paniko de 1837
* 1839 – La Milito de Aroostook
* 1842 – La Dua Milito de la Seminolaj Indianoj

== Notoj ==
{{referencoj}}

{{Projektoj}}

{{ĝermo|usona politikisto}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Van Buren, Martin}}
{{Prezidantoj de Usono}}
{{Vicprezidantoj de Usono}}

[[Kategorio:Usonaj politikistoj]]
[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Guberniestroj de Nov-Jorkio]]
[[Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj]]
[[Kategorio:Membroj de la Reĝa Nederlanda Akademio de Artoj kaj Sciencoj]]
[[Kategorio:Vicprezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Personoj de Nov-Jorkio]]</text>
      <sha1>hcnzkckxbg3wffidph0ez8h3m9q6ut4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peruo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3367</id>
    <revision>
      <id>9365405</id>
      <parentid>9318327</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42878" sha1="gbb5r4wnpqwrkt0iicvf1vlen8v4pq0" xml:space="preserve">{{Informkesto lando |
| nomoenlokalingvo = República del Perú
| eonomo = Perua Respubliko
| flago = [[Dosiero:Flago-de-Peruo.svg|150px|Flago de Peruo]]
| blazono = [[Dosiero:Escudo nacional del Perú.svg|120px|Blazono de Peruo]]
| nacia himno = [[Nacia Himno de Peruo|Himno Nacional del Perú]] &lt;br &gt; Nacia Himno de Peruo
| nacia devizo =
| lokigo-bildo = [[Dosiero:LocationPeru.svg|250px|Situo]]
| oficiala lingvo = [[Hispana lingvo|hispana]]
| lingvoj = [[Keĉua lingvaro|keĉua]] &lt;br&gt; [[Ajmara lingvo|ajmara]]
| ĉefurbo = [[Limo (Peruo)|Limo]]
| religio = [[Romkatolika Eklezio|katolikismo]] (85 %) &lt;br /&gt; [[protestantismo]] (11 %)
| km2 = {{nombro|1285216}}
| akvo = 8,8
| loĝantoj =
| loĝantaro = {{nombro|31237385}} (censo 2017)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.inei.gob.pe/media/principales_indicadores/libro_1.pdf|title=Perú: Estimaciones y Proyecciones de Población Total, por Años Calendario y Edades Simples, 1950–2050|trans-title=Peru: Estimates and Projections of Total Population, by Calendar Years and Simple Ages, 1950–2050|publisher=National Institute of Statistics and Informatics|date=September 2009|language=es|access-date=18 September 2018|archive-date=18 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180918125613/https://www.inei.gob.pe/media/principales_indicadores/libro_1.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso = 23
| vivlongeco =
| valuto = [[Perua nova suno|nueva sol]]
| valuta kodo = PEN
| horzono = -5
| ttt = pe
| landkodo = PE
| tel = 51
| politika sistemo = [[Prezidenta respubliko]]
| ŝtatestro = [[José María Balcázar]]
| ĉefministro = [[Hernando de Soto (ekonomikisto)|Hernando de Soto]]
| nacia tago = [[28-a de julio]]
| sendependeco = [[28-a de julio]] [[1821]]
| de kiu = [[Hispanio]]
| esperanto-asocio =
| MEP = [[Usona dolaro|$]]{{nombro|195.76}} miliardo&lt;ref name=&quot;imf2&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=31&amp;pr.y=8&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=293&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|title=Peru|publisher=International Monetary Fund|access-date=18 January 2020|archive-date=17 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117125604/https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/02/weodata/weorept.aspx?pr.x=31&amp;pr.y=8&amp;sy=2017&amp;ey=2024&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=293&amp;s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&amp;grp=0&amp;a=|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| MEP jaro = 2020 (takso)
| MEP pokapa = [[Usona dolaro|$]]{{nombro|5845}}&lt;ref name=&quot;imf2&quot;&gt;&lt;/ref&gt;
}}

[[Dosiero:Un-peru.png|eta|351x351ra|Mapo pri urboj en Peruo]]
'''Peruo'''&lt;ref name=&quot;PIV&quot;&gt;[https://vortaro.net/#Peruo_kd Peruo] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net&lt;/ref&gt; ({{lang-es|Perú}} [peˈɾu]; {{Lang-qu|Piruw}} [pɪɾʊw];&lt;ref&gt;Quechua name used by government of Peru is ''Perú'' (see Quechua-language version of Peru Parliament [http://www.congreso.gob.pe/_quechua/index.htm website] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100730000000/https://web.archive.org/web/20100730230845/http://www.congreso.gob.pe/_quechua/index.htm |date=2010-07-30 }} and Quechua-language version of Peru Constitution [https://web.archive.org/web/20110205010758/http://www.congreso.gob.pe/_quechua/Constitucion.pdf but common Quechua name is ''Piruw'']&lt;/ref&gt; {{lang-ay|Piruw}} [pɪɾʊw]), oficiale la '''Respubliko de Peruo''' ({{lang-es|República del ''Perú''}}), estas lando en okcidenta [[Sud-Ameriko]]. Ĝi estas ĉirkaŭata [[nordo|norde]] de [[Ekvadoro]] kaj [[Kolombio]], [[oriento|oriente]] de [[Brazilo]] kaj [[Bolivio]], [[sudo|sude]] de [[Ĉilio]], kaj [[okcidento|okcidente]] de la [[Pacifika Oceano]]. Peruo estas [[Megadiversaj landoj|megadiversa lando]] kun vivejoj kiuj varias de la sekaj ebenaĵoj de la pacifika marborda regiono en la okcidento, al la pintoj de la montaro [[Andoj]] etendantaj de la nordo al la sudoriento de la lando, al la tropika pluvarbaro de la [[Amazonio|Amazona Baseno]] en la oriento kun la [[Amazono (rivero)|rivero Amazono]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sernanp.gob.pe/sernanp/archivos/imagenes/vida/Peru-%20Pais%20Megadiverso.pdf|title=Perú: País megadiverso|trans-title=Peru: Megadiverse country|publisher=Servicio Nacional de Áreas Naturales Protegidas|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20140622152015/http://www.sernanp.gob.pe/sernanp/archivos/imagenes/vida/Peru-%20Pais%20Megadiverso.pdf|archive-date=22 June 2014|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20140622152015/http://www.sernanp.gob.pe/sernanp/archivos/imagenes/vida/Peru-%20Pais%20Megadiverso.pdf|arkivdato=2014-06-22}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140622152015/http://www.sernanp.gob.pe/sernanp/archivos/imagenes/vida/Peru-%20Pais%20Megadiverso.pdf |date=2014-06-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.sernanp.gob.pe/sernanp/archivos/imagenes/vida/Peru-%20Pais%20Megadiverso.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140622152015/http://www.sernanp.gob.pe/sernanp/archivos/imagenes/vida/Peru-%20Pais%20Megadiverso.pdf |arkivdato=2014-06-22 }}&lt;/ref&gt; Peruo havas loĝantaron de 33 milionoj kaj ĝia ĉefurbo kaj plej granda urbo estas [[Limo]], kun pli ol 8 milionoj da loĝantoj. Kun 1.28 miliono km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;, Peruo estas la [[Listo de landoj laŭ areo|19a plej granda lando en la mondo]] kaj la tria plej granda en Sud-Ameriko.

[[Antikva Peruo|Perua teritorio]] estis hejmo de kelkaj antikvaj kulturoj. Ĝi estas la loko de la [[civilizacio Norte Chico]] komenciĝante en 3500 A.K.E., la plej malnova civilizacio en Ameriko kaj unu el la kvin [[Lulilo de Civilizacio|luliloj de civilizacio]], kaj ankaŭ de la [[Inkaa imperio|Inkaa Imperio]], la plej granda ŝtato en la [[antaŭkolumba Ameriko]]. La teritorio nun inkluzivanta Peruon havas unu el la plej longaj historioj de civilizacio de iu ajn lando, kun heredaĵo reen al la 10a jarmilo A.K.E.

La [[Hispana Imperio|hispana imperio]] konkeris la regionon en la [[1500-aj jaroj]] kaj establis vicreĝujon kiu ampleksis la plejparton de ĝiaj sudamerikaj teritorioj, kun ĉefurbo en [[Limo]]. Alta eduko komenciĝis en Ameriko kun la oficiala establo de la [[Universidad Nacional Mayor de San Marcos|Nacia Universitato de San Marcos]] en Limo en 1551. Peruo formale proklamis sendependecon en 1821 kaj post la eksterlandaj militaj kampanjoj de [[José de San Martín]] kaj [[Simón Bolívar]], kaj la decida [[batalo de Ayacucho]], Peruo finis sian sendependiĝon en 1824. En la sekvantaj jaroj, la lando ĝuis relativan ekonomian kaj politikan stabilecon, kiu finiĝis mallongtempe antaŭ la [[Dua pacifika milito|Milito de Pacifiko]] (1879–1884) kun Ĉilio. Dum la 1900aj jaroj, Peruo suferis militajn teritoriajn disputojn, puĉojn, {{N|socia agitado}}, kaj internajn konfliktojn, kaj ankaŭ tempoj de stabileco kaj ekonomia pliboniĝo. En la 1990aj jaroj, la lando efektivigis [[Novliberalismo|novliberalisman ekonomian modelon]] kiu daŭras ĝis hodiaŭ. Ekde tiu tempo, Peruo spertis konstantan ekonomian kreskon kaj malpliiĝon de [[Ekonomia malegaleco|malegaleco]].

La [[Suverena ŝtato|suverena ŝtato]] de Peruo estas [[Reprezenta demokratio|reprezenta demokrata]] respubliko, baze de la konstitucio de 1993, kaj dividita je 25 regionoj. Peruo havas altan nivelon de homa disvolviĝo&lt;ref name=&quot;UNDP2&quot;&gt;{{cite web|title=Human Development Reports, Peru|url=http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/PER|website=hdr.undp.org|publisher=United Nations|language=en|date=2016|access-date=7 January 2018|archive-date=28 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171228165331/http://hdr.undp.org/en/countries/profiles/PER|url-status=live}}&lt;/ref&gt; kun supra meza enspeza nivelo&lt;ref name=&quot;WBdata2&quot;&gt;The World Bank, [http://data.worldbank.org/country/peru ''Data by country: Peru''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161108000000/https://web.archive.org/web/20161108042430/http://data.worldbank.org/country/peru |date=2016-11-08 }}.&lt;/ref&gt; kun rango de 82-a laŭ la [[Indico de homa disvolviĝo|indico de homa disvolviĝo]]&lt;ref&gt;{{cite web|title=World Economic and Financial Surveys, World Economic Outlook October 2015|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/pdf/text.pdf|website=www.imf.org|access-date=la 15-an de february 2018|archive-date=13 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113211842/http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2015/02/pdf/text.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas unu el plej prosperaj ekonomioj de la regiono kun mezuma kreskindico de 5.9%&lt;ref name=&quot;WBoverview2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.worldbank.org/en/country/peru/overview|title=Peru Overview|publisher=[[World Bank]]|access-date=17 April 2017|archive-date=5 May 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170505064825/http://www.worldbank.org/en/country/peru/overview|url-status=live}}&lt;/ref&gt; kaj ĝi havas unu el la plej rapidaj industriaj kreskindicoj de la mondo je mezumo de 9.6%.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2089.html#pe|title=Peru|work=The World Factbook|publisher=Central Intelligence Agency|access-date=8 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707010810/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2089.html#pe|archive-date=7 July 2018|url-status=dead|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180707010810/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2089.html#pe|arkivdato=2018-07-07}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180707010810/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2089.html#pe |date=2018-07-07 }} {{Citaĵo el la reto |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2089.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180707010810/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2089.html |arkivdato=2018-07-07 }}&lt;/ref&gt; Ĝiaj ĉefaj ekonomiaj agadoj inkluzivas [[Siderurgio|minindustrio]], [[muntado]], [[Agrikulturo|agrikulturon]], kaj [[Fiŝkaptado|fiŝkaptadon]], kune kun aliaj kreskantaj sektoroj kiel [[telekomunikado]] kaj [[Biotekniko|biotehkniko]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://biocanperu.minam.gob.pe/ciisbPeru/wp-content/uploads/2014/11/2-MD-AQP-Biotecnologia-moderna-y-bioseg.pdf|title=Módulo de capacitación en recursos genéticos y bioseguridad|trans-title=Training module on genetic resources and biosafety|publisher=[[Ministry of Environment (Peru)|Ministerio de Ambiente de la República de Perú]]|author=David E. Castro Garro|language=es|archive-url=https://web.archive.org/web/20180424072625/http://biocanperu.minam.gob.pe/ciisbPeru/wp-content/uploads/2014/11/2-MD-AQP-Biotecnologia-moderna-y-bioseg.pdf|archive-date=24 April 2018|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2021-10-21|arkivurl=https://web.archive.org/web/20180424072625/http://biocanperu.minam.gob.pe/ciisbPeru/wp-content/uploads/2014/11/2-MD-AQP-Biotecnologia-moderna-y-bioseg.pdf|arkivdato=2018-04-24}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180424072625/http://biocanperu.minam.gob.pe/ciisbPeru/wp-content/uploads/2014/11/2-MD-AQP-Biotecnologia-moderna-y-bioseg.pdf |date=2018-04-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://biocanperu.minam.gob.pe/ciisbPeru/wp-content/uploads/2014/11/2-MD-AQP-Biotecnologia-moderna-y-bioseg.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2021-10-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20180424072625/http://biocanperu.minam.gob.pe/ciisbPeru/wp-content/uploads/2014/11/2-MD-AQP-Biotecnologia-moderna-y-bioseg.pdf |arkivdato=2018-04-24 }}&lt;/ref&gt; La landa estas parto de la Pacifikaj Pumoj, politika kaj ekonomia grupo de landoj laŭ la Pacifika marbordo de latinameriko kiu kunhavas komunajn tendencojn de pozitiva kresko, stabilajn makroekonomiajn fundamentojn, plibonigitan administradon, kaj malfermon al tutmonda kuniĝo. Peruo havas altan rangon pri socia libereco.&lt;ref&gt;[https://freedomhouse.org/sites/default/files/FH_FIW_2017_Report_Final.pdf &quot;Freedom in the World 2017 – Populists and Autocrats: The Dual Threat to Global Democracy&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170727000000/https://web.archive.org/web/20170727054703/https://freedomhouse.org/sites/default/files/FH_FIW_2017_Report_Final.pdf |date=2017-07-27 }} by [[Freedom House]], 31 January 2017&lt;/ref&gt; Ĝi estas aktiva membro de [[Azia-Pacifika Ekonomia Kunlaborado|Azio-Pacifiko Ekonomia Kunlaboro]], la Pacifika Alianco, la Trans-Pacifika Partnereco, la [[Anda Komunumo]], kaj la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]]. Oni konsideras ĝin [[meza potenco]].&lt;ref&gt;{{cite book|last1=McKercher|first1=B. J. C.|title=Routledge Handbook of Diplomacy and Statecraft|date=2012|publisher=Routledge|isbn=9781136664366|url=https://books.google.com/books?id=EtCoAgAAQBAJ|language=en|quote=a Middle Power like Peru lack the diplomatic and other resources...|access-date=30 May 2020|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417043716/https://books.google.com/books?id=EtCoAgAAQBAJ|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

La loĝantaro de Peruo inkluzivas [[Mestizo|mestizojn]], indianojn, [[Latinamerikaj blankuloj|eŭropanojn]], afrikanojn, kaj azianojn. La ĉefa parolata lingvo estas la hispana, kvankam sufiĉe granda nombro da peruanoj parolas [[Keĉua lingvaro|keĉuajn lingvojn]], [[Ajmara lingvo|la ajmaran]], aŭ aliajn [[Lingvoj de Peruo|indiĝenajn lingvojn]]. Ĉi tiu miksaĵo de kulturaj tradicioj rezultis en larĝa diverseco de esprimoj en kampoj kiel arto, kuirarto, literaturo, kaj muziko.

La [[Perua nova suno|nuevo sol]] (''nova suno'') estas ĝia [[monunuo]] ekde 1991, anstataŭiginte la ''intion''.

== Ĝeneralaj informoj ==
* '''Urboj: '''[[Arekipo]] (''Arequipa'', {{nombro|900000}}), ''Trujillo'' ({{nombro|833000}}), [[Kusko]] (''Cusco'', {{nombro|300000}}), [[Iquitos]].
* '''Rasa konsisto:''' [[mestizoj]] 50%, [[indianoj]] 33%, [[kriolo]]j (eŭropdevenaj) 17%.
* '''Kredantoj:''' [[katolikoj]] (85%).
* '''Eksporto:''' [[oro]], [[kupro]], [[fero]], [[zinko]], [[nafto]], [[kafo]], [[kotono]], [[sukero]], [[fiŝo]].
* '''Heredaĵo:''' [[Limo]] historia centro, urbo ''[[Kusko]]'', ruinoj de ''[[Maĉu Pikĉu]]''.
* '''Esperanto-movado''' [[Peruo:Esperanto-movado|Historio de Esperanto en Peruo]].

== Nomo ==
La nomo de la lando eble deveas de ''Birú'', la nomo de loka reganto kiu loĝis proksime de la Golfeto de San Miguel, [[Panamurbo]], en la komencaj 1500aj jaroj.&lt;ref&gt;Porras Barrenechea, Raúl.&lt;/ref&gt; Hispanaj [[Konkistadoro|konkistadoroj]], kiu alvenis en 1522, kredis, ke tio ĉi estis la plej suda parto de la [[Nova Mondo]].&lt;ref&gt;Raúl Porras Barrenechea, ''El nombre del Perú'', p. 84.&lt;/ref&gt; Kiam [[Francisco Pizarro]] atakis la regionojn pli sudajn, ili ricevis la nomon ''Birú'' aŭ ''Perú''.&lt;ref&gt;Raúl Porras Barrenechea, ''El nombre del Perú'', p. 86.&lt;/ref&gt;

Alian historion donas la nuntempa verkisto [[Inkao Garcilaso de la Vega|Inca Garcilaso de la Vega]], filo de Inkaa princino kaj [[konkistadoro]]. Li diris, ke la nomon ''Birú'' estis ordinara indiano kiu hazarde trovis la skipon de ŝipo dum esplora misio por guberniestro Petro Arias de Ávila, kaj daŭris priskribi pli da okazoj de miskomprenoj pro la manko de komuna lingvo.&lt;ref&gt;Vega, Garcilasco, ''Commentarios Reales de los Incas'', Editorial Mantaro, Lima, ed. 1998. pp. 14–15.&lt;/ref&gt;

La [[Hispana Imperio|reĝo de hispanujo]] donis la nomon laŭleĝa statuso per la ''[[Francisco Pizarro|Capitulación de Toledo]]'' en 1529, kiu nomis la nove renkontitan [[Inkaa imperio|Inkaan Imperion]] la provinco de Peruo.&lt;ref&gt;Raúl Porras Barrenechea, ''El nombre del Perú'', p. 87.&lt;/ref&gt; Kun hispana regado, la lando adoptis la nomon '''[[Vicreĝlando de Peruo]]''', kiu fariĝis la '''Perua Respubliko''' post ĝia sendependiĝo ĝis 1979, adoptante la nunan nomon de '''Respubliko de Peruo'''.&lt;ref&gt;{{Cite constitution|article=I|polity=Peru|date=1979}}&lt;/ref&gt;

== Fizika geografio ==
{{Ĉefartikolo|Geografio de Peruo}}

[[Dosiero:South America location PER.png|eta|upright|200px|Situo de Peruo en Sud-Ameriko]]
Peruo troviĝas en la okcidenta zono de [[Sud-Ameriko]] komprenita inter la [[linio de la ekvatoro|ekvatora linio]] kaj la [[Tropiko de Kaprikorno]]. Ĝi okupas areon de {{nombro|1285215}}&amp;nbsp;km², kio igas ĝin la dudeka lando pli granda laŭ surfaco de la [[Tero]] kaj la tria de [[Sudameriko|Sud-Ameriko]]. Ĝi limas norde kun Ekvatoro kaj Kolombio, oriente kun Brazilo, sudoriente kun Bolivio, sude kun Ĉilio kaj okcidente kun la Pacifika Oceano ĉe la [[Maro de Grau]]. Ĝi posedas grandan variecon de pejzaĝoj pro siaj geografiaj kondiĉoj, kio siavice al li donas grandan diversecon de naturaj rimedoj. La konstitucio esprimas ke la mara regado de Peruo etendiĝas ĝis la 200 maraj mejloj.

=== Geologio ===

&lt;!--La teritorio de Peruo *encuenta determinita de la [[tektona plato|platoj]] [[Sudamerika plato|Sudamerikanino]] kaj [[plato Nazca|de Naskiĝu]], kiuj dividas limon *convergente de [[*subducción]], tio estas, la Plato de Naskiĝu *subducciona sur la paralela Sudamerikanino al la okcidenta marbordo sudamerikanino, al rapido mezumo de 11cm/jaro.{{Mankas fonto}} Produkto de ĉi tiu *subducción formis al la [[Ĵurasio|*Jurásico]] la [[Foso de Peruo-Ĉilio]] tiel kiel la alto hodiaŭ konita kiel [[Andoj|Montoĉeno de ilin Marŝas]]. La erozio de la sama formis oriente vasta ebenaĵo kie antaŭ la apero de ilin Marŝas trovis porcion de maro; ĉi tiu regiono *sedimentaria estas la ebenaĵo *amazónica. Tiu sama procezo *erosivo estas ŝin kaŭzas de lin kruta de ilin Marŝas.

Pro la *subducción *tectónica, Peruo estas lando [[Tertremoj en Peruo|tre sisma]] kaj ĝi prezentas regionojn kun grava *vulcanismo, ĉefe sude. La perua teritorio estas ene de la nomita [[Pacifika fajra rondo|Zono de Fajro de la Paca]].--&gt;

=== Reliefo ===
[[Dosiero:Peru Topography.png|eta|maldekstra|200px|Topografia mapo de Peruo.]]

La [[andoj|montoĉeno de Andoj]] dividas la landon en tri geografiaj regionoj: marbordo, montaro kaj praarbaro. La [[marbordo (Peruo)|marbordo]] estas dezerta kaj ebena strio kiu paralelas je la perua marbordo, ĝia larĝo atingas maksimumon de 180&amp;nbsp;km en la [[Seĉura-Dezerto|Dezerto de Seĉura]]. De la latitudo 6°S ĝis la limo kun [[Ĉilio]] etendiĝas la peruan sektoron de la [[Dezerto de la Pacifiko]] kiu sin trovas trairita de valoj estigitaj de mallongaj riveroj de sezona reĝimo. Laŭlonge de la marbordo oni povas trovi pampojn kovritajn de sablo kiun formas la dezertoj de la lando, tiaj kiel tiuj de Sechura (Piura) kaj de Pisco (Ica). Inter la geografiaj akcidentoj kiujn oni povas trovi en ĉi tiu regiono estas la rifoj, duoninsuloj, golfetoj kaj strandoj.

La montaro estas laŭigita de la [[Andoj]]. Ĉi tiuj montoj vidiĝas en paralelaj ĉenoj: tri en la nordo, tri en la centro kaj du en la sudo. La Andoj de la nordo kunfluas kun tiuj de la centro en la nodo de Pasco, dum tiu de la centro kunfluas kun la sudaj en la nodo de Vilcanota. [[Blanka Montaro]] aŭ en hispana ''Cordillera Blanca'' estas montarĉeno kiu formas parton de la Andoj. Ĝi etendas tra 200 km inter 8°08' kaj 9°58'S kaj 77°00' kaj 77°52'W, en direkto nordokcidente. Estas la tropika montarĉeno neĝokovrita plej etenda kaj enhavas 722 unuopajn [[glaĉero]]jn. La plej alta monto de Peruo, nome [[Huascarán]] de 6.768 metroj, troviĝas tie.

[[Dosiero:Paracas National Reserve. Ica, Peru.jpg|eta|200px|[[Nacia Rezervo de Aracas]], lokita en plena [[Dezerto de la Pacifiko]], ĉe la bordoj de la [[Pacifika Oceano]].]]
[[Dosiero:Nevado Huascarán en Cordillera Blanca, visto desde la alturas de Jimbe.jpg|eta|200px|[[Huascarán|Neĝkovrita Huascarán]], en la [[andoj|montoĉeno de Andoj]], la plej alta punkto de Peruo.]]
[[Dosiero:05. Isla de Taquile (31).JPG|eta|200px|[[Taquile|Insulo de Taquile]], ĉe la bordoj de la [[Lago Titikako]], en la [[Altebenaĵo de la Collao]].]]

La [[Amazonio|Amazonia Praarbaro]], lokita je la oriento, estas vasta ebena regiono plena je [[vegetaĵaro]]. Ĝi konstituas preskaŭ 60% de la surfaco de la lando. Oni konsideras du malsamajn regionojn: alta praarbaro kaj malalta praarbaro. La [[Nubarbaro|alta praarbaro]] aŭ ''[[Jungaoj|yunga]]'' lokiĝas en la tuta orienta flanko de Andoj. Ĝia alteco varias inter la 3.500 kaj 800 m, kaj ĝi ĉirkaŭprenas de la norda landlima zono ĝis la ekstrema sudo de la lando. La reliefo de ĉi tiu zono estas diversa kaj en la areoj en kiuj penetras la montoĉeno de Andoj oni trovas zonojn de fortaj pritraktataj. La [[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|malalta praarbaro]] aŭ tropika amazonia arbaro troviĝas inter la 800 kaj la 80 m. La formo de la reliefo estas ebena kaj en ĝi elstaras la montoĉeno de Contamana, lokita en la maldekstra rando de la rivero Yavarí. Ĝia pli alta punkto atingas la 780 m.

=== Klimato ===

Kontraste kun aliaj ekvatoraj landoj, Peruo ne prezentas ekskluzive tropikan klimaton; la influo de la Andoj kaj la [[Marfluo de Humboldt]] okazigas grandan klimatan diversecon al la perua teritorio.

La centra marbordo kaj sudo de la lando prezentas subtropikan aridan aŭ dezertan klimaton, kun averaĝa temperaturo de 18&amp;nbsp;°C kaj jaraj pluvoj de 150&amp;nbsp;mm, pro la Kurento de Humboldt. Kontraŭe, la norda marbordo posedas aridan tropikan klimaton, pro la tropika maro, kun averaĝa temperaturo super la 24&amp;nbsp;°C kaj pluvoj dum la somero. Kiam estas okazaĵo de la [[el Niño|fenomeno de ''El Niño'']], la averaĝa temperaturo de la tuta marbordo leviĝas (kun maksimumaj temperaturoj de ĝis 40&amp;nbsp;°C) kaj la pluvoj pliiĝas en signifa maniero en la norda marbordo kaj centro.

&lt;!--En la montaro oni observas la sekvajn klimatojn: klimato hardita sub-humida, en areoj inter la {{nombro|1000}} kaj la {{nombro|3000}} m, kun temperaturoj ĉirkaŭ la 20 °C kaj hastoj inter la 500 kaj 1.200 mm al la jaro; malvarma klimato inter la {{nombro|3000}} kaj {{nombro|4000}} m, kun jaraj temperaturoj mezumo de 12 °C kaj frostoj dum la vintro; frigida klimato aŭ de *puna, en areoj inter la {{nombro|4000}} kaj {{nombro|5000}} m, kun temperaturo mezumo de 6 °C kaj jaraj hastoj de 700 mm; kaj klimato de neĝo aŭ *gélido en zonoj super la {{nombro|5000}} m, kun temperaturoj sub la 0 °C kaj neĝadoj.&lt;ref name=ref_duplicada_1&gt;{{_Citas retejon_ |_*url_= http://www.peruecologico.com.pe/lib_c16_t05.htm |_titolo_= La klimato en Peruo}}&lt;/ref&gt;

En la praarbaro estas du tipoj de klimato: klimato *semitropical tre humida en la alta praarbaro, kun plej grandaj hastoj al la {{nombro|2000}} mm al la jaro kaj temperaturoj mezumo ĉirkaŭ la 22 °C; kaj la humida tropika klimato en la [[Tropikaj kaj subtropikaj humidaj foliarbaroj|malalta praarbaro]], kun hastoj kiuj oscilas la {{nombro|2000}} mm al la jaro kaj temperaturoj mezumo de 27 °C.--&gt;

=== Hidrografio ===
{{Ĉefartikolo|Hidrografio de Peruo}}
[[Dosiero:Peru meander1.jpg|eta|200px|[[Rivero]] en la [[Amazonio]] ([[Departemento Madre de Dios]]).]]
&lt;!--
La plimulto de peruaj riveroj estigas en ilin Marŝas kaj *drenan en unu el la tri [[akvokolekta areo|basenoj *hidrográficas]] ekzistantaj. Kiuj enfluas en la Paca Oceano estas mallongaj, de kurso *empinado kaj reĝimo *estacional. La *tributarios de la [[amazono (rivero)|ridas Amazonojn]] estas pli longaj, multe pli *caudalosos kaj lia kurso havas pritraktata plej malgranda fojo kiun ili eliras de la montaro. La riveroj kiuj enfluas en la [[lago *Titicaca]] estas ĝenerale mallongaj kaj ili havas grandan kapitalon.--&gt;
La plej longaj riveroj de Peruo estas la [[Rivero Ucayali|Ucayali]], la [[Maranjono]], la [[Putumayo]], la [[Dipatrin-Rivero]], la [[Yavarí]], la [[Huallaga]], la [[Urubamba]], la [[Mantaro]] kaj la [[Amazono (rivero)|Amazono]].

== Demografio ==
* [[Blankaj peruanoj]]

== Ŝtato ==
Peruo estas [[Unueca ŝtato|unueca]] [[prezidenta respubliko]] kun [[multpartia sistemo]]. La lando havas liberalan demokratan sistemon laŭ ĝia konstitucio de 1993, kiu donis pli da potenco al la prezidanto ol la antaŭa konstitucion kiu estis pli federa.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://globaledge.msu.edu/countries/peru/government|title=Peru: Government|website=globaledge.msu.edu|language=en-us|access-date=la 11-an de marto 2020|archive-date=la 15-an de julio 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200715053213/https://globaledge.msu.edu/countries/peru/government|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite thesis|last=Andrade|first=Guilherme Trivellato|date=21 April 2017|title=From Promise to Delivery: Organizing the Government of Peru to Improve Public Health Outcomes|url=https://dash.harvard.edu/handle/1/38811936|language=en|access-date=2 April 2020|archive-date=17 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200717030051/https://dash.harvard.edu/handle/1/38811936|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas ankaŭ [[Unueca ŝtato|unueca respubliko]], en kiu la centra registaro tenas la plej multan potencon kaj povas krei [[Administra unuo|administrajn unuojn]]. La perua sistemo de registaro kunigas erojn de la politikaj sistemoj de Usono ([[Konstitucio|skribita konstitucio]], aŭtonoma [[Suverena kortumo|supra kortumo]], kaj [[Prezidenta respubliko|prezidenta sistemo]]) kaj de la [[Registaro de Ĉinio|Popola Respubliko de Ĉinio]] ([[Unuĉambrismo|unuĉambra]] kongreso, registarestro kaj [[Ministro|ministra sistemo]], kaj forta plenuma povo).&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Fernandini|first1=Patrick Wieland|last2=Sousa|first2=Ronnie Farfan|date=2015|title=Overview of the different levels of government|journal=The Distribution of Powers and Responsibilities Affecting Forests, Land Use, and Redd+ Across Levels and Sectors in Peru|url=http://www.jstor.org/stable/resrep02240.5|pages=1–12|access-date=2 April 2020|archive-date=26 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200726205333/https://www.jstor.org/stable/resrep02240.5|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

La registaro strukturiĝas laŭ la principo de [[disigo de povoj|disiĝo de povoj]],&lt;ref&gt;''Politika Konstitucio de Peruo'', Artikolo N° 43.&lt;/ref&gt; Ĉi tiuj estas la Plenuma povo, Leĝdona povo kaj Juĝa povo. Krome, la Konstitucio establas dek instituciojn nomitaj &quot;konstitucie aŭtonomaj&quot;, kun specifaj funkcioj sendependaj disde la tri povoj de la ŝtato. Ekzemploj de tiaj institucioj estas la [[Konstitucia tribunalo de Peruo|Konstitucia Tribunalo]], la [[Publika Ministerio de Peruo|Publika Ministerio]], la Defendanto de la Popolo, Nacia Konsilio de la Justico, kaj aliaj.

La perua registaro estas rekte elektita, la voĉdonado estas deviga por ĉiuj civitanoj inter la 18 kaj 70 jaroj.&lt;ref&gt;''Politika konstitucio de Peruo'', Artikolo N° 31.&lt;/ref&gt; La ĝeneralaj elektoj de 2006 rezultis en venko de la prezidanta kandidato [[Alan García]] de la [[Partio Aprista Peruano]] (52,6% de la validaj voĉdonoj) kontraŭ [[Ollanta Humala]] de [[Kuniĝo por Peruo]] (47,4%).&lt;ref&gt;Nacia oficejo de Procezoj *Electorales, [http://www.onpe.gob.pe/resultados2006/2davuelta/onpe/presidente/rep_resumen_pre.onpe ''Dua Prezidanta Elekto 2006'']. Konsultita la [[15-a de majo|15-an de majo]] [[2007]].&lt;/ref&gt;

=== Plenuma povo ===
[[Dosiero:Lima Palacio Gobierno.JPG|dekstra|300px|eta|Palaco de Registaro.]]
==== Prezidento de la Respubliko ====
{{Ĉefartikolo|Prezidanto de Peruo}}
Laŭ la aktuala [[politika Konstitucio de Peruo|konstitucio]], la prezidanto estas la [[ŝtatestro]] kaj la estro de la [[registaro]]. Ĝi estas elektita ĉiun kvinan jaron kaj ĝi ne povas esti sinsekve reelektita.&lt;ref&gt;''Politika konstitucio de Peruo'', Artikolo 112.&lt;/ref&gt; La Prezidanto nomumas la [[Ĉefministro]]n kaj en interkonsento kun ĉi tiu enoficigas la aliajn membrojn de la Konsilio de Ministroj.&lt;ref&gt;''Politika konstitucio de Peruo'', Artikolo 122.&lt;/ref&gt;

==== Konsilio de Ministroj ====
La Konsilio de Ministroj estas la organo komisiita de la direkto kaj la demarŝo de la publikaj servoj de la ŝtato. Ĝi estas prezidita de Prezidanto (ĉefministro) enoficigita de la Prezidanto de la Respubliko. La aktuala [[Ĉefministro de Peruo|Ĉefministro]] estas [[Mercedes Aráoz]].

=== Leĝdona povo ===
[[Dosiero:Peru Lima Congreso Detail centre.jpg|eta|200px|maldekstra|La sidejo de la Kongreso lokas en la [[Leĝdona Palaco]].]]
&lt;!--
La [[leĝdona povo]] de la perua ŝtato loĝas en la [[Kongreso de la Respubliko de Peruo|Kongreso de la Respubliko]], kiu estas [[*unicameralidad|*unicameral]] kaj ĝi konsistas de 120 membroj elektitaj por periodo de kvin jaroj.&lt;ref&gt;''Politika konstitucio de Peruo'', Artikolo N° 90.&lt;/ref&gt; La leĝoj eblas proponitaj tiel por la plenuma povo kiel la leĝdona povo, ĉi tiuj ratifikas post esti estinta aprobitaj de la Kongreso kaj estas proklamitaj de la Prezidanto.&lt;ref&gt;''Politika konstitucio de Peruo'', Artikoloj N° 107–108.&lt;/ref&gt;

Por la periodo de la 28-a de julio 2014 ĝis la 27-a de julio 2015, La Prezidanto de la Kongreso estas [[Ana María Solórzano]], membro del [[Naciisma Partio Peruano]].

La Kongreso estas nuntempe formita por la [[Partio *Aprista Peruano]] (4 parlamentaj benkoj), [[Naciisma Partio Peruano]] (23 parlamentaj benkoj), [[Kuniĝo por Peruo]] (19 parlamentaj benkoj), [[Nacia Unueco]] (15 parlamentaj benkoj), [[Alianco por la Estonteco|Parlamenta Alianco *Fujimorista]] (13 parlamentaj benkoj), Parlamenta Alianco (9 parlamentaj benkoj) kaj la Speciala Parlamenta Grupo Demokrato (5 parlamentaj benkoj).&lt;ref&gt;Kongreso de la Respubliko de Peruo, [http://www.congreso.gob.pe/organizacion/grupos.asp ''Parlamentaj Grupoj'']. Konsultita la [[5-a de januaro|5 de januaro]] de [[2008]].&lt;/ref&gt;

La fakultato de interpreti la Konstitucio en specifaj materioj loĝas en la [[Konstitucia tribunalo de Peruo|Konstitucia Tribunalo]], kiu formas de sep membroj elektitaj de la [[Kongreso de la Respubliko de Peruo|Kongreso de la Respubliko]] por periodo de kvin jaroj ankaŭ.--&gt;

=== Justico ===
[[Dosiero:Palaciojusticiaperu.jpg|eta|300px|La Palaco de Justico en Limo, sidejo de la Supera Kortego de Justeco de Peruo|maldekstra]]
La justeco estas nominale sendependa,&lt;ref&gt;''Politika Konstitucio de Peruo'', Artikolo 146.&lt;/ref&gt; Kvankam la politika interveno en juĝaj aferoj estis kutima laŭlonge de la historio kaj tiu polemiko daŭras ĝis hodiaŭ.&lt;ref&gt;Jeffrey Clark, [http://www.lchr.org/pubs/descriptions/perubuilding.htm ''Building on quicksand'']{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Konsultita la [[24-a de julio|24 de julio]] de [[2007]].&lt;/ref&gt;
&lt;!--
La [[Juĝa povo de Peruo|Juĝa povo]] estas konstituita de organizo *jerárquica de institucioj kiuj, konsentite al la Konstitucio kaj la leĝoj, ili praktikas la *potestad de administri justeco, kiu emanas de la vilaĝo. Ĉi tiuj *isntituciones estas: la [[Supera kortego de Peruo|Supera Kortego]] (kun sidejo en [[Limo (Peruo)|Fajlilo]]), la [[superaj Salonoj de justeco en Peruo|superaj Salonoj]] en la sidejo de ĉiu [[juĝaj Distriktoj en Peruo|juĝa Distrikto]], la [[Juĝitaj de unua petskribo en Peruo|Juĝitaj de unua petskribo]] en ĉiu provinco kaj la [[Juĝitaj de paco en Peruo|Juĝitaj de paco]] en ĉiu distrikto.--&gt;

== Historio ==
{|class=&quot;wikitable&quot;
|-
|style=&quot;background-color:f8f8f8&quot; width=2000|[[Dosiero:Nuvola apps xmag.png|18px]] ''Pli detalaj informoj troveblas en la artikolo [[Historio de Peruo]]''
|}

En praaj tempoj ekzistis diversaj [[antaŭinkaaj kulturoj]], inter kiuj [[ĉavina kulturo|ĉavina]], [[ĉimuoj|ĉimua]], [[moĉikoj|moĉika]], [[Nazca|nazka]], [[Tiŭanako|tiŭanaka]] kaj aliaj.

Ĉirkaŭ la 14-a jarcento formiĝis la [[Inkaa imperio]], kiu etendiĝis ne nur en la nuna Peruo sed ankaŭ en granda parto de la najbaraj landoj. Ĝia ĉefurbo estis [[Kusko]], en la perua montaro.

Komence de la 15-a jarcento alvenis malgrandaj trupoj de hispanaj [[conquistador|konkerantoj]], estrataj de [[Francisco Pizarro]], kiuj profitis de la dividoj en la imperio por subigi ĝin.

La konkero kreis la [[Vicreĝlando de Peruo]], kiu ampleksis la plejmulton de la tiam konata Sudameriko, apartenanta al la [[Hispana Imperio]].

La sendependeco estis proklamita de la generalo [[José de San Martín]] en 1821, kaj firmigita de [[Simón Bolívar]] en 1824. La decida batalo okazis en [[Ajakuĉo]] (''Ayacucho'') je la 9-a de decembro de 1824, kie estis venkita la reĝista armeo de Hispanio.

De tiam komencis la respublika vivo, plejparte malpaca. Fine de la 19-a jarcento okazis la [[Milito de la Pacifiko]], kun [[Ĉilio]], kiu finiĝis en 1883 per la perdo de parto de la perua teritorio.

La nuntempa periodo karakteriziĝis per sinsekvo de militistaj puĉoj, kun granda malstabileco. Post granda krizo en la 1980-aj jaroj], en la 90-aj komenciĝis periodo pli demokrata, sed kun ankoraŭa malstabileco pro la epizodoj de koruptado (prezidentoj [[Alan García]] kaj [[Alberto Fujimori]]).

En jaro 2006 okazis (unua voĉdono la 9-an de aprilo) nova prezidenta baloto. La plej rimarkindaj kandidatoj estis: [[Lourdes Flores]], [[Ollanta Humala]] kaj [[Alan García]]. La du lastaj konfrontiĝis en la dua balotado, la 4-an de junio, en kiu venkis Alan García, kiu ree fariĝis prezidento de la lando post antaŭa oficado en la 1990-aj jaroj.

En la ĝeneralaj elektoj de 2011, la eksmilitisto [[Ollanta Humala]] kandidatiĝis por prezidanto por la dua fojo, reprezentante la balotan aliancon ''Gana Perú'', al kiu aliĝis diversaj maldekstraj partioj. Ankaŭ kandidatiĝis [[Keiko Fujimori]], filino de la antaŭa prezidanto Alberto Fujimori, por ''Fuerza 2011''; kaj [[Pedro Pablo Kuczynski]], ekonomikisto kaj liberala kandidato. Ollanta Humala fariĝis prezidento.

En 2016 denove kandidatiĝis [[Keiko Fujimori]] kaj [[Pedro Pablo Kuczynski]], kaj tiu ĉi lasta fariĝis prezidento. Alvenis tamen periodo de forta malstabileco, kaj Kuczynski demisiis en 2018. La malstabileco daŭris plurajn jarojn, kun oftaj ŝanĝoj de prezidenteco. En julio 2021 estis elektita [[Pedro Castillo]], kiu estis anstataŭita en decembro 2022 de [[Dina Boluarte]].

== Administra divido ==
[[Dosiero:Peru - Regions and departments (labeled).svg|eta|Mapo de la departementoj de Peruo]]
Peruo estas dividiĝas je 26 unuoj: 25 departementoj, inkluzive la Konstitucia Provinco de Callao, kaj la Provinco de Limo (LIM) — kiu estas sendependa de ajna departemento kaj servas kiel [[Ĉefurbo|la ĉefurbo]] de la lando.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Pozo Díaz|first=Hildebrando Castro|date=August 2008|title=Existen regiones en nuestro pais|url=http://www2.congreso.gob.pe/sicr/cendocbib/con_uibd.nsf/9F70BD4F97DA0D27052574B800766BBB/$FILE/EXISTENREGIONES.pdf|journal=Congreso de la Republica de Peru|access-date=2 April 2020|archive-date=24 March 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200324180534/http://www2.congreso.gob.pe/sicr/cendocbib/con_uibd.nsf/9F70BD4F97DA0D27052574B800766BBB/$FILE/EXISTENREGIONES.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Laŭ la konstitucio, la 24 departementoj kaj Provinco Callao balotas por &quot;gubernia&quot; registaro kunmetita de la guberniestroj kaj la gubernia konsilio.&lt;ref&gt;''Ley N° 27867, Ley Orgánica de Gobiernos Regionales'', Article No. 11.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gob.pe/estado/gobiernos-regionales|title=Gobierno del Perú|website=www.gob.pe|language=es|access-date=12 March 2020|archive-date=19 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200619102427/https://www.gob.pe/estado/gobiernos-regionales|url-status=live}}&lt;/ref&gt; La [[departementoj de Peruo]] estas:
{| border=&quot;0&quot;
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Departemento Amazonio (Peruo)|Amazonjo]] (''Amazonas''; [[Ĉaĉapojurbo]])
* [[Departemento Ankaŝo|Ankaŝo]] (''Ancash''; [[Ŭaraso]])
* [[Departemento Apurimako|Apurimako]] (''Apurímac''; [[Abankajo]])
* [[Departemento Arekipa|Arekipa]] (''Arequipa''; [[Arekipo]])
* [[Departemento Ajakuĉo|Ajakuĉo]] (''Ayacucho''; [[Ajakuĉo]])
* [[Departemento Madre de Dios|Madre de Dios]] (''Madre de Dios''; [[Puerto Maldonado]])
* [[Departemento Ika|Ika]] (''Ica''; [[Ica (urbo)|Ica]])
* [[Departemento Kaĥamarkio|Kaĥamarkio]] (''Cajamarca''; [[Kaŝamarko (Peruo)|Kaĥamarko]])
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Departemento Kusko|Kusko]] (''Cusco''; [[Kusko]])
* [[Departemento La Libertad|La Libertad]] (''La Libertad''; [[Trujillo (Peruo)|Trujillo]])
* [[Departemento Lambayeque|Lambajeko]] (''Lambayeque''; [[Ĉiklajo]])
* [[Departemento Lima|Lima]] (''Lima''; [[Limo]])
* [[Departemento Loreto|Loreto]] (''Loreto''; [[Ikitourbo]])
* Mokegvo (''Moquegua''; Mokegvo)
* [[Departemento Pasco|Pasko]] (''Pasco''; [[Pasko]])
* [[Departemento Piura|Piŭra]] (''Piura''; [[Piŭra]])
| valign=&quot;top&quot; |
* [[Departemento de Puno (Peruo)|Puno]] (''Puno''; [[Punjo]])
* [[Departemento San Martín|San Martín]]  (''San Martín''; [[Mujupampo]])
* [[Regiono Junino|Ĥunino]] (''Junín''; [[Ŭankajo]])
* Takno (''Tacna''; [[Takno]])
* [[Departemento Tumbes|Tumbesio]] (''Tumbes''; [[Tumpiurbo]])
* [[Ukajalo]] (''Ucayli''; [[Pukalpo]])
* [[Departemento Huankavelika|Ŭankaveliko]]  (''Huancavelica''; Ŭankavilko)
* [[Departemento Huánuco|Ŭanuko]] (''Huánuco''; [[Ŭanuko]])
|}
La guberniestro estas la [[Plenuma povo|plenuma korpo]], proponas [[Buĝeto|buĝetojn]], kaj kreas dekretojn, rezoluciojn, kaj guberniajn programojn.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Dickovick|first=J. Tyler|date=1 January 2007|title=Municipalization as Central Government Strategy: Central-Regional–Local Politics in Peru, Brazil, and South Africa|url=https://academic.oup.com/publius/article/37/1/1/1940139|journal=Publius: The Journal of Federalism|language=en|volume=37|issue=1|pages=1–25|doi=10.1093/publius/pjl012|issn=0048-5950|access-date=2 April 2020|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417061905/https://academic.oup.com/publius/article/37/1/1/1940139|url-status=live}}&lt;/ref&gt; La Gubernia Konsilio, [[Leĝdona povo|leĝdona korpo]] de la gubernio, debatas kaj voĉdonas pri buĝetoj, kontrolas guberniajn oficialulojn, kaj povas voĉdoni por forigi la guberniestron, vicguberniestron, aŭ iun ajn membron de la konsilio el ties posteno. La Guberniestro kaj la Gubernia Konsilio servas je oficperiodo de kvar jaroj, sen tuja rebalotado. Ĉi tiuj registaroj planas gubernian disvolviĝon, efektivigas publikajn investajn projektojn, antaŭenigas ekonomiajn agadojn, kaj administras publikajn posedaĵojn.&lt;ref&gt;''Ley N° 27867, Ley Orgánica de Gobiernos Regionales'', Article No. 10.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Schönwälder|first=Gerd|url=https://books.google.com/books?id=40GaCgAAQBAJ&amp;q=peru+government&amp;pg=PP1|title=Linking Civil Society and the State: Urban Popular Movements, the Left, and Local Government in Peru, 1980–1992|date=1 May 2002|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-02379-3|language=en|access-date=18 November 2020|archive-date=17 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210417061233/https://books.google.com/books?id=40GaCgAAQBAJ&amp;q=peru+government&amp;pg=PP1|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Provincoj, kiel la provinco de [[Limo]], estas regata de urba konsilio, gvidita de urbestro.&lt;ref&gt;''Ley N° 27867, Ley Orgánica de Gobiernos Regionales'', Article No. 66.&lt;/ref&gt; La celo de disigado de povo al regionaj kaj urbaj registaroj estis inter aliaj plibonigi popolan partoprenon. Ne-registaraj organizaĵoj havis gravan rolon en la malcentriga procezo kaj ankoraŭ influas lokan politikon.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dandc.eu/en/article/perus-ngos-want-government-decentralisation-serve-social-goals-and-public-participation|title=Mixed Feelings|author1=Monika Huber|author2=Wolfgang Kaiser|date=February 2013|publisher=dandc.eu|access-date=8 May 2013|archive-date=7 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180707042639/https://www.dandc.eu/en/article/perus-ngos-want-government-decentralisation-serve-social-goals-and-public-participation|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Pique|first=Ricardo|date=1 May 2019|title=Higher pay, worse outcomes? The impact of mayoral wages on local government quality in Peru|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0047272719300064|journal=Journal of Public Economics|language=en|volume=173|pages=1–20|doi=10.1016/j.jpubeco.2019.01.005|s2cid=14763370|issn=0047-2727|access-date=2 April 2020|archive-date=16 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210716090526/https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0047272719300064|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Ekonomio ==
* Inflacio''':''' 2,08% (2010).
* Sendungeco: 7,7% (januaro de 2011)
* [[MEP]]: pokapa = $ 5.200 (3.612 eŭrojn, 2011).
* Publika ŝuldo: 33.000.000 usonaj dolaroj (23% de MEP).
* Rezervoj: 44.000.000 usonaj dolaroj (29% de MEP).
* Kaŝa ekonomio: 70 %.
* Malriĉecindico: 34%; sed pli da 60% en la regionoj de [[Andoj]].
* Ĉefaj komercaj partneroj: [[Usono]], [[Ĉinio]], [[Svisio]], [[Kanado]] kaj [[Japanio]].
* Eksporto''':''' [[oro]], [[kupro]], [[fero]], [[zinko]], [[nafto]], [[kafo]], [[kotono]], [[sukero]], [[fiŝo]].

==Kulturo==
===Kuirarto===
[[Dosiero:Ceviche del Perú.jpg|eta|250px|La ceviĉe, konsiderata la “nacia plado” de la perua kuirarto&lt;ref&gt;[http://www.oltursa.pe/?option=com_content&amp;view=article&amp;id=104%253Ael-ceviche-plato-de-bandera&amp;catid=7&amp;Itemid=98 El Cebiche, plato de bandera]&lt;/ref&gt;]]
La '''[[cebiĉe]]''' aŭ '''ceviĉe''', en hispana ''cebiche'', ''ceviche'', ''sebiche'' aŭ ''seviche'' ĉiam prononce [seBIĉe] (laŭ la [[Real Academia Española|RAE]], povas esti skribita laŭ tiuj ĉiuj manieroj), estas plado de [[Kruda manĝado|krudaj]] [[fiŝo]]j kaj [[marfrukto]]j (ankaŭ [[viando]]) kiuj en diferencaj versioj formas parton de la [[kuirarto]] de diversaj [[Latinameriko|latinamerikaj landoj]] marbordaj de la [[Pacifiko]], kiaj estas la jenaj: Peruo, kie ĝi estas konsiderata nacia plado, [[Ĉilio]], [[Kolombio]], [[Kostariko]], [[Ekvadoro]], [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Honduro]], [[Meksiko]], [[Nikaragvo]], [[Panamo]], kaj [[Puertoriko]]. La hipotezoj indikas ke la regiono de Peruo estas plej probabla kie la cebiĉe originiĝis: la plado estus estinta kreita de la praloĝantoj de la aktuala teritorio perua en la epoko [[Antaŭkolumba Ameriko|antaŭhispana]]. La baza materialo estas spicita per [[suko]] el [[citrono]] aŭ [[limeo]], kvankam historie oni uzis la [[bigarado]]n.

===Muziko===
* [[Miguel Oblitas Bustamante]]
* [[Yma Sumac]]

=== Literaturo ===
* José María Eguren
* Yeniva Fernández
* [[Isabel Sabogal]]
* [[César Vallejo]]
* [[Mario Vargas Llosa]]

===Lingvo===
{{Ĉefartikolo|Lingvoj de Peruo}}
La ĉefa lingvo estas la hispana, parolata de 80% el la populacio.

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* ''[[El Peruano]]''
* [[Listo de urboj de Peruo]]
* [[Perua Amazonio]]
* [[Peruo:Esperanto-movado|Esperanto-movado en Peruo]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj|commonscat=Peru|n=Kategorio:Peruo|ReVo=peru}}
* {{ueavikio|{{paĝonomo}}|{{paĝonomo}}}} {{eo}}
* [https://stanobelov.blogspot.com/p/peruo.html Artikoloj pri Peruo] {{eo}}

{{Merkosudo}}
{{Ŝtatoj en Sudameriko}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Peruo| ]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1821]]</text>
      <sha1>gbb5r4wnpqwrkt0iicvf1vlen8v4pq0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rutherford B. Hayes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3706</id>
    <revision>
      <id>9365622</id>
      <parentid>9228108</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365622</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1824" sha1="r19wll9of25v5bkvwsrycms3kn37f5i" xml:space="preserve">{{informkesto politikisto}}
'''Rutherford Birchard HAYES''' [rot-a-ferd ber-ĉerd hejz] ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Ruterfordo''' '''Birkardo Hayes'''; naskiĝis la {{daton|4|oktobro|1822}} en [[Delaware (Ohio)|Delaware, Ohio]]; mortis pro kora [[ikto]] la {{daton|17|januaro|1893}} en [[Fremont (Ohio)|Fremont, Ohio]]) estis la dek-naŭa prezidento de [[Usono]].

Hayes estis libera kaj memfida. Lucy Ware Webb estis lia edzino, kaj ili havis ok gefilojn. Hayes estis [[presbiteriano]].

Dum lia administrado (1877- 1881) okazis:
* 1877 - la [[Akto de Bland-Allison]].

&lt;gallery&gt;
Dosiero:Rhayes.png|
&lt;/gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* http://www.yale.edu/lawweb/avalon/presiden/inaug/hayes.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040603035248/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/presiden/inaug/hayes.htm |date=2004-06-03 }} &lt;!-- en:Inaugural Address   en-&gt;eo:Inaŭgura Adreso     nl:Inaugurele Rede --&gt;
* http://www.rbhayes.org &lt;!-- en:The Rutherford B. Hayes Presidential Center   en-&gt;eo:La Rutherford B. HAYES _Presidential_ Centro --&gt;
* http://www.whitehouse.gov/history/presidents/rh19.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090117204921/http://www.whitehouse.gov/history/presidents/rh19.html |date=2009-01-17 }} &lt;!-- en:White House Biography   en-&gt;eo:Blanka Domo Biografio --&gt;
* http://www.ohiohistory.org/onlinedoc/hayes/chapterxii.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Prezidentoj de Usono}}

{{Sinsekvo
|titolo= 19-a [[Listo de prezidantoj de Usono|Prezidento de Usono]]
|dosiero=Flago-de-Usono.svg
|periodo= 1877-1881
|antaŭ=[[Ulysses Grant]]
|post=[[James A. Garfield]]
}}

{{Ĝermo|usona politikisto}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Hayes, Rutherford B.}}

[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Guberniestroj de Ohio]]</text>
      <sha1>r19wll9of25v5bkvwsrycms3kn37f5i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365623</id>
      <parentid>9365622</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:34:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365623</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1825" sha1="gfzxiwp2ha135t16cm8lnjng51gwa6f" xml:space="preserve">{{informkesto politikisto}}
'''Rutherford Birchard HAYES''' [rot-a-ferd ber-ĉerd hejz] ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Ruterfordo''' '''Birkardo Hajeso'''; naskiĝis la {{daton|4|oktobro|1822}} en [[Delaware (Ohio)|Delaware, Ohio]]; mortis pro kora [[ikto]] la {{daton|17|januaro|1893}} en [[Fremont (Ohio)|Fremont, Ohio]]) estis la dek-naŭa prezidento de [[Usono]].

Hayes estis libera kaj memfida. Lucy Ware Webb estis lia edzino, kaj ili havis ok gefilojn. Hayes estis [[presbiteriano]].

Dum lia administrado (1877- 1881) okazis:
* 1877 - la [[Akto de Bland-Allison]].

&lt;gallery&gt;
Dosiero:Rhayes.png|
&lt;/gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* http://www.yale.edu/lawweb/avalon/presiden/inaug/hayes.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20040603035248/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/presiden/inaug/hayes.htm |date=2004-06-03 }} &lt;!-- en:Inaugural Address   en-&gt;eo:Inaŭgura Adreso     nl:Inaugurele Rede --&gt;
* http://www.rbhayes.org &lt;!-- en:The Rutherford B. Hayes Presidential Center   en-&gt;eo:La Rutherford B. HAYES _Presidential_ Centro --&gt;
* http://www.whitehouse.gov/history/presidents/rh19.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090117204921/http://www.whitehouse.gov/history/presidents/rh19.html |date=2009-01-17 }} &lt;!-- en:White House Biography   en-&gt;eo:Blanka Domo Biografio --&gt;
* http://www.ohiohistory.org/onlinedoc/hayes/chapterxii.html{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Prezidentoj de Usono}}

{{Sinsekvo
|titolo= 19-a [[Listo de prezidantoj de Usono|Prezidento de Usono]]
|dosiero=Flago-de-Usono.svg
|periodo= 1877-1881
|antaŭ=[[Ulysses Grant]]
|post=[[James A. Garfield]]
}}

{{Ĝermo|usona politikisto}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Hayes, Rutherford B.}}

[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Guberniestroj de Ohio]]</text>
      <sha1>gfzxiwp2ha135t16cm8lnjng51gwa6f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert F. Kennedy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3714</id>
    <revision>
      <id>9365272</id>
      <parentid>9364821</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5010" sha1="dn07js718kz1cm96ma0ji65f21n15en" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}
[[Dosiero:Robert F. Kennedy 1964.jpeg|dekstra|eta|Robert F. Kennedy]]
'''Robert F. KENNEDY''' (aŭ mallonge: RFK, angle, '''Robert Francis Kennedy'''; naskiĝis la [[20-an de novembro]] [[1925]], mortis la [[6-an de junio]] [[1968]]) estis la pli juna frato de la usona prezidento [[John F. Kennedy]] ([[JFK]], r. 1961–63). En [[1968]], RFK staris kontraŭ la milito en [[Vjet-Namo]], kiun [[Usono]] tiam batalis, kaj tial en marto 1968, li staris kiel kandidato por prezidento kontraŭ la tiama prezidento kaj sampartiano, [[Lyndon B. Johnson]] ([[LBJ]]). La 5-an de junio, RFK mem estis pafmurdita de [[Sirhan Sirhan]], kiel lia frato kvin jarojn antaŭe. Novembron, kvin monatoj post la morto de RFK, [[Richard Nixon]] gajnis la prezidentecon.

Pri RFK en decembro 1967 de la plumo de amiko [[Jack Newfield]]
(&lt;cite&gt;[[Village Voice]]&lt;/cite&gt;, la 28-an de decembro 1967), kiam RFK
decidis ĉu li estos kandidato kontraŭ Jonsono:

&lt;blockquote&gt;

Kennedy estas korŝirita pri tio, kion li faros. La parto de li, kiu
estas la senkora, cinika politikestro kun instinkto pri aritmetikaj
plimultoj, pensas ke li ne povas venki, ke eĉ se li prenus la kandidatecon
for de LBJ, la partio estos tiel fendita, ke li neniam venkus en
novembro. Tio estas la &quot;Malbona Boĉjo&quot;, kiun Jules Feiffer brile satirigis
antaŭ kelkaj monatoj. Li estas kutimema, sekura, ambicia. Kaj, se li fine
dominos super la alia Kennedy, kaj formortigos la alian, subteran
Kennedy-on, niaj esperoj pri li cindriĝos.
	
Sed ekzistas alia Kennedy. Tio estas la Kennedy, kiu sonas kiel
[[Fidel Castro]], kiam li estas kortuŝita de la vido de kamparanoj, kiuj travivas
manĝante krabojn, kiuj travivas manĝante ekskrementon en [[Brazilo]]. Tiu
estas la Kennedy, kiu emocie diris al la junulinoj de la [[Kolegio Marymount]],
ke Usono faras al la vjet-namanoj tion, kion la germanoj faris al la
judoj. Tio estas la Kennedy, kiu povas legi je [[Albert Camus|Camus]] kaj subite eltrovas,
ke li jam ne kredas je mortpuno.

Se Kennedy ne estas kandidato en 1968, la plej bona flanko de lia
karaktero mortos. Li mortigos ĝin ĉiufoje, kiam li buĉas sian konsciencon kaj parolas por Johnson venontan aŭtunon. Ĝi mortos ĉiufoje, kiam junulo demandas
lin, ke se li estas tiagrade kontraŭ la vjet-nama milito, kial li metas
partion super principon? Ĝi mortas ĉiufoje, kiam fremdulo citas al li liajn proprajn vortojn pri la valoro de kuraĝo kiel homa eco.
	
La plej bona eco de Kennedy estas, ke li povas esti li mem, esti
aŭtentika en ĉi tiu [[ekzistencialismo|ekzistencialista]] senco. Tiu estas la eco, kiun la
plej bonaj de la junularo kunsentas tiel instinkte en Kennedy. Kaj tiu
estas la eco, kiun Kennedy perdos, se li ne staras nun kontraŭ Johnson. Li
fariĝos roboto buŝe dirante malhonestan retorikon, kiel la ceteraj
politikistoj.
	
Por ĉio estas sezono, kaj tempo difinita estas por ĉiu afero. Ĉi tiu
estas tempo difinita de plago kaj sezono por kuraĝo...

&lt;/blockquote&gt;

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}

== Eksteraj ligiloj ==
{| style=&quot;float:right;&quot;
|-
| {{Projekto vizaĝoj|Robert Francis Kennedy|Robert Francis Kennedy}} 
| {{Projektoj|commons=Robert Kennedy}}
|}
* http://www.rfkmemorial.org &lt;!-- en:Robert F. Kennedy Memorial   en-&gt;eo:Robert F. KENNEDY _Memorial_     fi:R.F. Kennedyn rahasto   fi-&gt;eo:R.F. _Kennedyn_ _rahasto_     ja:Robert F. Kennedy Memorial   ja-&gt;eo:_Robert_ F. _Kennedy_ _Memorial_     nl:RFK Memorial     de:RFK-Gedenkseite     sv:Robert F. Kennedy Memorial   sv-&gt;eo:_Robert_ F. _Kennedy_ _Memorial_ --&gt;
* http://www.americanrhetoric.com/speeches/robertkennedyonmartinlutherking.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050715074128/http://www.americanrhetoric.com/speeches/robertkennedyonmartinlutherking.html |date=2005-07-15 }} &lt;!-- en:Robert F. Kennedy: Remarks on the Assassination of Martin Luther King, Jr.   en-&gt;eo:Robert F. KENNEDY: _Remarks_ (super, sur) la _Assassination_ (da, de) Martin Luther King     ja:Robert F. Kennedy: Remarks on the Assassination of Martin Luther King, Jr.   ja-&gt;eo:_Robert_ F. _Kennedy_: _Remarks_ _on_ _the_ _Assassination_ _of_ _Martin_ _Luther_ _King_, _Jr_. --&gt;
* http://www.pbs.org/wgbh/amex/rfk/index.html {{Webarchiv|url=https://archive.today/20121209064042/http://www.pbs.org/wgbh/amex/rfk/index.html |date=2012-12-09 }} &lt;!-- en:''American Experience'': RFK   en-&gt;eo:''(Amerika, Usonano, Amerikano) _Experience_'': _RFK_     ja:''American Experience'': RFK --&gt;
* http://www.reopenrfkassassinationcase.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180420103608/http://reopenrfkassassinationcase.com/ |date=2018-04-20 }} &lt;!-- en:Reopen the RFK Assassination Case-Sirhan is Not Guilty   en-&gt;eo:_Reopen_ la _RFK_ _Assassination_ (Kazo, Kuglingo, Usklo, uskleco, Kesto, Afero, Skatolo)-_Sirhan_ estas Ne Kulpa     ja:Reopen the RFK Assassination Case-Sirhan is Not Guilty --&gt;

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kennedy, Robert F.}}
[[Kategorio:Kennedy-familio]]
[[Kategorio:Usonaj politikistoj]]
[[Kategorio:Atencitoj]]</text>
      <sha1>dn07js718kz1cm96ma0ji65f21n15en</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365279</id>
      <parentid>9365272</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:47:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5019" sha1="cbpewrnnnjtuk3smrdlmiue3ob4q9nx" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}
[[Dosiero:Robert F. Kennedy 1964.jpeg|dekstra|eta|Robert F. Kennedy]]
'''Robert F. KENNEDY''' (aŭ mallonge: RFK, angle, '''Robert Francis Kennedy'''; naskiĝis la [[20-an de novembro]] [[1925]], mortis la [[6-an de junio]] [[1968]]) estis la pli juna frato de la usona prezidento [[John F. Kennedy]] ([[JFK]], r. 1961–63). En [[1968]], RFK staris kontraŭ la milito en [[Vjet-Namo]], kiun [[Usono]] tiam batalis, kaj tial en marto 1968, li staris kiel kandidato por prezidento kontraŭ la tiama prezidento kaj sampartiano, [[Lyndon B. Johnson]] ([[LBJ]]). La 5-an de junio, RFK mem estis pafmurdita de [[Sirhan Sirhan]], kiel lia frato kvin jarojn antaŭe. Novembron, kvin monatoj post la morto de RFK, [[Richard Nixon]] gajnis la prezidentecon.

Pri RFK en decembro 1967 de la plumo de amiko [[Jack Newfield]]
(&lt;cite&gt;[[Village Voice]]&lt;/cite&gt;, la 28-an de decembro 1967), kiam RFK
decidis ĉu li estos kandidato kontraŭ Jonsono:

&lt;blockquote&gt;

Kennedy estas korŝirita pri tio, kion li faros. La parto de li, kiu
estas la senkora, cinika politikestro kun instinkto pri aritmetikaj
plimultoj, pensas ke li ne povas venki, ke eĉ se li prenus la kandidatecon
for de LBJ, la partio estos tiel fendita, ke li neniam venkus en
novembro. Tio estas la &quot;Malbona Boĉjo&quot;, kiun Jules Feiffer brile satirigis
antaŭ kelkaj monatoj. Li estas kutimema, sekura, ambicia. Kaj, se li fine
dominos super la alia Kennedy, kaj formortigos la alian, subteran
Kennedy-on, niaj esperoj pri li cindriĝos.
	
Sed ekzistas alia Kennedy. Tio estas la Kennedy, kiu sonas kiel
[[Fidel Castro]], kiam li estas kortuŝita de la vido de kamparanoj, kiuj travivas
manĝante krabojn, kiuj travivas manĝante ekskrementon en [[Brazilo]]. Tiu
estas la Kennedy, kiu emocie diris al la junulinoj de la [[Kolegio Marymount]],
ke Usono faras al la vjet-namanoj tion, kion la germanoj faris al la
judoj. Tio estas la Kennedy, kiu povas legi je [[Albert Camus|Camus]] kaj subite eltrovas,
ke li jam ne kredas je mortpuno.

Se Kennedy ne estas kandidato en 1968, la plej bona flanko de lia
karaktero mortos. Li mortigos ĝin ĉiufoje, kiam li buĉas sian konsciencon kaj parolas por Johnson venontan aŭtunon. Ĝi mortos ĉiufoje, kiam junulo demandas
lin, ke se li estas tiagrade kontraŭ la vjet-nama milito, kial li metas
partion super principon? Ĝi mortas ĉiufoje, kiam fremdulo citas al li liajn proprajn vortojn pri la valoro de kuraĝo kiel homa eco.
	
La plej bona eco de Kennedy estas, ke li povas esti li mem, esti
aŭtentika en ĉi tiu [[ekzistencialismo|ekzistencialista]] senco. Tiu estas la eco, kiun la
plej bonaj de la junularo kunsentas tiel instinkte en Kennedy. Kaj tiu
estas la eco, kiun Kennedy perdos, se li ne staras nun kontraŭ Johnson. Li
fariĝos roboto buŝe dirante malhonestan retorikon, kiel la ceteraj
politikistoj.
	
Por ĉio estas sezono, kaj tempo difinita estas por ĉiu afero. Ĉi tiu
estas tempo difinita de plago kaj sezono por kuraĝo...

&lt;/blockquote&gt;

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}

== Eksteraj ligiloj ==
{| style=&quot;float:right;&quot;
|-
| {{Projekto vizaĝoj|Robert Francis Kennedy|Robert Francis Kennedy}} 
| {{Projektoj|commons=Robert Kennedy}}
|}
* http://www.rfkmemorial.org &lt;!-- en:Robert F. Kennedy Memorial   en-&gt;eo:Robert F. KENNEDY _Memorial_     fi:R.F. Kennedyn rahasto   fi-&gt;eo:R.F. _Kennedyn_ _rahasto_     ja:Robert F. Kennedy Memorial   ja-&gt;eo:_Robert_ F. _Kennedy_ _Memorial_     nl:RFK Memorial     de:RFK-Gedenkseite     sv:Robert F. Kennedy Memorial   sv-&gt;eo:_Robert_ F. _Kennedy_ _Memorial_ --&gt;
* http://www.americanrhetoric.com/speeches/robertkennedyonmartinlutherking.html {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050715074128/http://www.americanrhetoric.com/speeches/robertkennedyonmartinlutherking.html |date=2005-07-15 }} &lt;!-- en:Robert F. Kennedy: Remarks on the Assassination of Martin Luther King, Jr.   en-&gt;eo:Robert F. KENNEDY: _Remarks_ (super, sur) la _Assassination_ (da, de) Martin Luther King     ja:Robert F. Kennedy: Remarks on the Assassination of Martin Luther King, Jr.   ja-&gt;eo:_Robert_ F. _Kennedy_: _Remarks_ _on_ _the_ _Assassination_ _of_ _Martin_ _Luther_ _King_, _Jr_. --&gt;
* http://www.pbs.org/wgbh/amex/rfk/index.html {{Webarchiv|url=https://archive.today/20121209064042/http://www.pbs.org/wgbh/amex/rfk/index.html |date=2012-12-09 }} &lt;!-- en:''American Experience'': RFK   en-&gt;eo:''(Amerika, Usonano, Amerikano) _Experience_'': _RFK_     ja:''American Experience'': RFK --&gt;
* http://www.reopenrfkassassinationcase.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180420103608/http://reopenrfkassassinationcase.com/ |date=2018-04-20 }} &lt;!-- en:Reopen the RFK Assassination Case-Sirhan is Not Guilty   en-&gt;eo:_Reopen_ la _RFK_ _Assassination_ (Kazo, Kuglingo, Usklo, uskleco, Kesto, Afero, Skatolo)-_Sirhan_ estas Ne Kulpa     ja:Reopen the RFK Assassination Case-Sirhan is Not Guilty --&gt;

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kennedy, Robert F.}}
[[Kategorio:Kennedy-familio|Robert F]]
[[Kategorio:Usonaj politikistoj]]
[[Kategorio:Atencitoj]]</text>
      <sha1>cbpewrnnnjtuk3smrdlmiue3ob4q9nx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Turkmenio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4190</id>
    <revision>
      <id>9365470</id>
      <parentid>9261109</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alifono</username>
        <id>114488</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14967" sha1="k962owwxcqo1kputeq8vo6q3klf6gr5" xml:space="preserve">{{Informkesto lando
|nomoenlokalingvo =Türkmenistan&lt;br /&gt;Туркмения (Turkmenija)
|transskribo =
|eonomo =Turkmenio
|flago =[[Dosiero:Flago-de-Turkmenio.svg|120ra|]]
|blazono =[[Dosiero:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|120ra|]]
|nacia himno =[[Nacia himno de Turkmenio]]
|nacia devizo =
|lokigo-bildo =[[Dosiero:LocationTurkmenistan.svg|200ra]]
|oficiala lingvo =[[turkmena]]
|lingvoj = [[Turkmena lingvo|turkmena]], [[Rusa lingvo|rusa]]
|ĉefurbo = [[Aŝĥabado]]
|religio = 
|km2 = 488100
|akvo = 
|loĝantoj = Turkmenoj
|loĝantaro = 4997503
|loĝdenso = 10.0
|vivlongeco =
|valuto = [[Turkmena manato]]
|valuta kodo =TMT
|horzono = +5
|ttt = tk
|landkodo =TKM, TK
|tel = +993
|politika sistemo = [[Unupartiismo|Unupartia]] [[Prezidenta respubliko]] sub [[totalisma]] [[Dinastio|hereda]] [[diktaturo]]
|ŝtatestro = [[Serdar Berdimuĥamedov]] (ekde marto 2022)
|ĉefministro = la ŝtatestro
|nacia tago = 
|sendependeco = 27-a de oktobro 1991
|de kiu =[[Sovetunio]]
|esperanto-asocio = 
|MEP =
|MEP jaro =
|MEP pokapa =
}}
'''Turkmenio''' (en la [[turkmena lingvo|turkmena]]: '''''Türkmenistan''''') estas lando en [[Centra Azio]], havas landlimojn nordoriente kun [[Kazaĥio]], norde kaj nordoriente kun [[Uzbekio]], sudokcidente kun [[Irano]], sudoriente kun [[Afganio]] kaj okcidente kun la [[Kaspia Maro]]; la plejparto de la lando estas regata de la [[dezerto de Karakum|Karakuma dezerto]], en ĝia teritorio trairas la riveroj Amudarjo, Atrak kaj Murgab. Estis unu el la centraziaj respublikoj de [[Sovetio]] nomata &quot;[[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]]&quot; ĝis ĝia malapero en [[1991]].

== Historio ==
La turkmena teritorio estis loĝata ekde la antikveco. tjurkaj triboj dediĉataj al la ĉevalbredado alvenis al la regiono en praaj tempoj, eble el la Altai-Montaro kaj ekloĝis en la ĉirkaŭo ekde la Karakuma dezerto ĝis [[Persio]], [[Sirio]] kaj [[Anatolio]].

La rusa armeo eniris la teritorion inter la 1860-a kaj 1870-a jardekoj. En [[1869]], estas konstruata la haveno de [[Krasnovodsko]], kaj en [[1874]] konsolidiĝis la rusa prezenco per la kreado de milita distrikto en [[Transkaspio]]. Aneksita de la [[Rusa Imperio]] inter [[1865]] kaj [[1885]], en [[1890]] la rusa regado sur Turkmenio estas kompleta.

Revoluciaj ventoj alvenis en [[1917]], kaj dum la interfrata milito ([[1918]]-[[1920]]) Turkmenio ankaŭ estis en la batalkampo. Post la fondiĝo de [[Sovetio]], la transkaspia teritorio ekde la jaro [[1921]] estas reorganizita kiel Turkestano, Turkmenio establiĝas kiel memstara [[respubliko]], sed samjare estis aneksita al la respublikaro de Sovetio kiel la [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]].

Dum tiu ĉi epoko estas fiksataj la landlimoj de la soveta respubliko kaj estas disvolvataj ambiciaj projektoj por profiti siajn naturajn rimedojn por la bonstato de Sovetio. Estas kreataj ŝprucosistemo kaj, iom post iom, la kotonproduktado kaj nafto konvertiĝas en la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj.

Post la disiĝo de [[Sovetio]], Turkmenio sendependiĝis. La polemika prezidanto [[Saparmurat Nijazov]] regis la politikan vivon de la lando ĝis lia forpaso la 21-an de [[decembro]] [[2006]].

Lia posteulo, [[Gurbangulj Berdimuĥamedov]], kunvokis elektadon la 11-an de [[februaro]] [[2007]], kie estis elektita kun 89,2% el la balotado Gurbangulj Berdimuĥamedov, kiu estis neagnoskata filo de la forpasinta prezidanto. Laŭ oficialaj datumoj, partoprenis 98,65% el la elektantoj, tamen, la opozicio asertis ke tiu procento ne superis 25% kaj akuzis la registaron je fraŭdo.

Berdimuĥamedov aplikis kelkajn reformojn al la aplikataj politikoj ĝis nuntempe, kiel la forigado de la nomo de lia antaŭulo de la nacia flago kaj la nuligado de leĝo kiu postulis du laborjarojn por eniri en universitaton, tamen li ratifis la kontinuecon de la politika sistemo komencita kaj disvolvita de Nijazov.

== Registaro kaj politiko ==
Turkmenio estas unupartia prezidenta respubliko, integrita en la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] kaj havas konstitucion ekde [[1992]], kiu oficiale deklaras la [[demokratio]]n.
Nuntempe Turkmenio troviĝas inter la landoj konsiderataj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kiel unu el la plej diktatoraj kaj subpremaj en la internacia sistemo; tiu ĉi organismo (UN) montris sian atentemon antaŭ la ripetata malobservado de la plej elementaj homaj rajtoj, kaj la diskriminacio kontraŭ la rusa kaj uzbeka malplimultoj. Ankaŭ la kredantoj de iu ajn [[religio]] malsama de la oficiala religio suferas diskriminacion kaj estas spionataj de la ŝtato.

Ekde la sendependiĝo, ĝia prezidento [[Saparmyrat Nyýazow]] kontrolis la povon je ĉiuj niveloj kiel ŝtatestro. Forpasis la 21-an de [[decembro]] [[2006]]. Turkmenio ratifis kelkajn gravajn traktatojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] rilate al la homaj rajtoj, sed en la lando ne ekzistas opoziciaj politikaj partioj kontraŭ la nuntempa [[Demokratia Partio de Turkmenio]], eĉ ne ekzistas disidentaj voĉoj sen persekutado aŭ atakado de la aŭtoritatoj. La amaskomunikiloj estas strikte kontrolataj de la registaro, kaj neniu el la grupoj pri la homaj rajtoj povas malferme labori en la lando. Ankaŭ ne eblas filmi aŭ foti en la lando pro la informadkontrolo, kvankam estas filtrataj ekstere multnombrajn informojn pri torturado kaj malbona traktado al enkarcerigitoj. La kuracistaro ne rajtas informi pri la malsanoj kiuj suferas la pacientoj.
[[Saparmyrat Nyýazow]] postulis grandan kultadon al sia persono, tial lia portreto troviĝas ĉie ajn: en la bankbiletoj kaj eĉ en boteloj de [[vodko]]. Li mem rebaptiĝis kiel ''&quot;Türkmenbaşy&quot;'' (Estro de la turkmenoj). La nacia festo korespondas lian naskiĝtagon, la 19-an de [[februaro]]. Dum lia regado ekzistis ora statuto je lia honoro kiu rondiras sur si mem en la centro de la ĉefurbo ([[Aŝĥabado]]), kaj ĝia vizaĝo ĉiam estas sunlumigita.

== Politika-teritoria organizado ==
{{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Turkmenio}}

[[Dosiero:TurkmenistanNumbered.png|eta|250ra|maldekstra|Provincoj de Turkmenio.]]
Turkmenio dividiĝas en kvin provincoj (''welayatlar'', singulare ''welayat''): ([[provinco Balkan|Balkan]], [[Provinco Ahal|Ahal]], [[Provinco Daşoguz|Daşoguz]], [[Lebap]] kaj [[Provinco Mary|Mary]]) kaj memstara urbo: [[Aŝĥabado]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Divido !! [[ISO 3166-2]] !! Ĉefurbo!! Areo (km²)!! Loĝantaro (1995) !! Mapo
|-
! [[Aŝĥabado]]
| || Aŝĥabado || || 773.400 &lt;small&gt;(est. 2004)&lt;/small&gt; ||
|-
! [[Ahal]]
| TM-A || [[Annau]] || 95.000 || 722.800 || 1
|-
! [[Balkan]]
| TM-B || [[Balkanabat]]　|| 138.000 || 424.700 || 2
|-
! [[Daşoguz]]
| TM-D || [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]] || 74.000 || 1.059.800 ||3
|-
! [[Lebap]]
| TM-L || [[Türkmenabat]] || 94.000　|| 1.034.700 || 4
|-
! [[Provinco Mary|Mary]]
| TM-M || [[Mary (Turkmenio)|Mary]] ||87.000 || 1.146.800 || 5
|}

== Geografio ==
[[Dosiero:Turkmenistan_MAPA.JPG|eta|350ra|dekstra|Mapo de Turkmenio.]]
Turkmenio havas areon de 488.000 km², la duoblo de [[Britio]] aŭ 3 % pli ol [[Kamerunio]]. Ĝi situas plejparte en la [[depresio]] de Turano (situanta inter la [[Kaspia Maro]] kaj [[Arala Maro]]), kaj estas preskaŭ tute kovrita de la [[Karakumo|karakuma dezerto]] kaj la [[altebenaĵo]] [[Karabil]]. Je la sudokcidento troviĝas la montĉenaro [[Kopetdago]], kiu disigas ĝin de [[Irano]]. Je la nordoriento kaj oriento penetras la rokajn bordojn de la altebenaĵo [[Ustyurt]], kiun Turkmenio kundividas kun [[Kazaĥio]] kaj [[Uzbekio]]. La tuta lando situas ene de [[Turkestano]].

La ĉefaj riveroj estas [[Amudarjo]], [[Atrak]] kaj [[Murgab]]. La turkmena marbordo ĉe la [[Kaspio|Kaspia Maro]] estas plata en sia norda duono kaj kruta en la centro kaj sudo. En la Kaspia Maro estas la insulo [[Ogurja Ada]].

La klimato estas subtropika kaj dezerta, kun malmulta pluvado. La ventoj estas varmaj kaj sekaj kaj la plej granda kvanto da pluvado okazas inter [[januaro]] kaj [[majo]].

* Vidu ankaŭ: [[rivero Uzbojo]]

== Ekonomio ==
La du ĉefaj ekonomiaj rimedoj de Turkmenio estas la [[kotono]] (iam ĝi estis la 10-a monda produktanto, sed la dezertigo reduktas la kotonproduktadon) kaj la [[hidrokarbido]]j. La lando posedas rezervojn de [[gaso]] (kvara plej granda rezervo en la mondo&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(franca) &quot;[https://lu-cieandco.blogspot.be/2017/02/cent-auteurs-au-passa-porta-festival.html Soviétistan, un voyage en Asie centrale]&quot; (Sovetejo, vojaĝo en centra Azio), [[Erika Fatland]] (tradukita el la norvega fare de Alex Fouillet, Gaïa, 512 paĝoj, 2016. [https://norla.no/en/books/530 Alillingvaj eldonrajtoj] por ''Sovetia vojaĝo en centra Azio :'' Danio (Informations Forlag), Estonio (Tänapäev), Finnlando (Siltala Publishers), Francio (Gaïa Editions), Germanio ([[Suhrkamp]] Verlag), Barato (hindia kaj bengala lingvoj, Sampark), Italio (Marsilio), Nederlando (De Geus), Pollando (Foksal), Rusio (Ripol Classic Publishing Group),&lt;/ref&gt;) kaj [[petrolo]], kiuj havigas grandajn monsumojn . Pro sia izoliĝo disde la ĉefaj hidrokarbidaj konsumantoj, la lando forte dependas de siaj najbaroj, kio estis ofta konflikto, ĉefe kun [[Rusio]] kiu per la ŝtata entrepreno [[Gazprom]] disdonas du trionojn de la gas-eksportado de Turkmenio.

{| style = align=&quot;right&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;bonita&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Eksportado al
! colspan=&quot;2&quot; | Importado el
|-
! Lando
! Procento
! Lando
! Procento
|-
| {{UKR}}
| 42,8 %
| {{TUR}}
| 17 %
|-
| {{IRN}}
| 14 %
| {{RUS}}
| 11 %
|-
| {{TUR}}
| 11 %
| {{ARE}}
| 8 %
|-
| {{ITA}}
| 9 %
| {{UKR}}
| 7,6 %
|-
| {{CHE}}
| 5 %
| {{FRA}}
| 6 %
|-
| Aliaj
| 18,2 %
| Aliaj
| 50,4 %
|-
|}

Kvankam Turkmenio estis unu el la landoj el la eŭrazia respublikaro de Sovetio, kiuj malplej suferis la ekonomiajn konsekvencojn de la disiĝo, la malfacilaj rilatoj inter la antikvaj respublikoj eĉ bojkotigis la eksportadon, speciale al [[Ukrainio]], kaj gvidis al kreskantaj ŝuldoj de kelkaj najbaroj kiuj aĉetas hidrokarbidojn al Turkmenio. La transiro al ekonomia sistemo multe pli malfermita post la falo de Sovetio ne solvis la rezultigitajn problemojn pro malnova teknologio de la industria kaj mina maŝinaro.

Dum la prezidanteco de Nyýazow, granda parto de la havigitaj profitoj estis uzataj por la beligado de la ĉefurbo kaj la kulto al la prezidento, sen videbla bonigado al la loĝantaro. Dum la jaro [[2004]], la maldung-indekso estis ĉirkaŭ 60 %, kaj simila procento de la loĝantaro vivis sub la malriĉlinio laŭ statistikoj de [[2003]]. Laŭ dekreto de la 14-a de [[aŭgusto]] [[2003]], akvo, gaso, elektro kaj salo estas senpage provizataj de la registaro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La ŝtata valuto estas la [[turkmena manato]]. Turkmenio havas fermitan ekonomion : nur unu ŝtatbankon&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La registaro celas malfermi sin al internacia turismo konstruante dekojn da novaj hoteloj en [[Avaza]] (proksime de la havenurbo [[Türkmenbaşy]]), sed turistoj ne montrus sin pro la 'sovetstila servado' kaj nur sporada interreta konekto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Loĝantaro ==
Turkmenio estas la malplej loĝata inter la antikvaj sovetaj respublikoj en Centra Azio (5 milionoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;). La loĝantaro ĉefe koncentriĝas ĉirkaŭ la riveroj kaj al marbordo de la [[Kaspia Maro]].

[[Dosiero:Turkmenistan demography.png|eta|Loĝantaro de 1992 al 2003]]
Aşgabat (Aŝĥabado) estas la plej loĝara [[urbo]] de Turkmenio (ĉ. 75.0000 loĝantojn). Aliaj gravaj loĝlokoj estas [[Türkmenabat]] (antaŭe Chärjew aŭ Chardzhov) kaj [[Daşoguz]]. La plimulto de la civitanoj de Turkmenio estas turkmenoj; aliaj etnaj grupoj inkluzivas rusojn, armenojn kaj uzbekojn. La rusa kaj uzbeka malplimultoj suferas ekde longaj jaroj diskriminacion rilate al la socia kaj politika vivo en la [[lando]]. La [[Turkmena lingvo|turkmena]] estas la [[oficiala lingvo]] de Turkmenio, kvankam la [[rusa lingvo]] ankoraŭ estas vaste parolata kiel &quot;lingvo de interetna komunikado&quot;, laŭ la [[konstitucio]] de [[1992]] kaj ke ekzistas ruslingva taggazeto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La edukado estas universala kaj deviga ĝis la mezlernejo. La jaroj de mezlernejo ĵuse reduktiĝis de 11 al 9 jaroj. Dum la lastaj jaroj estis fermitaj la publikaj [[biblioteko]]j, laŭ la preteksto ke la analbabeta loĝantaro (la plimulto) ne profitas ĝiajn servojn.

La sansistemo de Turkmenio heredita de la soveta sistemo ade paraliziĝas. La turkmena prezidanto lanĉis kampanjon por la fermiĝo de [[hospitalo]]j, funkciante nur hospitalon en la ĉefurbo kaj maldungante ĉirkaŭ 15.000 sanlaboristojn.

== Kulturo ==
[[Dosiero:Turkmen man with camel.jpg|eta|250ra|Turkmeno apud kamelo kaj tradicie vestita kun sia ''telpek'' ĉapelo (foto de 1915).]]La loĝantoj de Turkmenio estis tradicie en sia plimulto, nomadaj ĉevalbredistoj kaj eĉ hodiaŭ post la disfalo de [[Sovetio]], la urbigaj projektoj ne estis tre sukcesaj. Neniam estis unuigita [[nacio]] aŭ etna grupo ĝis la subpremo kaj devigo unuiĝi de [[Stalino|Jozefo Stalino]] en la [[1930]]-aj jaroj. Malgraŭ tio ankoraŭ ili restas dividitaj laŭ [[Klano|klanoj]], kaj ĉiu klano havas sian propran [[dialekto]]n kaj tradiciajn vestaĵojn. La turkmenoj estas famaj pro ĉevalkulturo (''[[Aĥalteko|aĥalteka]]'' ĉevalraso) kaj la manufakturado de la ''Yomut-tapiŝoj'', kiuj estas teksaĵo bone ellaborita kaj kolorumita, kiu ankaŭ funkcias kiel klandistingilo. Knabinoj portas tradiciajn ruĝajn jupojn kaj havas [[Harplekto|harplektojn]].
[[Dosiero:Yomut asmalyk.jpg|alternative=Tipa turkmena tapiŝo Yomut |eta|Tipa turkmena tapiŝo ''Yomut'' |maldekstra]]
La turkmenoj estas [[Sunaismo|suniaj]] [[Islamo|muslimoj]], sed kiel la plimulto de la nomadaj regionoj, ili miksiĝis la islamajn doktrinojn kun [[Spiritualismo|spiritualaj]] praktikoj el la praislama periodo. Kiel konsekvenco ne ekzistas inter ili la koncepto pri religia militado.

Iu ajn turkmeno facile distingiĝas per la tradicia ĉapelo ''telpek'', farita el ŝafhaŭto, nigrakolora kaj kun grandaj dimensioj. Ankaŭ inkluziviĝas la larĝaj pantalonoj, altaj botoj ĝis la genuoj kaj kotonaj surtutoj

[[Turkmena kuirarto]] similas al tiu de la cetera Centra Azio. Plov ([[pilafo]]) estas la ĉefa nutraĵo, kiu ankaŭ estas servata dum festadoj. Ĝi konsistas el pecoj de ŝafaĵoj, karotoj kaj rizo frititaj en granda fandita kaldrono simila al fera forno.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|n=Kategorio:Turkmenio
|ReVo=turkmen#turkmen.0ujo
|ReVo titolo=Turkmenio/Turkmenujo 
}}
* [[Gonur Tepe]] (arkeologiejo)
* [[Karakumo]]
* [[Merv]]

== Eksteraj ligiloj ==
[http://www.turkmenistan.gov.tm Oficiala retejo de la Turkmena Registaro]

(nl) [https://www.youtube.com/watch?v=m-wW0EdB6SA Turkmenistano], YouTube

{{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}}
{{Ŝtatoj en Azio}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Turkmenio| ]]
[[Kategorio:Landoj sen maraliro]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]]</text>
      <sha1>k962owwxcqo1kputeq8vo6q3klf6gr5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365471</id>
      <parentid>9365470</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alifono</username>
        <id>114488</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15027" sha1="9v793xxc08s3sc671yltt9541roepm1" xml:space="preserve">{{Informkesto lando
|nomoenlokalingvo =Türkmenistan&lt;br /&gt;Туркмения (Turkmenija)
|transskribo =
|eonomo =Turkmenio
|flago =[[Dosiero:Flago-de-Turkmenio.svg|120ra|]]
|blazono =[[Dosiero:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|120ra|]]
|nacia himno =[[Nacia himno de Turkmenio]]
|nacia devizo =
|lokigo-bildo =[[Dosiero:LocationTurkmenistan.svg|200ra]]
|oficiala lingvo =[[turkmena]]
|lingvoj = [[Turkmena lingvo|turkmena]], [[Rusa lingvo|rusa]]
|ĉefurbo = [[Aŝĥabado]]
|religio = 
|km2 = 488100
|akvo = 
|loĝantoj = Turkmenoj
|loĝantaro = 4997503
|loĝdenso = 10.0
|vivlongeco =
|valuto = [[Turkmena manato]]
|valuta kodo =TMT
|horzono = +5
|ttt = tk
|landkodo =TKM, TK
|tel = +993
|politika sistemo = [[Unupartiismo|Unupartia]] [[Prezidenta respubliko]] sub [[totalisma]] [[Dinastio|hereda]] [[diktaturo]]
|ŝtatestro = [[Serdar Berdimuĥamedov]] (ekde marto 2022)
|ĉefministro = la ŝtatestro
|nacia tago = 
|sendependeco = 27-a de oktobro 1991
|de kiu =[[Sovetunio]]
|esperanto-asocio = 
|MEP =
|MEP jaro =
|MEP pokapa =
}}
'''Turkmenio''' (en la [[turkmena lingvo|turkmena]]: '''''Türkmenistan''''') estas lando en [[Centra Azio]], havas landlimojn nordoriente kun [[Kazaĥio]], norde kaj nordoriente kun [[Uzbekio]], sudokcidente kun [[Irano]], sudoriente kun [[Afganio]] kaj okcidente kun la [[Kaspia Maro]]; la plejparto de la lando estas regata de la [[dezerto de Karakum|Karakuma dezerto]], en ĝia teritorio trairas la riveroj Amudarjo, Atrak kaj Murgab. Estis unu el la centraziaj respublikoj de [[Sovetio]] nomata &quot;[[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]]&quot; ĝis ĝia malapero en [[1991]].

== Historio ==
La turkmena teritorio estis loĝata ekde la antikveco. tjurkaj triboj dediĉataj al la ĉevalbredado alvenis al la regiono en praaj tempoj, eble el la Altai-Montaro kaj ekloĝis en la ĉirkaŭo ekde la Karakuma dezerto ĝis [[Persio]], [[Sirio]] kaj [[Anatolio]].

La rusa armeo eniris la teritorion inter la 1860-a kaj 1870-a jardekoj. En [[1869]], estas konstruata la haveno de [[Krasnovodsko]], kaj en [[1874]] konsolidiĝis la rusa prezenco per la kreado de milita distrikto en [[Transkaspio]]. Aneksita de la [[Rusa Imperio]] inter [[1865]] kaj [[1885]], en [[1890]] la rusa regado sur Turkmenio estas kompleta.

Revoluciaj ventoj alvenis en [[1917]], kaj dum la interfrata milito ([[1918]]-[[1920]]) Turkmenio ankaŭ estis en la batalkampo. Post la fondiĝo de [[Sovetio]], la transkaspia teritorio ekde la jaro [[1921]] estas reorganizita kiel Turkestano, Turkmenio establiĝas kiel memstara [[respubliko]], sed samjare estis aneksita al la respublikaro de Sovetio kiel la [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]].

Dum tiu ĉi epoko estas fiksataj la landlimoj de la soveta respubliko kaj estas disvolvataj ambiciaj projektoj por profiti siajn naturajn rimedojn por la bonstato de Sovetio. Estas kreataj ŝprucosistemo kaj, iom post iom, la kotonproduktado kaj nafto konvertiĝas en la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj.

Post la disiĝo de [[Sovetio]], Turkmenio sendependiĝis. La polemika prezidanto [[Saparmurat Nijazov]] regis la politikan vivon de la lando ĝis lia forpaso la 21-an de [[decembro]] [[2006]].

Lia posteulo, [[Gurbangulj Berdimuĥamedov]], kunvokis elektadon la 11-an de [[februaro]] [[2007]], kie estis elektita kun 89,2% el la balotado Gurbangulj Berdimuĥamedov, kiu estis neagnoskata filo de la forpasinta prezidanto. Laŭ oficialaj datumoj, partoprenis 98,65% el la elektantoj, tamen, la opozicio asertis ke tiu procento ne superis 25% kaj akuzis la registaron je fraŭdo.

Berdimuĥamedov aplikis kelkajn reformojn al la aplikataj politikoj ĝis nuntempe, kiel la forigado de la nomo de lia antaŭulo de la nacia flago kaj la nuligado de leĝo kiu postulis du laborjarojn por eniri en universitaton, tamen li ratifis la kontinuecon de la politika sistemo komencita kaj disvolvita de Nijazov.

== Registaro kaj politiko ==
Turkmenio estas unupartia prezidenta respubliko, integrita en la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] kaj havas konstitucion ekde [[1992]], kiu oficiale deklaras la [[demokratio]]n.
Nuntempe Turkmenio troviĝas inter la landoj konsiderataj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kiel unu el la plej diktatoraj kaj subpremaj en la internacia sistemo; tiu ĉi organismo (UN) montris sian atentemon antaŭ la ripetata malobservado de la plej elementaj homaj rajtoj, kaj la diskriminacio kontraŭ la rusa kaj uzbeka malplimultoj. Ankaŭ la kredantoj de iu ajn [[religio]] malsama de la oficiala religio suferas diskriminacion kaj estas spionataj de la ŝtato.

Ekde la sendependiĝo, ĝia prezidento [[Saparmyrat Nyýazow]] kontrolis la povon je ĉiuj niveloj kiel ŝtatestro. Forpasis la 21-an de [[decembro]] [[2006]]. Turkmenio ratifis kelkajn gravajn traktatojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] rilate al la homaj rajtoj, sed en la lando ne ekzistas opoziciaj politikaj partioj kontraŭ la nuntempa [[Demokratia Partio de Turkmenio]], eĉ ne ekzistas disidentaj voĉoj sen persekutado aŭ atakado de la aŭtoritatoj. La amaskomunikiloj estas strikte kontrolataj de la registaro, kaj neniu el la grupoj pri la homaj rajtoj povas malferme labori en la lando. Ankaŭ ne eblas filmi aŭ foti en la lando pro la informadkontrolo, kvankam estas filtrataj ekstere multnombrajn informojn pri torturado kaj malbona traktado al enkarcerigitoj. La kuracistaro ne rajtas informi pri la malsanoj kiuj suferas la pacientoj.
[[Saparmyrat Nyýazow]] postulis grandan kultadon al sia persono, tial lia portreto troviĝas ĉie ajn: en la bankbiletoj kaj eĉ en boteloj de [[vodko]]. Li mem rebaptiĝis kiel ''&quot;Türkmenbaşy&quot;'' (Estro de la turkmenoj). La nacia festo korespondas lian naskiĝtagon, la 19-an de [[februaro]]. Dum lia regado ekzistis ora statuto je lia honoro kiu rondiras sur si mem en la centro de la ĉefurbo ([[Aŝĥabado]]), kaj ĝia vizaĝo ĉiam estas sunlumigita.

== Politika-teritoria organizado ==
{{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Turkmenio}}

[[Dosiero:TurkmenistanNumbered.png|eta|250ra|maldekstra|Provincoj de Turkmenio.]]
Turkmenio dividiĝas en kvin provincoj (''welayatlar'', singulare ''welayat''): ([[provinco Balkan|Balkan]], [[Provinco Ahal|Ahal]], [[Provinco Daşoguz|Daşoguz]], [[Lebap]] kaj [[Provinco Mary|Mary]]) kaj memstara urbo: [[Aŝĥabado]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Divido !! [[ISO 3166-2]] !! Ĉefurbo!! Areo (km²)!! Loĝantaro (1995) !! Mapo
|-
! [[Aŝĥabado]]
| || Aŝĥabado || || 773.400 &lt;small&gt;(est. 2004)&lt;/small&gt; ||
|-
! [[Ahal]]
| TM-A || [[Annau]] || 95.000 || 722.800 || 1
|-
! [[Balkan]]
| TM-B || [[Balkanabat]]　|| 138.000 || 424.700 || 2
|-
! [[Daşoguz]]
| TM-D || [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]] || 74.000 || 1.059.800 ||3
|-
! [[Lebap]]
| TM-L || [[Türkmenabat]] || 94.000　|| 1.034.700 || 4
|-
! [[Provinco Mary|Mary]]
| TM-M || [[Mary (Turkmenio)|Mary]] ||87.000 || 1.146.800 || 5
|}

== Geografio ==
[[Dosiero:Turkmenistan_MAPA.JPG|eta|350ra|dekstra|Mapo de Turkmenio.]]
Turkmenio havas areon de 488.000 km², la duoblo de [[Britio]] aŭ 3 % pli ol [[Kamerunio]]. Ĝi situas plejparte en la [[depresio]] de Turano (situanta inter la [[Kaspia Maro]] kaj [[Arala Maro]]), kaj estas preskaŭ tute kovrita de la [[Karakumo|karakuma dezerto]] kaj la [[altebenaĵo]] [[Karabil]]. Je la sudokcidento troviĝas la montĉenaro [[Kopetdago]], kiu disigas ĝin de [[Irano]]. Je la nordoriento kaj oriento penetras la rokajn bordojn de la altebenaĵo [[Ustyurt]], kiun Turkmenio kundividas kun [[Kazaĥio]] kaj [[Uzbekio]]. La tuta lando situas ene de [[Turkestano]].

La ĉefaj riveroj estas [[Amudarjo]], [[Atrak]] kaj [[Murgab]]. La turkmena marbordo ĉe la [[Kaspio|Kaspia Maro]] estas plata en sia norda duono kaj kruta en la centro kaj sudo. En la Kaspia Maro estas la insulo [[Ogurja Ada]].

La klimato estas subtropika kaj dezerta, kun malmulta pluvado. La ventoj estas varmaj kaj sekaj kaj la plej granda kvanto da pluvado okazas inter [[januaro]] kaj [[majo]].

* Vidu ankaŭ: [[rivero Uzbojo]]

== Ekonomio ==
La du ĉefaj ekonomiaj rimedoj de Turkmenio estas la [[kotono]] (iam ĝi estis la 10-a monda produktanto, sed la dezertigo reduktas la kotonproduktadon) kaj la [[hidrokarbido]]j. La lando posedas rezervojn de [[gaso]] (kvara plej granda rezervo en la mondo&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(franca) &quot;[https://lu-cieandco.blogspot.be/2017/02/cent-auteurs-au-passa-porta-festival.html Soviétistan, un voyage en Asie centrale]&quot; (Sovetejo, vojaĝo en centra Azio), [[Erika Fatland]] (tradukita el la norvega fare de Alex Fouillet, Gaïa, 512 paĝoj, 2016. [https://norla.no/en/books/530 Alillingvaj eldonrajtoj] por ''Sovetia vojaĝo en centra Azio :'' Danio (Informations Forlag), Estonio (Tänapäev), Finnlando (Siltala Publishers), Francio (Gaïa Editions), Germanio ([[Suhrkamp]] Verlag), Barato (hindia kaj bengala lingvoj, Sampark), Italio (Marsilio), Nederlando (De Geus), Pollando (Foksal), Rusio (Ripol Classic Publishing Group),&lt;/ref&gt;) kaj [[petrolo]], kiuj havigas grandajn monsumojn . Pro sia izoliĝo disde la ĉefaj hidrokarbidaj konsumantoj, la lando forte dependas de siaj najbaroj, kio estis ofta konflikto, ĉefe kun [[Rusio]] kiu per la ŝtata entrepreno [[Gazprom]] disdonas du trionojn de la gas-eksportado de Turkmenio.

{| style = align=&quot;right&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;bonita&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Eksportado al
! colspan=&quot;2&quot; | Importado el
|-
! Lando
! Procento
! Lando
! Procento
|-
| {{UKR}}
| 42,8 %
| {{TUR}}
| 17 %
|-
| {{IRN}}
| 14 %
| {{RUS}}
| 11 %
|-
| {{TUR}}
| 11 %
| {{ARE}}
| 8 %
|-
| {{ITA}}
| 9 %
| {{UKR}}
| 7,6 %
|-
| {{CHE}}
| 5 %
| {{FRA}}
| 6 %
|-
| Aliaj
| 18,2 %
| Aliaj
| 50,4 %
|-
|}

Kvankam Turkmenio estis unu el la landoj el la eŭrazia respublikaro de Sovetio, kiuj malplej suferis la ekonomiajn konsekvencojn de la disiĝo, la malfacilaj rilatoj inter la antikvaj respublikoj eĉ bojkotigis la eksportadon, speciale al [[Ukrainio]], kaj gvidis al kreskantaj ŝuldoj de kelkaj najbaroj kiuj aĉetas hidrokarbidojn al Turkmenio. La transiro al ekonomia sistemo multe pli malfermita post la falo de Sovetio ne solvis la rezultigitajn problemojn pro malnova teknologio de la industria kaj mina maŝinaro.

Dum la prezidanteco de Nyýazow, granda parto de la havigitaj profitoj estis uzataj por la beligado de la ĉefurbo kaj la kulto al la prezidento, sen videbla bonigado al la loĝantaro. Dum la jaro [[2004]], la maldung-indekso estis ĉirkaŭ 60 %, kaj simila procento de la loĝantaro vivis sub la malriĉlinio laŭ statistikoj de [[2003]]. Laŭ dekreto de la 14-a de [[aŭgusto]] [[2003]], akvo, gaso, elektro kaj salo estas senpage provizataj de la registaro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La ŝtata valuto estas la [[turkmena manato]]. Turkmenio havas fermitan ekonomion : nur unu ŝtatbankon&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La registaro celas malfermi sin al internacia turismo konstruante dekojn da novaj hoteloj en [[Avaza]] (proksime de la havenurbo [[Türkmenbaşy]]), sed turistoj ne montrus sin pro la 'sovetstila servado' kaj nur sporada interreta konekto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Loĝantaro ==
Turkmenio estas la malplej loĝata inter la antikvaj sovetaj respublikoj en Centra Azio (5 milionoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;). La loĝantaro ĉefe koncentriĝas ĉirkaŭ la riveroj kaj al marbordo de la [[Kaspia Maro]].

[[Dosiero:Turkmenistan demography.png|eta|Loĝantaro de 1992 al 2003]]
Aşgabat (Aŝĥabado) estas la plej loĝara [[urbo]] de Turkmenio (ĉ. 75.0000 loĝantojn). Aliaj gravaj loĝlokoj estas [[Türkmenabat]] (antaŭe Chärjew aŭ Chardzhov) kaj [[Daşoguz]]. La plimulto de la civitanoj de Turkmenio estas turkmenoj; aliaj etnaj grupoj inkluzivas rusojn, armenojn kaj uzbekojn. La rusa kaj uzbeka malplimultoj suferas ekde longaj jaroj diskriminacion rilate al la socia kaj politika vivo en la [[lando]]. La [[Turkmena lingvo|turkmena]] estas la [[oficiala lingvo]] de Turkmenio, kvankam la [[rusa lingvo]] ankoraŭ estas vaste parolata kiel &quot;lingvo de interetna komunikado&quot;, laŭ la [[konstitucio]] de [[1992]] kaj ke ekzistas ruslingva taggazeto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La edukado estas universala kaj deviga ĝis la mezlernejo. La jaroj de mezlernejo ĵuse reduktiĝis de 11 al 9 jaroj. Dum la lastaj jaroj estis fermitaj la publikaj [[biblioteko]]j, laŭ la preteksto ke la analbabeta loĝantaro (la plimulto) ne profitas ĝiajn servojn.

La sansistemo de Turkmenio heredita de la soveta sistemo ade paraliziĝas. La turkmena prezidanto lanĉis kampanjon por la fermiĝo de [[hospitalo]]j, funkciante nur hospitalon en la ĉefurbo kaj maldungante ĉirkaŭ 15.000 sanlaboristojn.

== Kulturo ==
[[Dosiero:Turkmen man with camel.jpg|eta|250ra|Turkmeno apud kamelo kaj tradicie vestita kun sia ''telpek'' ĉapelo (foto de 1915).]]La loĝantoj de Turkmenio estis tradicie en sia plimulto, nomadaj ĉevalbredistoj kaj eĉ hodiaŭ post la disfalo de [[Sovetio]], la urbigaj projektoj ne estis tre sukcesaj. Neniam estis unuigita [[nacio]] aŭ etna grupo ĝis la subpremo kaj devigo unuiĝi de [[Stalino|Jozefo Stalino]] en la [[1930]]-aj jaroj. Malgraŭ tio ankoraŭ ili restas dividitaj laŭ [[Klano|klanoj]], kaj ĉiu klano havas sian propran [[dialekto]]n kaj tradiciajn vestaĵojn. La turkmenoj estas famaj pro ĉevalkulturo (''[[Aĥalteko|aĥalteka]]'' ĉevalraso) kaj la manufakturado de la ''Yomut-tapiŝoj'', kiuj estas teksaĵo bone ellaborita kaj kolorumita, kiu ankaŭ funkcias kiel klandistingilo. Knabinoj portas tradiciajn ruĝajn jupojn kaj havas [[Harplekto|harplektojn]].
[[Dosiero:Yomut asmalyk.jpg|alternative=Tipa turkmena tapiŝo Yomut |eta|Tipa turkmena tapiŝo ''Yomut'' |maldekstra]]
La turkmenoj estas [[Sunaismo|suniaj]] [[Islamo|muslimoj]], sed kiel la plimulto de la nomadaj regionoj, ili miksiĝis la islamajn doktrinojn kun [[Spiritualismo|spiritualaj]] praktikoj el la praislama periodo. Kiel konsekvenco ne ekzistas inter ili la koncepto pri religia militado.

Iu ajn turkmeno facile distingiĝas per la tradicia ĉapelo ''telpek'', farita el ŝafhaŭto, nigrakolora kaj kun grandaj dimensioj. Ankaŭ inkluziviĝas la larĝaj pantalonoj, altaj botoj ĝis la genuoj kaj kotonaj surtutoj

[[Turkmena kuirarto]] similas al tiu de la cetera Centra Azio. Plov ([[pilafo]]) estas la ĉefa nutraĵo, kiu ankaŭ estas servata dum festadoj. Ĝi konsistas el pecoj de ŝafaĵoj, karotoj kaj rizo frititaj en granda fandita kaldrono simila al fera forno.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|n=Kategorio:Turkmenio
|ReVo=turkmen#turkmen.0ujo
|ReVo titolo=Turkmenio/Turkmenujo 
}}
* [[Gonur Tepe]] (arkeologiejo)
* [[Karakumo]]
* [[Merv]]

== Eksteraj ligiloj ==
(en, r[http://www.turkmenistan.gov.tm Oficiala retejo de la Turkmena Registaro]

(nl) [https://www.youtube.com/watch?v=m-wW0EdB6SA Turkmenistano], YouTube, pri nacio, kie mistero, kontrolo kaj beleco kuniĝas

{{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}}
{{Ŝtatoj en Azio}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Turkmenio| ]]
[[Kategorio:Landoj sen maraliro]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]]</text>
      <sha1>9v793xxc08s3sc671yltt9541roepm1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365474</id>
      <parentid>9365471</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:59:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alifono</username>
        <id>114488</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15115" sha1="anw04wt4aczdsayjdhyrjjlflmjpg6k" xml:space="preserve">{{Informkesto lando
|nomoenlokalingvo =Türkmenistan&lt;br /&gt;Туркмения (Turkmenija)
|transskribo =
|eonomo =Turkmenio
|flago =[[Dosiero:Flago-de-Turkmenio.svg|120ra|]]
|blazono =[[Dosiero:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|120ra|]]
|nacia himno =[[Nacia himno de Turkmenio]]
|nacia devizo =
|lokigo-bildo =[[Dosiero:LocationTurkmenistan.svg|200ra]]
|oficiala lingvo =[[turkmena]]
|lingvoj = [[Turkmena lingvo|turkmena]], [[Rusa lingvo|rusa]]
|ĉefurbo = [[Aŝĥabado]]
|religio = 
|km2 = 488100
|akvo = 
|loĝantoj = Turkmenoj
|loĝantaro = 4997503
|loĝdenso = 10.0
|vivlongeco =
|valuto = [[Turkmena manato]]
|valuta kodo =TMT
|horzono = +5
|ttt = tk
|landkodo =TKM, TK
|tel = +993
|politika sistemo = [[Unupartiismo|Unupartia]] [[Prezidenta respubliko]] sub [[totalisma]] [[Dinastio|hereda]] [[diktaturo]]
|ŝtatestro = [[Serdar Berdimuĥamedov]] (ekde marto 2022)
|ĉefministro = la ŝtatestro
|nacia tago = 
|sendependeco = 27-a de oktobro 1991
|de kiu =[[Sovetunio]]
|esperanto-asocio = 
|MEP =
|MEP jaro =
|MEP pokapa =
}}
'''Turkmenio''' (en la [[turkmena lingvo|turkmena]]: '''''Türkmenistan''''') estas lando en [[Centra Azio]], havas landlimojn nordoriente kun [[Kazaĥio]], norde kaj nordoriente kun [[Uzbekio]], sudokcidente kun [[Irano]], sudoriente kun [[Afganio]] kaj okcidente kun la [[Kaspia Maro]]; la plejparto de la lando estas regata de la [[dezerto de Karakum|Karakuma dezerto]], en ĝia teritorio trairas la riveroj Amudarjo, Atrak kaj Murgab. Estis unu el la centraziaj respublikoj de [[Sovetio]] nomata &quot;[[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]]&quot; ĝis ĝia malapero en [[1991]].

== Historio ==
La turkmena teritorio estis loĝata ekde la antikveco. tjurkaj triboj dediĉataj al la ĉevalbredado alvenis al la regiono en praaj tempoj, eble el la Altai-Montaro kaj ekloĝis en la ĉirkaŭo ekde la Karakuma dezerto ĝis [[Persio]], [[Sirio]] kaj [[Anatolio]].

La rusa armeo eniris la teritorion inter la 1860-a kaj 1870-a jardekoj. En [[1869]], estas konstruata la haveno de [[Krasnovodsko]], kaj en [[1874]] konsolidiĝis la rusa prezenco per la kreado de milita distrikto en [[Transkaspio]]. Aneksita de la [[Rusa Imperio]] inter [[1865]] kaj [[1885]], en [[1890]] la rusa regado sur Turkmenio estas kompleta.

Revoluciaj ventoj alvenis en [[1917]], kaj dum la interfrata milito ([[1918]]-[[1920]]) Turkmenio ankaŭ estis en la batalkampo. Post la fondiĝo de [[Sovetio]], la transkaspia teritorio ekde la jaro [[1921]] estas reorganizita kiel Turkestano, Turkmenio establiĝas kiel memstara [[respubliko]], sed samjare estis aneksita al la respublikaro de Sovetio kiel la [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]].

Dum tiu ĉi epoko estas fiksataj la landlimoj de la soveta respubliko kaj estas disvolvataj ambiciaj projektoj por profiti siajn naturajn rimedojn por la bonstato de Sovetio. Estas kreataj ŝprucosistemo kaj, iom post iom, la kotonproduktado kaj nafto konvertiĝas en la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj.

Post la disiĝo de [[Sovetio]], Turkmenio sendependiĝis. La polemika prezidanto [[Saparmurat Nijazov]] regis la politikan vivon de la lando ĝis lia forpaso la 21-an de [[decembro]] [[2006]].

Lia posteulo, [[Gurbangulj Berdimuĥamedov]], kunvokis elektadon la 11-an de [[februaro]] [[2007]], kie estis elektita kun 89,2% el la balotado Gurbangulj Berdimuĥamedov, kiu estis neagnoskata filo de la forpasinta prezidanto. Laŭ oficialaj datumoj, partoprenis 98,65% el la elektantoj, tamen, la opozicio asertis ke tiu procento ne superis 25% kaj akuzis la registaron je fraŭdo.

Berdimuĥamedov aplikis kelkajn reformojn al la aplikataj politikoj ĝis nuntempe, kiel la forigado de la nomo de lia antaŭulo de la nacia flago kaj la nuligado de leĝo kiu postulis du laborjarojn por eniri en universitaton, tamen li ratifis la kontinuecon de la politika sistemo komencita kaj disvolvita de Nijazov.

== Registaro kaj politiko ==
Turkmenio estas unupartia prezidenta respubliko, integrita en la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] kaj havas konstitucion ekde [[1992]], kiu oficiale deklaras la [[demokratio]]n.
Nuntempe Turkmenio troviĝas inter la landoj konsiderataj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kiel unu el la plej diktatoraj kaj subpremaj en la internacia sistemo; tiu ĉi organismo (UN) montris sian atentemon antaŭ la ripetata malobservado de la plej elementaj homaj rajtoj, kaj la diskriminacio kontraŭ la rusa kaj uzbeka malplimultoj. Ankaŭ la kredantoj de iu ajn [[religio]] malsama de la oficiala religio suferas diskriminacion kaj estas spionataj de la ŝtato.

Ekde la sendependiĝo, ĝia prezidento [[Saparmyrat Nyýazow]] kontrolis la povon je ĉiuj niveloj kiel ŝtatestro. Forpasis la 21-an de [[decembro]] [[2006]]. Turkmenio ratifis kelkajn gravajn traktatojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] rilate al la homaj rajtoj, sed en la lando ne ekzistas opoziciaj politikaj partioj kontraŭ la nuntempa [[Demokratia Partio de Turkmenio]], eĉ ne ekzistas disidentaj voĉoj sen persekutado aŭ atakado de la aŭtoritatoj. La amaskomunikiloj estas strikte kontrolataj de la registaro, kaj neniu el la grupoj pri la homaj rajtoj povas malferme labori en la lando. Ankaŭ ne eblas filmi aŭ foti en la lando pro la informadkontrolo, kvankam estas filtrataj ekstere multnombrajn informojn pri torturado kaj malbona traktado al enkarcerigitoj. La kuracistaro ne rajtas informi pri la malsanoj kiuj suferas la pacientoj.
[[Saparmyrat Nyýazow]] postulis grandan kultadon al sia persono, tial lia portreto troviĝas ĉie ajn: en la bankbiletoj kaj eĉ en boteloj de [[vodko]]. Li mem rebaptiĝis kiel ''&quot;Türkmenbaşy&quot;'' (Estro de la turkmenoj). La nacia festo korespondas lian naskiĝtagon, la 19-an de [[februaro]]. Dum lia regado ekzistis ora statuto je lia honoro kiu rondiras sur si mem en la centro de la ĉefurbo ([[Aŝĥabado]]), kaj ĝia vizaĝo ĉiam estas sunlumigita.

== Politika-teritoria organizado ==
{{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Turkmenio}}

[[Dosiero:TurkmenistanNumbered.png|eta|250ra|maldekstra|Provincoj de Turkmenio.]]
Turkmenio dividiĝas en kvin provincoj (''welayatlar'', singulare ''welayat''): ([[provinco Balkan|Balkan]], [[Provinco Ahal|Ahal]], [[Provinco Daşoguz|Daşoguz]], [[Lebap]] kaj [[Provinco Mary|Mary]]) kaj memstara urbo: [[Aŝĥabado]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Divido !! [[ISO 3166-2]] !! Ĉefurbo!! Areo (km²)!! Loĝantaro (1995) !! Mapo
|-
! [[Aŝĥabado]]
| || Aŝĥabado || || 773.400 &lt;small&gt;(est. 2004)&lt;/small&gt; ||
|-
! [[Ahal]]
| TM-A || [[Annau]] || 95.000 || 722.800 || 1
|-
! [[Balkan]]
| TM-B || [[Balkanabat]]　|| 138.000 || 424.700 || 2
|-
! [[Daşoguz]]
| TM-D || [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]] || 74.000 || 1.059.800 ||3
|-
! [[Lebap]]
| TM-L || [[Türkmenabat]] || 94.000　|| 1.034.700 || 4
|-
! [[Provinco Mary|Mary]]
| TM-M || [[Mary (Turkmenio)|Mary]] ||87.000 || 1.146.800 || 5
|}

== Geografio ==
[[Dosiero:Turkmenistan_MAPA.JPG|eta|350ra|dekstra|Mapo de Turkmenio.]]
Turkmenio havas areon de 488.000 km², la duoblo de [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] aŭ 3 % pli ol [[Kameruno|Kamerunio]]. Ĝi situas plejparte en la [[depresio]] de Turano (situanta inter la [[Kaspia Maro]] kaj [[Arala Maro]]), kaj estas preskaŭ tute kovrita de la [[Karakumo|karakuma dezerto]] kaj la [[altebenaĵo]] [[Karabil]]. Je la sudokcidento troviĝas la montĉenaro [[Kopetdago]], kiu disigas ĝin de [[Irano]]. Je la nordoriento kaj oriento penetras la rokajn bordojn de la altebenaĵo [[Ustyurt]], kiun Turkmenio kundividas kun [[Kazaĥio]] kaj [[Uzbekio]]. La tuta lando situas ene de [[Turkestano]].

La ĉefaj riveroj estas [[Amudarjo]], [[Atrak]] kaj [[Murgab]]. La turkmena marbordo ĉe la [[Kaspio|Kaspia Maro]] estas plata en sia norda duono kaj kruta en la centro kaj sudo. En la Kaspia Maro estas la insulo [[Ogurja Ada]].

La klimato estas subtropika kaj dezerta, kun malmulta pluvado. La ventoj estas varmaj kaj sekaj kaj la plej granda kvanto da pluvado okazas inter [[januaro]] kaj [[majo]].

* Vidu ankaŭ: [[rivero Uzbojo]]

== Ekonomio ==
La du ĉefaj ekonomiaj rimedoj de Turkmenio estas la [[kotono]] (iam ĝi estis la 10-a monda produktanto, sed la dezertigo reduktas la kotonproduktadon) kaj la [[Hidrokarbonido|hidrokarbidoj]]. La lando posedas rezervojn de [[gaso]] (kvara plej granda rezervo en la mondo&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(franca) &quot;[https://lu-cieandco.blogspot.be/2017/02/cent-auteurs-au-passa-porta-festival.html Soviétistan, un voyage en Asie centrale]&quot; (Sovetejo, vojaĝo en centra Azio), [[Erika Fatland]] (tradukita el la norvega fare de Alex Fouillet, Gaïa, 512 paĝoj, 2016. [https://norla.no/en/books/530 Alillingvaj eldonrajtoj] por ''Sovetia vojaĝo en centra Azio :'' Danio (Informations Forlag), Estonio (Tänapäev), Finnlando (Siltala Publishers), Francio (Gaïa Editions), Germanio ([[Suhrkamp]] Verlag), Barato (hindia kaj bengala lingvoj, Sampark), Italio (Marsilio), Nederlando (De Geus), Pollando (Foksal), Rusio (Ripol Classic Publishing Group),&lt;/ref&gt;) kaj [[petrolo]], kiuj havigas grandajn monsumojn . Pro sia izoliĝo disde la ĉefaj hidrokarbidaj konsumantoj, la lando forte dependas de siaj najbaroj, kio estis ofta konflikto, ĉefe kun [[Rusio]] kiu per la ŝtata entrepreno [[Gazpromo|Gazprom]] disdonas du trionojn de la gas-eksportado de Turkmenio.

{| style = align=&quot;right&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;bonita&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Eksportado al
! colspan=&quot;2&quot; | Importado el
|-
! Lando
! Procento
! Lando
! Procento
|-
| {{UKR}}
| 42,8 %
| {{TUR}}
| 17 %
|-
| {{IRN}}
| 14 %
| {{RUS}}
| 11 %
|-
| {{TUR}}
| 11 %
| {{ARE}}
| 8 %
|-
| {{ITA}}
| 9 %
| {{UKR}}
| 7,6 %
|-
| {{CHE}}
| 5 %
| {{FRA}}
| 6 %
|-
| Aliaj
| 18,2 %
| Aliaj
| 50,4 %
|-
|}

Kvankam Turkmenio estis unu el la landoj el la eŭrazia respublikaro de Sovetio, kiuj malplej suferis la ekonomiajn konsekvencojn de la disiĝo, la malfacilaj rilatoj inter la antikvaj respublikoj eĉ bojkotigis la eksportadon, speciale al [[Ukrainio]], kaj gvidis al kreskantaj ŝuldoj de kelkaj najbaroj kiuj aĉetas hidrokarbidojn al Turkmenio. La transiro al ekonomia sistemo multe pli malfermita post la falo de Sovetio ne solvis la rezultigitajn problemojn pro malnova teknologio de la industria kaj mina maŝinaro.

Dum la prezidanteco de Nyýazow, granda parto de la havigitaj profitoj estis uzataj por la beligado de la ĉefurbo kaj la kulto al la prezidento, sen videbla bonigado al la loĝantaro. Dum la jaro [[2004]], la maldung-indekso estis ĉirkaŭ 60 %, kaj simila procento de la loĝantaro vivis sub la malriĉlinio laŭ statistikoj de [[2003]]. Laŭ dekreto de la 14-a de [[aŭgusto]] [[2003]], akvo, gaso, elektro kaj salo estas senpage provizataj de la registaro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La ŝtata valuto estas la [[turkmena manato]]. Turkmenio havas fermitan ekonomion : nur unu ŝtatbankon&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La registaro celas malfermi sin al internacia turismo konstruante dekojn da novaj hoteloj en [[Avaza]] (proksime de la havenurbo [[Türkmenbaşy]]), sed turistoj ne montrus sin pro la 'sovetstila servado' kaj nur sporada interreta konekto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Loĝantaro ==
Turkmenio estas la malplej loĝata inter la antikvaj sovetaj respublikoj en Centra Azio (5 milionoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;). La loĝantaro ĉefe koncentriĝas ĉirkaŭ la riveroj kaj al marbordo de la [[Kaspio|Kaspia Maro]].

[[Dosiero:Turkmenistan demography.png|eta|Loĝantaro de 1992 al 2003]]
Aşgabat (Aŝĥabado) estas la plej loĝara [[urbo]] de Turkmenio (ĉ. 75.0000 loĝantojn). Aliaj gravaj loĝlokoj estas [[Türkmenabat]] (antaŭe Chärjew aŭ Chardzhov) kaj [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]]. La plimulto de la civitanoj de Turkmenio estas turkmenoj; aliaj etnaj grupoj inkluzivas rusojn, armenojn kaj uzbekojn. La rusa kaj uzbeka malplimultoj suferas ekde longaj jaroj diskriminacion rilate al la socia kaj politika vivo en la [[lando]]. La [[Turkmena lingvo|turkmena]] estas la [[oficiala lingvo]] de Turkmenio, kvankam la [[rusa lingvo]] ankoraŭ estas vaste parolata kiel &quot;lingvo de interetna komunikado&quot;, laŭ la [[konstitucio]] de [[1992]] kaj ke ekzistas ruslingva taggazeto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La edukado estas universala kaj deviga ĝis la mezlernejo. La jaroj de mezlernejo ĵuse reduktiĝis de 11 al 9 jaroj. Dum la lastaj jaroj estis fermitaj la publikaj [[biblioteko]]j, laŭ la preteksto ke la analbabeta loĝantaro (la plimulto) ne profitas ĝiajn servojn.

La sansistemo de Turkmenio heredita de la soveta sistemo ade paraliziĝas. La turkmena prezidanto lanĉis kampanjon por la fermiĝo de [[Malsanulejo|hospitaloj]], funkciante nur hospitalon en la ĉefurbo kaj maldungante ĉirkaŭ 15.000 sanlaboristojn.

== Kulturo ==
[[Dosiero:Turkmen man with camel.jpg|eta|250ra|Turkmeno apud kamelo kaj tradicie vestita kun sia ''telpek'' ĉapelo (foto de 1915).]]La loĝantoj de Turkmenio estis tradicie en sia plimulto, nomadaj ĉevalbredistoj kaj eĉ hodiaŭ post la disfalo de [[Sovetunio]], la urbigaj projektoj ne estis tre sukcesaj. Neniam estis unuigita [[nacio]] aŭ etna grupo ĝis la subpremo kaj devigo unuiĝi de [[Josif Stalin]] en la [[1930]]-aj jaroj. Malgraŭ tio ankoraŭ ili restas dividitaj laŭ [[Klano|klanoj]], kaj ĉiu klano havas sian propran [[dialekto]]n kaj tradiciajn vestaĵojn. La turkmenoj estas famaj pro ĉevalkulturo (''[[Aĥalteko|aĥalteka]]'' ĉevalraso) kaj la manufakturado de la ''Yomut-tapiŝoj'', kiuj estas teksaĵo bone ellaborita kaj kolorumita, kiu ankaŭ funkcias kiel klandistingilo. Knabinoj portas tradiciajn ruĝajn jupojn kaj havas [[Harplekto|harplektojn]].
[[Dosiero:Yomut asmalyk.jpg|alternative=Tipa turkmena tapiŝo Yomut |eta|Tipa turkmena tapiŝo ''Yomut'' |maldekstra]]
La turkmenoj estas [[Sunaismo|suniaj]] [[Islamo|muslimoj]], sed kiel la plimulto de la nomadaj regionoj, ili miksiĝis la islamajn doktrinojn kun [[Spiritualismo|spiritualaj]] praktikoj el la praislama periodo. Kiel konsekvenco ne ekzistas inter ili la koncepto pri religia militado.

Iu ajn turkmeno facile distingiĝas per la tradicia ĉapelo ''telpek'', farita el ŝafhaŭto, nigrakolora kaj kun grandaj dimensioj. Ankaŭ inkluziviĝas la larĝaj pantalonoj, altaj botoj ĝis la genuoj kaj kotonaj surtutoj

[[Turkmena kuirarto]] similas al tiu de la cetera Centra Azio. Plov ([[pilafo]]) estas la ĉefa nutraĵo, kiu ankaŭ estas servata dum festadoj. Ĝi konsistas el pecoj de ŝafaĵoj, karotoj kaj rizo frititaj en granda fandita kaldrono simila al fera forno.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|n=Kategorio:Turkmenio
|ReVo=turkmen#turkmen.0ujo
|ReVo titolo=Turkmenio/Turkmenujo 
}}
* [[Gonur Tepe]] (arkeologiejo)
* [[Karakumo]]
* [[Merv]]

== Eksteraj ligiloj ==
(en, ru, tk) [http://www.turkmenistan.gov.tm Oficiala retejo de la Turkmena Registaro]

(nl) [https://www.youtube.com/watch?v=m-wW0EdB6SA Turkmenistano], YouTube, pri nacio, kie mistero, kontrolo kaj beleco kuniĝas

{{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}}
{{Ŝtatoj en Azio}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Turkmenio| ]]
[[Kategorio:Landoj sen maraliro]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]]</text>
      <sha1>anw04wt4aczdsayjdhyrjjlflmjpg6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365478</id>
      <parentid>9365474</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alifono</username>
        <id>114488</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15112" sha1="toap5gla6d4jiau7735cun7lalbvfh8" xml:space="preserve">{{Informkesto lando
|nomoenlokalingvo =Türkmenistan&lt;br /&gt;Туркмения (Turkmenija)
|transskribo =
|eonomo =Turkmenio
|flago =[[Dosiero:Flago-de-Turkmenio.svg|120ra|]]
|blazono =[[Dosiero:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|120ra|]]
|nacia himno =[[Nacia himno de Turkmenio]]
|nacia devizo =
|lokigo-bildo =[[Dosiero:LocationTurkmenistan.svg|200ra]]
|oficiala lingvo =[[turkmena]]
|lingvoj = [[Turkmena lingvo|turkmena]], [[Rusa lingvo|rusa]]
|ĉefurbo = [[Aŝĥabado]]
|religio = 
|km2 = 488100
|akvo = 
|loĝantoj = Turkmenoj
|loĝantaro = 4997503
|loĝdenso = 10.0
|vivlongeco =
|valuto = [[Turkmena manato]]
|valuta kodo =TMT
|horzono = +5
|ttt = tk
|landkodo =TKM, TK
|tel = +993
|politika sistemo = [[Unupartiismo|Unupartia]] [[Prezidenta respubliko]] sub [[totalisma]] [[Dinastio|hereda]] [[diktaturo]]
|ŝtatestro = [[Serdar Berdimuĥamedov]] (ekde marto 2022)
|ĉefministro = la ŝtatestro
|nacia tago = 
|sendependeco = 27-a de oktobro 1991
|de kiu =[[Sovetunio]]
|esperanto-asocio = 
|MEP =
|MEP jaro =
|MEP pokapa =
}}
'''Turkmenio''' (en la [[turkmena lingvo|turkmena]]: '''''Türkmenistan''''') estas lando en [[Centra Azio]], havas landlimojn nordoriente kun [[Kazaĥio]], norde kaj nordoriente kun [[Uzbekio]], sudokcidente kun [[Irano]], sudoriente kun [[Afganio]] kaj okcidente kun la [[Kaspio|Kaspia Maro]]; la plejparto de la lando estas regata de la [[Karakumo|Karakuma dezerto]], en ĝia teritorio trairas la riveroj Amudarjo, Atrak kaj Murgab. Estis unu el la centraziaj respublikoj de [[Sovetio]] nomata &quot;[[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]]&quot; ĝis ĝia malapero en [[1991]].

== Historio ==
La turkmena teritorio estis loĝata ekde la antikveco. tjurkaj triboj dediĉataj al la ĉevalbredado alvenis al la regiono en praaj tempoj, eble el la Altai-Montaro kaj ekloĝis en la ĉirkaŭo ekde la Karakuma dezerto ĝis [[Persio]], [[Sirio]] kaj [[Anatolio]].

La rusa armeo eniris la teritorion inter la 1860-a kaj 1870-a jardekoj. En [[1869]], estas konstruata la haveno de [[Krasnovodsko]], kaj en [[1874]] konsolidiĝis la rusa prezenco per la kreado de milita distrikto en [[Transkaspio]]. Aneksita de la [[Rusa Imperio]] inter [[1865]] kaj [[1885]], en [[1890]] la rusa regado sur Turkmenio estas kompleta.

Revoluciaj ventoj alvenis en [[1917]], kaj dum la interfrata milito ([[1918]]-[[1920]]) Turkmenio ankaŭ estis en la batalkampo. Post la fondiĝo de [[Sovetio]], la transkaspia teritorio ekde la jaro [[1921]] estas reorganizita kiel Turkestano, Turkmenio establiĝas kiel memstara [[respubliko]], sed samjare estis aneksita al la respublikaro de Sovetio kiel la [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]].

Dum tiu ĉi epoko estas fiksataj la landlimoj de la soveta respubliko kaj estas disvolvataj ambiciaj projektoj por profiti siajn naturajn rimedojn por la bonstato de Sovetio. Estas kreataj ŝprucosistemo kaj, iom post iom, la kotonproduktado kaj nafto konvertiĝas en la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj.

Post la disiĝo de [[Sovetio]], Turkmenio sendependiĝis. La polemika prezidanto [[Saparmurat Nijazov]] regis la politikan vivon de la lando ĝis lia forpaso la 21-an de [[decembro]] [[2006]].

Lia posteulo, [[Gurbangulj Berdimuĥamedov]], kunvokis elektadon la 11-an de [[februaro]] [[2007]], kie estis elektita kun 89,2% el la balotado Gurbangulj Berdimuĥamedov, kiu estis neagnoskata filo de la forpasinta prezidanto. Laŭ oficialaj datumoj, partoprenis 98,65% el la elektantoj, tamen, la opozicio asertis ke tiu procento ne superis 25% kaj akuzis la registaron je fraŭdo.

Berdimuĥamedov aplikis kelkajn reformojn al la aplikataj politikoj ĝis nuntempe, kiel la forigado de la nomo de lia antaŭulo de la nacia flago kaj la nuligado de leĝo kiu postulis du laborjarojn por eniri en universitaton, tamen li ratifis la kontinuecon de la politika sistemo komencita kaj disvolvita de Nijazov.

== Registaro kaj politiko ==
Turkmenio estas unupartia prezidenta respubliko, integrita en la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] kaj havas konstitucion ekde [[1992]], kiu oficiale deklaras la [[demokratio]]n.
Nuntempe Turkmenio troviĝas inter la landoj konsiderataj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kiel unu el la plej diktatoraj kaj subpremaj en la internacia sistemo; tiu ĉi organismo (UN) montris sian atentemon antaŭ la ripetata malobservado de la plej elementaj homaj rajtoj, kaj la diskriminacio kontraŭ la rusa kaj uzbeka malplimultoj. Ankaŭ la kredantoj de iu ajn [[religio]] malsama de la oficiala religio suferas diskriminacion kaj estas spionataj de la ŝtato.

Ekde la sendependiĝo, ĝia prezidento [[Saparmyrat Nyýazow]] kontrolis la povon je ĉiuj niveloj kiel ŝtatestro. Forpasis la 21-an de [[decembro]] [[2006]]. Turkmenio ratifis kelkajn gravajn traktatojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] rilate al la homaj rajtoj, sed en la lando ne ekzistas opoziciaj politikaj partioj kontraŭ la nuntempa [[Demokratia Partio de Turkmenio]], eĉ ne ekzistas disidentaj voĉoj sen persekutado aŭ atakado de la aŭtoritatoj. La amaskomunikiloj estas strikte kontrolataj de la registaro, kaj neniu el la grupoj pri la homaj rajtoj povas malferme labori en la lando. Ankaŭ ne eblas filmi aŭ foti en la lando pro la informadkontrolo, kvankam estas filtrataj ekstere multnombrajn informojn pri torturado kaj malbona traktado al enkarcerigitoj. La kuracistaro ne rajtas informi pri la malsanoj kiuj suferas la pacientoj.
[[Saparmyrat Nyýazow]] postulis grandan kultadon al sia persono, tial lia portreto troviĝas ĉie ajn: en la bankbiletoj kaj eĉ en boteloj de [[vodko]]. Li mem rebaptiĝis kiel ''&quot;Türkmenbaşy&quot;'' (Estro de la turkmenoj). La nacia festo korespondas lian naskiĝtagon, la 19-an de [[februaro]]. Dum lia regado ekzistis ora statuto je lia honoro kiu rondiras sur si mem en la centro de la ĉefurbo ([[Aŝĥabado]]), kaj ĝia vizaĝo ĉiam estas sunlumigita.

== Politika-teritoria organizado ==
{{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Turkmenio}}

[[Dosiero:TurkmenistanNumbered.png|eta|250ra|maldekstra|Provincoj de Turkmenio.]]
Turkmenio dividiĝas en kvin provincoj (''welayatlar'', singulare ''welayat''): ([[provinco Balkan|Balkan]], [[Provinco Ahal|Ahal]], [[Provinco Daşoguz|Daşoguz]], [[Lebap]] kaj [[Provinco Mary|Mary]]) kaj memstara urbo: [[Aŝĥabado]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Divido !! [[ISO 3166-2]] !! Ĉefurbo!! Areo (km²)!! Loĝantaro (1995) !! Mapo
|-
! [[Aŝĥabado]]
| || Aŝĥabado || || 773.400 &lt;small&gt;(est. 2004)&lt;/small&gt; ||
|-
! [[Ahal]]
| TM-A || [[Annau]] || 95.000 || 722.800 || 1
|-
! [[Balkan]]
| TM-B || [[Balkanabat]]　|| 138.000 || 424.700 || 2
|-
! [[Daşoguz]]
| TM-D || [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]] || 74.000 || 1.059.800 ||3
|-
! [[Lebap]]
| TM-L || [[Türkmenabat]] || 94.000　|| 1.034.700 || 4
|-
! [[Provinco Mary|Mary]]
| TM-M || [[Mary (Turkmenio)|Mary]] ||87.000 || 1.146.800 || 5
|}

== Geografio ==
[[Dosiero:Turkmenistan_MAPA.JPG|eta|350ra|dekstra|Mapo de Turkmenio.]]
Turkmenio havas areon de 488.000 km², la duoblo de [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] aŭ 3 % pli ol [[Kameruno|Kamerunio]]. Ĝi situas plejparte en la [[depresio]] de Turano (situanta inter la [[Kaspia Maro]] kaj [[Arala Maro]]), kaj estas preskaŭ tute kovrita de la [[Karakumo|karakuma dezerto]] kaj la [[altebenaĵo]] [[Karabil]]. Je la sudokcidento troviĝas la montĉenaro [[Kopetdago]], kiu disigas ĝin de [[Irano]]. Je la nordoriento kaj oriento penetras la rokajn bordojn de la altebenaĵo [[Ustyurt]], kiun Turkmenio kundividas kun [[Kazaĥio]] kaj [[Uzbekio]]. La tuta lando situas ene de [[Turkestano]].

La ĉefaj riveroj estas [[Amudarjo]], [[Atrak]] kaj [[Murgab]]. La turkmena marbordo ĉe la [[Kaspio|Kaspia Maro]] estas plata en sia norda duono kaj kruta en la centro kaj sudo. En la Kaspia Maro estas la insulo [[Ogurja Ada]].

La klimato estas subtropika kaj dezerta, kun malmulta pluvado. La ventoj estas varmaj kaj sekaj kaj la plej granda kvanto da pluvado okazas inter [[januaro]] kaj [[majo]].

* Vidu ankaŭ: [[rivero Uzbojo]]

== Ekonomio ==
La du ĉefaj ekonomiaj rimedoj de Turkmenio estas la [[kotono]] (iam ĝi estis la 10-a monda produktanto, sed la dezertigo reduktas la kotonproduktadon) kaj la [[Hidrokarbonido|hidrokarbidoj]]. La lando posedas rezervojn de [[gaso]] (kvara plej granda rezervo en la mondo&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(franca) &quot;[https://lu-cieandco.blogspot.be/2017/02/cent-auteurs-au-passa-porta-festival.html Soviétistan, un voyage en Asie centrale]&quot; (Sovetejo, vojaĝo en centra Azio), [[Erika Fatland]] (tradukita el la norvega fare de Alex Fouillet, Gaïa, 512 paĝoj, 2016. [https://norla.no/en/books/530 Alillingvaj eldonrajtoj] por ''Sovetia vojaĝo en centra Azio :'' Danio (Informations Forlag), Estonio (Tänapäev), Finnlando (Siltala Publishers), Francio (Gaïa Editions), Germanio ([[Suhrkamp]] Verlag), Barato (hindia kaj bengala lingvoj, Sampark), Italio (Marsilio), Nederlando (De Geus), Pollando (Foksal), Rusio (Ripol Classic Publishing Group),&lt;/ref&gt;) kaj [[petrolo]], kiuj havigas grandajn monsumojn . Pro sia izoliĝo disde la ĉefaj hidrokarbidaj konsumantoj, la lando forte dependas de siaj najbaroj, kio estis ofta konflikto, ĉefe kun [[Rusio]] kiu per la ŝtata entrepreno [[Gazpromo|Gazprom]] disdonas du trionojn de la gas-eksportado de Turkmenio.

{| style = align=&quot;right&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;bonita&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Eksportado al
! colspan=&quot;2&quot; | Importado el
|-
! Lando
! Procento
! Lando
! Procento
|-
| {{UKR}}
| 42,8 %
| {{TUR}}
| 17 %
|-
| {{IRN}}
| 14 %
| {{RUS}}
| 11 %
|-
| {{TUR}}
| 11 %
| {{ARE}}
| 8 %
|-
| {{ITA}}
| 9 %
| {{UKR}}
| 7,6 %
|-
| {{CHE}}
| 5 %
| {{FRA}}
| 6 %
|-
| Aliaj
| 18,2 %
| Aliaj
| 50,4 %
|-
|}

Kvankam Turkmenio estis unu el la landoj el la eŭrazia respublikaro de Sovetio, kiuj malplej suferis la ekonomiajn konsekvencojn de la disiĝo, la malfacilaj rilatoj inter la antikvaj respublikoj eĉ bojkotigis la eksportadon, speciale al [[Ukrainio]], kaj gvidis al kreskantaj ŝuldoj de kelkaj najbaroj kiuj aĉetas hidrokarbidojn al Turkmenio. La transiro al ekonomia sistemo multe pli malfermita post la falo de Sovetio ne solvis la rezultigitajn problemojn pro malnova teknologio de la industria kaj mina maŝinaro.

Dum la prezidanteco de Nyýazow, granda parto de la havigitaj profitoj estis uzataj por la beligado de la ĉefurbo kaj la kulto al la prezidento, sen videbla bonigado al la loĝantaro. Dum la jaro [[2004]], la maldung-indekso estis ĉirkaŭ 60 %, kaj simila procento de la loĝantaro vivis sub la malriĉlinio laŭ statistikoj de [[2003]]. Laŭ dekreto de la 14-a de [[aŭgusto]] [[2003]], akvo, gaso, elektro kaj salo estas senpage provizataj de la registaro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La ŝtata valuto estas la [[turkmena manato]]. Turkmenio havas fermitan ekonomion : nur unu ŝtatbankon&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La registaro celas malfermi sin al internacia turismo konstruante dekojn da novaj hoteloj en [[Avaza]] (proksime de la havenurbo [[Türkmenbaşy]]), sed turistoj ne montrus sin pro la 'sovetstila servado' kaj nur sporada interreta konekto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Loĝantaro ==
Turkmenio estas la malplej loĝata inter la antikvaj sovetaj respublikoj en Centra Azio (5 milionoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;). La loĝantaro ĉefe koncentriĝas ĉirkaŭ la riveroj kaj al marbordo de la [[Kaspio|Kaspia Maro]].

[[Dosiero:Turkmenistan demography.png|eta|Loĝantaro de 1992 al 2003]]
Aşgabat (Aŝĥabado) estas la plej loĝara [[urbo]] de Turkmenio (ĉ. 75.0000 loĝantojn). Aliaj gravaj loĝlokoj estas [[Türkmenabat]] (antaŭe Chärjew aŭ Chardzhov) kaj [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]]. La plimulto de la civitanoj de Turkmenio estas turkmenoj; aliaj etnaj grupoj inkluzivas rusojn, armenojn kaj uzbekojn. La rusa kaj uzbeka malplimultoj suferas ekde longaj jaroj diskriminacion rilate al la socia kaj politika vivo en la [[lando]]. La [[Turkmena lingvo|turkmena]] estas la [[oficiala lingvo]] de Turkmenio, kvankam la [[rusa lingvo]] ankoraŭ estas vaste parolata kiel &quot;lingvo de interetna komunikado&quot;, laŭ la [[konstitucio]] de [[1992]] kaj ke ekzistas ruslingva taggazeto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La edukado estas universala kaj deviga ĝis la mezlernejo. La jaroj de mezlernejo ĵuse reduktiĝis de 11 al 9 jaroj. Dum la lastaj jaroj estis fermitaj la publikaj [[biblioteko]]j, laŭ la preteksto ke la analbabeta loĝantaro (la plimulto) ne profitas ĝiajn servojn.

La sansistemo de Turkmenio heredita de la soveta sistemo ade paraliziĝas. La turkmena prezidanto lanĉis kampanjon por la fermiĝo de [[Malsanulejo|hospitaloj]], funkciante nur hospitalon en la ĉefurbo kaj maldungante ĉirkaŭ 15.000 sanlaboristojn.

== Kulturo ==
[[Dosiero:Turkmen man with camel.jpg|eta|250ra|Turkmeno apud kamelo kaj tradicie vestita kun sia ''telpek'' ĉapelo (foto de 1915).]]La loĝantoj de Turkmenio estis tradicie en sia plimulto, nomadaj ĉevalbredistoj kaj eĉ hodiaŭ post la disfalo de [[Sovetunio]], la urbigaj projektoj ne estis tre sukcesaj. Neniam estis unuigita [[nacio]] aŭ etna grupo ĝis la subpremo kaj devigo unuiĝi de [[Josif Stalin]] en la [[1930]]-aj jaroj. Malgraŭ tio ankoraŭ ili restas dividitaj laŭ [[Klano|klanoj]], kaj ĉiu klano havas sian propran [[dialekto]]n kaj tradiciajn vestaĵojn. La turkmenoj estas famaj pro ĉevalkulturo (''[[Aĥalteko|aĥalteka]]'' ĉevalraso) kaj la manufakturado de la ''Yomut-tapiŝoj'', kiuj estas teksaĵo bone ellaborita kaj kolorumita, kiu ankaŭ funkcias kiel klandistingilo. Knabinoj portas tradiciajn ruĝajn jupojn kaj havas [[Harplekto|harplektojn]].
[[Dosiero:Yomut asmalyk.jpg|alternative=Tipa turkmena tapiŝo Yomut |eta|Tipa turkmena tapiŝo ''Yomut'' |maldekstra]]
La turkmenoj estas [[Sunaismo|suniaj]] [[Islamo|muslimoj]], sed kiel la plimulto de la nomadaj regionoj, ili miksiĝis la islamajn doktrinojn kun [[Spiritualismo|spiritualaj]] praktikoj el la praislama periodo. Kiel konsekvenco ne ekzistas inter ili la koncepto pri religia militado.

Iu ajn turkmeno facile distingiĝas per la tradicia ĉapelo ''telpek'', farita el ŝafhaŭto, nigrakolora kaj kun grandaj dimensioj. Ankaŭ inkluziviĝas la larĝaj pantalonoj, altaj botoj ĝis la genuoj kaj kotonaj surtutoj

[[Turkmena kuirarto]] similas al tiu de la cetera Centra Azio. Plov ([[pilafo]]) estas la ĉefa nutraĵo, kiu ankaŭ estas servata dum festadoj. Ĝi konsistas el pecoj de ŝafaĵoj, karotoj kaj rizo frititaj en granda fandita kaldrono simila al fera forno.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|n=Kategorio:Turkmenio
|ReVo=turkmen#turkmen.0ujo
|ReVo titolo=Turkmenio/Turkmenujo 
}}
* [[Gonur Tepe]] (arkeologiejo)
* [[Karakumo]]
* [[Merv]]

== Eksteraj ligiloj ==
(en, ru, tk) [http://www.turkmenistan.gov.tm Oficiala retejo de la Turkmena Registaro]

(nl) [https://www.youtube.com/watch?v=m-wW0EdB6SA Turkmenistano], YouTube, pri nacio, kie mistero, kontrolo kaj beleco kuniĝas

{{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}}
{{Ŝtatoj en Azio}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Turkmenio| ]]
[[Kategorio:Landoj sen maraliro]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]]</text>
      <sha1>toap5gla6d4jiau7735cun7lalbvfh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365481</id>
      <parentid>9365478</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:06:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alifono</username>
        <id>114488</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Historio */</comment>
      <origin>9365481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15122" sha1="6i2n4wmkptwqjihil5y8slsf487hvf3" xml:space="preserve">{{Informkesto lando
|nomoenlokalingvo =Türkmenistan&lt;br /&gt;Туркмения (Turkmenija)
|transskribo =
|eonomo =Turkmenio
|flago =[[Dosiero:Flago-de-Turkmenio.svg|120ra|]]
|blazono =[[Dosiero:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|120ra|]]
|nacia himno =[[Nacia himno de Turkmenio]]
|nacia devizo =
|lokigo-bildo =[[Dosiero:LocationTurkmenistan.svg|200ra]]
|oficiala lingvo =[[turkmena]]
|lingvoj = [[Turkmena lingvo|turkmena]], [[Rusa lingvo|rusa]]
|ĉefurbo = [[Aŝĥabado]]
|religio = 
|km2 = 488100
|akvo = 
|loĝantoj = Turkmenoj
|loĝantaro = 4997503
|loĝdenso = 10.0
|vivlongeco =
|valuto = [[Turkmena manato]]
|valuta kodo =TMT
|horzono = +5
|ttt = tk
|landkodo =TKM, TK
|tel = +993
|politika sistemo = [[Unupartiismo|Unupartia]] [[Prezidenta respubliko]] sub [[totalisma]] [[Dinastio|hereda]] [[diktaturo]]
|ŝtatestro = [[Serdar Berdimuĥamedov]] (ekde marto 2022)
|ĉefministro = la ŝtatestro
|nacia tago = 
|sendependeco = 27-a de oktobro 1991
|de kiu =[[Sovetunio]]
|esperanto-asocio = 
|MEP =
|MEP jaro =
|MEP pokapa =
}}
'''Turkmenio''' (en la [[turkmena lingvo|turkmena]]: '''''Türkmenistan''''') estas lando en [[Centra Azio]], havas landlimojn nordoriente kun [[Kazaĥio]], norde kaj nordoriente kun [[Uzbekio]], sudokcidente kun [[Irano]], sudoriente kun [[Afganio]] kaj okcidente kun la [[Kaspio|Kaspia Maro]]; la plejparto de la lando estas regata de la [[Karakumo|Karakuma dezerto]], en ĝia teritorio trairas la riveroj Amudarjo, Atrak kaj Murgab. Estis unu el la centraziaj respublikoj de [[Sovetio]] nomata &quot;[[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]]&quot; ĝis ĝia malapero en [[1991]].

== Historio ==
La turkmena teritorio estis loĝata ekde la antikveco. tjurkaj triboj dediĉataj al la ĉevalbredado alvenis al la regiono en praaj tempoj, eble el la Altai-Montaro kaj ekloĝis en la ĉirkaŭo ekde la Karakuma dezerto ĝis [[Irano]], [[Sirio]] kaj [[Anatolio]].

La rusa armeo eniris la teritorion inter la 1860-a kaj 1870-a jardekoj. En [[1869]], estas konstruata la haveno de [[Türkmenbaşy]], kaj en [[1874]] konsolidiĝis la rusa prezenco per la kreado de milita distrikto en [[Transkaspio]]. Aneksita de la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]] inter [[1865]] kaj [[1885]], en [[1890]] la rusa regado sur Turkmenio estas kompleta.

Revoluciaj ventoj alvenis en [[1917]], kaj dum la interfrata milito ([[1918]]-[[1920]]) Turkmenio ankaŭ estis en la batalkampo. Post la fondiĝo de Sovetio, la transkaspia teritorio ekde la jaro [[1921]] estas reorganizita kiel Turkestano, Turkmenio establiĝas kiel memstara [[respubliko]], sed samjare estis aneksita al la respublikaro de Sovetio kiel la [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]].

Dum tiu ĉi epoko estas fiksataj la landlimoj de la soveta respubliko kaj estas disvolvataj ambiciaj projektoj por profiti siajn naturajn rimedojn por la bonstato de Sovetio. Estas kreataj ŝprucosistemo kaj, iom post iom, la kotonproduktado kaj nafto konvertiĝas en la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj.

Post la disiĝo de [[Sovetio]], Turkmenio sendependiĝis. La polemika prezidanto [[Saparmurat Nijazov]] regis la politikan vivon de la lando ĝis lia forpaso la 21-an de [[decembro]] [[2006]].

Lia posteulo, [[Gurbangulj Berdimuĥamedov]], kunvokis elektadon la 11-an de [[februaro]] [[2007]], kie estis elektita kun 89,2% el la balotado Gurbangulj Berdimuĥamedov, kiu estis neagnoskata filo de la forpasinta prezidanto. Laŭ oficialaj datumoj, partoprenis 98,65% el la elektantoj, tamen, la opozicio asertis ke tiu procento ne superis 25% kaj akuzis la registaron je fraŭdo.

Berdimuĥamedov aplikis kelkajn reformojn al la aplikataj politikoj ĝis nuntempe, kiel la forigado de la nomo de lia antaŭulo de la nacia flago kaj la nuligado de leĝo kiu postulis du laborjarojn por eniri en universitaton, tamen li ratifis la kontinuecon de la politika sistemo komencita kaj disvolvita de Nijazov.

== Registaro kaj politiko ==
Turkmenio estas unupartia prezidenta respubliko, integrita en la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] kaj havas konstitucion ekde [[1992]], kiu oficiale deklaras la [[demokratio]]n.
Nuntempe Turkmenio troviĝas inter la landoj konsiderataj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kiel unu el la plej diktatoraj kaj subpremaj en la internacia sistemo; tiu ĉi organismo (UN) montris sian atentemon antaŭ la ripetata malobservado de la plej elementaj homaj rajtoj, kaj la diskriminacio kontraŭ la rusa kaj uzbeka malplimultoj. Ankaŭ la kredantoj de iu ajn [[religio]] malsama de la oficiala religio suferas diskriminacion kaj estas spionataj de la ŝtato.

Ekde la sendependiĝo, ĝia prezidento [[Saparmyrat Nyýazow]] kontrolis la povon je ĉiuj niveloj kiel ŝtatestro. Forpasis la 21-an de [[decembro]] [[2006]]. Turkmenio ratifis kelkajn gravajn traktatojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] rilate al la homaj rajtoj, sed en la lando ne ekzistas opoziciaj politikaj partioj kontraŭ la nuntempa [[Demokratia Partio de Turkmenio]], eĉ ne ekzistas disidentaj voĉoj sen persekutado aŭ atakado de la aŭtoritatoj. La amaskomunikiloj estas strikte kontrolataj de la registaro, kaj neniu el la grupoj pri la homaj rajtoj povas malferme labori en la lando. Ankaŭ ne eblas filmi aŭ foti en la lando pro la informadkontrolo, kvankam estas filtrataj ekstere multnombrajn informojn pri torturado kaj malbona traktado al enkarcerigitoj. La kuracistaro ne rajtas informi pri la malsanoj kiuj suferas la pacientoj.
[[Saparmyrat Nyýazow]] postulis grandan kultadon al sia persono, tial lia portreto troviĝas ĉie ajn: en la bankbiletoj kaj eĉ en boteloj de [[vodko]]. Li mem rebaptiĝis kiel ''&quot;Türkmenbaşy&quot;'' (Estro de la turkmenoj). La nacia festo korespondas lian naskiĝtagon, la 19-an de [[februaro]]. Dum lia regado ekzistis ora statuto je lia honoro kiu rondiras sur si mem en la centro de la ĉefurbo ([[Aŝĥabado]]), kaj ĝia vizaĝo ĉiam estas sunlumigita.

== Politika-teritoria organizado ==
{{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Turkmenio}}

[[Dosiero:TurkmenistanNumbered.png|eta|250ra|maldekstra|Provincoj de Turkmenio.]]
Turkmenio dividiĝas en kvin provincoj (''welayatlar'', singulare ''welayat''): ([[provinco Balkan|Balkan]], [[Provinco Ahal|Ahal]], [[Provinco Daşoguz|Daşoguz]], [[Lebap]] kaj [[Provinco Mary|Mary]]) kaj memstara urbo: [[Aŝĥabado]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Divido !! [[ISO 3166-2]] !! Ĉefurbo!! Areo (km²)!! Loĝantaro (1995) !! Mapo
|-
! [[Aŝĥabado]]
| || Aŝĥabado || || 773.400 &lt;small&gt;(est. 2004)&lt;/small&gt; ||
|-
! [[Ahal]]
| TM-A || [[Annau]] || 95.000 || 722.800 || 1
|-
! [[Balkan]]
| TM-B || [[Balkanabat]]　|| 138.000 || 424.700 || 2
|-
! [[Daşoguz]]
| TM-D || [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]] || 74.000 || 1.059.800 ||3
|-
! [[Lebap]]
| TM-L || [[Türkmenabat]] || 94.000　|| 1.034.700 || 4
|-
! [[Provinco Mary|Mary]]
| TM-M || [[Mary (Turkmenio)|Mary]] ||87.000 || 1.146.800 || 5
|}

== Geografio ==
[[Dosiero:Turkmenistan_MAPA.JPG|eta|350ra|dekstra|Mapo de Turkmenio.]]
Turkmenio havas areon de 488.000 km², la duoblo de [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] aŭ 3 % pli ol [[Kameruno|Kamerunio]]. Ĝi situas plejparte en la [[depresio]] de Turano (situanta inter la [[Kaspia Maro]] kaj [[Arala Maro]]), kaj estas preskaŭ tute kovrita de la [[Karakumo|karakuma dezerto]] kaj la [[altebenaĵo]] [[Karabil]]. Je la sudokcidento troviĝas la montĉenaro [[Kopetdago]], kiu disigas ĝin de [[Irano]]. Je la nordoriento kaj oriento penetras la rokajn bordojn de la altebenaĵo [[Ustyurt]], kiun Turkmenio kundividas kun [[Kazaĥio]] kaj [[Uzbekio]]. La tuta lando situas ene de [[Turkestano]].

La ĉefaj riveroj estas [[Amudarjo]], [[Atrak]] kaj [[Murgab]]. La turkmena marbordo ĉe la [[Kaspio|Kaspia Maro]] estas plata en sia norda duono kaj kruta en la centro kaj sudo. En la Kaspia Maro estas la insulo [[Ogurja Ada]].

La klimato estas subtropika kaj dezerta, kun malmulta pluvado. La ventoj estas varmaj kaj sekaj kaj la plej granda kvanto da pluvado okazas inter [[januaro]] kaj [[majo]].

* Vidu ankaŭ: [[rivero Uzbojo]]

== Ekonomio ==
La du ĉefaj ekonomiaj rimedoj de Turkmenio estas la [[kotono]] (iam ĝi estis la 10-a monda produktanto, sed la dezertigo reduktas la kotonproduktadon) kaj la [[Hidrokarbonido|hidrokarbidoj]]. La lando posedas rezervojn de [[gaso]] (kvara plej granda rezervo en la mondo&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(franca) &quot;[https://lu-cieandco.blogspot.be/2017/02/cent-auteurs-au-passa-porta-festival.html Soviétistan, un voyage en Asie centrale]&quot; (Sovetejo, vojaĝo en centra Azio), [[Erika Fatland]] (tradukita el la norvega fare de Alex Fouillet, Gaïa, 512 paĝoj, 2016. [https://norla.no/en/books/530 Alillingvaj eldonrajtoj] por ''Sovetia vojaĝo en centra Azio :'' Danio (Informations Forlag), Estonio (Tänapäev), Finnlando (Siltala Publishers), Francio (Gaïa Editions), Germanio ([[Suhrkamp]] Verlag), Barato (hindia kaj bengala lingvoj, Sampark), Italio (Marsilio), Nederlando (De Geus), Pollando (Foksal), Rusio (Ripol Classic Publishing Group),&lt;/ref&gt;) kaj [[petrolo]], kiuj havigas grandajn monsumojn . Pro sia izoliĝo disde la ĉefaj hidrokarbidaj konsumantoj, la lando forte dependas de siaj najbaroj, kio estis ofta konflikto, ĉefe kun [[Rusio]] kiu per la ŝtata entrepreno [[Gazpromo|Gazprom]] disdonas du trionojn de la gas-eksportado de Turkmenio.

{| style = align=&quot;right&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;bonita&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Eksportado al
! colspan=&quot;2&quot; | Importado el
|-
! Lando
! Procento
! Lando
! Procento
|-
| {{UKR}}
| 42,8 %
| {{TUR}}
| 17 %
|-
| {{IRN}}
| 14 %
| {{RUS}}
| 11 %
|-
| {{TUR}}
| 11 %
| {{ARE}}
| 8 %
|-
| {{ITA}}
| 9 %
| {{UKR}}
| 7,6 %
|-
| {{CHE}}
| 5 %
| {{FRA}}
| 6 %
|-
| Aliaj
| 18,2 %
| Aliaj
| 50,4 %
|-
|}

Kvankam Turkmenio estis unu el la landoj el la eŭrazia respublikaro de Sovetio, kiuj malplej suferis la ekonomiajn konsekvencojn de la disiĝo, la malfacilaj rilatoj inter la antikvaj respublikoj eĉ bojkotigis la eksportadon, speciale al [[Ukrainio]], kaj gvidis al kreskantaj ŝuldoj de kelkaj najbaroj kiuj aĉetas hidrokarbidojn al Turkmenio. La transiro al ekonomia sistemo multe pli malfermita post la falo de Sovetio ne solvis la rezultigitajn problemojn pro malnova teknologio de la industria kaj mina maŝinaro.

Dum la prezidanteco de Nyýazow, granda parto de la havigitaj profitoj estis uzataj por la beligado de la ĉefurbo kaj la kulto al la prezidento, sen videbla bonigado al la loĝantaro. Dum la jaro [[2004]], la maldung-indekso estis ĉirkaŭ 60 %, kaj simila procento de la loĝantaro vivis sub la malriĉlinio laŭ statistikoj de [[2003]]. Laŭ dekreto de la 14-a de [[aŭgusto]] [[2003]], akvo, gaso, elektro kaj salo estas senpage provizataj de la registaro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La ŝtata valuto estas la [[turkmena manato]]. Turkmenio havas fermitan ekonomion : nur unu ŝtatbankon&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La registaro celas malfermi sin al internacia turismo konstruante dekojn da novaj hoteloj en [[Avaza]] (proksime de la havenurbo [[Türkmenbaşy]]), sed turistoj ne montrus sin pro la 'sovetstila servado' kaj nur sporada interreta konekto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Loĝantaro ==
Turkmenio estas la malplej loĝata inter la antikvaj sovetaj respublikoj en Centra Azio (5 milionoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;). La loĝantaro ĉefe koncentriĝas ĉirkaŭ la riveroj kaj al marbordo de la [[Kaspio|Kaspia Maro]].

[[Dosiero:Turkmenistan demography.png|eta|Loĝantaro de 1992 al 2003]]
Aşgabat (Aŝĥabado) estas la plej loĝara [[urbo]] de Turkmenio (ĉ. 75.0000 loĝantojn). Aliaj gravaj loĝlokoj estas [[Türkmenabat]] (antaŭe Chärjew aŭ Chardzhov) kaj [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]]. La plimulto de la civitanoj de Turkmenio estas turkmenoj; aliaj etnaj grupoj inkluzivas rusojn, armenojn kaj uzbekojn. La rusa kaj uzbeka malplimultoj suferas ekde longaj jaroj diskriminacion rilate al la socia kaj politika vivo en la [[lando]]. La [[Turkmena lingvo|turkmena]] estas la [[oficiala lingvo]] de Turkmenio, kvankam la [[rusa lingvo]] ankoraŭ estas vaste parolata kiel &quot;lingvo de interetna komunikado&quot;, laŭ la [[konstitucio]] de [[1992]] kaj ke ekzistas ruslingva taggazeto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La edukado estas universala kaj deviga ĝis la mezlernejo. La jaroj de mezlernejo ĵuse reduktiĝis de 11 al 9 jaroj. Dum la lastaj jaroj estis fermitaj la publikaj [[biblioteko]]j, laŭ la preteksto ke la analbabeta loĝantaro (la plimulto) ne profitas ĝiajn servojn.

La sansistemo de Turkmenio heredita de la soveta sistemo ade paraliziĝas. La turkmena prezidanto lanĉis kampanjon por la fermiĝo de [[Malsanulejo|hospitaloj]], funkciante nur hospitalon en la ĉefurbo kaj maldungante ĉirkaŭ 15.000 sanlaboristojn.

== Kulturo ==
[[Dosiero:Turkmen man with camel.jpg|eta|250ra|Turkmeno apud kamelo kaj tradicie vestita kun sia ''telpek'' ĉapelo (foto de 1915).]]La loĝantoj de Turkmenio estis tradicie en sia plimulto, nomadaj ĉevalbredistoj kaj eĉ hodiaŭ post la disfalo de [[Sovetunio]], la urbigaj projektoj ne estis tre sukcesaj. Neniam estis unuigita [[nacio]] aŭ etna grupo ĝis la subpremo kaj devigo unuiĝi de [[Josif Stalin]] en la [[1930]]-aj jaroj. Malgraŭ tio ankoraŭ ili restas dividitaj laŭ [[Klano|klanoj]], kaj ĉiu klano havas sian propran [[dialekto]]n kaj tradiciajn vestaĵojn. La turkmenoj estas famaj pro ĉevalkulturo (''[[Aĥalteko|aĥalteka]]'' ĉevalraso) kaj la manufakturado de la ''Yomut-tapiŝoj'', kiuj estas teksaĵo bone ellaborita kaj kolorumita, kiu ankaŭ funkcias kiel klandistingilo. Knabinoj portas tradiciajn ruĝajn jupojn kaj havas [[Harplekto|harplektojn]].
[[Dosiero:Yomut asmalyk.jpg|alternative=Tipa turkmena tapiŝo Yomut |eta|Tipa turkmena tapiŝo ''Yomut'' |maldekstra]]
La turkmenoj estas [[Sunaismo|suniaj]] [[Islamo|muslimoj]], sed kiel la plimulto de la nomadaj regionoj, ili miksiĝis la islamajn doktrinojn kun [[Spiritualismo|spiritualaj]] praktikoj el la praislama periodo. Kiel konsekvenco ne ekzistas inter ili la koncepto pri religia militado.

Iu ajn turkmeno facile distingiĝas per la tradicia ĉapelo ''telpek'', farita el ŝafhaŭto, nigrakolora kaj kun grandaj dimensioj. Ankaŭ inkluziviĝas la larĝaj pantalonoj, altaj botoj ĝis la genuoj kaj kotonaj surtutoj

[[Turkmena kuirarto]] similas al tiu de la cetera Centra Azio. Plov ([[pilafo]]) estas la ĉefa nutraĵo, kiu ankaŭ estas servata dum festadoj. Ĝi konsistas el pecoj de ŝafaĵoj, karotoj kaj rizo frititaj en granda fandita kaldrono simila al fera forno.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|n=Kategorio:Turkmenio
|ReVo=turkmen#turkmen.0ujo
|ReVo titolo=Turkmenio/Turkmenujo 
}}
* [[Gonur Tepe]] (arkeologiejo)
* [[Karakumo]]
* [[Merv]]

== Eksteraj ligiloj ==
(en, ru, tk) [http://www.turkmenistan.gov.tm Oficiala retejo de la Turkmena Registaro]

(nl) [https://www.youtube.com/watch?v=m-wW0EdB6SA Turkmenistano], YouTube, pri nacio, kie mistero, kontrolo kaj beleco kuniĝas

{{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}}
{{Ŝtatoj en Azio}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Turkmenio| ]]
[[Kategorio:Landoj sen maraliro]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]]</text>
      <sha1>6i2n4wmkptwqjihil5y8slsf487hvf3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365483</id>
      <parentid>9365481</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:10:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alifono</username>
        <id>114488</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15102" sha1="t2ivdog8lm2pqh8icmzcd631w9kfc0f" xml:space="preserve">{{Informkesto lando
|nomoenlokalingvo =Türkmenistan&lt;br /&gt;Туркмения (Turkmenija)
|transskribo =
|eonomo =Turkmenio
|flago =[[Dosiero:Flago-de-Turkmenio.svg|120ra|]]
|blazono =[[Dosiero:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|120ra|]]
|nacia himno =[[Nacia himno de Turkmenio]]
|nacia devizo =
|lokigo-bildo =[[Dosiero:LocationTurkmenistan.svg|200ra]]
|oficiala lingvo =[[turkmena]]
|lingvoj = [[Turkmena lingvo|turkmena]], [[Rusa lingvo|rusa]]
|ĉefurbo = [[Aŝĥabado]]
|religio = 
|km2 = 488100
|akvo = 
|loĝantoj = Turkmenoj
|loĝantaro = 4997503
|loĝdenso = 10.0
|vivlongeco =
|valuto = [[Turkmena manato]]
|valuta kodo =TMT
|horzono = +5
|ttt = tk
|landkodo =TKM, TK
|tel = +993
|politika sistemo = [[Unupartiismo|Unupartia]] [[Prezidenta respubliko]] sub [[totalisma]] [[Dinastio|hereda]] [[diktaturo]]
|ŝtatestro = [[Serdar Berdimuĥamedov]] (ekde marto 2022)
|ĉefministro = la ŝtatestro
|nacia tago = 
|sendependeco = 27-a de oktobro 1991
|de kiu =[[Sovetunio]]
|esperanto-asocio = 
|MEP =
|MEP jaro =
|MEP pokapa =
}}
'''Turkmenio''' (en la [[turkmena lingvo|turkmena]]: '''''Türkmenistan''''') estas lando en [[Centra Azio]], havas landlimojn nordoriente kun [[Kazaĥio]], norde kaj nordoriente kun [[Uzbekio]], sudokcidente kun [[Irano]], sudoriente kun [[Afganio]] kaj okcidente kun la [[Kaspio|Kaspia Maro]]; la plejparto de la lando estas regata de la [[Karakumo|Karakuma dezerto]], en ĝia teritorio trairas la riveroj Amudarjo, Atrak kaj Murgab. Estis unu el la centraziaj respublikoj de [[Sovetunio]] nomata &quot;[[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]]&quot; ĝis ĝia malapero en [[1991]].

== Historio ==
La turkmena teritorio estis loĝata ekde la antikveco. tjurkaj triboj dediĉataj al la ĉevalbredado alvenis al la regiono en praaj tempoj, eble el la Altai-Montaro kaj ekloĝis en la ĉirkaŭo ekde la Karakuma dezerto ĝis [[Irano]], [[Sirio]] kaj [[Anatolio]].

La rusa armeo eniris la teritorion inter la 1860-a kaj 1870-a jardekoj. En [[1869]], estas konstruata la haveno de [[Türkmenbaşy]], kaj en [[1874]] konsolidiĝis la rusa prezenco per la kreado de milita distrikto en [[Transkaspio]]. Aneksita de la Rusa Imperio inter [[1865]] kaj [[1885]], en [[1890]] la rusa regado sur Turkmenio estas kompleta.

Revoluciaj ventoj alvenis en [[1917]], kaj dum la interfrata milito ([[1918]]-[[1920]]) Turkmenio ankaŭ estis en la batalkampo. Post la fondiĝo de Sovetunio, la transkaspia teritorio ekde la jaro [[1921]] estas reorganizita kiel Turkestano, Turkmenio establiĝas kiel memstara [[respubliko]], sed samjare estis aneksita al la respublikaro de Sovetio kiel la [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]].

Dum tiu ĉi epoko estas fiksataj la landlimoj de la soveta respubliko kaj estas disvolvataj ambiciaj projektoj por profiti siajn naturajn rimedojn por la bonstato de Sovetio. Estas kreataj ŝprucosistemo kaj, iom post iom, la kotonproduktado kaj nafto konvertiĝas en la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj.

Post la disiĝo de Sovetunio, Turkmenio sendependiĝis. La polemika prezidanto [[Saparmurat Nijazov]] regis la politikan vivon de la lando ĝis lia forpaso la 21-an de [[decembro]] [[2006]].

Lia posteulo, [[Gurbanguli Berdimuĥamedov]], kunvokis elektadon la 11-an de [[februaro]] [[2007]], kie estis elektita kun 89,2% el la balotado Gurbangulj Berdimuĥamedov, kiu estis neagnoskata filo de la forpasinta prezidanto. Laŭ oficialaj datumoj, partoprenis 98,65% el la elektantoj, tamen, la opozicio asertis ke tiu procento ne superis 25% kaj akuzis la registaron je fraŭdo.

Berdimuĥamedov aplikis kelkajn reformojn al la aplikataj politikoj ĝis nuntempe, kiel la forigado de la nomo de lia antaŭulo de la nacia flago kaj la nuligado de leĝo kiu postulis du laborjarojn por eniri en universitaton, tamen li ratifis la kontinuecon de la politika sistemo komencita kaj disvolvita de Nijazov.

== Registaro kaj politiko ==
Turkmenio estas unupartia prezidenta respubliko, integrita en la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] kaj havas konstitucion ekde [[1992]], kiu oficiale deklaras la [[demokratio]]n.
Nuntempe Turkmenio troviĝas inter la landoj konsiderataj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kiel unu el la plej diktatoraj kaj subpremaj en la internacia sistemo; tiu ĉi organismo (UN) montris sian atentemon antaŭ la ripetata malobservado de la plej elementaj homaj rajtoj, kaj la diskriminacio kontraŭ la rusa kaj uzbeka malplimultoj. Ankaŭ la kredantoj de iu ajn [[religio]] malsama de la oficiala religio suferas diskriminacion kaj estas spionataj de la ŝtato.

Ekde la sendependiĝo, ĝia prezidento Saparmyrat Nyýazow kontrolis la povon je ĉiuj niveloj kiel ŝtatestro. Forpasis la 21-an de [[decembro]] [[2006]]. Turkmenio ratifis kelkajn gravajn traktatojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] rilate al la homaj rajtoj, sed en la lando ne ekzistas opoziciaj politikaj partioj kontraŭ la nuntempa [[Demokratia Partio de Turkmenio]], eĉ ne ekzistas disidentaj voĉoj sen persekutado aŭ atakado de la aŭtoritatoj. La amaskomunikiloj estas strikte kontrolataj de la registaro, kaj neniu el la grupoj pri la homaj rajtoj povas malferme labori en la lando. Ankaŭ ne eblas filmi aŭ foti en la lando pro la informadkontrolo, kvankam estas filtrataj ekstere multnombrajn informojn pri torturado kaj malbona traktado al enkarcerigitoj. La kuracistaro ne rajtas informi pri la malsanoj kiuj suferas la pacientoj.
[[Saparmyrat Nyýazow]] postulis grandan kultadon al sia persono, tial lia portreto troviĝas ĉie ajn: en la bankbiletoj kaj eĉ en boteloj de [[vodko]]. Li mem rebaptiĝis kiel ''&quot;Türkmenbaşy&quot;'' (Estro de la turkmenoj). La nacia festo korespondas lian naskiĝtagon, la 19-an de [[februaro]]. Dum lia regado ekzistis ora statuto je lia honoro kiu rondiras sur si mem en la centro de la ĉefurbo ([[Aŝĥabado]]), kaj ĝia vizaĝo ĉiam estas sunlumigita.

== Politika-teritoria organizado ==
{{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Turkmenio}}

[[Dosiero:TurkmenistanNumbered.png|eta|250ra|maldekstra|Provincoj de Turkmenio.]]
Turkmenio dividiĝas en kvin provincoj (''welayatlar'', singulare ''welayat''): ([[provinco Balkan|Balkan]], [[Provinco Ahal|Ahal]], [[Provinco Daşoguz|Daşoguz]], [[Lebap]] kaj [[Provinco Mary|Mary]]) kaj memstara urbo: [[Aŝĥabado]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Divido !! [[ISO 3166-2]] !! Ĉefurbo!! Areo (km²)!! Loĝantaro (1995) !! Mapo
|-
! [[Aŝĥabado]]
| || Aŝĥabado || || 773.400 &lt;small&gt;(est. 2004)&lt;/small&gt; ||
|-
! [[Ahal]]
| TM-A || [[Annau]] || 95.000 || 722.800 || 1
|-
! [[Balkan]]
| TM-B || [[Balkanabat]]　|| 138.000 || 424.700 || 2
|-
! [[Daşoguz]]
| TM-D || [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]] || 74.000 || 1.059.800 ||3
|-
! [[Lebap]]
| TM-L || [[Türkmenabat]] || 94.000　|| 1.034.700 || 4
|-
! [[Provinco Mary|Mary]]
| TM-M || [[Mary (Turkmenio)|Mary]] ||87.000 || 1.146.800 || 5
|}

== Geografio ==
[[Dosiero:Turkmenistan_MAPA.JPG|eta|350ra|dekstra|Mapo de Turkmenio.]]
Turkmenio havas areon de 488.000 km², la duoblo de [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] aŭ 3 % pli ol [[Kameruno|Kamerunio]]. Ĝi situas plejparte en la [[depresio]] de Turano (situanta inter la [[Kaspia Maro]] kaj [[Arala Maro]]), kaj estas preskaŭ tute kovrita de la [[Karakumo|karakuma dezerto]] kaj la [[altebenaĵo]] [[Karabil]]. Je la sudokcidento troviĝas la montĉenaro [[Kopetdago]], kiu disigas ĝin de [[Irano]]. Je la nordoriento kaj oriento penetras la rokajn bordojn de la altebenaĵo [[Ustyurt]], kiun Turkmenio kundividas kun [[Kazaĥio]] kaj [[Uzbekio]]. La tuta lando situas ene de [[Turkestano]].

La ĉefaj riveroj estas [[Amudarjo]], [[Atrak]] kaj [[Murgab]]. La turkmena marbordo ĉe la [[Kaspio|Kaspia Maro]] estas plata en sia norda duono kaj kruta en la centro kaj sudo. En la Kaspia Maro estas la insulo [[Ogurja Ada]].

La klimato estas subtropika kaj dezerta, kun malmulta pluvado. La ventoj estas varmaj kaj sekaj kaj la plej granda kvanto da pluvado okazas inter [[januaro]] kaj [[majo]].

* Vidu ankaŭ: [[rivero Uzbojo]]

== Ekonomio ==
La du ĉefaj ekonomiaj rimedoj de Turkmenio estas la [[kotono]] (iam ĝi estis la 10-a monda produktanto, sed la dezertigo reduktas la kotonproduktadon) kaj la [[Hidrokarbonido|hidrokarbidoj]]. La lando posedas rezervojn de [[gaso]] (kvara plej granda rezervo en la mondo&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(franca) &quot;[https://lu-cieandco.blogspot.be/2017/02/cent-auteurs-au-passa-porta-festival.html Soviétistan, un voyage en Asie centrale]&quot; (Sovetejo, vojaĝo en centra Azio), [[Erika Fatland]] (tradukita el la norvega fare de Alex Fouillet, Gaïa, 512 paĝoj, 2016. [https://norla.no/en/books/530 Alillingvaj eldonrajtoj] por ''Sovetia vojaĝo en centra Azio :'' Danio (Informations Forlag), Estonio (Tänapäev), Finnlando (Siltala Publishers), Francio (Gaïa Editions), Germanio ([[Suhrkamp]] Verlag), Barato (hindia kaj bengala lingvoj, Sampark), Italio (Marsilio), Nederlando (De Geus), Pollando (Foksal), Rusio (Ripol Classic Publishing Group),&lt;/ref&gt;) kaj [[petrolo]], kiuj havigas grandajn monsumojn . Pro sia izoliĝo disde la ĉefaj hidrokarbidaj konsumantoj, la lando forte dependas de siaj najbaroj, kio estis ofta konflikto, ĉefe kun [[Rusio]] kiu per la ŝtata entrepreno [[Gazpromo|Gazprom]] disdonas du trionojn de la gas-eksportado de Turkmenio.

{| style = align=&quot;right&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;bonita&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Eksportado al
! colspan=&quot;2&quot; | Importado el
|-
! Lando
! Procento
! Lando
! Procento
|-
| {{UKR}}
| 42,8 %
| {{TUR}}
| 17 %
|-
| {{IRN}}
| 14 %
| {{RUS}}
| 11 %
|-
| {{TUR}}
| 11 %
| {{ARE}}
| 8 %
|-
| {{ITA}}
| 9 %
| {{UKR}}
| 7,6 %
|-
| {{CHE}}
| 5 %
| {{FRA}}
| 6 %
|-
| Aliaj
| 18,2 %
| Aliaj
| 50,4 %
|-
|}

Kvankam Turkmenio estis unu el la landoj el la eŭrazia respublikaro de Sovetio, kiuj malplej suferis la ekonomiajn konsekvencojn de la disiĝo, la malfacilaj rilatoj inter la antikvaj respublikoj eĉ bojkotigis la eksportadon, speciale al [[Ukrainio]], kaj gvidis al kreskantaj ŝuldoj de kelkaj najbaroj kiuj aĉetas hidrokarbidojn al Turkmenio. La transiro al ekonomia sistemo multe pli malfermita post la falo de Sovetio ne solvis la rezultigitajn problemojn pro malnova teknologio de la industria kaj mina maŝinaro.

Dum la prezidanteco de Nyýazow, granda parto de la havigitaj profitoj estis uzataj por la beligado de la ĉefurbo kaj la kulto al la prezidento, sen videbla bonigado al la loĝantaro. Dum la jaro [[2004]], la maldung-indekso estis ĉirkaŭ 60 %, kaj simila procento de la loĝantaro vivis sub la malriĉlinio laŭ statistikoj de [[2003]]. Laŭ dekreto de la 14-a de [[aŭgusto]] [[2003]], akvo, gaso, elektro kaj salo estas senpage provizataj de la registaro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La ŝtata valuto estas la [[turkmena manato]]. Turkmenio havas fermitan ekonomion : nur unu ŝtatbankon&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La registaro celas malfermi sin al internacia turismo konstruante dekojn da novaj hoteloj en [[Avaza]] (proksime de la havenurbo [[Türkmenbaşy]]), sed turistoj ne montrus sin pro la 'sovetstila servado' kaj nur sporada interreta konekto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Loĝantaro ==
Turkmenio estas la malplej loĝata inter la antikvaj sovetaj respublikoj en Centra Azio (5 milionoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;). La loĝantaro ĉefe koncentriĝas ĉirkaŭ la riveroj kaj al marbordo de la [[Kaspio|Kaspia Maro]].

[[Dosiero:Turkmenistan demography.png|eta|Loĝantaro de 1992 al 2003]]
Aşgabat (Aŝĥabado) estas la plej loĝara [[urbo]] de Turkmenio (ĉ. 75.0000 loĝantojn). Aliaj gravaj loĝlokoj estas [[Türkmenabat]] (antaŭe Chärjew aŭ Chardzhov) kaj [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]]. La plimulto de la civitanoj de Turkmenio estas turkmenoj; aliaj etnaj grupoj inkluzivas rusojn, armenojn kaj uzbekojn. La rusa kaj uzbeka malplimultoj suferas ekde longaj jaroj diskriminacion rilate al la socia kaj politika vivo en la [[lando]]. La [[Turkmena lingvo|turkmena]] estas la [[oficiala lingvo]] de Turkmenio, kvankam la [[rusa lingvo]] ankoraŭ estas vaste parolata kiel &quot;lingvo de interetna komunikado&quot;, laŭ la [[konstitucio]] de [[1992]] kaj ke ekzistas ruslingva taggazeto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La edukado estas universala kaj deviga ĝis la mezlernejo. La jaroj de mezlernejo ĵuse reduktiĝis de 11 al 9 jaroj. Dum la lastaj jaroj estis fermitaj la publikaj [[biblioteko]]j, laŭ la preteksto ke la analbabeta loĝantaro (la plimulto) ne profitas ĝiajn servojn.

La sansistemo de Turkmenio heredita de la soveta sistemo ade paraliziĝas. La turkmena prezidanto lanĉis kampanjon por la fermiĝo de [[Malsanulejo|hospitaloj]], funkciante nur hospitalon en la ĉefurbo kaj maldungante ĉirkaŭ 15.000 sanlaboristojn.

== Kulturo ==
[[Dosiero:Turkmen man with camel.jpg|eta|250ra|Turkmeno apud kamelo kaj tradicie vestita kun sia ''telpek'' ĉapelo (foto de 1915).]]La loĝantoj de Turkmenio estis tradicie en sia plimulto, nomadaj ĉevalbredistoj kaj eĉ hodiaŭ post la disfalo de [[Sovetunio]], la urbigaj projektoj ne estis tre sukcesaj. Neniam estis unuigita [[nacio]] aŭ etna grupo ĝis la subpremo kaj devigo unuiĝi de [[Josif Stalin]] en la [[1930]]-aj jaroj. Malgraŭ tio ankoraŭ ili restas dividitaj laŭ [[Klano|klanoj]], kaj ĉiu klano havas sian propran [[dialekto]]n kaj tradiciajn vestaĵojn. La turkmenoj estas famaj pro ĉevalkulturo (''[[Aĥalteko|aĥalteka]]'' ĉevalraso) kaj la manufakturado de la ''Yomut-tapiŝoj'', kiuj estas teksaĵo bone ellaborita kaj kolorumita, kiu ankaŭ funkcias kiel klandistingilo. Knabinoj portas tradiciajn ruĝajn jupojn kaj havas [[Harplekto|harplektojn]].
[[Dosiero:Yomut asmalyk.jpg|alternative=Tipa turkmena tapiŝo Yomut |eta|Tipa turkmena tapiŝo ''Yomut'' |maldekstra]]
La turkmenoj estas [[Sunaismo|suniaj]] [[Islamo|muslimoj]], sed kiel la plimulto de la nomadaj regionoj, ili miksiĝis la islamajn doktrinojn kun [[Spiritualismo|spiritualaj]] praktikoj el la praislama periodo. Kiel konsekvenco ne ekzistas inter ili la koncepto pri religia militado.

Iu ajn turkmeno facile distingiĝas per la tradicia ĉapelo ''telpek'', farita el ŝafhaŭto, nigrakolora kaj kun grandaj dimensioj. Ankaŭ inkluziviĝas la larĝaj pantalonoj, altaj botoj ĝis la genuoj kaj kotonaj surtutoj

[[Turkmena kuirarto]] similas al tiu de la cetera Centra Azio. Plov ([[pilafo]]) estas la ĉefa nutraĵo, kiu ankaŭ estas servata dum festadoj. Ĝi konsistas el pecoj de ŝafaĵoj, karotoj kaj rizo frititaj en granda fandita kaldrono simila al fera forno.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|n=Kategorio:Turkmenio
|ReVo=turkmen#turkmen.0ujo
|ReVo titolo=Turkmenio/Turkmenujo 
}}
* [[Gonur Tepe]] (arkeologiejo)
* [[Karakumo]]
* [[Merv]]

== Eksteraj ligiloj ==
(en, ru, tk) [http://www.turkmenistan.gov.tm Oficiala retejo de la Turkmena Registaro]

(nl) [https://www.youtube.com/watch?v=m-wW0EdB6SA Turkmenistano], YouTube, pri nacio, kie mistero, kontrolo kaj beleco kuniĝas

{{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}}
{{Ŝtatoj en Azio}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Turkmenio| ]]
[[Kategorio:Landoj sen maraliro]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]]</text>
      <sha1>t2ivdog8lm2pqh8icmzcd631w9kfc0f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365496</id>
      <parentid>9365483</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:15:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alifono</username>
        <id>114488</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Registaro kaj politiko */</comment>
      <origin>9365496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15121" sha1="l05t9n8soz5rjc0u6174zcw2pl8sqpe" xml:space="preserve">{{Informkesto lando
|nomoenlokalingvo =Türkmenistan&lt;br /&gt;Туркмения (Turkmenija)
|transskribo =
|eonomo =Turkmenio
|flago =[[Dosiero:Flago-de-Turkmenio.svg|120ra|]]
|blazono =[[Dosiero:Coat of Arms of Turkmenistan.svg|120ra|]]
|nacia himno =[[Nacia himno de Turkmenio]]
|nacia devizo =
|lokigo-bildo =[[Dosiero:LocationTurkmenistan.svg|200ra]]
|oficiala lingvo =[[turkmena]]
|lingvoj = [[Turkmena lingvo|turkmena]], [[Rusa lingvo|rusa]]
|ĉefurbo = [[Aŝĥabado]]
|religio = 
|km2 = 488100
|akvo = 
|loĝantoj = Turkmenoj
|loĝantaro = 4997503
|loĝdenso = 10.0
|vivlongeco =
|valuto = [[Turkmena manato]]
|valuta kodo =TMT
|horzono = +5
|ttt = tk
|landkodo =TKM, TK
|tel = +993
|politika sistemo = [[Unupartiismo|Unupartia]] [[Prezidenta respubliko]] sub [[totalisma]] [[Dinastio|hereda]] [[diktaturo]]
|ŝtatestro = [[Serdar Berdimuĥamedov]] (ekde marto 2022)
|ĉefministro = la ŝtatestro
|nacia tago = 
|sendependeco = 27-a de oktobro 1991
|de kiu =[[Sovetunio]]
|esperanto-asocio = 
|MEP =
|MEP jaro =
|MEP pokapa =
}}
'''Turkmenio''' (en la [[turkmena lingvo|turkmena]]: '''''Türkmenistan''''') estas lando en [[Centra Azio]], havas landlimojn nordoriente kun [[Kazaĥio]], norde kaj nordoriente kun [[Uzbekio]], sudokcidente kun [[Irano]], sudoriente kun [[Afganio]] kaj okcidente kun la [[Kaspio|Kaspia Maro]]; la plejparto de la lando estas regata de la [[Karakumo|Karakuma dezerto]], en ĝia teritorio trairas la riveroj Amudarjo, Atrak kaj Murgab. Estis unu el la centraziaj respublikoj de [[Sovetunio]] nomata &quot;[[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]]&quot; ĝis ĝia malapero en [[1991]].

== Historio ==
La turkmena teritorio estis loĝata ekde la antikveco. tjurkaj triboj dediĉataj al la ĉevalbredado alvenis al la regiono en praaj tempoj, eble el la Altai-Montaro kaj ekloĝis en la ĉirkaŭo ekde la Karakuma dezerto ĝis [[Irano]], [[Sirio]] kaj [[Anatolio]].

La rusa armeo eniris la teritorion inter la 1860-a kaj 1870-a jardekoj. En [[1869]], estas konstruata la haveno de [[Türkmenbaşy]], kaj en [[1874]] konsolidiĝis la rusa prezenco per la kreado de milita distrikto en [[Transkaspio]]. Aneksita de la Rusa Imperio inter [[1865]] kaj [[1885]], en [[1890]] la rusa regado sur Turkmenio estas kompleta.

Revoluciaj ventoj alvenis en [[1917]], kaj dum la interfrata milito ([[1918]]-[[1920]]) Turkmenio ankaŭ estis en la batalkampo. Post la fondiĝo de Sovetunio, la transkaspia teritorio ekde la jaro [[1921]] estas reorganizita kiel Turkestano, Turkmenio establiĝas kiel memstara [[respubliko]], sed samjare estis aneksita al la respublikaro de Sovetio kiel la [[Turkmena Soveta Socialisma Respubliko]].

Dum tiu ĉi epoko estas fiksataj la landlimoj de la soveta respubliko kaj estas disvolvataj ambiciaj projektoj por profiti siajn naturajn rimedojn por la bonstato de Sovetio. Estas kreataj ŝprucosistemo kaj, iom post iom, la kotonproduktado kaj nafto konvertiĝas en la ĉefaj ekonomiaj aktivecoj.

Post la disiĝo de Sovetunio, Turkmenio sendependiĝis. La polemika prezidanto [[Saparmurat Nijazov]] regis la politikan vivon de la lando ĝis lia forpaso la 21-an de [[decembro]] [[2006]].

Lia posteulo, [[Gurbanguli Berdimuĥamedov]], kunvokis elektadon la 11-an de [[februaro]] [[2007]], kie estis elektita kun 89,2% el la balotado Gurbangulj Berdimuĥamedov, kiu estis neagnoskata filo de la forpasinta prezidanto. Laŭ oficialaj datumoj, partoprenis 98,65% el la elektantoj, tamen, la opozicio asertis ke tiu procento ne superis 25% kaj akuzis la registaron je fraŭdo.

Berdimuĥamedov aplikis kelkajn reformojn al la aplikataj politikoj ĝis nuntempe, kiel la forigado de la nomo de lia antaŭulo de la nacia flago kaj la nuligado de leĝo kiu postulis du laborjarojn por eniri en universitaton, tamen li ratifis la kontinuecon de la politika sistemo komencita kaj disvolvita de Nijazov.

== Registaro kaj politiko ==
Turkmenio estas unupartia prezidenta respubliko, integrita en la [[Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj]] kaj havas konstitucion ekde [[1992]], kiu oficiale deklaras la [[demokratio]]n.
Nuntempe Turkmenio troviĝas inter la landoj konsiderataj de [[Unuiĝintaj Nacioj]] kiel unu el la plej diktatoraj kaj subpremaj en la internacia sistemo; tiu ĉi organismo (UN) montris sian atentemon antaŭ la ripetata malobservado de la plej elementaj homaj rajtoj, kaj la diskriminacio kontraŭ la rusa kaj uzbeka malplimultoj. Ankaŭ la kredantoj de iu ajn [[religio]] malsama de la oficiala religio suferas diskriminacion kaj estas spionataj de la ŝtato.

Ekde la sendependiĝo, ĝia prezidento Saparmyrat Nyýazow kontrolis la povon je ĉiuj niveloj kiel ŝtatestro. Forpasis la 21-an de [[decembro]] [[2006]]. Turkmenio ratifis kelkajn gravajn traktatojn de [[Unuiĝintaj Nacioj]] rilate al la homaj rajtoj, sed en la lando ne ekzistas opoziciaj politikaj partioj kontraŭ la nuntempa [[Demokratia Partio de Turkmenio]], eĉ ne ekzistas disidentaj voĉoj sen persekutado aŭ atakado de la aŭtoritatoj. La amaskomunikiloj estas strikte kontrolataj de la registaro, kaj neniu el la grupoj pri la homaj rajtoj povas malferme labori en la lando. Ankaŭ ne eblas filmi aŭ foti en la lando pro la informadkontrolo, kvankam estas filtrataj ekstere multnombrajn informojn pri torturado kaj malbona traktado al enkarcerigitoj. La kuracistaro ne rajtas informi pri la malsanoj kiuj suferas la pacientoj.[[Saparmurat Nijazov|Saparmurat Nyýazow]] postulis grandan kultadon al sia persono, tial lia portreto troviĝas ĉie ajn: en la bankbiletoj kaj eĉ en boteloj de [[vodko]]. Li mem rebaptiĝis kiel ''&quot;Türkmenbaşy&quot;'' (Estro de la turkmenoj). La nacia festo korespondas lian naskiĝtagon, la 19-an de [[februaro]]. Dum lia regado ekzistis ora statuto je lia honoro kiu rondiras sur si mem en la centro de la ĉefurbo ([[Aŝĥabado]]), kaj ĝia vizaĝo ĉiam estas sunlumigita.

== Politika-teritoria organizado ==
{{Ĉefartikolo|Teritoria organizado de Turkmenio}}

[[Dosiero:TurkmenistanNumbered.png|eta|250ra|maldekstra|Provincoj de Turkmenio.]]
Turkmenio dividiĝas en kvin provincoj (''welayatlar'', singulare ''welayat''): ([[provinco Balkan|Balkan]], [[Provinco Ahal|Ahal]], [[Provinco Daşoguz|Daşoguz]], [[Lebap]] kaj [[Maro (Turkmenio)|Mary]]) kaj memstara urbo: [[Aŝĥabado]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#efefef&quot;
! Divido !! [[ISO 3166-2]] !! Ĉefurbo!! Areo (km²)!! Loĝantaro (1995) !! Mapo
|-
! [[Aŝĥabado]]
| || Aŝĥabado || || 773.400 &lt;small&gt;(est. 2004)&lt;/small&gt; ||
|-
! [[Ahal]]
| TM-A || [[Annau]] || 95.000 || 722.800 || 1
|-
! [[Balkan]]
| TM-B || [[Balkanabat]]　|| 138.000 || 424.700 || 2
|-
! [[Daşoguz]]
| TM-D || [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]] || 74.000 || 1.059.800 ||3
|-
! [[Lebap]]
| TM-L || [[Türkmenabat]] || 94.000　|| 1.034.700 || 4
|-
! [[Provinco Mary|Mary]]
| TM-M || [[Mary (Turkmenio)|Mary]] ||87.000 || 1.146.800 || 5
|}

== Geografio ==
[[Dosiero:Turkmenistan_MAPA.JPG|eta|350ra|dekstra|Mapo de Turkmenio.]]
Turkmenio havas areon de 488.000 km², la duoblo de [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]] aŭ 3 % pli ol [[Kameruno|Kamerunio]]. Ĝi situas plejparte en la [[depresio]] de Turano (situanta inter la Kaspia Maro kaj [[Aralo|Arala Maro]]), kaj estas preskaŭ tute kovrita de la [[Karakumo|karakuma dezerto]] kaj la [[altebenaĵo Karabil]]. Je la sudokcidento troviĝas la montĉenaro [[Kopetdago]], kiu disigas ĝin de [[Irano]]. Je la nordoriento kaj oriento penetras la rokajn bordojn de la altebenaĵo [[Ustyurt]], kiun Turkmenio kundividas kun [[Kazaĥio]] kaj [[Uzbekio]]. La tuta lando situas ene de [[Turkestano]].

La ĉefaj riveroj estas [[Amudarjo]], [[Atrak]] kaj [[Murgab]]. La turkmena marbordo ĉe la [[Kaspio|Kaspia Maro]] estas plata en sia norda duono kaj kruta en la centro kaj sudo. En la Kaspia Maro estas la insulo [[Ogurja Ada]].

La klimato estas subtropika kaj dezerta, kun malmulta pluvado. La ventoj estas varmaj kaj sekaj kaj la plej granda kvanto da pluvado okazas inter [[januaro]] kaj [[majo]].

* Vidu ankaŭ: [[rivero Uzbojo]]

== Ekonomio ==
La du ĉefaj ekonomiaj rimedoj de Turkmenio estas la [[kotono]] (iam ĝi estis la 10-a monda produktanto, sed la dezertigo reduktas la kotonproduktadon) kaj la [[Hidrokarbonido|hidrokarbidoj]]. La lando posedas rezervojn de [[gaso]] (kvara plej granda rezervo en la mondo&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(franca) &quot;[https://lu-cieandco.blogspot.be/2017/02/cent-auteurs-au-passa-porta-festival.html Soviétistan, un voyage en Asie centrale]&quot; (Sovetejo, vojaĝo en centra Azio), [[Erika Fatland]] (tradukita el la norvega fare de Alex Fouillet, Gaïa, 512 paĝoj, 2016. [https://norla.no/en/books/530 Alillingvaj eldonrajtoj] por ''Sovetia vojaĝo en centra Azio :'' Danio (Informations Forlag), Estonio (Tänapäev), Finnlando (Siltala Publishers), Francio (Gaïa Editions), Germanio ([[Suhrkamp]] Verlag), Barato (hindia kaj bengala lingvoj, Sampark), Italio (Marsilio), Nederlando (De Geus), Pollando (Foksal), Rusio (Ripol Classic Publishing Group),&lt;/ref&gt;) kaj [[petrolo]], kiuj havigas grandajn monsumojn . Pro sia izoliĝo disde la ĉefaj hidrokarbidaj konsumantoj, la lando forte dependas de siaj najbaroj, kio estis ofta konflikto, ĉefe kun [[Rusio]] kiu per la ŝtata entrepreno [[Gazpromo|Gazprom]] disdonas du trionojn de la gas-eksportado de Turkmenio.

{| style = align=&quot;right&quot; border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; class=&quot;bonita&quot; style=&quot;margin: 0.5em 0.5em 0.5em 1em; padding: 0.5em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
! colspan=&quot;2&quot; | Eksportado al
! colspan=&quot;2&quot; | Importado el
|-
! Lando
! Procento
! Lando
! Procento
|-
| {{UKR}}
| 42,8 %
| {{TUR}}
| 17 %
|-
| {{IRN}}
| 14 %
| {{RUS}}
| 11 %
|-
| {{TUR}}
| 11 %
| {{ARE}}
| 8 %
|-
| {{ITA}}
| 9 %
| {{UKR}}
| 7,6 %
|-
| {{CHE}}
| 5 %
| {{FRA}}
| 6 %
|-
| Aliaj
| 18,2 %
| Aliaj
| 50,4 %
|-
|}

Kvankam Turkmenio estis unu el la landoj el la eŭrazia respublikaro de Sovetio, kiuj malplej suferis la ekonomiajn konsekvencojn de la disiĝo, la malfacilaj rilatoj inter la antikvaj respublikoj eĉ bojkotigis la eksportadon, speciale al [[Ukrainio]], kaj gvidis al kreskantaj ŝuldoj de kelkaj najbaroj kiuj aĉetas hidrokarbidojn al Turkmenio. La transiro al ekonomia sistemo multe pli malfermita post la falo de Sovetio ne solvis la rezultigitajn problemojn pro malnova teknologio de la industria kaj mina maŝinaro.

Dum la prezidanteco de Nyýazow, granda parto de la havigitaj profitoj estis uzataj por la beligado de la ĉefurbo kaj la kulto al la prezidento, sen videbla bonigado al la loĝantaro. Dum la jaro [[2004]], la maldung-indekso estis ĉirkaŭ 60 %, kaj simila procento de la loĝantaro vivis sub la malriĉlinio laŭ statistikoj de [[2003]]. Laŭ dekreto de la 14-a de [[aŭgusto]] [[2003]], akvo, gaso, elektro kaj salo estas senpage provizataj de la registaro&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La ŝtata valuto estas la [[turkmena manato]]. Turkmenio havas fermitan ekonomion : nur unu ŝtatbankon&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La registaro celas malfermi sin al internacia turismo konstruante dekojn da novaj hoteloj en [[Avaza]] (proksime de la havenurbo [[Türkmenbaşy]]), sed turistoj ne montrus sin pro la 'sovetstila servado' kaj nur sporada interreta konekto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

== Loĝantaro ==
Turkmenio estas la malplej loĝata inter la antikvaj sovetaj respublikoj en Centra Azio (5 milionoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;). La loĝantaro ĉefe koncentriĝas ĉirkaŭ la riveroj kaj al marbordo de la [[Kaspio|Kaspia Maro]].

[[Dosiero:Turkmenistan demography.png|eta|Loĝantaro de 1992 al 2003]]
Aşgabat (Aŝĥabado) estas la plej loĝara [[urbo]] de Turkmenio (ĉ. 75.0000 loĝantojn). Aliaj gravaj loĝlokoj estas [[Türkmenabat]] (antaŭe Chärjew aŭ Chardzhov) kaj [[Daşoguz (urbo)|Daşoguz]]. La plimulto de la civitanoj de Turkmenio estas turkmenoj; aliaj etnaj grupoj inkluzivas rusojn, armenojn kaj uzbekojn. La rusa kaj uzbeka malplimultoj suferas ekde longaj jaroj diskriminacion rilate al la socia kaj politika vivo en la [[lando]]. La [[Turkmena lingvo|turkmena]] estas la [[oficiala lingvo]] de Turkmenio, kvankam la [[rusa lingvo]] ankoraŭ estas vaste parolata kiel &quot;lingvo de interetna komunikado&quot;, laŭ la [[konstitucio]] de [[1992]] kaj ke ekzistas ruslingva taggazeto&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

La edukado estas universala kaj deviga ĝis la mezlernejo. La jaroj de mezlernejo ĵuse reduktiĝis de 11 al 9 jaroj. Dum la lastaj jaroj estis fermitaj la publikaj [[biblioteko]]j, laŭ la preteksto ke la analbabeta loĝantaro (la plimulto) ne profitas ĝiajn servojn.

La sansistemo de Turkmenio heredita de la soveta sistemo ade paraliziĝas. La turkmena prezidanto lanĉis kampanjon por la fermiĝo de [[Malsanulejo|hospitaloj]], funkciante nur hospitalon en la ĉefurbo kaj maldungante ĉirkaŭ 15.000 sanlaboristojn.

== Kulturo ==
[[Dosiero:Turkmen man with camel.jpg|eta|250ra|Turkmeno apud kamelo kaj tradicie vestita kun sia ''telpek'' ĉapelo (foto de 1915).]]La loĝantoj de Turkmenio estis tradicie en sia plimulto, nomadaj ĉevalbredistoj kaj eĉ hodiaŭ post la disfalo de [[Sovetunio]], la urbigaj projektoj ne estis tre sukcesaj. Neniam estis unuigita [[nacio]] aŭ etna grupo ĝis la subpremo kaj devigo unuiĝi de [[Josif Stalin]] en la [[1930]]-aj jaroj. Malgraŭ tio ankoraŭ ili restas dividitaj laŭ [[Klano|klanoj]], kaj ĉiu klano havas sian propran [[dialekto]]n kaj tradiciajn vestaĵojn. La turkmenoj estas famaj pro ĉevalkulturo (''[[Aĥalteko|aĥalteka]]'' ĉevalraso) kaj la manufakturado de la ''Yomut-tapiŝoj'', kiuj estas teksaĵo bone ellaborita kaj kolorumita, kiu ankaŭ funkcias kiel klandistingilo. Knabinoj portas tradiciajn ruĝajn jupojn kaj havas [[Harplekto|harplektojn]].
[[Dosiero:Yomut asmalyk.jpg|alternative=Tipa turkmena tapiŝo Yomut |eta|Tipa turkmena tapiŝo ''Yomut'' |maldekstra]]
La turkmenoj estas [[Sunaismo|suniaj]] [[Islamo|muslimoj]], sed kiel la plimulto de la nomadaj regionoj, ili miksiĝis la islamajn doktrinojn kun [[Spiritualismo|spiritualaj]] praktikoj el la praislama periodo. Kiel konsekvenco ne ekzistas inter ili la koncepto pri religia militado.

Iu ajn turkmeno facile distingiĝas per la tradicia ĉapelo ''telpek'', farita el ŝafhaŭto, nigrakolora kaj kun grandaj dimensioj. Ankaŭ inkluziviĝas la larĝaj pantalonoj, altaj botoj ĝis la genuoj kaj kotonaj surtutoj

[[Turkmena kuirarto]] similas al tiu de la cetera Centra Azio. Plov ([[pilafo]]) estas la ĉefa nutraĵo, kiu ankaŭ estas servata dum festadoj. Ĝi konsistas el pecoj de ŝafaĵoj, karotoj kaj rizo frititaj en granda fandita kaldrono simila al fera forno.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj
|n=Kategorio:Turkmenio
|ReVo=turkmen#turkmen.0ujo
|ReVo titolo=Turkmenio/Turkmenujo 
}}
* [[Gonur Tepe]] (arkeologiejo)
* [[Karakumo]]
* [[Merv]]

== Eksteraj ligiloj ==
(en, ru, tk) [http://www.turkmenistan.gov.tm Oficiala retejo de la Turkmena Registaro]

(nl) [https://www.youtube.com/watch?v=m-wW0EdB6SA Turkmenistano], YouTube, pri nacio, kie mistero, kontrolo kaj beleco kuniĝas

{{Komunumo de Sendependaj Ŝtatoj}}
{{Ŝtatoj en Azio}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Turkmenio| ]]
[[Kategorio:Landoj sen maraliro]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]]</text>
      <sha1>l05t9n8soz5rjc0u6174zcw2pl8sqpe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thomas Jefferson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4230</id>
    <revision>
      <id>9365648</id>
      <parentid>9300368</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5500" sha1="akodwpag4mm6qs4lapnm54bkp4k2l0k" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto
| honora titolo        = 
| titolo = [[Listo de prezidantoj de Usono|3-a]] [[prezidanto de Usono]]
| nomo               = Thomas Jefferson
| dosiero             =02 Thomas Jefferson 3x4.jpg
| grandeco de dosiero    =230px
| priskribo               =

| vico              =[[Listo de prezidantoj de Usono|3-a]]
| ofico                =[[Prezidanto de Usono]]
| de                  = [[4-a de marto]] [[1801]]
| ĝis                  = [[4-a de marto]] [[1809]]
| antaŭulo          = [[John Adams]]
| sekvanto            = [[James Madison]]

| vico2   =2-a
| ofico2  = [[Vicprezidanto de Usono]]
| de2     = [[4-an de marto]] [[1797]]
| ĝis2    = [[4-an de marto]] [[1801]]
| prezidento2=John Adams
| antaŭulo2=John Adams
| sekvanto2=[[Aaron Burr]]

| vico3 = 1-a
| ofico3= [[Usona ministro pri eksterlandaj aferoj]]
| de3= [[26-an de septembro]] [[1789]]
| ĝis3= [[31-an de decembro]] [[1793]]
| prezidento3=[[George Washington]]
| antaŭulo3= ''nova ofico''
| sekvanto3=[[Edmund Randolph]]

| grandambasadoro4=Usono
| vico4 = 2-a
| titolo4 = 
| ofico4 = ambasadoro 
| lando4=Francio
| de4=[[1785]]
| ĝis4=[[1789]]
| antaŭulo4=[[Benjamin Franklin]]
| sekvanto4= William Short 

| ofico5= Delegito el [[Virginio]] en la Kongreso de la [[Konfederaciitaj Ŝtatoj de Usono|Konfederacio]]
| de5=[[1783]]
| ĝis5= [[1784]]
| vico6= 2-a
| ofico6= Guberniestro de [[Virĝinio]]
| de6=[[1-an de junio]] [[1779]]
| ĝis6=[[3-an de junio]] [[1781]]
| antaŭulo6=[[Patrick Henry]]
| sekvanto6=[[William Fleming]]

| ofico7= Delegito el [[Virginio]] en [[Dua Kontinenta Kongreso]]
| de7=1775
| ĝis7= 1776

| loko de naskiĝo      = Shadwell, kantono Goochland, [[Virginio]]
| loko de morto         = [[Charlottesville (Virginio)|Charlottesville]], [[Virginio]]
| nacieco           =
| edzo/ino          = Martha Wayles Skelton Jefferson
| partio              = [[Demokrata-Respublikana Partio (Usono)|Demokrata respublikano]]
| rilatoj              =
| infanoj =  	Martha Washington Jefferson, Jane Randolph Jefferson, morte naskita filo, Mary Wayles Jefferson, Lucy Elizabeth Jefferson I, Lucy Elizabeth Jefferson II.
| sidejo               =
| alma_mater          = [[The College of William &amp; Mary]]
| okupo          = Ŝtatulo, plantaĝisto
| profesio             = 
| religio         =
| subskribo = ThomasJeffersonSignature.png
| ttt-paĝo      =
| notoj    =
}}
'''Thomas JEFFERSON''' [TO-mas ĜEF-er-sen], la tria [[Prezidanto de Usono]]. ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Tomaso Jefersono'''; naskiĝis la {{daton|13|aprilo|1743}} en la kantono Goochland, [[Virginio (ŝtato)|Virginio]]. Li mortis 83-jaraĝa, la {{daton|4|julio|1826}}, je la 50-a naskiĝtago de Usono, en sia domo en [[Monticello (Virginio)|Monticello]], Virginio, pro kronika [[reŭmatismo]] kaj pligrandiĝinta prostato)

Jefferson, kun kvar aliaj homoj, verkis la Usonan [[Usona Deklaro de Sendependeco|Deklaron de Sendependeco]] en [[1776]]. Li estis usona ministro en [[Francio]] en [[1785]]. Li estis vicprezidento en la administrado de [[John Adams|Adams]] ([[1797]]-[[1801]]). Li estis ruĝhara kaj tre alta. Religie, li estis [[diismo|Diisto]]. Martha Wayles Skelton estis lia edzino.

Dum lia administrado ([[1801]]-[[1807]]) okazis;

* [[1803]] Aĉeto de la [[Luiziano&lt;!--provizore, ĝis ekzistos aparta historia teksto pri la antaŭusona teritorio--&gt;|Luiziana Teritorio]] de Francio por proksimume 15 milionoj da [[dolaro]]j, duobligante la areon de la tiama Usono.
* [[1805]] Sukcesa Fino de la Tripolia Milito (1801-1805)
* [[1807]] Akto de Embargo

Post la aĉeto de la Luiziana Teritorio, li sendis la ekspedicion de Lewis kaj Clark por esplori la novan teritorion.

En mono Jefferson estis libera aŭ senprudenta, do li akumulis grandajn ŝuldojn. Pro liaj ŝuldoj, li vendis sian grandan bibliotekon al la [[Kongreso]]. Tiu estis la semo de la [[Biblioteko de Kongreso]], nun tre granda biblioteko en [[Vaŝingtono]].

Jefferson estis bienisto kaj posedis sklavojn, kiujn li liberigis en sia testamento. Unu el liaj sklavinoj estis [[Sally Hemings]], kun kiu li havis gefilojn post la morto de sia edzino. Studo pri la [[DNA]] de iliaj posteuloj ŝajnas pruvi la amoron inter Hemings kaj Jefferson.

La bildo de Jefferson estas sur la dudekona [[usona dolaro|dolara]] [[monero]] (la ''nickel''). Sur la inversa flanko de la monero estas Monticello, lia domo.

Jefferson ankaŭ estis arkitekto kaj inventisto. Li estis alte klerigita.

Jefferson verkis kelkajn librojn. Li verkis libron pri Virginio, pri kiu li grande fieris. Li ankaŭ redaktis ian [[evangelio]]n, kiu unuigis la kvar evangeliojn de la [[Biblio]] sed ankaŭ forviŝis la [[miraklo]]jn de Jesuo kaj la [[teologio]]n de liaj sekvintoj kiun Jefferson ne ŝatis. Al Jefferson, [[Jesuo Kristo]] estis homo tre saĝa, sed li certe ne estis Dio, tial la raportoj pri mirakloj estis laŭ li memevidentaj aldonaĵoj.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Biblio de Jefferson]]
* [[Monto Rushmore]]
* [[Imperio de Libereco]]

{{projektoj|q=Thomas Jefferson}}

{{Prezidentoj de Usono}}
{{Vicprezidentoj de Usono}}

{{sinsekvo
|titolo=[[Prezidanto de Usono]]
|dosiero=Flago-de-Usono.svg
|periodo= 1801-1809
|antaŭ=[[John Adams]]
|post=[[James Madison]]
}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Jefferson, Thomas}}
[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Usonaj ambasadoroj en Francio]]
[[Kategorio:Usonaj ministroj pri eksterlandaj aferoj]]
[[Kategorio:Kontraŭsklavistoj]]
[[Kategorio:Vicprezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Sklavposedantoj]]</text>
      <sha1>akodwpag4mm6qs4lapnm54bkp4k2l0k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>26-a de januaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4823</id>
    <revision>
      <id>9365162</id>
      <parentid>9365130</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:44:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eventoj */</comment>
      <origin>9365162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28565" sha1="1xxzomshz7kx3pxo6xftdvr0218y8cj" xml:space="preserve">{{KalendaroJanuaro}}
{{januaro}}
La '''26-a de januaro''' estas la 26-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 339 tagoj restas (340 en superjaroj).

Je la 26-a de januaro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[66]]: [[Haleja kometo]] pasis [[perihelio]]n
* [[456]]: [[Leono la 1-a la Traco]] estis anoncita [[imperiestro]] de la [[Bizanca imperio]] fare de Asparo, la generalo de [[alanoj]]
* [[661]]: [[Raŝiduna Kaliflando]] ĉesis ekzisti kun morto de la lasta [[kalifo]] [[Ali ibn Abi Talib]]
* [[1340]]: Angla reĝo [[Eduardo la 3-a (Anglio)|Eduardo la 3-a]] anoncis sin [[reĝo de Francio]]
* [[1500]]: Hispana naviganto [[Vicente Yáñez Pinzón]] kiel unua eŭropano atingis [[Brazilo]]n (surteriĝinte proksime al la hodiaŭa [[Recife]])
* [[1521]]: [[Pollando]]: sensukcesa atako de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] kontraŭ [[Olsztyn]], kies defendon aranĝis [[Koperniko]]
* [[1531]]: [[Tertremo]] en [[Lisbono]] mortiĝis ĉ. 30 mil homojn
* [[1564]]: 4 mil [[kavalerio|kavalerianoj]] de [[Grandprinclando Litovio]] frakasis 30 milan armeon de [[Rusa carlando]] en batalo de rivero Ula ([[Vicebska regiono]]); [[papo]] Pio la 4-a agnoskis dokumentojn de la [[Koncilio de Trento]] - komenco de [[kontraŭreformacio]]
* [[1565]]: Armeoj de [[sultano|sultanujoj]] de [[Dekkana Altebenaĵo]] frakasis armeon de [[Viĝajanagara imperio]]
* [[1611]]: Ne konsentanta kun la politiko de [[Maria de Mediĉo]], [[Maximilien de Bethune]] forlasis oficejon kiel [[superintendanto]] pri [[financoj]] sed daŭre partoprenas en la Konsilio
* [[1654]]: Dum nederlanda-portugala milito pri [[Brazilo]] kapitulacis en [[Recife]] lastaj nederlandaj taĉmentoj
* [[1697]]: [[Isaac Newton]] solvante problemon pri [[cikloido]] malkovris [[variada kalkulo|variadan kalkulon]]
* [[1699]]: [[Karlovic]]: Sankta Ligo kaj [[Turka Imperio]] kontraktis pacon - [[Traktato de Karlovic]]
* [[1736]]: Pola reĝo de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] [[Stanisław Leszczyński]] abdikis favore al [[duklando Loreno]]
* [[1785]]: [[Benjamin Franklin]], en letero al sia filino, esprimis seniluziiĝon ĉe elekto de [[blankkapa maraglo]] kiel [[blazono de Usono|simbolo de Usono]] - li estus preferinta [[komuna meleagro|komunan meleagron]]
* [[1788]]: [[Aŭstralio]]: alveninta kun malliberuloj kapitano [[Arthur Phillip]] albordiĝis en [[Port Jackson]] kaj fondis unuan daŭran [[setlado|setlejon]] - la nunan urbon [[Sidnejo]]
* [[1797]]: [[Dispartigoj de Pollando-Litovio]]: [[Historio de Aŭstrio|Aŭstrio]], [[Reĝlando Prusio]] kaj [[Historio de Rusio|Rusio]] subskribis finan [[dispartigoj de Pollando|dispartigan konvencion]] pri la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]
* [[1802]]: [[Thomas Jefferson]] subskribis leĝon pri la [[Kongresa Biblioteko de Usono]]
* [[1807]]: En [[Varsovia Duklando]] estis fondita Ĉambro de Publika Edukado — centra oficejo de [[publika administrado]]
* [[1821]]: [[Slovenio]]: [[kongreso]] de [[Sankta Alianco]] komenciĝis en [[Ljubljano]]
* [[1837]]: [[Miŝigano]] fariĝis la 26-a [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato de Usono]]
* [[1841]]: [[Britio]] komencis [[okupado]]n de [[Honkongo]] - [[komodoro]] Gordon Bremer ekposedis [[terpinto]]n de [[Honkonga Insulo]] por [[Unuiĝinta Reĝlando]]
* [[1861]]: Solena malfermo de &quot;[[konservatorio]]&quot; en [[palaco]] Ordynacki - nun [[sidejo]] de la [[muzeo]] al [[Frederiko Ŝopeno]]
* [[1863]]: Restanta en [[Parizo]] [[Ludwik Mierosławski]] iĝis unua diktatoro de la pola [[januara ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]
* [[1871]]: [[Romo]] iĝis oficiale ĉefurbo de unuigita [[Italio]]
* [[1886]]: [[Karl Benz]] patentigis [[aŭtomobilo]]n kun [[eksplodmotoro]]
* [[1905]]: [[Sud-Afriko]]: apud [[Pretorio]] oni malkovris [[Cullinan]], la plej grandan krudan [[diamanto]]n
* [[1907]]: Imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a]] aprobis la balotajn leĝojn, kiuj enkondukis universalan kaj egalan [[balotrajto]]n en [[Cislajtio|Předlitavy]]
* [[1911]]: En [[Semper-Operejo]] en [[Dresdeno]] okazis premiero de la opero [[Der Rosenkavalier|''La rozkavaliro'']] kun muziko de [[Richard Strauss]]
* [[1918]]: Simbola komenco de la [[Finna Enlanda Milito]]
* [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: unua post akiro de [[sendependeco]] [[parlamento|parlamenta]] baloto, kies celo estis establo de unuĉambra Leĝdona [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] - [[batalo]]j pri [[ŝtatlimo]]j ankoraŭ daŭris; ĉeĥa armeo, profitante polajn batalojn [[Orientaj Limregionoj|oriente]], okupis [[Teŝinio]]n ĝis ekster la [[Vistulo]]
* [[1921]]: [[Parlamento de Svedio]] decidis pri enkonduko de [[universala voĉdonrajto]]
* [[1924]]: En [[Berlino]] fondiĝis [[Asocio de Naciaj Malplimultoj en Germanio]]
* [[1926]]: En [[Londono]] unua reala televida sesio okazis en [[laboratorio]] de inĝeniero [[John Logie Baird]]
* [[1930]]: Brazila futbala klubo [[São Paulo Futebol Clube]] fondiĝis
* [[1934]]: [[Berlino]]: [[Pollando]] subskribis kun [[Nazia Germanio]] pakton pri neagreso - rompita de [[Adolf Hitler]] la 28-an de aprilo 1939
* [[1938]]: Pola generalo [[Tadeusz Kutrzeba]] raportis al marŝalo [[Edward Rydz-Śmigły]] pri triobla militista supereco de Germanio
* [[1939]]: [[Hispana Enlanda Milito]]: [[Frankisma reĝimo|frankista armeo]] de [[Frankisma Hispanio]] konkeris [[Barcelono]]n
* [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: en [[Lublin]] kreiĝis germana kvartalo; en [[Vilno]] [[litovoj|litovaj]] oni arestis 168 membrojn de pola [[konspiro|konspira]] Registar-Komisarejo kaj 121 malliberigis
* [[1941]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] deklaris ke en la lastaj monatoj en [[Ĝenerala Gubernio]] kreskis kelkcentprocente [[rabo|rabado]] kaj ŝtelo
* [[1942]]: [[Nord-Irlando]]: unuaj taĉmentoj de la [[usona armeo]] alvenis al [[Eŭropo]], alteriĝante en [[Belfasto]] — tiutempe la [[milito]] estis batalita nur ĉe la [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]] kaj en [[Jugoslavio]]; [[Paragvajo]]: sensukcesa [[puĉo]] de [[Liberalismo|liberaluloj]]
* [[1943]]: [[Ribelo de Zamość]]: poŝtisto en [[Tomaszów Lubelski]] transprenis informon pri planata [[masakro]] de vilaĝo Zaboreczno, kio permesis pretigi sukcesan [[embusko]]n kontraŭ germanaj ĝendarmoj; [[pola ekzila registaro]] protestis ĉe [[Sovetunio|soveta]] registaro pri malagnosko de civitaneco rilate al [[poloj]] loĝantaj sur [[soveta invado en Pollandon|enkorpigitaj de Sovetunio]] [[Orientaj Limregionoj]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: apud [[Kurgano de Mamaj]] renkontiĝis du atakantaj armeoj la 62-a kaj 21-a - disduigo de ĉirkaŭita germana grupiĝo - amasa subigado de la soldatoj de [[Wehrmacht|germana 6-a Armeo]]; [[Francio]]: brita aviado atakis [[Lorient]]
* [[1944]]: Germana polico pafmortigis en [[distrikto Rzeszowski]] 9 kaj en [[Nowy Sącz]] 7 polojn; [[partizano]]j elreligis [[trajno]]n en [[distrikto Jędrzejowski]] kun feriantaj germanaj soldatoj; [[Sovetunio]] publikigis raporton de Komisiono de Nikolao Burdenko pri la [[masakro de Katin|krimo de Katin]] akuzinta pri tio germanojn kaj troiginta la nombron de [[viktimo]]j; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Ruĝa Armeo]] ekregis [[Gatĉina]] kaj ĉe la sovetunia 1-a Ukraina Fronto atakis Ŝpola ([[Ĉerkasa provinco]]); [[Argentino]] rompis diplomatiajn rilatojn kun [[Nazia Germanio]] kaj faŝisma [[Italio]]
* [[1945]]: [[Ruĝa Armeo]] okupis urbojn [[Bydgoszcz]], [[Kalwaria Zebrzydowska]], [[Nakło nad Notecią]], Osiek apud [[Noteć]], [[Szamotuły]], [[Tolkemit]] (nun Tolkmicko), [[Wadowice]] kaj [[Wolsztyn]]/Wollstein; [[Silezio]]: armeoj de la sovetunia 1-a Ukraina Fronto konkeris [[Prausnitz]] (nun [[Prusice (Malsupra Silezio)|Prusice]]), [[Trebnitz]] (75% detruita, nun [[Trzebnica]]) kaj [[Hindenburg]] (nun [[Zabrze]]); [[Ordnungspolizei|germana polico]] [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en [[Więcbork]] 19 personojn kaj en [[distrikto Bielsko (Silezio)]] 9 malliberulojn de evakua transporto el [[Bielsko-Biała]] kaj en [[Nowy Tomyśl]] 9 polojn; [[Berlin]]on atingis germanoj, kiuj fuĝis de [[Provinco Vartlando]]; usona soldato Audie Murphy pafmortigis en [[Kolmara Sako]] (''Poche de [[Colmar]]/Brückenkopf [[Elsass]]'') 240 germanajn soldatojn.
* [[1946]]: Unua [[gramatiko]] en la [[makedona]] lingvo estis publikigita
* [[1950]]: [[Konstitucio de Barato]] ekvalidis - [[Barato]] transformiĝis de brita [[dominio]] al [[politiko de Barato|respubliko]]
* [[1951]]: Popola [[Pollando]]: komunistaj regopovoj forigis administrantojn de [[diocezo]]j en [[Regajnitaj Teritorioj]]
* [[1953]]: En la Regiona Militista Juĝejo en [[Krakovo]] finiĝis montra proceso de katolikaj [[pastro]]j - oni verdiktis interalie 3 [[mortpuno]]jn - 53 literaturistoj subskribis kondamnan rezolucion
* [[1954]]: [[Moŝe Ŝaret]] iĝis ĉefministro de Israelo post [[demisio]] de la unua [[ĉefministro]] [[David Ben-Gurion]]
* [[1956]]: [[Ruĝa Armeo]] forlasis [[armea spaco|armean spacon]] sur la finna duoninsulo [[Porkkala]]; [[Italio]]: 7-a [[Vintra Olimpiko 1956|Vintra Olimpiko]] komenciĝis en [[Cortina d'Ampezzo]]
* [[1958]]: 167 personoj pereis en katastrofo de [[pramŝipo]] apud japana insulo [[Aŭaĝi]]
* [[1965]]: [[Hindia]] lingvo iĝis oficiala lingvo de [[Barato]], kaŭzante protestojn en [[Suda Barato]], kies loĝantaro parolas [[Dravida lingvaro|aliajn lingvojn]], sekve jam februare la [[registaro de Barato]] decidis oficialigi la [[angla]]n lingvon
* [[1971]]: [[Aŭstralio]]: 7 personoj pereis, kaj 15 vundiĝis rezulte de [[subita inundo]] en [[Kanbero]]; unua kunsido de la socia komitato pri [[Rekonstruado (arĥitekturo)|rekonstruo]] de la [[Reĝa Kastelo de Varsovio]], eksplodigita de germanoj dum la [[detruo de Varsovio|detruado de Varsovio]]
* [[1980]]: [[Israelo]] kaj [[Egiptio]] ligis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn; mondpokalo pri [[Skisaltado]] okazis unuafoje en la historio en [[Zakopane]]
* [[1983]]: [[Kalkultabelo]] [[Lotus 1-2-3]] enmarketiĝis
* [[1990]]: Ringa [[suna eklipso]] super [[Antarkto]] kaj suda [[Atlantika Oceano|Atlantiko]]; [[Supera Soveto]] de [[Belorusa SSR]] aprobis leĝon laŭ kiu la [[belorusa lingvo]] iĝis unusola [[ŝtata lingvo]]; [[Pollando]]: oni malmuntis monumenton al [[Julian Marchlewski]] en [[Włocławek]]
* [[1991]]: Prezidento de [[Somalio]] [[Siad Barre]] fuĝis de [[Mogadiŝo]] - faligita en [[puĉo]]
* [[1992]]: [[Prezidento]] de Rusia Federacio [[Boris Jelcin]] deklaris, ke usonaj urboj ne plu estas celo de rusaj nukleaj [[misilo]]j; unuafoje [[belorusoj|belorusaj]] [[soldato]]j ĵuris [[fideleco]]n al [[Belorusio]]
* [[1993]]: [[Václav Havel]] estis elektita de parlamento [[listo de prezidentoj de Ĉeĥio|unua prezidento de Ĉeĥio]]
* [[1994]]: Supera Soveto de [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko]] demisiis [[Stanislaŭ Ŝuŝkeviĉ]] el funkcioj de prezidanto de parlamento kaj de [[ŝtatestro]]
* [[1997]]: [[Aslan Masĥadov]] gajnis prezidentan baloton en la neagnoskita [[Iĉkerio]]
* [[2000]]: Unia Ŝtato de [[Rusio]] kaj [[Belorusio]] estis kreita; [[konsorcio]] [[TTT]] publikigis unuan version de [[XHTML]]
* [[2004]]: Prezidento [[Hamid Karzai]] subskribas [[Konstitucio de Afganio|Konstitucion de Afganio]]
* [[2005]]: [[Condoleezza Rice]] kiel la dua virino iĝis [[Usona Sekretario de Ŝtato|usona ministro pri eksteraj rilatoj]]; en [[Tombejo Powązki en Varsovio]] estis entombigita [[Jan Nowak-Jeziorański]], [[kuriero]] kaj politika sendito de [[Pola Enlanda Armeo]]
* [[2007]]: [[Michel Platini]] iĝis prezidanto de la [[UEFA|Unio de Eŭropaj Futbal-Asocioj]]
* [[2009]]: Post ondo de sociaj protestoj en [[Rejkjaviko]] ĉefministro de Islando [[Geir H. Haarde]] demisiis sian registaron; armeo de [[Islamaj Kortumoj]] konkeris post sieĝo [[Baidoa]], la sidejon de provizora somala registaro; [[tumulto]] en [[Madagaskaro]] kaŭzis morton de 135 homoj kaj [[puĉo]]n sub gvido de [[Andry Rajoelina]], urbestro de [[Antananarivo]], kiu senpotencigis prezidenton [[Marc Ravalomanana]]
* [[2010]]: [[Srilanko]]: oficanta prezidento [[Mahinda Rajapaksa]] gajnis prezidentan balotadon; [[Nacia Asembleo]] proklamis [[konstitucio]]n de [[Domingo]]
* [[2011]]: [[Joseph Kabila]] iĝis prezidento de [[Demokratia Respubliko Kongo]] - post murdo de sia patro [[Laurent Kabila]]
* [[2012]]: [[Eŭropa Unio]] kaj 22 membroŝtatoj (sen [[Estonio]], [[Germanio]], [[Kipro]], [[Nederlando]] kaj [[Slovakio]]) subskribis ACTA - [[Anti-Counterfeiting Trade Agreement|komercan konvencion kontraŭ falsado]]
* [[2015]]: [[Aleksis Tsipras]] iĝis ĉefministro de Grekio
* [[2017]]: [[Alexander Van der Bellen]] iĝis [[prezidanto de Aŭstrujo|prezidento de Aŭstrio]]
* [[2020]]: Usona korbopilkisto [[Kobe Bryant]] kaj ok aliuloj pereis en kraŝo de helikoptero; mondpokalon pri [[Skisaltado]] gajnis [[Kamil Stoch]]
* [[2021]]: [[Kaja Kallas]] kiel unua virino ekoficis kiel [[ĉefministro de Estonio]]
* [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: nokte estis paffaligitaj 24 iranaj senpilotaj aviadiloj [[kamikazo]]j Shahed-136/131; [[Ukraina Aer-Armeo]]: direkte al Ukrainio oni elpafis de rusaj strategiaj [[bombaviadilo]]j Tu-95 ĉ. 30 raketojn — 20 [[krozmisilo]]j elpafitaj al [[Kievo]] estis paffaligitaj (oni informis pri 55 elpafitaj [[pafaĵo]]j, ukrainaj fortoj detruis 47, 3 el 4 ne atingis celojn; 11 personoj pereis, aliaj 11 estis vunditaj); [[rusoj]] la kvaran fojon pripafis [[malsanulejo]]n apud [[Kramatorsk]] - ĝis nun [[rusoj]] detruis en Ukrainio 171 medicinejojn, 1 035 damaĝis
&lt;!--** Mondreago: fondita en [[Rigo]] sendependa [[retejo]] ''Meduza'' estis listigita kiel &quot;nedezirinda&quot; en Rusio; alvenintaj al Pollando germanaj ''Patriotoj'' establiĝas en [[armea spaco]] apud [[Zamość]] (60 km de la [[landlimo]] kun Ukrainio); [[Norvegio]], engaĝita en [[Britio]] pri instruo de ukrainaj armeaj mediciistoj kaj pli junaj oficiroj, konfirmis pliintensigon de sia agado -- estas signife pli ol 20 vortoj --&gt;

== Naskiĝoj ==
* [[1468]]: [[Guillaume Budé]], franca filologo, helenisto, [[humanismo|humanisto]], diplomato kaj bibliotekisto (m. [[1540]])
* [[1624]]: [[Georgo Vilhelmo (Brunsvigo-Lüneburg)|Georgo Vilhelmo]], [[Duklando Brunsvigo-Luneburgo|duko de Brunsvigo-Luneburgo]] (m. [[1705]])
* [[1712]]: [[Giacomo Puccini (la aĝa)|Giacomo Puccini]], itala komponisto (m. [[1781]])
* [[1714]]: [[Jean-Baptiste Pigalle]], franca skulptisto (m. [[1785]])
* [[1715]]: [[Claude Adrien Helvétius]], franca filozofo kaj [[mecenato]] (m. [[1771]])
* [[1763]]: [[Karlo la 14-a Johano (Svedio)|Karlo la 14-a Johano]], reĝo de [[Svedio-Norvegio]] (m. [[1844]])
* [[1781]]: [[Achim von Arnim]], germana poeto (m. [[1831]])
* [[1797]]: [[ František Turinský]], ĉeĥa poeto kaj dramverkisto (m. [[1852]])
* [[1816]]: [[Carl von Oldershausen]], germana politikisto (m. [[1884]])
* [[1831]]: [[Heinrich Anton de Bary]], germana fungosciencisto, patro de [[fitopatologio]] (m. [[1888]])
* [[1852]]: [[Pierre Savorgnan de Brazza]], franca-itala oficiro kaj esploristo, malkovrinto de [[Centra Afriko]] (m. [[1905]])
* [[1861]]: [[Louis Anquetin]], franca pentristo, desegnisto kaj akvarelisto (m. [[1932]])
* [[1865]]: [[Sabino Arana]], patro de la [[eŭska naciismo]] (m. [[1903]])
* [[1868]]: [[Jeanne Zabilon d'her Ranfaing]], franca profesorino, [[esperantisto]] (m. nekonata)
*[[1873]]: [[Anna Hilaria Preuß]], aŭstra kaj germana verkistino
* [[1884]]: [[Edward Sapir]], usona antropologo kaj lingvisto, literatura kaj muzika kritikisto, poeto, komponisto, unua direktoro de la fakultato pri lingvistikaj esploroj [[IALA]] (m. [[1939]])
* [[1884]]: [[Lajos Sárközi]], rumania hungara eklezia verkisto (m. [[1964]])
* [[1896]]: [[Maria Ossowska]], pola filozofino, [[etiko|etikistino]] kaj sociologo de [[moralo]] (m. [[1974]])
* [[1899]]: [[Miklós Ajtay]], hungara ĵurnalisto, estetikisto (m. [[1987]])
* [[1905]]: [[Bernhard Minetti]], germana aktoro (m. [[1998]])
* [[1905]]: [[Károly Tamkó Sirató]], hungara poeto, tradukisto (m. [[1980]])
* [[1906]]: [[Ján Golian]], slovaka brigada generalo, partoprenanto de [[Slovaka nacia ribelo]] (m. [[1945]])
* [[1907]]: [[Hans Selye]], kanada [[endokrinologio|endokrinologo]], teoriulo pri [[streso]] (m. [[1982]])
* [[1908]]: [[Stéphane Grappelli]], franca ĵaz-violonisto (m. [[1997]])
* [[1911]]: [[Polykarp Kusch]], usona Nobelpremiita fizikisto (m. [[1993]])
* [[1918]]: [[Philip José Farmer]], usona sciencfikcia-fantazia verkisto (m. [[2009]])
* [[1918]]: [[Nicolae Ceauşescu]], prezidento de Rumanio, ekzekutita (m. [[1989]])
* [[1920]]: [[Lajos Vincze]], hungara etnografo (m. [[1990]])
* [[1925]]: [[Paul Newman]], usona aktoro, reĝisoro, produktisto (m. [[2008]])
* [[1929]]: [[Ada Fighiera Sikorska]], pola ĵurnalistino, Esperanto-redakciano de [[Pola Radio]] kaj &quot;[[Heroldo de Esperanto]]&quot;, membrino de [[Tutmonda Esperantista Ĵurnalista Asocio|TEĴA]], [[Akademio Literatura de Esperanto]], Esperanta [[PEN-klubo internacia]] kaj [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] (m. [[1996]])
* [[1932]]: [[Zoltán Fülöp (ĵurnalisto)|Zoltán Fülöp]], rumania hungara instruisto, sportĵurnalisto (m. [[2014]])
* [[1933]]: [[Andrzej Paluchowski]], pola [[pola|polisto]], historiisto pri [[literaturo]] (m. [[2017]])
* [[1935]]: [[Paula Rego]], brit-portugala artistino (m. [[2022]])
* [[1938]]: [[Kornélia Gaál]], rumania hungara lokhistoriistino (m. [[2000]])
* [[1942]]: [[Wouter Pilger]], nederlanda sociologo kaj eldonisto, estrarano de [[TEJO]], komitatano de [[UEA]], [[Esperanto-vortaristo]], poeto, tradukisto (m. [[2006]])
* [[1943]]: [[Susan Griffin]], usona filozofo, eseisto kaj dramisto (m. [[2025]])
* [[1944]]: [[Angela Davis]], usona [[feminismo|feministino]] kaj aktivulino pri [[homaj rajtoj]]
* [[1947]]: [[Michel Sardou]], franca komponisto kaj kantisto
* [[1950]]: [[Jörg Haider]], aŭstra politikisto, ĉefministro de Karintio (m. [[2008]])
* [[1950]]: [[Ivan Hlinka]], ĉeĥa hokeisto kaj trejnisto (m. [[2004]])
* [[1950]]: [[Jiří Lábus]], ĉeĥa aktoro
* [[1953]]: [[Anders Fogh Rasmussen]], ĉefministro de Danio 2001-2009, ĝenerala sekretario de [[NATO]] 2009-2014
* [[1955]]: [[Björn Andrésen]], sveda aktoro kaj muzikisto (m. [[2025]])
* [[1959]]: [[Bob Lazar]], usona fizikisto, fakulo pri [[nifo]]j
* [[1962]]: [[Márta Józsa]], hungara ĵurnalistino, verkistino
* [[1970]]: [[Bjarni Benediktsson (1970)|Bjarni Benediktsson]], islanda juristo kaj politikisto, gvidanto de [[Sendependecpartio (Islando)|Sendependecpartio]]
* [[1974]]: [[Szilárd András]], rumania hungara matematikisto
* [[1976]]: [[Krisztina Molnár]], rumania hungara pentristino
* [[1976]]: [[Sándor Szász]], hungara pentristo
* [[1981]]: [[Gustavo Dudamel]], venezuela violonisto kaj dirigento
* [[1987]]: [[Márta Adorjáni]], rumania hungara pentristino
* [[1991]]: [[Alex Sandro]] aŭ plennome ''Alex Sandro Lobo Silva'', brazila futbalisto

== Mortoj ==
* [[404]]: [[Paŭla Romana]], [[Romio|romia]] sanktulino (n. [[347]])
* [[946]]: [[Edgita]], reĝino de [[Orientfranka imperio]] (n. [[910]])
* [[1642]]: [[Johann Matthäus Meyfart]], germana teologo kaj verkisto (n. [[1590]])
* [[1757]]: [[René Louis de Voyer de Paulmy d'Argenson]], franca politikisto, diplomato kaj politika pensanto (n. [[1694]])
* [[1786]]: [[Hans Joachim von Zieten]], [[Reĝlando Prusio|prusa]] kavaleria generalo (n. [[1699]])
* [[1795]]: [[Johann Christoph Friedrich Bach]], germana muzikisto kaj komponisto (n. [[1732]])
* [[1800]]: [[Justus Friedrich Froriep]], germana [[orientalisto]] kaj teologo (n. [[1745]])
* [[1812]]: [[Rodrigo de Sousa Coutinho]], portugala ĉefministro kaj politikisto (n. [[1755]])
* [[1823]]: [[Edward Jenner]], angla [[kuracisto]], malkovrinto de [[vakcino]] kontraŭ [[variolo]] (n. [[1749]])
* [[1824]]: [[Théodore Géricault]], franca pentristo (n. [[1791]])
* [[1855]]: [[Gérard de Nerval]], franca poeto, tradukisto kaj eseisto (n. [[1808]])
* [[1868]]: [[Gereben Vas]], hungara verkisto, ĵurnalisto kaj advokato (n. [[1823]]
* [[1891]]: [[Nikolaus Otto]], germana [[memlernanto]], [[inventisto]] de [[benzinmotoro]] (n. [[1832]])
* [[1895]]: [[Arthur Cayley]], brita matematikisto (n. [[1821]])
* [[1907]]: [[Károly Éjszaki]], hungara inĝeniero kaj verkisto (n. [[1818]])
* [[1915]]: [[Akakij Cereteli]], kartvela poeto, kreinto de la nuntempa [[kartvela literaturo|literatura]] lingvo, aktivulo de naciliberiga movado (n. [[1840]])
* [[1922]]: [[Alfred Gercke]], germana filologo (klasika filologio) (n. [[1860]])
* [[1929]]: [[József Csiky]], hungara kuracisto, fondinto de la Instituto Porflegistina kaj Porvartistina (n. [[1881]])
* [[1931]]: [[José Pereira da Graça Aranha]], brazila verkisto kaj diplomato (n. [[1868]])
* [[1943]]: [[Nikolaj Vavilov]], rusia botanikisto kaj genetikisto, malkovrinto de la [[kamuflimito]] de [[trudherbo]]j, viktimo de [[stalinismo]] (n. [[1887]])
* [[1946]]: [[Béla Tankó (filozofo)|Béla Tankó]], hungara filozofo kaj profesoro (n. [[1876]])
* [[1964]]: [[Cyprian Tansi]], niĝeria pastro, monaĥo kaj beatulo (n. [[1903]])
* [[1972]]: [[Gusztáv Cseh (patro)|Gusztáv Cseh]], rumania hungara grafikisto (n. [[1900]])
* [[1972]]: [[Béla Uitz]], hungara pentristo (n. [[1887]])
* [[1977]]: [[Dietrich von Hildebrand]], germana katolika teologo, [[etiko|etikisto]] kaj filozofo (n. [[1889]])
* [[1979]]: [[Elemér Jakobovits]], hungara ĵurnalisto kaj sportverkisto (n. [[1897]])
* [[1987]]: [[István Sütő]], rumania hungara poeto (n. [[1949]])
* [[1993]]: [[Sándor Vita]], hungara redaktoro kaj politikisto (n. [[1904]])
* [[1994]]: [[Aljes Adamoviĉ]], belorusa verkisto kaj socia aganto, profesoro, frutempe verkinta pri [[Ĉernobila katastrofo]] (n. [[1927]])
* [[1997]]: [[László Halmos]], hungara komponisto, dirigento (n. [[1909]])
* [[1998]]: [[Shinichi Suzuki]], japana violonisto kaj muzikpedagogo (n. [[1898]])
* [[2000]]: [[Alfred Elton van Vogt]], kanada sciencfikcia verkisto (n. [[1912]])
* [[2003]]: [[Annemarie Schimmel]], germana [[orientalisto|orientalistino]] (n. [[1922]])
* [[2003]]: [[Vladimir Muljavin]], belorusia muzikisto, kantisto, komponisto, fondinto de la ensemblo [[Pesnjari]] (n. [[1941]])
* [[2008]]: [[George Habash]], kreinto de la Popola Fronto por la liberigo de Palestino, kuracisto, teroristo (n. [[1926]])
* [[2013]]: [[Stefan Kudelski]], pola-svisa [[elektroniko|elektronikisto]] kaj inventisto, kreinto de [[magnetofono]] ''Nagra'' (n. [[1929]])
* [[2019]]: [[Michel Legrand]], franca komponisto, pianisto, kantisto kaj [[Aranĝisto (muziko)|muzikaranĝisto]] (n. [[1932]])
* [[2020]]: [[Kobe Bryant]], usona [[korbopilkado|korbopilkisto]] (n. [[1978]])
* [[2021]]: [[Jozef Vengloš]], slovaka futbalisto kaj trejnisto (n. [[1936]])
* [[2021]]: [[María Teresa Linares]], kuba [[muziksciencistino]] (n. [[1920]])
* [[2026]]: [[Richard Beirach]], usona ĵazpianisto (n. [[1947]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Liturgia kalendaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]:
** Sankta [[Paŭla Romana]], patronino de [[vidvino]]j
** [[Sankta Timoteo]] kaj [[Sankta Tito]], [[episkopo]]j
** Fondintoj de [[monaĥo|monaĥa]] [[ordeno (religia)|ordeno]] [[cistercianoj]] kiel Robert De Molesmes
** Tago de [[Islamo]] - fiksita ene de pola [[katolikismo|katolika]] [[eklezio]] en 2001
* [[Nacia tago]] en [[Aŭstralio]], ''[[Tago de Aŭstralio|Australia Day]]''
* [[Tago de Respubliko en Barato]] ([[Hindio]]), ''Republic Day''; alia nacia tago estas la [[15-a de aŭgusto]]
* Monda Tago de [[dogano|Doganismo]] (de 1953, ekesto de [[Doganunio]])

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''26-a de januaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]];
{{Projektoj|wikinewscat=26-a de januaro}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]].

[[Kategorio:26-a de januaro| ]]
[[Kategorio:Januaro|26]]
[[Kategorio:26-a tago de la monato|#01]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0126]]</text>
      <sha1>1xxzomshz7kx3pxo6xftdvr0218y8cj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365164</id>
      <parentid>9365162</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Eventoj */</comment>
      <origin>9365164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28572" sha1="bfbqkaof6dd9rii00zyiwl4noh2o4rz" xml:space="preserve">{{KalendaroJanuaro}}
{{januaro}}
La '''26-a de januaro''' estas la 26-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 339 tagoj restas (340 en superjaroj).

Je la 26-a de januaro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[66]]: [[Haleja kometo]] pasis [[perihelio]]n
* [[456]]: [[Leono la 1-a la Traco]] estis anoncita [[imperiestro]] de la [[Bizanca imperio]] fare de Asparo, la generalo de [[alanoj]]
* [[661]]: [[Raŝiduna Kaliflando]] ĉesis ekzisti kun morto de la lasta [[kalifo]] [[Ali ibn Abi Talib]]
* [[1340]]: Angla reĝo [[Eduardo la 3-a (Anglio)|Eduardo la 3-a]] anoncis sin [[reĝo de Francio]]
* [[1500]]: Hispana naviganto [[Vicente Yáñez Pinzón]] kiel unua eŭropano atingis [[Brazilo]]n (surteriĝinte proksime al la hodiaŭa [[Recife]])
* [[1521]]: [[Pollando]]: sensukcesa atako de la [[Ordeno de germanaj kavaliroj]] kontraŭ [[Olsztyn]], kies defendon aranĝis [[Koperniko]]
* [[1531]]: [[Tertremo]] en [[Lisbono]] mortiĝis ĉ. 30 mil homojn
* [[1564]]: 4 mil [[kavalerio|kavalerianoj]] de [[Grandprinclando Litovio]] frakasis 30 milan armeon de [[Rusa carlando]] en batalo de rivero Ula ([[Vicebska regiono]]); [[papo]] Pio la 4-a agnoskis dokumentojn de la [[Koncilio de Trento]] - komenco de [[kontraŭreformacio]]
* [[1565]]: Armeoj de [[sultano|sultanujoj]] de [[Dekkana Altebenaĵo]] frakasis armeon de [[Viĝajanagara imperio]]
* [[1611]]: Ne konsentanta kun la politiko de [[Maria de Mediĉo]], [[Maximilien de Bethune]] forlasis oficejon kiel [[superintendanto]] pri [[financoj]] sed daŭre partoprenas en la Konsilio
* [[1654]]: Dum nederlanda-portugala milito pri [[Brazilo]] kapitulacis en [[Recife]] lastaj nederlandaj taĉmentoj
* [[1697]]: [[Isaac Newton]] solvante problemon pri [[cikloido]] malkovris [[variada kalkulo|variadan kalkulon]]
* [[1699]]: [[Karlovic]]: Sankta Ligo kaj [[Turka Imperio]] kontraktis pacon - [[Traktato de Karlovic]]
* [[1736]]: Pola reĝo de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] [[Stanisław Leszczyński]] abdikis favore al [[duklando Loreno]]
* [[1785]]: [[Benjamin Franklin]], en letero al sia filino, esprimis seniluziiĝon ĉe elekto de [[blankkapa maraglo]] kiel [[blazono de Usono|simbolo de Usono]] - li estus preferinta [[komuna meleagro|komunan meleagron]]
* [[1788]]: [[Aŭstralio]]: alveninta kun malliberuloj kapitano [[Arthur Phillip]] albordiĝis en [[Port Jackson]] kaj fondis unuan daŭran [[setlado|setlejon]] - la nunan urbon [[Sidnejo]]
* [[1797]]: [[Dispartigoj de Pollando-Litovio]]: [[Historio de Aŭstrio|Aŭstrio]], [[Reĝlando Prusio]] kaj [[Historio de Rusio|Rusio]] subskribis finan [[dispartigoj de Pollando|dispartigan konvencion]] pri la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]
* [[1802]]: [[Thomas Jefferson]] subskribis leĝon pri la [[Kongresa Biblioteko de Usono]]
* [[1807]]: En [[Varsovia Duklando]] estis fondita Ĉambro de Publika Edukado — centra oficejo de [[publika administrado]]
* [[1821]]: [[Slovenio]]: [[kongreso]] de [[Sankta Alianco]] komenciĝis en [[Ljubljano]]
* [[1837]]: [[Miŝigano]] fariĝis la 26-a [[Subŝtatoj de Usono|subŝtato de Usono]]
* [[1841]]: [[Britio]] komencis [[okupado]]n de [[Honkongo]] - [[komodoro]] Gordon Bremer ekposedis [[terpinto]]n de [[Honkonga Insulo]] por [[Unuiĝinta Reĝlando]]
* [[1861]]: Solena malfermo de &quot;[[konservatorio]]&quot; en [[palaco]] Ordynacki - nun [[sidejo]] de la [[muzeo]] al [[Frederiko Ŝopeno]]
* [[1863]]: Restanta en [[Parizo]] [[Ludwik Mierosławski]] iĝis unua diktatoro de la pola [[januara ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]
* [[1871]]: [[Romo]] iĝis oficiale ĉefurbo de unuigita [[Italio]]
* [[1886]]: [[Karl Benz]] patentigis [[aŭtomobilo]]n kun [[eksplodmotoro]]
* [[1905]]: [[Sud-Afriko]]: apud [[Pretorio]] oni malkovris [[Cullinan]], la plej grandan krudan [[diamanto]]n
* [[1907]]: Imperiestro [[Francisko Jozefo la 1-a (Aŭstrio)|Francisko Jozefo la 1-a]] aprobis la balotajn leĝojn, kiuj enkondukis universalan kaj egalan [[balotrajto]]n en [[Cislajtio|Předlitavy]]
* [[1911]]: En [[Semper-Operejo]] en [[Dresdeno]] okazis premiero de la opero [[Der Rosenkavalier|''La rozkavaliro'']] kun muziko de [[Richard Strauss]]
* [[1918]]: Simbola komenco de la [[Finna Enlanda Milito]]
* [[1919]]: [[Dua Pola Respubliko]]: unua post akiro de [[sendependeco]] [[parlamento|parlamenta]] baloto, kies celo estis establo de unuĉambra Leĝdona [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] - [[batalo]]j pri [[ŝtatlimo]]j ankoraŭ daŭris; ĉeĥa armeo, profitante polajn batalojn [[Orientaj Limregionoj|oriente]], okupis [[Teŝinio]]n ĝis ekster la [[Vistulo]]
* [[1921]]: [[Parlamento de Svedio]] decidis pri enkonduko de [[universala voĉdonrajto]]
* [[1924]]: En [[Berlino]] fondiĝis [[Asocio de Naciaj Malplimultoj en Germanio]]
* [[1926]]: En [[Londono]] unua reala televida sesio okazis en [[laboratorio]] de inĝeniero [[John Logie Baird]]
* [[1930]]: Brazila futbala klubo [[São Paulo Futebol Clube]] fondiĝis
* [[1934]]: [[Berlino]]: [[Pollando]] subskribis kun [[Nazia Germanio]] pakton pri neagreso - rompita de [[Adolf Hitler]] la 28-an de aprilo 1939
* [[1938]]: Pola generalo [[Tadeusz Kutrzeba]] raportis al marŝalo [[Edward Rydz-Śmigły]] pri triobla militista supereco de Germanio
* [[1939]]: [[Hispana Enlanda Milito]]: [[Frankisma reĝimo|frankista armeo]] de [[Frankisma Hispanio]] konkeris [[Barcelono]]n
* [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: en [[Lublin]] kreiĝis germana kvartalo; en [[Vilno]] [[litovoj|litovaj]] oni arestis 168 membrojn de pola [[konspiro|konspira]] Registar-Komisarejo kaj 121 malliberigis
* [[1941]]: [[Ordnungspolizei|germana polico]] deklaris ke en la lastaj monatoj en [[Ĝenerala Gubernio]] kreskis kelkcentprocente [[rabo|rabado]] kaj ŝtelo
* [[1942]]: [[Nord-Irlando]]: unuaj taĉmentoj de la [[usona armeo]] alvenis al [[Eŭropo]], alteriĝante en [[Belfasto]] — tiutempe la [[milito]] estis batalita nur ĉe la [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]] kaj en [[Jugoslavio]]; [[Paragvajo]]: sensukcesa [[puĉo]] de [[Liberalismo|liberaluloj]]
* [[1943]]: [[Ribelo de Zamość]]: poŝtisto en [[Tomaszów Lubelski]] transprenis informon pri planata [[masakro]] de vilaĝo Zaboreczno, kio permesis pretigi sukcesan [[embusko]]n kontraŭ germanaj ĝendarmoj; [[pola ekzila registaro]] protestis ĉe [[Sovetunio|soveta]] registaro pri malagnosko de civitaneco rilate al [[poloj]] loĝantaj sur [[soveta invado en Pollandon|enkorpigitaj de Sovetunio]] [[Orientaj Limregionoj]]; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: apud [[Kurgano de Mamaj]] renkontiĝis du atakantaj armeoj la 62-a kaj 21-a - disduigo de ĉirkaŭita germana grupiĝo - amasa subigado de la soldatoj de [[Wehrmacht|germana 6-a Armeo]]; [[Francio]]: brita aviado atakis [[Lorient]]
* [[1944]]: Germana polico pafmortigis en [[distrikto Rzeszowski]] 9 kaj en [[Nowy Sącz]] 7 polojn; [[partizano]]j elreligis [[trajno]]n en [[distrikto Jędrzejowski]] kun feriantaj germanaj soldatoj; [[Sovetunio]] publikigis raporton de Komisiono de Nikolao Burdenko pri la [[masakro de Katin|krimo de Katin]] akuzinta pri tio germanojn kaj troiginta la nombron de [[viktimo]]j; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Ruĝa Armeo]] ekregis [[Gatĉina]] kaj ĉe la sovetunia 1-a Ukraina Fronto atakis Ŝpola ([[Ĉerkasa provinco]]); [[Argentino]] rompis diplomatiajn rilatojn kun [[Nazia Germanio]] kaj faŝisma [[Italio]]
* [[1945]]: [[Ruĝa Armeo]] okupis urbojn [[Bydgoszcz]], [[Kalwaria Zebrzydowska]], [[Nakło nad Notecią]], Osiek apud [[Noteć]], [[Szamotuły]], [[Tolkemit]] (nun Tolkmicko), [[Wadowice]] kaj [[Wolsztyn]]/Wollstein; [[Silezio]]: armeoj de la sovetunia 1-a Ukraina Fronto konkeris [[Prausnitz]] (nun [[Prusice (Malsupra Silezio)|Prusice]]), [[Trebnitz]] (75% detruita, nun [[Trzebnica]]) kaj [[Hindenburg]] (nun [[Zabrze]]); [[Ordnungspolizei|germana polico]] [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en [[Więcbork]] 19 personojn kaj en [[distrikto Bielsko (Silezio)]] 9 malliberulojn de evakua transporto el [[Bielsko-Biała]] kaj en [[Nowy Tomyśl]] 9 polojn; [[Berlin]]on atingis germanoj, kiuj fuĝis de [[Provinco Vartlando]]; usona soldato Audie Murphy pafmortigis en [[Kolmara Sako]] (''Poche de [[Colmar]]/Brückenkopf [[Alzaco|Elsass]]'') 240 germanajn soldatojn.
* [[1946]]: Unua [[gramatiko]] en la [[makedona]] lingvo estis publikigita
* [[1950]]: [[Konstitucio de Barato]] ekvalidis - [[Barato]] transformiĝis de brita [[dominio]] al [[politiko de Barato|respubliko]]
* [[1951]]: Popola [[Pollando]]: komunistaj regopovoj forigis administrantojn de [[diocezo]]j en [[Regajnitaj Teritorioj]]
* [[1953]]: En la Regiona Militista Juĝejo en [[Krakovo]] finiĝis montra proceso de katolikaj [[pastro]]j - oni verdiktis interalie 3 [[mortpuno]]jn - 53 literaturistoj subskribis kondamnan rezolucion
* [[1954]]: [[Moŝe Ŝaret]] iĝis ĉefministro de Israelo post [[demisio]] de la unua [[ĉefministro]] [[David Ben-Gurion]]
* [[1956]]: [[Ruĝa Armeo]] forlasis [[armea spaco|armean spacon]] sur la finna duoninsulo [[Porkkala]]; [[Italio]]: 7-a [[Vintra Olimpiko 1956|Vintra Olimpiko]] komenciĝis en [[Cortina d'Ampezzo]]
* [[1958]]: 167 personoj pereis en katastrofo de [[pramŝipo]] apud japana insulo [[Aŭaĝi]]
* [[1965]]: [[Hindia]] lingvo iĝis oficiala lingvo de [[Barato]], kaŭzante protestojn en [[Suda Barato]], kies loĝantaro parolas [[Dravida lingvaro|aliajn lingvojn]], sekve jam februare la [[registaro de Barato]] decidis oficialigi la [[angla]]n lingvon
* [[1971]]: [[Aŭstralio]]: 7 personoj pereis, kaj 15 vundiĝis rezulte de [[subita inundo]] en [[Kanbero]]; unua kunsido de la socia komitato pri [[Rekonstruado (arĥitekturo)|rekonstruo]] de la [[Reĝa Kastelo de Varsovio]], eksplodigita de germanoj dum la [[detruo de Varsovio|detruado de Varsovio]]
* [[1980]]: [[Israelo]] kaj [[Egiptio]] ligis [[diplomatio|diplomatiajn]] rilatojn; mondpokalo pri [[Skisaltado]] okazis unuafoje en la historio en [[Zakopane]]
* [[1983]]: [[Kalkultabelo]] [[Lotus 1-2-3]] enmarketiĝis
* [[1990]]: Ringa [[suna eklipso]] super [[Antarkto]] kaj suda [[Atlantika Oceano|Atlantiko]]; [[Supera Soveto]] de [[Belorusa SSR]] aprobis leĝon laŭ kiu la [[belorusa lingvo]] iĝis unusola [[ŝtata lingvo]]; [[Pollando]]: oni malmuntis monumenton al [[Julian Marchlewski]] en [[Włocławek]]
* [[1991]]: Prezidento de [[Somalio]] [[Siad Barre]] fuĝis de [[Mogadiŝo]] - faligita en [[puĉo]]
* [[1992]]: [[Prezidento]] de Rusia Federacio [[Boris Jelcin]] deklaris, ke usonaj urboj ne plu estas celo de rusaj nukleaj [[misilo]]j; unuafoje [[belorusoj|belorusaj]] [[soldato]]j ĵuris [[fideleco]]n al [[Belorusio]]
* [[1993]]: [[Václav Havel]] estis elektita de parlamento [[listo de prezidentoj de Ĉeĥio|unua prezidento de Ĉeĥio]]
* [[1994]]: Supera Soveto de [[Belorusa Soveta Socialisma Respubliko]] demisiis [[Stanislaŭ Ŝuŝkeviĉ]] el funkcioj de prezidanto de parlamento kaj de [[ŝtatestro]]
* [[1997]]: [[Aslan Masĥadov]] gajnis prezidentan baloton en la neagnoskita [[Iĉkerio]]
* [[2000]]: Unia Ŝtato de [[Rusio]] kaj [[Belorusio]] estis kreita; [[konsorcio]] [[TTT]] publikigis unuan version de [[XHTML]]
* [[2004]]: Prezidento [[Hamid Karzai]] subskribas [[Konstitucio de Afganio|Konstitucion de Afganio]]
* [[2005]]: [[Condoleezza Rice]] kiel la dua virino iĝis [[Usona Sekretario de Ŝtato|usona ministro pri eksteraj rilatoj]]; en [[Tombejo Powązki en Varsovio]] estis entombigita [[Jan Nowak-Jeziorański]], [[kuriero]] kaj politika sendito de [[Pola Enlanda Armeo]]
* [[2007]]: [[Michel Platini]] iĝis prezidanto de la [[UEFA|Unio de Eŭropaj Futbal-Asocioj]]
* [[2009]]: Post ondo de sociaj protestoj en [[Rejkjaviko]] ĉefministro de Islando [[Geir H. Haarde]] demisiis sian registaron; armeo de [[Islamaj Kortumoj]] konkeris post sieĝo [[Baidoa]], la sidejon de provizora somala registaro; [[tumulto]] en [[Madagaskaro]] kaŭzis morton de 135 homoj kaj [[puĉo]]n sub gvido de [[Andry Rajoelina]], urbestro de [[Antananarivo]], kiu senpotencigis prezidenton [[Marc Ravalomanana]]
* [[2010]]: [[Srilanko]]: oficanta prezidento [[Mahinda Rajapaksa]] gajnis prezidentan balotadon; [[Nacia Asembleo]] proklamis [[konstitucio]]n de [[Domingo]]
* [[2011]]: [[Joseph Kabila]] iĝis prezidento de [[Demokratia Respubliko Kongo]] - post murdo de sia patro [[Laurent Kabila]]
* [[2012]]: [[Eŭropa Unio]] kaj 22 membroŝtatoj (sen [[Estonio]], [[Germanio]], [[Kipro]], [[Nederlando]] kaj [[Slovakio]]) subskribis ACTA - [[Anti-Counterfeiting Trade Agreement|komercan konvencion kontraŭ falsado]]
* [[2015]]: [[Aleksis Tsipras]] iĝis ĉefministro de Grekio
* [[2017]]: [[Alexander Van der Bellen]] iĝis [[prezidanto de Aŭstrujo|prezidento de Aŭstrio]]
* [[2020]]: Usona korbopilkisto [[Kobe Bryant]] kaj ok aliuloj pereis en kraŝo de helikoptero; mondpokalon pri [[Skisaltado]] gajnis [[Kamil Stoch]]
* [[2021]]: [[Kaja Kallas]] kiel unua virino ekoficis kiel [[ĉefministro de Estonio]]
* [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: nokte estis paffaligitaj 24 iranaj senpilotaj aviadiloj [[kamikazo]]j Shahed-136/131; [[Ukraina Aer-Armeo]]: direkte al Ukrainio oni elpafis de rusaj strategiaj [[bombaviadilo]]j Tu-95 ĉ. 30 raketojn — 20 [[krozmisilo]]j elpafitaj al [[Kievo]] estis paffaligitaj (oni informis pri 55 elpafitaj [[pafaĵo]]j, ukrainaj fortoj detruis 47, 3 el 4 ne atingis celojn; 11 personoj pereis, aliaj 11 estis vunditaj); [[rusoj]] la kvaran fojon pripafis [[malsanulejo]]n apud [[Kramatorsk]] - ĝis nun [[rusoj]] detruis en Ukrainio 171 medicinejojn, 1 035 damaĝis
&lt;!--** Mondreago: fondita en [[Rigo]] sendependa [[retejo]] ''Meduza'' estis listigita kiel &quot;nedezirinda&quot; en Rusio; alvenintaj al Pollando germanaj ''Patriotoj'' establiĝas en [[armea spaco]] apud [[Zamość]] (60 km de la [[landlimo]] kun Ukrainio); [[Norvegio]], engaĝita en [[Britio]] pri instruo de ukrainaj armeaj mediciistoj kaj pli junaj oficiroj, konfirmis pliintensigon de sia agado -- estas signife pli ol 20 vortoj --&gt;

== Naskiĝoj ==
* [[1468]]: [[Guillaume Budé]], franca filologo, helenisto, [[humanismo|humanisto]], diplomato kaj bibliotekisto (m. [[1540]])
* [[1624]]: [[Georgo Vilhelmo (Brunsvigo-Lüneburg)|Georgo Vilhelmo]], [[Duklando Brunsvigo-Luneburgo|duko de Brunsvigo-Luneburgo]] (m. [[1705]])
* [[1712]]: [[Giacomo Puccini (la aĝa)|Giacomo Puccini]], itala komponisto (m. [[1781]])
* [[1714]]: [[Jean-Baptiste Pigalle]], franca skulptisto (m. [[1785]])
* [[1715]]: [[Claude Adrien Helvétius]], franca filozofo kaj [[mecenato]] (m. [[1771]])
* [[1763]]: [[Karlo la 14-a Johano (Svedio)|Karlo la 14-a Johano]], reĝo de [[Svedio-Norvegio]] (m. [[1844]])
* [[1781]]: [[Achim von Arnim]], germana poeto (m. [[1831]])
* [[1797]]: [[ František Turinský]], ĉeĥa poeto kaj dramverkisto (m. [[1852]])
* [[1816]]: [[Carl von Oldershausen]], germana politikisto (m. [[1884]])
* [[1831]]: [[Heinrich Anton de Bary]], germana fungosciencisto, patro de [[fitopatologio]] (m. [[1888]])
* [[1852]]: [[Pierre Savorgnan de Brazza]], franca-itala oficiro kaj esploristo, malkovrinto de [[Centra Afriko]] (m. [[1905]])
* [[1861]]: [[Louis Anquetin]], franca pentristo, desegnisto kaj akvarelisto (m. [[1932]])
* [[1865]]: [[Sabino Arana]], patro de la [[eŭska naciismo]] (m. [[1903]])
* [[1868]]: [[Jeanne Zabilon d'her Ranfaing]], franca profesorino, [[esperantisto]] (m. nekonata)
*[[1873]]: [[Anna Hilaria Preuß]], aŭstra kaj germana verkistino
* [[1884]]: [[Edward Sapir]], usona antropologo kaj lingvisto, literatura kaj muzika kritikisto, poeto, komponisto, unua direktoro de la fakultato pri lingvistikaj esploroj [[IALA]] (m. [[1939]])
* [[1884]]: [[Lajos Sárközi]], rumania hungara eklezia verkisto (m. [[1964]])
* [[1896]]: [[Maria Ossowska]], pola filozofino, [[etiko|etikistino]] kaj sociologo de [[moralo]] (m. [[1974]])
* [[1899]]: [[Miklós Ajtay]], hungara ĵurnalisto, estetikisto (m. [[1987]])
* [[1905]]: [[Bernhard Minetti]], germana aktoro (m. [[1998]])
* [[1905]]: [[Károly Tamkó Sirató]], hungara poeto, tradukisto (m. [[1980]])
* [[1906]]: [[Ján Golian]], slovaka brigada generalo, partoprenanto de [[Slovaka nacia ribelo]] (m. [[1945]])
* [[1907]]: [[Hans Selye]], kanada [[endokrinologio|endokrinologo]], teoriulo pri [[streso]] (m. [[1982]])
* [[1908]]: [[Stéphane Grappelli]], franca ĵaz-violonisto (m. [[1997]])
* [[1911]]: [[Polykarp Kusch]], usona Nobelpremiita fizikisto (m. [[1993]])
* [[1918]]: [[Philip José Farmer]], usona sciencfikcia-fantazia verkisto (m. [[2009]])
* [[1918]]: [[Nicolae Ceauşescu]], prezidento de Rumanio, ekzekutita (m. [[1989]])
* [[1920]]: [[Lajos Vincze]], hungara etnografo (m. [[1990]])
* [[1925]]: [[Paul Newman]], usona aktoro, reĝisoro, produktisto (m. [[2008]])
* [[1929]]: [[Ada Fighiera Sikorska]], pola ĵurnalistino, Esperanto-redakciano de [[Pola Radio]] kaj &quot;[[Heroldo de Esperanto]]&quot;, membrino de [[Tutmonda Esperantista Ĵurnalista Asocio|TEĴA]], [[Akademio Literatura de Esperanto]], Esperanta [[PEN-klubo internacia]] kaj [[Honoraj membroj de UEA|honora membro de UEA]] (m. [[1996]])
* [[1932]]: [[Zoltán Fülöp (ĵurnalisto)|Zoltán Fülöp]], rumania hungara instruisto, sportĵurnalisto (m. [[2014]])
* [[1933]]: [[Andrzej Paluchowski]], pola [[pola|polisto]], historiisto pri [[literaturo]] (m. [[2017]])
* [[1935]]: [[Paula Rego]], brit-portugala artistino (m. [[2022]])
* [[1938]]: [[Kornélia Gaál]], rumania hungara lokhistoriistino (m. [[2000]])
* [[1942]]: [[Wouter Pilger]], nederlanda sociologo kaj eldonisto, estrarano de [[TEJO]], komitatano de [[UEA]], [[Esperanto-vortaristo]], poeto, tradukisto (m. [[2006]])
* [[1943]]: [[Susan Griffin]], usona filozofo, eseisto kaj dramisto (m. [[2025]])
* [[1944]]: [[Angela Davis]], usona [[feminismo|feministino]] kaj aktivulino pri [[homaj rajtoj]]
* [[1947]]: [[Michel Sardou]], franca komponisto kaj kantisto
* [[1950]]: [[Jörg Haider]], aŭstra politikisto, ĉefministro de Karintio (m. [[2008]])
* [[1950]]: [[Ivan Hlinka]], ĉeĥa hokeisto kaj trejnisto (m. [[2004]])
* [[1950]]: [[Jiří Lábus]], ĉeĥa aktoro
* [[1953]]: [[Anders Fogh Rasmussen]], ĉefministro de Danio 2001-2009, ĝenerala sekretario de [[NATO]] 2009-2014
* [[1955]]: [[Björn Andrésen]], sveda aktoro kaj muzikisto (m. [[2025]])
* [[1959]]: [[Bob Lazar]], usona fizikisto, fakulo pri [[nifo]]j
* [[1962]]: [[Márta Józsa]], hungara ĵurnalistino, verkistino
* [[1970]]: [[Bjarni Benediktsson (1970)|Bjarni Benediktsson]], islanda juristo kaj politikisto, gvidanto de [[Sendependecpartio (Islando)|Sendependecpartio]]
* [[1974]]: [[Szilárd András]], rumania hungara matematikisto
* [[1976]]: [[Krisztina Molnár]], rumania hungara pentristino
* [[1976]]: [[Sándor Szász]], hungara pentristo
* [[1981]]: [[Gustavo Dudamel]], venezuela violonisto kaj dirigento
* [[1987]]: [[Márta Adorjáni]], rumania hungara pentristino
* [[1991]]: [[Alex Sandro]] aŭ plennome ''Alex Sandro Lobo Silva'', brazila futbalisto

== Mortoj ==
* [[404]]: [[Paŭla Romana]], [[Romio|romia]] sanktulino (n. [[347]])
* [[946]]: [[Edgita]], reĝino de [[Orientfranka imperio]] (n. [[910]])
* [[1642]]: [[Johann Matthäus Meyfart]], germana teologo kaj verkisto (n. [[1590]])
* [[1757]]: [[René Louis de Voyer de Paulmy d'Argenson]], franca politikisto, diplomato kaj politika pensanto (n. [[1694]])
* [[1786]]: [[Hans Joachim von Zieten]], [[Reĝlando Prusio|prusa]] kavaleria generalo (n. [[1699]])
* [[1795]]: [[Johann Christoph Friedrich Bach]], germana muzikisto kaj komponisto (n. [[1732]])
* [[1800]]: [[Justus Friedrich Froriep]], germana [[orientalisto]] kaj teologo (n. [[1745]])
* [[1812]]: [[Rodrigo de Sousa Coutinho]], portugala ĉefministro kaj politikisto (n. [[1755]])
* [[1823]]: [[Edward Jenner]], angla [[kuracisto]], malkovrinto de [[vakcino]] kontraŭ [[variolo]] (n. [[1749]])
* [[1824]]: [[Théodore Géricault]], franca pentristo (n. [[1791]])
* [[1855]]: [[Gérard de Nerval]], franca poeto, tradukisto kaj eseisto (n. [[1808]])
* [[1868]]: [[Gereben Vas]], hungara verkisto, ĵurnalisto kaj advokato (n. [[1823]]
* [[1891]]: [[Nikolaus Otto]], germana [[memlernanto]], [[inventisto]] de [[benzinmotoro]] (n. [[1832]])
* [[1895]]: [[Arthur Cayley]], brita matematikisto (n. [[1821]])
* [[1907]]: [[Károly Éjszaki]], hungara inĝeniero kaj verkisto (n. [[1818]])
* [[1915]]: [[Akakij Cereteli]], kartvela poeto, kreinto de la nuntempa [[kartvela literaturo|literatura]] lingvo, aktivulo de naciliberiga movado (n. [[1840]])
* [[1922]]: [[Alfred Gercke]], germana filologo (klasika filologio) (n. [[1860]])
* [[1929]]: [[József Csiky]], hungara kuracisto, fondinto de la Instituto Porflegistina kaj Porvartistina (n. [[1881]])
* [[1931]]: [[José Pereira da Graça Aranha]], brazila verkisto kaj diplomato (n. [[1868]])
* [[1943]]: [[Nikolaj Vavilov]], rusia botanikisto kaj genetikisto, malkovrinto de la [[kamuflimito]] de [[trudherbo]]j, viktimo de [[stalinismo]] (n. [[1887]])
* [[1946]]: [[Béla Tankó (filozofo)|Béla Tankó]], hungara filozofo kaj profesoro (n. [[1876]])
* [[1964]]: [[Cyprian Tansi]], niĝeria pastro, monaĥo kaj beatulo (n. [[1903]])
* [[1972]]: [[Gusztáv Cseh (patro)|Gusztáv Cseh]], rumania hungara grafikisto (n. [[1900]])
* [[1972]]: [[Béla Uitz]], hungara pentristo (n. [[1887]])
* [[1977]]: [[Dietrich von Hildebrand]], germana katolika teologo, [[etiko|etikisto]] kaj filozofo (n. [[1889]])
* [[1979]]: [[Elemér Jakobovits]], hungara ĵurnalisto kaj sportverkisto (n. [[1897]])
* [[1987]]: [[István Sütő]], rumania hungara poeto (n. [[1949]])
* [[1993]]: [[Sándor Vita]], hungara redaktoro kaj politikisto (n. [[1904]])
* [[1994]]: [[Aljes Adamoviĉ]], belorusa verkisto kaj socia aganto, profesoro, frutempe verkinta pri [[Ĉernobila katastrofo]] (n. [[1927]])
* [[1997]]: [[László Halmos]], hungara komponisto, dirigento (n. [[1909]])
* [[1998]]: [[Shinichi Suzuki]], japana violonisto kaj muzikpedagogo (n. [[1898]])
* [[2000]]: [[Alfred Elton van Vogt]], kanada sciencfikcia verkisto (n. [[1912]])
* [[2003]]: [[Annemarie Schimmel]], germana [[orientalisto|orientalistino]] (n. [[1922]])
* [[2003]]: [[Vladimir Muljavin]], belorusia muzikisto, kantisto, komponisto, fondinto de la ensemblo [[Pesnjari]] (n. [[1941]])
* [[2008]]: [[George Habash]], kreinto de la Popola Fronto por la liberigo de Palestino, kuracisto, teroristo (n. [[1926]])
* [[2013]]: [[Stefan Kudelski]], pola-svisa [[elektroniko|elektronikisto]] kaj inventisto, kreinto de [[magnetofono]] ''Nagra'' (n. [[1929]])
* [[2019]]: [[Michel Legrand]], franca komponisto, pianisto, kantisto kaj [[Aranĝisto (muziko)|muzikaranĝisto]] (n. [[1932]])
* [[2020]]: [[Kobe Bryant]], usona [[korbopilkado|korbopilkisto]] (n. [[1978]])
* [[2021]]: [[Jozef Vengloš]], slovaka futbalisto kaj trejnisto (n. [[1936]])
* [[2021]]: [[María Teresa Linares]], kuba [[muziksciencistino]] (n. [[1920]])
* [[2026]]: [[Richard Beirach]], usona ĵazpianisto (n. [[1947]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Liturgia kalendaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]:
** Sankta [[Paŭla Romana]], patronino de [[vidvino]]j
** [[Sankta Timoteo]] kaj [[Sankta Tito]], [[episkopo]]j
** Fondintoj de [[monaĥo|monaĥa]] [[ordeno (religia)|ordeno]] [[cistercianoj]] kiel Robert De Molesmes
** Tago de [[Islamo]] - fiksita ene de pola [[katolikismo|katolika]] [[eklezio]] en 2001
* [[Nacia tago]] en [[Aŭstralio]], ''[[Tago de Aŭstralio|Australia Day]]''
* [[Tago de Respubliko en Barato]] ([[Hindio]]), ''Republic Day''; alia nacia tago estas la [[15-a de aŭgusto]]
* Monda Tago de [[dogano|Doganismo]] (de 1953, ekesto de [[Doganunio]])

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''26-a de januaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]];
{{Projektoj|wikinewscat=26-a de januaro}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]].

[[Kategorio:26-a de januaro| ]]
[[Kategorio:Januaro|26]]
[[Kategorio:26-a tago de la monato|#01]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0126]]</text>
      <sha1>bfbqkaof6dd9rii00zyiwl4noh2o4rz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>22-a de januaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5009</id>
    <revision>
      <id>9365620</id>
      <parentid>9329313</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:32:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mortoj */</comment>
      <origin>9365620</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32103" sha1="er1zx4vkjx5kt9z0impe6uineryuium" xml:space="preserve">{{KalendaroJanuaro}}
{{januaro}}
La '''22-a de januaro''' estas la 22-a tago de la jaro laŭ la [[gregoria kalendaro]]. 343 tagoj restas (344 en superjaroj).

Je la 22-a de januaro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[871]]: Armeo de anglosaksa reĝo [[Ethelred (Wessex)|Ethelred]] malvenkis en batalo de [[Old Basing]] kun danaj invadintoj
* [[1188]]: [[Alfonso la 9-a]] iĝis [[reĝo de Leono]]
* [[1258]]: [[Batalo de Bagdado (1258)|Batalo de Bagdado]]: mongola [[ĥano]] [[Hulagu]] sieĝis kaj konkeris [[Bagdado]]n post venko super armeo de [[Abasida Kaliflando]] - proksimuma fino de la [[Ora epoko]] de [[islamo]]
* [[1261]]: [[Wołczyn]] ricevis [[urborajto]]n - regata de [[Piastoj]]
* [[1349]]: Ĉirkaŭ 400 [[judoj]] akuzitaj pri aperigo de [[pesto]] pereis en la germana urbo [[Speyer]]
* [[1506]]: Ordone de papo [[Julio la 2-a]] al [[Romo]] eniris 150 svisaj [[soldulo]]j komencante la [[Svisa Gvardio|Svisan Gvardion]]
* [[1526]]: En [[Gdańsk]] eksplodis [[tumulto]] kaŭzita de [[luteranismo|luteranaj]] loĝantoj de la urbo
* [[1517]]: [[Otomana armeo]] de [[Selim la 1-a]] venkis apud [[Kairo]] la armeon de [[Mamluka Sultanlando (Kairo)|Mamluka Sultanlando]]
* [[1656]]: [[Sveda diluvo]]: en [[kastelo]] de [[Łańcut]] oni transformis [[konfederacio]]n de [[Tyszowce]] al ĝenerala konfederacio kontraŭ la sveda reĝo [[Karolo la 10-a Gustavo (Svedio)|Karolo la 10-a Gustavo]]
* [[1689]]: [[Anglio]]: Konvencio-Parlamento kunvenis por pravigi la renverson de [[Jakobo la 2-a (Anglio)|Jakobo la 2-a]], kiu forlasis la tronon dum sia fuĝo al Francio en 1688
* [[1711]]: [[Hispanio]] konsentis cedi [[Insuloj Falklandoj|Falklandajn Insulojn]] al [[Britio]]
* [[1720]]: [[Johann Sebastian Bach]] komencis kompili pianlibreton ''[[Klavierbüchlein für Wilhelm Friedemann Bach]]'' por sia [[Wilhelm Friedemann Bach|plej aĝa filo]]
* [[1771]]: [[Hispanio]] redonis [[Insuloj Falklandoj|Insulojn Falklandoj]] al [[Britio]]
* [[1796]]: [[Babrujsk|Bobrujsk]] ricevis urban [[blazono]]n
* [[1823]]: [[Ferenc Kölcsey]] finverkis la [[hungara nacia himno|hungaran nacian himnon]]
* [[1828]]: [[Duko de Wellington]] iĝis ĉefministro de Britio
* [[1861]]: Franca esploristo Henri Mouhot malkovris [[Angkor Ŭat]] en [[ĝangalo]] de [[Kamboĝo]]
* [[1863]]: [[Insurekcio]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: [[Manifesto de la 22-a de januaro]] eldonita en [[Varsovio]] de [[Centra Nacia Komitato]] kaj proklamanta eksplodon de ribelo; [[Januara Ribelo]] eksplodis (la plej granda [[insurekcio]] en 19-jarcenta Eŭropo de plurnacia pola respubliko kun volontuloj i.a. el [[Hungario]], [[Italio]] kaj [[Francio]])
* [[1879]]: [[Zuluoj]] venkis britan armeon en la [[batalo apud Isandhlwana]]
* [[1896]]: Kapitulaco de itala garnizono en sieĝita etiopa urbo [[Mekele]]
* [[1901]]: [[Eduardo la 7-a]] iĝis reĝo de Britio
* [[1905]]: [[Sanga dimanĉo (1905)|Sanga dimanĉo]] en [[Sankt-Peterburgo]]: [[caro|cara]] [[masakro]] kontraŭ religia manifestacio organizita de pastro de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] - ĝi estis senpera kaŭzo de la eksplodo de [[Rusia revolucio de 1905]]
* [[1915]]: Pli ol 600 personoj pereis pro falo de [[trajno]] en [[abismo]]n apud [[Gvadalaharo]] en [[Meksiko]]
* [[1919]]: En [[Kievo]] oni proklamis Akton de Unuiĝo de [[Ukrainio]]
* [[1920]]: Pola Armeo eniris al [[Chełmno]]
* [[1924]]: [[Ramsay MacDonald]] iĝis ĉefministro de Britio
* [[1925]]: [[Kostariko]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]]
* [[1932]]: En [[Salvadoro]] eksplodis [[historio de Salvadoro|ribelo]] kontraŭ diktaturo de generalo [[Maximiliano Hernández Martínez]]
* [[1934]]: En [[Leningrado]] okazis [[premiero]] de la opero ''[[Damo Makbeto de la Mcenska distrikto (opero)|Damo Mekbeto de la Mcenska distrikto]]'' de [[Dmitrij Ŝostakoviĉ]]
* [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: germanaj okupantoj [[pafekzekutado|pafekzekutis]] en [[Rzeszów]] pli ol 30 [[judoj]]n kaj apud [[Palmiry]] 80 personojn; [[Rumanio|rumanan]] [[ŝtatlimo]]n transpaŝis unua grupo (31 personoj) el 150 usonaj civitanoj poldevenaj; en [[Parizo]] Pola Universitato Eksterlande komencis [[didaktiko|didaktikan]] agadon, inaŭgurita de ties [[rektoro]] kaj profesoro [[Oskar Halecki]]; [[Vatikana Radio]] unuafoje disaŭdigis pri [[martiro|martira]] [[sorto]] de Pollando kaj [[poloj]]
* [[1941]]: [[Varsovio]]: ĉefkomandanto de ZWZ ([[Asocio de Armita Batalado]]) brigada generalo [[Stefan Rowecki]] ordonis pri malpolitikeco de la organizo; [[NKVD]] arestis en [[Lvovo]] komandanton de la loka [[Asocio de Armita Batalado]], subkolonelon [[Leopold Okulicki]]; solena malfermo de la Domo de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|Naciaj Socialistoj]] en [[Lublin]]; [[Nord-Afrika kampanjo]]: brita kaj aŭstralia armeoj konkeris [[Tobruk]]; [[Predeal]]: dutagaj germanaj-bulgaraj [[stabo|stabaj]] interparoloj komenciĝis
* [[1942]]: [[Samara (urbo)|Kujbiŝev]]: subskribo de pola-soveta interkonsento pri [[prunto]] de 300 milionoj da [[rublo]]j al la pola registaro por bezono de la armeo; unua [[trajno]] forlasis [[Kievo]]n kun laboristoj trejnitaj por labori en [[Tria Regno]]
* [[1943]]: [[Pola Partizana Ŝtato|Pola Subtera Ŝtato]]: Generalo [[Stefan Rowecki]] ordonis krei Gvidantaron de Flankaj Atakoj ĉe la Ĉefkomandejo de [[Pola Enlanda Armeo]] - unua komandanto iĝis kolonelo [[August Emil Fieldorf]], kiu sukcese likvidis [[SS (organizo)|SS]]-generalon [[Franz Kutschera]]; [[Ordnungspolizei|germana polico]] pafmortigis en Janów ([[Bresta regiono]]) 40 polajn [[ostaĝo]]jn, venĝe pro atako kontraŭ [[malliberejo]] en [[Pinsk]]; [[Nov-Gvineo]]: dumonata batalo de [[Buna]]–Gona kontraŭ [[japanoj]] ebligis al [[Aliancanoj]] certigi maran interligitecon de [[Aŭstralio]] kun [[Usono]]; [[batalo ĉe Stalingrado]]: armeoj de [[Don (rivero)|Dona]] Fronto rompis okcidentan defendsektoron de germana 6-a Armeo
* [[1944]]: [[Gestapo]] arestis 54 [[oficiro]]jn de [[Pola Enlanda Armeo]]; partizanoj eksplodigis [[fervoja trako|fervojan trakon]] en [[distrikto Kraśnicki]]; germana polico venĝe pro [[partizano|partizana]] agado bruligis du vilaĝojn en distriktoj de [[Vaŭkavisk]] kaj [[Grodno]] pafmortigante ĉiujn loĝantojn; [[Kampanjo de Italio]]: usona armeo alteriĝis apud [[Anzio]] - [[Aliancanoj]] komencis operacon ĉirkaŭiri [[linio Gustavo|linion Gustavo]]: brita [[aviado]] atakis [[Magdeburg]] (nokte de la 21-a/22-a de januaro); germana 9-a Aviada Korpus atakis [[Londono]]n
* [[1945]]: [[Marŝo de morto]] de [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]] atingis [[Wodzisław Śląski]]: [[SS (organizo)|SS]]-anoj murdis la jenan nombron de evakuitaj personoj de [[Aŭŝvico]]: en [[Rybnik]] 358, en apudaj lokoj 39 kaj 19, en du aliaj 9 kaj 5; gestapanoj de [[Ostrołęka]] eskortis ĝis Żabików 33 malliberulojn, kiujn ili murdis sur loka [[tombejo]] (post ekscio, ke la punlaborejo estis likvidita); germanaj soldatoj murdis en [[distrikto Kalisz]] 63 polojn, en Zakrzów 10; en [[Katowice]] germanoj [[gilotino|gilotinis]] 7 personojn — en ties malliberejo de la 9-a de oktobro 1941 ĝis tiu ĉi tago ili faris 552 mortpunojn; [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: [[Gołańcz]], [[Kcynia]], [[Margonin]], [[Namysłów]], [[Odolanów]], [[Olsztyn]], [[Pasym]], [[Pobiedziska]], [[Pyskowice]], [[Rawicz]], [[Stary Sącz]], [[Syców]] kaj [[Września]] estis liberigitaj de germana okupado; taĉmento de [[Pola Enlanda Armeo]] batalis kontraŭ la armeo de [[Andrej Andrejeviĉ Vlasov]], kiu ricevis ordonon [[reprezalio|reprezalii]] [[Ostrów Wielkopolski]]; 3-a Belorusa Fronto liberigis [[Ĉernjaĥovsk|Wystruć]]; [[Malsupra Silezio]]: en [[Czechowice-Dziedzice]] [[soraboj|soraba]] publicisto, verkisto kaj aktivulo pri minoritataj rajtoj Jan Skala estis mortpafita de [[Ruĝa Armeo|sovetia soldato]], ĉar li protestis pri [[rabo|rabado]] de lia familio; Ĉina Fronto: japana armeo sekurigis [[fervojlinio]]n [[Kantono (Ĉinio)|Kantono]]-[[Hankou]]
* [[1946]]: [[Pollando]]: Landa Nacia Konsilio dekretis pri &quot;kreo de Supera Nacia [[Tribunalo]] por juĝado de [[hitler]]aj [[krimo|krimuloj]] kaj respondeculoj pri [[invado en Pollandon|malvenko en 1939]]&quot; — la leĝo estis utiligata de [[stalinismo|stalinisma]] [[reĝimo]] kaj ties [[teroro|teror]]-aparato de [[NKVD]] por politikaj procesoj, ankaŭ kontraŭ [[Anatemitaj Soldatoj]]; En [[Usono]] fondiĝis Central Intelligence Group (CIG), transformita la 26-an de julio 1947 en [[CIA|Centra Informokapta Agentejo]] (CIA); sur teritorio de irana parto de [[Kurdio]] oni proklamis sendependecon de la Respubliko de [[Mehabad]]
* [[1947]]: Socialisto [[Paul Ramadier]] iĝis [[Konsilia prezidanto (Francio)|konsilia prezidanto]] de Francio — kiel unua [[ĉefministro]] de la [[Kvara Respubliko de Francio]] forigis komunistajn [[ministro]]jn
* [[1949]]: [[trupo (armeo)|Trupoj]] de [[Mao Zedong]] alvenis al [[Pekino]]
* [[1957]]: [[Israelaj Defendaj Fortoj]] finis retiriĝadon de [[Sinajo]], krom [[Gaza Sektoro]] kaj [[Ŝarm el Ŝeiĥ]]
* [[1962]]: [[Organizaĵo de Amerikaj Ŝtatoj]] suspendis [[Kubo]]n
* [[1963]]: [[Konrad Adenauer]] kaj [[Charles de Gaulle]] subskribis [[Franc-germanaj rilatoj|Elysée-Traktaton]] inter [[FRG]] kaj [[Francio]]
* [[1969]]: 22-jara [[dizerto|dizertisto]] Viktor Iljin pripafis [[aŭtomobilo]]n kun [[kosmonaŭto]]j, tuj antaŭ ilia distingo en [[Moskva Kremlo]] - pro vundoj la venontan tagon mortis [[ŝoforo]]. La atencocelo estis [[Leonid Breĵnev]], kies veturilo ŝanĝis la vojon
* [[1970]]: [[Eugène Ionesco]] membriĝis al [[Franca Akademio]]; [[Boeing 747]], unua [[larĝkorpa aviadilo]] en la mondo, eniris servon por [[Pan American World Airways]] laŭ la itinero [[Nov-Jorko]]-[[Londono]]
* [[1972]]: En [[Bruselo]] oni subskribis traktaton pri aliĝo de [[Danio]], [[Irlando]] kaj [[Britio]] al [[Eŭropa Ekonomia Komunumo]] la 1-an de januaro 1973
* [[1973]]: [[Supera Kortumo de Usono]] leĝigis [[aborto]]n
* [[1978]]: [[Opozicio (politiko)|Opozicia]] [[Societo de Sciencaj Kursoj]] fondiĝis en [[Varsovio]] kiel sendependa [[edukado|eduka]] asocio - la fondan deklaron subskribis 54 personoj, interalie 4 profesoroj de [[Pola Scienca Akademio]] kun aliaj 12 profesoroj - post 3 tagoj sekureca servo komencis operacon kontraŭ ĝi
* [[1980]]: [[Andrej Saĥarov]] estis arestita kaj ekzilita al la urbo [[Niĵnij Novgorod|Gorkij]] pro kritiko de la [[Afgana milito (1979-1989)|sovetia invado al Afganio]]
* [[1983]]: Sveda [[tenisisto]] [[Björn Borg]] finis sportan karieron
* [[1984]]: Komputila firmao [[Apple]] montris publike unuan komputilon [[Makintoŝo]]
* [[1990]]: Delegitoj de [[Makedonio]], [[Slovenio]] kaj [[Kroatio]] forlasis la 14-an kaj lastan Kongreson de la [[Ligo de Komunistoj de Jugoslavio]]
* [[1990]]: [[Azerbajĝano]]: en [[Bakuo]] kulminis la [[Nigra Januaro]], [[masakro]] farita de [[Ruĝa Armeo]] kontraŭ [[azeroj]], dum 2-3 tagoj pereis 131–170 civiluloj kaj pli ol 700 estis vunditaj
* [[1991]]: [[Kanado]] suspendis ekonomian kaj [[humanitara helpo|humanitaran helpon]] al [[Sovetunio]] pro [[agreso]] kontraŭ [[Litova SSR]], [[Latva SSR]] kaj [[Estona SSR]]
* [[1997]]: [[Petar Stojanov]] iĝis prezidento de Bulgario
* [[2001]]: [[Makedonio|Makedona]] konflikto komenciĝis per [[Kosovo|kosovaj]] atakoj
* [[2002]]: [[Georgi Parvanov]] iĝis prezidento de Bulgario
* [[2005]]: Kim Kye-gwan anoncis, ke [[Nord-Koreio]] apartenas al [[Listo de ŝtatoj kun nukleaj armiloj|ŝtatoj kun nukleaj armiloj]]
* [[2006]]: [[Aníbal Cavaco Silva]] iĝis dum [[baloto|balotado]] prezidento de Portugalio; [[Evo Morales]] iĝis prezidento de Bolivio, kiel unua demokratie elektita [[indianoj|indiano]]
* [[2013]]: Koalicio de partioj [[Firmigo|Likud]]-Jisra’el Betenu (Nia Domo Israelo) gajnis antaŭtempan baloton al israela [[Kneset]]
* [[2014]]: [[Eŭromajdano]]: rezulte de [[tumulto]] 5 personoj pereis en [[Kievo]]
* [[2015]]: [[Eksplodo]] apud civila [[trolebuso|trolebusejo]] en [[Donecko]] mortigis ne malpli ol 13 personojn
* [[2018]]: [[George Weah]] iĝis prezidento de [[Liberio]]
* [[2021]]: [[Traktato pri abolo de nukleaj armiloj]] ekvalidiĝis; [[Facebook]] blokis polan [[dokumenta filmo|dokumentan filmon]] prezentantan la historion de germana [[trudlaboro|trudlabora]] [[infano|infan]]-[[koncentrejo]], kiu dum 3 jaroj funkciis ene de [[Lodza geto]] por 3 mil infanoj - pro granda mortemo nomata malgranda [[Aŭŝvico]]. Malblokita post kelkaj horoj pro protestoj de la [[Instituto pri Nacia Memoro]]
* [[2022]]: [[Litovio]]: [[Kaŭno]] estis inaŭgurita kiel [[Eŭropa Kultura Ĉefurbo|Kultura Ĉefurbo de Eŭropo]] - krom [[Novi Sad]] en [[Serbio]] kaj [[Esch-sur-Alzette]] en [[Luksemburgo (lando)|Luksemburgo]]
* [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: en [[Kievo]] [[Volodimir Zelenskij]] salutis [[Boris Johnson]], dankante pro la apogo de [[Britio]], kiu laste decidis sendi [[tanko]]jn ''Challenger'' - li vizitis [[Buĉa]]; [[Rusia armeo]] damaĝis pli ol 1 200 objektojn de kultura [[infrastrukturo]], inkluzive de pli ol 500 historiaj monumentoj; en okupata [[Skadovsk]] [[rusoj]] prirabis [[malsanulejo]]n; [[Italio]] donis al Ukrainio militistan helpon valoran ĉ. miliardon da eŭroj kaj pretigas la sesan helpofaskon kune kun kontraŭaviadaj sistemoj

== Naskiĝoj ==

* [[1440]]: [[Ivano la 3-a]], caro de Rusio (m. [[1505]])
* [[1553]]: [[Mori Terumoto]], japana [[daimio]] (m. [[1625]])
* [[1561]]: [[Francis Bacon]], angla filozofo, eseisto, politikisto, juristo (m. [[1626]])
* [[1572]]: [[John Donne]], angla pastro kaj poeto (m. [[1631]])
* [[1592]]: [[Pierre Gassendi]], franca katolika kleriko, [[filozofo]], [[astronomo]], astrologo, matematikisto kaj instruisto (m. [[1655]])
* [[1668]]: [[Jacob Friedrich Reimmann]], germana luterana teologo, fondinto de la moderna germana [[literaturscienco]] kaj [[genealogio]] (m. [[1743]])
* [[1729]]: [[Gotthold Ephraim Lessing]], germana verkisto, ĵurnalisto kaj filozofo (m. [[1781]])
* [[1757]]: [[Christian Daniel Beck]], germana filologo, historiisto, akademiano (m. [[1832]])
* [[1758]]: [[Johann Friedrich Ludwig Volkmann]], germana juristo kaj lirikisto (m. [[1815]])
* [[1767]]: [[Johann Friedrich Pierer]], germana kuracisto kaj eldonisto (m. [[1832]])
* [[1783]]: [[Pál Szlemenics]], hungara juristo, advokato, profesoro (m. [[1856]])
* [[1788]]: [[Lord Byron]], angla verkisto, partopreninto de la [[greka revolucio]], enestanta en ''[[Angla Antologio]]'' (m. [[1824]])
* [[1796]]: [[Karl Ernst Claus]], rusia kemiisto, botanikisto kaj [[farmacio|farmaciisto]] (m. [[1864]])
* [[1797]]: [[Maria Leopoldina de Aŭstrio]], aŭstra [[arkiduko|arkidukino]], imperiestrino de [[Brazilo]] (m. [[1926]])
* [[1801]]: [[Friedrich Clemens Gerke]], germana verkisto kaj pioniro de telegrafo (m. [[1888]])
*[[1815]]: [[Karl Volkmar Stoy]], germana pedagogo
* [[1821]]: [[Adolf Torstrik]], germana klasika filologo (m. [[1877]])
* [[1839]]: [[W. H. Trompeter]], germana subtermezuristo, [[volapukisto]], esperantisto kaj [[mecenato]] de [[Esperanto]], eldonanto de &quot;[[La Esperantisto]]&quot; (m. [[1901]])
* [[1849]]: [[August Strindberg]], sveda verkisto (m. [[1912]])
* [[1850]]: [[Johannes Roggenkamp]], germana arkitekto (m. [[1919]])
* [[1855]]: [[Paro Megahy|Marah M. Megahy]], irlanda [[esperantistino]] (m. nekonata)
* [[1858]]: [[Beatrice Webb]], angla socialistino, ekonomikistino, reformistino (m. [[1943]])
* [[1860]]: [[Jaroslav Vlček]], ĉeĥa-slovaka literatura historiisto (m. [[1930]])
* [[1869]]: [[Alice-Leontine Farges]], franca [[esperantistino]] fondinta en [[Liono]] esperantistan hejmon (m. nekonata)
* [[1869]]: [[Grigorij Rasputin]], rusa ortodoksa mistikulo, favorato de la familio de [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]], murdita (m. [[1916]])
* [[1875]]: [[David Wark Griffith]], usona reĝisoro, kunfondinto de la unua sendependa filmproduktejo ''[[United Artists]]'' (m. [[1948]])
* [[1877]]: [[Bolesław Leśmian]], pola poeto, aŭtoro de [[balado]]j, [[fabelo]]j kaj multaj [[neologismo]]j, reprezentanto de [[Juna Pollando]] (m. [[1937]])
* [[1879]]: [[Francis Picabia]], franca pentristo kaj poeto (m. [[1953]])
* [[1883]]: [[Jerzy Bandrowski]], pola verkisto, ĵurnalisto, tradukisto (m. [[1940]])
* [[1886]]: [[Roman Ungern von Sternberg]], rusa generalo, unu el gvidantoj de la [[Blanka movado]] (m. [[1921]])
* [[1891]]: [[Antonio Gramsci]], itala filozofo, verkisto, politikisto kaj historiisto, kunfondinto de la [[Itala Komunisma Partio]], kondamninta [[Esperanto]]n (m. [[1937]])
* [[1891]]: [[Juozas Mačernis]], litova ĵurnalisto, ano de [[Kaŭno|Kaŭna]] Esperanto-Societo, kunfondinto de [[Litova Esperanto-Asocio]], [[Esperanto-vortaristo]], redaktoro de &quot;[[Litova Stelo]]&quot;, tradukisto de verkoj de [[Leo Tolstoj]] (m. [[1976]])
* [[1896]]: [[Helmut Berve]], germana historiisto kaj klasika filologo (m. [[1979]])
* [[1899]]: [[István Dobai]], rumania hungara unitariisma pastro, poeto (m. [[1938]])
* [[1904]]: [[Arkadij Gajdar]], sovetia porjunulara verkisto (m. [[1941]])
* [[1904]]: [[George Balanchine]], rusia, usona dancisto kaj [[koreografo]] (m. [[1918]])
* [[1906]]: [[Robert Ervin Howard]], usona verkisto (m. [[1936]])
* [[1907]]: [[István Gárdonyi]], hungara ĵurnalisto kaj verkisto (m. [[1979]])
* [[1908]]: [[Pavol Čarnogurský]], slovaka politikisto kaj disidento (m. [[1992]])
* [[1908]]: [[Lev Landau]], soveta Nobelpremiita [[nuklea fiziko|nuklea fizikisto]] (m. [[1968]])
* [[1909]]: [[Gyula Szövérdy]], hungara geologo, redaktoro kaj verkisto (m. [[1977]])
* [[1909]]: [[Béla Horosz]], rumania ĵurnalisto, redaktoro, sportisto (m. [[1997]])
* [[1909]]: [[U Thant]], birma politikisto, ĝenerala sekretario de [[UN]] (m. [[1974]])
* [[1911]]: [[Ferenc Bordás]], hungara pentristo (m. [[1982]])
* [[1911]]: [[Tibor Zalányi]], rumanuja hungara [[agronomo]] (m. [[1992]])
* [[1911]]: [[Bruno Kreisky]], kanceliero de Aŭstrio (m. [[1990]])
* [[1914]]: [[Otto Paetz]], germana pentristo (m. [[2006]])
* [[1915]]: [[Jules Verstraeten]], flandra [[esperantisto]], konata pro la agado de la [[La Verda Stelo (Antverpeno)|Esperanto-klubo de Antverpeno]], administranto de [[Belga Ligo Esperantista]], konatigata de [[Esperanto-domo de Antverpeno]] kaj ''[[Historio de la Esperanto-grupo La Verda Stelo 1957-1982]]'' (m. [[2007]])
* [[1921]]: [[Krzysztof Kamil Baczyński]], pola poeto-soldato, partoprenanto de la [[Ribelo de Varsovio]], reprezentanto de la [[generacio de kolumbanoj]] (m. [[1944]])
* [[1926]]: [[János Zsakó]], rumania hungara kemiisto (m. [[2001]])
* [[1928]]: [[Zoltán Panek]], hungara verkisto (m. [[2001]])
* [[1930]]: [[Dezső Balogh (lingvisto)|Dezső Balogh]], rumania hungara lingvisto (m. [[1999]])
* [[1932]]: [[Piper Laurie]], usona aktorino (m. [[2023]])
* [[1932]]: [[Mancur Olson]], usona ekonomikisto [[Interdisciplineco|interdisciplina]] (m. [[1998]])
* [[1935]]: [[Aleksandr Men]], rusa [[ortodoksismo|ortodoksa]] [[kleriko]], filozofo, teologo, [[ekumenismo|ekumenisto]], poligloto, murdita (m. [[1990]])
* [[1936]]: [[István Komzsik]], rumania hungara poeto, dramisto
* [[1939]]: [[Alfredo Palacio]], ekvadora kuracisto, politikisto, provizora prezidento
* [[1940]]: [[Ilona Fall]], hungara aktorino, ĵurnalistino
* [[1940]]: [[Eberhard Weber]], germana ĵaza komponisto, virtuozo de elpensita de si [[elektra kontrabaso]]
* [[1941]]: [[Jaan Kaplinski]], estona poeto, filozofo kaj literatura kritikisto (m. [[2021]])
* [[1942]]: [[Amine Gemayel]], prezidento de Libano
* [[1943]]: [[Tamás Cseh]], hungara kantisto, gitaristo, komponisto kaj instruisto deklarinta sin [[indiano]] kaj tiel vivis (m. [[2009]])
* [[1944]]: [[Angela Winkler]], germana aktorino
*[[1945]]: [[Christoph Schönborn]], aŭstra teologo kaj viena ĉefepiskopo
* [[1951]]: [[Ondrej Nepela]], slovaka [[arta sketado|artsketisto]] (m. [[1989]])
* [[1953]]: [[Jim Jarmusch]], usona filmreĝisoro, scenaristo, aktoro, muzikisto
* [[1954]]: [[Kevin Hannan]], usona lingvisto kaj [[slavistiko|slavisto]] (m. [[2008]])
* [[1959]]: [[Zoltán Szalay]], rumania hungara komponisto, muzikfolkloristo, universitata adjunkto
* [[1962]]: [[Tuanku Mizan Zainal Abidin]], malajzia [[sultano]]
* [[1968]]: [[Attila Bartis]], hungara verkisto kaj fotisto
* [[1969]]: [[Steffen Möller]], germana [[satiro|satiristo]] kaj aktoro
* [[1972]]: [[Gianluca Masi]], itala astronomo
* [[1974]]: [[Joseph Muscat]], ĉefministro de [[Malto]]
* [[1983]]: [[Etienne Bacrot]], franca [[grandmajstro]] de [[ŝako]]
* [[1985]]: [[Andrea Edenharter]], germana juristino

== Mortoj ==
* [[627]]: [[Teodolinda]], reĝino de [[Lombardoj]]
* [[1188]]: [[Ferdinando la 2-a (Leono)|Ferdinando la 2-a]], [[reĝo de Leono]] (n. [[1137]])
* [[1552]]: [[Edward Seymour, 1-a Duko de Somerset]], angla duko kaj grafo (n. [[1506]])
* [[1666]]: [[Ŝaho Jahano|Ŝaho Ĝahano]], imperiestro de [[Mogola Imperio]], fondinto de la [[maŭzoleo]] [[Taĝ-Mahalo]] (n. [[1592]])
* [[1767]]: [[Johann Gottlob Lehmann]], germana mineralogo kaj geologo (n. [[1719]])
* [[1788]]: [[Georg Joachim Zollikofer]], svisa-germana teologo, verkisto de ekleziaj kantoj (n. [[1730]])
* [[1850]]: [[Vincenzo Pallotti]], itala pastro, mistikulo, katolika beatigito (n. [[1795]])
* [[1888]]: [[Heinrich Anton de Bary]], germana [[botaniko|botanikisto]] kaj [[fungosciencisto]] (n. [[1831]])
* [[1891]]: [[Benjamin Constant Botelho de Magalhães]], brazila militisto-inĝeniero, matematikisto, propagandisto de [[pozitivismo]] (n. [[1833]])
* [[1900]]: [[David E. Hughes]], kimra-usona fizikisto, muzikisto kaj kuninventinto de [[telegrafo]] kaj [[mikrofono]] (n. [[1831]])
* [[1901]]: [[Viktorino (Britio)|Viktorino]] (Alexandrina Victoria), reĝino de [[Brita Imperio]] (n. [[1819]])
* [[1909]]: [[Batuíra|António Gonçalves da Silva]], brazila misiisto, apostolo de [[spiritismo]], kuracanta [[mediumo]], adepto de [[aboliciismo]], [[vegetarismo|vegetarano]] (n. [[1839]])
* [[1920]]: [[Rezső Rajczi]], hungara fervojoficisto kaj socialisto, ligita kun [[Esperanto]], alkohol[[abstinado]] kaj [[vegetarismo]], estrarano de Internacia Ligo de Esperantistaj Vegeteranoj, poeto kaj tradukisto kontribuanta i.a. al &quot;[[La Verda Standardo]]&quot;, partoprenanto de [[Universalaj Kongresoj]] (n. [[1886]])
* [[1920]]: [[Bernhard Hergt]], germana botanikisto (n. [[1858]])
* [[1922]]: [[Benedikto la 15-a]], papo (n. [[1854]])
* [[1931]]: [[László Batthyány-Strattmann]], hungara [[princo]], [[kirurgio|kirurgo]], beatigita (n. [[1870]])
* [[1938]]: [[Sergej Aleksandroviĉ Buturlin]], rusa nobelo kaj [[ornitologo]] (n. [[1872]])
* [[1941]]: [[František Křižík]], ĉeĥa elektroinĝeniero, industriisto kaj inventisto (n. [[1847]])
* [[1943]]: [[Franek Kluski]], pola ĵurnalisto kaj [[mediumo]] (n. [[1873]])
* [[1943]]: [[Gyula Peidl]], hungara politikisto, lasta ĉefministro de [[Hungara Sovetrespubliko]] (n. [[1873]])
* [[1945]]: [[Else Lasker-Schüler]], germana poetino (n. [[1869]])
* [[1945]]: [[Jan Skala]], [[soraboj|soraba]] poeto, ĵurnalisto, politikisto, teoriulo pri [[minoritato]]j, kunlaboranta kun la [[Asocio de Poloj en Germanio]], murdita (n. [[1889]])
* [[1946]]: [[Helene Bettelheim]], aŭstra literatursalonistino kaj verkistino (n. [[1857]])
* [[1953]]: [[József Ürmösi]], rumania hungara [[unitariismo|unitariisma]] pastro, eklezia verkisto (n. [[1879]])
* [[1959]]: [[Mike Hawthorn]], brita [[aŭtosporto|aŭtosportisto]] (n. [[1929]])
* [[1964]]: [[Emilie Hodler-Ruch]], svisa edzino de [[Hector Hodler]], transdoninta [[Biblioteko Hector Hodler|Bibliotekon Hector Hodler]] al [[UEA]] (n. [[1880]])
* [[1965]]: [[Béla Iványi-Grünwald (filo)|Béla Iványi-Grünwald]], hungara historiisto (n. [[1902]])
*[[1967]]: [[Ernst Flemming]], germana arĥitekto
* [[1968]]: [[Duke Kahanamoku]], havaja [[naĝado|naĝisto]], populariganto de sporta [[ondorajdado]] (n. [[1890]])
* [[1973]]: [[Lyndon B. Johnson]], prezidento de Usono (n. [[1908]])
* [[1982]]: [[Erik Majtényi]], hungara poeto, publicisto kaj tradukisto (n. [[1922]])
* [[1984]]: [[János Bottyán]], hungara reformita pastro, redaktoro (n. [[1911]])
* [[1984]]: [[Clelia Conterno Guglielminetti]], itala verkistino, doktorino pri [[beletristiko]], partoprenantino de [[UK 1934]], kunlaborantino de &quot;[[La Pirato]]&quot; kaj &quot;[[L'Esperanto]]&quot;, redakciano de &quot;[[Literatura Foiro]]&quot;, laŭreatino de [[Belartaj Konkursoj de UEA]], komentistino de esperantlingva ''[[La Divina Commedia]]'', membro de la [[Akademio de Esperanto]] (n. [[1915]])
* [[1985]]: [[Miĥail Gromov]], soveta piloto (n. [[1899]])
* [[1985]]: [[Károly Ziegler (inĝeniero)|Károly Ziegler]], hungara inĝeniero kaj [[hidrologio|hidrologo]] (n. [[1898]])
* [[1990]]: [[Pál Morvay]], hungara religia etnografo (n. [[1914]])
* [[1993]]: [[Abe Kobo]], japana verkisto, dramaturgo kaj scenaristo (n. [[1924]])
* [[1993]]: [[Jerzy Grum]], pola ĵurnalisto, komitatano de [[UEA]], tradukisto precipe por la Esperanto-programo de [[Pola Radio]] (n. [[1933]])
* [[1994]]: [[Telly Savalas]], usona aktoro kaj kantisto (n. [[1924]])
* [[2001]]: [[Karel Filip]], [[ĉeĥa esperantisto]], katolika [[sacerdoto]] kaj [[Esperanto-vortaristo]] (n. [[1915]])
* [[2002]]: [[József Benkő (matematikisto)|József Benkő]], rumania hungara/hungara matematikisto (n. [[1939]])
* [[2004]]: [[Billy May]], usona muzikisto kaj komponisto (n. [[1916]])
* [[2005]]: [[Consuelo Velázquez]], meksika muzikistino kaj komponistino (n. [[1916]])
* [[2007]]: [[Henri Grouès]] (Abbé Pierre), franca katolika pastro kaj helpinto de malriĉuloj kaj [[rifuĝintoj]] (n. [[1912]])
* [[2008]]: [[Claude Piron]], svisa lingvisto, poligloto, psikologo, tradukisto kaj [[Esperanta literaturo|Esperanto-verkisto]], membro de [[Esperantlingva Verkista Asocio]], aŭtoro de la [[romano]] ''[[Gerda Malaperis]]'' kaj [[eseo|esearo]] ''[[La Bona Lingvo]]'', verkanta ankaŭ sub pseŭdonomo [[Johán Valano]] (n. [[1931]])
* [[2008]]: [[Heath Ledger]], aŭstralia aktoro (n. [[1979]])
* [[2010]]: [[Jean Simmons]], brita aktorino (n. [[1929]])
* [[2013]]: [[Lucyna Winnicka]], pola aktorino, ĵurnalistino kaj publicistino populariginta [[alternativa medicino]]n (n. [[1928]])
* [[2014]]: [[François Deguelt]], franca kantisto (n. [[1932]])
* [[2015]]: [[Edwin Grobe]], usona instruisto, tradukisto, verkisto kaj esperantisto (n. [[1927]])
* [[2018]]: [[Ursula K. Le Guin]], usona verkistino de [[sciencfikcio]] kaj [[fantasto]] (n. [[1929]])
* [[2021]]: [[Hank Aaron]], usona [[basbalo|basbalisto]] (n. [[1934]])
* [[2022]]: [[Thích Nhất Hạnh]], vjetnama [[budhismo|budhisma]] monaĥo, [[zenmajstro]], verkisto, kreinto de la termino [[Engaĝita Budhismo]] (n. [[1926]])
* [[2024]]: [[Arno Allan Penzias]], usona Nobelpremiita fizikisto kaj radioastronomo (n. [[1933]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Liturgia jaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]:
** [[Vincenzo Pallotti]], itala [[presbitero]], sanktulo
** [[Vincento de Zaragozo]], kristana sanktulo, hispano
** [[László Batthyány-Strattmann]], hungara kuracisto, beatigito
* [[Hungario]]: Tago de Hungara Kulturo
* [[Pollando]]: Tago de [[Parenceco|Avĉjo]]
* [[Ukrainio]]: [[Unuec-Tago de Ukrainio]]

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''22-a de januaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]];
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]].

{{Projektoj}}

[[Kategorio:22-a de januaro| ]]
[[Kategorio:Januaro|22]]
[[Kategorio:22-a tago de la monato|#01]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0122]]</text>
      <sha1>er1zx4vkjx5kt9z0impe6uineryuium</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>25-a de majo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5099</id>
    <revision>
      <id>9365404</id>
      <parentid>9363464</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:30:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25855" sha1="4znoiwq0hllnj2iu6i5hnd8jt64x5bu" xml:space="preserve">{{KalendaroMajo}}
{{majo}}
La '''25-a de majo''' estas la 145-a tago de la jaro (la 146-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 220 tagoj restas.

Je la 25-a de majo okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[-585]]: [[Suneklipso]] antaŭkalkulita de [[Taleso de Mileto]]
* [[-240]]: Unua registrita [[apsido]] de [[Haleja kometo]]
* [[451]]: [[Sasanidoj]] venkis ribeliĝintajn [[armenoj]]n en la [[batalo de Avarajr]]
* [[1085]]: Reĝo [[Alfonso la 6-a de Leono kaj Kastilio]] liberigis [[Toledo]]n de la [[maŭroj|maŭra]] regado
* [[1223]]: [[Pollando]]: [[Ujazd]] iĝis urbo de [[Opola provinco]]
* [[1420]]: [[Infanto]] [[Henriko la Navigisto]], kreinto de la [[portugala kolonia imperio]], estis nomumita Granda Superulo de la [[Ordeno de Kristo]]
* [[1455]]: Venko de pola armeo kontraŭ la prusa en batalo de [[Bagrationovsk|Iława Pruska]]
* [[1477]]: [[Nurembergo|Nuremberga]] artisto [[Veit Stoß]] komencis laboron pri la [[retablo de Krakovo]] por [[Mariapreĝejo (Krakovo)|Mariapreĝejo]], mendita de la Krakova Urba Konsilio
* [[1521]]: [[Marteno Lutero]] estis deklarita eksterleĝulo kaj [[herezo|herezulo]] de la [[Sankta Romia Imperio|imperia]] [[dieto (asembleo)|dieto]]
* [[1579]]: [[Ivano la Terura]] sendis leteron al [[Don (rivero)|Donaj]] [[kozakoj]] - la tago konsiderata kiel fonda por la kozakoj
* [[1632]]: [[Tridekjara milito]]: [[Albrecht von Wallenstein]] rekonkeris [[Prago]]n de [[Saksio|saksianoj]]
* [[1659]]: [[Richard Cromwell]] rezignis pri posteno lordo-protektanto de [[Anglio]] kaj [[Skotlando]]
* [[1676]]: [[Skania Milito]]: senrezulta [[marbatalo]] apud [[Rügen]]
* [[1720]]: Al [[Marsejlo]] alnavigis de [[Proksima Oriento]] ŝipo, kies malsaniĝinta ŝipanaro kaŭzis dujaran [[pesto]]-[[epidemio]]n kun pli ol 40 mil mortintaj viktimoj
* [[1787]]: En [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] kunsidis [[Usona Kongreso]], kiu pretigis projekton de [[Usona Konstitucio]] kun intenco revizii la [[Artikoloj de Konfederacio|Artikolojn de Konfederacio]]
* [[1810]]: [[Revolucio de Majo]]: en [[Argentino]] formiĝis unua registaro sendependa de [[Hispana koloniado de Ameriko|hispanaj regantoj]], establita dum la katastrofokaza kunveno ''[[cabildo abierto]]''
* [[1821]]: [[Klemens von Metternich]] iĝis kanceliero de [[Aŭstra imperio]]
* [[1842]]: [[Prago]]: aŭstro [[Christian Doppler]] priskribis fenomenon konatan poste kiel [[efiko de Doppler]]
* [[1846]]: [[Napoleono la 3-a]] fuĝis de la fortikaĵo [[Ham (Francio)|Ham]], kie li estis enprizonigita pro provo de [[puĉo]], kaj iris al [[Anglio]]
* [[1850]]: Al [[Zoo de Londono]] alvenis [[Amfibia hipopotamo|Nila hipopotamo]]
* [[1869]]: [[Viena Ŝtata Operejo]] malfermiĝis per prezento de ''[[Don Giovanni]]'' de [[Mozart]]
* [[1872]]: En [[Bohemio]] post pluvego sekvis [[inundo]] kaj rompiĝis [[digo]] de lageto en la regiono de [[Plzeň]] - 337 homoj mortis dum la inundo
* [[1881]]: [[Nacia himno]] de [[Venezuelo]] ''[[Gloria al Bravo Pueblo]]'' oficialiĝis
* [[1895]]: la verkisto [[Oscar Wilde]] estis kondamnita al dujara [[katorgo|peza punlaboro]] pro [[samseksemo]]
* [[1901]]: [[Argentino]]: [[Club Atlético River Plate|Atleta Klubo Rivero Plata]] fondiĝis en [[Bonaero]]
* [[1911]]: Plurjara diktatoro de Meksiko [[Porfirio Díaz]] estis faligita
* [[1913]]: Aŭstra-hungara oficiro de kontraŭspionejo kaj samtempe [[spiono]] de la [[Rusia Imperio]] [[Alfred Redl]] sinmortigis pro malkaŝiĝo unu tagon pli frue
* [[1914]]: Brita [[Ĉambro de komunuloj]] donis al Irlando pli da [[suvereneco]], tamen la enlanda regado ne estis efektivigita ĉar la unua mondmilito kaj [[Paska Ribelo]] en 1916 ŝanĝis politikan scenon
* [[1915]]: [[Unua Mondmilito]]: Dua [[batalo]] de [[Ipro]] finiĝis senrezulte, dum kiu la germana armeo uzis [[veneno|venenajn]] [[gaso]]jn - aliancanaj perdoj ĉ. 70 mil [[viktimo]]j, la germanaj 35-40 mil
* [[1917]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Ĉeĥio]]: eksplodo en [[municio|municia]] fabriko en [[Plzeň]] mortigis ĉirkaŭ 202 homojn
* [[1922]]: [[Lenin]] travivis unuan el serio de [[apopleksio]]j, kiuj igis lin malkapabla por regi
* [[1924]]: [[Litova Olimpika Komitato]] fondiĝis
* [[1926]]: En [[Parizo]] estis pafmortigita prezidento de [[Ukraina Popola Respubliko]] en [[ekzilo]] [[Simon Petljura]]
* [[1931]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Asocio]] de [[Sindikato]]j fondiĝis
* [[1935]]: [[Jesse Owens]] akiris 4 mondrekordojn dum 45 minutoj en [[An-Arbaro]]
* [[1938]]: [[Hispana Enlanda Milito]]: 313 personoj pereis en aeratako al [[Alakanto]]
* [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: En [[invado en Pollandon|okupata Pollando]] en la [[distrikto Chełm]] [[SS (organizo)|SS]] pafmortigis 12 [[poloj]]n, 100 estis deportitaj al [[Germanio]]; en [[Nederlando]] [[Arthur Seyß-Inquart]] iĝis komisaro de [[Tria Regno]]
* [[1941]]: [[[Dua mondmilito]]: [[Salzburg]]: ĉefo de Supera Komandantaro de [[Wehrmacht]] generalo [[Alfred Jodl]] informis finnan ĉefon de Ĝenerala [[Stabo]] pri la [[Operaco Barbaroso|germana operaca planado]] kontraŭ [[Sovetunio]]
* [[1942]]: [[Volinio]]: en [[Kiverci|Kiwerce]] germana ĝendarmaro kun [[kunlaborismo|kunlaborisma]] ukraina polico murdis 270 [[judoj]]n; filmo [[Casablanca (filmo)|''Casablanca'']] komencis surbendiĝi en [[Usono]]
* [[1943]]: [[Dua mondmilito]]: itala 244-a aviada skadro atakis [[Sudanhavenurbo]]n kaj [[aerodromo]]n apud [[Asmero]]; nokte Bomba Skadro de [[brita aerarmeo|RAF]] atakis [[Duseldorfo]]n
* [[1944]]: komenciĝis germana armea operaco celinta mortigi [[Josip Broz Tito]] kaj likvidi [[stabo]]n de Supera Popolliberiga [[militisto|Militistaro]] kune kun [[Jugoslavaj Partizanoj]]; [[Itala kampanjo|Itala Fronto]]: polaj regimentoj okupis parton de la [[Provinco de Frozinono]], [[Dua Pola Korpuso]] konkeris [[Piedimonte San Germano]]
* [[1945]]: [[Jugoslava Popola Armeo]] finis sian retiriĝon de [[Karintio]] (lime de antaŭmilita [[Aŭstrio]]), kion ĝi komencis la 19-an de majo; [[Aliancanoj]]: ĉefoj de kunligitaj [[stabo]]j decidis pri paraŝuta operaco al [[japana insularo]] la 1-an de novembro 1945; nokte 21-a Bomba Korpuso atakis [[Tokio]]n
* [[1946]]: [[Jordanio]] fariĝis sendependa de Britio
* [[1948]]: [[Pollando]]: en [[Varsovio|Varsovia]] prizono estis ekzekutita [[Witold Pilecki]], aŭtoro de la [[raportoj de Pilecki]] pri [[holokaŭsto]] el la [[koncentrejo]] [[Aŭŝvico]], kondamnita pro spionado
* [[1954]]: En [[Vjetnamio]] pereis hungara foto-[[raportisto]] [[Robert Capa]]
* [[1955]]: Brita ekspedicio grimpis [[Kangchenjunga]]n, la trian laŭ alteco [[montopinto]]n de la mondo
* [[1960]]: [[Muzeo Tikotin de Japana Arto]] malfermiĝis en israela [[Hajfo]] - unusola en [[Mezoriento]]
* [[1961]]: [[Projekto Apollo]]: usona prezidento [[John F. Kennedy]] dum [[Usona Kongreso|parolado al Kongreso]] prezentis projekton sendi sur la [[Luno]]n ĝis fino de la [[1960-aj jaroj]] homon kun ties sekura reveno [[Tero|Teren]]
* [[1961]]: Prezidento [[John F. Kennedy]] fondis specialan unuon de la usona [[mararmeo]] - ''[[SEAL]]''
* [[1963]]: [[Organizaĵo por Afrika Unueco]] fondiĝis en [[Adis-Abebo]]
* [[1965]]: Usona bluso-muzikisto [[Sonny Boy Williamson II]] trovita morta
* [[1969]]: Premiero de la usona filmo ''[[Midnight Cowboy]]''
* [[1973]]: Al usona [[kosmostacio]] [[Skylab]] alvenis ĝia unua skipo
* [[1977]]: Premiero de la sciencfikcia fantazia filmo [[Star Wars Episode IV: A New Hope|''Stelaj Militoj - Nova Espero'']], reĝisorita de [[George Lucas]]
* [[1979]]: [[Malaperigo]]: usona knabo [[Etan Patz]] malaperis en [[Nov-Jorko]]
* [[1981]]: Ŝtatestroj de ses landoj en la [[Persa Golfo]] subskribis ĉarton oficiale kreante la [[Kunlabora Konsilio de la Golfo|Kunlaboran Konsilion de la Golfo]]
* [[1993]]: [[Internacia Pun-Tribunalo por Eksa Jugoslavio]] kreiĝis per rezolucio de la [[Konsilio pri Sekureco de Unuiĝintaj Nacioj]]
* [[1997]]: En [[Pollando]] [[referendumo]] decidis pri akcepto de la [[Konstitucio de Pola Respubliko]]
* [[2000]]: [[Israelo]] finis 22-jaran okupon de suda [[Libano]]
* [[2002]]: [[Estonio]]: la 47-a [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2002|Eŭrovido-Kantokonkurso]] okazis en [[Talino]]
* [[2003]]: [[Néstor Kirchner]] iĝis prezidento de Argentino
* [[2006]]: [[Pilgrimado]] de papo [[Benedikto la 16-a]] al [[Pollando]] komenciĝis
* [[2008]]: [[Michel Sulaiman]] iĝis [[prezidento de Libano]]
* [[2009]]: Sekureca Servo de [[Ukrainio]] komencis oficialan enketadon pri [[Holodomoro]] en la jaroj 1932-1933 kiel [[genocido]] farita de [[Sovetunio]]; [[Nord-Koreio]] sukcese faris duan [[Nuklea testo|nuklean teston]]; en [[Varsovio]] kreiĝis [[Radio Wnet]] kiel [[interkona retejo]] kaj [[interreta radio]]
* [[2010]]: Prezidento de Egiptio [[Hosni Mubarak]] malfermis aerhavenon en [[provinco Saŭhaĝ]]
* [[2010]]: [[Ducentjariĝo de Argentino]] celebrata
* [[2012]]: Kadre de la dua testa flugo de la usona [[Kosmoŝipo Dragon]] unuafoje komerca [[kosmoŝipo]] ligiĝis kun la [[Internacia Kosmostacio]]; [[Siria enlanda milito]]: 108 personoj pereis kaj ĉirkaŭ 300 vundiĝis en la [[masakro de Hula (Sirio)|masakro de Hula]] farita de siria armeo kaj porregistara milico ŝahiba kontraŭ civiluloj en Hula apud [[Homs]]
* [[2014]]: [[Petro Poroŝenko]] gajnis antaŭtempan prezidentan baloton en [[Ukrainio]]; [[Eŭropaj balotoj 2014|Balotoj]] por la [[Eŭropa Parlamento]] finiĝis
* [[2016]]: Post dujara enprizonigo en [[Rusio]] pilotino [[Nadija Savĉenko]], akuzita pri pafmortigo de rusiaj ĵurnalistoj, revenis en [[Ukrainio]]n, interŝanĝita kontraŭ du rusiaj militkaptitaj oficiroj
* [[2018]]: En [[Eŭropa Unio]] ekvalidis la [[Ĝenerala Datum-Protekta Regularo]]
* [[2023]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: [[Kievo]] forprenis la titolon de honora civitano al [[Leonid Breĵnev]]; Rusio elpelas 5 diplomatojn de [[Svedio]] kaj fermas diplomatiejon; [[Finnlando]] promesis sendi al Ukrainio militistan armilaron valoran 109 milionojn da eŭroj; [[Brita parlamento]] agnoskis [[Holodomoro]]n [[genocido]] de ukraina [[nacio]]
* [[2025]]: Koincide kun Tago de la Urbo [[Kievo]] nokte okazis plej amasa ĝis nun aeratako de preskaŭ 300 [[senpilota aviadilo|senpilotaj aviadiloj]] kaj ĉ. 70 diversaj raketoj - en Kievo 12 personoj estis mortigitaj, pli ol 60 vunditaj, en [[Ĵitomira provinco]] pereis tri infanoj. Ukrainio samnokte sendis pli ol 100 senpilotajn aviadilojn al armeaj celoj en Rusio

== Naskiĝoj ==
* [[1550]]: [[Camillo de Lellis]], itala ordenfondinto kaj sanktulo
* [[1572]]: [[Morico (Hesio-Kaselo)|Morico]], landgrafo de [[Hesio-Kaselo]] (m. [[1632]])
* [[1692]]: [[Georg Raphael Donner]], aŭstra skulptisto (m. [[1741]])
* [[1713]]: [[John Stuart, 3a Grafo de Bute]], skota nobelo, ĉefministro de [[Granda Britio]] (m. [[1792]])
* [[1802]]: [[Johann Friedrich von Brandt]], germana [[naturscienco|natursciencisto]], [[bestoscienco|bestosciencisto]] kaj kuracisto (m. [[1879]])
* [[1803]]: [[Edward George Bulwer-Lytton]], angla verkisto kaj politikisto (m. [[1873]])
* [[1803]]: [[Ralph Waldo Emerson]], usona eseisto, [[oratoro]] kaj [[transcendismo|transcendisto]] (m. [[1882]])
* [[1818]]: [[Jacob Burckhardt]], svisa historiisto (m. [[1897]])
* [[1822]]: [[Károly Bisztray]], hungara juĝisto kaj verkisto (m. [[1911]])
* [[1822]]: [[Heinrich Keil]], germana klasika filologo kaj pedagogo (m. [[1894]])
* [[1838]]: [[Domokos Szász]], hungara reformita episkopo (m. [[1899]])
* [[1846]]: [[Naim Frashëri]], albana historiisto, ĵurnalisto, tradukisto kaj nacia poeto de [[Albanio]] (m. [[1900]])
* [[1849]]: [[František Ženíšek]], ĉeĥa pentristo kaj desegnisto (m. [[1916]])
* [[1854]]: [[Otakar Mokrý]], ĉeĥa poeto kaj tradukisto (m. [[1899]])
* [[1856]]: [[Louis Félix Marie Franchet d'Esperey]], franca generalo kaj marŝalo (m. [[1942]])
* [[1863]]: [[Heinrich Rickert]], germana filozofo (m. [[1936]])
* [[1864]]: [[Franz Langheinrich]], germana poeto kaj rakontisto (m. [[1945]])
* [[1865]]: [[Pieter Zeeman]], nederlanda fizikisto Nobelpremiita (m. [[1943]])
* [[1865]]: [[Frederiko Aŭgusto la 3-a (Saksio)]], reĝo (m. [[1932]])
* [[1869]]: [[Georgi Stamatov]], germana verkisto (m. [[1942]])
* [[1877]]: [[Ágoston Stefán]], [[rutenoj|rutena]]-hungara politikisto, komisaro, advokato, ĵurnalisto (m. [[1945]])
* [[1879]]: [[Max Aitken]] (Lordo Beaverbrook), brita politikisto (m. [[1964]])
* [[1887]]: [[Pio el Pietrelcina]], itala [[kapucenoj|kapuceno]], [[stigmato|stigmatulo]], [[miraklo]]-farinto, katolika sanktulo (m. [[1968]])
* [[1889]]: [[Igor Sikorski]], rusia, usona pioniro de [[aviado]] (m. [[1972]])
* [[1890]]: [[Zseni Várnai]], hungara poetino, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[1981]])
* [[1905]]: [[Mieczysław Bekker]], pola inĝeniero kaj inventisto, konstruinta kadre de la [[Projekto Apollo]] lunan [[veturilo]]n LRV (m. [[1989]])
* [[1908]]: [[Béla Blédy]], rumania hungara lingvisto kaj leksikografo (m. [[1962]])
* [[1921]]: [[Mieczysław Albert Krąpiec]], pola filozofo-[[tomismo|tomisto]], dominikano, [[humanismo|humanisto]] (m. [[2008]])
* [[1922]]: [[Enrico Berlinguer]], itala politikisto, [[ĝenerala sekretario]] de la [[Itala Komunista Partio]] (m. [[1984]])
* [[1922]]: [[Bogodar Winid]], pola spertulo pri geografio kaj [[kartografio]] (m. [[1996]])
* [[1923]]: [[Mária Bisztrai]], hungara aktorino kaj teatrestrino (m. [[2020]])
* [[1925]]: [[Rosario Castellanos]], meksika verkistino, ĵurnalisto kaj diplomato (m. [[1974]])
* [[1926]]: [[Miles Davis]], usona ĵaztrumpetisto, bandestro kaj komponisto, kuninventisto de [[modala ĵazo]] kaj kunevoluiganto de [[ĵazroko]] (m. [[1991]])
* [[1927]]: [[Robert Ludlum]], usona verkisto, aktoro kaj produktoro de [[trilero]]j (m. [[2001]])
* [[1928]]: [[Frigyes Hidas]], hungara komponisto (m. [[2007]])
* [[1931]]: [[Krystyna Kersten]], pola historiistino (m. [[2008]])
* [[1934]]: [[Rudolf Szigethy]], rumania hungara bibliografo
* [[1935]]: [[Ferenc Pap]], rumania hungara historiisto kaj tradukisto (m. [[2016]])
* [[1937]]: [[Irén Hantz-Lám]], rumania hungara geografia fakverkistino (m. [[2019]])
* [[1937]]: [[László Szentgyörgyi]], rumania hungara inĝeniero, universitata profesoro
* [[1939]]: [[Ian McKellen]], brita aktoro
* [[1941]]: [[Vladimir Voronin]], prezidento de Moldavio
* [[1944]]: [[Csaba Kegyes]], rumania hungara inĝeniero pri konstruado
* [[1951]]: [[François Bayrou]], ĉefministro de Francio
* [[1951]]: [[Vladislav Hasala]], ĉeĥa esperantisto, filatelisto (m. [[2020]])
* [[1952]]: [[Petar Stojanov]], prezidento de Bulgario
* [[1954]]: [[Vilmos Nagy (informatikisto)|Vilmos Nagy]], rumania hungara informatikisto
* [[1956]]: [[János Jenő Székely]], hungara skulptisto
* [[1961]]: [[Tite]] aŭ je plena nomo ''Adenor Leonardo Bacchi'', brazila futbala trejnististo
* [[1963]]: [[Yann Martel]], kanada verkisto kaj vojaĝisto
* [[1964]]: [[Ivan Bella]], slovaka inĝeniero, kolonelo, kosmonaŭto
* [[1965]]: [[Yahya Jammeh]], prezidento de [[Gambio]]
* [[1969]]: [[Anne Heche]], usona aktorino (m. [[2022]])
* [[1973]]: [[Germano D'Abramo]], itala matematikisto, fizikisto kaj astronomo
* [[1978]]: [[Florian Schaffenrath]], aŭstra filologo
* [[1984]]: [[Marion Raven]], norvega [[popmuziko|popmuzika]] kantistino
* [[1987]]: [[Kamil Stoch]], pola [[skisaltado|skisaltisto]]

== Mortoj ==

* [[615]]: [[Bonifacio la 4-a]], papo, sanktulo (n. nekonata)
* [[709]]: [[Aldhelm]], anglosaksa sanktulo, latinlingva verkisto ((n. ĉ. [[635]])
* [[735]]: [[Bede (historiisto)|Bede]], anglosaksa historiisto, monaĥo, teologo, sanktulo de [[anglikanismo]], [[katolikismo]] kaj [[ortodoksismo]]
* [[992]]: [[Mjeŝko la 1-a (Pollando)|Mjeŝko la 1-a]], unua [[princo]] de [[Pollando]]
* [[1085]]: [[Gregorio la 7-a]], papo, sanktulo (n. ĉirkaŭ [[1015]])
* [[1261]]: [[Aleksandro la 4-a]], papo (n. ĉirkaŭ [[1185]])
* [[1555]]: [[Gemma Frisius]], germana fizikisto, matematikisto, kartografo, filozofo kaj fabrikanto de tergloboj (n. [[1508]])
* [[1681]]: [[Pedro Calderón de la Barca]], hispana poeto kaj dramisto (n. [[1600]])
* [[1693]]: [[Madame de La Fayette]], franca verkistino (n. [[1634]])
* [[1782]]: [[Johann Caspar Goethe]], germana juristo (n. [[1710]])
* [[1786]]: [[Petro la 3-a (Portugalio)|Petro la 3-a]], [[reĝo de Portugalio]] (n. [[1717]])
* [[1789]]: [[Anders Dahl]], sveda botanikisto kaj kuracisto (n. [[1751]])
* [[1798]]: [[Asmus Carstens]], germana kaj dana pentristo
* [[1805]]: [[William Paley]] angla pastro, kristana [[apologetiko|apologetikisto]], filozofo kaj [[utilismo|utilisto]] (n. [[1743]])
* [[1810]]: [[Johann Damascen von Kleimayrn]], germana juristo kaj teologo (n. [[1735]])
* [[1838]]: [[János Pergel]], hungara historiisto, jursciencisto (n. [[1791]])
* [[1848]]: [[Annette von Droste-Hülshoff]], germana verkistino (n. [[1797]])
* [[1862]]: [[István Zajzoni Rab]], hungara poeto kaj ĵurnalisto (n. [[1832]])
* [[1875]]: [[Ferdinande von Schmettau]], prusa patriotino kontraŭnapoleona (n. [[1798]])
* [[1899]]: [[Rosa Bonheur]], franca pentristino kaj skulptistino, unua virino premiita per la [[honora legio]] (n. [[1822]])
* [[1907]]: [[Jan Gebauer]], ĉeĥa [[filologo]], [[lingvisto]], [[slavistiko|slavisto]] (n. [[1838]])
* [[1913]]: [[Gábor Bálint]], hungara lingvisto, poligloto, la unua hungara pioniro de [[Esperanto]] (n. [[1844]])
* [[1913]]: [[Alfred Redl]], aŭstra-hungaria spiono (n. [[1864]])
* [[1914]]: [[Ferenc Kossuth]], hungara politikisto, ministro, inĝeniero (n. [[1841]])
* [[1917]]: [[Maksim Bahdanoviĉ]], belorusa poeto (n. [[1891]])
* [[1920]]: [[György Jarnó]], aŭstrohungara komponisto, kapelmajstro (n. [[1868]])
* [[1921]]: [[Émile Combes]], ĉefministro de Francio (n. [[1835]])
* [[1926]]: [[Simon Petljura]], ukraina verkisto kaj ĵurnalisto, prezidento de [[Ukraina Popola Respubliko]] (n. [[1879]])
* [[1931]]: [[Hans von Arnim]], germana klasika filologo (n. [[1859]])
* [[1934]]: [[Gustav Holst]], angla komponisto kaj pedagogo (n. [[1874]])
* [[1943]]: [[František Xaver Svoboda]], ĉeĥa verkisto (n. [[1860]])
* [[1945]]: [[Ishii Kikujiro]], japana ŝtatviro kaj diplomato (n. [[1866]])
* [[1948]]: [[Witold Pilecki]], pola [[kavalerio|rotestro]], organizanto de [[rezistomovado]] en [[Aŭŝvico]], aŭtoro de la unuaj [[Raportoj de Pilecki|raportoj pri holokaŭsto]] (n. [[1901]])
* [[1951]]: [[Paula von Preradović]], kroata verkistino kaj rakontistino (n. [[1887]])
* [[1954]]: [[Robert Capa]], hungara [[militfotisto]] (n. [[1913]])
* [[1965]]: [[Adorján Divéky]], hungara historiisto, instruisto, profesoro (n. [[1880]])
* [[1971]]: [[Gustav-Adolf Mossa]], franca pentristo (n. [[1883]])
* [[1972]]: [[Asta Nielsen]], dana aktorino (n. [[1881]])
* [[1981]]: [[Ruby Violet Payne-Scott]], aŭstralia radioastronomino (n. [[1912]])
* [[1983]]: [[Idris (Libio)|Idris]], reĝo de [[reĝlando Libio]] (n. [[1890]])
* [[1983]]: [[Sándor Koch]], hungara mineralogo (n. [[1896]])
* [[1985]]: [[Marin Ljubin]], bulgara oficisto, dekomenca membro de la [[Internacia Asocio de Revoluciaj Esperantaj Verkistoj]], redaktoro de &quot;[[Bulgara Esperantisto]]&quot; (n. [[1903]])
* [[1986]]: [[Margit Dajka]], hungara aktorino (n. [[1907]])
* [[1992]]: [[Magda Papp]], rumania hungara aktorino, kantistino (n. [[1917]])
* [[1999]]: [[Hans-Georg Beck]], germana filologo, teologo kaj fakulo pri bizanciaj studoj (n. [[1910]])
* [[2006]]: [[Desmond Dekker]], jamajka [[skao|skaa]] kaj [[regeo|regea]] kantisto kaj komponisto (n. [[1941]])
* [[2010]]: [[Gabriel Vargas]], meksika verkisto kaj [[bildstrio|bildstriisto]] (n. [[1918]])
* [[2010]]: [[Dónát Bíró]], rumania hungara etnografo, lokhistoriisto (n. [[1930]])
* [[2011]]: [[Leonora Carrington]], meksika artistino, superrealisma pentristino, kaj verkistino (n. [[1917]])
* [[2014]]: [[Herb Jeffries]], usona aktoro, ĵaza kantisto kaj de [[kontreo]] (n. [[1913]])
* [[2014]]: [[Wojciech Jaruzelski]], pola generalo (n. [[1923]])
* [[2020]]: [[Oswaldo Fumeiro Alvarez]], brazila futbalisto kaj trejnisto (n. [[1956]])
* [[2020]]: [[George Floyd]], [[afrik-usonanoj|afrik-usonano]], rabisto, kies morto dum manifestacio kaŭzis [[tumulto]]jn (n. [[1973]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Liturgia kalendaro|Festoj kaj rememoroj]] en [[Katolika Eklezio]]: [[Bede (historiisto)|Sankta Beda la Honorinda]], [[sacerdoto]] kaj [[doktoro de la eklezio]], sankta [[Gregorio la 7-a]], [[papo]]
* [[Tago de Afriko]] - memorigo pri fondo de la [[Organizaĵo por Afrika Unueco]] en 1963
* [[Tago de la malaperintaj infanoj]]
* [[Nacia tago]] en [[Argentino]], tago de la patrujo ([[1810]])
* [[Nacia tago]] en [[Jordanio]], tago de la sendependiĝo ([[1946]])
* Entuziasmuloj de [[Douglas Adams]] - [[Mantuka tago]]
* Entuziasmuloj de [[Terry Pratchett]] – Tago de [[siringo]]
* Internacia Tago de la [[Heroo]]j de Batalo kontraŭ [[Totalismo]] (ekzekuto de pola rotestro [[Witold Pilecki]])

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''25-a de majo''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]];
{{Projektoj}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]].

[[Kategorio:25-a de majo| ]]
[[Kategorio:Majo|25]]
[[Kategorio:25-a tago de la monato|#05]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0525]]</text>
      <sha1>4znoiwq0hllnj2iu6i5hnd8jt64x5bu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>29-a de decembro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5196</id>
    <revision>
      <id>9365619</id>
      <parentid>9180554</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Naskiĝoj */</comment>
      <origin>9365619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27539" sha1="hcuy02osj0xs6qm0y5ezuoymu012doh" xml:space="preserve">{{KalendaroDecembro}}
{{Decembro}}
La '''29-a de decembro''' estas la 363-a tago de la jaro (la 364-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 2 tagoj restas.

Je la 29-a de decembro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[875]]: Karlo la Kalva, reĝo de la [[frankoj]], estis kronita kiel [[imperiestro]] de [[Sankta Romia Imperio]] [[Karlo la 2-a (Francio)|Karlo la 2-a]]
* [[1170]]: Laŭ ordono de angla reĝo [[Henriko la 2-a (Anglio)|Henriko la 2-a]] estis murdita ĉefepiskopo de [[Canterbury]] [[Thomas Becket]]
* [[1489]]: Katolika armeo liberigis [[Provinco de Almerio|Almerion]] el la regado de [[Regno de Granado]]
* [[1605]]: Angla [[navigisto]] kaj esploristo John Davis estis murdita de japanaj [[pirato]]j en [[Malaka Markolo]]
* [[1610]]: En burgo [[Čachtice (burgo)|Čachtice]] enketistoj trovis [[viktimo]]jn de [[torturo]], pri kio respondecis [[Erzsébet Báthory]]
* [[1655]]: [[Sveda diluvo]]: pola [[nobelo|nobelaro]] fiksis kontraŭsvedan [[Konfederacio]]n de [[Tyszowce]]
* [[1720]]: [[Venecio]]: sur la [[Placo de Sankta Marko]] fondiĝis unua [[kafejo]] seninterrompe ĝis nun funkcianta
* [[1721]]: Franca [[okupado]] de [[Maŭricio]] komenciĝis
* [[1778]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: brita armeo konkeris [[Savannah]] en [[Georgio]]
* [[1813]]: Dum la [[milito]] de 1812 [[britoj|britaj]] soldatoj kun [[indianoj]] bruligis [[Bufalo]]n
* [[1825]]: [[Antonio José de Sucre]] iĝis prezidento de Bolivio
* [[1845]]: [[Respubliko Teksaso]] iĝis la [[Subŝtatoj de Usono|28-a ŝtato de Usono]]
* [[1874]]: [[Alfonso la 12-a (Hispanio)|Alfonso la 12-a]] iĝis reĝo de Hispanio - restarigo de [[monarkio]]
* [[1890]]: [[Masakro de Wounded Knee]] - simbola fino de [[indianoj|indianaj]] militoj, [[Armitaj Fortoj de Usono|usona kavalerio]] dum unu tago en [[Suda Dakoto]] mortigis 150-300 [[usonaj indianoj|usonajn indianojn]] ([[siuoj]] kaj [[hunkpapoj]]) kaj 50 vundis
* [[1898]]: En [[Moskva Arta Teatro]] okazis moskva premiero de la [[spektaklo]] de [[Anton Ĉeĥov]] ''Mevo'', prezentita de [[Konstantin Sergejeviĉ Stanislavski]] kun partopreno de li mem, la aŭtoro kaj ties edzino [[Olga Knipper]] kaj [[Vsevolod Mejerhold]]
* [[1911]]: [[Mongolio]] sendependiĝis de [[Manĉurio]]; [[Nankino]]: post abolo de [[imperio]] [[Sun Jatsen]] iĝis unua prezidento de [[Respubliko Ĉinio (1912-1949)|Respubliko Ĉinio]]
* [[1916]]: Unua [[novelo]] ''[[A Portrait of the Artist as a Young Man|Portreto de artisto kiel juna viro]]'' de [[James Joyce]] aperis kiel libro
* [[1914]]: [[Unua mondmilito]]: En protesto kontraŭ [[Germanio|germana]] [[cenzuro]] en [[Belgio]] ne aperis [[gazeto]]j
* [[1915]]: [[Aŭstrio-Hungario| Aŭstro-hungaraj]] [[batalŝipo]]j atakis italan [[marhaveno]]n [[Duraso]] ([[Albanio]]), por malebligi ke malfonditaj [[Serbio|serbaj]] trupoj eskapu
* [[1916]]: Post malsukcesa provo de [[veneno|venenigo]], rusa [[monaĥo]], mistikulo kaj cara favorito [[Grigorij Rasputin]] estis murdita en [[Petrogrado]] ([[Rusia imperio]])
* [[1917]]: El [[Bonaero]] argentina registaro sendis 24 000 [[tuno]]jn da [[tritiko]] por malpezigi [[malsato]]n en [[Hispanio]]
* [[1918]]: [[Ĉeĥoslovakio|Ĉeĥoslovaka]] armeo aneksis [[Košice]], loĝata de plimulto de [[hungaroj]]
* [[1919]]: Norde de [[Niĝerio]], [[tipo (biologio)|tipo]] de [[muso]], poste nomata laŭ [[haŭsoj]], estis trovita kiel [[specio]] de [[musedoj]]
* [[1920]]: [[Franca Komunista Partio]] estis fondita
* [[1923]]: [[Vladimir Zvorikin]] turnis sin pri [[patento]] por [[ikonoskopo]]
* [[1926]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[entrepreno]] pri [[Akva transporto]] Żegluga Polska kreiĝis kun sidejo en [[Gdynia]]
* [[1928]]: [[Polskie Linie Lotnicze LOT]] fondiĝis kiel la pola [[flugkompanio]]
* [[1929]]: Pola profesoro kaj matematikisto [[Kazimierz Bartel]] iĝis ĉefministro
* [[1930]]: [[Brita Hindio]]: [[Muhammad Ikbal]] iniciatis kreon de [[Pakistano|islama ŝtato]] en nordokcidenta [[Barato]]
* [[1931]]: Usona kemiisto Harold Clayton Urey anoncis malkovron de [[peza akvo]]; [[Meksiko]]: Usona botanikisto malkovris [[Kalakmulo]]n, unu el plej grandaj urboj de [[majaoj]] sur [[Jukatano]]
* [[1933]]: Ĉefministro de la [[Reĝlando de Rumanio]] Ion Duca estis murdita pro siaj klopodoj ĉesigi disvolvon de la faŝisma [[Legiana movado (Rumanio)|Legiana movado]]
* [[1937]]: [[Irlanda Libera Ŝtato]] akceptis [[Irlando|respublikanan konstitucion]] kaj sampteme ĉesis agnoski superecon de [[Unuiĝinta Reĝlando]]
* [[1939]]: [[Germana okupado de Pollando]]: en [[Poznań]]-regiono [[germanoj]] ordonis aresti ĉiun polon alvenintan laŭleĝe por mallonga tempo de [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]]; inter [[fajroestingisto]]j en ĜG kreiĝis [[konspiro|konspira]] organizaĵo &quot;Skała&quot; ([[Roko]]), kiu okupiĝis ĉefe pri bonfara agado; germana [[ministerio pri eksteraj aferoj]] informis publike ke [[invado en Pollandon|septembre]] perdis la vivon 5437 personoj el inter germana [[malplimulto]] en Pollando; direkcio de la [[Fervojo]] en [[Nazia Germanio]] malpermesis en [[Opole]] dungi personojn sen scipovo de la [[germana lingvo]]
* [[1940]]: En [[Suvalkio]] fondiĝis [[konspiro|konspira]] organizaĵo Odrodzenie Narodowe (Nacia Renaskiĝo); [[Blitz]]: [[Luftwaffe]] aeratakis [[Londono]]n kun uzo de [[brulbombo]]j, kio kaŭzis la plej grandan [[incendio]]n de la urbo depost [[1666]] kun 3 000 viktimoj
* [[1941]]: [[Orienta Fronto (Dua mondmilito)|Orienta Fronto]]: post rekonkero de la havenurbo [[Teodozio (Krimeo)|Teodozio]] sovetiaj soldatoj de la 44-a Armeo de [[Transkaŭkazio|Transkaŭkaza]] Fronto murdis ĉirkaŭ 160 pacientojn de la kampa hospitalo de [[Wehrmacht]]; en [[Berlino]] okazis konferenco de kelkaj [[kuracisto]]j kaj [[SS (organizo)|SS]]-anoj pri komenco de [[medicino|medicinaj]] eksperimentoj en [[koncentrejo]] [[Buchenwald]]
* [[1942]]: [[Ribelo de Zamość]]: en vilaĝo Białowola apud [[Zamość]] germanoj murdis, venĝe pro helpo al [[partizano]]j, 51 personojn (en tio 22 [[virino]]jn kaj 12 [[infano]]jn) - pli poste pro daŭra kaŝigo de partizanoj ili murdis 14 personojn
* [[1943]]: [[Wehrmacht|Germana armeo]] kaj polico [[pafekzekutado|pafekzekutis]] dum du tagoj apud [[Kraśnik]] 72 personojn kaj en Sosnowica ĝendarmoj pafmortigis 6 polojn; trupoj de 1-a Ukraina Fronto konkeris [[Korosten]] kun du aliaj urboj; Itala Fronto: brita 8-a Armeo konkeris [[Ortona]]
* [[1944]]: [[Detruo de Varsovio|dum planata ruinigo kaj bruligo]] de [[Varsovio]] post falo de la [[ribelo de Varsovio]] germanoj findetruis [[klasikismo|klasikisman]] [[Saksa Palaco en Varsovio|Saksan Palacon]] - postrestis nur [[Arkado (arkitekturo)|arkado]] kun la [[Tombo de Nekonata Soldato en Varsovio|Tombo de Nekonata Soldato]]; nokte &lt;!--de la 28-a/29-a de decembro--&gt; ne sukcesis atenco kontraŭ loĝejo de [[Bolesław Bierut|B. Bierut]] en [[Lublin]], planata de [[Pola Enlanda Armeo]]; [[Pola Rezistomovado]]: taĉmento de [[NKVD]] frakasis taĉmenton de [[Pola Enlanda Armeo]], komandatan de Leon Pawłowicz - 20 soldatoj pereis, 5 estis aresitaj; sovetiaj soldatoj de ukraina fronto komencis [[sieĝo]]n de [[Budapeŝto]], daŭrantan unu monaton kaj duono; [[Usona Departemento de Ŝtato]] pere de [[Svislando]] transdonis al la germana registaro &quot;la plej akran proteston&quot; pro murdo de [[militkaptito]]j apud [[masakro de Malmedy|Malmedy]]; Bomba Korpuso de [[brita aerarmeo]] nokte atakis fabrikon de [[sintezo|sintezita]] brulmaterialo en [[Scholven]]-[[Buer]]
* [[1945]]: [[Nederlanda Nov-Gvineo]] fondiĝis, apartigita de [[Nederlanda Hindio]]
* [[1955]]: 13-jara [[Barbra Streisand]] surbendigis sian unuan [[kanto]]n ''You'll Never Know''
* [[1959]]: [[Metroo de Lisbono]] malfermiĝis; usona fizikisto [[Richard Feynman]] [[lekcio|lekciis]] en [[Kalifornia Instituto de Teknologio]] pri &quot;Estas multe da loko ĉe la fundo&quot;, antaŭvidante la kampon de [[nanoteknologio]]
* [[1962]]: [[Demokratia Respubliko Kongo|Kongo]]: soldatoj de [[UN]] okupis [[Lubumbashi|Elisabethville]] en la [[provinco Katanga]]; [[Pollando]]: eldono de unua volumo de la 12-voluma ''Granda Universala [[Enciklopedio]]''
* [[1964]]: [[Giuseppe Saragat]] iĝis prezidento de Italio
* [[1976]]: [[Tatarstano]]: en [[Nabereĵnije Ĉelni]] oni komencis produkti [[kamiono]]jn [[KamAZ]]
* [[1977]]: Al [[Pollando]] alvenis por tritaga vizito [[prezidanto de Usono]] [[Jimmy Carter]]
* [[1980]]: En [[Ustrzyki Dolne]] [[agrikulturo|agrikulturistoj]] komencis okupadan [[striko]]n en konstruaĵo de la Oficejo de Urbo kaj Komunumo postulante registron de &quot;Vilaĝa [[Solidareco (Pollando)|Solidareco]]&quot;
* [[1987]]: Pollando aliĝis al [[International Finance Corporation|Internacia Financa Korporacio]]
* [[1989]]: [[Postkomunismo]]: [[Litovio|Litova]] Demokratia Partio estis fondita — oktobre 2001 ĝi kunfandiĝis kun tri parlamentaj grupiĝoj al la [[Tėvynės Sąjunga|Patrolanda Unio]]; [[Ĉeĥoslovaka revolucio en 1989|Ĉeĥoslovaka revolucio]]: [[Vaclav Havel]] iĝis prezidento de [[Ĉeĥoslovakio]]; [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] ŝanĝis [[konstitucio]]n revenante al historia nomo [[Pola Respubliko]] kaj enkondukante antaŭan [[blazono de Pollando|blazonon]] kun [[krono]], oni forigis ankaŭ la tekstojn pri gvida rolo de [[Pola Unuiĝinta Laborista Partio]] kaj amikeco al [[Sovetunio]]
* [[1991]]: [[Islom Karimov]] iĝis [[prezidanto de Uzbekio]]
* [[1992]]: [[Itamar Franco]] iĝis [[prezidanto de Brazilo]]
* [[1993]]: [[Interkonsento pri Biologia Diverseco]] ekvalidis
* [[1996]]: Daŭranta 36 jarojn sanga [[Gvatemala Enlanda Milito]] finiĝis per [[pactraktato]]
* [[1997]]: [[Honkongo]]: por preventi [[Birda gripo|birdan gripon]], kaŭzitan de [[viruso]] [[H5N1]], oni komencis mortigi 1,3 milionon da [[koko (birdo)|kokidoj]]
* [[1998]]: Gvidantoj de [[Ruĝaj Kmeroj]] pardonpetis por la [[kamboĝa genocido]], kiu forprenis pli ol unu milionon da vivoj
* [[2003]]: Lasta parolantino de la [[Akala-samea lingvo|akala lingvo]] mortis sur [[Kola duoninsulo]]
* [[2005]]: Antaŭ pola [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] [[Janusz Kurtyka]] ĵuris kiel prezidanto de [[Instituto pri Nacia Memoro]]; [[Francio]]: unua [[transplantado]] de [[vizaĝo]] estis farita en [[Amiens]]
* [[2006]]: loĝantaro de [[Niĝerio]] atingis 140 milionojn; [[Metroo de Varsovio]]: oni malfermis metrostacion [[Marymont (metrostacio)|Marymont]]
* [[2013]]: 18 personoj pereis kaj ĉirkaŭ 50 vundiĝis rezulte de bomba [[atenco]] fare de islamista sinmortiginto en [[stacidomo]] en la urbo [[Volgogrado]] ([[Rusio]])
* [[2015]]: Brita [[metalroko|metalroka]] muzikgrupo [[Motörhead]] malfondiĝis
* [[2016]]: Pola registaro akiris [[Kolekto]]n de [[Princo]]j [[Izabela Czartoryska|Czartoryski]] — inter 86 mil eksponaĵoj troviĝas [[pentraĵo]]j ''[[Damo kun ermeno]]'' de [[Leonardo da Vinci]] kaj [[pejzaĝo]] de [[Rembrandt]] aludanta al la ''[[Parabolo de la bona samariano]]'' kaj inter 250 mil [[libro]]j estas [[manuskripto]] de [[Jan Długosz]] aŭ originalo de la [[Pola-Litova Unio]]; [[Usono]] elpelis 35 rusiajn [[diplomatio|diplomatojn]] kadre de sankcioj pro supozebla enmiksiĝo de [[Rusio]] en usona prezidenta [[baloto]]
* [[2022]]: [[Invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: pasinttage ukraina [[aviado]] 17-foje atakis malamikon, kaj en [[Odeso]] oni komencis [[muntado|malmunti]] monumenton al [[carino]] [[Katerino la 2-a (Rusio)|Katerino la 2-a]]; matene en mez-orient [[Ukrainio]] oni anoncis unuan aeran [[alarmo]]n (aŭdata averaĝe ĉiun trian horon) — unuaj eksplodoj en [[Zaporiĵo]], [[Kievo]], [[Ĵitomira provinco]], [[Odesa provinco]], [[Ĉernihiva provinco]], [[Ĥarkivo]], [[Lvovo]], en [[Odeso]] ekmankis kurento kaj akvo, en [[Lvovo]] 90% de loĝantaro sen kurento (el 69 [[krozmisilo]]j 54 estis paffaligitaj, super Kievo - 16, super [[Odesa provinco]] - 21); el [[Baĥmut]] oni evakuis ĉ. 70 mil personojn, ĉ. 8 700 plu vivas sub senĉesa pripafo. Reagoj: de la 11-a de novembro Ukrainio ricevis 289,5 mil [[generatoro]]jn de [[kurento]]; estinta armena vicministro pri defendo: Rusio devigas [[Armenio]]n aliĝi al la Asocio de Rusio kaj [[Belorusio]]; [[Hispanio]] de marto akceptis 160 537 [[rifuĝinto]]jn el Ukrainio, ĉ. 2/3 estas virinoj, pli ol 1/3 havas malpli ol 18 jarojn; en 2023 [[Britio]] elspezos 2,3 miliardojn da [[brita pundo|pundoj]] por helpo al Ukrainio; [[Centra banko]] de [[Litovio]] arigis pli ol 307 mil eŭrojn por helpo al Ukrainio danke al [[porokaza monero|porokazaj moneroj]] el [[arĝento]]; Ukrainio deklaris pretecon esplori incidenton kun la raketo tero-aero S-300, kiu falis en [[Belorusio]]n, kion asertas [[Minsko]].

== Naskiĝoj ==
* [[1709]]: [[Elizabeto (Rusio)|Elizabeto]], [[imperiestrino]] de Rusio (m. [[1762]])
* [[1721]]: [[Madamo de Pompadour]], amantino de la franca reĝo [[Ludoviko la 15-a (Francio)|Ludoviko la 15-a]] (m. [[1764]])
* [[1748]]: [[József Keresztesi]], hungara pastro, eklezia komponisto, taglibristo (m. [[1812]])
* [[1768]]: [[Konrad Kleinschmidt]], germana misiisto kaj lingvisto (m. [[1832]])
* [[1775]]: [[Karl Rossi]], rusia arkitekto (m. [[1849]])
* [[1786]]: [[Pauline Gotter]], dua edzino de [[Friedrich Schelling]] (m. [[1854]])
* [[1788]]: [[Christian Jürgensen Thomsen]], dana antikvaĵisto, kreinto de fundamento por [[prahistorio|prahistoria]] [[arkeologio]] kaj ties kategoriigo laŭ [[tri-epoka sistemo]]: [[ŝtonepoko]], [[bronzepoko]] kaj [[ferepoko]] (m. [[1865]])
* [[1800]]: [[Charles Goodyear]], usona kemiisto, eltrovinto de [[vulkanizado]] (m. [[1860]])
* [[1808]]: [[Andrew Johnson]], prezidento de Usono (m. [[1875]])
* [[1809]]: [[William Ewart Gladstone]], ĉefministro de Britio (m. [[1898]])
* [[1809]]: [[Albert Pike]], usona advokato, [[brigada generalo]] (m. [[1891]])
* [[1816]]: [[Carl Ludwig (fiziologo)|Carl Ludwig]], germana kuracisto kaj fiziologo (m. [[1895]])
* [[1828]]: [[Júlia Szendrey]], hungara poetino (m. [[1868]])
* [[1843]]: [[Carmen Sylva]], unua reĝino de Rumanio, verkistino kaj artistino (m. [[1916]])
* [[1859]]: [[Venustiano Carranza]], prezidento de Meksiko, unu el gvidantoj de la [[Meksika revolucio]] (m. [[1920]])
* [[1863]]: [[Francisco Gavidia]], salvadora verkisto, historiisto, ĵurnalisto, kreinto de [[planlingvo]] [[Salvadoro (planlingvo)|Salvadoro]] (m. [[1955]])
* [[1866]]: [[Dezső Kovács]], hungara kritikisto, redaktoro (m. [[1935]])
* [[1871]]: [[Michael Königes]], transilvania verkisto (m. [[1955]])
* [[1875]]: [[Géza Szilágyi]], hungara ĵurnalisto kaj poeto, enestanta en ''[[Hungara Antologio]]'' (m. [[1958]])
* [[1886]]: [[Roman Ungern von Sternberg]], rusia generalo, [[antikomunismo|kontraŭkomunisto]], komandanto de la Azia Ĉevala Divizio en [[Fora Oriento]], heroo de la Unua mondmilito, partopreninto de la [[Rusia Enlanda milito]], ekzekutita (m. [[1921]])
* [[1896]]: [[Oswald Kabasta]], aŭstra dirigento (m. [[1946]])
*[[1892]]: [[Ernst Flemming]], germana arĥitekto
* [[1896]]: [[David Alfaro Siqueiros]], meksika militisto kaj pentristo (m. [[1974]])
* [[1903]]: [[Wilfred Johnson]], angla metiisto, [[delegito de UEA]], kontrola ekzamenisto de [[Brita Esperanto-Asocio]], kunlaboranto de la ''[[Enciklopedio de Esperanto]]'' (m. [[1991]])
* [[1910]]: [[Ronald H. Coase]], usona Nobelpremiita ekonomikisto, okupiĝanta pri [[ekstera efiko]] (m. [[2013]])
* [[1910]]: [[Zoltán Szepsy]], rumania hungara apotekisto, lokhistoriisto (m. [[1989]])
* [[1924]]: [[Jerzy Kłoczowski]], pola historiisto, politikisto, senatano, direktoro de [[Instituto de Mez-Orienta Eŭropo]] (m. [[2017]])
* [[1924]]: [[Tibor Jurcsák]], rumania hungara biologo, muzeologo, scienca esploristo (m. [[1992]])
* [[1935]]: [[Siegfried Krüger]], germana inĝeniero pri elektrotekniko, [[Esperanto-instruisto]], membro de [[GEFA]], [[IFEF]], [[GEA]], [[UEA]] kaj [[KELI]]
* [[1938]]: [[Jon Voight]], usona aktoro
* [[1940]]: [[Ernő Csiszár]], hungara gimnazia instruisto, ĉeforganizanto de la [[Renkontiĝo de Esperantistaj Familioj|Renkontiĝoj de Esperantistaj Familioj]], kun sia edzino [[Zsuzsa Csiszár]] edukis du filinojn, [[denaskaj Esperanto-parolantoj]] (m. [[2017]])
* [[1940]]: [[Katalin Olosz]], rumania hungara folkloristino kaj literaturhistoriistino
* [[1943]]: [[Eliza Kehlet]], dana interpretistino, [[dana esperantisto|denaska esperantistino]], membrino de la [[estraro de UEA]], kaj de la [[komitato de UEA]]
* [[1946]]: [[Marianne Faithfull]], angla kantistino kaj aktorino (m. [[2025]])
* [[1951]]: [[István Damó]], hungara grafikisto
* [[1953]]: [[Stanley Williams]], [[Afrik-usonanoj|afrikusona]] [[bando]]fondinto, murdisto kaj infanlibra verkisto, ekzekutita (m. [[2005]])
* [[1953]]: [[Matthias Platzeck]], germana politikisto, ĉefministro de [[Brandenburgio]]
* [[1954]]: [[Péter Szegő]], rumania hungara komponisto, dirigento
* [[1957]]: [[Bruce Beutler]], usona Nobelpremiita [[imunologo]] kaj [[genetiko|genetikisto]]
* [[1959]]: [[László Kövér]], hungara politikisto, prezidanto de [[Fidesz]], parlamentestro
* [[1962]]: [[Carles Puigdemont i Casamajó]], kataluna ĵurnalisto kaj politikisto, prezidanto de [[Generalitato de Katalunio|kataluna registaro]]
* [[1966]]: [[Danilo Pérez]], panama [[ĵazpianado|ĵazpianisto]] kaj -[[komponisto]]
* [[1968]]: [[Miklós Ughy]], rumania hungara/hungara pentristo, grafikisto
* [[1971]]: [[Csilla Sándor]], hungara ĉefredaktorino de &quot;[[Csodaceruza|Mirakla Krajono]]&quot;

== Mortoj ==
* [[1170]]: [[Thomas Becket]], ĉefepiskopo de Canterbury, murdita (n. [[1118]])
* [[1535]]: [[Matsudaira Kiyoyasu]], klanestro de la Matsudaira-klano (n. [[1511]])
* [[1563]]: [[Sébastien Châtillon]], franca protestanta teologo kaj filologo (n. [[1515]])
* [[1563]]: [[Thomas Naogeorg]], germana animzorganto kaj verkisto (n. [[1508]])
* [[1606]]: [[István Bocskai]], landestro de Hungario kaj Transilvanio (n. [[1557]])
* [[1689]]: [[Thomas Sydenham]], angla [[kuracisto]] (n. [[1624]])
* [[1731]]: [[Brook Taylor]], angla matematikisto (n. [[1685]])
* [[1785]]: [[Johann Heinrich Rolle]], germana komponisto, violonisto kaj [[orgeno|orgenisto]] (n. [[1716]])
* [[1825]]: [[Jacques-Louis David]], franca pentristo (n. [[1748]])
* [[1832]]: [[Johann Friedrich Cotta]], germana eldonisto, industripioniro kaj juristo (n. [[1764]])
* [[1834]]: [[Alexander Chalmers]], skota verkisto, [[eldonisto]] kaj kuracisto (n. [[1759]])
* [[1834]]: [[Charlotte Stieglitz]], germana verkistino (n. [[1806]])
* [[1883]]: [[Francesco De Sanctis]], itala [[literatura kritiko|literatura kritikisto]] kaj historiisto, profesoro pri [[estetiko]] kaj la [[itala literaturo]] (n. [[1817]])
* [[1884]]: [[Vincent Dunin-Marcinkieviĉ]], [[belorusa literaturo|belorusa verkisto]], fondinto de la nacia [[dramo]] kaj [[teatro]] (n. [[1808]])
* [[1894]]: [[Christina Rossetti]], angla poetino (n. [[1830]])
* [[1911]]: [[Edmund Biernacki]], pola [[neŭrologo]], [[hematologio|hematologo]] kaj [[patologio|patologo]] (n. [[1866]])
* [[1916]]: [[Grigorij Rasputin]], rusa monaĥo kaj mistikulo, favorato de [[caro|cara]] familio, murdita (n. [[1869]])
* [[1918]]: [[Otto Crusius]], germana filologo (n. [[1857]])
* [[1924]]: [[Carl Spitteler]], svisa Nobelpremiita verkisto (n. [[1845]])
* [[1925]]: [[Félix Vallotton]], svisa-franca pentristo, skulptisto, lignogravuristo, artkritikisto kaj roman-verkisto (n. [[1865]])
* [[1925]]: [[Georg Riesen]], germana migradisto kaj [[naturprotektado|naturprotektisto]] (n. [[1866]])
* [[1926]]: [[Rainer Maria Rilke]], aŭstra poeto (n. [[1875]])
* [[1929]]: [[Wilhelm Maybach]], germana inĝeniero kaj [[entreprenisto]] (n. [[1846]])
* [[1935]]: [[Lajos Szádeczky-Kardoss]], hungara historiisto, profesoro (n. [[1859]])
* [[1941]]: [[Tullio Levi-Civita]], itala matematikisto, esploristo de [[tensoro]]j, [[diferenciala ekvacio]], [[aplika matematiko]] kaj [[fluida dinamiko]] (n. [[1873]])
*[[1941]]: [[Ernesto (Saksio-Meiningen)]], germana princo kaj pentristo
* [[1959]]: [[Zsigmond Ferenczi]], rumania hungara advokato, politikisto (n. [[1889]])
* [[1963]]: [[Aleksander Ładoś]], pola diplomato, konsula oficisto en [[Berno]], ĉeforganizanto de sekreta operaco &quot;Pasportaj aferoj&quot;, helpanta savi de [[holokaŭsto]] ĉ. 400 eminentajn [[judoj]]n (n. [[1891]])
* [[1967]]: [[Paul Whiteman]], usona direktisto de ĵazorkestro (n. [[1890]])
* [[1972]]: [[József Willer]], rumania hungara politikisto, redaktoro, muzikisto (n. [[1884]])
* [[1978]]: [[Zoltán Bálint]], rumania hungara psikologo, kunfondinto de [[Rondo Galilei]] (n. [[1898]])
* [[1978]]: [[Zoltán Franyó]], hungara poeto, tradukisto, redaktoro (n. [[1887]])
* [[1980]]: [[Nadeĵda Mandelŝtam]], rusia, sovetia verkistino (n. [[1899]])
* [[1981]]: [[Miroslav Krleža]], kroata verkisto, poeto, ĵurnalisto kaj enciklopediisto (n. [[1893]])
* [[1986]]: [[Harold Macmillan]], ĉefministro de Britio (n. [[1894]])
* [[1986]]: [[Andrej Tarkovskij]], sovetia filma-teatra reĝisoro, scenariisto kaj aktoro (n. [[1932]])
* [[1986]]: [[Grete Mosheim]], germana aktorino (n. [[1905]])
* [[1993]]: [[Frunzik Mkrtĉan]], sovetia aktoro (n. [[1930]])
* [[1993]]: [[Axel Corti]], aŭstra reĝisoro kaj ĵurnalisto (n. [[1933]])
* [[1996]]: [[Oszvald Szemerényi]], hungara lingvisto kaj [[hindeŭropa lingvaro|hindeŭropisto]] (n. [[1913]])
* [[2008]]: [[Freddie Hubbard]], usona ĵaz-[[trumpetisto]] (n. [[1938]])
* [[2012]]: [[Andrzej Wilkosz]], pola [[metalurgio|metalurgo]] kaj [[turnirbriĝo|briĝisto]], aŭtoro de [[briĝo|briĝa]] [[konvencio]], monda ĉefmajstro (n. [[1935]])
* [[2013]]: [[Wojciech Kilar]], pola pianisto (n. [[1932]])
* [[2015]]: [[Kim Yang-gon]], nordkorea politikisto, membro de reganta [[Korea Laborista Partio]], ĉefo de rilatoj kun [[Sud-Koreio]] (n. [[1942]])
* [[2016]]: [[Jerzy Pomianowski]], pola verkisto, spertulo pri [[Orienta Eŭropo]], kunlaboranto de la pariza [[pola|pollingva]] revuo &quot;[[Kultura]]&quot;, tradukisto  (n. [[1921]])
* [[2019]]: [[Manfred Stolpe]], germana juristo, ĉefministro de [[Brandenburgio]] (n. [[1936]])
* [[2020]]: [[Pierre Cardin]], franca mododesegnisto (n. [[1922]])
* [[2020]]: [[Luigi Snozzi]], svisa arkitekto (n. [[1932]])
* [[2022]]: [[Pelé]], brazila futbalisto, [[ministro]] pri Sportoj de Brazilo (n. [[1940]])
* [[2022]]: [[Vivienne Westwood]], brita mododesegnistino (n. [[1941]])
* [[2024]]: [[Jimmy Carter]], prezidento de Usono 1977-1981 (n. [[1924]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Romkatolika Kalendaro]] - [[liturgio|liturgiaj]] rememoroj: Sankta [[Davido]], israela [[reĝo]] kaj [[profeto]]; [[Sankta Tomaso Becket]], angla [[episkopo]] kaj [[martiro]]

== Tagoj de [[semajno]] ==
La '''29-a de decembro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]].

{{Projektoj}}

[[Kategorio:29-a de decembro| ]]
[[Kategorio:Decembro|29]]
[[Kategorio:29-a tago de la monato|#12]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#1229]]</text>
      <sha1>hcuy02osj0xs6qm0y5ezuoymu012doh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>23-a de februaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5215</id>
    <revision>
      <id>9365170</id>
      <parentid>9361525</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:51:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>necesas remeti la liston al la stato de 09:37, 17 feb. 2024; ĉar tuj postaj redaktoj tute superis la limon de 20 vortoj po jaro - eblos provi poste pene reenmeti iujn postajn redaktojn</comment>
      <origin>9365170</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27712" sha1="b5zcygqd8l0kafmyj1knaz7ihfg0w32" xml:space="preserve">{{KalendaroFebruaro}}
{{februaro}}
La '''23-a de februaro''' estas la 54-a tago de la jaro laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 311 tagoj restas (312 en superjaroj).

Je la 23-a de februaro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[303]]: [[Persekutado de kristanoj]]: komenco de ok-jara [[persekutado de Diokleciano]] - [[romia imperiestro]] [[Diokleciano]] ordonis detruon de kristana [[preĝejo]] en Nicomedia (ĉefurbo de [[Bitinio]])
* [[532]]: [[Istanbulo]]: konstruado de [[Hagia Sofia]] komenciĝis - laŭ decido de la imperiestro de [[Bizanca imperio]] [[Justiniano la 1-a]]
* [[632]]: Lasta [[prediko]] de [[Mohamedo]]
* [[1280]]: Venko de polaj [[kavaliro]]j super rusa-[[tataroj|tatara]] armeo en batalo de Goźlice (proksime al [[Koprzywnica]])
* [[1455]]: Unua [[Biblio de Gutenberg]] estas presata
* [[1539]]: Nupto de pola reĝidino [[Izabela (Hungario)|Izabela]] kun hungara reĝo [[Johano la 1-a (Hungario)|Johano la 1-a]]
* [[1660]]: [[Karolo la 11-a (Svedio)|Karolo la 11-a]] iĝis reĝo de Svedio
* [[1668]]: Viena palaco [[Hofburg]], la sidejo de aŭstriaj regantoj, bruliĝis
* [[1766]]: Post morto de la pola reĝo [[Stanisław Leszczyński]], ĝisvive regata de li [[Loreno]] enkorpiĝis al [[Francio]]
* [[1778]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: prusa oficiro [[Friedrich Wilhelm von Steuben]] alvenis kiel volontulo al [[Kontinenta Armeo]]
* [[1797]]: Nesukcesa invado de franca armeo kontraŭ [[Britio]]
* [[1807]]: [[Napoleonaj Militoj]]: pola generalo [[Jan Henryk Dąbrowski]] konkeris [[Tczew]]
* [[1820]]: [[Argentino]]: [[Traktato Pilar|Traktato de Pilar]] subskribita i.a. de [[Manuel de Sarratea]]
* [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: venko de [[poloj|polaj]] ribelantoj en batalo de [[Nowogród (regiono Podlaskie)|Nowogród]]
* [[1836]]: [[Respubliko Teksaso]]: [[Batalo de la Alamo]] komenciĝis
* [[1854]]: [[Konvencio]] de [[Oranĝo (rivero)|Oranĝa Rivero]] estis subskribita en [[Bloemfontein]], kun brita konsento pri sendependeco de [[Oranĝa Libera Ŝtato]]
* [[1875]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[143 Adrio|Adrio]]
* [[1886]]: Usona [[inventisto]] Charles Martin Hall malkovris malmultekostan metodon por produkti [[aluminio]]n
* [[1887]]: Oni malpermesis [[importo]]n de ĉina [[opio]] al Usono
* [[1893]]: [[Rudolf Diesel]] patentigis [[dizelmotoro]]n
* [[1898]]: [[Émile Zola]] estis malliberigita en [[Francio]] post publikigo de la artikolo ''[[J'accuse]]'', en kiu li defendas [[Alfred Dreyfus]]
* [[1903]]: [[Usono]] kaj [[Kubo]] interkonsentis pri [[luo]] de parto de la [[Golfo de Guantanamo]] por funkciigi i.a. [[Usona Ŝipbazo ĉe la Golfo de Gvantanamo|Usonan Ŝipbazon ĉe la Golfo de Gvantanamo]]
* [[1904]]: [[Usono]], kontraŭ 10 milionoj da [[usona dolaro|dolaroj]], gajnis kontrolon super la [[Panama kanalo]] starigante Kanalan Komisionon pri kontrolo de [[Zono de la Kanalo de Panamo]]
* [[1905]]: [[Rotario|Rotario Internacia]] fondiĝis
* [[1909]]: En [[Nov-Skotio]] ekflugis unua en [[Kanado]] [[aviadilo]], kies kunkonstruinto estis [[Alexander Graham Bell]]
* [[Unua mondmilito]]:
** [[1917]]: [[Februara revolucio]] kontraŭ caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] komenciĝis (8-a de marto laŭ la [[Gregoria kalendaro]]); [[Benito Mussolini]] estis serioze vundita dum bataloj en valo de la rivero [[Soĉa]]
** [[1918]]: [[Imperia Germanio]] proponis al [[Rusio]] packondiĉojn, laŭ kiuj regopovoj de [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] devus agnoski [[sendependeco]]n de [[Latvio]], [[Litovio]], [[Estonio]], [[Finnlando]] kaj [[Ukrainio]], kaj subskribi [[pactraktato]]n kun Ukrainio; Laborista-Kamparana [[Ruĝa Armeo]] en [[Rusio]] ekkreata — la tago iĝos festo kiel la Tago de Defendantoj de Patrujo
* [[1919]]: [[Benito Mussolini]] formis [[Nacifaŝisma Partio|Nacifaŝisman Partion]] de [[Italio]]
* [[1920]]: Reprezentantoj de [[Dua Pola Respubliko|Pollando]] kaj [[Belorusa Popola Respubliko]] subskribis en [[Rigo]] interkonsenton pri komuna batalo kontraŭ [[bolŝevikoj]]
* [[1922]]: [[Rusia malsatego de 1921|Rusia malsatego]]: registaro decidis forpreni de la [[templo]]j preĝejajn valoraĵojn por la bezonoj de [[malsatego|malsatuloj]]
* [[1927]]: [[Necerteca principo de Heisenberg]] estis formulita en letero de [[Werner Heisenberg]] al [[Wolfgang Pauli]]
* [[1930]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Vilno]] ĉe [[Universitato Vilno|Universitato al Stefan Batory]] ekfunkciis Scienc-Esplora [[Instituto]] pri [[Orienta Eŭropo]]
* [[1932]]: En unu vilaĝo de [[Moldava Soveta Socialisma Respubliko]] oni pafmortigis 40 [[kulako]]jn
* [[1934]]: [[Leopoldo la 3-a (Belgio)|Leopoldo la 3-a]] iĝis reĝo de la Belgoj
* [[1935]]: [[Paragvajo]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]]
* [[1935]]: [[Nikolaj Jeĵov]], estonta ĉefo de [[NKVD]], estis nomumita prezidanto de partia kontrolkomisiono ĉe la [[Komunista Partio de Sovetunio]]
* [[1938]]: [[Haveno]] en [[Tel-Avivo]] ekfunkciis
* [[Dua mondmilito]]:
** [[1940]]: en la [[Norda Maro]] brita [[destrojero]] ''HMS Gurkha'' sinkigis germanan [[submarŝipo]]n U-52 - 42 maristoj pereis; [[Dogger-benko]]: ekspedicio de 6 germanaj [[destrojero]]j, direktita kontraŭ britaj fiŝistaj ŝipoj en la tagoj 22-a ĝis la 23-a de februaro, estis atakita de la propraj [[bombaviadilo]]j - poste perdis 2 unuojn sur la britaj [[mino]]j; soveta registaro transdonis al Finnlando packondiĉojn: redono de [[Karelio|Karelia]] [[istmo]], norda kaj orienta bordoj de la lago [[Ladoga (lago)|Ladoga]] kun luo de la duoninsulo [[Hanko]]
** [[1941]]: En [[Poznań]] fondiĝis [[konspiro|konspira]] Komunista Partio de Pollando; [[Projekto Manhattan]]: skipo gvidata de [[Glenn Theodore Seaborg]] unuan fojon produktis [[plutonio]]n; batalo pri konvojo OB-289 komencita (ĝis la 25-a de februaro estis sinkigitaj 3 ŝipoj)
** [[1942]]: japana [[submarŝipo]] bombardis [[Naftorafinado|naftorafinejon]] en [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara]] - unua japana atako al kontinenta objekto; sur [[Nigra Maro]] sinkis [[ŝipo]] &quot;Struma&quot;, erare [[torpedo|torpedita]] de soveta [[submarŝipo]] - sur ĝia ferdeko estis 769 rumanaj [[judoj]]; [[Filipinoj]]: ĉefkomandanto de usonaj armeaj fortoj generalo [[Douglas MacArthur]] ricevis ordonon foriri al [[Aŭstralio]]
** [[1943]]: en [[Aŭŝvico]] [[germanoj]] per injekto de [[fenolo]] [[murdo|murdis]] 33 polajn [[knabo]]jn kaj en distrikto Kostopolski ([[Volinio]]) [[masakro|masakris]] plimulton de [[poloj]] en 11 vilaĝoj
** [[1944]]: taĉmentoj de la 27-a [[Volinio|Volinia]] [[Divizio]] de [[Infanterio]] apud Volodimir devigis germanojn retiriĝi; komenciĝis deportado de la [[ĉeĉenoj]] kaj [[inguŝoj]] al [[Kazaĥa SSR]]; nokte [[Luftwaffe]] atakis [[Londono]]n (185 [[atakaviadilo]]j)
** [[1945]]: [[Ruĝa Armeo]] kun helpo de polaj volontuloj finis liberigon de [[Poznań]] - germana [[garnizono]] en [[citadelo]] kapitulacis (nokte de la 22-a/23-a de februaro); en [[Distrikto Vilno]] dum [[NKVD]]-traserĉo en la batalo okazis batalo kontraŭ taĉmento de la [[Pola Enlanda Armeo]] — pereis 53 poloj, kaj estis murditaj 27 loĝantoj de la vilaĝo Ławże, kunlaborantaj kun la [[Pola Partizana Ŝtato|subtera movado]], alia taĉmento atakis polan taĉmenton de memdefendo (pereis 50 soldatoj); [[Hisante la flagon en Iwo Jima|usonanoj fiksis sian flagon]] sur la japana insulo [[Iwo Jima]]; unua usona aeratako kontraŭ [[Tokio]] kun uzo de [[brulbombo]]j; [[Turkio]] deklaris militon al [[Nazia Germanio]]; germana urbo [[Pforzheim]] estis neniigita de 379 britaj [[bombaviadilo]]j - pereis 31% de loĝantaro kaj detruiĝis 83% de konstruaĵoj
* [[1946]]: [[Ruĝa Armeo]] estas alinomita al la [[Soveta Armeo]]
* [[1947]]: [[Internacia Organizaĵo por Normigado]] estis fondita
* [[1951]]: Usona [[premiero]] de la filmo ''[[Quo Vadis?]]''
* [[1954]]: Unuafoje oni donis al infanoj [[vakcino]]n kontraŭ [[poliomjelito]], inventitan de [[Hilary Koprowski]]
* [[1957]]: [[Hungara Televido]] ekfunkciis - oficiale la 1-an de majo
* [[1958]]: Kubaj rebelintoj forkondukis argentinanon [[Juan Manuel Fangio]], piloton de [[Formulo 1]], kiun ili liberigis sekvan tagon
* [[1965]]: [[Botanika ĝardeno]] de [[Universitato Maria Curie-Skłodowska]] en [[Lublin]] estis malfermita
* [[1970]]: [[Sudameriko]]: Kooperativa Respubliko [[Gujano]] fondita - pli frue [[Brita Gujano]]
* [[1978]]: [[Pollando]]: en [[Katowice]] fondiĝis Komitato de la [[Liberaj Sindikatoj de Supra Silezio]]
* [[1981]]: [[Puĉo en Hispanio en 1981|Puĉo en Hispanio]]: taĉmentoj de [[Guardia Civil (Hispanio)|Guardia Civil]] konkeris [[Congreso de los Diputados|Kongresejon]] kaj malliberigis parlamentanojn en [[Madrido]]
* [[1982]]: [[Gronlando]]: 53% de loĝantoj referendumis pri forlaso de [[Eŭropa Unio]]
* [[1982]]: [[Milita stato en Pollando]]: en [[Varsovio]] oni rekomencis proceson de gvidantoj de la [[Konfederacio de Sendependa Pollando]] akuzitaj pri kontraŭŝtata agado
* [[1987]]: [[Supernovao]] [[SN-1987a]] eksplodis en la [[Granda Magelana Nubo]] - videbla [[nudokule]]
* [[1998]]: Pola prezidento [[Aleksander Kwaśniewski]] en [[Varsovio]] kaj papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en [[Vatikano]] ratifis [[konkordato]]n inter [[Pollando]] kaj Vatikano
* [[1991]]: Armea [[puĉo]] en [[Tajlando]]
* [[2001]]: Pola skisaltisto [[Adam Małysz]] gajnis oran medalon en konkurso dum la [[Monda ĉampionado pri nordia skiado]] en finna urbo [[Lahti]]
* [[2002]]: Revolucia grupo [[FARK]] kidnapis [[Íngrid Betancourt]], aktivistinon por [[homaj rajtoj]] kaj kandidatinon por prezidentino de [[Kolombio]]
* [[2002]]: [[Ĉieldisko de Nebra]] estis reprenita de la germana polico, haltiganta provon kontraŭleĝe vendi ĝin
* [[2007]]: [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]]: en [[flughaveno]] oni unuafoje uzis radiografiilon por ekzameni vestaĵon de pasaĝeroj helpe de [[Ikso-radioj]]
* [[2011]]: Post 19 jaroj oni nuligis en [[Alĝerio]] la [[krizostato]]n
* [[2011]]: [[Striko]] en la tuta [[Grekio]]
* [[2013]]: En [[Stokholmo]] rusia [[atletiko|atletikistino]] [[Jelena Isinbajeva]] akiris kun rezulto 5,01 m subtegmentan mondrekordon pri [[stanga altsalto]]
* [[2014]]: En [[Soĉi]] finiĝis [[Vintra Olimpiko 2014|Vintra Olimpiko]]
* [[2023]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]: 
** ĉefministro de [[Hispanio]] Pedro Sanchez vizitis [[Kievo]]n, anoncinte transdonon de 10 [[tanko]]j  
** [[Nederlando]] decidis sendi al Ukrainio ankoraŭ du misiojn de spertuloj pri [[jurmedicino]]; membroj de [[G7]] transdonos al Ukrainio 39 mld da dolaroj por ekonomia helpo, kaj la registaro de [[Italio]] 360 mln da eŭroj por [[rifuĝinto]]j

== Naskiĝoj ==
* [[1417]]: [[Paŭlo la 2-a]], papo (m. [[1471]])
* [[1417]]: [[Ludoviko la 9-a (Bavario)|Ludoviko la 9-a]], duko de [[Bavario-Landshut]] (m. [[1479]])
* [[1443]]: [[Matiaso la 1-a Korvino]], reĝo de Hungario (m. [[1490]])
* [[1633]]: [[Samuel Pepys]], angla oficisto kaj verkisto inventinta sekretan [[skribo]]n (m. [[1703]])
* [[1649]]: (bapto) [[John Blow]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1708]])
* [[1664]]: [[Georg Dietrich Leyding]], germana komponisto, membro de la [[Nordgermana Orgenskolo]] (m. [[1710]])
* [[1682]]: [[Christian (Saksio-Weißenfels)|Christian]], germana duko de la elektoprinca princlando [[Saksio-Weißenfels]] (m. [[1736]])
* [[1685]]: [[Georg Friedrich Händel]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1759]])
* [[1705]]: [[Johann Friedrich Christoph Ernesti]], germana teologo kaj ĉefbibliotekisto (m. [[1758]])
* [[1781]]: [[Sophie Schröder]], germana aktorino (m. [[1868]])
* [[1800]]: [[Sir William Jardine|William Jardine]], skota [[natura historio|naturhistoriisto]], aŭtoro de nomigo de nombraj birdospecioj (m. [[1874]])
* [[1807]]: [[Carl Friedrich Keil]], germana protestantisma teologo, komentisto de ''[[Malnova Testamento]]'' kaj ''[[Nova Testamento]]'' (m. [[1888]])
* [[1840]]: [[Carl Menger]], aŭstra ekonomikisto, fondinto de la [[aŭstria skolo de ekonomiko]] (m. [[1921]])
* [[1849]]: [[Karl Buchholz]], germana pentristo (m. [[1889]])
* [[1850]]: [[Julian Ochorowicz]], pola filozofo, psikologo, poeto, publicisto kaj [[inventisto]], esploristo de [[mediumeco]], pioniro de eksperimenta psikologio, hipnotologio, radiofonio, televido kaj [[parapsikologio]] (m. [[1917]])
* [[1853]]: [[Otto Güthling]], germana filologo, tradukisto, kreinto de vortaroj (m. [[1931]])
* [[1855]]: [[Maurice Bloomfield]], pola judo, usona lingvisto, [[sanskrito]]logo (m. [[1928]])
* [[1860]]: [[Szidor Bátor]], hungara komponisto (m. [[1929]])
* [[1864]]: [[Richard Wiesel]], germana kuracisto (m. [[1943]])
* [[1886]]: [[W.E.B. DuBois]], usona civilrajta gvidanto (m. [[1963]])
* [[1872]]: [[Sándor Csukovits]], hungara literaturhistoriisto kaj tradukisto (m. [[1943]])
* [[1873]]: [[Viktor Wasylkievicz]], hungara pastro kaj instruisto (m. [[1922]])
* [[1873]]: [[Liang Kiĉao]], ĉina ĵurnalisto, filozofo kaj reformisto, apoganto de la [[konstitucia monarkio]] (m. [[1929]])
* [[1878]]: [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ]], rusa pentristo kaj artteoriulo, fondinto de [[suprematismo]] (m. [[1935]])
* [[1883]]: [[Karl Jaspers]], germana-svisa psikiatro kaj filozofo, kontribuinta al [[diagnozo]] de [[psikozo]]j, reprezentanto de [[ekzistadismo]], okupiĝinta pri [[ento]] (m. [[1969]])
* [[1884]]: [[Kazimierz Funk]], pola biokemiisto, malkovrinto de [[tiamino]], aŭtoro de la [[nocio]] [[vitamino]] (m. [[1967]])
* [[1885]]: [[Catharina J. Roskes-Dirksen]], nederlanda esperantistino, sekretariino de [[Vegetarismo|Vegetarana]] Esperanto-Ligo, premiita ĉe [[Internaciaj Floraj Ludoj]] (m. nekonata)
* [[1889]]: [[Ede Bresztovszky]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1963]])
* [[1891]]: [[Georgo Deŝkin]], rusia oficisto kaj poeto, kunfondinto de Vilna Esperanto-societo, [[delegito de UEA]], aŭtoro de ''[[Versaĵoj]]'' (m. [[1967]])
* [[1895]]: [[György Csanády]], hungara poeto, aŭtoro de teksto de [[sikuloj|sikula]] himno (m. [[1952]])
* [[1897]]: [[Vilma Bákay]] rumania hungara taglibristino (m. [[2001]])
* [[1899]]: [[Erich Kästner]], germana verkisto aparteninta al [[Socia realismo]], aŭtoro de libroj por [[infano]]j (m. [[1974]])
* [[1899]]: [[Elisabeth Langgässer]], germana verkistino apartenanta al [[Revivigo katolika (literaturo)|Revivigo katolika]] (m. [[1950]])
* [[1903]]: [[Julius Fučík]], ĉeĥa ĵurnalisto (m. [[1943]])
* [[1907]]: [[Sándor Debreczy]], rumania hungara pedagogo, verkisto (m. [[1978]])
* [[1910]]: [[Piroska Makkai]], rumania hungara pentristino (m. [[1988]])
* [[1911]]: [[Yokaanam]], brazila kuracisto, inĝeniero kaj aviadisto disvastiganta [[spiritismo]]n kaj [[esperanto]]n (m. [[1986]])
* [[1911]]: [[Lajos Mráz]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. nekonata)
* [[1915]]: [[Paul Tibbets]], usona militaviadisto de [[atombombo|atombomba]] atako de [[Hiroŝimo]] (m. [[2007]])
* [[1915]]: [[Janusz Durko]], pola historiisto pri [[Varsovio]] kaj [[laborista movado]], [[arkivisto]], [[muzeologo]], verkisto, profesoro, [[Justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (m. [[2017]])
* [[1917]]: [[József Sinka]], rumania hungara reformita eklezia verkisto (m.[[1988]])
* [[1920]]: [[András Domahidy]], hungara-aŭstralia verkisto kaj bibliotekisto, laborinta en [[Radio Libera Eŭropo]] (m. [[2012]])
* [[1922]]: [[György Gera]], hungara verkisto kaj tradukisto (m. [[1977]])
* [[1929]]: [[Aleksio la 2-a]], [[patriarko]] de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] (m. [[2008]])
* [[1929]]: [[Tihamér Vujicsics]], serba-hungara komponisto (m. [[1975]])
* [[1930]]: [[Jef Geeraerts]], flandra oficisto kaj verkisto vivinta en [[Belga Kongo]] (m. [[2015]])
* [[1936]]: [[Gusztáv Laczó]], hungara aktoro de [[Oradea]] (m. [[1990]])
*[[1936]]: [[Wilfrid Bach]], germana klimatologo
* [[1938]]: [[Jiří Menzel]], ĉeĥa reĝisoro, scenaristo kaj aktoro
* [[1940]]: [[Peter Fonda]], usona aktoro kaj reĝisoro (m. [[2019]])
* [[1942]]: [[Miklós Recsenyédi Fekete]], rumania hungara/hungara ĵurnalisto, verkisto
* [[1949]]: [[César Aira]], argentina verkisto kaj tradukisto
* [[1954]]: [[Viktor Juŝĉenko]], ĉefministro kaj prezidento de Ukrainio
* [[1956]]: [[Zsombor Bálint]], rumania hungara skulptisto kaj ceramikisto
* [[1960]]: [[Naruhito]], japana imperiestro
* [[1965]]: [[Helena Suková]], ĉeĥa-monaka tenisistino
* [[1970]]: [[Marie-Josée Croze]], kanada aktorino
* [[1975]]: [[Natalia Verbeke]], hispana aktorino
* [[1994]]: [[Dakota Fanning]], usona aktorino
* [[2012]]: [[Estelle (Svedio)|Estelle]], sveda [[tronsukcedo|tronsukcedistino]]

== Mortoj ==
* [[155]]: [[Polikarpo]], episkopo de [[Smirno]], kristana sanktulo apartenanta al [[Apostolaj Patroj]] (n. [[69]])
* [[1072]]: [[Pier Damiani]], itala eremito kaj episkopo, [[doktoro de eklezio]], katolika sanktulo (n. [[1007]])
* [[1270]]: [[Sankta Izabela de Francio]], filino de la franca reĝo [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatulino (n. [[1225]])
* [[1447]]: [[Eŭgeno la 4-a]], papo, konata de [[Florenco|Florenca]] unio kun [[Ortodoksa Kristana Eklezio]] (n. [[1383]])
* [[1447]]: [[Humphrey, duko de Gloucester]], angla duko, patrono de [[humanismo|humanistoj]] (n. [[1390]])
* [[1476]]: [[Pietro Mocenigo]], [[doĝo]] de Venecio, [[admiralo]] (n. [[1406]])
* [[1603]]: [[Andrea Cesalpino]], itala [[natura historio|naturisto]], botanikisto, kuracisto, filozofo (n. [[1519]])
* [[1603]]: [[François Viète]], franca [[matematikisto]] kaj [[kriptografio|kriptografo]], konata de la [[formuloj de Viète]] (n. [[1540]])
* [[1662]]: [[Johann Crüger]], germana komponisto (n. [[1598]])
* [[1704]]: [[Georg Muffat]], aŭstra komponisto kaj orgenisto (n. [[1653]])
* [[1765]]: [[Nikolaus Dietrich Giseke]], germana teologo kaj verkisto (n. [[1724]])
* [[1766]]: [[Stanisław Leszczyński]], pola reĝo, filozofo kaj verkisto, duko de [[Loreno]] (n. [[1677]])
* [[1792]]: [[Joshua Reynolds]], angla pentristo kaj portretisto (n. [[1723]])
* [[1803]]: [[Praskovia Kovaljova]], rusa aktorino, grafino Ŝeremeteva (n. [[1768]])
* [[1821]]: [[John Keats]], angla poeto, reprezentanto de [[romantikismo]], enestanta en ''[[Tutmonda sonoro]]'' (n. [[1795]])
* [[1830]]: [[Jan Piotr Norblin]], pola-franca pentristo, desegnisto, grafikisto, patro de la pola [[ĝenropentraĵo]] (n. [[1745]])
* [[1834]]: [[Karl Ludwig von Knebel]], germana verkisto kaj [[tradukisto]] de la [[klasika literaturo]] (n. [[1744]])
* [[1828]]: [[Mihály Fazekas]], hungara poeto, botanikisto (n. [[1766]])
* [[1848]]: [[John Quincy Adams]], prezidento de Usono, por-[[indianoj|indiana]] aganto (n. [[1767]])
* [[1848]]: [[Wilhelmine Reichard]], germana aerostato-pilotino (n. [[1788]])
* [[1855]]: [[Carl Friedrich Gauss]], germana matematikisto, fizikisto, astronomo kaj [[geodezio|geodeziisto]], kontribuinta al [[nombroteorio]], [[algebro]], [[statistiko]], [[analitiko]], [[diferenciala geometrio]], [[terfiziko]], [[mekaniko]], [[elektrostatiko]], [[matrico|matriciko]] kaj [[optiko]] (n. [[1777]])
* [[1858]]: [[Maria Barjatinskaja]], germana-ruslanda mecenatino kaj filantropino (n. [[1792]])
* [[1859]]: [[Zygmunt Krasiński]], [[pola literaturo|pola verkisto]] kaj filozofo (n. [[1812]])
* [[1875]]: [[Jean-Baptiste Camille Corot]], franca pentristo (n. [[1796]])
* [[1892]]: [[József Arenstein]], hungara instruisto, matematikisto, meteologo, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (n. [[1816]])
* [[1901]]: [[Ernst Heinrich Kohl]], germana inĝeniero kaj fervoja majstro (n. [[1805]])
* [[1902]]: [[Ödön Nemes]], hungara verkisto kaj pedagogo (n. [[1847]])
* [[1908]]: [[Svatopluk Čech]], ĉeĥa poeto kaj satira verkisto (n. [[1846]])
* [[1918]]: [[Noman Çelebicihan]], [[krime-tataroj|krime-tatara]] politikisto, socia aganto kaj poeto, ĉefministro de Krimea Popola Respubliko, [[muftio]] de [[Krimeo|krimeaj]] islamanoj, [[kontraŭkomunismo|kontraŭkomunisto]] (n. [[1885]])
* [[1930]]: [[Horst Wessel]], germana muzikisto kaj [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazio]], aŭtoro de teksto por ''[[Horst Wessel Lied]]'' (n. [[1907]])
* [[1932]]: [[László Lukács (politikisto)|László Lukács]], hungara politikisto, ĉefministro (n. [[1850]])
* [[1934]]: [[Edward Elgar]], angla komponisto, reprezentanto de [[malfruromantikismo]] (n. [[1857]])
* [[1942]]: [[Béla Pettkó]], hungara historiisto kaj arkivisto esplorinta arkivejon de [[Vatikano]] (n. [[1863]])
* [[1944]]: [[Leo Baekeland]], flandra kemiisto, inventisto de [[bakelito]] (n. [[1863]])
* [[1945]]: [[Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj]], rusia, soveta verkisto (n. [[1883]])
* [[1955]]: [[Paul Claudel]], franca poeto, dramisto kaj diplomato (n. [[1868]])
* [[1965]]: [[Stan Laurel]], angla-usona komikulo (n. [[1890]])
* [[1968]]: [[Jenő Dálnoki Veress]], hungara pastro (n. [[1882]])
* [[1970]]; [[Jenő Nádor]], hungara ĵurnalisto (n. [[1892]])
* [[1974]]: [[George Van Biesbroeck]], belga-usona astronomo malkovrinta 16 [[asteroido]]jn (n. [[1880]])
* [[1976]]: [[L.S. Lowry]], brita pentristo (n. [[1887]])
* [[1986]]: [[Miklós Asztalos]], hungara historiisto, verkisto (n. [[1886]])
* [[1995]]: [[James Herriot]], angla [[bestokuracisto]], aŭtoro de filmigataj libroj (n. [[1916]])
* [[1999]]: [[Géza Gergely (reĝisoro)|Géza Gergely]], rumania hungara reĝisoro (n. [[1929]])
* [[2000]]: [[Ofra Haza]], israela kantistino, komponistino kaj aktorino (n. [[1957]])
* [[2002]]: [[Kurt Kauter]], germana verkisto, kunfondinto de [[paca movado]] (n. [[1913]])
* [[2007]]: [[Heinz Berggruen]], germana-usona artkolektisto (n. [[1914]])
* [[2008]]: [[Janez Drnovšek]], ĉefministro kaj prezidento de Slovenio (n. [[1950]])
* [[2009]]: [[Ádám Anavi]], rumania hungara poeto (n. [[1909]])
* [[2010]]: [[Orlando Zapata Tamayo]], kuba [[masonisto]], [[tubisto]] kaj [[disidento]], [[malliberulo de konscienco]] (n. [[1967]])
* [[2011]]: [[Nirmala Srivastava]], barata doktorino pri filozofio kaj medicino, fondintino de sahaĝa [[jogo]] (n. [[1923]])
* [[2013]]: [[Julien Ries]], belga kardinalo, [[antropologio|antropologo]] kaj [[orientalisto]], historiisto pri [[religio]]j (n. [[1920]])
* [[2019]]: [[Ira Gitler]], usona [[ĵazo|ĵazĵurnalisto]], historiisto kaj verkisto (n. [[1928]])
* [[2019]]: [[Anke Besser-Güth]], germana skulptistino (n. [[1940]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Romkatolika Kalendaro]]:
** Memoro de [[Sankta Polikarpo]], [[episkopo]] kaj [[martiro]]
** [[Sankta Izabela de Francio]], filino de [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatigita
* [[Nacia tago]] en [[Brunejo]]
* [[Nacia tago]] en [[Gujano]], ''Republic Day''
* [[Rusio]]: ''Tago de Defendantoj de Patrujo'' omaĝe al fondiĝo de la [[Ruĝa Armeo]] ([[feritago]])

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''23-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]];
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]].

{{Projektoj
|commonscat=23 February
|wikinewscat=23-a de februaro
}}

[[Kategorio:23-a de februaro| ]]
[[Kategorio:Februaro|23]]
[[Kategorio:23-a tago de la monato|#02]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0223]]</text>
      <sha1>b5zcygqd8l0kafmyj1knaz7ihfg0w32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365177</id>
      <parentid>9365170</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>la vilaĝo Ławże restas tute nekonata, nenio pri tia loko troveblas en la ola vikipedio - la informo konsiderindas altgrade nefidinda</comment>
      <origin>9365177</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27360" sha1="fnxhfz5r37fmgh8e0y4cdqff8joewxw" xml:space="preserve">{{KalendaroFebruaro}}
{{februaro}}
La '''23-a de februaro''' estas la 54-a tago de la jaro laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 311 tagoj restas (312 en superjaroj).

Je la 23-a de februaro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[303]]: [[Persekutado de kristanoj]]: komenco de ok-jara [[persekutado de Diokleciano]] - [[romia imperiestro]] [[Diokleciano]] ordonis detruon de kristana [[preĝejo]] en Nicomedia (ĉefurbo de [[Bitinio]])
* [[532]]: [[Istanbulo]]: konstruado de [[Hagia Sofia]] komenciĝis - laŭ decido de la imperiestro de [[Bizanca imperio]] [[Justiniano la 1-a]]
* [[632]]: Lasta [[prediko]] de [[Mohamedo]]
* [[1280]]: Venko de polaj [[kavaliro]]j super rusa-[[tataroj|tatara]] armeo en batalo de Goźlice (proksime al [[Koprzywnica]])
* [[1455]]: Unua [[Biblio de Gutenberg]] estas presata
* [[1539]]: Nupto de pola reĝidino [[Izabela (Hungario)|Izabela]] kun hungara reĝo [[Johano la 1-a (Hungario)|Johano la 1-a]]
* [[1660]]: [[Karolo la 11-a (Svedio)|Karolo la 11-a]] iĝis reĝo de Svedio
* [[1668]]: Viena palaco [[Hofburg]], la sidejo de aŭstriaj regantoj, bruliĝis
* [[1766]]: Post morto de la pola reĝo [[Stanisław Leszczyński]], ĝisvive regata de li [[Loreno]] enkorpiĝis al [[Francio]]
* [[1778]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: prusa oficiro [[Friedrich Wilhelm von Steuben]] alvenis kiel volontulo al [[Kontinenta Armeo]]
* [[1797]]: Nesukcesa invado de franca armeo kontraŭ [[Britio]]
* [[1807]]: [[Napoleonaj Militoj]]: pola generalo [[Jan Henryk Dąbrowski]] konkeris [[Tczew]]
* [[1820]]: [[Argentino]]: [[Traktato Pilar|Traktato de Pilar]] subskribita i.a. de [[Manuel de Sarratea]]
* [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: venko de [[poloj|polaj]] ribelantoj en batalo de [[Nowogród (regiono Podlaskie)|Nowogród]]
* [[1836]]: [[Respubliko Teksaso]]: [[Batalo de la Alamo]] komenciĝis
* [[1854]]: [[Konvencio]] de [[Oranĝo (rivero)|Oranĝa Rivero]] estis subskribita en [[Bloemfontein]], kun brita konsento pri sendependeco de [[Oranĝa Libera Ŝtato]]
* [[1875]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[143 Adrio|Adrio]]
* [[1886]]: Usona [[inventisto]] Charles Martin Hall malkovris malmultekostan metodon por produkti [[aluminio]]n
* [[1887]]: Oni malpermesis [[importo]]n de ĉina [[opio]] al Usono
* [[1893]]: [[Rudolf Diesel]] patentigis [[dizelmotoro]]n
* [[1898]]: [[Émile Zola]] estis malliberigita en [[Francio]] post publikigo de la artikolo ''[[J'accuse]]'', en kiu li defendas [[Alfred Dreyfus]]
* [[1903]]: [[Usono]] kaj [[Kubo]] interkonsentis pri [[luo]] de parto de la [[Golfo de Guantanamo]] por funkciigi i.a. [[Usona Ŝipbazo ĉe la Golfo de Gvantanamo|Usonan Ŝipbazon ĉe la Golfo de Gvantanamo]]
* [[1904]]: [[Usono]], kontraŭ 10 milionoj da [[usona dolaro|dolaroj]], gajnis kontrolon super la [[Panama kanalo]] starigante Kanalan Komisionon pri kontrolo de [[Zono de la Kanalo de Panamo]]
* [[1905]]: [[Rotario|Rotario Internacia]] fondiĝis
* [[1909]]: En [[Nov-Skotio]] ekflugis unua en [[Kanado]] [[aviadilo]], kies kunkonstruinto estis [[Alexander Graham Bell]]
* [[1917]]: [[Februara revolucio]] kontraŭ caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] komenciĝis (8-a de marto laŭ la [[Gregoria kalendaro]]); [[Unua Mondmilito]]: [[Benito Mussolini]] estis serioze vundita dum bataloj en valo de la rivero [[Soĉa]]
* [[1918]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Imperia Germanio]] proponis al [[Rusio]] packondiĉojn, laŭ kiuj regopovoj de [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] devus agnoski [[sendependeco]]n de [[Latvio]], [[Litovio]], [[Estonio]], [[Finnlando]] kaj [[Ukrainio]], kaj subskribi [[pactraktato]]n kun Ukrainio; Laborista-Kamparana [[Ruĝa Armeo]] en [[Rusio]] ekkreata
* [[1919]]: [[Benito Mussolini]] formis [[Nacifaŝisma Partio|Nacifaŝisman Partion]] de [[Italio]]
* [[1920]]: Reprezentantoj de [[Dua Pola Respubliko|Pollando]] kaj [[Belorusa Popola Respubliko]] subskribis en [[Rigo]] interkonsenton pri komuna batalo kontraŭ [[bolŝevikoj]]
* [[1922]]: [[Rusia malsatego de 1921|Rusia malsatego]]: registaro decidis forpreni de la [[templo]]j preĝejajn valoraĵojn por la bezonoj de [[malsatego|malsatuloj]]
* [[1927]]: [[Necerteca principo de Heisenberg]] estis formulita en letero de [[Werner Heisenberg]] al [[Wolfgang Pauli]]
* [[1930]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Vilno]] ĉe [[Universitato Vilno|Universitato al Stefan Batory]] ekfunkciis Scienc-Esplora [[Instituto]] pri [[Orienta Eŭropo]]
* [[1932]]: En unu vilaĝo de [[Moldava Soveta Socialisma Respubliko]] oni pafmortigis 40 [[kulako]]jn
* [[1934]]: [[Leopoldo la 3-a (Belgio)|Leopoldo la 3-a]] iĝis reĝo de la Belgoj
* [[1935]]: [[Paragvajo]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]]; [[Nikolaj Jeĵov]], estonta ĉefo de [[NKVD]], estis nomumita prezidanto de partia kontrolkomisiono ĉe la [[Komunista Partio de Sovetunio]]
* [[1938]]: [[Haveno]] en [[Tel-Avivo]] ekfunkciis
* [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: en la [[Norda Maro]] brita [[destrojero]] ''HMS Gurkha'' sinkigis germanan [[submarŝipo]]n U-52 - 42 maristoj pereis; [[Dogger-benko]]: ekspedicio de 6 germanaj [[destrojero]]j, direktita kontraŭ britaj fiŝistaj ŝipoj en la tagoj 22-a ĝis la 23-a de februaro, estis atakita de la propraj [[bombaviadilo]]j - poste perdis 2 unuojn sur la britaj [[mino]]j; soveta registaro transdonis al Finnlando packondiĉojn: redono de [[Karelio|Karelia]] [[istmo]], norda kaj orienta bordoj de la lago [[Ladoga (lago)|Ladoga]] kun luo de la duoninsulo [[Hanko]]
* [[1941]]: En [[Poznano]]/Posen fondiĝis [[konspiro|konspira]] Komunista Partio de Pollando; [[Projekto Manhattan]]: skipo gvidata de [[Glenn Theodore Seaborg]] unuan fojon produktis [[plutonio]]n; batalo pri konvojo OB-289 komencita (ĝis la 25-a de februaro estis sinkigitaj 3 ŝipoj)
* [[1942]]: japana [[submarŝipo]] bombardis [[Naftorafinado|naftorafinejon]] en [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara]] - unua japana atako al kontinenta objekto; sur [[Nigra Maro]] sinkis [[ŝipo]] &quot;Struma&quot;, erare [[torpedo|torpedita]] de soveta [[submarŝipo]] - sur ĝia ferdeko estis 769 rumanaj [[judoj]]; [[Filipinoj]]: ĉefkomandanto de usonaj armeaj fortoj generalo [[Douglas MacArthur]] ricevis ordonon foriri al [[Aŭstralio]]
* [[1943]]: en [[Aŭŝvico]] germanaj unuoj per injekto de [[fenolo]] murdis 33 polajn [[knabo]]jn kaj en distrikto Kostopol ([[Volinio]]) masakris plimulton de [[poloj]] en 11 vilaĝoj
* [[1944]]: taĉmentoj de la [[ruĝa armeo]] apud Volodimir devigis germanojn retiriĝi; komenciĝis deportado de la [[ĉeĉenoj]] kaj [[inguŝoj]] al [[Kazaĥa SSR]]; nokte [[Luftwaffe]] atakis [[Londono]]n (185 [[atakaviadilo]]j)
* [[1945]]: [[Ruĝa armeo]] kun helpo de polaj volontuloj finis liberigon de [[Poznano]] - germana [[garnizono]] en [[citadelo]] kapitulacis (nokte de la 22-a/23-a de februaro); en [[Distrikto Vilno]] dum [[NKVD]]-traserĉo en la batalo okazis batalo kontraŭ taĉmento de la [[Pola Enlanda Armeo]] — pereis 53 partizanoj; [[Hisante la flagon en Iwo Jima|usonanoj fiksis sian flagon]] sur la japana insulo [[Iwo Jima]]; unua usona aeratako kontraŭ [[Tokio]] kun uzo de [[brulbombo]]j; [[Turkio]] deklaris militon al [[Nazia Germanio]]; germana urbo [[Pforzheim]] estis neniigita de 379 britaj [[bombaviadilo]]j - pereis 31% de loĝantaro kaj detruiĝis 83% de konstruaĵoj.
* [[1946]]: [[Ruĝa Armeo]] estas alinomita al la [[Soveta Armeo]]
* [[1947]]: [[Internacia Organizaĵo por Normigado]] estis fondita
* [[1951]]: Usona [[premiero]] de la filmo ''[[Quo Vadis?]]''
* [[1954]]: Unuafoje oni donis al infanoj [[vakcino]]n kontraŭ [[poliomjelito]], inventitan de [[Hilary Koprowski]]
* [[1957]]: [[Hungara Televido]] ekfunkciis - oficiale la 1-an de majo
* [[1958]]: Kubaj rebelintoj forkondukis argentinanon [[Juan Manuel Fangio]], piloton de [[Formulo 1]], kiun ili liberigis sekvan tagon
* [[1965]]: [[Botanika ĝardeno]] de [[Universitato Maria Curie-Skłodowska]] en [[Lublin]] estis malfermita
* [[1970]]: [[Sudameriko]]: Kooperativa Respubliko [[Gujano]] fondita - pli frue [[Brita Gujano]]
* [[1978]]: [[Pollando]]: en [[Katowice]] fondiĝis Komitato de la [[Liberaj Sindikatoj de Supra Silezio]]
* [[1981]]: [[Puĉo en Hispanio en 1981|Puĉo en Hispanio]]: taĉmentoj de [[Guardia Civil (Hispanio)|Guardia Civil]] konkeris [[Congreso de los Diputados|Kongresejon]] kaj malliberigis parlamentanojn en [[Madrido]]
* [[1982]]: [[Gronlando]]: 53% de loĝantoj referendumis pri forlaso de [[Eŭropa Unio]]; [[Milita stato en Pollando]]: en [[Varsovio]] oni rekomencis proceson de gvidantoj de la [[Konfederacio de Sendependa Pollando]] akuzitaj pri kontraŭŝtata agado
* [[1987]]: [[Supernovao]] [[SN-1987a]] eksplodis en la [[Granda Magelana Nubo]] - videbla [[nudokule]]
* [[1998]]: Pola prezidento [[Aleksander Kwaśniewski]] en [[Varsovio]] kaj papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en [[Vatikano]] ratifis [[konkordato]]n inter [[Pollando]] kaj Vatikano
* [[1991]]: Armea [[puĉo]] en [[Tajlando]]
* [[2001]]: Pola skisaltisto [[Adam Małysz]] gajnis oran medalon en konkurso dum la [[Monda ĉampionado pri nordia skiado]] en finna urbo [[Lahti]]
* [[2002]]: Revolucia grupo [[FARK]] kidnapis [[Íngrid Betancourt]], aktivistinon por [[homaj rajtoj]] kaj kandidatinon por prezidentino de [[Kolombio]]; [[Ĉieldisko de Nebra]] estis reprenita de la germana polico, haltiganta provon kontraŭleĝe vendi ĝin
* [[2007]]: [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]]: en [[flughaveno]] oni unuafoje uzis radiografiilon por ekzameni vestaĵon de pasaĝeroj helpe de [[Ikso-radioj]]
* [[2011]]: Post 19 jaroj oni nuligis en [[Alĝerio]] la [[krizostato]]n; [[striko]] en tuta [[Grekio]]
* [[2013]]: En [[Stokholmo]] rusia [[atletiko|atletikistino]] [[Jelena Isinbajeva]] akiris kun rezulto 5,01 m subtegmentan mondrekordon pri [[stanga altsalto]]
* [[2014]]: En [[Soĉi]] finiĝis [[Vintra Olimpiko 2014|Vintra Olimpiko]]
* [[2023]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]; ĉefministro de [[Hispanio]] Pedro Sanchez vizitis [[Kievo]]n, anoncinte transdonon de 10 [[tanko]]j; [[Nederlando]] decidis sendi al Ukrainio ankoraŭ du misiojn de spertuloj pri [[jurmedicino]]; membroj de [[G7]] transdonos al Ukrainio 39 mld da dolaroj por ekonomia helpo, kaj la registaro de [[Italio]] 360 mln da eŭroj por [[rifuĝinto]]j

== Naskiĝoj ==
* [[1417]]: [[Paŭlo la 2-a]], papo (m. [[1471]])
* [[1417]]: [[Ludoviko la 9-a (Bavario)|Ludoviko la 9-a]], duko de [[Bavario-Landshut]] (m. [[1479]])
* [[1443]]: [[Matiaso la 1-a Korvino]], reĝo de Hungario (m. [[1490]])
* [[1633]]: [[Samuel Pepys]], angla oficisto kaj verkisto inventinta sekretan [[skribo]]n (m. [[1703]])
* [[1649]]: (bapto) [[John Blow]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1708]])
* [[1664]]: [[Georg Dietrich Leyding]], germana komponisto, membro de la [[Nordgermana Orgenskolo]] (m. [[1710]])
* [[1682]]: [[Christian (Saksio-Weißenfels)|Christian]], germana duko de la elektoprinca princlando [[Saksio-Weißenfels]] (m. [[1736]])
* [[1685]]: [[Georg Friedrich Händel]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1759]])
* [[1705]]: [[Johann Friedrich Christoph Ernesti]], germana teologo kaj ĉefbibliotekisto (m. [[1758]])
* [[1781]]: [[Sophie Schröder]], germana aktorino (m. [[1868]])
* [[1800]]: [[Sir William Jardine|William Jardine]], skota [[natura historio|naturhistoriisto]], aŭtoro de nomigo de nombraj birdospecioj (m. [[1874]])
* [[1807]]: [[Carl Friedrich Keil]], germana protestantisma teologo, komentisto de ''[[Malnova Testamento]]'' kaj ''[[Nova Testamento]]'' (m. [[1888]])
* [[1840]]: [[Carl Menger]], aŭstra ekonomikisto, fondinto de la [[aŭstria skolo de ekonomiko]] (m. [[1921]])
* [[1849]]: [[Karl Buchholz]], germana pentristo (m. [[1889]])
* [[1850]]: [[Julian Ochorowicz]], pola filozofo, psikologo, poeto, publicisto kaj [[inventisto]], esploristo de [[mediumeco]], pioniro de eksperimenta psikologio, hipnotologio, radiofonio, televido kaj [[parapsikologio]] (m. [[1917]])
* [[1853]]: [[Otto Güthling]], germana filologo, tradukisto, kreinto de vortaroj (m. [[1931]])
* [[1855]]: [[Maurice Bloomfield]], pola judo, usona lingvisto, [[sanskrito]]logo (m. [[1928]])
* [[1860]]: [[Szidor Bátor]], hungara komponisto (m. [[1929]])
* [[1864]]: [[Richard Wiesel]], germana kuracisto (m. [[1943]])
* [[1886]]: [[W.E.B. DuBois]], usona civilrajta gvidanto (m. [[1963]])
* [[1872]]: [[Sándor Csukovits]], hungara literaturhistoriisto kaj tradukisto (m. [[1943]])
* [[1873]]: [[Viktor Wasylkievicz]], hungara pastro kaj instruisto (m. [[1922]])
* [[1873]]: [[Liang Kiĉao]], ĉina ĵurnalisto, filozofo kaj reformisto, apoganto de la [[konstitucia monarkio]] (m. [[1929]])
* [[1878]]: [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ]], rusa pentristo kaj artteoriulo, fondinto de [[suprematismo]] (m. [[1935]])
* [[1883]]: [[Karl Jaspers]], germana-svisa psikiatro kaj filozofo, kontribuinta al [[diagnozo]] de [[psikozo]]j, reprezentanto de [[ekzistadismo]], okupiĝinta pri [[ento]] (m. [[1969]])
* [[1884]]: [[Kazimierz Funk]], pola biokemiisto, malkovrinto de [[tiamino]], aŭtoro de la [[nocio]] [[vitamino]] (m. [[1967]])
* [[1885]]: [[Catharina J. Roskes-Dirksen]], nederlanda esperantistino, sekretariino de [[Vegetarismo|Vegetarana]] Esperanto-Ligo, premiita ĉe [[Internaciaj Floraj Ludoj]] (m. nekonata)
* [[1889]]: [[Ede Bresztovszky]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1963]])
* [[1891]]: [[Georgo Deŝkin]], rusia oficisto kaj poeto, kunfondinto de Vilna Esperanto-societo, [[delegito de UEA]], aŭtoro de ''[[Versaĵoj]]'' (m. [[1967]])
* [[1895]]: [[György Csanády]], hungara poeto, aŭtoro de teksto de [[sikuloj|sikula]] himno (m. [[1952]])
* [[1897]]: [[Vilma Bákay]] rumania hungara taglibristino (m. [[2001]])
* [[1899]]: [[Erich Kästner]], germana verkisto aparteninta al [[Socia realismo]], aŭtoro de libroj por [[infano]]j (m. [[1974]])
* [[1899]]: [[Elisabeth Langgässer]], germana verkistino apartenanta al [[Revivigo katolika (literaturo)|Revivigo katolika]] (m. [[1950]])
* [[1903]]: [[Julius Fučík]], ĉeĥa ĵurnalisto (m. [[1943]])
* [[1907]]: [[Sándor Debreczy]], rumania hungara pedagogo, verkisto (m. [[1978]])
* [[1910]]: [[Piroska Makkai]], rumania hungara pentristino (m. [[1988]])
* [[1911]]: [[Yokaanam]], brazila kuracisto, inĝeniero kaj aviadisto disvastiganta [[spiritismo]]n kaj [[esperanto]]n (m. [[1986]])
* [[1911]]: [[Lajos Mráz]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. nekonata)
* [[1915]]: [[Paul Tibbets]], usona militaviadisto de [[atombombo|atombomba]] atako de [[Hiroŝimo]] (m. [[2007]])
* [[1915]]: [[Janusz Durko]], pola historiisto pri [[Varsovio]] kaj [[laborista movado]], [[arkivisto]], [[muzeologo]], verkisto, profesoro, [[Justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (m. [[2017]])
* [[1917]]: [[József Sinka]], rumania hungara reformita eklezia verkisto (m.[[1988]])
* [[1920]]: [[András Domahidy]], hungara-aŭstralia verkisto kaj bibliotekisto, laborinta en [[Radio Libera Eŭropo]] (m. [[2012]])
* [[1922]]: [[György Gera]], hungara verkisto kaj tradukisto (m. [[1977]])
* [[1929]]: [[Aleksio la 2-a]], [[patriarko]] de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] (m. [[2008]])
* [[1929]]: [[Tihamér Vujicsics]], serba-hungara komponisto (m. [[1975]])
* [[1930]]: [[Jef Geeraerts]], flandra oficisto kaj verkisto vivinta en [[Belga Kongo]] (m. [[2015]])
* [[1936]]: [[Gusztáv Laczó]], hungara aktoro de [[Oradea]] (m. [[1990]])
*[[1936]]: [[Wilfrid Bach]], germana klimatologo
* [[1938]]: [[Jiří Menzel]], ĉeĥa reĝisoro, scenaristo kaj aktoro
* [[1940]]: [[Peter Fonda]], usona aktoro kaj reĝisoro (m. [[2019]])
* [[1942]]: [[Miklós Recsenyédi Fekete]], rumania hungara/hungara ĵurnalisto, verkisto
* [[1949]]: [[César Aira]], argentina verkisto kaj tradukisto
* [[1954]]: [[Viktor Juŝĉenko]], ĉefministro kaj prezidento de Ukrainio
* [[1956]]: [[Zsombor Bálint]], rumania hungara skulptisto kaj ceramikisto
* [[1960]]: [[Naruhito]], japana imperiestro
* [[1965]]: [[Helena Suková]], ĉeĥa-monaka tenisistino
* [[1970]]: [[Marie-Josée Croze]], kanada aktorino
* [[1975]]: [[Natalia Verbeke]], hispana aktorino
* [[1994]]: [[Dakota Fanning]], usona aktorino
* [[2012]]: [[Estelle (Svedio)|Estelle]], sveda [[tronsukcedo|tronsukcedistino]]

== Mortoj ==
* [[155]]: [[Polikarpo]], episkopo de [[Smirno]], kristana sanktulo apartenanta al [[Apostolaj Patroj]] (n. [[69]])
* [[1072]]: [[Pier Damiani]], itala eremito kaj episkopo, [[doktoro de eklezio]], katolika sanktulo (n. [[1007]])
* [[1270]]: [[Sankta Izabela de Francio]], filino de la franca reĝo [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatulino (n. [[1225]])
* [[1447]]: [[Eŭgeno la 4-a]], papo, konata de [[Florenco|Florenca]] unio kun [[Ortodoksa Kristana Eklezio]] (n. [[1383]])
* [[1447]]: [[Humphrey, duko de Gloucester]], angla duko, patrono de [[humanismo|humanistoj]] (n. [[1390]])
* [[1476]]: [[Pietro Mocenigo]], [[doĝo]] de Venecio, [[admiralo]] (n. [[1406]])
* [[1603]]: [[Andrea Cesalpino]], itala [[natura historio|naturisto]], botanikisto, kuracisto, filozofo (n. [[1519]])
* [[1603]]: [[François Viète]], franca [[matematikisto]] kaj [[kriptografio|kriptografo]], konata de la [[formuloj de Viète]] (n. [[1540]])
* [[1662]]: [[Johann Crüger]], germana komponisto (n. [[1598]])
* [[1704]]: [[Georg Muffat]], aŭstra komponisto kaj orgenisto (n. [[1653]])
* [[1765]]: [[Nikolaus Dietrich Giseke]], germana teologo kaj verkisto (n. [[1724]])
* [[1766]]: [[Stanisław Leszczyński]], pola reĝo, filozofo kaj verkisto, duko de [[Loreno]] (n. [[1677]])
* [[1792]]: [[Joshua Reynolds]], angla pentristo kaj portretisto (n. [[1723]])
* [[1803]]: [[Praskovia Kovaljova]], rusa aktorino, grafino Ŝeremeteva (n. [[1768]])
* [[1821]]: [[John Keats]], angla poeto, reprezentanto de [[romantikismo]], enestanta en ''[[Tutmonda sonoro]]'' (n. [[1795]])
* [[1830]]: [[Jan Piotr Norblin]], pola-franca pentristo, desegnisto, grafikisto, patro de la pola [[ĝenropentraĵo]] (n. [[1745]])
* [[1834]]: [[Karl Ludwig von Knebel]], germana verkisto kaj [[tradukisto]] de la [[klasika literaturo]] (n. [[1744]])
* [[1828]]: [[Mihály Fazekas]], hungara poeto, botanikisto (n. [[1766]])
* [[1848]]: [[John Quincy Adams]], prezidento de Usono, por-[[indianoj|indiana]] aganto (n. [[1767]])
* [[1848]]: [[Wilhelmine Reichard]], germana aerostato-pilotino (n. [[1788]])
* [[1855]]: [[Carl Friedrich Gauss]], germana matematikisto, fizikisto, astronomo kaj [[geodezio|geodeziisto]], kontribuinta al [[nombroteorio]], [[algebro]], [[statistiko]], [[analitiko]], [[diferenciala geometrio]], [[terfiziko]], [[mekaniko]], [[elektrostatiko]], [[matrico|matriciko]] kaj [[optiko]] (n. [[1777]])
* [[1858]]: [[Maria Barjatinskaja]], germana-ruslanda mecenatino kaj filantropino (n. [[1792]])
* [[1859]]: [[Zygmunt Krasiński]], [[pola literaturo|pola verkisto]] kaj filozofo (n. [[1812]])
* [[1875]]: [[Jean-Baptiste Camille Corot]], franca pentristo (n. [[1796]])
* [[1892]]: [[József Arenstein]], hungara instruisto, matematikisto, meteologo, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (n. [[1816]])
* [[1901]]: [[Ernst Heinrich Kohl]], germana inĝeniero kaj fervoja majstro (n. [[1805]])
* [[1902]]: [[Ödön Nemes]], hungara verkisto kaj pedagogo (n. [[1847]])
* [[1908]]: [[Svatopluk Čech]], ĉeĥa poeto kaj satira verkisto (n. [[1846]])
* [[1918]]: [[Noman Çelebicihan]], [[krime-tataroj|krime-tatara]] politikisto, socia aganto kaj poeto, ĉefministro de Krimea Popola Respubliko, [[muftio]] de [[Krimeo|krimeaj]] islamanoj, [[kontraŭkomunismo|kontraŭkomunisto]] (n. [[1885]])
* [[1930]]: [[Horst Wessel]], germana muzikisto kaj [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazio]], aŭtoro de teksto por ''[[Horst Wessel Lied]]'' (n. [[1907]])
* [[1932]]: [[László Lukács (politikisto)|László Lukács]], hungara politikisto, ĉefministro (n. [[1850]])
* [[1934]]: [[Edward Elgar]], angla komponisto, reprezentanto de [[malfruromantikismo]] (n. [[1857]])
* [[1942]]: [[Béla Pettkó]], hungara historiisto kaj arkivisto esplorinta arkivejon de [[Vatikano]] (n. [[1863]])
* [[1944]]: [[Leo Baekeland]], flandra kemiisto, inventisto de [[bakelito]] (n. [[1863]])
* [[1945]]: [[Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj]], rusia, soveta verkisto (n. [[1883]])
* [[1955]]: [[Paul Claudel]], franca poeto, dramisto kaj diplomato (n. [[1868]])
* [[1965]]: [[Stan Laurel]], angla-usona komikulo (n. [[1890]])
* [[1968]]: [[Jenő Dálnoki Veress]], hungara pastro (n. [[1882]])
* [[1970]]; [[Jenő Nádor]], hungara ĵurnalisto (n. [[1892]])
* [[1974]]: [[George Van Biesbroeck]], belga-usona astronomo malkovrinta 16 [[asteroido]]jn (n. [[1880]])
* [[1976]]: [[L.S. Lowry]], brita pentristo (n. [[1887]])
* [[1986]]: [[Miklós Asztalos]], hungara historiisto, verkisto (n. [[1886]])
* [[1995]]: [[James Herriot]], angla [[bestokuracisto]], aŭtoro de filmigataj libroj (n. [[1916]])
* [[1999]]: [[Géza Gergely (reĝisoro)|Géza Gergely]], rumania hungara reĝisoro (n. [[1929]])
* [[2000]]: [[Ofra Haza]], israela kantistino, komponistino kaj aktorino (n. [[1957]])
* [[2002]]: [[Kurt Kauter]], germana verkisto, kunfondinto de [[paca movado]] (n. [[1913]])
* [[2007]]: [[Heinz Berggruen]], germana-usona artkolektisto (n. [[1914]])
* [[2008]]: [[Janez Drnovšek]], ĉefministro kaj prezidento de Slovenio (n. [[1950]])
* [[2009]]: [[Ádám Anavi]], rumania hungara poeto (n. [[1909]])
* [[2010]]: [[Orlando Zapata Tamayo]], kuba [[masonisto]], [[tubisto]] kaj [[disidento]], [[malliberulo de konscienco]] (n. [[1967]])
* [[2011]]: [[Nirmala Srivastava]], barata doktorino pri filozofio kaj medicino, fondintino de sahaĝa [[jogo]] (n. [[1923]])
* [[2013]]: [[Julien Ries]], belga kardinalo, [[antropologio|antropologo]] kaj [[orientalisto]], historiisto pri [[religio]]j (n. [[1920]])
* [[2019]]: [[Ira Gitler]], usona [[ĵazo|ĵazĵurnalisto]], historiisto kaj verkisto (n. [[1928]])
* [[2019]]: [[Anke Besser-Güth]], germana skulptistino (n. [[1940]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Romkatolika Kalendaro]]:
** Memoro de [[Sankta Polikarpo]], [[episkopo]] kaj [[martiro]]
** [[Sankta Izabela de Francio]], filino de [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatigita
* [[Nacia tago]] en [[Brunejo]]
* [[Nacia tago]] en [[Gujano]], ''Republic Day''
* [[Rusio]]: ''Tago de Defendantoj de Patrujo'' omaĝe al fondiĝo de la [[Ruĝa Armeo]] ([[feritago]])

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''23-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]];
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]].

{{Projektoj
|commonscat=23 February
|wikinewscat=23-a de februaro
}}

[[Kategorio:23-a de februaro| ]]
[[Kategorio:Februaro|23]]
[[Kategorio:23-a tago de la monato|#02]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0223]]</text>
      <sha1>fnxhfz5r37fmgh8e0y4cdqff8joewxw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365178</id>
      <parentid>9365177</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:02:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>ola = pola</comment>
      <origin>9365178</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27361" sha1="1l9pcey688k7t4pleyghsrm9t85ouyz" xml:space="preserve">{{KalendaroFebruaro}}
{{februaro}}
La '''23-a de februaro''' estas la 54-a tago de la jaro laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 311 tagoj restas (312 en superjaroj).
 
Je la 23-a de februaro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[303]]: [[Persekutado de kristanoj]]: komenco de ok-jara [[persekutado de Diokleciano]] - [[romia imperiestro]] [[Diokleciano]] ordonis detruon de kristana [[preĝejo]] en Nicomedia (ĉefurbo de [[Bitinio]])
* [[532]]: [[Istanbulo]]: konstruado de [[Hagia Sofia]] komenciĝis - laŭ decido de la imperiestro de [[Bizanca imperio]] [[Justiniano la 1-a]]
* [[632]]: Lasta [[prediko]] de [[Mohamedo]]
* [[1280]]: Venko de polaj [[kavaliro]]j super rusa-[[tataroj|tatara]] armeo en batalo de Goźlice (proksime al [[Koprzywnica]])
* [[1455]]: Unua [[Biblio de Gutenberg]] estas presata
* [[1539]]: Nupto de pola reĝidino [[Izabela (Hungario)|Izabela]] kun hungara reĝo [[Johano la 1-a (Hungario)|Johano la 1-a]]
* [[1660]]: [[Karolo la 11-a (Svedio)|Karolo la 11-a]] iĝis reĝo de Svedio
* [[1668]]: Viena palaco [[Hofburg]], la sidejo de aŭstriaj regantoj, bruliĝis
* [[1766]]: Post morto de la pola reĝo [[Stanisław Leszczyński]], ĝisvive regata de li [[Loreno]] enkorpiĝis al [[Francio]]
* [[1778]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: prusa oficiro [[Friedrich Wilhelm von Steuben]] alvenis kiel volontulo al [[Kontinenta Armeo]]
* [[1797]]: Nesukcesa invado de franca armeo kontraŭ [[Britio]]
* [[1807]]: [[Napoleonaj Militoj]]: pola generalo [[Jan Henryk Dąbrowski]] konkeris [[Tczew]]
* [[1820]]: [[Argentino]]: [[Traktato Pilar|Traktato de Pilar]] subskribita i.a. de [[Manuel de Sarratea]]
* [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: venko de [[poloj|polaj]] ribelantoj en batalo de [[Nowogród (regiono Podlaskie)|Nowogród]]
* [[1836]]: [[Respubliko Teksaso]]: [[Batalo de la Alamo]] komenciĝis
* [[1854]]: [[Konvencio]] de [[Oranĝo (rivero)|Oranĝa Rivero]] estis subskribita en [[Bloemfontein]], kun brita konsento pri sendependeco de [[Oranĝa Libera Ŝtato]]
* [[1875]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[143 Adrio|Adrio]]
* [[1886]]: Usona [[inventisto]] Charles Martin Hall malkovris malmultekostan metodon por produkti [[aluminio]]n
* [[1887]]: Oni malpermesis [[importo]]n de ĉina [[opio]] al Usono
* [[1893]]: [[Rudolf Diesel]] patentigis [[dizelmotoro]]n
* [[1898]]: [[Émile Zola]] estis malliberigita en [[Francio]] post publikigo de la artikolo ''[[J'accuse]]'', en kiu li defendas [[Alfred Dreyfus]]
* [[1903]]: [[Usono]] kaj [[Kubo]] interkonsentis pri [[luo]] de parto de la [[Golfo de Guantanamo]] por funkciigi i.a. [[Usona Ŝipbazo ĉe la Golfo de Gvantanamo|Usonan Ŝipbazon ĉe la Golfo de Gvantanamo]]
* [[1904]]: [[Usono]], kontraŭ 10 milionoj da [[usona dolaro|dolaroj]], gajnis kontrolon super la [[Panama kanalo]] starigante Kanalan Komisionon pri kontrolo de [[Zono de la Kanalo de Panamo]]
* [[1905]]: [[Rotario|Rotario Internacia]] fondiĝis
* [[1909]]: En [[Nov-Skotio]] ekflugis unua en [[Kanado]] [[aviadilo]], kies kunkonstruinto estis [[Alexander Graham Bell]]
* [[1917]]: [[Februara revolucio]] kontraŭ caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] komenciĝis (8-a de marto laŭ la [[Gregoria kalendaro]]); [[Unua Mondmilito]]: [[Benito Mussolini]] estis serioze vundita dum bataloj en valo de la rivero [[Soĉa]]
* [[1918]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Imperia Germanio]] proponis al [[Rusio]] packondiĉojn, laŭ kiuj regopovoj de [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] devus agnoski [[sendependeco]]n de [[Latvio]], [[Litovio]], [[Estonio]], [[Finnlando]] kaj [[Ukrainio]], kaj subskribi [[pactraktato]]n kun Ukrainio; Laborista-Kamparana [[Ruĝa Armeo]] en [[Rusio]] ekkreata
* [[1919]]: [[Benito Mussolini]] formis [[Nacifaŝisma Partio|Nacifaŝisman Partion]] de [[Italio]]
* [[1920]]: Reprezentantoj de [[Dua Pola Respubliko|Pollando]] kaj [[Belorusa Popola Respubliko]] subskribis en [[Rigo]] interkonsenton pri komuna batalo kontraŭ [[bolŝevikoj]]
* [[1922]]: [[Rusia malsatego de 1921|Rusia malsatego]]: registaro decidis forpreni de la [[templo]]j preĝejajn valoraĵojn por la bezonoj de [[malsatego|malsatuloj]]
* [[1927]]: [[Necerteca principo de Heisenberg]] estis formulita en letero de [[Werner Heisenberg]] al [[Wolfgang Pauli]]
* [[1930]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Vilno]] ĉe [[Universitato Vilno|Universitato al Stefan Batory]] ekfunkciis Scienc-Esplora [[Instituto]] pri [[Orienta Eŭropo]]
* [[1932]]: En unu vilaĝo de [[Moldava Soveta Socialisma Respubliko]] oni pafmortigis 40 [[kulako]]jn
* [[1934]]: [[Leopoldo la 3-a (Belgio)|Leopoldo la 3-a]] iĝis reĝo de la Belgoj
* [[1935]]: [[Paragvajo]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]]; [[Nikolaj Jeĵov]], estonta ĉefo de [[NKVD]], estis nomumita prezidanto de partia kontrolkomisiono ĉe la [[Komunista Partio de Sovetunio]]
* [[1938]]: [[Haveno]] en [[Tel-Avivo]] ekfunkciis
* [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: en la [[Norda Maro]] brita [[destrojero]] ''HMS Gurkha'' sinkigis germanan [[submarŝipo]]n U-52 - 42 maristoj pereis; [[Dogger-benko]]: ekspedicio de 6 germanaj [[destrojero]]j, direktita kontraŭ britaj fiŝistaj ŝipoj en la tagoj 22-a ĝis la 23-a de februaro, estis atakita de la propraj [[bombaviadilo]]j - poste perdis 2 unuojn sur la britaj [[mino]]j; soveta registaro transdonis al Finnlando packondiĉojn: redono de [[Karelio|Karelia]] [[istmo]], norda kaj orienta bordoj de la lago [[Ladoga (lago)|Ladoga]] kun luo de la duoninsulo [[Hanko]]
* [[1941]]: En [[Poznano]]/Posen fondiĝis [[konspiro|konspira]] Komunista Partio de Pollando; [[Projekto Manhattan]]: skipo gvidata de [[Glenn Theodore Seaborg]] unuan fojon produktis [[plutonio]]n; batalo pri konvojo OB-289 komencita (ĝis la 25-a de februaro estis sinkigitaj 3 ŝipoj)
* [[1942]]: japana [[submarŝipo]] bombardis [[Naftorafinado|naftorafinejon]] en [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara]] - unua japana atako al kontinenta objekto; sur [[Nigra Maro]] sinkis [[ŝipo]] &quot;Struma&quot;, erare [[torpedo|torpedita]] de soveta [[submarŝipo]] - sur ĝia ferdeko estis 769 rumanaj [[judoj]]; [[Filipinoj]]: ĉefkomandanto de usonaj armeaj fortoj generalo [[Douglas MacArthur]] ricevis ordonon foriri al [[Aŭstralio]]
* [[1943]]: en [[Aŭŝvico]] germanaj unuoj per injekto de [[fenolo]] murdis 33 polajn [[knabo]]jn kaj en distrikto Kostopol ([[Volinio]]) masakris plimulton de [[poloj]] en 11 vilaĝoj
* [[1944]]: taĉmentoj de la [[ruĝa armeo]] apud Volodimir devigis germanojn retiriĝi; komenciĝis deportado de la [[ĉeĉenoj]] kaj [[inguŝoj]] al [[Kazaĥa SSR]]; nokte [[Luftwaffe]] atakis [[Londono]]n (185 [[atakaviadilo]]j)
* [[1945]]: [[Ruĝa armeo]] kun helpo de polaj volontuloj finis liberigon de [[Poznano]] - germana [[garnizono]] en [[citadelo]] kapitulacis (nokte de la 22-a/23-a de februaro); en [[Distrikto Vilno]] dum [[NKVD]]-traserĉo en la batalo okazis batalo kontraŭ taĉmento de la [[Pola Enlanda Armeo]] — pereis 53 partizanoj; [[Hisante la flagon en Iwo Jima|usonanoj fiksis sian flagon]] sur la japana insulo [[Iwo Jima]]; unua usona aeratako kontraŭ [[Tokio]] kun uzo de [[brulbombo]]j; [[Turkio]] deklaris militon al [[Nazia Germanio]]; germana urbo [[Pforzheim]] estis neniigita de 379 britaj [[bombaviadilo]]j - pereis 31% de loĝantaro kaj detruiĝis 83% de konstruaĵoj.
* [[1946]]: [[Ruĝa Armeo]] estas alinomita al la [[Soveta Armeo]]
* [[1947]]: [[Internacia Organizaĵo por Normigado]] estis fondita
* [[1951]]: Usona [[premiero]] de la filmo ''[[Quo Vadis?]]''
* [[1954]]: Unuafoje oni donis al infanoj [[vakcino]]n kontraŭ [[poliomjelito]], inventitan de [[Hilary Koprowski]]
* [[1957]]: [[Hungara Televido]] ekfunkciis - oficiale la 1-an de majo
* [[1958]]: Kubaj rebelintoj forkondukis argentinanon [[Juan Manuel Fangio]], piloton de [[Formulo 1]], kiun ili liberigis sekvan tagon
* [[1965]]: [[Botanika ĝardeno]] de [[Universitato Maria Curie-Skłodowska]] en [[Lublin]] estis malfermita
* [[1970]]: [[Sudameriko]]: Kooperativa Respubliko [[Gujano]] fondita - pli frue [[Brita Gujano]]
* [[1978]]: [[Pollando]]: en [[Katowice]] fondiĝis Komitato de la [[Liberaj Sindikatoj de Supra Silezio]]
* [[1981]]: [[Puĉo en Hispanio en 1981|Puĉo en Hispanio]]: taĉmentoj de [[Guardia Civil (Hispanio)|Guardia Civil]] konkeris [[Congreso de los Diputados|Kongresejon]] kaj malliberigis parlamentanojn en [[Madrido]]
* [[1982]]: [[Gronlando]]: 53% de loĝantoj referendumis pri forlaso de [[Eŭropa Unio]]; [[Milita stato en Pollando]]: en [[Varsovio]] oni rekomencis proceson de gvidantoj de la [[Konfederacio de Sendependa Pollando]] akuzitaj pri kontraŭŝtata agado
* [[1987]]: [[Supernovao]] [[SN-1987a]] eksplodis en la [[Granda Magelana Nubo]] - videbla [[nudokule]]
* [[1998]]: Pola prezidento [[Aleksander Kwaśniewski]] en [[Varsovio]] kaj papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en [[Vatikano]] ratifis [[konkordato]]n inter [[Pollando]] kaj Vatikano
* [[1991]]: Armea [[puĉo]] en [[Tajlando]]
* [[2001]]: Pola skisaltisto [[Adam Małysz]] gajnis oran medalon en konkurso dum la [[Monda ĉampionado pri nordia skiado]] en finna urbo [[Lahti]]
* [[2002]]: Revolucia grupo [[FARK]] kidnapis [[Íngrid Betancourt]], aktivistinon por [[homaj rajtoj]] kaj kandidatinon por prezidentino de [[Kolombio]]; [[Ĉieldisko de Nebra]] estis reprenita de la germana polico, haltiganta provon kontraŭleĝe vendi ĝin
* [[2007]]: [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]]: en [[flughaveno]] oni unuafoje uzis radiografiilon por ekzameni vestaĵon de pasaĝeroj helpe de [[Ikso-radioj]]
* [[2011]]: Post 19 jaroj oni nuligis en [[Alĝerio]] la [[krizostato]]n; [[striko]] en tuta [[Grekio]]
* [[2013]]: En [[Stokholmo]] rusia [[atletiko|atletikistino]] [[Jelena Isinbajeva]] akiris kun rezulto 5,01 m subtegmentan mondrekordon pri [[stanga altsalto]]
* [[2014]]: En [[Soĉi]] finiĝis [[Vintra Olimpiko 2014|Vintra Olimpiko]]
* [[2023]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]; ĉefministro de [[Hispanio]] Pedro Sanchez vizitis [[Kievo]]n, anoncinte transdonon de 10 [[tanko]]j; [[Nederlando]] decidis sendi al Ukrainio ankoraŭ du misiojn de spertuloj pri [[jurmedicino]]; membroj de [[G7]] transdonos al Ukrainio 39 mld da dolaroj por ekonomia helpo, kaj la registaro de [[Italio]] 360 mln da eŭroj por [[rifuĝinto]]j

== Naskiĝoj ==
* [[1417]]: [[Paŭlo la 2-a]], papo (m. [[1471]])
* [[1417]]: [[Ludoviko la 9-a (Bavario)|Ludoviko la 9-a]], duko de [[Bavario-Landshut]] (m. [[1479]])
* [[1443]]: [[Matiaso la 1-a Korvino]], reĝo de Hungario (m. [[1490]])
* [[1633]]: [[Samuel Pepys]], angla oficisto kaj verkisto inventinta sekretan [[skribo]]n (m. [[1703]])
* [[1649]]: (bapto) [[John Blow]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1708]])
* [[1664]]: [[Georg Dietrich Leyding]], germana komponisto, membro de la [[Nordgermana Orgenskolo]] (m. [[1710]])
* [[1682]]: [[Christian (Saksio-Weißenfels)|Christian]], germana duko de la elektoprinca princlando [[Saksio-Weißenfels]] (m. [[1736]])
* [[1685]]: [[Georg Friedrich Händel]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1759]])
* [[1705]]: [[Johann Friedrich Christoph Ernesti]], germana teologo kaj ĉefbibliotekisto (m. [[1758]])
* [[1781]]: [[Sophie Schröder]], germana aktorino (m. [[1868]])
* [[1800]]: [[Sir William Jardine|William Jardine]], skota [[natura historio|naturhistoriisto]], aŭtoro de nomigo de nombraj birdospecioj (m. [[1874]])
* [[1807]]: [[Carl Friedrich Keil]], germana protestantisma teologo, komentisto de ''[[Malnova Testamento]]'' kaj ''[[Nova Testamento]]'' (m. [[1888]])
* [[1840]]: [[Carl Menger]], aŭstra ekonomikisto, fondinto de la [[aŭstria skolo de ekonomiko]] (m. [[1921]])
* [[1849]]: [[Karl Buchholz]], germana pentristo (m. [[1889]])
* [[1850]]: [[Julian Ochorowicz]], pola filozofo, psikologo, poeto, publicisto kaj [[inventisto]], esploristo de [[mediumeco]], pioniro de eksperimenta psikologio, hipnotologio, radiofonio, televido kaj [[parapsikologio]] (m. [[1917]])
* [[1853]]: [[Otto Güthling]], germana filologo, tradukisto, kreinto de vortaroj (m. [[1931]])
* [[1855]]: [[Maurice Bloomfield]], pola judo, usona lingvisto, [[sanskrito]]logo (m. [[1928]])
* [[1860]]: [[Szidor Bátor]], hungara komponisto (m. [[1929]])
* [[1864]]: [[Richard Wiesel]], germana kuracisto (m. [[1943]])
* [[1886]]: [[W.E.B. DuBois]], usona civilrajta gvidanto (m. [[1963]])
* [[1872]]: [[Sándor Csukovits]], hungara literaturhistoriisto kaj tradukisto (m. [[1943]])
* [[1873]]: [[Viktor Wasylkievicz]], hungara pastro kaj instruisto (m. [[1922]])
* [[1873]]: [[Liang Kiĉao]], ĉina ĵurnalisto, filozofo kaj reformisto, apoganto de la [[konstitucia monarkio]] (m. [[1929]])
* [[1878]]: [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ]], rusa pentristo kaj artteoriulo, fondinto de [[suprematismo]] (m. [[1935]])
* [[1883]]: [[Karl Jaspers]], germana-svisa psikiatro kaj filozofo, kontribuinta al [[diagnozo]] de [[psikozo]]j, reprezentanto de [[ekzistadismo]], okupiĝinta pri [[ento]] (m. [[1969]])
* [[1884]]: [[Kazimierz Funk]], pola biokemiisto, malkovrinto de [[tiamino]], aŭtoro de la [[nocio]] [[vitamino]] (m. [[1967]])
* [[1885]]: [[Catharina J. Roskes-Dirksen]], nederlanda esperantistino, sekretariino de [[Vegetarismo|Vegetarana]] Esperanto-Ligo, premiita ĉe [[Internaciaj Floraj Ludoj]] (m. nekonata)
* [[1889]]: [[Ede Bresztovszky]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1963]])
* [[1891]]: [[Georgo Deŝkin]], rusia oficisto kaj poeto, kunfondinto de Vilna Esperanto-societo, [[delegito de UEA]], aŭtoro de ''[[Versaĵoj]]'' (m. [[1967]])
* [[1895]]: [[György Csanády]], hungara poeto, aŭtoro de teksto de [[sikuloj|sikula]] himno (m. [[1952]])
* [[1897]]: [[Vilma Bákay]] rumania hungara taglibristino (m. [[2001]])
* [[1899]]: [[Erich Kästner]], germana verkisto aparteninta al [[Socia realismo]], aŭtoro de libroj por [[infano]]j (m. [[1974]])
* [[1899]]: [[Elisabeth Langgässer]], germana verkistino apartenanta al [[Revivigo katolika (literaturo)|Revivigo katolika]] (m. [[1950]])
* [[1903]]: [[Julius Fučík]], ĉeĥa ĵurnalisto (m. [[1943]])
* [[1907]]: [[Sándor Debreczy]], rumania hungara pedagogo, verkisto (m. [[1978]])
* [[1910]]: [[Piroska Makkai]], rumania hungara pentristino (m. [[1988]])
* [[1911]]: [[Yokaanam]], brazila kuracisto, inĝeniero kaj aviadisto disvastiganta [[spiritismo]]n kaj [[esperanto]]n (m. [[1986]])
* [[1911]]: [[Lajos Mráz]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. nekonata)
* [[1915]]: [[Paul Tibbets]], usona militaviadisto de [[atombombo|atombomba]] atako de [[Hiroŝimo]] (m. [[2007]])
* [[1915]]: [[Janusz Durko]], pola historiisto pri [[Varsovio]] kaj [[laborista movado]], [[arkivisto]], [[muzeologo]], verkisto, profesoro, [[Justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (m. [[2017]])
* [[1917]]: [[József Sinka]], rumania hungara reformita eklezia verkisto (m.[[1988]])
* [[1920]]: [[András Domahidy]], hungara-aŭstralia verkisto kaj bibliotekisto, laborinta en [[Radio Libera Eŭropo]] (m. [[2012]])
* [[1922]]: [[György Gera]], hungara verkisto kaj tradukisto (m. [[1977]])
* [[1929]]: [[Aleksio la 2-a]], [[patriarko]] de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] (m. [[2008]])
* [[1929]]: [[Tihamér Vujicsics]], serba-hungara komponisto (m. [[1975]])
* [[1930]]: [[Jef Geeraerts]], flandra oficisto kaj verkisto vivinta en [[Belga Kongo]] (m. [[2015]])
* [[1936]]: [[Gusztáv Laczó]], hungara aktoro de [[Oradea]] (m. [[1990]])
*[[1936]]: [[Wilfrid Bach]], germana klimatologo
* [[1938]]: [[Jiří Menzel]], ĉeĥa reĝisoro, scenaristo kaj aktoro
* [[1940]]: [[Peter Fonda]], usona aktoro kaj reĝisoro (m. [[2019]])
* [[1942]]: [[Miklós Recsenyédi Fekete]], rumania hungara/hungara ĵurnalisto, verkisto
* [[1949]]: [[César Aira]], argentina verkisto kaj tradukisto
* [[1954]]: [[Viktor Juŝĉenko]], ĉefministro kaj prezidento de Ukrainio
* [[1956]]: [[Zsombor Bálint]], rumania hungara skulptisto kaj ceramikisto
* [[1960]]: [[Naruhito]], japana imperiestro
* [[1965]]: [[Helena Suková]], ĉeĥa-monaka tenisistino
* [[1970]]: [[Marie-Josée Croze]], kanada aktorino
* [[1975]]: [[Natalia Verbeke]], hispana aktorino
* [[1994]]: [[Dakota Fanning]], usona aktorino
* [[2012]]: [[Estelle (Svedio)|Estelle]], sveda [[tronsukcedo|tronsukcedistino]]

== Mortoj ==
* [[155]]: [[Polikarpo]], episkopo de [[Smirno]], kristana sanktulo apartenanta al [[Apostolaj Patroj]] (n. [[69]])
* [[1072]]: [[Pier Damiani]], itala eremito kaj episkopo, [[doktoro de eklezio]], katolika sanktulo (n. [[1007]])
* [[1270]]: [[Sankta Izabela de Francio]], filino de la franca reĝo [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatulino (n. [[1225]])
* [[1447]]: [[Eŭgeno la 4-a]], papo, konata de [[Florenco|Florenca]] unio kun [[Ortodoksa Kristana Eklezio]] (n. [[1383]])
* [[1447]]: [[Humphrey, duko de Gloucester]], angla duko, patrono de [[humanismo|humanistoj]] (n. [[1390]])
* [[1476]]: [[Pietro Mocenigo]], [[doĝo]] de Venecio, [[admiralo]] (n. [[1406]])
* [[1603]]: [[Andrea Cesalpino]], itala [[natura historio|naturisto]], botanikisto, kuracisto, filozofo (n. [[1519]])
* [[1603]]: [[François Viète]], franca [[matematikisto]] kaj [[kriptografio|kriptografo]], konata de la [[formuloj de Viète]] (n. [[1540]])
* [[1662]]: [[Johann Crüger]], germana komponisto (n. [[1598]])
* [[1704]]: [[Georg Muffat]], aŭstra komponisto kaj orgenisto (n. [[1653]])
* [[1765]]: [[Nikolaus Dietrich Giseke]], germana teologo kaj verkisto (n. [[1724]])
* [[1766]]: [[Stanisław Leszczyński]], pola reĝo, filozofo kaj verkisto, duko de [[Loreno]] (n. [[1677]])
* [[1792]]: [[Joshua Reynolds]], angla pentristo kaj portretisto (n. [[1723]])
* [[1803]]: [[Praskovia Kovaljova]], rusa aktorino, grafino Ŝeremeteva (n. [[1768]])
* [[1821]]: [[John Keats]], angla poeto, reprezentanto de [[romantikismo]], enestanta en ''[[Tutmonda sonoro]]'' (n. [[1795]])
* [[1830]]: [[Jan Piotr Norblin]], pola-franca pentristo, desegnisto, grafikisto, patro de la pola [[ĝenropentraĵo]] (n. [[1745]])
* [[1834]]: [[Karl Ludwig von Knebel]], germana verkisto kaj [[tradukisto]] de la [[klasika literaturo]] (n. [[1744]])
* [[1828]]: [[Mihály Fazekas]], hungara poeto, botanikisto (n. [[1766]])
* [[1848]]: [[John Quincy Adams]], prezidento de Usono, por-[[indianoj|indiana]] aganto (n. [[1767]])
* [[1848]]: [[Wilhelmine Reichard]], germana aerostato-pilotino (n. [[1788]])
* [[1855]]: [[Carl Friedrich Gauss]], germana matematikisto, fizikisto, astronomo kaj [[geodezio|geodeziisto]], kontribuinta al [[nombroteorio]], [[algebro]], [[statistiko]], [[analitiko]], [[diferenciala geometrio]], [[terfiziko]], [[mekaniko]], [[elektrostatiko]], [[matrico|matriciko]] kaj [[optiko]] (n. [[1777]])
* [[1858]]: [[Maria Barjatinskaja]], germana-ruslanda mecenatino kaj filantropino (n. [[1792]])
* [[1859]]: [[Zygmunt Krasiński]], [[pola literaturo|pola verkisto]] kaj filozofo (n. [[1812]])
* [[1875]]: [[Jean-Baptiste Camille Corot]], franca pentristo (n. [[1796]])
* [[1892]]: [[József Arenstein]], hungara instruisto, matematikisto, meteologo, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (n. [[1816]])
* [[1901]]: [[Ernst Heinrich Kohl]], germana inĝeniero kaj fervoja majstro (n. [[1805]])
* [[1902]]: [[Ödön Nemes]], hungara verkisto kaj pedagogo (n. [[1847]])
* [[1908]]: [[Svatopluk Čech]], ĉeĥa poeto kaj satira verkisto (n. [[1846]])
* [[1918]]: [[Noman Çelebicihan]], [[krime-tataroj|krime-tatara]] politikisto, socia aganto kaj poeto, ĉefministro de Krimea Popola Respubliko, [[muftio]] de [[Krimeo|krimeaj]] islamanoj, [[kontraŭkomunismo|kontraŭkomunisto]] (n. [[1885]])
* [[1930]]: [[Horst Wessel]], germana muzikisto kaj [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazio]], aŭtoro de teksto por ''[[Horst Wessel Lied]]'' (n. [[1907]])
* [[1932]]: [[László Lukács (politikisto)|László Lukács]], hungara politikisto, ĉefministro (n. [[1850]])
* [[1934]]: [[Edward Elgar]], angla komponisto, reprezentanto de [[malfruromantikismo]] (n. [[1857]])
* [[1942]]: [[Béla Pettkó]], hungara historiisto kaj arkivisto esplorinta arkivejon de [[Vatikano]] (n. [[1863]])
* [[1944]]: [[Leo Baekeland]], flandra kemiisto, inventisto de [[bakelito]] (n. [[1863]])
* [[1945]]: [[Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj]], rusia, soveta verkisto (n. [[1883]])
* [[1955]]: [[Paul Claudel]], franca poeto, dramisto kaj diplomato (n. [[1868]])
* [[1965]]: [[Stan Laurel]], angla-usona komikulo (n. [[1890]])
* [[1968]]: [[Jenő Dálnoki Veress]], hungara pastro (n. [[1882]])
* [[1970]]; [[Jenő Nádor]], hungara ĵurnalisto (n. [[1892]])
* [[1974]]: [[George Van Biesbroeck]], belga-usona astronomo malkovrinta 16 [[asteroido]]jn (n. [[1880]])
* [[1976]]: [[L.S. Lowry]], brita pentristo (n. [[1887]])
* [[1986]]: [[Miklós Asztalos]], hungara historiisto, verkisto (n. [[1886]])
* [[1995]]: [[James Herriot]], angla [[bestokuracisto]], aŭtoro de filmigataj libroj (n. [[1916]])
* [[1999]]: [[Géza Gergely (reĝisoro)|Géza Gergely]], rumania hungara reĝisoro (n. [[1929]])
* [[2000]]: [[Ofra Haza]], israela kantistino, komponistino kaj aktorino (n. [[1957]])
* [[2002]]: [[Kurt Kauter]], germana verkisto, kunfondinto de [[paca movado]] (n. [[1913]])
* [[2007]]: [[Heinz Berggruen]], germana-usona artkolektisto (n. [[1914]])
* [[2008]]: [[Janez Drnovšek]], ĉefministro kaj prezidento de Slovenio (n. [[1950]])
* [[2009]]: [[Ádám Anavi]], rumania hungara poeto (n. [[1909]])
* [[2010]]: [[Orlando Zapata Tamayo]], kuba [[masonisto]], [[tubisto]] kaj [[disidento]], [[malliberulo de konscienco]] (n. [[1967]])
* [[2011]]: [[Nirmala Srivastava]], barata doktorino pri filozofio kaj medicino, fondintino de sahaĝa [[jogo]] (n. [[1923]])
* [[2013]]: [[Julien Ries]], belga kardinalo, [[antropologio|antropologo]] kaj [[orientalisto]], historiisto pri [[religio]]j (n. [[1920]])
* [[2019]]: [[Ira Gitler]], usona [[ĵazo|ĵazĵurnalisto]], historiisto kaj verkisto (n. [[1928]])
* [[2019]]: [[Anke Besser-Güth]], germana skulptistino (n. [[1940]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Romkatolika Kalendaro]]:
** Memoro de [[Sankta Polikarpo]], [[episkopo]] kaj [[martiro]]
** [[Sankta Izabela de Francio]], filino de [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatigita
* [[Nacia tago]] en [[Brunejo]]
* [[Nacia tago]] en [[Gujano]], ''Republic Day''
* [[Rusio]]: ''Tago de Defendantoj de Patrujo'' omaĝe al fondiĝo de la [[Ruĝa Armeo]] ([[feritago]])

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''23-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]];
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]].

{{Projektoj
|commonscat=23 February
|wikinewscat=23-a de februaro
}}

[[Kategorio:23-a de februaro| ]]
[[Kategorio:Februaro|23]]
[[Kategorio:23-a tago de la monato|#02]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0223]]</text>
      <sha1>1l9pcey688k7t4pleyghsrm9t85ouyz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365182</id>
      <parentid>9365178</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:06:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ Carlos Henrique Casimiro, brazila futbalisto</comment>
      <origin>9365182</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27414" sha1="pjwcqqwz4wxcbramaolirklyg5s40aj" xml:space="preserve">{{KalendaroFebruaro}}
{{februaro}}
La '''23-a de februaro''' estas la 54-a tago de la jaro laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 311 tagoj restas (312 en superjaroj).
 
Je la 23-a de februaro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[303]]: [[Persekutado de kristanoj]]: komenco de ok-jara [[persekutado de Diokleciano]] - [[romia imperiestro]] [[Diokleciano]] ordonis detruon de kristana [[preĝejo]] en Nicomedia (ĉefurbo de [[Bitinio]])
* [[532]]: [[Istanbulo]]: konstruado de [[Hagia Sofia]] komenciĝis - laŭ decido de la imperiestro de [[Bizanca imperio]] [[Justiniano la 1-a]]
* [[632]]: Lasta [[prediko]] de [[Mohamedo]]
* [[1280]]: Venko de polaj [[kavaliro]]j super rusa-[[tataroj|tatara]] armeo en batalo de Goźlice (proksime al [[Koprzywnica]])
* [[1455]]: Unua [[Biblio de Gutenberg]] estas presata
* [[1539]]: Nupto de pola reĝidino [[Izabela (Hungario)|Izabela]] kun hungara reĝo [[Johano la 1-a (Hungario)|Johano la 1-a]]
* [[1660]]: [[Karolo la 11-a (Svedio)|Karolo la 11-a]] iĝis reĝo de Svedio
* [[1668]]: Viena palaco [[Hofburg]], la sidejo de aŭstriaj regantoj, bruliĝis
* [[1766]]: Post morto de la pola reĝo [[Stanisław Leszczyński]], ĝisvive regata de li [[Loreno]] enkorpiĝis al [[Francio]]
* [[1778]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: prusa oficiro [[Friedrich Wilhelm von Steuben]] alvenis kiel volontulo al [[Kontinenta Armeo]]
* [[1797]]: Nesukcesa invado de franca armeo kontraŭ [[Britio]]
* [[1807]]: [[Napoleonaj Militoj]]: pola generalo [[Jan Henryk Dąbrowski]] konkeris [[Tczew]]
* [[1820]]: [[Argentino]]: [[Traktato Pilar|Traktato de Pilar]] subskribita i.a. de [[Manuel de Sarratea]]
* [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: venko de [[poloj|polaj]] ribelantoj en batalo de [[Nowogród (regiono Podlaskie)|Nowogród]]
* [[1836]]: [[Respubliko Teksaso]]: [[Batalo de la Alamo]] komenciĝis
* [[1854]]: [[Konvencio]] de [[Oranĝo (rivero)|Oranĝa Rivero]] estis subskribita en [[Bloemfontein]], kun brita konsento pri sendependeco de [[Oranĝa Libera Ŝtato]]
* [[1875]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[143 Adrio|Adrio]]
* [[1886]]: Usona [[inventisto]] Charles Martin Hall malkovris malmultekostan metodon por produkti [[aluminio]]n
* [[1887]]: Oni malpermesis [[importo]]n de ĉina [[opio]] al Usono
* [[1893]]: [[Rudolf Diesel]] patentigis [[dizelmotoro]]n
* [[1898]]: [[Émile Zola]] estis malliberigita en [[Francio]] post publikigo de la artikolo ''[[J'accuse]]'', en kiu li defendas [[Alfred Dreyfus]]
* [[1903]]: [[Usono]] kaj [[Kubo]] interkonsentis pri [[luo]] de parto de la [[Golfo de Guantanamo]] por funkciigi i.a. [[Usona Ŝipbazo ĉe la Golfo de Gvantanamo|Usonan Ŝipbazon ĉe la Golfo de Gvantanamo]]
* [[1904]]: [[Usono]], kontraŭ 10 milionoj da [[usona dolaro|dolaroj]], gajnis kontrolon super la [[Panama kanalo]] starigante Kanalan Komisionon pri kontrolo de [[Zono de la Kanalo de Panamo]]
* [[1905]]: [[Rotario|Rotario Internacia]] fondiĝis
* [[1909]]: En [[Nov-Skotio]] ekflugis unua en [[Kanado]] [[aviadilo]], kies kunkonstruinto estis [[Alexander Graham Bell]]
* [[1917]]: [[Februara revolucio]] kontraŭ caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] komenciĝis (8-a de marto laŭ la [[Gregoria kalendaro]]); [[Unua Mondmilito]]: [[Benito Mussolini]] estis serioze vundita dum bataloj en valo de la rivero [[Soĉa]]
* [[1918]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Imperia Germanio]] proponis al [[Rusio]] packondiĉojn, laŭ kiuj regopovoj de [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] devus agnoski [[sendependeco]]n de [[Latvio]], [[Litovio]], [[Estonio]], [[Finnlando]] kaj [[Ukrainio]], kaj subskribi [[pactraktato]]n kun Ukrainio; Laborista-Kamparana [[Ruĝa Armeo]] en [[Rusio]] ekkreata
* [[1919]]: [[Benito Mussolini]] formis [[Nacifaŝisma Partio|Nacifaŝisman Partion]] de [[Italio]]
* [[1920]]: Reprezentantoj de [[Dua Pola Respubliko|Pollando]] kaj [[Belorusa Popola Respubliko]] subskribis en [[Rigo]] interkonsenton pri komuna batalo kontraŭ [[bolŝevikoj]]
* [[1922]]: [[Rusia malsatego de 1921|Rusia malsatego]]: registaro decidis forpreni de la [[templo]]j preĝejajn valoraĵojn por la bezonoj de [[malsatego|malsatuloj]]
* [[1927]]: [[Necerteca principo de Heisenberg]] estis formulita en letero de [[Werner Heisenberg]] al [[Wolfgang Pauli]]
* [[1930]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Vilno]] ĉe [[Universitato Vilno|Universitato al Stefan Batory]] ekfunkciis Scienc-Esplora [[Instituto]] pri [[Orienta Eŭropo]]
* [[1932]]: En unu vilaĝo de [[Moldava Soveta Socialisma Respubliko]] oni pafmortigis 40 [[kulako]]jn
* [[1934]]: [[Leopoldo la 3-a (Belgio)|Leopoldo la 3-a]] iĝis reĝo de la Belgoj
* [[1935]]: [[Paragvajo]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]]; [[Nikolaj Jeĵov]], estonta ĉefo de [[NKVD]], estis nomumita prezidanto de partia kontrolkomisiono ĉe la [[Komunista Partio de Sovetunio]]
* [[1938]]: [[Haveno]] en [[Tel-Avivo]] ekfunkciis
* [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: en la [[Norda Maro]] brita [[destrojero]] ''HMS Gurkha'' sinkigis germanan [[submarŝipo]]n U-52 - 42 maristoj pereis; [[Dogger-benko]]: ekspedicio de 6 germanaj [[destrojero]]j, direktita kontraŭ britaj fiŝistaj ŝipoj en la tagoj 22-a ĝis la 23-a de februaro, estis atakita de la propraj [[bombaviadilo]]j - poste perdis 2 unuojn sur la britaj [[mino]]j; soveta registaro transdonis al Finnlando packondiĉojn: redono de [[Karelio|Karelia]] [[istmo]], norda kaj orienta bordoj de la lago [[Ladoga (lago)|Ladoga]] kun luo de la duoninsulo [[Hanko]]
* [[1941]]: En [[Poznano]]/Posen fondiĝis [[konspiro|konspira]] Komunista Partio de Pollando; [[Projekto Manhattan]]: skipo gvidata de [[Glenn Theodore Seaborg]] unuan fojon produktis [[plutonio]]n; batalo pri konvojo OB-289 komencita (ĝis la 25-a de februaro estis sinkigitaj 3 ŝipoj)
* [[1942]]: japana [[submarŝipo]] bombardis [[Naftorafinado|naftorafinejon]] en [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara]] - unua japana atako al kontinenta objekto; sur [[Nigra Maro]] sinkis [[ŝipo]] &quot;Struma&quot;, erare [[torpedo|torpedita]] de soveta [[submarŝipo]] - sur ĝia ferdeko estis 769 rumanaj [[judoj]]; [[Filipinoj]]: ĉefkomandanto de usonaj armeaj fortoj generalo [[Douglas MacArthur]] ricevis ordonon foriri al [[Aŭstralio]]
* [[1943]]: en [[Aŭŝvico]] germanaj unuoj per injekto de [[fenolo]] murdis 33 polajn [[knabo]]jn kaj en distrikto Kostopol ([[Volinio]]) masakris plimulton de [[poloj]] en 11 vilaĝoj
* [[1944]]: taĉmentoj de la [[ruĝa armeo]] apud Volodimir devigis germanojn retiriĝi; komenciĝis deportado de la [[ĉeĉenoj]] kaj [[inguŝoj]] al [[Kazaĥa SSR]]; nokte [[Luftwaffe]] atakis [[Londono]]n (185 [[atakaviadilo]]j)
* [[1945]]: [[Ruĝa armeo]] kun helpo de polaj volontuloj finis liberigon de [[Poznano]] - germana [[garnizono]] en [[citadelo]] kapitulacis (nokte de la 22-a/23-a de februaro); en [[Distrikto Vilno]] dum [[NKVD]]-traserĉo en la batalo okazis batalo kontraŭ taĉmento de la [[Pola Enlanda Armeo]] — pereis 53 partizanoj; [[Hisante la flagon en Iwo Jima|usonanoj fiksis sian flagon]] sur la japana insulo [[Iwo Jima]]; unua usona aeratako kontraŭ [[Tokio]] kun uzo de [[brulbombo]]j; [[Turkio]] deklaris militon al [[Nazia Germanio]]; germana urbo [[Pforzheim]] estis neniigita de 379 britaj [[bombaviadilo]]j - pereis 31% de loĝantaro kaj detruiĝis 83% de konstruaĵoj.
* [[1946]]: [[Ruĝa Armeo]] estas alinomita al la [[Soveta Armeo]]
* [[1947]]: [[Internacia Organizaĵo por Normigado]] estis fondita
* [[1951]]: Usona [[premiero]] de la filmo ''[[Quo Vadis?]]''
* [[1954]]: Unuafoje oni donis al infanoj [[vakcino]]n kontraŭ [[poliomjelito]], inventitan de [[Hilary Koprowski]]
* [[1957]]: [[Hungara Televido]] ekfunkciis - oficiale la 1-an de majo
* [[1958]]: Kubaj rebelintoj forkondukis argentinanon [[Juan Manuel Fangio]], piloton de [[Formulo 1]], kiun ili liberigis sekvan tagon
* [[1965]]: [[Botanika ĝardeno]] de [[Universitato Maria Curie-Skłodowska]] en [[Lublin]] estis malfermita
* [[1970]]: [[Sudameriko]]: Kooperativa Respubliko [[Gujano]] fondita - pli frue [[Brita Gujano]]
* [[1978]]: [[Pollando]]: en [[Katowice]] fondiĝis Komitato de la [[Liberaj Sindikatoj de Supra Silezio]]
* [[1981]]: [[Puĉo en Hispanio en 1981|Puĉo en Hispanio]]: taĉmentoj de [[Guardia Civil (Hispanio)|Guardia Civil]] konkeris [[Congreso de los Diputados|Kongresejon]] kaj malliberigis parlamentanojn en [[Madrido]]
* [[1982]]: [[Gronlando]]: 53% de loĝantoj referendumis pri forlaso de [[Eŭropa Unio]]; [[Milita stato en Pollando]]: en [[Varsovio]] oni rekomencis proceson de gvidantoj de la [[Konfederacio de Sendependa Pollando]] akuzitaj pri kontraŭŝtata agado
* [[1987]]: [[Supernovao]] [[SN-1987a]] eksplodis en la [[Granda Magelana Nubo]] - videbla [[nudokule]]
* [[1998]]: Pola prezidento [[Aleksander Kwaśniewski]] en [[Varsovio]] kaj papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en [[Vatikano]] ratifis [[konkordato]]n inter [[Pollando]] kaj Vatikano
* [[1991]]: Armea [[puĉo]] en [[Tajlando]]
* [[2001]]: Pola skisaltisto [[Adam Małysz]] gajnis oran medalon en konkurso dum la [[Monda ĉampionado pri nordia skiado]] en finna urbo [[Lahti]]
* [[2002]]: Revolucia grupo [[FARK]] kidnapis [[Íngrid Betancourt]], aktivistinon por [[homaj rajtoj]] kaj kandidatinon por prezidentino de [[Kolombio]]; [[Ĉieldisko de Nebra]] estis reprenita de la germana polico, haltiganta provon kontraŭleĝe vendi ĝin
* [[2007]]: [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]]: en [[flughaveno]] oni unuafoje uzis radiografiilon por ekzameni vestaĵon de pasaĝeroj helpe de [[Ikso-radioj]]
* [[2011]]: Post 19 jaroj oni nuligis en [[Alĝerio]] la [[krizostato]]n; [[striko]] en tuta [[Grekio]]
* [[2013]]: En [[Stokholmo]] rusia [[atletiko|atletikistino]] [[Jelena Isinbajeva]] akiris kun rezulto 5,01 m subtegmentan mondrekordon pri [[stanga altsalto]]
* [[2014]]: En [[Soĉi]] finiĝis [[Vintra Olimpiko 2014|Vintra Olimpiko]]
* [[2023]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]; ĉefministro de [[Hispanio]] Pedro Sanchez vizitis [[Kievo]]n, anoncinte transdonon de 10 [[tanko]]j; [[Nederlando]] decidis sendi al Ukrainio ankoraŭ du misiojn de spertuloj pri [[jurmedicino]]; membroj de [[G7]] transdonos al Ukrainio 39 mld da dolaroj por ekonomia helpo, kaj la registaro de [[Italio]] 360 mln da eŭroj por [[rifuĝinto]]j

== Naskiĝoj ==
* [[1417]]: [[Paŭlo la 2-a]], papo (m. [[1471]])
* [[1417]]: [[Ludoviko la 9-a (Bavario)|Ludoviko la 9-a]], duko de [[Bavario-Landshut]] (m. [[1479]])
* [[1443]]: [[Matiaso la 1-a Korvino]], reĝo de Hungario (m. [[1490]])
* [[1633]]: [[Samuel Pepys]], angla oficisto kaj verkisto inventinta sekretan [[skribo]]n (m. [[1703]])
* [[1649]]: (bapto) [[John Blow]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1708]])
* [[1664]]: [[Georg Dietrich Leyding]], germana komponisto, membro de la [[Nordgermana Orgenskolo]] (m. [[1710]])
* [[1682]]: [[Christian (Saksio-Weißenfels)|Christian]], germana duko de la elektoprinca princlando [[Saksio-Weißenfels]] (m. [[1736]])
* [[1685]]: [[Georg Friedrich Händel]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1759]])
* [[1705]]: [[Johann Friedrich Christoph Ernesti]], germana teologo kaj ĉefbibliotekisto (m. [[1758]])
* [[1781]]: [[Sophie Schröder]], germana aktorino (m. [[1868]])
* [[1800]]: [[Sir William Jardine|William Jardine]], skota [[natura historio|naturhistoriisto]], aŭtoro de nomigo de nombraj birdospecioj (m. [[1874]])
* [[1807]]: [[Carl Friedrich Keil]], germana protestantisma teologo, komentisto de ''[[Malnova Testamento]]'' kaj ''[[Nova Testamento]]'' (m. [[1888]])
* [[1840]]: [[Carl Menger]], aŭstra ekonomikisto, fondinto de la [[aŭstria skolo de ekonomiko]] (m. [[1921]])
* [[1849]]: [[Karl Buchholz]], germana pentristo (m. [[1889]])
* [[1850]]: [[Julian Ochorowicz]], pola filozofo, psikologo, poeto, publicisto kaj [[inventisto]], esploristo de [[mediumeco]], pioniro de eksperimenta psikologio, hipnotologio, radiofonio, televido kaj [[parapsikologio]] (m. [[1917]])
* [[1853]]: [[Otto Güthling]], germana filologo, tradukisto, kreinto de vortaroj (m. [[1931]])
* [[1855]]: [[Maurice Bloomfield]], pola judo, usona lingvisto, [[sanskrito]]logo (m. [[1928]])
* [[1860]]: [[Szidor Bátor]], hungara komponisto (m. [[1929]])
* [[1864]]: [[Richard Wiesel]], germana kuracisto (m. [[1943]])
* [[1886]]: [[W.E.B. DuBois]], usona civilrajta gvidanto (m. [[1963]])
* [[1872]]: [[Sándor Csukovits]], hungara literaturhistoriisto kaj tradukisto (m. [[1943]])
* [[1873]]: [[Viktor Wasylkievicz]], hungara pastro kaj instruisto (m. [[1922]])
* [[1873]]: [[Liang Kiĉao]], ĉina ĵurnalisto, filozofo kaj reformisto, apoganto de la [[konstitucia monarkio]] (m. [[1929]])
* [[1878]]: [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ]], rusa pentristo kaj artteoriulo, fondinto de [[suprematismo]] (m. [[1935]])
* [[1883]]: [[Karl Jaspers]], germana-svisa psikiatro kaj filozofo, kontribuinta al [[diagnozo]] de [[psikozo]]j, reprezentanto de [[ekzistadismo]], okupiĝinta pri [[ento]] (m. [[1969]])
* [[1884]]: [[Kazimierz Funk]], pola biokemiisto, malkovrinto de [[tiamino]], aŭtoro de la [[nocio]] [[vitamino]] (m. [[1967]])
* [[1885]]: [[Catharina J. Roskes-Dirksen]], nederlanda esperantistino, sekretariino de [[Vegetarismo|Vegetarana]] Esperanto-Ligo, premiita ĉe [[Internaciaj Floraj Ludoj]] (m. nekonata)
* [[1889]]: [[Ede Bresztovszky]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1963]])
* [[1891]]: [[Georgo Deŝkin]], rusia oficisto kaj poeto, kunfondinto de Vilna Esperanto-societo, [[delegito de UEA]], aŭtoro de ''[[Versaĵoj]]'' (m. [[1967]])
* [[1895]]: [[György Csanády]], hungara poeto, aŭtoro de teksto de [[sikuloj|sikula]] himno (m. [[1952]])
* [[1897]]: [[Vilma Bákay]] rumania hungara taglibristino (m. [[2001]])
* [[1899]]: [[Erich Kästner]], germana verkisto aparteninta al [[Socia realismo]], aŭtoro de libroj por [[infano]]j (m. [[1974]])
* [[1899]]: [[Elisabeth Langgässer]], germana verkistino apartenanta al [[Revivigo katolika (literaturo)|Revivigo katolika]] (m. [[1950]])
* [[1903]]: [[Julius Fučík]], ĉeĥa ĵurnalisto (m. [[1943]])
* [[1907]]: [[Sándor Debreczy]], rumania hungara pedagogo, verkisto (m. [[1978]])
* [[1910]]: [[Piroska Makkai]], rumania hungara pentristino (m. [[1988]])
* [[1911]]: [[Yokaanam]], brazila kuracisto, inĝeniero kaj aviadisto disvastiganta [[spiritismo]]n kaj [[esperanto]]n (m. [[1986]])
* [[1911]]: [[Lajos Mráz]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. nekonata)
* [[1915]]: [[Paul Tibbets]], usona militaviadisto de [[atombombo|atombomba]] atako de [[Hiroŝimo]] (m. [[2007]])
* [[1915]]: [[Janusz Durko]], pola historiisto pri [[Varsovio]] kaj [[laborista movado]], [[arkivisto]], [[muzeologo]], verkisto, profesoro, [[Justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (m. [[2017]])
* [[1917]]: [[József Sinka]], rumania hungara reformita eklezia verkisto (m.[[1988]])
* [[1920]]: [[András Domahidy]], hungara-aŭstralia verkisto kaj bibliotekisto, laborinta en [[Radio Libera Eŭropo]] (m. [[2012]])
* [[1922]]: [[György Gera]], hungara verkisto kaj tradukisto (m. [[1977]])
* [[1929]]: [[Aleksio la 2-a]], [[patriarko]] de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] (m. [[2008]])
* [[1929]]: [[Tihamér Vujicsics]], serba-hungara komponisto (m. [[1975]])
* [[1930]]: [[Jef Geeraerts]], flandra oficisto kaj verkisto vivinta en [[Belga Kongo]] (m. [[2015]])
* [[1936]]: [[Gusztáv Laczó]], hungara aktoro de [[Oradea]] (m. [[1990]])
*[[1936]]: [[Wilfrid Bach]], germana klimatologo
* [[1938]]: [[Jiří Menzel]], ĉeĥa reĝisoro, scenaristo kaj aktoro
* [[1940]]: [[Peter Fonda]], usona aktoro kaj reĝisoro (m. [[2019]])
* [[1942]]: [[Miklós Recsenyédi Fekete]], rumania hungara/hungara ĵurnalisto, verkisto
* [[1949]]: [[César Aira]], argentina verkisto kaj tradukisto
* [[1954]]: [[Viktor Juŝĉenko]], ĉefministro kaj prezidento de Ukrainio
* [[1956]]: [[Zsombor Bálint]], rumania hungara skulptisto kaj ceramikisto
* [[1960]]: [[Naruhito]], japana imperiestro
* [[1965]]: [[Helena Suková]], ĉeĥa-monaka tenisistino
* [[1970]]: [[Marie-Josée Croze]], kanada aktorino
* [[1975]]: [[Natalia Verbeke]], hispana aktorino
* [[1992]]: [[Casemiro]] aŭ plennome ''Carlos Henrique Casimiro'', brazila futbalisto
* [[1994]]: [[Dakota Fanning]], usona aktorino
* [[2012]]: [[Estelle (Svedio)|Estelle]], sveda [[tronsukcedo|tronsukcedistino]]

== Mortoj ==
* [[155]]: [[Polikarpo]], episkopo de [[Smirno]], kristana sanktulo apartenanta al [[Apostolaj Patroj]] (n. [[69]])
* [[1072]]: [[Pier Damiani]], itala eremito kaj episkopo, [[doktoro de eklezio]], katolika sanktulo (n. [[1007]])
* [[1270]]: [[Sankta Izabela de Francio]], filino de la franca reĝo [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatulino (n. [[1225]])
* [[1447]]: [[Eŭgeno la 4-a]], papo, konata de [[Florenco|Florenca]] unio kun [[Ortodoksa Kristana Eklezio]] (n. [[1383]])
* [[1447]]: [[Humphrey, duko de Gloucester]], angla duko, patrono de [[humanismo|humanistoj]] (n. [[1390]])
* [[1476]]: [[Pietro Mocenigo]], [[doĝo]] de Venecio, [[admiralo]] (n. [[1406]])
* [[1603]]: [[Andrea Cesalpino]], itala [[natura historio|naturisto]], botanikisto, kuracisto, filozofo (n. [[1519]])
* [[1603]]: [[François Viète]], franca [[matematikisto]] kaj [[kriptografio|kriptografo]], konata de la [[formuloj de Viète]] (n. [[1540]])
* [[1662]]: [[Johann Crüger]], germana komponisto (n. [[1598]])
* [[1704]]: [[Georg Muffat]], aŭstra komponisto kaj orgenisto (n. [[1653]])
* [[1765]]: [[Nikolaus Dietrich Giseke]], germana teologo kaj verkisto (n. [[1724]])
* [[1766]]: [[Stanisław Leszczyński]], pola reĝo, filozofo kaj verkisto, duko de [[Loreno]] (n. [[1677]])
* [[1792]]: [[Joshua Reynolds]], angla pentristo kaj portretisto (n. [[1723]])
* [[1803]]: [[Praskovia Kovaljova]], rusa aktorino, grafino Ŝeremeteva (n. [[1768]])
* [[1821]]: [[John Keats]], angla poeto, reprezentanto de [[romantikismo]], enestanta en ''[[Tutmonda sonoro]]'' (n. [[1795]])
* [[1830]]: [[Jan Piotr Norblin]], pola-franca pentristo, desegnisto, grafikisto, patro de la pola [[ĝenropentraĵo]] (n. [[1745]])
* [[1834]]: [[Karl Ludwig von Knebel]], germana verkisto kaj [[tradukisto]] de la [[klasika literaturo]] (n. [[1744]])
* [[1828]]: [[Mihály Fazekas]], hungara poeto, botanikisto (n. [[1766]])
* [[1848]]: [[John Quincy Adams]], prezidento de Usono, por-[[indianoj|indiana]] aganto (n. [[1767]])
* [[1848]]: [[Wilhelmine Reichard]], germana aerostato-pilotino (n. [[1788]])
* [[1855]]: [[Carl Friedrich Gauss]], germana matematikisto, fizikisto, astronomo kaj [[geodezio|geodeziisto]], kontribuinta al [[nombroteorio]], [[algebro]], [[statistiko]], [[analitiko]], [[diferenciala geometrio]], [[terfiziko]], [[mekaniko]], [[elektrostatiko]], [[matrico|matriciko]] kaj [[optiko]] (n. [[1777]])
* [[1858]]: [[Maria Barjatinskaja]], germana-ruslanda mecenatino kaj filantropino (n. [[1792]])
* [[1859]]: [[Zygmunt Krasiński]], [[pola literaturo|pola verkisto]] kaj filozofo (n. [[1812]])
* [[1875]]: [[Jean-Baptiste Camille Corot]], franca pentristo (n. [[1796]])
* [[1892]]: [[József Arenstein]], hungara instruisto, matematikisto, meteologo, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (n. [[1816]])
* [[1901]]: [[Ernst Heinrich Kohl]], germana inĝeniero kaj fervoja majstro (n. [[1805]])
* [[1902]]: [[Ödön Nemes]], hungara verkisto kaj pedagogo (n. [[1847]])
* [[1908]]: [[Svatopluk Čech]], ĉeĥa poeto kaj satira verkisto (n. [[1846]])
* [[1918]]: [[Noman Çelebicihan]], [[krime-tataroj|krime-tatara]] politikisto, socia aganto kaj poeto, ĉefministro de Krimea Popola Respubliko, [[muftio]] de [[Krimeo|krimeaj]] islamanoj, [[kontraŭkomunismo|kontraŭkomunisto]] (n. [[1885]])
* [[1930]]: [[Horst Wessel]], germana muzikisto kaj [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazio]], aŭtoro de teksto por ''[[Horst Wessel Lied]]'' (n. [[1907]])
* [[1932]]: [[László Lukács (politikisto)|László Lukács]], hungara politikisto, ĉefministro (n. [[1850]])
* [[1934]]: [[Edward Elgar]], angla komponisto, reprezentanto de [[malfruromantikismo]] (n. [[1857]])
* [[1942]]: [[Béla Pettkó]], hungara historiisto kaj arkivisto esplorinta arkivejon de [[Vatikano]] (n. [[1863]])
* [[1944]]: [[Leo Baekeland]], flandra kemiisto, inventisto de [[bakelito]] (n. [[1863]])
* [[1945]]: [[Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj]], rusia, soveta verkisto (n. [[1883]])
* [[1955]]: [[Paul Claudel]], franca poeto, dramisto kaj diplomato (n. [[1868]])
* [[1965]]: [[Stan Laurel]], angla-usona komikulo (n. [[1890]])
* [[1968]]: [[Jenő Dálnoki Veress]], hungara pastro (n. [[1882]])
* [[1970]]; [[Jenő Nádor]], hungara ĵurnalisto (n. [[1892]])
* [[1974]]: [[George Van Biesbroeck]], belga-usona astronomo malkovrinta 16 [[asteroido]]jn (n. [[1880]])
* [[1976]]: [[L.S. Lowry]], brita pentristo (n. [[1887]])
* [[1986]]: [[Miklós Asztalos]], hungara historiisto, verkisto (n. [[1886]])
* [[1995]]: [[James Herriot]], angla [[bestokuracisto]], aŭtoro de filmigataj libroj (n. [[1916]])
* [[1999]]: [[Géza Gergely (reĝisoro)|Géza Gergely]], rumania hungara reĝisoro (n. [[1929]])
* [[2000]]: [[Ofra Haza]], israela kantistino, komponistino kaj aktorino (n. [[1957]])
* [[2002]]: [[Kurt Kauter]], germana verkisto, kunfondinto de [[paca movado]] (n. [[1913]])
* [[2007]]: [[Heinz Berggruen]], germana-usona artkolektisto (n. [[1914]])
* [[2008]]: [[Janez Drnovšek]], ĉefministro kaj prezidento de Slovenio (n. [[1950]])
* [[2009]]: [[Ádám Anavi]], rumania hungara poeto (n. [[1909]])
* [[2010]]: [[Orlando Zapata Tamayo]], kuba [[masonisto]], [[tubisto]] kaj [[disidento]], [[malliberulo de konscienco]] (n. [[1967]])
* [[2011]]: [[Nirmala Srivastava]], barata doktorino pri filozofio kaj medicino, fondintino de sahaĝa [[jogo]] (n. [[1923]])
* [[2013]]: [[Julien Ries]], belga kardinalo, [[antropologio|antropologo]] kaj [[orientalisto]], historiisto pri [[religio]]j (n. [[1920]])
* [[2019]]: [[Ira Gitler]], usona [[ĵazo|ĵazĵurnalisto]], historiisto kaj verkisto (n. [[1928]])
* [[2019]]: [[Anke Besser-Güth]], germana skulptistino (n. [[1940]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Romkatolika Kalendaro]]: memoro de [[Sankta Polikarpo]], [[episkopo]] kaj [[martiro]]; [[sankta Izabela de Francio]], filino de [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatigita
* [[Nacia tago]] en [[Brunejo]]
* [[Nacia tago]] en [[Gujano]], ''Republic Day''
* [[Rusio]]: ''Tago de Defendantoj de Patrujo'' omaĝe al fondiĝo de la [[Ruĝa Armeo]] ([[feritago]])

== Tagoj de [[semajno]] ==
La '''23-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):
* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]];
{{Projektoj|wikinewscat=23-a de februaro}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]].

[[Kategorio:23-a de februaro| ]]
[[Kategorio:Februaro|23]]
[[Kategorio:23-a tago de la monato|#02]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0223]]</text>
      <sha1>pjwcqqwz4wxcbramaolirklyg5s40aj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365183</id>
      <parentid>9365182</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ 1651</comment>
      <origin>9365183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27599" sha1="netzd74jmzbcjwv89bs9koenasioqx4" xml:space="preserve">{{KalendaroFebruaro}}
{{februaro}}
La '''23-a de februaro''' estas la 54-a tago de la jaro laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 311 tagoj restas (312 en superjaroj).
 
Je la 23-a de februaro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[303]]: [[Persekutado de kristanoj]]: komenco de ok-jara [[persekutado de Diokleciano]] - [[romia imperiestro]] [[Diokleciano]] ordonis detruon de kristana [[preĝejo]] en Nicomedia (ĉefurbo de [[Bitinio]])
* [[532]]: [[Istanbulo]]: konstruado de [[Hagia Sofia]] komenciĝis - laŭ decido de la imperiestro de [[Bizanca imperio]] [[Justiniano la 1-a]]
* [[632]]: Lasta [[prediko]] de [[Mohamedo]]
* [[1280]]: Venko de polaj [[kavaliro]]j super rusa-[[tataroj|tatara]] armeo en batalo de Goźlice (proksime al [[Koprzywnica]])
* [[1455]]: Unua [[Biblio de Gutenberg]] estas presata
* [[1539]]: Nupto de pola reĝidino [[Izabela (Hungario)|Izabela]] kun hungara reĝo [[Johano la 1-a (Hungario)|Johano la 1-a]]
* [[1651]]: Ribelo de [[Bohdan Ĥmelnickij|Ĥmelnickij]] kontraŭ la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]: venko de kronaj trupoj en kvartaga batalo apud Krasne (nun en [[Vinica provinco]])
* [[1660]]: [[Karolo la 11-a (Svedio)|Karolo la 11-a]] iĝis reĝo de Svedio
* [[1668]]: Viena palaco [[Hofburg]], la sidejo de aŭstriaj regantoj, bruliĝis
* [[1766]]: Post morto de la pola reĝo [[Stanisław Leszczyński]], ĝisvive regata de li [[Loreno]] enkorpiĝis al [[Francio]]
* [[1778]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: prusa oficiro [[Friedrich Wilhelm von Steuben]] alvenis kiel volontulo al [[Kontinenta Armeo]]
* [[1797]]: Nesukcesa invado de franca armeo kontraŭ [[Britio]]
* [[1807]]: [[Napoleonaj Militoj]]: pola generalo [[Jan Henryk Dąbrowski]] konkeris [[Tczew]]
* [[1820]]: [[Argentino]]: [[Traktato Pilar|Traktato de Pilar]] subskribita i.a. de [[Manuel de Sarratea]]
* [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: venko de [[poloj|polaj]] ribelantoj en batalo de [[Nowogród (regiono Podlaskie)|Nowogród]]
* [[1836]]: [[Respubliko Teksaso]]: [[Batalo de la Alamo]] komenciĝis
* [[1854]]: [[Konvencio]] de [[Oranĝo (rivero)|Oranĝa Rivero]] estis subskribita en [[Bloemfontein]], kun brita konsento pri sendependeco de [[Oranĝa Libera Ŝtato]]
* [[1875]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[143 Adrio|Adrio]]
* [[1886]]: Usona [[inventisto]] Charles Martin Hall malkovris malmultekostan metodon por produkti [[aluminio]]n
* [[1887]]: Oni malpermesis [[importo]]n de ĉina [[opio]] al Usono
* [[1893]]: [[Rudolf Diesel]] patentigis [[dizelmotoro]]n
* [[1898]]: [[Émile Zola]] estis malliberigita en [[Francio]] post publikigo de la artikolo ''[[J'accuse]]'', en kiu li defendas [[Alfred Dreyfus]]
* [[1903]]: [[Usono]] kaj [[Kubo]] interkonsentis pri [[luo]] de parto de la [[Golfo de Guantanamo]] por funkciigi i.a. [[Usona Ŝipbazo ĉe la Golfo de Gvantanamo|Usonan Ŝipbazon ĉe la Golfo de Gvantanamo]]
* [[1904]]: [[Usono]], kontraŭ 10 milionoj da [[usona dolaro|dolaroj]], gajnis kontrolon super la [[Panama kanalo]] starigante Kanalan Komisionon pri kontrolo de [[Zono de la Kanalo de Panamo]]
* [[1905]]: [[Rotario|Rotario Internacia]] fondiĝis
* [[1909]]: En [[Nov-Skotio]] ekflugis unua en [[Kanado]] [[aviadilo]], kies kunkonstruinto estis [[Alexander Graham Bell]]
* [[1917]]: [[Februara revolucio]] kontraŭ caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] komenciĝis (8-a de marto laŭ la [[Gregoria kalendaro]]); [[Unua Mondmilito]]: [[Benito Mussolini]] estis serioze vundita dum bataloj en valo de la rivero [[Soĉa]]
* [[1918]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Imperia Germanio]] proponis al [[Rusio]] packondiĉojn, laŭ kiuj regopovoj de [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] devus agnoski [[sendependeco]]n de [[Latvio]], [[Litovio]], [[Estonio]], [[Finnlando]] kaj [[Ukrainio]], kaj subskribi [[pactraktato]]n kun Ukrainio; Laborista-Kamparana [[Ruĝa Armeo]] en [[Rusio]] ekkreata
* [[1919]]: [[Benito Mussolini]] formis [[Nacifaŝisma Partio|Nacifaŝisman Partion]] de [[Italio]]
* [[1920]]: Reprezentantoj de [[Dua Pola Respubliko|Pollando]] kaj [[Belorusa Popola Respubliko]] subskribis en [[Rigo]] interkonsenton pri komuna batalo kontraŭ [[bolŝevikoj]]
* [[1922]]: [[Rusia malsatego de 1921|Rusia malsatego]]: registaro decidis forpreni de la [[templo]]j preĝejajn valoraĵojn por la bezonoj de [[malsatego|malsatuloj]]
* [[1927]]: [[Necerteca principo de Heisenberg]] estis formulita en letero de [[Werner Heisenberg]] al [[Wolfgang Pauli]]
* [[1930]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Vilno]] ĉe [[Universitato Vilno|Universitato al Stefan Batory]] ekfunkciis Scienc-Esplora [[Instituto]] pri [[Orienta Eŭropo]]
* [[1932]]: En unu vilaĝo de [[Moldava Soveta Socialisma Respubliko]] oni pafmortigis 40 [[kulako]]jn
* [[1934]]: [[Leopoldo la 3-a (Belgio)|Leopoldo la 3-a]] iĝis reĝo de la Belgoj
* [[1935]]: [[Paragvajo]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]]; [[Nikolaj Jeĵov]], estonta ĉefo de [[NKVD]], estis nomumita prezidanto de partia kontrolkomisiono ĉe la [[Komunista Partio de Sovetunio]]
* [[1938]]: [[Haveno]] en [[Tel-Avivo]] ekfunkciis
* [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: en la [[Norda Maro]] brita [[destrojero]] ''HMS Gurkha'' sinkigis germanan [[submarŝipo]]n U-52 - 42 maristoj pereis; [[Dogger-benko]]: ekspedicio de 6 germanaj [[destrojero]]j, direktita kontraŭ britaj fiŝistaj ŝipoj en la tagoj 22-a ĝis la 23-a de februaro, estis atakita de la propraj [[bombaviadilo]]j - poste perdis 2 unuojn sur la britaj [[mino]]j; soveta registaro transdonis al Finnlando packondiĉojn: redono de [[Karelio|Karelia]] [[istmo]], norda kaj orienta bordoj de la lago [[Ladoga (lago)|Ladoga]] kun luo de la duoninsulo [[Hanko]]
* [[1941]]: En [[Poznano]]/Posen fondiĝis [[konspiro|konspira]] Komunista Partio de Pollando; [[Projekto Manhattan]]: skipo gvidata de [[Glenn Theodore Seaborg]] unuan fojon produktis [[plutonio]]n; batalo pri konvojo OB-289 komencita (ĝis la 25-a de februaro estis sinkigitaj 3 ŝipoj)
* [[1942]]: japana [[submarŝipo]] bombardis [[Naftorafinado|naftorafinejon]] en [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara]] - unua japana atako al kontinenta objekto; sur [[Nigra Maro]] sinkis [[ŝipo]] &quot;Struma&quot;, erare [[torpedo|torpedita]] de soveta [[submarŝipo]] - sur ĝia ferdeko estis 769 rumanaj [[judoj]]; [[Filipinoj]]: ĉefkomandanto de usonaj armeaj fortoj generalo [[Douglas MacArthur]] ricevis ordonon foriri al [[Aŭstralio]]
* [[1943]]: en [[Aŭŝvico]] germanaj unuoj per injekto de [[fenolo]] murdis 33 polajn [[knabo]]jn kaj en distrikto Kostopol ([[Volinio]]) masakris plimulton de [[poloj]] en 11 vilaĝoj
* [[1944]]: taĉmentoj de la [[ruĝa armeo]] apud Volodimir devigis germanojn retiriĝi; komenciĝis deportado de la [[ĉeĉenoj]] kaj [[inguŝoj]] al [[Kazaĥa SSR]]; nokte [[Luftwaffe]] atakis [[Londono]]n (185 [[atakaviadilo]]j)
* [[1945]]: [[Ruĝa armeo]] kun helpo de polaj volontuloj finis liberigon de [[Poznano]] - germana [[garnizono]] en [[citadelo]] kapitulacis (nokte de la 22-a/23-a de februaro); en [[Distrikto Vilno]] dum [[NKVD]]-traserĉo en la batalo okazis batalo kontraŭ taĉmento de la [[Pola Enlanda Armeo]] — pereis 53 partizanoj; [[Hisante la flagon en Iwo Jima|usonanoj fiksis sian flagon]] sur la japana insulo [[Iwo Jima]]; unua usona aeratako kontraŭ [[Tokio]] kun uzo de [[brulbombo]]j; [[Turkio]] deklaris militon al [[Nazia Germanio]]; germana urbo [[Pforzheim]] estis neniigita de 379 britaj [[bombaviadilo]]j - pereis 31% de loĝantaro kaj detruiĝis 83% de konstruaĵoj.
* [[1946]]: [[Ruĝa Armeo]] estas alinomita al la [[Soveta Armeo]]
* [[1947]]: [[Internacia Organizaĵo por Normigado]] estis fondita
* [[1951]]: Usona [[premiero]] de la filmo ''[[Quo Vadis?]]''
* [[1954]]: Unuafoje oni donis al infanoj [[vakcino]]n kontraŭ [[poliomjelito]], inventitan de [[Hilary Koprowski]]
* [[1957]]: [[Hungara Televido]] ekfunkciis - oficiale la 1-an de majo
* [[1958]]: Kubaj rebelintoj forkondukis argentinanon [[Juan Manuel Fangio]], piloton de [[Formulo 1]], kiun ili liberigis sekvan tagon
* [[1965]]: [[Botanika ĝardeno]] de [[Universitato Maria Curie-Skłodowska]] en [[Lublin]] estis malfermita
* [[1970]]: [[Sudameriko]]: Kooperativa Respubliko [[Gujano]] fondita - pli frue [[Brita Gujano]]
* [[1978]]: [[Pollando]]: en [[Katowice]] fondiĝis Komitato de la [[Liberaj Sindikatoj de Supra Silezio]]
* [[1981]]: [[Puĉo en Hispanio en 1981|Puĉo en Hispanio]]: taĉmentoj de [[Guardia Civil (Hispanio)|Guardia Civil]] konkeris [[Congreso de los Diputados|Kongresejon]] kaj malliberigis parlamentanojn en [[Madrido]]
* [[1982]]: [[Gronlando]]: 53% de loĝantoj referendumis pri forlaso de [[Eŭropa Unio]]; [[Milita stato en Pollando]]: en [[Varsovio]] oni rekomencis proceson de gvidantoj de la [[Konfederacio de Sendependa Pollando]] akuzitaj pri kontraŭŝtata agado
* [[1987]]: [[Supernovao]] [[SN-1987a]] eksplodis en la [[Granda Magelana Nubo]] - videbla [[nudokule]]
* [[1998]]: Pola prezidento [[Aleksander Kwaśniewski]] en [[Varsovio]] kaj papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en [[Vatikano]] ratifis [[konkordato]]n inter [[Pollando]] kaj Vatikano
* [[1991]]: Armea [[puĉo]] en [[Tajlando]]
* [[2001]]: Pola skisaltisto [[Adam Małysz]] gajnis oran medalon en konkurso dum la [[Monda ĉampionado pri nordia skiado]] en finna urbo [[Lahti]]
* [[2002]]: Revolucia grupo [[FARK]] kidnapis [[Íngrid Betancourt]], aktivistinon por [[homaj rajtoj]] kaj kandidatinon por prezidentino de [[Kolombio]]; [[Ĉieldisko de Nebra]] estis reprenita de la germana polico, haltiganta provon kontraŭleĝe vendi ĝin
* [[2007]]: [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]]: en [[flughaveno]] oni unuafoje uzis radiografiilon por ekzameni vestaĵon de pasaĝeroj helpe de [[Ikso-radioj]]
* [[2011]]: Post 19 jaroj oni nuligis en [[Alĝerio]] la [[krizostato]]n; [[striko]] en tuta [[Grekio]]
* [[2013]]: En [[Stokholmo]] rusia [[atletiko|atletikistino]] [[Jelena Isinbajeva]] akiris kun rezulto 5,01 m subtegmentan mondrekordon pri [[stanga altsalto]]
* [[2014]]: En [[Soĉi]] finiĝis [[Vintra Olimpiko 2014|Vintra Olimpiko]]
* [[2023]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]; ĉefministro de [[Hispanio]] Pedro Sanchez vizitis [[Kievo]]n, anoncinte transdonon de 10 [[tanko]]j; [[Nederlando]] decidis sendi al Ukrainio ankoraŭ du misiojn de spertuloj pri [[jurmedicino]]; membroj de [[G7]] transdonos al Ukrainio 39 mld da dolaroj por ekonomia helpo, kaj la registaro de [[Italio]] 360 mln da eŭroj por [[rifuĝinto]]j

== Naskiĝoj ==
* [[1417]]: [[Paŭlo la 2-a]], papo (m. [[1471]])
* [[1417]]: [[Ludoviko la 9-a (Bavario)|Ludoviko la 9-a]], duko de [[Bavario-Landshut]] (m. [[1479]])
* [[1443]]: [[Matiaso la 1-a Korvino]], reĝo de Hungario (m. [[1490]])
* [[1633]]: [[Samuel Pepys]], angla oficisto kaj verkisto inventinta sekretan [[skribo]]n (m. [[1703]])
* [[1649]]: (bapto) [[John Blow]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1708]])
* [[1664]]: [[Georg Dietrich Leyding]], germana komponisto, membro de la [[Nordgermana Orgenskolo]] (m. [[1710]])
* [[1682]]: [[Christian (Saksio-Weißenfels)|Christian]], germana duko de la elektoprinca princlando [[Saksio-Weißenfels]] (m. [[1736]])
* [[1685]]: [[Georg Friedrich Händel]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1759]])
* [[1705]]: [[Johann Friedrich Christoph Ernesti]], germana teologo kaj ĉefbibliotekisto (m. [[1758]])
* [[1781]]: [[Sophie Schröder]], germana aktorino (m. [[1868]])
* [[1800]]: [[Sir William Jardine|William Jardine]], skota [[natura historio|naturhistoriisto]], aŭtoro de nomigo de nombraj birdospecioj (m. [[1874]])
* [[1807]]: [[Carl Friedrich Keil]], germana protestantisma teologo, komentisto de ''[[Malnova Testamento]]'' kaj ''[[Nova Testamento]]'' (m. [[1888]])
* [[1840]]: [[Carl Menger]], aŭstra ekonomikisto, fondinto de la [[aŭstria skolo de ekonomiko]] (m. [[1921]])
* [[1849]]: [[Karl Buchholz]], germana pentristo (m. [[1889]])
* [[1850]]: [[Julian Ochorowicz]], pola filozofo, psikologo, poeto, publicisto kaj [[inventisto]], esploristo de [[mediumeco]], pioniro de eksperimenta psikologio, hipnotologio, radiofonio, televido kaj [[parapsikologio]] (m. [[1917]])
* [[1853]]: [[Otto Güthling]], germana filologo, tradukisto, kreinto de vortaroj (m. [[1931]])
* [[1855]]: [[Maurice Bloomfield]], pola judo, usona lingvisto, [[sanskrito]]logo (m. [[1928]])
* [[1860]]: [[Szidor Bátor]], hungara komponisto (m. [[1929]])
* [[1864]]: [[Richard Wiesel]], germana kuracisto (m. [[1943]])
* [[1886]]: [[W.E.B. DuBois]], usona civilrajta gvidanto (m. [[1963]])
* [[1872]]: [[Sándor Csukovits]], hungara literaturhistoriisto kaj tradukisto (m. [[1943]])
* [[1873]]: [[Viktor Wasylkievicz]], hungara pastro kaj instruisto (m. [[1922]])
* [[1873]]: [[Liang Kiĉao]], ĉina ĵurnalisto, filozofo kaj reformisto, apoganto de la [[konstitucia monarkio]] (m. [[1929]])
* [[1878]]: [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ]], rusa pentristo kaj artteoriulo, fondinto de [[suprematismo]] (m. [[1935]])
* [[1883]]: [[Karl Jaspers]], germana-svisa psikiatro kaj filozofo, kontribuinta al [[diagnozo]] de [[psikozo]]j, reprezentanto de [[ekzistadismo]], okupiĝinta pri [[ento]] (m. [[1969]])
* [[1884]]: [[Kazimierz Funk]], pola biokemiisto, malkovrinto de [[tiamino]], aŭtoro de la [[nocio]] [[vitamino]] (m. [[1967]])
* [[1885]]: [[Catharina J. Roskes-Dirksen]], nederlanda esperantistino, sekretariino de [[Vegetarismo|Vegetarana]] Esperanto-Ligo, premiita ĉe [[Internaciaj Floraj Ludoj]] (m. nekonata)
* [[1889]]: [[Ede Bresztovszky]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1963]])
* [[1891]]: [[Georgo Deŝkin]], rusia oficisto kaj poeto, kunfondinto de Vilna Esperanto-societo, [[delegito de UEA]], aŭtoro de ''[[Versaĵoj]]'' (m. [[1967]])
* [[1895]]: [[György Csanády]], hungara poeto, aŭtoro de teksto de [[sikuloj|sikula]] himno (m. [[1952]])
* [[1897]]: [[Vilma Bákay]] rumania hungara taglibristino (m. [[2001]])
* [[1899]]: [[Erich Kästner]], germana verkisto aparteninta al [[Socia realismo]], aŭtoro de libroj por [[infano]]j (m. [[1974]])
* [[1899]]: [[Elisabeth Langgässer]], germana verkistino apartenanta al [[Revivigo katolika (literaturo)|Revivigo katolika]] (m. [[1950]])
* [[1903]]: [[Julius Fučík]], ĉeĥa ĵurnalisto (m. [[1943]])
* [[1907]]: [[Sándor Debreczy]], rumania hungara pedagogo, verkisto (m. [[1978]])
* [[1910]]: [[Piroska Makkai]], rumania hungara pentristino (m. [[1988]])
* [[1911]]: [[Yokaanam]], brazila kuracisto, inĝeniero kaj aviadisto disvastiganta [[spiritismo]]n kaj [[esperanto]]n (m. [[1986]])
* [[1911]]: [[Lajos Mráz]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. nekonata)
* [[1915]]: [[Paul Tibbets]], usona militaviadisto de [[atombombo|atombomba]] atako de [[Hiroŝimo]] (m. [[2007]])
* [[1915]]: [[Janusz Durko]], pola historiisto pri [[Varsovio]] kaj [[laborista movado]], [[arkivisto]], [[muzeologo]], verkisto, profesoro, [[Justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (m. [[2017]])
* [[1917]]: [[József Sinka]], rumania hungara reformita eklezia verkisto (m.[[1988]])
* [[1920]]: [[András Domahidy]], hungara-aŭstralia verkisto kaj bibliotekisto, laborinta en [[Radio Libera Eŭropo]] (m. [[2012]])
* [[1922]]: [[György Gera]], hungara verkisto kaj tradukisto (m. [[1977]])
* [[1929]]: [[Aleksio la 2-a]], [[patriarko]] de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] (m. [[2008]])
* [[1929]]: [[Tihamér Vujicsics]], serba-hungara komponisto (m. [[1975]])
* [[1930]]: [[Jef Geeraerts]], flandra oficisto kaj verkisto vivinta en [[Belga Kongo]] (m. [[2015]])
* [[1936]]: [[Gusztáv Laczó]], hungara aktoro de [[Oradea]] (m. [[1990]])
*[[1936]]: [[Wilfrid Bach]], germana klimatologo
* [[1938]]: [[Jiří Menzel]], ĉeĥa reĝisoro, scenaristo kaj aktoro
* [[1940]]: [[Peter Fonda]], usona aktoro kaj reĝisoro (m. [[2019]])
* [[1942]]: [[Miklós Recsenyédi Fekete]], rumania hungara/hungara ĵurnalisto, verkisto
* [[1949]]: [[César Aira]], argentina verkisto kaj tradukisto
* [[1954]]: [[Viktor Juŝĉenko]], ĉefministro kaj prezidento de Ukrainio
* [[1956]]: [[Zsombor Bálint]], rumania hungara skulptisto kaj ceramikisto
* [[1960]]: [[Naruhito]], japana imperiestro
* [[1965]]: [[Helena Suková]], ĉeĥa-monaka tenisistino
* [[1970]]: [[Marie-Josée Croze]], kanada aktorino
* [[1975]]: [[Natalia Verbeke]], hispana aktorino
* [[1992]]: [[Casemiro]] aŭ plennome ''Carlos Henrique Casimiro'', brazila futbalisto
* [[1994]]: [[Dakota Fanning]], usona aktorino
* [[2012]]: [[Estelle (Svedio)|Estelle]], sveda [[tronsukcedo|tronsukcedistino]]

== Mortoj ==
* [[155]]: [[Polikarpo]], episkopo de [[Smirno]], kristana sanktulo apartenanta al [[Apostolaj Patroj]] (n. [[69]])
* [[1072]]: [[Pier Damiani]], itala eremito kaj episkopo, [[doktoro de eklezio]], katolika sanktulo (n. [[1007]])
* [[1270]]: [[Sankta Izabela de Francio]], filino de la franca reĝo [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatulino (n. [[1225]])
* [[1447]]: [[Eŭgeno la 4-a]], papo, konata de [[Florenco|Florenca]] unio kun [[Ortodoksa Kristana Eklezio]] (n. [[1383]])
* [[1447]]: [[Humphrey, duko de Gloucester]], angla duko, patrono de [[humanismo|humanistoj]] (n. [[1390]])
* [[1476]]: [[Pietro Mocenigo]], [[doĝo]] de Venecio, [[admiralo]] (n. [[1406]])
* [[1603]]: [[Andrea Cesalpino]], itala [[natura historio|naturisto]], botanikisto, kuracisto, filozofo (n. [[1519]])
* [[1603]]: [[François Viète]], franca [[matematikisto]] kaj [[kriptografio|kriptografo]], konata de la [[formuloj de Viète]] (n. [[1540]])
* [[1662]]: [[Johann Crüger]], germana komponisto (n. [[1598]])
* [[1704]]: [[Georg Muffat]], aŭstra komponisto kaj orgenisto (n. [[1653]])
* [[1765]]: [[Nikolaus Dietrich Giseke]], germana teologo kaj verkisto (n. [[1724]])
* [[1766]]: [[Stanisław Leszczyński]], pola reĝo, filozofo kaj verkisto, duko de [[Loreno]] (n. [[1677]])
* [[1792]]: [[Joshua Reynolds]], angla pentristo kaj portretisto (n. [[1723]])
* [[1803]]: [[Praskovia Kovaljova]], rusa aktorino, grafino Ŝeremeteva (n. [[1768]])
* [[1821]]: [[John Keats]], angla poeto, reprezentanto de [[romantikismo]], enestanta en ''[[Tutmonda sonoro]]'' (n. [[1795]])
* [[1830]]: [[Jan Piotr Norblin]], pola-franca pentristo, desegnisto, grafikisto, patro de la pola [[ĝenropentraĵo]] (n. [[1745]])
* [[1834]]: [[Karl Ludwig von Knebel]], germana verkisto kaj [[tradukisto]] de la [[klasika literaturo]] (n. [[1744]])
* [[1828]]: [[Mihály Fazekas]], hungara poeto, botanikisto (n. [[1766]])
* [[1848]]: [[John Quincy Adams]], prezidento de Usono, por-[[indianoj|indiana]] aganto (n. [[1767]])
* [[1848]]: [[Wilhelmine Reichard]], germana aerostato-pilotino (n. [[1788]])
* [[1855]]: [[Carl Friedrich Gauss]], germana matematikisto, fizikisto, astronomo kaj [[geodezio|geodeziisto]], kontribuinta al [[nombroteorio]], [[algebro]], [[statistiko]], [[analitiko]], [[diferenciala geometrio]], [[terfiziko]], [[mekaniko]], [[elektrostatiko]], [[matrico|matriciko]] kaj [[optiko]] (n. [[1777]])
* [[1858]]: [[Maria Barjatinskaja]], germana-ruslanda mecenatino kaj filantropino (n. [[1792]])
* [[1859]]: [[Zygmunt Krasiński]], [[pola literaturo|pola verkisto]] kaj filozofo (n. [[1812]])
* [[1875]]: [[Jean-Baptiste Camille Corot]], franca pentristo (n. [[1796]])
* [[1892]]: [[József Arenstein]], hungara instruisto, matematikisto, meteologo, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (n. [[1816]])
* [[1901]]: [[Ernst Heinrich Kohl]], germana inĝeniero kaj fervoja majstro (n. [[1805]])
* [[1902]]: [[Ödön Nemes]], hungara verkisto kaj pedagogo (n. [[1847]])
* [[1908]]: [[Svatopluk Čech]], ĉeĥa poeto kaj satira verkisto (n. [[1846]])
* [[1918]]: [[Noman Çelebicihan]], [[krime-tataroj|krime-tatara]] politikisto, socia aganto kaj poeto, ĉefministro de Krimea Popola Respubliko, [[muftio]] de [[Krimeo|krimeaj]] islamanoj, [[kontraŭkomunismo|kontraŭkomunisto]] (n. [[1885]])
* [[1930]]: [[Horst Wessel]], germana muzikisto kaj [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazio]], aŭtoro de teksto por ''[[Horst Wessel Lied]]'' (n. [[1907]])
* [[1932]]: [[László Lukács (politikisto)|László Lukács]], hungara politikisto, ĉefministro (n. [[1850]])
* [[1934]]: [[Edward Elgar]], angla komponisto, reprezentanto de [[malfruromantikismo]] (n. [[1857]])
* [[1942]]: [[Béla Pettkó]], hungara historiisto kaj arkivisto esplorinta arkivejon de [[Vatikano]] (n. [[1863]])
* [[1944]]: [[Leo Baekeland]], flandra kemiisto, inventisto de [[bakelito]] (n. [[1863]])
* [[1945]]: [[Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj]], rusia, soveta verkisto (n. [[1883]])
* [[1955]]: [[Paul Claudel]], franca poeto, dramisto kaj diplomato (n. [[1868]])
* [[1965]]: [[Stan Laurel]], angla-usona komikulo (n. [[1890]])
* [[1968]]: [[Jenő Dálnoki Veress]], hungara pastro (n. [[1882]])
* [[1970]]; [[Jenő Nádor]], hungara ĵurnalisto (n. [[1892]])
* [[1974]]: [[George Van Biesbroeck]], belga-usona astronomo malkovrinta 16 [[asteroido]]jn (n. [[1880]])
* [[1976]]: [[L.S. Lowry]], brita pentristo (n. [[1887]])
* [[1986]]: [[Miklós Asztalos]], hungara historiisto, verkisto (n. [[1886]])
* [[1995]]: [[James Herriot]], angla [[bestokuracisto]], aŭtoro de filmigataj libroj (n. [[1916]])
* [[1999]]: [[Géza Gergely (reĝisoro)|Géza Gergely]], rumania hungara reĝisoro (n. [[1929]])
* [[2000]]: [[Ofra Haza]], israela kantistino, komponistino kaj aktorino (n. [[1957]])
* [[2002]]: [[Kurt Kauter]], germana verkisto, kunfondinto de [[paca movado]] (n. [[1913]])
* [[2007]]: [[Heinz Berggruen]], germana-usona artkolektisto (n. [[1914]])
* [[2008]]: [[Janez Drnovšek]], ĉefministro kaj prezidento de Slovenio (n. [[1950]])
* [[2009]]: [[Ádám Anavi]], rumania hungara poeto (n. [[1909]])
* [[2010]]: [[Orlando Zapata Tamayo]], kuba [[masonisto]], [[tubisto]] kaj [[disidento]], [[malliberulo de konscienco]] (n. [[1967]])
* [[2011]]: [[Nirmala Srivastava]], barata doktorino pri filozofio kaj medicino, fondintino de sahaĝa [[jogo]] (n. [[1923]])
* [[2013]]: [[Julien Ries]], belga kardinalo, [[antropologio|antropologo]] kaj [[orientalisto]], historiisto pri [[religio]]j (n. [[1920]])
* [[2019]]: [[Ira Gitler]], usona [[ĵazo|ĵazĵurnalisto]], historiisto kaj verkisto (n. [[1928]])
* [[2019]]: [[Anke Besser-Güth]], germana skulptistino (n. [[1940]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Romkatolika Kalendaro]]: memoro de [[Sankta Polikarpo]], [[episkopo]] kaj [[martiro]]; [[sankta Izabela de Francio]], filino de [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatigita
* [[Nacia tago]] en [[Brunejo]]
* [[Nacia tago]] en [[Gujano]], ''Republic Day''
* [[Rusio]]: ''Tago de Defendantoj de Patrujo'' omaĝe al fondiĝo de la [[Ruĝa Armeo]] ([[feritago]])

== Tagoj de [[semajno]] ==
La '''23-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):
* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]];
{{Projektoj|wikinewscat=23-a de februaro}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]].

[[Kategorio:23-a de februaro| ]]
[[Kategorio:Februaro|23]]
[[Kategorio:23-a tago de la monato|#02]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0223]]</text>
      <sha1>netzd74jmzbcjwv89bs9koenasioqx4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365184</id>
      <parentid>9365183</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:10:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ 1846 + 1863</comment>
      <origin>9365184</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27955" sha1="4r7wmb7n1173tnc3owkz5wakclgb0r3" xml:space="preserve">{{KalendaroFebruaro}}
{{februaro}}
La '''23-a de februaro''' estas la 54-a tago de la jaro laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 311 tagoj restas (312 en superjaroj).
 
Je la 23-a de februaro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[303]]: [[Persekutado de kristanoj]]: komenco de ok-jara [[persekutado de Diokleciano]] - [[romia imperiestro]] [[Diokleciano]] ordonis detruon de kristana [[preĝejo]] en Nicomedia (ĉefurbo de [[Bitinio]])
* [[532]]: [[Istanbulo]]: konstruado de [[Hagia Sofia]] komenciĝis - laŭ decido de la imperiestro de [[Bizanca imperio]] [[Justiniano la 1-a]]
* [[632]]: Lasta [[prediko]] de [[Mohamedo]]
* [[1280]]: Venko de polaj [[kavaliro]]j super rusa-[[tataroj|tatara]] armeo en batalo de Goźlice (proksime al [[Koprzywnica]])
* [[1455]]: Unua [[Biblio de Gutenberg]] estas presata
* [[1539]]: Nupto de pola reĝidino [[Izabela (Hungario)|Izabela]] kun hungara reĝo [[Johano la 1-a (Hungario)|Johano la 1-a]]
* [[1651]]: Ribelo de [[Bohdan Ĥmelnickij|Ĥmelnickij]] kontraŭ la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]: venko de kronaj trupoj en kvartaga batalo apud Krasne (nun en [[Vinica provinco]])
* [[1660]]: [[Karolo la 11-a (Svedio)|Karolo la 11-a]] iĝis reĝo de Svedio
* [[1668]]: Viena palaco [[Hofburg]], la sidejo de aŭstriaj regantoj, bruliĝis
* [[1766]]: Post morto de la pola reĝo [[Stanisław Leszczyński]], ĝisvive regata de li [[Loreno]] enkorpiĝis al [[Francio]]
* [[1778]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: prusa oficiro [[Friedrich Wilhelm von Steuben]] alvenis kiel volontulo al [[Kontinenta Armeo]]
* [[1797]]: Nesukcesa invado de franca armeo kontraŭ [[Britio]]
* [[1807]]: [[Napoleonaj Militoj]]: pola generalo [[Jan Henryk Dąbrowski]] konkeris [[Tczew]]
* [[1820]]: [[Argentino]]: [[Traktato Pilar|Traktato de Pilar]] subskribita i.a. de [[Manuel de Sarratea]]
* [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: venko de [[poloj|polaj]] ribelantoj en batalo de [[Nowogród (regiono Podlaskie)|Nowogród]]
* [[1836]]: [[Respubliko Teksaso]]: [[Batalo de la Alamo]] komenciĝis
* [[1846]]: [[Kamparana ribelo]]: post tri tagoj falis ribelo en polaj [[distrikto Nowy Targ]] kaj [[distrikto Tatroj]]
* [[1854]]: [[Konvencio]] de [[Oranĝo (rivero)|Oranĝa Rivero]] estis subskribita en [[Bloemfontein]], kun brita konsento pri sendependeco de [[Oranĝa Libera Ŝtato]]
* [[1863]]: [[Januara ribelo]] kontraŭ [[Rusia imperio]]: post du malvenkoj generalo [[Ludwik Mierosławski|L. Mierosławski]] forlasis [[Kongresa Pollando|Kongresan Pollandon]] kaj rezignis pri [[diktatoreco]] super la [[insurekcio]]
* [[1875]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[143 Adrio|Adrio]]
* [[1886]]: Usona [[inventisto]] Charles Martin Hall malkovris malmultekostan metodon por produkti [[aluminio]]n
* [[1887]]: Oni malpermesis [[importo]]n de ĉina [[opio]] al Usono
* [[1893]]: [[Rudolf Diesel]] patentigis [[dizelmotoro]]n
* [[1898]]: [[Émile Zola]] estis malliberigita en [[Francio]] post publikigo de la artikolo ''[[J'accuse]]'', en kiu li defendas [[Alfred Dreyfus]]
* [[1903]]: [[Usono]] kaj [[Kubo]] interkonsentis pri [[luo]] de parto de la [[Golfo de Guantanamo]] por funkciigi i.a. [[Usona Ŝipbazo ĉe la Golfo de Gvantanamo|Usonan Ŝipbazon ĉe la Golfo de Gvantanamo]]
* [[1904]]: [[Usono]], kontraŭ 10 milionoj da [[usona dolaro|dolaroj]], gajnis kontrolon super la [[Panama kanalo]] starigante Kanalan Komisionon pri kontrolo de [[Zono de la Kanalo de Panamo]]
* [[1905]]: [[Rotario|Rotario Internacia]] fondiĝis
* [[1909]]: En [[Nov-Skotio]] ekflugis unua en [[Kanado]] [[aviadilo]], kies kunkonstruinto estis [[Alexander Graham Bell]]
* [[1917]]: [[Februara revolucio]] kontraŭ caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] komenciĝis (8-a de marto laŭ la [[Gregoria kalendaro]]); [[Unua Mondmilito]]: [[Benito Mussolini]] estis serioze vundita dum bataloj en valo de la rivero [[Soĉa]]
* [[1918]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Imperia Germanio]] proponis al [[Rusio]] packondiĉojn, laŭ kiuj regopovoj de [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] devus agnoski [[sendependeco]]n de [[Latvio]], [[Litovio]], [[Estonio]], [[Finnlando]] kaj [[Ukrainio]], kaj subskribi [[pactraktato]]n kun Ukrainio; Laborista-Kamparana [[Ruĝa Armeo]] en [[Rusio]] ekkreata
* [[1919]]: [[Benito Mussolini]] formis [[Nacifaŝisma Partio|Nacifaŝisman Partion]] de [[Italio]]
* [[1920]]: Reprezentantoj de [[Dua Pola Respubliko|Pollando]] kaj [[Belorusa Popola Respubliko]] subskribis en [[Rigo]] interkonsenton pri komuna batalo kontraŭ [[bolŝevikoj]]
* [[1922]]: [[Rusia malsatego de 1921|Rusia malsatego]]: registaro decidis forpreni de la [[templo]]j preĝejajn valoraĵojn por la bezonoj de [[malsatego|malsatuloj]]
* [[1927]]: [[Necerteca principo de Heisenberg]] estis formulita en letero de [[Werner Heisenberg]] al [[Wolfgang Pauli]]
* [[1930]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Vilno]] ĉe [[Universitato Vilno|Universitato al Stefan Batory]] ekfunkciis Scienc-Esplora [[Instituto]] pri [[Orienta Eŭropo]]
* [[1932]]: En unu vilaĝo de [[Moldava Soveta Socialisma Respubliko]] oni pafmortigis 40 [[kulako]]jn
* [[1934]]: [[Leopoldo la 3-a (Belgio)|Leopoldo la 3-a]] iĝis reĝo de la Belgoj
* [[1935]]: [[Paragvajo]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]]; [[Nikolaj Jeĵov]], estonta ĉefo de [[NKVD]], estis nomumita prezidanto de partia kontrolkomisiono ĉe la [[Komunista Partio de Sovetunio]]
* [[1938]]: [[Haveno]] en [[Tel-Avivo]] ekfunkciis
* [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: en la [[Norda Maro]] brita [[destrojero]] ''HMS Gurkha'' sinkigis germanan [[submarŝipo]]n U-52 - 42 maristoj pereis; [[Dogger-benko]]: ekspedicio de 6 germanaj [[destrojero]]j, direktita kontraŭ britaj fiŝistaj ŝipoj en la tagoj 22-a ĝis la 23-a de februaro, estis atakita de la propraj [[bombaviadilo]]j - poste perdis 2 unuojn sur la britaj [[mino]]j; soveta registaro transdonis al Finnlando packondiĉojn: redono de [[Karelio|Karelia]] [[istmo]], norda kaj orienta bordoj de la lago [[Ladoga (lago)|Ladoga]] kun luo de la duoninsulo [[Hanko]]
* [[1941]]: En [[Poznano]]/Posen fondiĝis [[konspiro|konspira]] Komunista Partio de Pollando; [[Projekto Manhattan]]: skipo gvidata de [[Glenn Theodore Seaborg]] unuan fojon produktis [[plutonio]]n; batalo pri konvojo OB-289 komencita (ĝis la 25-a de februaro estis sinkigitaj 3 ŝipoj)
* [[1942]]: japana [[submarŝipo]] bombardis [[Naftorafinado|naftorafinejon]] en [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara]] - unua japana atako al kontinenta objekto; sur [[Nigra Maro]] sinkis [[ŝipo]] &quot;Struma&quot;, erare [[torpedo|torpedita]] de soveta [[submarŝipo]] - sur ĝia ferdeko estis 769 rumanaj [[judoj]]; [[Filipinoj]]: ĉefkomandanto de usonaj armeaj fortoj generalo [[Douglas MacArthur]] ricevis ordonon foriri al [[Aŭstralio]]
* [[1943]]: en [[Aŭŝvico]] germanaj unuoj per injekto de [[fenolo]] murdis 33 polajn [[knabo]]jn kaj en distrikto Kostopol ([[Volinio]]) masakris plimulton de [[poloj]] en 11 vilaĝoj
* [[1944]]: taĉmentoj de la [[ruĝa armeo]] apud Volodimir devigis germanojn retiriĝi; komenciĝis deportado de la [[ĉeĉenoj]] kaj [[inguŝoj]] al [[Kazaĥa SSR]]; nokte [[Luftwaffe]] atakis [[Londono]]n (185 [[atakaviadilo]]j)
* [[1945]]: [[Ruĝa armeo]] kun helpo de polaj volontuloj finis liberigon de [[Poznano]] - germana [[garnizono]] en [[citadelo]] kapitulacis (nokte de la 22-a/23-a de februaro); en [[Distrikto Vilno]] dum [[NKVD]]-traserĉo en la batalo okazis batalo kontraŭ taĉmento de la [[Pola Enlanda Armeo]] — pereis 53 partizanoj; [[Hisante la flagon en Iwo Jima|usonanoj fiksis sian flagon]] sur la japana insulo [[Iwo Jima]]; unua usona aeratako kontraŭ [[Tokio]] kun uzo de [[brulbombo]]j; [[Turkio]] deklaris militon al [[Nazia Germanio]]; germana urbo [[Pforzheim]] estis neniigita de 379 britaj [[bombaviadilo]]j - pereis 31% de loĝantaro kaj detruiĝis 83% de konstruaĵoj.
* [[1946]]: [[Ruĝa Armeo]] estas alinomita al la [[Soveta Armeo]]
* [[1947]]: [[Internacia Organizaĵo por Normigado]] estis fondita
* [[1951]]: Usona [[premiero]] de la filmo ''[[Quo Vadis?]]''
* [[1954]]: Unuafoje oni donis al infanoj [[vakcino]]n kontraŭ [[poliomjelito]], inventitan de [[Hilary Koprowski]]
* [[1957]]: [[Hungara Televido]] ekfunkciis - oficiale la 1-an de majo
* [[1958]]: Kubaj rebelintoj forkondukis argentinanon [[Juan Manuel Fangio]], piloton de [[Formulo 1]], kiun ili liberigis sekvan tagon
* [[1965]]: [[Botanika ĝardeno]] de [[Universitato Maria Curie-Skłodowska]] en [[Lublin]] estis malfermita
* [[1970]]: [[Sudameriko]]: Kooperativa Respubliko [[Gujano]] fondita - pli frue [[Brita Gujano]]
* [[1978]]: [[Pollando]]: en [[Katowice]] fondiĝis Komitato de la [[Liberaj Sindikatoj de Supra Silezio]]
* [[1981]]: [[Puĉo en Hispanio en 1981|Puĉo en Hispanio]]: taĉmentoj de [[Guardia Civil (Hispanio)|Guardia Civil]] konkeris [[Congreso de los Diputados|Kongresejon]] kaj malliberigis parlamentanojn en [[Madrido]]
* [[1982]]: [[Gronlando]]: 53% de loĝantoj referendumis pri forlaso de [[Eŭropa Unio]]; [[Milita stato en Pollando]]: en [[Varsovio]] oni rekomencis proceson de gvidantoj de la [[Konfederacio de Sendependa Pollando]] akuzitaj pri kontraŭŝtata agado
* [[1987]]: [[Supernovao]] [[SN-1987a]] eksplodis en la [[Granda Magelana Nubo]] - videbla [[nudokule]]
* [[1998]]: Pola prezidento [[Aleksander Kwaśniewski]] en [[Varsovio]] kaj papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en [[Vatikano]] ratifis [[konkordato]]n inter [[Pollando]] kaj Vatikano
* [[1991]]: Armea [[puĉo]] en [[Tajlando]]
* [[2001]]: Pola skisaltisto [[Adam Małysz]] gajnis oran medalon en konkurso dum la [[Monda ĉampionado pri nordia skiado]] en finna urbo [[Lahti]]
* [[2002]]: Revolucia grupo [[FARK]] kidnapis [[Íngrid Betancourt]], aktivistinon por [[homaj rajtoj]] kaj kandidatinon por prezidentino de [[Kolombio]]; [[Ĉieldisko de Nebra]] estis reprenita de la germana polico, haltiganta provon kontraŭleĝe vendi ĝin
* [[2007]]: [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]]: en [[flughaveno]] oni unuafoje uzis radiografiilon por ekzameni vestaĵon de pasaĝeroj helpe de [[Ikso-radioj]]
* [[2011]]: Post 19 jaroj oni nuligis en [[Alĝerio]] la [[krizostato]]n; [[striko]] en tuta [[Grekio]]
* [[2013]]: En [[Stokholmo]] rusia [[atletiko|atletikistino]] [[Jelena Isinbajeva]] akiris kun rezulto 5,01 m subtegmentan mondrekordon pri [[stanga altsalto]]
* [[2014]]: En [[Soĉi]] finiĝis [[Vintra Olimpiko 2014|Vintra Olimpiko]]
* [[2023]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]; ĉefministro de [[Hispanio]] Pedro Sanchez vizitis [[Kievo]]n, anoncinte transdonon de 10 [[tanko]]j; [[Nederlando]] decidis sendi al Ukrainio ankoraŭ du misiojn de spertuloj pri [[jurmedicino]]; membroj de [[G7]] transdonos al Ukrainio 39 mld da dolaroj por ekonomia helpo, kaj la registaro de [[Italio]] 360 mln da eŭroj por [[rifuĝinto]]j

== Naskiĝoj ==
* [[1417]]: [[Paŭlo la 2-a]], papo (m. [[1471]])
* [[1417]]: [[Ludoviko la 9-a (Bavario)|Ludoviko la 9-a]], duko de [[Bavario-Landshut]] (m. [[1479]])
* [[1443]]: [[Matiaso la 1-a Korvino]], reĝo de Hungario (m. [[1490]])
* [[1633]]: [[Samuel Pepys]], angla oficisto kaj verkisto inventinta sekretan [[skribo]]n (m. [[1703]])
* [[1649]]: (bapto) [[John Blow]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1708]])
* [[1664]]: [[Georg Dietrich Leyding]], germana komponisto, membro de la [[Nordgermana Orgenskolo]] (m. [[1710]])
* [[1682]]: [[Christian (Saksio-Weißenfels)|Christian]], germana duko de la elektoprinca princlando [[Saksio-Weißenfels]] (m. [[1736]])
* [[1685]]: [[Georg Friedrich Händel]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1759]])
* [[1705]]: [[Johann Friedrich Christoph Ernesti]], germana teologo kaj ĉefbibliotekisto (m. [[1758]])
* [[1781]]: [[Sophie Schröder]], germana aktorino (m. [[1868]])
* [[1800]]: [[Sir William Jardine|William Jardine]], skota [[natura historio|naturhistoriisto]], aŭtoro de nomigo de nombraj birdospecioj (m. [[1874]])
* [[1807]]: [[Carl Friedrich Keil]], germana protestantisma teologo, komentisto de ''[[Malnova Testamento]]'' kaj ''[[Nova Testamento]]'' (m. [[1888]])
* [[1840]]: [[Carl Menger]], aŭstra ekonomikisto, fondinto de la [[aŭstria skolo de ekonomiko]] (m. [[1921]])
* [[1849]]: [[Karl Buchholz]], germana pentristo (m. [[1889]])
* [[1850]]: [[Julian Ochorowicz]], pola filozofo, psikologo, poeto, publicisto kaj [[inventisto]], esploristo de [[mediumeco]], pioniro de eksperimenta psikologio, hipnotologio, radiofonio, televido kaj [[parapsikologio]] (m. [[1917]])
* [[1853]]: [[Otto Güthling]], germana filologo, tradukisto, kreinto de vortaroj (m. [[1931]])
* [[1855]]: [[Maurice Bloomfield]], pola judo, usona lingvisto, [[sanskrito]]logo (m. [[1928]])
* [[1860]]: [[Szidor Bátor]], hungara komponisto (m. [[1929]])
* [[1864]]: [[Richard Wiesel]], germana kuracisto (m. [[1943]])
* [[1886]]: [[W.E.B. DuBois]], usona civilrajta gvidanto (m. [[1963]])
* [[1872]]: [[Sándor Csukovits]], hungara literaturhistoriisto kaj tradukisto (m. [[1943]])
* [[1873]]: [[Viktor Wasylkievicz]], hungara pastro kaj instruisto (m. [[1922]])
* [[1873]]: [[Liang Kiĉao]], ĉina ĵurnalisto, filozofo kaj reformisto, apoganto de la [[konstitucia monarkio]] (m. [[1929]])
* [[1878]]: [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ]], rusa pentristo kaj artteoriulo, fondinto de [[suprematismo]] (m. [[1935]])
* [[1883]]: [[Karl Jaspers]], germana-svisa psikiatro kaj filozofo, kontribuinta al [[diagnozo]] de [[psikozo]]j, reprezentanto de [[ekzistadismo]], okupiĝinta pri [[ento]] (m. [[1969]])
* [[1884]]: [[Kazimierz Funk]], pola biokemiisto, malkovrinto de [[tiamino]], aŭtoro de la [[nocio]] [[vitamino]] (m. [[1967]])
* [[1885]]: [[Catharina J. Roskes-Dirksen]], nederlanda esperantistino, sekretariino de [[Vegetarismo|Vegetarana]] Esperanto-Ligo, premiita ĉe [[Internaciaj Floraj Ludoj]] (m. nekonata)
* [[1889]]: [[Ede Bresztovszky]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1963]])
* [[1891]]: [[Georgo Deŝkin]], rusia oficisto kaj poeto, kunfondinto de Vilna Esperanto-societo, [[delegito de UEA]], aŭtoro de ''[[Versaĵoj]]'' (m. [[1967]])
* [[1895]]: [[György Csanády]], hungara poeto, aŭtoro de teksto de [[sikuloj|sikula]] himno (m. [[1952]])
* [[1897]]: [[Vilma Bákay]] rumania hungara taglibristino (m. [[2001]])
* [[1899]]: [[Erich Kästner]], germana verkisto aparteninta al [[Socia realismo]], aŭtoro de libroj por [[infano]]j (m. [[1974]])
* [[1899]]: [[Elisabeth Langgässer]], germana verkistino apartenanta al [[Revivigo katolika (literaturo)|Revivigo katolika]] (m. [[1950]])
* [[1903]]: [[Julius Fučík]], ĉeĥa ĵurnalisto (m. [[1943]])
* [[1907]]: [[Sándor Debreczy]], rumania hungara pedagogo, verkisto (m. [[1978]])
* [[1910]]: [[Piroska Makkai]], rumania hungara pentristino (m. [[1988]])
* [[1911]]: [[Yokaanam]], brazila kuracisto, inĝeniero kaj aviadisto disvastiganta [[spiritismo]]n kaj [[esperanto]]n (m. [[1986]])
* [[1911]]: [[Lajos Mráz]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. nekonata)
* [[1915]]: [[Paul Tibbets]], usona militaviadisto de [[atombombo|atombomba]] atako de [[Hiroŝimo]] (m. [[2007]])
* [[1915]]: [[Janusz Durko]], pola historiisto pri [[Varsovio]] kaj [[laborista movado]], [[arkivisto]], [[muzeologo]], verkisto, profesoro, [[Justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (m. [[2017]])
* [[1917]]: [[József Sinka]], rumania hungara reformita eklezia verkisto (m.[[1988]])
* [[1920]]: [[András Domahidy]], hungara-aŭstralia verkisto kaj bibliotekisto, laborinta en [[Radio Libera Eŭropo]] (m. [[2012]])
* [[1922]]: [[György Gera]], hungara verkisto kaj tradukisto (m. [[1977]])
* [[1929]]: [[Aleksio la 2-a]], [[patriarko]] de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] (m. [[2008]])
* [[1929]]: [[Tihamér Vujicsics]], serba-hungara komponisto (m. [[1975]])
* [[1930]]: [[Jef Geeraerts]], flandra oficisto kaj verkisto vivinta en [[Belga Kongo]] (m. [[2015]])
* [[1936]]: [[Gusztáv Laczó]], hungara aktoro de [[Oradea]] (m. [[1990]])
*[[1936]]: [[Wilfrid Bach]], germana klimatologo
* [[1938]]: [[Jiří Menzel]], ĉeĥa reĝisoro, scenaristo kaj aktoro
* [[1940]]: [[Peter Fonda]], usona aktoro kaj reĝisoro (m. [[2019]])
* [[1942]]: [[Miklós Recsenyédi Fekete]], rumania hungara/hungara ĵurnalisto, verkisto
* [[1949]]: [[César Aira]], argentina verkisto kaj tradukisto
* [[1954]]: [[Viktor Juŝĉenko]], ĉefministro kaj prezidento de Ukrainio
* [[1956]]: [[Zsombor Bálint]], rumania hungara skulptisto kaj ceramikisto
* [[1960]]: [[Naruhito]], japana imperiestro
* [[1965]]: [[Helena Suková]], ĉeĥa-monaka tenisistino
* [[1970]]: [[Marie-Josée Croze]], kanada aktorino
* [[1975]]: [[Natalia Verbeke]], hispana aktorino
* [[1992]]: [[Casemiro]] aŭ plennome ''Carlos Henrique Casimiro'', brazila futbalisto
* [[1994]]: [[Dakota Fanning]], usona aktorino
* [[2012]]: [[Estelle (Svedio)|Estelle]], sveda [[tronsukcedo|tronsukcedistino]]

== Mortoj ==
* [[155]]: [[Polikarpo]], episkopo de [[Smirno]], kristana sanktulo apartenanta al [[Apostolaj Patroj]] (n. [[69]])
* [[1072]]: [[Pier Damiani]], itala eremito kaj episkopo, [[doktoro de eklezio]], katolika sanktulo (n. [[1007]])
* [[1270]]: [[Sankta Izabela de Francio]], filino de la franca reĝo [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatulino (n. [[1225]])
* [[1447]]: [[Eŭgeno la 4-a]], papo, konata de [[Florenco|Florenca]] unio kun [[Ortodoksa Kristana Eklezio]] (n. [[1383]])
* [[1447]]: [[Humphrey, duko de Gloucester]], angla duko, patrono de [[humanismo|humanistoj]] (n. [[1390]])
* [[1476]]: [[Pietro Mocenigo]], [[doĝo]] de Venecio, [[admiralo]] (n. [[1406]])
* [[1603]]: [[Andrea Cesalpino]], itala [[natura historio|naturisto]], botanikisto, kuracisto, filozofo (n. [[1519]])
* [[1603]]: [[François Viète]], franca [[matematikisto]] kaj [[kriptografio|kriptografo]], konata de la [[formuloj de Viète]] (n. [[1540]])
* [[1662]]: [[Johann Crüger]], germana komponisto (n. [[1598]])
* [[1704]]: [[Georg Muffat]], aŭstra komponisto kaj orgenisto (n. [[1653]])
* [[1765]]: [[Nikolaus Dietrich Giseke]], germana teologo kaj verkisto (n. [[1724]])
* [[1766]]: [[Stanisław Leszczyński]], pola reĝo, filozofo kaj verkisto, duko de [[Loreno]] (n. [[1677]])
* [[1792]]: [[Joshua Reynolds]], angla pentristo kaj portretisto (n. [[1723]])
* [[1803]]: [[Praskovia Kovaljova]], rusa aktorino, grafino Ŝeremeteva (n. [[1768]])
* [[1821]]: [[John Keats]], angla poeto, reprezentanto de [[romantikismo]], enestanta en ''[[Tutmonda sonoro]]'' (n. [[1795]])
* [[1830]]: [[Jan Piotr Norblin]], pola-franca pentristo, desegnisto, grafikisto, patro de la pola [[ĝenropentraĵo]] (n. [[1745]])
* [[1834]]: [[Karl Ludwig von Knebel]], germana verkisto kaj [[tradukisto]] de la [[klasika literaturo]] (n. [[1744]])
* [[1828]]: [[Mihály Fazekas]], hungara poeto, botanikisto (n. [[1766]])
* [[1848]]: [[John Quincy Adams]], prezidento de Usono, por-[[indianoj|indiana]] aganto (n. [[1767]])
* [[1848]]: [[Wilhelmine Reichard]], germana aerostato-pilotino (n. [[1788]])
* [[1855]]: [[Carl Friedrich Gauss]], germana matematikisto, fizikisto, astronomo kaj [[geodezio|geodeziisto]], kontribuinta al [[nombroteorio]], [[algebro]], [[statistiko]], [[analitiko]], [[diferenciala geometrio]], [[terfiziko]], [[mekaniko]], [[elektrostatiko]], [[matrico|matriciko]] kaj [[optiko]] (n. [[1777]])
* [[1858]]: [[Maria Barjatinskaja]], germana-ruslanda mecenatino kaj filantropino (n. [[1792]])
* [[1859]]: [[Zygmunt Krasiński]], [[pola literaturo|pola verkisto]] kaj filozofo (n. [[1812]])
* [[1875]]: [[Jean-Baptiste Camille Corot]], franca pentristo (n. [[1796]])
* [[1892]]: [[József Arenstein]], hungara instruisto, matematikisto, meteologo, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (n. [[1816]])
* [[1901]]: [[Ernst Heinrich Kohl]], germana inĝeniero kaj fervoja majstro (n. [[1805]])
* [[1902]]: [[Ödön Nemes]], hungara verkisto kaj pedagogo (n. [[1847]])
* [[1908]]: [[Svatopluk Čech]], ĉeĥa poeto kaj satira verkisto (n. [[1846]])
* [[1918]]: [[Noman Çelebicihan]], [[krime-tataroj|krime-tatara]] politikisto, socia aganto kaj poeto, ĉefministro de Krimea Popola Respubliko, [[muftio]] de [[Krimeo|krimeaj]] islamanoj, [[kontraŭkomunismo|kontraŭkomunisto]] (n. [[1885]])
* [[1930]]: [[Horst Wessel]], germana muzikisto kaj [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazio]], aŭtoro de teksto por ''[[Horst Wessel Lied]]'' (n. [[1907]])
* [[1932]]: [[László Lukács (politikisto)|László Lukács]], hungara politikisto, ĉefministro (n. [[1850]])
* [[1934]]: [[Edward Elgar]], angla komponisto, reprezentanto de [[malfruromantikismo]] (n. [[1857]])
* [[1942]]: [[Béla Pettkó]], hungara historiisto kaj arkivisto esplorinta arkivejon de [[Vatikano]] (n. [[1863]])
* [[1944]]: [[Leo Baekeland]], flandra kemiisto, inventisto de [[bakelito]] (n. [[1863]])
* [[1945]]: [[Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj]], rusia, soveta verkisto (n. [[1883]])
* [[1955]]: [[Paul Claudel]], franca poeto, dramisto kaj diplomato (n. [[1868]])
* [[1965]]: [[Stan Laurel]], angla-usona komikulo (n. [[1890]])
* [[1968]]: [[Jenő Dálnoki Veress]], hungara pastro (n. [[1882]])
* [[1970]]; [[Jenő Nádor]], hungara ĵurnalisto (n. [[1892]])
* [[1974]]: [[George Van Biesbroeck]], belga-usona astronomo malkovrinta 16 [[asteroido]]jn (n. [[1880]])
* [[1976]]: [[L.S. Lowry]], brita pentristo (n. [[1887]])
* [[1986]]: [[Miklós Asztalos]], hungara historiisto, verkisto (n. [[1886]])
* [[1995]]: [[James Herriot]], angla [[bestokuracisto]], aŭtoro de filmigataj libroj (n. [[1916]])
* [[1999]]: [[Géza Gergely (reĝisoro)|Géza Gergely]], rumania hungara reĝisoro (n. [[1929]])
* [[2000]]: [[Ofra Haza]], israela kantistino, komponistino kaj aktorino (n. [[1957]])
* [[2002]]: [[Kurt Kauter]], germana verkisto, kunfondinto de [[paca movado]] (n. [[1913]])
* [[2007]]: [[Heinz Berggruen]], germana-usona artkolektisto (n. [[1914]])
* [[2008]]: [[Janez Drnovšek]], ĉefministro kaj prezidento de Slovenio (n. [[1950]])
* [[2009]]: [[Ádám Anavi]], rumania hungara poeto (n. [[1909]])
* [[2010]]: [[Orlando Zapata Tamayo]], kuba [[masonisto]], [[tubisto]] kaj [[disidento]], [[malliberulo de konscienco]] (n. [[1967]])
* [[2011]]: [[Nirmala Srivastava]], barata doktorino pri filozofio kaj medicino, fondintino de sahaĝa [[jogo]] (n. [[1923]])
* [[2013]]: [[Julien Ries]], belga kardinalo, [[antropologio|antropologo]] kaj [[orientalisto]], historiisto pri [[religio]]j (n. [[1920]])
* [[2019]]: [[Ira Gitler]], usona [[ĵazo|ĵazĵurnalisto]], historiisto kaj verkisto (n. [[1928]])
* [[2019]]: [[Anke Besser-Güth]], germana skulptistino (n. [[1940]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Romkatolika Kalendaro]]: memoro de [[Sankta Polikarpo]], [[episkopo]] kaj [[martiro]]; [[sankta Izabela de Francio]], filino de [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatigita
* [[Nacia tago]] en [[Brunejo]]
* [[Nacia tago]] en [[Gujano]], ''Republic Day''
* [[Rusio]]: ''Tago de Defendantoj de Patrujo'' omaĝe al fondiĝo de la [[Ruĝa Armeo]] ([[feritago]])

== Tagoj de [[semajno]] ==
La '''23-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):
* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]];
{{Projektoj|wikinewscat=23-a de februaro}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]].

[[Kategorio:23-a de februaro| ]]
[[Kategorio:Februaro|23]]
[[Kategorio:23-a tago de la monato|#02]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0223]]</text>
      <sha1>4r7wmb7n1173tnc3owkz5wakclgb0r3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365187</id>
      <parentid>9365184</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365187</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27799" sha1="7hxhr20ogjj6k4jteygfl316dgrysr9" xml:space="preserve">{{KalendaroFebruaro}}
{{februaro}}
La '''23-a de februaro''' estas la 54-a tago de la jaro laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 311 tagoj restas (312 en superjaroj).
 
Je la 23-a de februaro okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[303]]: [[Persekutado de kristanoj]]: komenco de ok-jara [[persekutado de Diokleciano]] - [[romia imperiestro]] [[Diokleciano]] ordonis detruon de kristana [[preĝejo]] en Nicomedia (ĉefurbo de [[Bitinio]])
* [[532]]: [[Istanbulo]]: konstruado de [[Hagia Sofia]] komenciĝis - laŭ decido de la imperiestro de [[Bizanca imperio]] [[Justiniano la 1-a]]
* [[632]]: Lasta [[prediko]] de [[Mohamedo]]
* [[1280]]: Venko de polaj [[kavaliro]]j super rusa-[[tataroj|tatara]] armeo en batalo de Goźlice (proksime al [[Koprzywnica]])
* [[1455]]: Unua [[Biblio de Gutenberg]] estas presata
* [[1539]]: Nupto de pola reĝidino [[Izabela (Hungario)|Izabela]] kun hungara reĝo [[Johano la 1-a (Hungario)|Johano la 1-a]]
* [[1651]]: Ribelo de [[Bohdan Ĥmelnickij|Ĥmelnickij]] kontraŭ la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]]: venko de kronaj trupoj en kvartaga batalo apud Krasne (nun en [[Vinica provinco]])
* [[1660]]: [[Karolo la 11-a (Svedio)|Karolo la 11-a]] iĝis reĝo de Svedio
* [[1668]]: Viena palaco [[Hofburg]], la sidejo de aŭstriaj regantoj, bruliĝis
* [[1766]]: Post morto de la pola reĝo [[Stanisław Leszczyński]], ĝisvive regata de li [[Loreno]] enkorpiĝis al [[Francio]]
* [[1778]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: prusa oficiro [[Friedrich Wilhelm von Steuben]] alvenis kiel volontulo al [[Kontinenta Armeo]]
* [[1797]]: Nesukcesa invado de franca armeo kontraŭ [[Britio]]
* [[1807]]: [[Napoleonaj Militoj]]: pola generalo [[Jan Henryk Dąbrowski]] konkeris [[Tczew]]
* [[1820]]: [[Argentino]]: [[Traktato Pilar|Traktato de Pilar]] subskribita i.a. de [[Manuel de Sarratea]]
* [[1831]]: [[Novembra ribelo]] kontraŭ la [[Rusia Imperio]]: venko de [[poloj|polaj]] ribelantoj en batalo de [[Nowogród (regiono Podlaskie)|Nowogród]]
* [[1836]]: [[Respubliko Teksaso]]: [[Batalo de la Alamo]] komenciĝis
* [[1846]]: [[Kamparana ribelo]]: post tri tagoj falis ribelo en polaj [[distrikto Nowy Targ]] kaj [[distrikto Tatroj]]
* [[1854]]: [[Konvencio]] de [[Oranĝo (rivero)|Oranĝa Rivero]] estis subskribita en [[Bloemfontein]], kun brita konsento pri sendependeco de [[Oranĝa Libera Ŝtato]]
* [[1863]]: [[Januara ribelo]] kontraŭ [[Rusia imperio]]: post du malvenkoj generalo [[Ludwik Mierosławski|L. Mierosławski]] forlasis [[Kongresa Pollando|Kongresan Pollandon]] kaj rezignis pri [[diktatoreco]] super la [[insurekcio]]
* [[1875]]: Aŭstra astronomo [[Johann Palisa]] malkovris asteroidon [[143 Adrio|Adrio]]
* [[1886]]: Usona [[inventisto]] Charles Martin Hall malkovris malmultekostan metodon por produkti [[aluminio]]n
* [[1887]]: Oni malpermesis [[importo]]n de ĉina [[opio]] al Usono
* [[1893]]: [[Rudolf Diesel]] patentigis [[dizelmotoro]]n
* [[1898]]: [[Émile Zola]] estis malliberigita en [[Francio]] post publikigo de la artikolo ''[[J'accuse]]'', en kiu li defendas [[Alfred Dreyfus]]
* [[1903]]: [[Usono]] kaj [[Kubo]] interkonsentis pri [[luo]] de parto de la [[Golfo de Guantanamo]] por funkciigi i.a. [[Usona Ŝipbazo ĉe la Golfo de Gvantanamo|Usonan Ŝipbazon ĉe la Golfo de Gvantanamo]]
* [[1904]]: [[Usono]], kontraŭ 10 milionoj da [[usona dolaro|dolaroj]], gajnis kontrolon super la [[Panama kanalo]] starigante Kanalan Komisionon pri kontrolo de [[Zono de la Kanalo de Panamo]]
* [[1905]]: [[Rotario|Rotario Internacia]] fondiĝis
* [[1909]]: En [[Nov-Skotio]] ekflugis unua en [[Kanado]] [[aviadilo]], kies kunkonstruinto estis [[Alexander Graham Bell]]
* [[1917]]: [[Februara revolucio]] kontraŭ caro [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao la 2-a]] komenciĝis (8-a de marto laŭ la [[Gregoria kalendaro]]); [[Unua Mondmilito]]: [[Benito Mussolini]] estis serioze vundita dum bataloj en valo de la rivero [[Soĉa]]
* [[1918]]: [[Unua Mondmilito]]: [[Imperia Germanio]] proponis al [[Rusio]] packondiĉojn, laŭ kiuj regopovoj de [[Sankt-Peterburgo|Petrogrado]] devus agnoski [[sendependeco]]n de [[Latvio]], [[Litovio]], [[Estonio]], [[Finnlando]] kaj [[Ukrainio]], kaj subskribi [[pactraktato]]n kun Ukrainio; Laborista-Kamparana [[Ruĝa Armeo]] en [[Rusio]] ekkreata
* [[1919]]: [[Benito Mussolini]] formis [[Nacifaŝisma Partio|Nacifaŝisman Partion]] de [[Italio]]
* [[1920]]: Reprezentantoj de [[Dua Pola Respubliko|Pollando]] kaj [[Belorusa Popola Respubliko]] subskribis en [[Rigo]] interkonsenton pri komuna batalo kontraŭ [[bolŝevikoj]]
* [[1922]]: [[Rusia malsatego de 1921|Rusia malsatego]]: registaro decidis forpreni de la [[templo]]j preĝejajn valoraĵojn por la bezonoj de [[malsatego|malsatuloj]]
* [[1927]]: [[Necerteca principo de Heisenberg]] estis formulita en letero de [[Werner Heisenberg]] al [[Wolfgang Pauli]]
* [[1930]]: [[Dua Pola Respubliko]]: en [[Vilno]] ĉe [[Universitato Vilno|Universitato al Stefan Batory]] ekfunkciis Scienc-Esplora [[Instituto]] pri [[Orienta Eŭropo]]
* [[1932]]: En unu vilaĝo de [[Moldava Soveta Socialisma Respubliko]] oni pafmortigis 40 [[kulako]]jn
* [[1934]]: [[Leopoldo la 3-a (Belgio)|Leopoldo la 3-a]] iĝis reĝo de la Belgoj
* [[1935]]: [[Paragvajo]] forlasis [[Ligo de Nacioj|Ligon de Nacioj]]; [[Nikolaj Jeĵov]], estonta ĉefo de [[NKVD]], estis nomumita prezidanto de partia kontrolkomisiono ĉe la [[Komunista Partio de Sovetunio]]
* [[1938]]: [[Haveno]] en [[Tel-Avivo]] ekfunkciis
* [[1940]]: [[Dua mondmilito]]: en la [[Norda Maro]] brita [[destrojero]] ''HMS Gurkha'' sinkigis germanan [[submarŝipo]]n U-52 - 42 maristoj pereis; [[Dogger-benko]]: ekspedicio de 6 germanaj [[destrojero]]j, direktita kontraŭ britaj fiŝistaj ŝipoj en la tagoj 22-a ĝis la 23-a de februaro, estis atakita de la propraj [[bombaviadilo]]j - poste perdis 2 unuojn sur la britaj [[mino]]j; soveta registaro transdonis al Finnlando packondiĉojn: redono de [[Karelio|Karelia]] [[istmo]], norda kaj orienta bordoj de la lago [[Ladoga (lago)|Ladoga]] kun luo de la duoninsulo [[Hanko]]
* [[1941]]: En [[Poznano]]/Posen fondiĝis [[konspiro|konspira]] Komunista Partio de Pollando; [[Projekto Manhattan]]: skipo gvidata de [[Glenn Theodore Seaborg]] unuan fojon produktis [[plutonio]]n; batalo pri konvojo OB-289 komencita (ĝis la 25-a de februaro estis sinkigitaj 3 ŝipoj)
* [[1942]]: japana [[submarŝipo]] bombardis [[Naftorafinado|naftorafinejon]] en [[Santa Barbara (Kalifornio)|Santa Barbara]] - unua japana atako al kontinenta objekto; sur [[Nigra Maro]] sinkis [[ŝipo]] &quot;Struma&quot;, erare [[torpedo|torpedita]] de soveta [[submarŝipo]] - sur ĝia ferdeko estis 769 rumanaj [[judoj]]; [[Filipinoj]]: ĉefkomandanto de usonaj armeaj fortoj generalo [[Douglas MacArthur]] ricevis ordonon foriri al [[Aŭstralio]]
* [[1943]]: en [[Aŭŝvico]] germanaj unuoj per injekto de [[fenolo]] murdis 33 polajn [[knabo]]jn kaj en distrikto Kostopol ([[Volinio]]) masakris plimulton de [[poloj]] en 11 vilaĝoj
* [[1944]]: taĉmentoj de la [[ruĝa armeo]] apud Volodimir devigis germanojn retiriĝi; komenciĝis deportado de la [[ĉeĉenoj]] kaj [[inguŝoj]] al [[Kazaĥa SSR]]; nokte [[Luftwaffe]] atakis [[Londono]]n (185 [[atakaviadilo]]j)
* [[1945]]: [[Ruĝa armeo]] kun helpo de polaj volontuloj finis liberigon de [[Poznano]] - germana [[garnizono]] en [[citadelo]] kapitulacis (nokte de la 22-a/23-a de februaro); en [[Distrikto Vilno]] dum [[NKVD]]-traserĉo en la batalo okazis batalo kontraŭ taĉmento de la [[Pola Enlanda Armeo]] — pereis 53 partizanoj; [[Hisante la flagon en Iwo Jima|usonanoj fiksis sian flagon]] sur la japana insulo [[Iwo Jima]]; unua usona aeratako kontraŭ [[Tokio]] kun uzo de [[brulbombo]]j; [[Turkio]] deklaris militon al [[Nazia Germanio]]; germana urbo [[Pforzheim]] estis neniigita de 379 britaj [[bombaviadilo]]j - pereis 31% de loĝantaro kaj detruiĝis 83% de konstruaĵoj.
* [[1946]]: [[Ruĝa Armeo]] estas alinomita al la [[Soveta Armeo]]
* [[1947]]: [[Internacia Organizaĵo por Normigado]] estis fondita
* [[1951]]: Usona [[premiero]] de la filmo ''[[Quo Vadis?]]''
* [[1954]]: Unuafoje oni donis al infanoj [[vakcino]]n kontraŭ [[poliomjelito]], inventitan de [[Hilary Koprowski]]
* [[1957]]: [[Hungara Televido]] ekfunkciis - oficiale la 1-an de majo
* [[1958]]: Kubaj rebelintoj forkondukis argentinanon [[Juan Manuel Fangio]], piloton de [[Formulo 1]], kiun ili liberigis sekvan tagon
* [[1965]]: [[Botanika ĝardeno]] de [[Universitato Maria Curie-Skłodowska]] en [[Lublin]] estis malfermita
* [[1970]]: [[Sudameriko]]: Kooperativa Respubliko [[Gujano]] fondita - pli frue [[Brita Gujano]]
* [[1978]]: [[Pollando]]: en [[Katowice]] fondiĝis Komitato de la [[Liberaj Sindikatoj de Supra Silezio]]
* [[1981]]: [[Puĉo en Hispanio en 1981|Puĉo en Hispanio]]: taĉmentoj de [[Guardia Civil (Hispanio)|Guardia Civil]] konkeris [[Congreso de los Diputados|Kongresejon]] kaj malliberigis parlamentanojn en [[Madrido]]
* [[1982]]: [[Gronlando]]: 53% de loĝantoj referendumis pri forlaso de [[Eŭropa Unio]]; [[Milita stato en Pollando]]: en [[Varsovio]] oni rekomencis proceson de gvidantoj de la [[Konfederacio de Sendependa Pollando]] akuzitaj pri kontraŭŝtata agado
* [[1987]]: [[Supernovao]] [[SN-1987a]] eksplodis en la [[Granda Magelana Nubo]] - videbla [[nudokule]]
* [[1998]]: Pola prezidento [[Aleksander Kwaśniewski]] en [[Varsovio]] kaj papo [[Johano Paŭlo la 2-a]] en [[Vatikano]] ratifis [[konkordato]]n inter [[Pollando]] kaj Vatikano
* [[1991]]: Armea [[puĉo]] en [[Tajlando]]
* [[2001]]: Pola skisaltisto [[Adam Małysz]] gajnis oran medalon en konkurso dum la [[Monda ĉampionado pri nordia skiado]] en finna urbo [[Lahti]]
* [[2002]]: Revolucia grupo [[FARK]] kidnapis [[Íngrid Betancourt]], aktivistinon por [[homaj rajtoj]] kaj kandidatinon por prezidentino de [[Kolombio]]; [[Ĉieldisko de Nebra]] estis reprenita de la germana polico, haltiganta provon kontraŭleĝe vendi ĝin
* [[2007]]: [[Fenikso (Arizono)|Fenikso]]: en [[flughaveno]] oni unuafoje uzis radiografiilon por ekzameni vestaĵon de pasaĝeroj helpe de [[Ikso-radioj]]
* [[2011]]: Post 19 jaroj oni nuligis en [[Alĝerio]] la [[krizostato]]n; [[striko]] en tuta [[Grekio]]
* [[2013]]: En [[Stokholmo]] rusia [[atletiko|atletikistino]] [[Jelena Isinbajeva]] akiris kun rezulto 5,01 m subtegmentan mondrekordon pri [[stanga altsalto]]
* [[2014]]: En [[Soĉi]] finiĝis [[Vintra Olimpiko 2014|Vintra Olimpiko]]
* [[2023]]: [[invado de Rusio en Ukrainion (2022)|Invado de Rusio en Ukrainion]]; ĉefministro de [[Hispanio]] Pedro Sanchez vizitis [[Kievo]]n, anoncinte transdonon de 10 [[tanko]]j; [[Nederlando]] decidis sendi al Ukrainio ankoraŭ du misiojn de spertuloj pri [[jurmedicino]]; membroj de [[G7]] transdonos al Ukrainio 39 mld da dolaroj por ekonomia helpo, kaj la registaro de [[Italio]] 360 mln da eŭroj por [[rifuĝinto]]j

== Naskiĝoj ==
* [[1417]]: [[Paŭlo la 2-a]], papo (m. [[1471]])
* [[1417]]: [[Ludoviko la 9-a (Bavario)|Ludoviko la 9-a]], duko de [[Bavario-Landshut]] (m. [[1479]])
* [[1443]]: [[Matiaso la 1-a Korvino]], reĝo de Hungario (m. [[1490]])
* [[1633]]: [[Samuel Pepys]], angla oficisto kaj verkisto inventinta sekretan [[skribo]]n (m. [[1703]])
* [[1649]]: (bapto) [[John Blow]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1708]])
* [[1664]]: [[Georg Dietrich Leyding]], germana komponisto, membro de la [[Nordgermana Orgenskolo]] (m. [[1710]])
* [[1682]]: [[Christian (Saksio-Weißenfels)|Christian]], germana duko de la elektoprinca princlando [[Saksio-Weißenfels]] (m. [[1736]])
* [[1685]]: [[Georg Friedrich Händel]], angla komponisto kaj orgenisto (m. [[1759]])
* [[1705]]: [[Johann Friedrich Christoph Ernesti]], germana teologo kaj ĉefbibliotekisto (m. [[1758]])
* [[1781]]: [[Sophie Schröder]], germana aktorino (m. [[1868]])
* [[1800]]: [[Sir William Jardine|William Jardine]], skota [[natura historio|naturhistoriisto]], aŭtoro de nomigo de nombraj birdospecioj (m. [[1874]])
* [[1807]]: [[Carl Friedrich Keil]], germana protestantisma teologo, komentisto de ''[[Malnova Testamento]]'' kaj ''[[Nova Testamento]]'' (m. [[1888]])
* [[1840]]: [[Carl Menger]], aŭstra ekonomikisto, fondinto de la [[aŭstria skolo de ekonomiko]] (m. [[1921]])
* [[1849]]: [[Karl Buchholz]], germana pentristo (m. [[1889]])
* [[1850]]: [[Julian Ochorowicz]], pola filozofo, psikologo, poeto, publicisto kaj [[inventisto]] (m. [[1917]])
* [[1853]]: [[Otto Güthling]], germana filologo, tradukisto, kreinto de vortaroj (m. [[1931]])
* [[1855]]: [[Maurice Bloomfield]], pola judo, usona lingvisto, [[sanskrito]]logo (m. [[1928]])
* [[1860]]: [[Szidor Bátor]], hungara komponisto (m. [[1929]])
* [[1864]]: [[Richard Wiesel]], germana kuracisto (m. [[1943]])
* [[1886]]: [[W.E.B. DuBois]], usona civilrajta gvidanto (m. [[1963]])
* [[1872]]: [[Sándor Csukovits]], hungara literaturhistoriisto kaj tradukisto (m. [[1943]])
* [[1873]]: [[Viktor Wasylkievicz]], hungara pastro kaj instruisto (m. [[1922]])
* [[1873]]: [[Liang Kiĉao]], ĉina ĵurnalisto, filozofo kaj reformisto, apoganto de la [[konstitucia monarkio]] (m. [[1929]])
* [[1878]]: [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ]], rusa pentristo kaj artteoriulo, fondinto de [[suprematismo]] (m. [[1935]])
* [[1883]]: [[Karl Jaspers]], germana-svisa psikiatro kaj filozofo, faka pri [[diagnozo]] de [[psikozo]]j, reprezentanto de [[ekzistadismo]] (m. [[1969]])
* [[1884]]: [[Kazimierz Funk]], pola biokemiisto, malkovrinto de [[tiamino]], aŭtoro de la [[nocio]] [[vitamino]] (m. [[1967]])
* [[1885]]: [[Catharina J. Roskes-Dirksen]], nederlanda esperantistino, sekretariino de [[Vegetarismo|Vegetarana]] Esperanto-Ligo, premiita ĉe [[Internaciaj Floraj Ludoj]] (m. nekonata)
* [[1889]]: [[Ede Bresztovszky]], hungara verkisto kaj ĵurnalisto (m. [[1963]])
* [[1891]]: [[Georgo Deŝkin]], rusia oficisto kaj poeto, kunfondinto de Vilna Esperanto-societo, [[delegito de UEA]], aŭtoro de ''[[Versaĵoj]]'' (m. [[1967]])
* [[1895]]: [[György Csanády]], hungara poeto, aŭtoro de teksto de [[sikuloj|sikula]] himno (m. [[1952]])
* [[1897]]: [[Vilma Bákay]] rumania hungara taglibristino (m. [[2001]])
* [[1899]]: [[Erich Kästner]], germana verkisto aparteninta al [[Socia realismo]], aŭtoro de libroj por [[infano]]j (m. [[1974]])
* [[1899]]: [[Elisabeth Langgässer]], germana verkistino apartenanta al [[Revivigo katolika (literaturo)|Revivigo katolika]] (m. [[1950]])
* [[1903]]: [[Julius Fučík]], ĉeĥa ĵurnalisto (m. [[1943]])
* [[1907]]: [[Sándor Debreczy]], rumania hungara pedagogo, verkisto (m. [[1978]])
* [[1910]]: [[Piroska Makkai]], rumania hungara pentristino (m. [[1988]])
* [[1911]]: [[Yokaanam]], brazila kuracisto, inĝeniero kaj aviadisto disvastiganta [[spiritismo]]n kaj [[esperanto]]n (m. [[1986]])
* [[1911]]: [[Lajos Mráz]], rumania hungara ĵurnalisto, redaktoro (m. nekonata)
* [[1915]]: [[Paul Tibbets]], usona militaviadisto de [[atombombo|atombomba]] atako de [[Hiroŝimo]] (m. [[2007]])
* [[1915]]: [[Janusz Durko]], pola historiisto pri [[Varsovio]] kaj [[laborista movado]], [[arkivisto]], [[muzeologo]], verkisto, profesoro, [[Justuloj inter la popoloj|justulo inter la popoloj]] (m. [[2017]])
* [[1917]]: [[József Sinka]], rumania hungara reformita eklezia verkisto (m.[[1988]])
* [[1920]]: [[András Domahidy]], hungara-aŭstralia verkisto kaj bibliotekisto, laborinta en [[Radio Libera Eŭropo]] (m. [[2012]])
* [[1922]]: [[György Gera]], hungara verkisto kaj tradukisto (m. [[1977]])
* [[1929]]: [[Aleksio la 2-a]], [[patriarko]] de la [[Rusa Ortodoksa Eklezio]] (m. [[2008]])
* [[1929]]: [[Tihamér Vujicsics]], serba-hungara komponisto (m. [[1975]])
* [[1930]]: [[Jef Geeraerts]], flandra oficisto kaj verkisto vivinta en [[Belga Kongo]] (m. [[2015]])
* [[1936]]: [[Gusztáv Laczó]], hungara aktoro de [[Oradea]] (m. [[1990]])
* [[1936]]: [[Wilfrid Bach]], germana klimatologo
* [[1938]]: [[Jiří Menzel]], ĉeĥa reĝisoro, scenaristo kaj aktoro
* [[1940]]: [[Peter Fonda]], usona aktoro kaj reĝisoro (m. [[2019]])
* [[1942]]: [[Miklós Recsenyédi Fekete]], rumania hungara/hungara ĵurnalisto, verkisto
* [[1949]]: [[César Aira]], argentina verkisto kaj tradukisto
* [[1954]]: [[Viktor Juŝĉenko]], ĉefministro kaj prezidento de Ukrainio
* [[1956]]: [[Zsombor Bálint]], rumania hungara skulptisto kaj ceramikisto
* [[1960]]: [[Naruhito]], japana imperiestro
* [[1965]]: [[Helena Suková]], ĉeĥa-monaka tenisistino
* [[1970]]: [[Marie-Josée Croze]], kanada aktorino
* [[1975]]: [[Natalia Verbeke]], hispana aktorino
* [[1992]]: [[Casemiro]] aŭ plennome ''Carlos Henrique Casimiro'', brazila futbalisto
* [[1994]]: [[Dakota Fanning]], usona aktorino
* [[2012]]: [[Estelle (Svedio)|Estelle]], sveda [[tronsukcedo|tronsukcedistino]]

== Mortoj ==
* [[155]]: [[Polikarpo]], episkopo de [[Smirno]], kristana sanktulo apartenanta al [[Apostolaj Patroj]] (n. [[69]])
* [[1072]]: [[Pier Damiani]], itala eremito kaj episkopo, [[doktoro de eklezio]], katolika sanktulo (n. [[1007]])
* [[1270]]: [[Sankta Izabela de Francio]], filino de la franca reĝo [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatulino (n. [[1225]])
* [[1447]]: [[Eŭgeno la 4-a]], papo, konata de [[Florenco|Florenca]] unio kun [[Ortodoksa Kristana Eklezio]] (n. [[1383]])
* [[1447]]: [[Humphrey, duko de Gloucester]], angla duko, patrono de [[humanismo|humanistoj]] (n. [[1390]])
* [[1476]]: [[Pietro Mocenigo]], [[doĝo]] de Venecio, [[admiralo]] (n. [[1406]])
* [[1603]]: [[Andrea Cesalpino]], itala [[natura historio|naturisto]], botanikisto, kuracisto, filozofo (n. [[1519]])
* [[1603]]: [[François Viète]], franca [[matematikisto]] kaj [[kriptografio|kriptografo]], konata de la [[formuloj de Viète]] (n. [[1540]])
* [[1662]]: [[Johann Crüger]], germana komponisto (n. [[1598]])
* [[1704]]: [[Georg Muffat]], aŭstra komponisto kaj orgenisto (n. [[1653]])
* [[1765]]: [[Nikolaus Dietrich Giseke]], germana teologo kaj verkisto (n. [[1724]])
* [[1766]]: [[Stanisław Leszczyński]], pola reĝo, filozofo kaj verkisto, duko de [[Loreno]] (n. [[1677]])
* [[1792]]: [[Joshua Reynolds]], angla pentristo kaj portretisto (n. [[1723]])
* [[1803]]: [[Praskovia Kovaljova]], rusa aktorino, grafino Ŝeremeteva (n. [[1768]])
* [[1821]]: [[John Keats]], angla poeto, reprezentanto de [[romantikismo]], enestanta en ''[[Tutmonda sonoro]]'' (n. [[1795]])
* [[1830]]: [[Jan Piotr Norblin]], pola-franca pentristo, desegnisto, grafikisto, patro de la pola [[ĝenropentraĵo]] (n. [[1745]])
* [[1834]]: [[Karl Ludwig von Knebel]], germana verkisto kaj [[tradukisto]] de la [[klasika literaturo]] (n. [[1744]])
* [[1828]]: [[Mihály Fazekas]], hungara poeto, botanikisto (n. [[1766]])
* [[1848]]: [[John Quincy Adams]], prezidento de Usono, por-[[indianoj|indiana]] aganto (n. [[1767]])
* [[1848]]: [[Wilhelmine Reichard]], germana aerostato-pilotino (n. [[1788]])
* [[1855]]: [[Carl Friedrich Gauss]], germana matematikisto, fizikisto, astronomo kaj [[geodezio|geodeziisto]], kontribuinta al [[nombroteorio]], [[algebro]], [[statistiko]], [[analitiko]], [[diferenciala geometrio]], [[terfiziko]], [[mekaniko]], [[elektrostatiko]], [[matrico|matriciko]] kaj [[optiko]] (n. [[1777]])
* [[1858]]: [[Maria Barjatinskaja]], germana-ruslanda mecenatino kaj filantropino (n. [[1792]])
* [[1859]]: [[Zygmunt Krasiński]], [[pola literaturo|pola verkisto]] kaj filozofo (n. [[1812]])
* [[1875]]: [[Jean-Baptiste Camille Corot]], franca pentristo (n. [[1796]])
* [[1892]]: [[József Arenstein]], hungara instruisto, matematikisto, meteologo, membro de [[Hungara Scienca Akademio]] (n. [[1816]])
* [[1901]]: [[Ernst Heinrich Kohl]], germana inĝeniero kaj fervoja majstro (n. [[1805]])
* [[1902]]: [[Ödön Nemes]], hungara verkisto kaj pedagogo (n. [[1847]])
* [[1908]]: [[Svatopluk Čech]], ĉeĥa poeto kaj satira verkisto (n. [[1846]])
* [[1918]]: [[Noman Çelebicihan]], [[krime-tataroj|krime-tatara]] politikisto, socia aganto kaj poeto, ĉefministro de Krimea Popola Respubliko, [[muftio]] de [[Krimeo|krimeaj]] islamanoj, [[kontraŭkomunismo|kontraŭkomunisto]] (n. [[1885]])
* [[1930]]: [[Horst Wessel]], germana muzikisto kaj [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nazio]], aŭtoro de teksto por ''[[Horst Wessel Lied]]'' (n. [[1907]])
* [[1932]]: [[László Lukács (politikisto)|László Lukács]], hungara politikisto, ĉefministro (n. [[1850]])
* [[1934]]: [[Edward Elgar]], angla komponisto, reprezentanto de [[malfruromantikismo]] (n. [[1857]])
* [[1942]]: [[Béla Pettkó]], hungara historiisto kaj arkivisto esplorinta arkivejon de [[Vatikano]] (n. [[1863]])
* [[1944]]: [[Leo Baekeland]], flandra kemiisto, inventisto de [[bakelito]] (n. [[1863]])
* [[1945]]: [[Aleksej Nikolajeviĉ Tolstoj]], rusia, soveta verkisto (n. [[1883]])
* [[1955]]: [[Paul Claudel]], franca poeto, dramisto kaj diplomato (n. [[1868]])
* [[1965]]: [[Stan Laurel]], angla-usona komikulo (n. [[1890]])
* [[1968]]: [[Jenő Dálnoki Veress]], hungara pastro (n. [[1882]])
* [[1970]]; [[Jenő Nádor]], hungara ĵurnalisto (n. [[1892]])
* [[1974]]: [[George Van Biesbroeck]], belga-usona astronomo malkovrinta 16 [[asteroido]]jn (n. [[1880]])
* [[1976]]: [[L.S. Lowry]], brita pentristo (n. [[1887]])
* [[1986]]: [[Miklós Asztalos]], hungara historiisto, verkisto (n. [[1886]])
* [[1995]]: [[James Herriot]], angla [[bestokuracisto]], aŭtoro de filmigataj libroj (n. [[1916]])
* [[1999]]: [[Géza Gergely (reĝisoro)|Géza Gergely]], rumania hungara reĝisoro (n. [[1929]])
* [[2000]]: [[Ofra Haza]], israela kantistino, komponistino kaj aktorino (n. [[1957]])
* [[2002]]: [[Kurt Kauter]], germana verkisto, kunfondinto de [[paca movado]] (n. [[1913]])
* [[2007]]: [[Heinz Berggruen]], germana-usona artkolektisto (n. [[1914]])
* [[2008]]: [[Janez Drnovšek]], ĉefministro kaj prezidento de Slovenio (n. [[1950]])
* [[2009]]: [[Ádám Anavi]], rumania hungara poeto (n. [[1909]])
* [[2010]]: [[Orlando Zapata Tamayo]], kuba [[masonisto]], [[tubisto]] kaj [[disidento]], [[malliberulo de konscienco]] (n. [[1967]])
* [[2011]]: [[Nirmala Srivastava]], barata doktorino pri filozofio kaj medicino, fondintino de sahaĝa [[jogo]] (n. [[1923]])
* [[2013]]: [[Julien Ries]], belga kardinalo, [[antropologio|antropologo]] kaj [[orientalisto]], historiisto pri [[religio]]j (n. [[1920]])
* [[2019]]: [[Ira Gitler]], usona [[ĵazo|ĵazĵurnalisto]], historiisto kaj verkisto (n. [[1928]])
* [[2019]]: [[Anke Besser-Güth]], germana skulptistino (n. [[1940]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Romkatolika Kalendaro]]: memoro de [[Sankta Polikarpo]], [[episkopo]] kaj [[martiro]]; [[sankta Izabela de Francio]], filino de [[Ludoviko la 8-a (Francio)|Ludoviko la 8-a]], beatigita
* [[Nacia tago]] en [[Brunejo]]
* [[Nacia tago]] en [[Gujano]], ''Republic Day''
* [[Rusio]]: ''Tago de Defendantoj de Patrujo'' omaĝe al fondiĝo de la [[Ruĝa Armeo]] ([[feritago]])

== Tagoj de [[semajno]] ==
La '''23-a de februaro''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):
* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1586]] [[1592]] [[1597]] [[1603]] [[1614]] [[1620]] [[1625]] [[1631]] [[1642]] [[1648]] [[1653]] [[1659]] [[1670]] [[1676]] [[1681]] [[1687]] [[1698]] [[1710]] [[1716]] [[1721]] [[1727]] [[1738]] [[1744]] [[1749]] [[1755]] [[1766]] [[1772]] [[1777]] [[1783]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1812]] [[1817]] [[1823]] [[1834]] [[1840]] [[1845]] [[1851]] [[1862]] [[1868]] [[1873]] [[1879]] [[1890]] [[1896]] [[1902]] [[1908]] [[1913]] [[1919]] [[1930]] [[1936]] [[1941]] [[1947]] [[1958]] [[1964]] [[1969]] [[1975]] [[1986]] [[1992]] [[1997]] [[2003]] [[2014]] [[2020]] [[2025]] [[2031]] [[2042]] [[2048]] [[2053]] [[2059]] [[2070]] [[2076]] [[2081]] [[2087]] [[2098]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1587]] [[1598]] [[1604]] [[1609]] [[1615]] [[1626]] [[1632]] [[1637]] [[1643]] [[1654]] [[1660]] [[1665]] [[1671]] [[1682]] [[1688]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1722]] [[1728]] [[1733]] [[1739]] [[1750]] [[1756]] [[1761]] [[1767]] [[1778]] [[1784]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1818]] [[1824]] [[1829]] [[1835]] [[1846]] [[1852]] [[1857]] [[1863]] [[1874]] [[1880]] [[1885]] [[1891]] [[1903]] [[1914]] [[1920]] [[1925]] [[1931]] [[1942]] [[1948]] [[1953]] [[1959]] [[1970]] [[1976]] [[1981]] [[1987]] [[1998]] [[2004]] [[2009]] [[2015]] [[2026]] [[2032]] [[2037]] [[2043]] [[2054]] [[2060]] [[2065]] [[2071]] [[2082]] [[2088]] [[2093]] [[2099]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1582]] [[1588]] [[1593]] [[1599]] [[1610]] [[1616]] [[1621]] [[1627]] [[1638]] [[1644]] [[1649]] [[1655]] [[1666]] [[1672]] [[1677]] [[1683]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1712]] [[1717]] [[1723]] [[1734]] [[1740]] [[1745]] [[1751]] [[1762]] [[1768]] [[1773]] [[1779]] [[1790]] [[1796]] [[1802]] [[1808]] [[1813]] [[1819]] [[1830]] [[1836]] [[1841]] [[1847]] [[1858]] [[1864]] [[1869]] [[1875]] [[1886]] [[1892]] [[1897]] [[1904]] [[1909]] [[1915]] [[1926]] [[1932]] [[1937]] [[1943]] [[1954]] [[1960]] [[1965]] [[1971]] [[1982]] [[1988]] [[1993]] [[1999]] [[2010]] [[2016]] [[2021]] [[2027]] [[2038]] [[2044]] [[2049]] [[2055]] [[2066]] [[2072]] [[2077]] [[2083]] [[2094]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1583]] [[1594]] [[1600]] [[1605]] [[1611]] [[1622]] [[1628]] [[1633]] [[1639]] [[1650]] [[1656]] [[1661]] [[1667]] [[1678]] [[1684]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1718]] [[1724]] [[1729]] [[1735]] [[1746]] [[1752]] [[1757]] [[1763]] [[1774]] [[1780]] [[1785]] [[1791]] [[1803]] [[1814]] [[1820]] [[1825]] [[1831]] [[1842]] [[1848]] [[1853]] [[1859]] [[1870]] [[1876]] [[1881]] [[1887]] [[1898]] [[1910]] [[1916]] [[1921]] [[1927]] [[1938]] [[1944]] [[1949]] [[1955]] [[1966]] [[1972]] [[1977]] [[1983]] [[1994]] [[2000]] [[2005]] [[2011]] [[2022]] [[2028]] [[2033]] [[2039]] [[2050]] [[2056]] [[2061]] [[2067]] [[2078]] [[2084]] [[2089]] [[2095]];
{{Projektoj|wikinewscat=23-a de februaro}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1584]] [[1589]] [[1595]] [[1606]] [[1612]] [[1617]] [[1623]] [[1634]] [[1640]] [[1645]] [[1651]] [[1662]] [[1668]] [[1673]] [[1679]] [[1690]] [[1696]] [[1702]] [[1708]] [[1713]] [[1719]] [[1730]] [[1736]] [[1741]] [[1747]] [[1758]] [[1764]] [[1769]] [[1775]] [[1786]] [[1792]] [[1797]] [[1804]] [[1809]] [[1815]] [[1826]] [[1832]] [[1837]] [[1843]] [[1854]] [[1860]] [[1865]] [[1871]] [[1882]] [[1888]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1922]] [[1928]] [[1933]] [[1939]] [[1950]] [[1956]] [[1961]] [[1967]] [[1978]] [[1984]] [[1989]] [[1995]] [[2006]] [[2012]] [[2017]] [[2023]] [[2034]] [[2040]] [[2045]] [[2051]] [[2062]] [[2068]] [[2073]] [[2079]] [[2090]] [[2096]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1590]] [[1596]] [[1601]] [[1607]] [[1618]] [[1624]] [[1629]] [[1635]] [[1646]] [[1652]] [[1657]] [[1663]] [[1674]] [[1680]] [[1685]] [[1691]] [[1703]] [[1714]] [[1720]] [[1725]] [[1731]] [[1742]] [[1748]] [[1753]] [[1759]] [[1770]] [[1776]] [[1781]] [[1787]] [[1798]] [[1810]] [[1816]] [[1821]] [[1827]] [[1838]] [[1844]] [[1849]] [[1855]] [[1866]] [[1872]] [[1877]] [[1883]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1912]] [[1917]] [[1923]] [[1934]] [[1940]] [[1945]] [[1951]] [[1962]] [[1968]] [[1973]] [[1979]] [[1990]] [[1996]] [[2001]] [[2007]] [[2018]] [[2024]] [[2029]] [[2035]] [[2046]] [[2052]] [[2057]] [[2063]] [[2074]] [[2080]] [[2085]] [[2091]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1602]] [[1608]] [[1613]] [[1619]] [[1630]] [[1636]] [[1641]] [[1647]] [[1658]] [[1664]] [[1669]] [[1675]] [[1686]] [[1692]] [[1697]] [[1704]] [[1709]] [[1715]] [[1726]] [[1732]] [[1737]] [[1743]] [[1754]] [[1760]] [[1765]] [[1771]] [[1782]] [[1788]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1822]] [[1828]] [[1833]] [[1839]] [[1850]] [[1856]] [[1861]] [[1867]] [[1878]] [[1884]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1918]] [[1924]] [[1929]] [[1935]] [[1946]] [[1952]] [[1957]] [[1963]] [[1974]] [[1980]] [[1985]] [[1991]] [[2002]] [[2008]] [[2013]] [[2019]] [[2030]] [[2036]] [[2041]] [[2047]] [[2058]] [[2064]] [[2069]] [[2075]] [[2086]] [[2092]] [[2097]].

[[Kategorio:23-a de februaro| ]]
[[Kategorio:Februaro|23]]
[[Kategorio:23-a tago de la monato|#02]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0223]]</text>
      <sha1>7hxhr20ogjj6k4jteygfl316dgrysr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>18-a de junio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5457</id>
    <revision>
      <id>9365324</id>
      <parentid>9363478</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:05:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]]</comment>
      <origin>9365324</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30910" sha1="qzok910dc5kuz2lxaawxzhkr9trf8aq" xml:space="preserve">{{KalendaroJunio}}
{{junio}}
La '''18-a de junio''' estas la 169-a tago de la jaro (la 170-a en superjaroj) laŭ la [[Gregoria kalendaro]]. 196 tagoj restas.

Je la 18-a de junio okazis, interalie:

== Eventoj ==
* [[656]]: [[Ali ibn Abi Talib]] iĝis [[kalifo]] de [[Raŝiduna Kaliflando]]
* [[860]]: Raba [[Ekspedicio al Konstantinopolo je 860|ekspedicio al Konstantinopolo]] de apud[[Volgo|volgaj]] kaj [[Dnestro|dnestraj]] [[gento]]j
* [[1053]]: Venko de [[normandoj]] super la koalicio de [[Leono la 9-a|papaj armeoj]] en la [[batalo de Civitate]]
* [[1155]]: [[Frederiko la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 1-a]] estis kronita en [[Romo]] de papo [[Hadriano la 4-a]] kiel imperiestro de la [[Sankta Romia Imperio]]
* [[1178]] Kvin [[monaĥo]]j de [[Canterbury]] estis atestantoj de [[eksplodo]] kaŭzita verŝajne de falo de [[meteorŝtono]] rande de nevidebla [[Luno|lun]]-flanko en [[novluno]] - spuro post ĝi povas esti [[alfrapa kratero]] ''[[Giordano Bruno]]''
* [[1260]]: [[Pollando]]: [[Tczew]] iĝis [[urbo]]
* [[1264]]: En [[Dublino]] unuafoje kunsidis [[Irlando|irlanda]] parlamento
* [[1291]]: [[Pollando]]: [[Grudziądz]] akiris [[urborajto]]n
* [[1311]]: [[Johano de Luksemburgo]] okazigis en [[Brno]] Landan [[Asembleo]]n
* [[1325]]: Reĝo de Pollando [[Ladislao la Ulnolonga|Władysław Łokietek]] aliancis kun regantoj de [[Pomerio]]
* [[1363]]: Ĉefepiskopo de Prago [[Arnošt z Pardubic]] kronigis [[nepo|nepinon]] de pola reĝo [[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimiro la 3-a Granda]], la kvaran edzinon de germana imperiestro [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|Karolo la 4-a]] kiel reĝinon de Ĉeĥio
* [[1391]] Dutaga batalo apud rivero Kondurĉa (nun en [[Samara provinco (Rusio)|Samara provinco]]) komenciĝis, en kiu armeo de [[Timur]] venkis [[Ora Hordo|Oran Hordon]] komandatan de [[Toktamiŝo]]
* [[1429]]: [[Centjara milito]]: venko de franca armeo super la angla en batalo de [[Patay (Loiret)|Patay]]
* [[1452]]: Papo [[Nikolao la 5-a]] eldonis [[buleo (papo)|buleon]] ''Dum Diversas'', en kiu li permesis al [[Portugalio]] al &quot;atako, konkero kaj subigo de [[saracenoj]], [[pagano]]j kaj aliaj malamikoj de [[Kristo]], kie ajn ili estus trovitaj&quot;
* [[1574]]: Unua libere elektita reĝo de Pollando [[Henriko la 3-a (Francio)|Henriko la 3-a]] sekrete fuĝis al Francio (pro morto de sia frato por tie ektroni)
* [[1649]]: Venko de pola-litova armeo super la [[kozakoj|kozaka]] en batalo de Zahal (nun en [[Homela regiono]]), dum la ribelo de [[Bohdan Ĥmelnickij]]
* [[1757]]: [[Sepjara milito]]: [[Aŭstrio|Aŭstra]] armeo venkis la [[Reĝlando de Prusio|prusan]] apud [[Kolín]] kaj rekonkeris [[Ĉeĥio]]n - malvenko de [[Frederiko la 2-a (Prusio)|Frederiko la 2-a]]
* [[1778]]: [[Usona Milito de Sendependeco]]: britaj trupoj forlasis [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfion]]
* [[1778]]: [[Katerina la 2-a (Rusio)|Katerina la 2-a]] fondis la urbon [[Ĥersono]]
* [[1792]]: Dum pola-rusa [[milito]] pola armeo venkis la rusan en la [[Batalo de Zieleńce]]
* [[1807]]: Venko de [[Rusia Imperio|rusa armeo]] super trioble pli granda [[Otomana Imperio|turka armeo]] en la batalo de Arpaĉaj ([[Armenio]])
* [[1809]]: Dum pola-aŭstra milito aŭstra armeo rekonkeris [[Sandomierz]] kaj venkis en batalo de Zaleszczyki (proksime al [[Ternopilo|Tarnopol]])
* [[1812]]: [[Brit-usona milito de 1812|Brit-usona milito]]: [[Usona kongreso]] deklaris militon al la [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando]] kaj [[Kanado]]
* [[1815]]: [[Cent-Tagoj]]: en la [[Batalo de Waterloo]] [[Napoleono la 1-a de Francio]] estas finfine venkita de kunligitaj anglo-prusaj fortoj - fino de la [[Unua Imperio (Francio)]]
* [[1821]]: [[Berlino]]: premiero de la romantika opero [[Der Freischütz (opero)|''La libera pafisto'']] de [[Carl Maria von Weber]]
* [[1840]]: [[Rusigo]]: rusa [[imperiestro]] [[Nikolao la 1-a]] eldonis [[ukazo]]n malpermesantan oficiale uzi la vortojn ''[[Belorusio]]'', ''[[Litovio]]'', ''[[belorusa]]'', ''[[litova]]'', kaj devigantan anstataŭe uzi la ''nord-okcidenta lando''
* [[1848]]: En [[Prago]] kaj ties ĉirkaŭaĵoj estis enkodukita [[militleĝo]]
* [[1858]]: [[Charles Darwin]] ricevis [[manuskripto]]n de naturesploristo [[Alfred Russel Wallace|A. R. Wallace]] pri [[natura selektado]], kiu instigis Darwin publikigi sian teorion pri [[evolucio (teorio)|evolucio]]
* [[1859]]: Konkero de unu el la plej altaj pintoj de la [[Bernaj Alpoj]] - [[Aletschhorn]]
* [[1897]]: Imperia [[Universitato de Kioto]] fondiĝis
* [[1905]]: [[Géza Fejérváry]] iĝis ĉefministro de Hungario; [[Lodzo]]: komenco de kelktagaj bataloj de polaj [[laboristo]]j kontraŭ rusiaj soldatoj kaj [[kozako]]j
* [[1908]]: [[japanoj|Japana]] enmigrado al [[Brazilo]] komenciĝis kun alteriĝo en [[Santos]] de 781 pasaĝeroj de ''Kasato-Maru''; [[Universitato de Filipinoj]] establiĝis
* [[1917]]: [[Unua mondmilito]]: Malgraŭ malpermeso de rusa defendministro [[Aleksandr Kerenskij]], komenciĝis en [[Kievo]] la 2-a Tutukraina Militista Kongreso, kiun partoprenis ĉirkaŭ 2 500 delegitoj de ĉiuj frontoj, mararmeoj, kaj ankaŭ rezervaj unuoj. La Kongreso adoptis gravajn rezoluciojn pri detala plano por ukrainigo de la armeo, [[Simon Petljura]] estis reelektita prezidanto de la ukraina Ĝenerala Militista Komitato
* [[1918]]: [[Unua mondmilito]]: [[Nigra Maro]]: apud [[Novorossijsk]] la skipo de rusia [[kirasŝipo]] sinkigis ĝin por eviti ĝian forkapton fare de germanoj
* [[1919]]: Unua litova-pola [[landlimo|landlima]] linio estis establita
* [[1928]]: [[Amelia Earhart]] iĝis unua [[virino]], kiu per [[aviadilo]] (kiel pasaĝerino) transflugis la [[Atlantiko]]n
* [[1928]]: Norvega [[polusa esplorado|polusa esploristo]] [[Roald Amundsen]] pereis senspure en [[Arkto]]
* [[1934]]: [[Dua Pola Respubliko]]: [[Roman Ŝuĥeviĉ]] arestita lige al mortigo de la pola ministro [[Bronisław Pieracki]]
* [[1935]]: En [[Londono]] estis subskribita brita-germana mara pakto - [[germanoj]] povis konstrui [[mararmeo]]n, kiu estus granda je 35% de la brita, kaj kun egala nombro de [[submarŝipo]]j (forigo de limigoj de la [[Versajla traktato]])
* [[1936]]: [[Václav Talich]] unuafoje ekrolis en [[Nacia Teatro (Prago)|Nacia Teatro]] per enscenigo de ''[[Rusalko]]'' de [[Antonín Dvořák]], transprenante por 9 jaroj gvidadon de la [[Operejo]]
* [[1937]]: [[Valerij Ĉkalov]] kun skipo ekflugis de [[Moskvo]] direkte al [[Usono]] — ilia [[Tupolev ANT-25]] traflugante la [[norda poluso|nordan poluson]] alteriĝos en [[Vankuvero]] la 20-an de junio
* [[1938]]: Prezidanto de Pollando [[Ignacy Mościcki]] malfermis novan konstruaĵon de la [[Nacia Muzeo en Varsovio]]
* [[1940]]: Germana [[invado en Pollandon]]: [[Guberniestro]] [[Hans Frank]] limigis lernejan instruadon en [[Ĝenerala Gubernio]]; [[Heinrich Himmler]] decidis ĉiujn [[ciganoj]]n teni en [[koncentrejo]]j ĝis militofino; [[Okcidenta Fronto (Dua Mondmilito)|Okcidenta Fronto]]: venko de germana armeo en batalo de Legarde (en [[Loreno]]); [[reĝimo de Vichy|franca registaro de Vichy]] kun antaŭtaga parolado de generalo [[Philippe Petain|Petain]] rompis organizitan francan defendon; [[Libera Francio]]: [[Charles de Gaulle|generalo De Gaulle]] en la brita radio [[BBC]] unuafoje [[Alvoko de la 18a de Junio 1940|alvokis la francojn plurezisti]] kontraŭ venkanta [[Nazia Germanio]] - tiu alvoko komencos [[franca rezistado|francan rezistadon]]; [[Libourne]]: lasta kunsido de la [[pola ekzila registaro]] antaŭ transiro al Anglio; Itala armeo invadis [[Franca Somalilando|Francan Somalilandon]]; [[Munkeno]]: renkonto de [[Adolf Hitler|Hitler]] kun [[Benito Mussolini|Mussolini]] pri [[armistico]] kun [[Francio]]
* [[1941]]: [[Heinrich Himmler]] en letero al [[Arthur Greiser]], reganto de [[Provinco Vartlando]], akceptis [[germanigo]]n de polaj infanoj, kiuj plenumas rasajn kondiĉojn fiksitajn de germanaj-naziaj regopovoj; en [[Ankaro]] ĉefministro Şükrü Saracoğlu kaj [[Franz von Papen]] subskribis traktaton pri amikeco kaj neagreso kun [[Tria Regno]] - [[Turkio]] formale iĝis [[neŭtraleco (internaciaj rilatoj)|neŭtrala]]; Siria Fronto: komenciĝis atako al [[Damasko]] flanke de [[britoj]], [[aŭstralianoj]], [[baratanoj]] kaj &quot;[[Libera Francio|liberaj francoj]]&quot;; [[Balta Maro]]: germanaj [[minportilo]]j kaj [[submarŝipo]]j starigis minajn barilojn inter [[Klaipėda]] kaj [[Öland]]
* [[1942]]: [[Batalo en preĝejo de sanktaj Cirilo kaj Metodo]]: en ortodoksa katedralo en [[Prago]] pro perfido de [[Karel Čurda]] estis blokitaj 7 partoprenantoj de la [[atenco kontraŭ Reinhard Heydrich]] kiuj pereis dum la batalo; generalo Carl Spaatz transprenis komandon de usona 8-a Aviada Armeo; en [[Vaŝingtono]] komenciĝis renkontiĝo de Prezidanto [[Franklin D. Roosevelt]] kaj ĉefministro [[Winston Churchill]]
* [[1943]]: taĉmentoj de la [[Oficiro]]j de Sendependa Pollando subiĝis al [[Pola Enlanda Armeo]]
* [[1944]]: [[Batalo de Atlantiko]]: germana [[U-boato]] 767 estis sinkigita en [[Manika Markolo]] de tri [[destrojero]]j - 49 el 50 skipanoj pereis
* [[1945]]: Filipina insulo [[Mindanao]] estis liberigita de japana okupado; en [[Moskvo]] komenciĝis [[proceso de 16 gvidantoj de Pola Subtera Ŝtato]], arestitaj de [[NKVD]] en [[Pollando]]; [[Masakro ĉe Přerov]]: eksaj membroj de ĉeĥoslovaka armeo, gvidataj de [[Karol Pazúr]] murdis 265 [[karpataj germanoj|karpatajn germanojn]], [[hungaroj]]n kaj [[slovakoj]]n
* [[1946]]: Ministerio pri Internaj Aferoj de [[Sovetunio]] ellaboris detalan planon pri detruado de la [[Organizaĵo de Ukrainaj Naciistoj]] kaj ties [[rezistomovado]]
* [[1951]]: [[Socialisma Respubliko Rumanio]]: komenciĝis [[deportado]] de homoj loĝantaj 25 km de la rumana-jugoslavia [[landlimo]] al [[stepo|stepa]] [[ebenaĵo]] Bărăgan 
* [[1953]]: [[Egiptio]] iĝis [[respubliko]] (preskaŭ unu jaron post [[abdiko]] de la reĝo Faruk la 1-a)
* [[1954]]: [[Operaco PBSUCCESS]]: kadre de [[CIA]]-agado taĉmentoj de [[Carlos Castillo]] eniris de [[Honduro]] al [[Gvatemalo]] por aranĝi [[puĉo]]n kontraŭ Prezidanto [[Jacobo Arbenz]]
* [[1961]]: [[Finnlando]]: en Parola (proksime al [[Hämeenlinna]]) oni malfermis [[militisto|militistan]] [[muzeo]]n de [[tanko]]j
* [[1969]]: [[Pola Popola Respubliko]]: katolika verkisto kaj parlamentano Jerzy Zawieyski pereis en malklaraj cirkonstancoj en malsanulejo dum kampanjo de ofendoj kaj suspektoj, post protesto en [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] kontraŭ [[reprezalio]]j de studentoj dum la [[Marto 1968 (Pollando)|martaj eventoj]]
* [[1972]]: En [[katastrofo]]j de pasaĝeraj [[aviadilo]]j pereis en [[Britio]] 118 personoj kaj en [[Sovetunio]] 122; [[Stalinismo]]: liberigo de la kopio de la bildo ''[[Virgulino de Ĉenstoĥovo]]'', post 6 jaroj de &quot;[[milico|milica]] aresto&quot;
* [[1979]]: [[Armadkonkuro]]: akordojn SALT 2 (Interparoloj pri limigo de nukleaj armiloj longtrafdistancaj) (15-a - 18-a de junio) subskribis [[Leonid Breĵnev]] kaj [[Jimmy Carter]] en [[Vieno]] - ili neniam estos ratifitaj
* [[1981]]: Testoflugo de la usona [[bombaviadilo]] [[Lockheed F-117 Nighthawk]] - unua kaŝaviadilo en la mondo
* [[1983]]: Komenco de la dua misio de la [[kosmopramo Challenger]], kiun partoprenis [[Sally Ride]], unua [[usonanoj|usonanino]] en la kosma spaco kadre de la [[skipo]]; irana adoleskantino [[Mona Mahmudnizhad]] kaj naŭ aliaj virinoj estis [[pendumo|pendumitaj]] en [[Ŝirazo]] pro sia membreco en [[Bahaa Kredo]]
* [[1989]]: [[Pola parlamenta balotado en 1989|Pola parlamenta balotado]]: dua [[voĉdonado]] okazis; en [[Belgio]] kreiĝis [[Brusela Ĉefurba Regiono]]
* [[1995]]: En finalo de [[Virina Futbala Mondpokalo 1995|Virina Futbala Mondpokalo]] [[norvega virina nacia teamo de futbalo]] gajnis 2:0 kontraŭ [[germana virina nacia teamo de futbalo]]
* [[1996]]: Nova [[Flago de la Sejŝeloj]] oficialiĝis; [[Benjamin Netanjahu]] iĝis unuan fojon [[ĉefministroj de Israelo|ĉefministro de Israelo]]
* [[1997]]: Prezidanto de Pollando [[Aleksander Kwaśniewski]] subskribis [[lustracio]]n aprobitan de [[Sejmo (Pollando)|Sejmo]] en aprilo 1997 — ĝi ekvalidis la 1-an de aŭgusto 1997
* [[1998]]: [[Sejmo (Pollando)|Pola Sejmo]] voĉdonis pri kondamno de totalisma [[komunismo]] — la [[senkomunismigo]]n ĝi proklamis en 2016; [[Argentino]] [[Ekstradicio|ekstradiciis]] kroaton Dinko Šakić, administranton de la [[koncentrejo]] [[Jasenovac]], fondita de [[ustaše]]
* [[2004]]: [[Eŭropa Konsilio]] akceptis projekton de [[Eŭropa Konstitucio]]
* [[2006]]: En [[referendumo]] en [[Katalunio]] oni agnoskis novan [[statuto]]n de [[aŭtonomeco]]
* [[2009]]: [[Tsakhia Elbegdorj]] iĝis Prezidanto de Mongolio; [[Kosmoesploro]]: lanĉo de la usona kosmosondilo [[Lunar Reconnaissance Orbiter]], [[artefarita satelito]] de la [[Luno]]; dum [[Flugo 61 Continental Airlines|Flugo 61 de Continental Airlines]] mortis la aviadilestro de [[Boeing 777]]
* [[2012]]: [[Salman bin Abdul-Aziz Al Saud]] iĝis kronprinco de [[Sauda Arabio]]
* [[2013]]: En [[Vagaduguo]] oni subskribis interkonsenton pri fino de la [[enlanda milito]] en [[Malio]] (rompita novembre de la sama jaro); [[Pollando]]: Inaŭguro de unua monumento al [[Maria Kaczyńska|Maria]] kaj [[Lech Kaczyński]] en [[Radom]], skulptitan de [[Andrzej Renes]]
* [[2016]]: En [[Litovio]] ekfunkciis [[flughaveno]] apud [[Nida]]; [[Pollando]]: [[haveno]] por [[likvigita natura gaso]] el [[Kataro]] ekfunkciis en [[Świnoujście]]
* [[2018]]: [[Japanio]]: en [[Gubernio Osaka]] okazis [[tertremo]]

== Naskiĝoj ==
* [[1294]]: [[Karlo la 4-a (Francio)|Karlo la 4-a]], reĝo de Francio (m. [[1328]])
* [[1482]]: [[Georgo Martinuzzi]], hungara-kroata [[kardinalo]] kaj ŝtatestro, unu el ĉefkonsilantoj de [[Johano la 1-a (Hungario)|Johano la 1-a]] (m. [[1551]])
* [[1552]]: [[Gabriello Chiabrera]], itala nobelo, poeto kaj dramisto (m. [[1638]])
* [[1753]]: [[Samuel Galton]], angla armilfabrikisto (m. [[1832]])
* [[1799]]: [[William Lassell]], angla astronomo (m. [[1880]])
* [[1806]]: [[Charlotte Stieglitz]], germana verkistino (m. [[1834]])
* [[1812]]: [[Ivan Gonĉarov]], rusa verkisto (m. [[1891]])
* [[1817]]: [[Franz Anton Schiefner]], baltia filologo kaj ruslanda bibliotekisto (m. [[1879]])
* [[1839]]: [[Martin Greif]], germana verkisto kaj oficiro (m. [[1911]])
* [[1845]]: [[Alphonse Laveran]], franca Nobelpremiita kuracisto (m. [[1922]])
* [[1852]]: [[János Csernoch]], hungara [[primaso]] (m. [[1927]])
* [[1853]]: [[Mato Kósyk]], [[soraboj|soraba]] kleriko kaj [[slavoj|slava]] poeto (m. [[1940]])
* [[1858]]; [[Emil Vajda]], hungara kapelestro, verkisto (m. [[1916]])
* [[1859]]: [[László Hollós]], hungara botanikisto, fungosciencisto, instruisto (m. [[1940]])
* [[1868]]: [[Miklós Horthy]], regento de [[Hungara reĝlando (1920-1946)|Hungara reĝlando]] (m. [[1957]])
* [[1875]]: [[Miklós Krenner]], hungara ĵurnalisto, publicisto (m. [[1968]])
* [[1877]]: [[Zoltán Gombocz]], hungara lingvisto (m. [[1935]])
* [[1882]]: [[Georgij Dimitrov]], bulgara politikisto kaj ĉefministro, kunfondinto de [[Kominform]] (m. [[1949]])
* [[1884]]: [[Édouard Daladier]], ĉefministro de Francio (m. [[1970]])
* [[1884]]: [[Imre Kapusy]], hungara ekonomikisto, fakverkisto (m. [[1978]])
* [[1886]]: [[George Mallory]], angla [[montogrimpisto]] (m. [[1924]])
* [[1887]]: [[Sándor Böszörményi]], rumania hungara ekonomikisto (m. [[1966]])
* [[1886]]: [[Alexander Wetmore]], usona ornitologo, [[bestoscienco|bestosciencisto]] kaj paleontologo (m. [[1978]])
* [[1890]]: [[Noémi Ferenczy]], hungara [[Gobelino|gobelinistino]] kaj pentristino (m. [[1957]])
* [[1890]]: [[Béni Ferenczy]], hungara skulptisto, medalisto kaj grafikisto (m. [[1967]])
* [[1897]]: [[Iván Sipos]], hungara ĵurnalisto, verkisto (m. [[1937]])
* [[1901]]: [[Anastasija Nikolaevna Romanova]], plej juna filino de imperiestro [[Nikolao la 1-a de Rusio]] (m. [[1918]])
* [[1903]]: [[Raymond Radiguet]], franca poeto (m. [[1923]])
* [[1904]]: [[Jenő Alföldy]], hungara laringkuracisto, profesoro (m. [[1981]])
* [[1911]]: [[József Gréda]], hungara poeto kaj tradukisto (m. [[2000]])
* [[1913]]: [[Stanisław Marusarz]], pola [[skisaltado|skisaltisto]] (m. [[1993]])
* [[1916]]: [[Julio César Turbay Ayala]], [[Prezidanto de Kolombio]] (m. [[2005]])
* [[1920]]: [[Mario Beccaria]], itala politikisto (m. [[2003]])
* [[1926]]: [[Allan Sandage]], usona astronomo (m. [[2010]])
* [[1927]]: [[Róbert Ilosfalvy]], hungara operkantisto ([[tenoro]]) (m. [[2009]])
* [[1928]]: [[Serhij Plaĉinda]], ukraina verkisto kaj esperantisto, survivanto de [[holodomoro]], esperantiginta poemojn de [[Bohdan-Ihor Antoniĉ]], kontribuinto al konatigo de esperantisto [[Vasilij Eroŝenko]], enestanta en &quot;[[Ukraina Stelo]]&quot; (m. [[2013]])
* [[1929]]: [[Jürgen Habermas]]: germana filozofo (m. [[2026]])
* [[1931]]: [[Fernando Henrique Cardoso]], [[prezidanto de Brazilo|Prezidanto de Brazilo]]
* [[1933]]: [[Pál Szilágyi]], rumania hungara matematikisto
* [[1935]]: [[Károly László]], hungara aktoro
* [[1936]]: [[Ronald Venetiaan]], prezidanto de Surinamo (m. [[2025]])
* [[1938]]: [[Zoltán Czegő]], hungara poeto, verkisto, ĵurnalisto
* [[1940]]: [[Mirjam Pressler]], germana verkistino kaj tradukistino
&lt;!--* [[1941]]: Leszek Długosz, pola aktoro, [[bardo]], poeto, komponisto MANKAS INFORMOJ--&gt; 
* [[1942]]: [[Paul McCartney]], brita muzikisto, kantisto kaj kantverkisto por ''[[The Beatles]]''
* [[1942]]: [[Thabo Mbeki]], Prezidanto de Sud-Afriko
* [[1943]]: [[Bernardo Olivera]], argentina teologo kaj trapisto
* [[1943]]: [[Éva Marton]], hungara operkantistino ([[koloratursoprano]])
* [[1944]]: [[Barbara Pietrzak]], pola [[radio]]-[[ĵurnalisto|ĵurnalistino]], skoltaĝe partopreninta [[Internacia Infana Kongreseto|IIK]]-n dum [[UK 1959]], aktivulino de [[Pola Esperanto-Junularo|PEJ]] kaj [[TEJO]], de pola [[IKUE]]-sekcio kaj [[Pola Esperanto-Asocio|PEA]], [[Akademio de Esperanto|akademiano]], lasta estrino de la Eo-redakcio ĉe [[Pola Radio]], ĉefredaktoro de [[Pola Radio|Pola Retradio en Eo]] kaj de &quot;[[Pola Esperantisto]]&quot;, [[Ĝenerala Sekretario de UEA|ĜenSek de UEA]]
* [[1946]]: [[Maria Bethânia]], brazila kantistino
* [[1947]]: [[Bernard Giraudeau]], franca aktoro kaj filmreĝisoro (m. [[2010]])
* [[1949]]: [[Lech Kaczyński]], [[prezidanto de Pollando]] (m. [[2010]])
* [[1949]]: [[Jarosław Kaczyński]], ĉefministro de Pollando
* [[1950]]: [[Ákos Szilágyi]], hungara poeto, estetikisto, eseisto, tradukisto
* [[1952]]: [[Idriss Déby]], prezidanto de [[Ĉado]] (m. [[2021]])
* [[1952]]: [[Isabella Rossellini]], ital-usona aktorino kaj [[manekeno]]
* [[1953]]: [[S. Ágnes Csíky Szabó]], rumania hungara tekstilartistino
* [[1955]]: [[Mísia]], portugala kantistino (m. [[2024]])
* [[1955]]: [[Júlia Varga-Werther]], hungara pentristino, grafikistino
* [[1957]]: [[Maŝala Ŝamsolvajezin]], irana politika ĵurnalisto
* [[1959]]: [[Fruzsina Pregitzer]], hungara aktorino, [[voĉoaktoro]]
* [[1962]]: [[Adél Kováts]], hungara aktorino
* [[1963]]: [[Katalin Bitay]], rumania hungara grafikistino kaj lekciistino
* [[1966]]: [[Andrea Szélyes]], rumania hungara pupaktorino, kostumdizajnistino
* [[1973]]: [[Julie Depardieu]], franca aktorino
* [[1975]]: [[Marie Gillain]], franca aktorino
* [[1975]]: [[Jamel Debbouze]], franca aktoro, [[produktoro]] kaj komediisto
* [[1977]]: [[Kaja Kallas]], ĉefministro de [[Estonio]]
* [[1987]]: [[Niels Schneider]], franca-kanada filma kaj televida aktoro
* [[2001]]: [[Gabriel Martinelli]] aŭ je plena nomo ''Gabriel Teodoro Martinelli Silva'', brazila futbalisto

== Mortoj ==
* [[741]]: [[Leono la 3-a (Bizancio)|Leono la 3-a]], [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|bizanca imperiestro]]
* [[1155]]: [[Arnaldo el Breŝo]], itala monaĥo, religia reformisto (n. ĉirkaŭ [[1090]])
* [[1291]]: [[Alfonso la 3-a (Aragono)|Alfonso la 3-a]], reĝo de [[Aragono]] kaj grafo de [[Barcelono]] (n. [[1265]])
* [[1305]]: [[Venceslao la 2-a]], reĝo de [[Bohemio]] kaj de Pollando (n. [[1271]])
* [[1348]]: [[Gentile da Foligno]], itala [[humanismo|humanisto]], kuracisto kaj filozofo (n. [[1272]])
* [[1464]]: [[Rogier van der Weyden]], pentristo de la [[Malaltaj Landoj]] (n. ĉirkaŭ [[1399]])
* [[1629]]: [[Piet Hein]], nederlanda admiralo kaj [[korsaro]], komandanto de [[Nederlanda Okcidenthinda Kompanio]] (n. [[1577]])
* [[1677]]: [[Johann Franck]], germana juristo kaj poeto (n. [[1618]])
* [[1726]]: [[Michel-Richard Delalande]], franca komponisto kaj orgenisto (n. [[1657]])
* [[1765]]: [[Ferenc Barkóczy]], hungara grafo, teologo, [[primaso]] de Hungario (n. [[1710]])
* [[1772]]: [[Gerard van Swieten]], aŭstra kuracisto, kontraŭbatalanto de la kredo pri [[vampiro]]j (n. [[1700]])
* [[1875]]: [[António Feliciano de Castilho]], portugala poeto (n. [[1800]])
* [[1875]]: [[Wilhelm Paul Corssen]], germana filologo (n. [[1820]])
* [[1888]]: [[Franz Duncker]], germana socialpolitiksto kaj parlamentano (n. [[1822]])
* [[1897]]: [[Franz Krenn]], aŭstra [[komponisto]] (n. [[1816]])
* [[1897]]: [[Eloy Gonzalo]], hispana milita heroo (n. [[1868]])
* [[1902]]: [[Samuel Butler (romanisto)|Samuel Butler]], brita verkisto (n. [[1835]])
* [[1905]]: [[Carmine Crocco]], itala soldato, krimulo (n. [[1830]])
* [[1905]]: [[Per Teodor Cleve]], sveda kemiisto kaj geologo (n. [[1840]])
* [[1916]]: [[Helmuth Johannes Ludwig von Moltke]], germana stabestro (n. [[1848]])
* [[1917]]: [[Titu Maiorescu]], ĉefministro de Rumanio kaj literatura kritikisto (n. [[1840]])
* [[1922]]: [[Jacobus Kapteyn]], nederlanda astronomo (n. [[1851]])
* [[1923]]: [[John Pollen]], irlanda juristo, kunfondinto de [[Espero Framasona]], unu el [[Trio por la Tria]] dum la [[UK 1907]], loĝanta en [[Brita Hindio]], verkinta la [[Hindustana lingvo|hindustanan]] [[ŝlosiloj|Esperanto-ŝlosilon]] (n. [[1848]])
* [[1928]]: [[Roald Amundsen]], norvega [[polusa esplorado|polusa esploristo]] (n. [[1872]])
* [[1933]]: [[Sasaki Macue]], japana [[esperantistino]], gvidantino de &quot;[[Klara Rondeto]]&quot; (n. [[1886]])
* [[1934]]: [[Gyula Derkovits]], hungara pentristo kaj grafikisto (n. [[1894]])
* [[1935]]: [[René Crevel]], franca verkisto kaj poeto de [[superrealismo]] (n. [[1900]])
* [[1936]]: [[Maksim Gorkij]], rusa kaj sovetia verkisto (n. [[1868]])
* [[1942]]: Ĉeĥaj [[paraŝuto|paraŝutistoj]], partoprenintoj de la [[atenco kontraŭ Reinhard Heydrich]], perfiditaj de [[Karel Čurda]]: [[Jozef Gabčík]] (n. [[1912]]), [[Jan Kubiš]] (n. [[1913]]), [[Jaroslav Švarc]] (n. [[1914]]), [[Josef Valčík]] (n. [[1914]]) kaj [[Adolf Opálka]] (n. [[1915]]), soldatoj kaj membroj de [[Operaco Anthropoid]] 
* [[1957]]: [[Anna Marie Tilschová]], ĉeĥa verkistino (n. [[1873]])
* [[1964]]: [[Kurt Latte]], germana klasika filologo (n. [[1891]])
* [[1966]]: [[Vilmos Kürti]], hungara [[geodezio|geodeto]], profesoro (n. [[1899]])
* [[1968]]: [[Nikolaus von Falkenhorst]], germana generalo, [[militkrimo|militkrimulo]] (n. [[1885]])
* [[1970]]: [[Géza Rubleczky]], hungara skulptisto (n. [[1881]])
* [[1974]]: [[Malba Tahan]], brazila verkisto kaj matematikisto tradukata al dekkelkaj lingvoj, kies frato [[J. B. de Mello e Souza]] estis [[pioniro de Esperanto]], aŭtoro de rakonto pri la litero ''[[Ĥ]]'' (n. [[1895]])
* [[1974]]: [[Georgij Konstantinoviĉ Ĵukov]], sovetia militestro, [[Heroo de Sovetunio]] (n. [[1896]])
* [[1975]]: [[Hugo Bergmann]], germanlingva israela filozofo, rektoro, intelektulo de [[cionismo]] (n. [[1883]])
* [[1975]]: [[Bruno Migliorini]], itala lingvisto kaj [[itala esperantisto]], fondinto de [[Esperanta grupo &quot;L.L.Zamenhof&quot;]] en [[Venecio]], [[Esperanta Legolibro (Migliorini)|verkinto]], preleganto de [[Somera Universitato|IKU]] kadre de [[UK 1930]] kaj [[UK 1932]], honora komitatano de [[UK 1955]] en [[Bolonjo]] (n. [[1896]])
* [[1976]]: [[Béla Kulcsár (filo)|Béla Kulcsár]], rumania hungara skulptisto, pentristo (n. [[1929]])
* [[1979]]: [[Pál Nagy]], rumania hungara pentristo, priarta verkisto, instruisto (n. [[1929]])
* [[1979]]: [[Zsuzsanna Kemény]], hungara ĵurnalistino kaj verkistino (n. [[1934]])
* [[1980]]: [[Ibolya L. Kiss]], hungara verkistino kaj kuracistino (n. [[1894]])
* [[1980]]: [[Kazimierz Kuratowski]], pola matematikisto (n. [[1896]])
* [[1982]]: [[Curd Jürgens]], germana-aŭstra aktoro (n. [[1915]])
* [[1985]]: [[Károly Ráth]], hungara ĵurnalisto, ŝtatdefenda oficiro, diplomato (n. [[1903]])
*[[1988]]: [[Fritz Scherer]], germana anarĥiisto kaj librobindisto
* [[1996]]: [[Endel Puusepp]], sovetia ĉasaviadilisto (n. [[1909]])
* [[1997]]: [[Lev Kopelev]], sovetia germanisto, verkisto kaj [[disidento]], konata okcidente pere de [[samizdato]]j, esperantisto (n. [[1912]])
* [[1998]]: [[Charles Korvin]], hungara-usona aktoro (m. [[1907]])
* [[2001]]: [[René Dumont]], franca ekologo kaj politikisto (n. [[1904]])
* [[2009]]: [[Ali Akbar Khan]], barata klasika muzikisto (n. [[1922]])
* [[2009]]: [[Giovanni Arrighi]], itala sociologo kaj [[politika ekonomio|politika ekonomikisto]] (n. [[1937]])
* [[2010]]: [[José Saramago]], portugala Nobelpremiita verkisto kaj [[Iberiismo|iberiisto]] (n. [[1922]])
* [[2010]]: [[Ferenc Szilágyi (operkantisto)|Ferenc Szilágyi]], rumania hungara operkantisto (tenoro) (n. [[1925]])
* [[2011]]: [[Jelena Bonner]], rusia kuracistino kaj verkistino, defendantino de [[homaj rajtoj]] en [[Sovetunio]] kaj [[Rusio]] (n. [[1923]])
* [[2011]]: [[Brian Haw]], brita sociallaboristo, pacaktivulo (n. [[1949]])
* [[2012]]: [[Vilmos Dobai]], hungara reĝisoro (n. [[1928]])
* [[2014]]: [[Stephanie Kwolek]], usona kemiistino, inventistino de [[kevlaro]] (n. [[1923]])
* [[2014]]: [[Horace Silver]], usona [[ĵazpianisto]] kaj komponisto (n. [[1928]])
&lt;!--* [[2020]]: Vera Lynn, brita kantistino (n. [[1917]]) MANKAS INFORMOJ--&gt; 
* [[2024]]: [[Anouk Aimée]], franca aktorino (n. [[1932]])

== Specialaj tagoj kaj festoj ==
* [[Nacia tago]] sur la [[Sejŝeloj]], ''Liberation Day''
* [[Aŭtismo|Aŭtisma]] Tago de Fiero - festo celebrata ekde 2005

== Tagoj de [[semajno]] ==

La '''18-a de junio''' estas (laŭ [[gregoria kalendaro]]):

* [[Dimanĉo]] en jaroj: [[1589]] [[1595]] [[1600]] [[1606]] [[1617]] [[1623]] [[1628]] [[1634]] [[1645]] [[1651]] [[1656]] [[1662]] [[1673]] [[1679]] [[1684]] [[1690]] [[1702]] [[1713]] [[1719]] [[1724]] [[1730]] [[1741]] [[1747]] [[1752]] [[1758]] [[1769]] [[1775]] [[1780]] [[1786]] [[1797]] [[1809]] [[1815]] [[1820]] [[1826]] [[1837]] [[1843]] [[1848]] [[1854]] [[1865]] [[1871]] [[1876]] [[1882]] [[1893]] [[1899]] [[1905]] [[1911]] [[1916]] [[1922]] [[1933]] [[1939]] [[1944]] [[1950]] [[1961]] [[1967]] [[1972]] [[1978]] [[1989]] [[1995]] [[2000]] [[2006]] [[2017]] [[2023]] [[2028]] [[2034]] [[2045]] [[2051]] [[2056]] [[2062]] [[2073]] [[2079]] [[2084]] [[2090]];
* [[Lundo]] en jaroj: [[1584]] [[1590]] [[1601]] [[1607]] [[1612]] [[1618]] [[1629]] [[1635]] [[1640]] [[1646]] [[1657]] [[1663]] [[1668]] [[1674]] [[1685]] [[1691]] [[1696]] [[1703]] [[1708]] [[1714]] [[1725]] [[1731]] [[1736]] [[1742]] [[1753]] [[1759]] [[1764]] [[1770]] [[1781]] [[1787]] [[1792]] [[1798]] [[1804]] [[1810]] [[1821]] [[1827]] [[1832]] [[1838]] [[1849]] [[1855]] [[1860]] [[1866]] [[1877]] [[1883]] [[1888]] [[1894]] [[1900]] [[1906]] [[1917]] [[1923]] [[1928]] [[1934]] [[1945]] [[1951]] [[1956]] [[1962]] [[1973]] [[1979]] [[1984]] [[1990]] [[2001]] [[2007]] [[2012]] [[2018]] [[2029]] [[2035]] [[2040]] [[2046]] [[2057]] [[2063]] [[2068]] [[2074]] [[2085]] [[2091]] [[2096]];
* [[Mardo]] en jaroj: [[1585]] [[1591]] [[1596]] [[1602]] [[1613]] [[1619]] [[1624]] [[1630]] [[1641]] [[1647]] [[1652]] [[1658]] [[1669]] [[1675]] [[1680]] [[1686]] [[1697]] [[1709]] [[1715]] [[1720]] [[1726]] [[1737]] [[1743]] [[1748]] [[1754]] [[1765]] [[1771]] [[1776]] [[1782]] [[1793]] [[1799]] [[1805]] [[1811]] [[1816]] [[1822]] [[1833]] [[1839]] [[1844]] [[1850]] [[1861]] [[1867]] [[1872]] [[1878]] [[1889]] [[1895]] [[1901]] [[1907]] [[1912]] [[1918]] [[1929]] [[1935]] [[1940]] [[1946]] [[1957]] [[1963]] [[1968]] [[1974]] [[1985]] [[1991]] [[1996]] [[2002]] [[2013]] [[2019]] [[2024]] [[2030]] [[2041]] [[2047]] [[2052]] [[2058]] [[2069]] [[2075]] [[2080]] [[2086]] [[2097]];
* [[Merkredo]] en jaroj: [[1586]] [[1597]] [[1603]] [[1608]] [[1614]] [[1625]] [[1631]] [[1636]] [[1642]] [[1653]] [[1659]] [[1664]] [[1670]] [[1681]] [[1687]] [[1692]] [[1698]] [[1704]] [[1710]] [[1721]] [[1727]] [[1732]] [[1738]] [[1749]] [[1755]] [[1760]] [[1766]] [[1777]] [[1783]] [[1788]] [[1794]] [[1800]] [[1806]] [[1817]] [[1823]] [[1828]] [[1834]] [[1845]] [[1851]] [[1856]] [[1862]] [[1873]] [[1879]] [[1884]] [[1890]] [[1902]] [[1913]] [[1919]] [[1924]] [[1930]] [[1941]] [[1947]] [[1952]] [[1958]] [[1969]] [[1975]] [[1980]] [[1986]] [[1997]] [[2003]] [[2008]] [[2014]] [[2025]] [[2031]] [[2036]] [[2042]] [[2053]] [[2059]] [[2064]] [[2070]] [[2081]] [[2087]] [[2092]] [[2098]];
{{projektoj}}
* [[Ĵaŭdo]] en jaroj: [[1587]] [[1592]] [[1598]] [[1609]] [[1615]] [[1620]] [[1626]] [[1637]] [[1643]] [[1648]] [[1654]] [[1665]] [[1671]] [[1676]] [[1682]] [[1693]] [[1699]] [[1705]] [[1711]] [[1716]] [[1722]] [[1733]] [[1739]] [[1744]] [[1750]] [[1761]] [[1767]] [[1772]] [[1778]] [[1789]] [[1795]] [[1801]] [[1807]] [[1812]] [[1818]] [[1829]] [[1835]] [[1840]] [[1846]] [[1857]] [[1863]] [[1868]] [[1874]] [[1885]] [[1891]] [[1896]] [[1903]] [[1908]] [[1914]] [[1925]] [[1931]] [[1936]] [[1942]] [[1953]] [[1959]] [[1964]] [[1970]] [[1981]] [[1987]] [[1992]] [[1998]] [[2009]] [[2015]] [[2020]] [[2026]] [[2037]] [[2043]] [[2048]] [[2054]] [[2065]] [[2071]] [[2076]] [[2082]] [[2093]] [[2099]];
* [[Vendredo]] en jaroj: [[1582]] [[1593]] [[1599]] [[1604]] [[1610]] [[1621]] [[1627]] [[1632]] [[1638]] [[1649]] [[1655]] [[1660]] [[1666]] [[1677]] [[1683]] [[1688]] [[1694]] [[1700]] [[1706]] [[1717]] [[1723]] [[1728]] [[1734]] [[1745]] [[1751]] [[1756]] [[1762]] [[1773]] [[1779]] [[1784]] [[1790]] [[1802]] [[1813]] [[1819]] [[1824]] [[1830]] [[1841]] [[1847]] [[1852]] [[1858]] [[1869]] [[1875]] [[1880]] [[1886]] [[1897]] [[1909]] [[1915]] [[1920]] [[1926]] [[1937]] [[1943]] [[1948]] [[1954]] [[1965]] [[1971]] [[1976]] [[1982]] [[1993]] [[1999]] [[2004]] [[2010]] [[2021]] [[2027]] [[2032]] [[2038]] [[2049]] [[2055]] [[2060]] [[2066]] [[2077]] [[2083]] [[2088]] [[2094]];
* [[Sabato]] en jaroj: [[1583]] [[1588]] [[1594]] [[1605]] [[1611]] [[1616]] [[1622]] [[1633]] [[1639]] [[1644]] [[1650]] [[1661]] [[1667]] [[1672]] [[1678]] [[1689]] [[1695]] [[1701]] [[1707]] [[1712]] [[1718]] [[1729]] [[1735]] [[1740]] [[1746]] [[1757]] [[1763]] [[1768]] [[1774]] [[1785]] [[1791]] [[1796]] [[1803]] [[1808]] [[1814]] [[1825]] [[1831]] [[1836]] [[1842]] [[1853]] [[1859]] [[1864]] [[1870]] [[1881]] [[1887]] [[1892]] [[1898]] [[1904]] [[1910]] [[1921]] [[1927]] [[1932]] [[1938]] [[1949]] [[1955]] [[1960]] [[1966]] [[1977]] [[1983]] [[1988]] [[1994]] [[2005]] [[2011]] [[2016]] [[2022]] [[2033]] [[2039]] [[2044]] [[2050]] [[2061]] [[2067]] [[2072]] [[2078]] [[2089]] [[2095]].

[[Kategorio:18-a de junio| ]]
[[Kategorio:Junio|18]]
[[Kategorio:18-a tago de la monato|#06]]
[[Kategorio:Tagoj de la jaro|#0618]]</text>
      <sha1>qzok910dc5kuz2lxaawxzhkr9trf8aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rabato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7736</id>
    <revision>
      <id>9365558</id>
      <parentid>9286305</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:30:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>2357</id>
      </contributor>
      <comment>Forigis la dosieron [[commons:File:Rabat_montage.jpg|Rabat_montage.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Polarlys|Polarlys]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Rabat montage.jpg|]]</comment>
      <origin>9365558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5391" sha1="iwnannu4c3bt1bb1pqipbc6hwfsm36b" xml:space="preserve">{{Tiu ĉi artikolo|temas pri urbo en Maroko. Pri nocio el ekonomio temas artikoloj [[Rabato (ekonomiko)]] kaj [[Rabato (merkato)]].}}
{{Geokesto | Urbo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo               = Rabato
| devena_nomo        = 
| alia_nomo          = {{lang-ar|الرباط}}
| alia_nomo_noto     = ar-Ribāṭ Rbat
| alia_nomo1         = {{lang-en|''Rabat''}}
| kategorio          = urbo
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero            =
| dosiero_grandeco           = 300px
| dosiero_priskribo  = 
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago               = 
| blazono             = 
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio          = 
| oficiala_nomo       = الرباط
| moto                = 
| kromnomo            = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando               = Maroko
| lando_flago         = 1
| ŝtato              = 
| regiono_tipo        = 
| regiono             = Rabat-Salé-Zemmour-Zaer
| distrikto_tipo      = 
| distrikto           = 
| municipo            = 
| histregiono         = 
| histregiono1        = 
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco             = 
| parto               = 
| rivero              = Bou Regreg
| rivero_tipo         = 
| montaro             = 
| memorindaĵo_tipo   = 
| memorindaĵo        = Kasbaho de Udajo
| memorindaĵo_noto   = 
| orogenezo           = 
| orogenezo_tipo      = 
| geologio            = Atlantiko
| geologio_tipo       = Oceano
| ŝoseo              = 
| ŝoseo_tipo         = 
| konstruaĵo         = Turo de Hasano
| konstruaĵo_tipo    = Turo
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo                    = Rabato
| koordinatoj_ne_en_titolo = true
| leviĝo                  = 53
| lat_d              = 34
| lat_m              = 01
| lat_s              = 03
| lat_NS             = N
| long_d             = 06
| long_m             = 50
| long_s             = 10
| long_EW            = W
| koordinatoj_tipo   = 
| plej_alta            = 
| plej_alta_leviĝo    = 75
| plej_alta_lat_d      = 
| plej_alta_long_d     = 
| plej_malalta         = 
| plej_malalta_leviĝo = 11
| plej_malalta_lat_d       = 
| plej_malalta_long_d      = 
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo               = 117.0
| areo_rondumo       = 2
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro         = 567000
| loĝantaro_dato    = 2009
| loĝantaro_denseco = auto
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita             = 1146
| establita_tipo        = Fondo
| urbestro              = 
| ĉefulo_tipo          = 
| ĉefulo               = 
| ĉefulo_partio        = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono            = [[GMT]] | utc_offset =+0
| horzono_DST        = 
| poŝtkodo          = 10 000
| areo_kodo          = 
| areo_kodo_tipo     = 
| kodo               = 
| kodo_tipo          = 
&lt;!-- *** UNESCO ktp. *** --&gt;
| unesko_nomo               = 
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                = 
| libera_tipo           = 
| libera_noto           = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo                   = 
| mapo_fono              = 
| mapo_priskribo         = Situo enkadre de Maroko
| mapo_lokumilo          = Maroko
| mapo1                  = 
| mapo1_fono             = 
| mapo1_priskribo        = 
| mapo1_lokumilo         = 
| mapo2                  = 
| mapo2_priskribo        = Situo enkadre de Afriko
| mapo2_lokumilo         = Afriko
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| retpaĝo               = [http://www.rabat.ma/ www.rabat.ma]
| commons                = Rabat
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                    = {{maplink|frame=yes|plain=yes|type=shape|stroke-width=2|stroke-color=#000000|zoom=10|frame-align=center|frame-width=260}}
}}
[[Dosiero:Rabat, Business Centre.jpg|eta|maldekstra|250ra|Komerca centro en Rabato]]
[[Dosiero:Rabat, Mohammed V Avenue night view.jpg|eta|maldekstra|250ra|Rabato nokte]]
[[Dosiero:Rabat tour Hassan.jpg|eta|250ra|maldekstra|La Turo de Hassan]]
'''Rabato''' ({{Lang-ar|الرباط}}, ''ar-RibAt'') estas la ĉefurbo de [[Maroko]]. 

Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la urbo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

Ĝi estas [[Atlantiko|atlantika]] haveno, kaj situas en la buŝo de la rivero [[Bu Regreg]], kiu apartigas ĝin de la najbara urbo [[Salé]]. Kune kun tiu ĉi ĝi formas gravan aglomeraĵon, kvankam pli malgrandan ol la pli ekonomie potenca [[Kazablanko]].

Administra, komerca kaj industria centro. Monumentoj de la [[11-a jarcento]] ĝis la [[18-a jarcento]]. Muregoj (11-a jarcento) kun fortigitaj pordegoj. Muzeoj.

Ĝia moderna historio komenciĝas en [[1146]], kiam la [[Almohadoj|almohada]] gvidanto [[Abd al-Mu'min]] konvertis la tiaman vilaĝon en pli grandan fortreson, por lanĉi atakojn al la tiama [[Iberia duoninsulo]]. Ĝi fariĝis la ĉefurbo de la ĥalifo [[Yaqub al-Mansur]], en kies tempo estis komencita la konstruado de granda moskeo, el kiu restas la konata [[Turo de Hassan]], unu el la ĉefa vidindaĵoj de la urbo.

== Edukado ==
* [[ESSEC Business School]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Rabato (merkato)]]
* [[Sala (Maroko)|Salé]]
* [[Tramtransporto en Rabato-Sala]]

{{Projektoj|ReVo=rabat1}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Rabato| ]]
[[Kategorio:Maroko]]
[[Kategorio:Ĉefurboj de Afriko]]
[[Kategorio:Urboj de Maroko]]
[[Kategorio:Milionurboj]]</text>
      <sha1>iwnannu4c3bt1bb1pqipbc6hwfsm36b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kolibro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9162</id>
    <revision>
      <id>9365559</id>
      <parentid>9362524</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Subfamilio Trokilenoj */</comment>
      <origin>9365559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30647" sha1="gmqxrm87oqhodwkfiwfvwmwbipk7t41" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kolibro
|koloro = pink
|regno2 = bestoj
|dosiero2 = Haeckel Trochilidae.jpg
|dosiero =Trinidad_and_Tobago_hummingbirds_composite.jpg
| dosiero larĝo=240px
| dosiero2 larĝo=240px
|priskribo de dosiero= Iuj el la kolibroj de [[Trinidado]] kaj [[Tobago]]
|priskribo de dosiero2 = Diversaj kolibroj en ''[[Kunstformen der Natur]]''&lt;br&gt;
de [[Ernst Haeckel]], 1904
|regno = [[Animalo]]j ''Animalia''
|filumo = [[Ĥordulo]]j ''Chordata''
|klaso = [[Birdo]]j ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj birdoj|Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|familio aŭtoritato = [[Nicholas Aylward Vigors|Vigors]], 1825
|specioj de subdivizio = Subfamilioj
|subdivizio2 = ''[[Phaethornithinae]]''&lt;br /&gt;
''[[Trochilinae]]''&lt;br /&gt;
''[[Florisuginae]]''&lt;br /&gt;
''[[Lesbiinae]]''&lt;br /&gt;
''[[Patagoninae]]''&lt;br /&gt;
''[[Polytminae]]''
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
'''Kolibroj''' estas tre malgrandaj [[birdo]]j de la [[familio (biologio)|familio]] [[Trokiledoj]]. Ili ankaŭ estas kromnomitaj &quot;''muŝbirdoj''&quot; pro siaj eta grandeco kaj rapidaj [[flugilo|flugilbatoj]], kiuj permesas ilin ŝvebi en la aero.

==Priskribo==
[[Dosiero:Rubythroathummer65.jpg|200px|maldekstra|eta]]
Ili povas svingi la flugilojn po 15-80 fojojn por sekundo (variante laŭ la grandeco de la birdo) kaj estas la solaj birdoj kiuj povas intence flugi malantaŭen. La rapida svingado de la flugiloj kreas zum-sonon. Ili povas atingi rapidon de 50 m por sekundo.&lt;ref&gt;Ĉen Ŝjaŭji, ''Aventuro de Ĉasisteto dum Ekspediciado'', Ĉina Esperanto-Eldonejo, Pekino, 1988. Esperantigis Hŭang Fengĝu; ilustris Hu Hŭanĵan. paĝo 48. Temas ne pri scienca verko, sed pri populariga, ĉiukaze uzebla kaj citebla.&lt;/ref&gt; Tiu flugmaniero respondas al tre partikulara fiziologio de kolibroj: ties normala temperaturo estas de {{GdC|43}} kaj ties [[koro]] batas 615 fojojn por minuto.&lt;ref name=&quot;Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49&quot;&gt;Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49.&lt;/ref&gt;

Kolibroj allogiĝas al floroj, speciale al ruĝaj floroj. Ili manĝas la [[nektaro]]n de tiuj floroj per longaj, maldikaj bekoj, kaj ili estas gravaj polenantoj. Kiam ili faras tion, ne staras sur petaloj kiel faras abelojn aŭ papiliojn, sed restas enaere kaj nur metas en la floron sian bekon.&lt;ref name=&quot;Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49&quot;/&gt; La plejmulto da specioj da kolibroj ankaŭ manĝas [[insekto]]jn.

Tiuj [[Nearktiso|nearktisaj]] kaj [[Neotropiso|neotropisaj]] birdetoj ofte posedas brilajn, lumajn [[plumo]]jn. La viroj estas brilkoloraj kaj la inoj malpli brilaj.

La ovoj de kolibroj estas la plej malgrandaj birdovoj en la mondo. Oni ĉirkaŭkalkulas, ke 3 000 kolibraj ovoj egalas al unu de [[struto]].&lt;ref name=&quot;Ĉen Ŝjaŭji, 1988. paĝo 49&quot;/&gt;

==Konservado kaj populacioj==
La graveco de kolibroj kiel polenigantoj estas kroma tialo por klopodi ilian konservadon. La ĝeneralaj minacoj ([[poluado]], [[habitatoperdo]] ktp.) endanĝerigis kelkajn speciojn. Pro tio el diversaj institucioj oni iniciatis kampanjojn por helpi la kolibrokonservadon, por ekzemplo en ĝardeneto de Iztapalapa, sude de [[Meksikurbo]], nome en la &quot;Instituto de Enseñanza Media Superior&quot; de la Universidad Nacional Autónoma de México ([[UNAM]]) ekde 2016. La iniciato estis imitita kaj nun estas aliaj kolibrejoj en la areo. Tio grave necesas ĉar nur en Meksiko estas troveblaj 58 kolibrospecioj kiuj helpas al polenigado de pli ol 1300 plantospecioj.&lt;ref&gt;Teresa de Miguel, [https://elpais.com/sociedad/2019/12/27/actualidad/1577470499_584780.html ''Objetivo, recuperar el colibrí y su polinización'',] [[El País]], Madrido, Meksiko, 8a de januaro 2020 - 00:15 CET. Alirita la 8a de januaro 2020.&lt;/ref&gt;

== Genroj kaj specioj de la Trokiledoj ==
La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas jenajn 366 kolibrospeciojn en la familio ''Trochilidae'' (Trokiledoj), kaj distribuas ilin inter 112 genroj.&lt;ref&gt; Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Marto 2025). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ &quot;Hummingbirds&quot;.] IOC World Bird List. v 15.1. Alirita la 3an de Marto, 2025.
&lt;/ref&gt;
=== Subfamilio Fetornitenoj ===
* ''[[Topaza]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Topaza kolibro]], ''Topaza pella'' (Linnaeus, 1758)
** [[Flama kolibro]], ''Topaza pyra'' (Gould, 1846)
* ''[[Florisuga]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Blanknuka kolibro]], ''Florisuga mellivora'' (Linnaeus, 1758)
** [[Nigra kolibro]], ''Florisuga fusca'' (Vieillot, 1817)
La du unuaj genroj povus esti en subfamilio [[Florisugenoj]]
* ''[[Eutoxeres]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Aglobeka ermitkolibro]], ''Eutoxeres aquila'' (Bourcier, 1847)
** [[Rufavosta ermitkolibro]], ''Eutoxeres condamini'' (Bourcier, 1851)
* ''[[Ramphodon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Segilbeka ermitkolibro]], ''Ramphodon naevius'' (Dumont, 1818)
* ''[[Glaucis]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Bronzvosta ermitkolibro]], ''Glaucis dohrnii'' (Bourcier &amp; Mulsant, 1852)
** [[Bronza ermitkolibro]], ''Glaucis aeneus'' (Lawrence, 1868)
** [[Rufbrusta ermitkolibro]], ''Glaucis hirsutus'' (Gmelin, JF, 1788)
* ''[[Threnetes]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Strivosta ermitkolibro]], ''Threnetes ruckeri'' (Bourcier, 1847)
** [[Palvosta ermitkolibro]], ''Threnetes leucurus'' (Linnaeus, 1766)
** [[Fulga ermitkolibro]], ''Threnetes niger'' (Linnaeus, 1758)
* ''[[Anopetia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Larĝbeka ermitkolibro]], ''Anopetia gounellei'' (Boucard, 1891)
* ''[[Phaethornis]]'', 27 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Malhelgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis squalidus'' (Temminck, 1822)
** [[Strekogorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis rupurumii'' (Boucard, 1892)
** [[Nana ermitkolibro]], ''Phaethornis longuemareus'' (Lesson, RP, 1832)
** [[Tapajoza ermitkolibro]], ''Phaethornis aethopygus'' (Zimmer, JT, 1950)
** [[Pigmea ermitkolibro]], ''Phaethornis idaliae'' (Bourcier &amp; Mulsant, 1856)
** [[Cinamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis nattereri'' (Berlepsch, 1887)
** [[Nigragorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis atrimentalis'' (Lawrence, 1858)
** [[Strigorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis striigularis'' (Gould, 1854)
** [[Grizmentona ermitkolibro]], ''Phaethornis griseogularis'' (Gould, 1851)
** [[Ruĝeta ermitkolibro]], ''Phaethornis ruber'' (Linnaeus, 1758)
** [[Blankbrova ermitkolibro]], ''Phaethornis stuarti'' (Hartert, EJO, 1897)
** [[Okraventra ermitkolibro]], ''Phaethornis subochraceus'' (Todd, 1915)
** [[Fulgoĉapa ermitkolibro]], ''Phaethornis augusti'' (Bourcier, 1847)
** [[Altebenaĵa ermitkolibro]], ''Phaethornis pretrei'' (Lesson, RP &amp; Delattre, 1839)
** [[Skvamgorĝa ermitkolibro]], ''Phaethornis eurynome'' (Lesson, RP, 1832)
** [[Palventra ermitkolibro]], ''Phaethornis anthophilus'' (Bourcier, 1843)
** [[Blankbarba ermitkolibro]], ''Phaethornis hispidus'' (Gould, 1846)
** [[Blankliphara ermitkolibro]], ''Phaethornis yaruqui'' (Bourcier, 1851)
** [[Verda ermitkolibro]], ''Phaethornis guy'' (Lesson, RP, 1833)
** [[Rufaventra ermitkolibro]], ''Phaethornis syrmatophorus'' (Gould, 1852)
** [[Perua ermitkolibro]], ''Phaethornis koepckeae'' (Weske &amp; Terborgh, 1977)
** [[Nadlobeka ermitkolibro]], ''Phaethornis philippii'' (Bourcier, 1847)
** [[Rektabeka ermitkolibro]], ''Phaethornis bourcieri'' (Lesson, RP, 1832)
** [[Meksika ermitkolibro]], ''Phaethornis mexicanus'' (Hartert, EJO, 1897)
** [[Longbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis longirostris'' (Delattre, 1843)
** [[Longvosta ermitkolibro]], ''Phaethornis superciliosus'' (Linnaeus, 1766)
** [[Grandbeka ermitkolibro]], ''Phaethornis malaris'' (Nordmann, 1835)

=== Subfamilio Politmenoj ===
{{Div col|cols = 2}}
* ''[[Doryfera]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Verdafrunta kolibro]], ''Doryfera ludovicae'' 
** [[Blufrunta kolibro]], ''Doryfera johannae'' 
* ''[[Schistes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Okcidenta kojnkolibro]], ''Schistes albogularis'' 
** [[Orienta kojnkolibro]], ''Schistes geoffroyi'' 
* ''[[Augastes]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Fajrokravata kolibro]], ''Augastes lumachella'' 
** [[Verdakravata kolibro]], ''Augastes scutatus'' 
* ''[[Colibri]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Ametistorela kolibro]], ''Colibri serrirostris'' 
** [[Violvanga kolibro]], ''Colibri coruscans'' 
** [[Bruna kolibro]], ''Colibri delphinae'' 
** [[Marverda kolibro]], ''Colibri thalassinus'' 
** [[Violorela kolibro]], ''Colibri cyanotus'' 
* ''[[Androdon]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Dentbeka kolibro]], ''Androdon aequatorialis'' 
* ''[[Heliactin]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Korna kolibro]], ''Heliactin bilophus'' 
* ''[[Heliothryx]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Violkrona fekolibro]], ''Heliothryx barroti'' 
** [[Nigrorela fekolibro]], ''Heliothryx auritus'' 
* ''[[Polytmus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko
** [[Gŭainumbia kolibro]], ''Polytmus guainumbi'' 
** [[Tepuja kolibro]], ''Polytmus milleri'' 
** [[Tereza kolibro]], ''Polytmus theresiae'' 
* ''[[Avocettula]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Flamvosta avocetkolibro]], ''Avocettula recurvirostris'' 
* ''[[Chrysolampis]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Rubentopaza kolibro]], ''Chrysolampis mosquitus'' 
* ''[[Anthracothorax]]'', 8 specioj, Karibio, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Jamajka mangokolibro]], ''Anthracothorax mango'' 
** [[Nigragorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax nigricollis'' 
** [[Verdagorĝa mangokolibro]], ''Anthracothorax viridigula'' 
** [[Verdabrusta mangokolibro]], ''Anthracothorax prevostii'' 
** [[Veragŭa mangokolibro]], ''Anthracothorax veraguensis'' 
** [[Hispaniola mangokolibro]], ''Anthracothorax dominicus'' 
** [[Puertorika mangokolibro]], ''Anthracothorax aurulentus'' 
** [[Verda mangokolibro]], ''Anthracothorax viridis'' 
* ''[[Eulampis]]'', 2 specioj, Karibio
** [[Purpurgorĝa karibkolibro]], ''Eulampis jugularis'' 
** [[Verdagorĝa karibkolibro]], ''Eulampis holosericeus''
{{Div col end}}
=== Subfamilio Lesbienoj ===
{{Div col|cols = 2}}
* ''[[Haplophaedia]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko
** [[Verdeta ŝukolibro]] (''Haplophaedia aureliae'')
** [[Rufafemura ŝukolibro]] (''Haplophaedia assimilis'')
** [[Griza ŝukolibro]] (''Haplophaedia lugens'')
* ''[[Eriocnemis]]'', 11 specioj, Sud-Ameriko
** [[Nigrabrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis nigrivestis'')
** [[Izabela ŝukolibro]] (''Eriocnemis isabellae'')
** [[Violgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis vestita'')
** [[Nigrafemura ŝukolibro]] (''Eriocnemis derbyi'')
** [[Turkisgorĝa ŝukolibro]] (''Eriocnemis godini'')
** [[Kuproventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis cupreoventris'')
** [[Safirsubpuga ŝukolibro]] (''Eriocnemis luciani'')
** [[Orbrusta ŝukolibro]] (''Eriocnemis mosquera'')
** [[Blufrunta ŝukolibro]] (''Eriocnemis glaucopoides'')
** [[Multkolora ŝukolibro]] (''Eriocnemis mirabilis'')
** [[Smeraldventra ŝukolibro]] (''Eriocnemis aline'')
* ''[[Loddigesia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo)
** [[Spatelvosta kolibro]] (''Loddigesia mirabilis'')
* ''[[Aglaeactis]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko
** [[Ĉielarkdorsa kolibro]] (''Aglaeactis cupripennis'')
** [[Violdorsa kolibro]] (''Aglaeactis aliciae'')
** [[Maĝentadorsa kolibro]] (''Aglaeactis castelnaudii'')
** [[Bludorsa kolibro]] (''Aglaeactis pamela'')
* ''[[Coeligena]]'', 15 specioj, Sud-Ameriko
** [[Bronza inkakolibro]] (''Coeligena coeligena'')
** [[Bruna inkakolibro]] (''Coeligena willsoni'')
** [[Nigra inkakolibro]] (''Coeligena prunellei'')
** [[Verda inkakolibro]] (''Coeligena conradii'')
** [[Kolringa inkakolibro]] (''Coeligena torquata'')
** [[Rufkoluma inkakolibro]] (''Coeligena inca'')
** [[Violgorĝa inkakolibro]] (''Coeligena violifer'')
** [[Ĉielarka inkakolibro]] (''Coeligena iris'')
** [[Blankvosta inkakolibro]] (''Coeligena phalerata'')
** [[Malhela inkakolibro]] (''Coeligena orina'')
** [[Okraflugila inkakolibro]] (''Coeligena lutetiae'')
** [[Periĥa inkakolibro]] (''Coeligena consita'')
** [[Orventra inkakolibro]] (''Coeligena bonapartei'')
** [[Merida inkakolibro]] (''Coeligena eos'')
** [[Blugorĝa inkakolibro]] (''Coeligena helianthea'')
* ''[[Lafresnaya]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Velurbrusta kolibro]] (''Lafresnaya lafresnayi'')
* ''[[Ensifera]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Spadbeka kolibro]] (''Ensifera ensifera'')
* ''[[Pterophanes]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Bluflugila kolibro]] (''Pterophanes cyanopterus'')
* ''[[Boissonneaua]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko
** [[Okravosta kolibro]] (''Boissonneaua flavescens'')
** [[Kaŝtanbrusta kolibro]] (''Boissonneaua matthewsii'')
** [[Violnigra kolibro]] (''Boissonneaua jardini'')
* ''[[Ocreatus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko
** [[Blankbota flagkolibro]] (''Ocreatus underwoodii'')
** [[Perua flagkolibro]] (''Ocreatus peruanus'')
** [[Rufbota flagkolibro]] (''Ocreatus addae'')
* ''[[Urochroa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Rufliphara kolibro]] (''Urochroa bougueri'')
** [[Verdadorsa kolibro]] (''Urochroa leucura'')
* ''[[Urosticte]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Blankpinta kolibro]] (''Urosticte benjamini'')
** [[Rufsubpuga kolibro]] (''Urosticte ruficrissa'')
* ''[[Heliodoxa]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Nigrabrova brilkolibro]] (''Heliodoxa xanthogonys'')
** [[Rozgorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa gularis'')
** [[Rufaflugila brilkolibro]] (''Heliodoxa branickii'')
** [[Nigragorĝa brilkolibro]] (''Heliodoxa schreibersii'')
** [[Rufbrusta brilkolibro]] (''Heliodoxa aurescens'')
** [[Brunventra brilkolibro]] (''Heliodoxa rubinoides'')
** [[Verdakrona brilkolibro]] (''Heliodoxa jacula'')
** [[Imperiestra brilkolibro]] (''Heliodoxa imperatrix'')
** [[Violfrunta brilkolibro]] (''Heliodoxa leadbeateri'')
** [[Rubena brilkolibro]] (''Heliodoxa rubricauda'')
* ''[[Heliangelus]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko
** [[Oranĝgorĝa kolibro]] (''Heliangelus mavors'')
** [[Ametistgorĝa kolibro]] (''Heliangelus amethysticollis'')
** [[Rozgorĝa kolibro]] (''Heliangelus clarisse'')
** [[Merida kolibro]] (''Heliangelus spencei'')
** [[Blankakoluma kolibro]] (''Heliangelus strophianus'')
** [[Turmalina kolibro]] (''Heliangelus exortis'')
** [[Orgorĝa kolibro]] (''Heliangelus micraster'') 
** [[Violgorĝa kolibro]] (''Heliangelus viola'')
** [[Reĝa kolibro]] (''Heliangelus regalis'')
* ''[[Sephanoides]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Ĉilia kolibro]] (''Sephanoides sephaniodes'')
** [[Fernandezinsula kolibro]] (''Sephanoides fernandensis'')
* ''[[Discosura]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Pintatufa kolibro]] (''Discosura popelairii'')
** [[Nigrabrusta kolibro]] (''Discosura langsdorffi'')
** [[Kupra kolibro]] (''Discosura letitiae'')
** [[Dornvosta kolibro]] (''Discosura conversii'')
** [[Rakedvosta kolibro]] (''Discosura longicauda'')
* ''[[Lophornis]]'', 11 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Blanktufa kolibro]] (''Lophornis adorabilis'')
** [[Kurtatufa kolibro]] (''Lophornis brachylophus'')
** [[Festa kolibro]] (''Lophornis chalybeus'')
** [[Papilikolibro]] (''Lophornis verreauxii'')
** [[Makulvanga kolibro]] (''Lophornis gouldii'')
** [[Ruftufa kolibro]] (''Lophornis delattrei'')
** [[Nigratufa kolibro]] (''Lophornis helenae'')
** [[Superba kolibro]] (''Lophornis magnificus'')
** [[Pavkolibro]] (''Lophornis pavoninus'')
** [[Makultufa kolibro]] (''Lophornis stictolophus'')
** [[Koltufa kolibro]] (''Lophornis ornatus'')
* ''[[Phlogophilus]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Ekvadora kolibro]] (''Phlogophilus hemileucurus'')
** [[Perua kolibro]] (''Phlogophilus harterti'')
* ''[[Adelomyia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Punkta kolibro]] (''Adelomyia melanogenys'')
* ''[[Aglaiocercus]]'', 3 specioj, Sud-Ameriko
** [[Bluvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus kingii'')
** [[Violvosta silfkolibro]] (''Aglaiocercus coelestis'')
** [[Venezuela silfkolibro]] (''Aglaiocercus berlepschi'')
* ''[[Sappho]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Ruĝvostega kolibro]] (''Sappho sparganurus'')
* ''[[Polyonymus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Bronzvosta kolibro]] (''Polyonymus caroli'')
* ''[[Taphrolesbia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Grizventra kolibro]] (''Taphrolesbia griseiventris'')
* ''[[Oreotrochilus]]'', [[Oreotroĥiloj]], 7 specioj, Sud-Ameriko
** [[Punaa andkolibro]] (''Oreotrochilus estella'')
** [[Blankflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus leucopleurus'')
** [[Ekvadora andkolibro]] (''Oreotrochilus chimborazo'')
** [[Blugorĝa andkolibro]] (''Oreotrochilus cyanolaemus'')
** [[Verdakapa andkolibro]] (''Oreotrochilus stolzmanni'')
** [[Nigrabrusta andkolibro]] (''Oreotrochilus melanogaster'')
** [[Brunflanka andkolibro]] (''Oreotrochilus adela'')
* ''[[Opisthoprora]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Monta avocetkolibro]] (''Opisthoprora euryptera'')
* ''[[Lesbia (kolibroj)|Lesbia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Nigravostega kolibro]] (''Lesbia victoriae'')
** [[Verdavostega kolibro]] (''Lesbia nuna'')
* ''[[Ramphomicron]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Nigradorsa kolibro]] (''Ramphomicron dorsale'')
** [[Kurtbeka kolibro]] (''Ramphomicron microrhynchum'')
* ''[[Chalcostigma]]'', 5 specioj, Sud-Ameriko
** [[Rufĉapa dornkolibro]] (''Chalcostigma ruficeps'')
** [[Oliveca dornkolibro]] (''Chalcostigma olivaceum'')
** [[Blumantela dornkolibro]] (''Chalcostigma stanleyi'')
** [[Bronzvosta dornkolibro]] (''Chalcostigma heteropogon'')
** [[Ĉielarka dornkolibro]] (''Chalcostigma herrani'')
* ''[[Oxypogon]]'', 4 specioj, Sud-Ameriko
** [[Blankbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon lindenii'')
** [[Verdabarba kaskokolibro]] (''Oxypogon guerinii'')
** [[Blubarba kaskokolibro]] (''Oxypogon cyanolaemus'')
** [[Violbarba kaskokolibro]] (''Oxypogon stuebelii'')
* ''[[Oreonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko (Peruo)
** [[Barba kolibro]] (''Oreonympha nobilis'')
* ''[[Metallura]]'', 9 specioj, Sud-Ameriko
** [[Skvama metalkolibro]] (''Metallura aeneocauda'')
** [[Violgorĝa metalkolibro]] (''Metallura baroni'')
** [[Flamgorĝa metalkolibro]] (''Metallura eupogon'')
** [[Ora metalkolibro]] (''Metallura iracunda'')
** [[Purpurgorĝa metalkolibro]] (''Metallura odomae'')
** [[Nigra metalkolibro]] (''Metallura phoebe'')
** [[Kupra metalkolibro]] (''Metallura theresiae'')
** [[Smeraldgorĝa metalkolibro]] (''Metallura tyrianthina'')
** [[Verda metalkolibro]] (''Metallura williami'')
{{Div col end}}

=== Subfamilio Patagonenoj ===
* ''[[Patagona]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Gigantkolibro]] (''Patagona gigas'')
** [[Perua gigantkolibro]] (''Patagona peruviana'')

=== Subfamilio Trokilenoj ===
{{Div col|cols = 2}}
* ''[[Sternoclyta]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Violbrusta montkolibro]] (''Sternoclyta cyanopectus'')
* ''[[Hylonympha]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Tondilvosta kolibro]] (''Hylonympha macrocerca'')
* ''[[Eugenes]]'', 2 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko:
** [[Rivolia kolibro]] (''Eugenes fulgens'')
** [[Talamanka kolibro]] (''Eugenes spectabilis'')
* ''[[Panterpe]]'', 1 specio, Mez-Ameriko
** [[Flamgorĝa montkolibro]] (''Panterpe insignis'')
* ''[[Heliomaster]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Brunĉapa stelkolibro]] (''Heliomaster constantii'')
** [[Longbeka stelkolibro]] (''Heliomaster longirostris'')
** [[Stribrusta stelkolibro]] (''Heliomaster squamosus'')
** [[Blutufa stelkolibro]] (''Heliomaster furcifer'')
* ''[[Lampornis]]'', 8 specioj, Nord- kay Mez-Ameriko:
** [[Verdagorĝa montkolibro]] (''Lampornis viridipallens'')
** [[Verdabrusta montkolibro]] (''Lampornis sybillae'')
** [[Ametistgorĝa montkolibro]] (''Lampornis amethystinus'')
** [[Blugorĝa montkolibro]] (''Lampornis clemenciae'')
** [[Blankventra montkolibro]] (''Lampornis hemileucus'')
** [[Purpurgorĝa montkolibro]] (''Lampornis calolaemus'')
** [[Blankagorĝa montkolibro]] (''Lampornis castaneoventris'')
** [[Grizvosta montkolibro]] (''Lampornis cinereicauda'')
* ''[[Lamprolaima]]'', 1 specio, Mez-Ameriko
** [[Grenatgorĝa kolibro]] (''Lamprolaima rhami'')

* ''[[Calliphlox]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Ametista kolibro]] (''Calliphlox amethystina'')
* ''[[Myrtis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Violkoluma kolibro]] (''Myrtis fanny'')
* ''[[Rhodopis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Oaza kolibro]] (''Rhodopis vesper'')
* ''[[Myrmia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Kurtvosta kolibro]] (''Myrmia micrura'')
* ''[[Thaumastura]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Koraa kolibro]] (''Thaumastura cora'')
* ''[[Philodice]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Maĝenta kolibro]] (''Philodice bryantae'')
** [[Miĉela kolibro]] (''Philodice mitchellii'')
* ''[[Eulidia]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Arika kolibro]] (''Eulidia yarrellii'')
* ''[[Microstilbon]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Stretvosta kolibro]] (''Microstilbon burmeisteri'')
* ''[[Chaetocercus]]'', 6 specioj, Sud-Ameriko
** [[Blankventra elfkolibro]] (''Chaetocercus mulsant'')
** [[Burda elfkolibro]] (''Chaetocercus bombus'')
** [[Rozbarba elfkolibro]] (''Chaetocercus heliodor'')
** [[Sanktmarta elfkolibro]] (''Chaetocercus astreans'')
** [[Ekvadora elfkolibro]] (''Chaetocercus berlepschi'')
** [[Rufavosta elfkolibro]] (''Chaetocercus jourdanii'')
* ''[[Tilmatura]]'', 1 specio, Mez-Ameriko
** [[Duponta kolibro]] (''Tilmatura dupontii'')
* ''[[Doricha]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko
** [[Jukatana kolibro]] (''Doricha eliza'')
** [[Gvatemala kolibro]] (''Doricha enicura'')
* ''[[Calothorax]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko:
** [[Bela kolibro]] (''Calothorax pulcher'')
** [[Lucifera kolibro]] (''Calothorax lucifer'')
* ''[[Archilochus]]'', 2 specioj, Nord-Ameriko:
** [[Rubengorĝa kolibro]] (''Archilochus colubris'')
** [[Nigramentona kolibro]] (''Archilochus alexandri'')
* ''[[Mellisuga]]'', 2 specioj, Karibio
** [[Abela kolibro]] (''Mellisuga helenae'')
** [[Nana kolibro]] (''Mellisuga minima'')
* ''[[Nesophlox]]'', 2 specioj, Karibio:
** [[Bahama kolibro]] (''Nesophlox evelynae'')
** [[Inagua kolibro]] (''Nesophlox lyrura'')
* ''[[Calypte]]'', 2 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko:
** [[Kolibro de Anna]] aŭ Ruĝmaska kolibro (''Calypte anna'')
** [[Kosta kolibro]] aŭ Violmaska kolibro (''Calypte costae'')
* ''[[Selasphorus]]'', 9 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko:
** [[Ardagorĝa kolibro]] (''Selasphorus ardens'')
** [[Kaliopa kolibro]], (''Selasphorus calliope'')
** [[Vingorĝa kolibro]] (''Selasphorus ellioti'')
** [[Vulkana kolibro]] (''Selasphorus flammula'')
** [[Burda kolibro]] (''Selasphorus heloisa'')
** [[Larĝvosta kolibro]] (''Selasphorus platycercus'')
** [[Rufa kolibro]] (''Selasphorus rufus'')
** [[Kalifornia kolibro]] (''Selasphorus sasin'')
** [[Scintila kolibro]] (''Selasphorus scintilla'')
* ''[[Phaeoptila]]'', 1 specio, Mez-Ameriko
** [[Malhela kolibro]] (''Phaeoptila sordida'')
* ''[[Riccordia]]'', 5 specioj, Karibio
** [[Blukapa kolibro]] (''Riccordia bicolor'')
** [[Puertorika kolibro]] (''Riccordia maugaeus'')
** [[Kuba kolibro]] (''Riccordia ricordii'')
** [[Hispaniola kolibro]] (''Riccordia swainsonii'')
** [[Bracea kolibro]] (''Riccordia bracei'')
* ''[[Cynanthus]]'', 6 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko, inter kio:
** [[Larĝbeka kolibro]] (''Cynanthus latirostris'')
** [[Trimaria kolibro]] (''Cynanthus lawrencei'')
** [[Turkiskrona kolibro]] (''Cynanthus doubledayi'')
** [[Orkrona kolibro]] (''Cynanthus auriceps'')
** [[Kozumela kolibro]] (''Cynanthus forficatus'')
** [[Forkvosta kolibro]] (''Cynanthus canivetii'')

* ''[[Chlorostilbon]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Bluvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon mellisugus'')
** [[Ĉiribiketa smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon olivaresi'')
** [[Ruĝbeka smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon gibsoni'')
** [[Orventra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon lucidus'')
** [[Kurtvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon poortmani'')
** [[Stretvosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon stenurus'')
** [[Verdavosta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon alice'')
** [[Kupra smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon russatus'')
** [[Ĝardena smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon assimilis'')
** [[Okcidenta smeraldokolibro]] (''Chlorostilbon melanorhynchus'')

* ''[[Basilinna]]'', 2 specioj, Mez-Ameriko:
** [[Blankorela kolibro]] (''Basilinna leucotis'')
** [[Nigrafrunta kolibro]] (''Basilinna xantusii'')
* ''[[Pampa (kolibroj)|Pampa]]'', iam 4 specioj, nun 2, Mez-Ameriko
** [[Rufaventra kolibro]] (''Pampa rufa'')
** [[Kurbaflugila kolibro]] (''Pampa curvipennis'')
** [[Pampa kolibro]] (''Pampa pampa'')
** [[Longvosta kolibro]] (''Pampa excellens'')

* ''[[Abeillia]]'', 1 specio, Mez-Ameriko
** [[Smeraldmentona kolibro]] (''Abeillia abeillei'')
* ''[[Klais]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Violkapa kolibro]] (''Klais guimeti'')
* ''[[Orthorhyncus]]'', 1 specio, Karibio
** [[Kresta kolibro]] (''Orthorhyncus cristatus'')
* ''[[Anthocephala]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Rozkrona kolibro]] (''Anthocephala floriceps'')
** [[Tolima kolibro]] (''Anthocephala berlepschi'')
* ''[[Stephanoxis]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Verdatufa kolibro]] (''Stephanoxis lalandi'')
** [[Violtufa kolibro]] (''Stephanoxis loddigesii'')
* ''[[Campylopterus]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Grizbrusta kolibro]] (''Campylopterus largipennis'')
** [[Diamantina kolibro]] (''Campylopterus diamantinensis'')
** [[Kalkoŝtona kolibro]] (''Campylopterus calcirupicola'')
** [[Rufbrusta kolibro]] (''Campylopterus hyperythrus'')
** [[Blankvosta kolibro]] (''Campylopterus ensipennis'')
** [[Lazura kolibro]] (''Campylopterus falcatus'')
** [[Sanktamarta kolibro]] (''Campylopterus phainopeplus'')
** [[Viola kolibro]] (''Campylopterus hemileucurus'')
** [[Okrabrusta kolibro]] (''Campylopterus duidae'')
** [[Napa kolibro]] (''Campylopterus villaviscensio'')
* ''[[Chalybura]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Ruĝkrura kolibro]] (''Chalybura urochrysia'')
** [[Blanksubpuga kolibro]] (''Chalybura buffonii'')
* ''[[Thalurania]]'', 4 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'')
** [[Forkvosta nimfokolibro]] (''Thalurania furcata'')
** [[Longvosta nimfokolibro]] (''Thalurania watertonii'')
** [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'')
* ''[[Microchera]]'', 3 specioj, Mez-Ameriko
** [[Blankakrona kolibro]] (''Microchera albocoronata'')
** [[Kuprokapa kolibro]] (''Microchera cupreiceps'')
** [[Verdamantela kolibro]] (''Microchera chionura'')
* ''[[Goldmania]]'', 2 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'')
** [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'')
* ''[[Eupherusa]]'', 5 specioj, Mez-Ameriko
** [[Meksika kolibro]] (''Eupherusa ridgwayi'')
** [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'')
** [[Strivosta kolibro]] (''Eupherusa eximia'')
** [[Nigraventra kolibro]] (''Eupherusa nigriventris'')
** [[Gerera kolibro]] (''Eupherusa poliocerca'')
* ''[[Phaeochroa]]'', 1 specio, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Skvambrusta kolibro]] (''Phaeochroa cuvierii'')
* ''[[Leucippus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Cinambrusta kolibro]] (''Leucippus fallax'')
* ''[[Thaumasius]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Tumbesia kolibro]] (''Thaumasius baeri'')
** [[Makulgorĝa kolibro]] (''Thaumasius taczanowskii'')
* ''[[Taphrospilus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Multemakula kolibro]] (''Taphrospilus hypostictus'')
* ''[[Eupetomena]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Hirundvosta kolibro]] (''Eupetomena macrourus'')
** [[Tenebra kolibro]] (''Eupetomena cirrochloris'')
* ''[[Talaphorus]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Olivmakula kolibro]] (''Talaphorus chlorocercus'')
* ''[[Trochilus]]'', 2 specioj, Karibio (Jamajko)
** [[Ruĝbeka kolibro]] (''Trochilus polytmus'')
** [[Nigrabeka kolibro]] (''Trochilus scitulus'')
* ''[[Ramosomyia]]'', 3 specioj, Nord- kaj Mez-Ameriko:
** [[Violkrona kolibro]] (''Ramosomyia violiceps'')
** [[Verdakrona kolibro]] (''Ramosomyia viridifrons'')
** [[Cinamflanka kolibro]] (''Ramosomyia wagneri'')
* ''[[Saucerottia]]'', 10 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Lazurkrona kolibro]] (''Saucerottia cyanocephala'')
** [[Blusubpuga kolibro]] (''Saucerottia hoffmanni'')
** [[Berila kolibro]] (''Saucerottia beryllina'')
** [[Bluvosta kolibro]] (''Saucerottia cyanura'')
** [[Neĝventra kolibro]] (''Saucerottia edward'')
** [[Ŝtalverda kolibro]] (''Saucerottia saucerrottei'')
** [[Indigoĉapa kolibro]] (''Saucerottia cyanifrons'')
** [[Kaŝtanventra kolibro]] (''Saucerottia castaneiventris'')
** [[Verdaventra kolibro]] (''Saucerottia viridigaster'')
** [[Kupropuga kolibro]] (''Saucerottia tobaci'')
** [[Kuprovosta kolibro]] (''Saucerottia cupreicauda'')
* ''[[Amazilia]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko, inter kio:
** [[Cinama kolibro]] (''Amazilia rutila'')
** [[Okraventra kolibro]] (''Amazilia yucatanensis'')
** [[Rufavosta kolibro]] (''Amazilia tzacatl'')
** [[Hondura kolibro]] (''Amazilia luciae'')
** [[Mangrova kolibro]] (''Amazilia boucardi'')
* ''[[Amazilis]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Amazilia kolibro]] (''Amazilis amazilia'')
* ''[[Uranomitra]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Anda kolibro]] (''Uranomitra franciae'')
* ''[[Chrysuronia]]'', 9 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Brilverda kolibro]] (''Chrysuronia goudoti'')
** [[Orvosta kolibro]] (''Chrysuronia oenone'')
** [[Diverskolora kolibro]] (''Chrysuronia versicolor'')
** [[Safirgorĝa kolibro]] (''Chrysuronia coeruleogularis'')
** [[Safirventra kolibro]] (''Chrysuronia lilliae'')
** [[Humbolta kolibro]] (''Chrysuronia humboldtii'')
** [[Safirkapa kolibro]] (''Chrysuronia grayi'')
** [[Blankbrusta kolibro]] (''Chrysuronia brevirostris'')
** [[Helventra kolibro]] (''Chrysuronia leucogaster'')
* ''[[Leucochloris]]'', 1 specio, Sud-Ameriko
** [[Blankagorĝa kolibro]] (''Leucochloris albicollis'')
* ''[[Chionomesa]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Brilgorĝa kolibro]] (''Chionomesa fimbriata'')
** [[Sadirmakula kolibro]] (''Chionomesa lactea'')
* ''[[Hylocharis]]'', 2 specio, Sud-Ameriko
** [[Rufgorĝa safirkolibro]] (''Hylocharis sapphirina'')
** [[Ora kolibro]] (''Hylocharis chrysura'')
* ''[[Elliotomyia]]'', 2 specioj, Sud-Ameriko
** [[Blankventra kolibro]] (''Elliotomyia chionogaster'')
** [[Verdablanka kolibro]] (''Elliotomyia viridicauda'')
* ''[[Polyerata]]'', 3 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Blubrusta kolibro]] (''Polyerata amabilis'')
** [[Ĉarma kolibro]] (''Polyerata decora'')
** [[Purpurbrusta kolibro]] (''Polyerata rosenbergi'')
* ''[[Chlorestes]]'', 5 specioj, Mez- kaj Sud-Ameriko
** [[Majaa kolibro]] (''Chlorestes candida'')
** [[Blugorĝa kolibro]] (''Chlorestes eliciae'')
** [[Blankmentona kolibro]] (''Chlorestes cyanus'')
** [[Violventra kolibro]] (''Chlorestes julie'')
** [[Blumentona kolibro]] (''Chlorestes notata'')
{{Div col end}}

== Referencoj ==
{{Projektoj|wiktionary=kolibro|ReVo=kolibr}}{{Portalo Birdoj}}
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://esperantaretradio.blogspot.com/2024/10/admirindaj-kolibroj.html/ Admirindaj kolibroj]{{404|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, sonartikolo de [[Esperanta Retradio]] aperinta 2024-10-29 ({{eo}})

[[Kategorio:Kolibroj| ]]
[[Kategorio:Trokiledoj]]
[[Kategorio:Nearktisa faŭno]]
[[Kategorio:Neotropisa faŭno]]</text>
      <sha1>gmqxrm87oqhodwkfiwfvwmwbipk7t41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saddam Hussein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9202</id>
    <revision>
      <id>9365586</id>
      <parentid>9362309</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T00:18:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6805" sha1="53no95cz7kdcd19o8ancbkr4mhnf443" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Saddam HUSSEIN''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Sadamo Husejno''', {{lang-ar|صدام حسين عبد المجيد التكريتي&amp;lrm;|t=''Ṣaddām Ḥusajn ʿAbd al-Maĝīd at-Tikrītī''}}, {{lang-ku|سەددام حوسێن&amp;lrm;|Sedam Huseyn}}; naskiĝis la [[28-an de aprilo]] [[1937]] en la vilaĝo al-Aŭĝa apud [[Tikrit]]; mortis la [[30-an de decembro]] [[2006]] en al-Kazimijja apud [[Bagdado]]) estis la prezidento de [[Irako]] de [[1979]] ĝis [[2005]], kaj ankaŭ [[ĉefministro]] de Irako de 1979 ĝis 1991 kaj de 1994 ĝis 2003.

Hussein membriĝinte en la politika partio [[Baazo]], li en [[1956]] partoprenis nesukcesan provon renversi la tiaman reĝon de Irako. En [[1958]] alia grupo sub generalo [[Abd al-Karim Qasim]] finfine detronigis la reĝon. Iomete poste Saddam Hussein vane provis murdi Qasim-on. Helpe de [[Sirio]] li en [[1959]] fuĝis al [[Egiptio]]. Dum lia foresto la Iraka registaro mortokondamnis lin.

En [[Kairo]] Saddam Hussein studis [[Juro|juron]]. Post la Iraka revolucio de la [[8-a de februaro]], [[1963]] Saddam Hussein revenis al sia hejmlando, kie lin en [[1964]] enkarcerigis la nova registaro. En [[1967]] li sukcesis fuĝi el la malliberejo. En [[1968]] li kondukis sian partion Baath al la potenco per sensanga ribelo. En [[1973]] li generaliĝis, kaj en [[1979]] li anstataŭis [[Ahmed Hassan al-Bakr]] kiel Iraka prezidanto post ties subita retiriĝo, 42-jaraĝe.

La [[1-a de junio|1-an de junio]] [[1972]] li komencis vastan [[ŝtato|ŝtatigadon]] de ĝis tiam eksterland-posedataj kaj [[monopolo|monopolhavaj]] [[naftofirmao]]j. Saddam Hussein klopodis modernigi la [[ekonomio]]n kaj la [[industrio]]n. Li helpis la kamparon per teraj reformoj kaj modernaj iloj. Ankaŭ [[edukado]] kaj [[infrastrukturo]] estis alte prioritataj. Sub Saddam Hussein Irako iĝis unu el la plej sekularaj ŝtatoj de [[okcidenta Azio]].

Dum la regado de Saddam Hussein Irako evoluis al [[regiona potenco]], parte helpe de grandaj enspezoj el [[nafto]]. Inter [[1980]] kaj [[1988]] li estris la irakan armeon en sanga milito kontraŭ la najbara [[Irano]]. En [[1990]] li ordonis invadi [[Kuvajto]]n, kio altiris la furiozon de [[Usono]], kaj kondukis al la katastrofa malvenko de la [[2-a Golfa Milito]] ([[1990]]–[[1991]]).

Saddam Hussein travivis plurajn provojn lin murdi aŭ renversi.

En [[februaro]] de [[2003]], sin pravigante de la malemo de la iraka registaro en la senarmigo de la lando, [[Usono]] kaj [[Granda Britio|Britio]] invadis Irakon, kio kaŭzis la falon de Saddam Husseim la [[9-an de januaro]] [[2005]]. La [[14-an de decembro]] [[2005]] li estis arestita post plurmonata kaŝa vivo. La juĝistaro punis lin je penduma mortpuno la [[5-an de novembro]] 2006 (interese, ke du tagojn antaŭ la senataj elektoj de Usono). Multaj organizoj (ekz. [[Amnestio Internacia]]) pridubis dum la proceso la sendependan juĝkapablon.

La juĝistaro elektis unu krimon de Saddam kaj juĝis nur laŭ tio, por eviti longan juĝproceson. Tiu krimago estis la [[venĝo]] pro sensukcesa atenco en 1982 kontraŭ Hussein, dum kiu mortis ĉ. 143 senkulpaj civiluloj (viroj kaj junuloj) en urbo Duĝail.

== La ekzekuto ==
[[Dosiero:SaddamSpiderHole.jpg|eta|altdekstre|Saddam, tuj post esti kaptita fare de usonaj fortoj en decembro 2003.]]
[[Dosiero:Saddamcapture.jpg|eta|150ra|Saddam Hussein tuj post kaptiĝo]]
La iraka duagrada juĝistaro rifuzis la apelacion de advokatoj de Saddam Hussein, tiel la juĝo je morto ekvalidis la [[26-an de decembro]] [[2006]]. Pri la tempo de [[ekzekuto]] interparolis la iraka kaj usona registaroj. La usonaj instancoj ''jure'' (papere) transdonis Saddam-on al la irakaj instancoj, sed li ''fizike'' (fakte) restis sub gardo de la usonanoj. Tiu jura transdono necesis por jurigi la ekzekuton. Horojn antaŭ la ekzekuto, advokatoj de Hussein vane petis de iu juĝisto en Usono malpermeson de la transdono.

Saddam Hussein estis pendumita la [[30-an de decembro]] [[2006]], aŭrore antaŭ komenciĝo de festo [[Eid ul-Adha]].

Laŭ pluraj fontoj, liaj lastaj vortoj estis la kredokonfeso de la islamanoj: &quot;Ne ekzistas Dieco krom Dio&quot; (Alaho). Li citis tion dufoje, sed duafoje ne povis fini tion.

La iraka televido samtage prezentis la bildojn pri la pendumo por eviti akuzojn, ke oni ne pendumis la prezidinton.

Por transporto de la kadavro per usona [[helikoptero]], donis permeson persone [[George W. Bush]]. La entombigo okazis proksime al Tikrit, en la naskiĝa vilaĝo al-Aŭĝa, apud liaj filoj.

=== Cirkonstancoj de la ekzekuto ===
Krom la oficiala muta, mallonga filmeto pri la ekzekuto, inundis la interreton plena, voĉa filmeto, farita per [[poŝtelefono]]. Oni povis sur tiu aŭdi, kiel skoldas, blasfemas, eĉ disputas Saddam kaj la ekzekutantoj. Ili recitis nomon de la ŝijaisma ekstremisma gvidanto [[Muktada al-Sadr|Muktada]] dum la ekzekuta proceso, poste kelkaj eĉ dancis pro ĝojo. Oni ne permesis al iu ĉeestanto preĝi pri la mortinto.

Pro la malhonoriga miskonduto de la ĉeestantoj, eĉ la supera juĝisto atentigis ilin, sed li estis neatentita.

Post senvualigo de la hontaj kondutoj, unuafoje la usona registaro, poste la iraka registaro distancigis sin. La usona registaro diris, ke ili transdonis Saddam-on kelkajn minutojn antaŭ la ekzekuto (kaj esploris ĉiujn post poŝtelefono), dum iraka registaro asertis, ke la ekstremistoj enŝoviĝis la ekzekutan grupon kaj tion ne efektivigis la dungitoj de la justicministro. La iraka registaro sciigis, ke nur tiuj aperigis la filmeton, kiuj volas la pluan akriĝon de la ŝijaisma-sunaisma malamikeco en la lando.

Ankaŭ ĵurnalo el Sauda Arabio asertis, ke laŭ vidatestanto, la ekzekuton partoprenis eĉ persone [[Muktada al-Sadr]], la ekstremisma ŝijaisma gvidanto, kiu maskis sin en apuda ĉambro.

== Vidu ankaŭ ==
* [[2-a Golfa Milito]]
* [http://www.dikkat.org/dikkat.asp?islem=yolla&amp;id=542 Saddam Hüssein Execution Full video] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070108144414/http://www.dikkat.org/dikkat.asp?islem=yolla&amp;id=542 |date=2007-01-08 }}

== En Esperanto-kulturo ==
Pri la renkontiĝo kun Saddam Husejn rakontas en sia libro «Esperanto kaj vivo» fama [[Sovetunio|soveta]], [[Rusio|rusia]] esperantisto [[Vladimir Samodaj]]. Li priskribas irakan diktatoron kiel arogan kaj malafablan 36-jarulon.&lt;ref&gt;Irako (epizodoj) // Vladimir Samodaj. Esperanto kaj vivo. Moskvo, 2010. p. 191-192. ISBN 978-5-7161-0212-5&lt;/ref&gt;

{{Projektoj|commonscat=Saddam Hussein|q=Saddam Hussein}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Hussein, Saddam}}

[[Kategorio:Prezidantoj de Irako]]
[[Kategorio:Diktatoroj]]
[[Kategorio:Membroj de familio de Saddam Hussein]]
[[Kategorio:Irakanoj kondamnitaj al mortpuno]]
[[Kategorio:Ekzekutitoj per pendumo]]
[[Kategorio:Politiko de Irako]]</text>
      <sha1>53no95cz7kdcd19o8ancbkr4mhnf443</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neologismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11148</id>
    <revision>
      <id>9365259</id>
      <parentid>9349052</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NguoiDungKhongDinhDanh</username>
        <id>184787</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Cross-wiki spam</comment>
      <origin>9241841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28116" sha1="ipkekpg1668amleyxdyyk9c010xtpfq" xml:space="preserve">'''Neologismo''' („'''nova vorto'''“, de malnov-greka νεολογισμός [neologismos], el νέος [neos], nova kaj λόγος [logos], vorto) estas leksika unuo ekestanta kaj disvastiĝanta dum certa periodo en iu lingvo. Tipe por neologismoj estas, ke la parolantoj de la koncerna [[lingvo]] dum iom da tempo sentas ĝin nova. Tial tio, kiuj vortoj (ankoraŭ) estas konsiderataj neologismoj, dependas ankaŭ de la historia momento, dum kiu oni esploras la vortaron de lingvo.

Vorto ĉesas esti rigardata neologismo, kiam ĝi firme eniris vastan uzadon. Tion ofte helpas registrado en gvida ĝenerala vortaro. Pri ĉi tiu ĝenerala koncepto de 'neologismo' vidu la artikolon pri [[vortkreado]]. [[L.L. Zamenhof]] uzis iom alian, pli precizan difinon de la vorto &quot;neologismo&quot; por la specifa situacio de [[Esperanto]]; vd. pli sube.
{{TOCdekstre}}

== Neologismoj en Esperanto ==
Neologismoj dum la ekzisto de Esperanto de post 1887 estis kaj ankoraŭ estas arde, ofte polemike diskutataj. Ofte la diskutantoj bazis sin sur malsamaj difinoj de &quot;neologismo&quot;, kio kontribuas al reciproka mal- aŭ miskompreno.

=== La Zamenhofa difino ===
Laŭ Zamenhof, &quot;neologismoj&quot; estas nur radikoj [[sinonimo|sinonimaj]] al oficialaj radikoj. Zamenhof distingis inter &quot;nova vorto&quot; kaj &quot;neologismo&quot;: Laŭ li, ne ĉiu &quot;nova vorto&quot; jam estas &quot;neologismo&quot;. Oficialaj radikoj estas tiuj, kiuj troviĝas en la ''[[Universala Vortaro]]'' aŭ en unu el la ''[[Oficiala Aldono|Oficialaj Aldonoj]]'' al la ''[[Fundamento de Esperanto]]''. Surbaze de la instituciaj reguloj - precipe A8.1 - de la Fundamento (11-a eld. 2007) nur &quot;aŭtoritata centra institucio&quot; - t.e. siatempe la [[Lingva Komitato]], kaj nuntempe la [[Akademio de Esperanto]] - rajtas enkonduki tiajn ''sinonimojn'', ĉar sinonimoj de &quot;oficialaj&quot; vortoj - alie ol simplaj novaj vortoj - ne povas esti enkondukitaj per privata propono; sen oficiala enkonduko neologismoj en la senco de la Zamenhofa terminologio ĉiam restas kontraŭfundamentaj, se ili ankoraŭ ne estas &quot;internaciaj&quot; vortoj laŭ regulo 15 de la ''[[Fundamenta Gramatiko de Esperanto|Fundamenta Gramatiko]]''.

Resume laŭ la Zamenhofa termina distingo:
* &quot;Novajn vortojn&quot; rajtas enkonduki ĉiu esperantisto;
* &quot;neologismojn&quot;, t.e. sinonimoj de Fundamentaj aŭ oficialaj vortoj, rajtas enkonduki nur la Akademio de Esperanto, per Oficiala Aldono al la Fundamento.
* Escepto: neologismoj, kiuj estas [[internaciaj vortoj]] laŭ regulo 15 de la Fundamenta Gramatiko, ne bezonas enkondukon per Oficiala Aldono.

Temas do pri preciza, sed tre malvasta difino de &quot;neologismo&quot;. Ĝia celo estas stabileco de la lingvo, evitante vortojn kun samaj signifoj, sed prenitaj el malsamaj fontoj kiel ekzemple trabo / &quot;balko&quot; aŭ puĉo / &quot;golpo&quot;. Ĝia interpreta problemo estas la demando, kiuj terminoj estas sinonimaj, kiuj nur preskaŭ-sinonimaj, tamen esprimantaj nuancojn.

=== Aliaj difinoj ===
Kutime oni uzas pli vastan sencon de Esperanta &quot;neologismo&quot;, plej ofte tamen sen precize difini ĝin.

Komuna trajto de plej multaj difinoj estas, ke oni tradicie uzas la terminon &quot;neologismo&quot; (de Esperanto) preskaŭ nur pri nova [[radiko]] (''nekunmetita'' vorto). Ofte ĝi estas termino por iu [[nocio]], kiun oni antaŭe esprimis per kunmetita vorto (ekzemple roj-o anstataŭ river-et-o, old-a anstataŭ mal-jun-a ktp.).

Malsamaj opinioj ekzistas pri tio, ĉu la difino de &quot;neologismo&quot; ankaŭ inkluzivas radikojn por novaj nocioj, ekzemple de (iam) novaj teknikaj inventaĵoj aŭ fenomenoj kiel radi-o, laser-o, mikrofon-o, aidos-o ktp.

=== Pragmataj difinoj ===
Pragmate oni ofte difinis kaj ankoraŭ difinas &quot;neologismon&quot; kiel radikon ne troveblan en la kvazaŭ-normaj difin-vortaroj ''[[Plena Vortaro de Esperanto]]'' (PV, 1930, 1934 kaj postaj eldonoj) kaj poste en ''[[Plena Ilustrita Vortaro]]'' (PIV, 1970, 2002, 2005, 2020). Evitante lingvistikan diskuton tiu solvo havas praktikan celon. Oni supozas, ke vorton uzatan en iu teksto la leganto povas kompreni helpe de tiuj vortaroj. Vortojn ne registritajn tie, oni kutime difinas en [[Gloso (leksikologio)|glosaro]]. Tiumaniere ekzemple la ''[[Esperanta Bildvortaro]]'' signas ĉiujn radikojn ne registritajn en PV per asteriskoj.

=== Historia superrigardo pri la diskuto ===
La opinioj pri neologismoj jam dekomence variis pro malsamaj bazaj konceptoj pri tio, kia estu Esperanto. Ĝi krome dependas de la historia epoko kaj de la fonaj lingvoj de la esperantistoj.

Laŭ kelkaj la Esperanto-vortaro baziĝu sur laŭeble malmultaj radikoj. Novaj nocioj estu prefere esprimitaj per kunmetaĵoj de tiuj bazaj radikoj, eluzante plene la vortkonstruajn eblojn de Esperanto. Tiu grupo kutime estas retiremaj pri neologismoj. Laŭ aliaj Esperanto estu laŭeble tiel &quot;riĉa&quot; kiel (kaj la vortaro laŭeble simila al) la plej gravaj (okcidentaj) lingvoj por ke ĝi povu rivali kiel internacia komunikilo kun ekzemple la angla kaj franca. Ambaŭ flankoj kutime argumentas per &quot;facileco&quot;, tamen ofte sen difini por kiu grupo de parolantoj Esperanto tiel fariĝas (relative) &quot;facila&quot;.

==== Ĝis la unua mondmilito ====
En la frua epoko de Esperanto, kiam ĝia baza vortaro estis ankoraŭ tre malgranda, multaj neologismoj estis enkondukitaj, precipe de [[L.L. Zamenhof]] mem, sed ankaŭ de la konataj tradukistoj tiutempaj kiel [[Kabe]], [[Grabowski]] k.a. Tiu tendenco daŭris ankaŭ en la franca periodo ĝis ĉirkaŭ la [[Ido (lingvo)|Ido]]-skismo de 1908. Estas pluraj kialoj: La tiuepoke gvidaj francaj esperantistoj volis kontraŭstari la riproĉon, ke Esperanto estu nur &quot;lingveto&quot;, per kiu ne eblus esprimi ĉiujn bezonojn de la (tiama) moderna scienco kaj tekniko{{citon}}. Krome la franca estas lingvo, kiu fajne distingas semantike tre proksimajn vortojn per malsimilaj radikoj{{citon}}. Multaj tiamaj protagonistoj pro tio opiniis, ke la baza Esperanto-vortaro estus tro maldetala kaj nesufiĉa.

Ĉirkaŭ la jaro 1905 kun ties unua [[Universala Kongreso]] estis fonditaj multaj novaj naciaj kaj internaciaj Esperanto-organizoj kaj sekve aperis multaj novaj periodaĵoj (vd. la artikolon [[Frua Esperanto-gazetaro]]), ekzemple ankaŭ la unua ''[[Scienca Gazeto]]'', tiel ke la kvanto de tekstoj kaj temoj en mallonga periodo multobliĝis. Tiu kaŭzis bezonon por &quot;novaj vortoj&quot;. Ili baldaŭ estis registritaj en ondo de unuaj &quot;grandaj&quot; vortaroj tiuepokaj, ekzemple la ''[[Plena Vortaro]]'' de [[Émile Boirac]], la angla de [[Joseph Rhodes]], la germana de [[Paul Christaller]] k.m.a.

La Ido-skismo minacis la pluan ekziston de Esperanto{{citon}}. Ekestis la bezono konsolidigi la tiam atingitan staton kaj distingigi Esperanton de ĝia konkurento. La &quot;konservemuloj&quot; aŭ (foje malestime nomitaj) &quot;ortodoksuloj&quot; dominis la diskuton. Tipaj reprezentantoj estas ekzemple [[Théophile Cart]], [[Marie Hankel]] k.a.

==== Intermilita periodo ====
Post la unua mondmilito Ido jam ne plu estis danĝero. Komenciĝis la granda epoko de la laborista Esperanto-Movado, ekaperis la literatura revuo ''[[Literatura Mondo]]'' kaj represoj de vortaroj el la antaŭkonservema periodo. La novaj bezonoj precipe de la poezio denove rezultis en multaj neologismoj. La intermilita periodo tiel fariĝis etapo, dum kiu oni multe kaj arde diskutis pri neologismoj. Por resumo de la tiama diskuto vd. la sekcion &quot;Historia difino de 1934&quot;.

==== Post la Dua Mondmilito ====
Post la Dua Mondmilito kaj la perdoj por kaj malfortiĝo de la Esperanto-movado ekestis nova periodo de konsolidiĝo. La neologisma diskuto ne plu same staris en la centro de la prilingvaj diskutoj. La ĝenerala intereso forturniĝis de &quot;poezia&quot; lingvaĵo al plilarĝigo de la scienca terminaro, kampo sur kiu neologismoj estas pli facile akceptitaj (aŭ simple ignoritaj) de la ĝenerala publiko. Ĝi krome forturniĝis al gramatikaj demandoj, precipe al la diskuto pri la pasivaj participoj (-ata/-ita-kverelo). La publikigo de ''Plena Ilustrita Vortaro'' ([[PIV]]) en 1970 markis iun resumon de la stato ĝis tiam atingita. Kvankam multrilate kritikita ĝi tamen ĝenerale estis kaj ankoraŭ estas akceptita kiel komuna bazo.

Revigliĝis la neologisma diskuto precipe pro la ekaktiviĝo de la t.n. &quot;Iltisa skolo&quot; ĉirkaŭ la eldonejo [[Artur E. Iltis]]. Kelkaj el ĝiaj aŭtoroj kiel [[Karolo Piĉ]], [[Fernando de Diego]], [[Reinhard Haupenthal]] k.a. uzis certajn &quot;neologismojn&quot; en tia grado, ke ekestis propra varianto de Esperanto, facile rekonebla.

Fine de 2008 denove ŝajnas ekzisti ia tendenco laŭeble eviti &quot;neologismojn&quot;, bazitajn sur okcidentaj lingvoj. Tiu lasta etapo tamen ankoraŭ estas tro juna por fine decidi. Eblaj kialoj estas kontraŭstaro al la antaŭaj preferoj, precipe al tiuj de la Iltisa Skolo, la denova &quot;malkovro&quot; de la Fundamento kiel popularigita ekzemple de la t.n. [[Analiza Skolo]]{{citon}}, la novaj teknikaj eblecoj precipe de la komputila reto, kiuj ebligas facilan aliron al klasikaj tekstoj ĝis tiam nur pene akireblaj{{citon}} kaj precipe kreskanta tutmondiĝo de la distribuo de Esperanto. Ĝi kaŭzas, ke nuntempe relative pli multaj esperantistoj havas ne-eŭropan, sed ekzemple orient-azian lingvo-fonon ol en antaŭaj epokoj{{citon}}, kio povus efiki sur la preferoj pri neologismoj.

[[Aleksandro Melnikov]] en sia eseo &quot;Leksikaj novismoj kaj neologismoj: Anatemi aŭ odi?&quot; [2012]&lt;ref&gt;''[[Interlingvo inter Lingvoj. Prilingvaj Eseoj]]'', diversaj aŭtoroj, [[UEA]], [[Roterdamo]], 2015. ISBN 9789290171232. 271 paĝoj.&lt;/ref&gt; asertas, ke la tialoj de neologismoj multas: plidikiĝo de vortaro, disdiferenciĝo, lingvopersoneco, plileksika leĝo, estetika stimulo. Internaciaj vortoj foje kunekzistas kun la pure Esperanta vorto. Foje neologismoj ekas per &quot;unufoja uzo&quot;. Aliajn fojojn ili inkludas &quot;novan sencon en malnova formo&quot;, kiel ĉe ''samideano'', ''krokodili''.&lt;ref&gt;Paĝo 160.&lt;/ref&gt; Aliajn fojojn ili devenas el propra nomo, kiel ĉe kabei, [[raŭmismo]]. Foje la premo devenas el la [[gepatra lingvo]], fakte &quot;ĉiu esperantofono estas sub konstanta influo de siaj nacia lingvo kaj koncerna kulturo.&quot;&lt;ref&gt;Paĝo 165.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;La tuto ankaŭ en [[Aleksandro Melnikov]]. ''Leksikaj novismoj kaj neologismoj: anatemi aŭ odi? Eseo pri esperantaj leksikaj novismoj kaj neologismoj kun emfazo de iliaj fontoj''. [[Beletra Almanako]] (BA16|16), februaro 2013. pp. 57-76.&lt;/ref&gt;

Ankaŭ [[Sten Johansson]] en sia eseo ''Ĉu fundamenta evoluo aŭ neologisma glosolalio?'' [2012]&lt;ref&gt;sama deveno&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kaj ankaŭ ĉe [[Beletra Almanako]] ([[BA15|15]]), oktobro 2012. pp. 165-172. &lt;/ref&gt; meditas pri diversaj tipoj de neologismoj kaj fokusiĝas al grek-latinaĵoj, kiuj ne estas simple trudataj neologismoj: povas esti utilaj nomoj de plantoj kaj bestoj kongruaj kun la [[scienca nomo]], &quot;oni ne uzas ilin libere por formi novajn vortojn per kombino kun Esperantaj radikoj kaj afiksoj&quot;,&lt;ref&gt;Paĝo 179.&lt;/ref&gt; Ĉiuokaze ''en multaj lingvoj la kreado de vortoj el propra lingva materialo funkcias bonege'',&lt;ref&gt;Paĝo 181.&lt;/ref&gt; kaj tio povas esti alternativo; ties avantaĝo estus pli bona kongruo kun la lingvo, kaj malavantaĝo estas nepra neceso lerni internaciajn grek-latinaĵojn. Krome eĉ de Zamenhof mem ''granda aro da &quot;grek-latinaĵoj&quot; [...] hejmas en Esperanto''.&lt;ref&gt;Paĝo 185.&lt;/ref&gt;

=== Klasifiko de neologismoj ===
Ne ĉiuj neologismoj estas same disputataj. Tre ĝenerale oni povas diri, ke ili estas des pli facile akceptitaj ju pli malproksime ili estas de la kerno de la plej oftaj vortoj (ekzemple do faka terminaro). Inverse ili estas des malpli akceptita, ju pli ili koncernas bazajn vortojn de Esperanto, kiel ekzemple la korelativojn (''hik'' anstataŭ ''tie ĉi'' ktp.). Krome aparte atakitaj estas neologismoj, kiuj baziĝas sur la angla, kiel ekzemple brodkasti (radio-elsendi), emerĝenco, leno k.m.a.

==== Grek-latinaj internaciismoj kaj &quot;simplaj vortoj&quot; ====
Tipa vortogrupo kiu ekzempligas la ĵus diritan estas la grek-latinaj internaciismoj. Por multaj nocioj Esperanto havas duoblan terminaron. Oni aŭ povas uzi grek-latinajn internaciismojn kiel ekzemple &quot;oftalmologo&quot;, &quot;lingvistiko&quot;, &quot;medicino&quot; aŭ kunmetaĵojn el bazaj radikoj (okul-kuracisto, lingvo-scienco, scienco pri kuracado). Iuj asertas, ke la grek-latinaj internaciaj vortoj estus &quot;neologismoj&quot; kaj &quot;superfluaj&quot; (vd. la listojn en &quot;eksteraj ligiloj&quot;). La grek-latina vortogrupo tamen laŭ la [[16 reguloj de gramatiko de Esperanto|15-a regulo]] de la ''[[Fundamento de Esperanto|Fundamenta]] [[Gramatiko de Esperanto]]'' aŭtomate apartenas al la vortaro de Esperanto. Ofte temas do pri demando de lingvo-[[Stilo Esperanta|stilo]] kaj ne pri demando de neologismoj.

Vidu supre ĉe Sten Johansson.

==== Vortoj evitante vortojn kun mal- ====
Ekzemploj estas liva aŭ lefta por maldekstra, olda por maljuna, frida por malvarma ktp.

=== &quot;Malnovaj neologismoj&quot; ===
Multaj Esperantaj neologismoj efektive eniris la ĝeneralan lingvo-uzon, en la realo anstataŭiĝantaj pli fruajn formojn (vd. la ekzemplojn en la posta rubriko). La malnovaj formoj fariĝis [[arkaismo]]j. Aliaj neologismoj nur mallonge vivis aŭ nur estis proponitaj, sed neniam vere ekvivis (ekzemple &quot;vursto&quot; por iu speco de germana kolbaso, uzita dum la 1920-aj jaroj). Ilin oni nomas &quot;malnovaj neologismoj&quot;.

=== Ekzemploj de neologismoj, novaj kaj internaciaj vortoj ===
Jen kelkaj ekzemploj de neologismoj en malvasta Zamenhofa senco, novaj kaj internaciaj vortoj:
* '''Cis''' kredeble ne estas neologismo en malvasta Zamenhofa senco, ĉar '''cis''' estas sinonimo al ''ĉi-flanke de'' kaj ''maltrans''. ''ĉi-flanke de'' entenas du leksikajn radikojn, nome ''ĉi'' kaj ''flank&amp;#39;''; same ''maltrans'' entenas du leksikajn radikojn, nome ''mal&amp;#39;'' kaj ''trans''; ĉiu el la menciitaj leksikaj radikoj estas Fundamentaj. (Kiel leksikajn radikojn oni ĝenerale povas rigardi substantivajn, verbajn, adjektivajn kaj adverbajn radikojn kaj krome lokajn kaj tempajn prepoziciojn&lt;ref&gt;Laŭ Bu&amp;#223;mann, Hadumod (2002&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;): ''Lexikon der Sprachwissenschaft'', Stuttgart, Alfred Kröner Verlag, p. 402, estas tiel, ke lokaj kaj tempaj prepozicioj konsistigas fermitan vortklason kun leksika signifo.&lt;/ref&gt;.)
* '''Far''' (de iuj proponata prepozicio por ''fare de'') kredeble estas neologismo en malvasta Zamenhofa senco, ĉar '''far''' estas sinonimo al ''fare de'', kiu entenas nur unu leksikan radikon (''far&amp;#39;''; Fundamenta).
* '''Na''' (de iuj proponata prepozicio por marki la akuzativon) kredeble estas neologismo en malvasta Zamenhofa senco, ĉar '''na''' estas nova formo por marki la akuzativon en maniero nek Fundamenta nek oficiala.
* '''Olda ''' estas en malvasta Zamenhofa senco ne neologismo, sed nova vorto por ''maljuna''', kiu entenas du leksikajn radikojn (''mal&amp;#39;'' kaj ''jun&amp;#39;''; ambaŭ Fundamentaj).
* '''Diodo''' estas en malvasta Zamenhofa senco ne neologismo, sed (internacia) vorto (ek)uzebla laŭ Regulo 15. (Laŭ Zamenhof Regul-15-vortoj estas eĉ ne enkondukataj, sed jam apartenas al Esperanto jam de la unua momento de ĝia naskîgo, kaj sekve estas nur uzataj aŭ ekuzataj.)
* '''Kemio''' estas en malvasta Zamenhofa senco ne neologismo, sed oficiala vorto, ĉar ĝi estis oficialigita per la Oka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro&lt;ref name=&quot;oa8&quot;&gt;Albault, André (1976): Oka Oficiala Aldono al la Universala Vortaro. En: ''Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto N-ro 10 – Aktoj de la Akademio II 1968-1974''. Northgate, Blackburn, Lancashire, The Blackburn Press. [http://akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj2/8oa.html Elektronika redono] . Alvokita: 27a de Oktobro 2012.&lt;/ref&gt;. Se '''kemio''' ne estus oficialigita, tiam ĝi eble estus en malvasta Zamenhofa senco neologismo, ĉar '''kemio''' estas sinonimo al ''ĥemio'' (Fundamenta), kiu entenas nur unu leksikan radikon (''ĥemi&amp;#39;''). Aliflanke, se '''kemio''' ne estus oficialigita, ĝi eble povus esti rigardata kiel vorto uzebla laŭ Regulo 15. (Pro la okazinta oficialigo oni tamen jam ne bezonas cerbumi.)

El la supre menciitaj vortoj laŭ severa interpreto de la Antaŭparolo al la Fundamento la vortoj '''far''' kaj '''na''' kredeble estas neologismoj en malvasta Zamenhofa senco kaj bezonas oficialan enkondukon fare de la lingvonormiga institucio, antaŭ ol oni rajtas uzi ilin. La vorto '''far''' estis oficiale enkondukota, sed ne estis oficiale enkondukita, ĉar mankis poraj voĉoj en tiurilata voĉdono en la Akademio de Esperanto. (La siatempa Akademi-prezidanto decidis apliki la Akademi-statutan regulon pri lingva novaĵo&lt;ref&gt;Laŭ Duc Goninaz, Michel; Albault, André (1992): Esprimo de la aganto en komplementa funkcio. En: ''Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto – no 11 – Aktoj de la Akademio III (1975-1991)''. Sablé-sur-Sarthe. Coconnier. [http://akademio-de-esperanto.org/decidoj/aganto_komplementa.html Elektronika redono]. Alvokita: 27a de Oktobro 2012.&lt;/ref&gt;. Estas kelkaj neologismoj (do formoj novaj) ne oficialigitaj, pri kiuj la [[Akademio de Esperanto]] deklaris toleron almenaŭ kondiĉan; ekzemple: ''dekor&amp;#39;''&lt;ref name=&quot;aktoj_i&quot;&gt;Waringhien, Gaston; Albault, André (1967): III. Komunikajhoj de la Akademio al la gazetaro. 3. La Akademio alprenis decidojn. En: ''Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto N-ro 9 – Aktoj de la Akademio I 1963-1967''. Roterdamo, Zwaagers. [http://akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj1/komunikajhoj.html Elektronika redono]. Alvokita: 27a de Oktobro 2012.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;oa8&quot;/&gt;, ''konvers&amp;#39;''&lt;ref name=&quot;aktoj_i&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;oa8&quot;/&gt;, ''-i&amp;#39;''&lt;ref name=&quot;oa8&quot;/&gt;, ''un&amp;#39;''&lt;ref&gt;Albault, André (1976): Baza Radikaro Oficiala. En: ''Oficiala Bulteno de la Akademio de Esperanto N-ro 10 – Aktoj de la Akademio II 1968-1974''. Northgate, Blackburn, Lancashire, The Blackburn Press. [http://akademio-de-esperanto.org/aktoj/aktoj2/bro.html Elektronika redono]. Alvokita: 27a de Oktobro 2012.&lt;/ref&gt; kaj sign(okombin)oj aliaj&lt;ref&gt;Corsetti, Renato; Dasgupta, Probal; Moon, Brian; Mattos, Geraldo (2007): Pri apartaj teknikaj bezonoj rilate al niaj alfabeto kaj ortografio. ''En: Akademio de Esperanto – Oficialaj informoj Numero 6 – 2007 01 21''. [http://akademio-de-esperanto.org/oficialaj_informoj/oficialaj_informoj_6_2007.html Elektronika redono]. Alvokita: 27a de Oktobro 2012.&lt;/ref&gt;, ol tiuj difinitaj en la [[Fundamento de Esperanto]].

=== Historia difino de 1934 ===
Jen la difino de [[Kálmán Kalocsay]] el la [[Enciklopedio de Esperanto]] de 1934 (mallongigoj malŝlositaj). Ĝi bone klarigas la bazan kaj ĉiaman diskuton pri neologismoj inter esperantistoj, al kiu Kalocsay mem partoprenis sur la flanko de la &quot;neologismemuloj&quot; kontraŭ la &quot;ortodoksuloj&quot; aŭ &quot;tradiciemuloj&quot;. La aluditan &quot;apartigo(n) de la 'poeziaj vortoj'&quot; li mem realigis per sia ''[[Parnasa Gvidlibro]]'', verkita kun [[Gaston Waringhien]] kaj menciita en la artikolo.

'''Neologismo''' estas nomata ĉiu vorto neoficiala, ĝis sia oficialiĝo. Konforme al la libera evoluo de Esperanto, neologismon povas enkonduki ĉiu Esperantisto: pri la prospero de la nova vorto decidas la Esperantistaro, per ekuzo aŭ per malagnosko. Rilate al la neologismoj kolizias du vidpunktoj inter si kontraŭaj: tiu de la simpleco kaj facileco kaj tiu de la riĉeco kaj literatura taŭgeco de la lingvo. La kolizio ŝajnas nerepacigebla, ĉar nek la propagando povas rezigni pri la granda altirforto de la facilo kaj simplo, nek la literaturo pri la esprimforto kaj vortriĉo, sen kiuj vera literaturo, transdonanta ne nur la nudan penson, sed ankaŭ delikatajn nuancojn, metaforajn vort-aplikojn, duonklarajn aludojn entenatajn de vortoj, estas kaj restas nur pia revo. La problemo ŝajnas solvebla nur per la apartigo de la „poeziaj vortoj“, t e. vortoj uzataj nur en la alta literaturo. Ĉi tiujn vortojn, almenaŭ provizore oni devus klarigi fine de ĉiu libro, en listo. Per tio la vulgara lingvo povus resti neembarasata de la literatura lingvo-evoluo; la poeziajn vortojn, signendajn en ĉiu vortaro per vinjeto, devus lerni nur literaturema Esperantisto, kaj ĉi tiun lernon plifaciligus, ke ĉiu verko estus klarigita eldono. Krome, devus ĉesi la principa, kaj de kelkaj intence pliakrigata antipatio kontraŭ la poezia vortriĉo, per la rekono, ke literaturo kaj intenca vortmalriĉo estas konceptoj kontraŭdirantaj unu al la alia. Zamenhof mem estis tre tolerema kontraŭ neologismoj, li avertis sole: &quot;ne tro krude, ne tro multe per unu fojo&quot;. Jen kelkaj citaĵoj de li: „mi havas nenion kontraŭ la enprenado de tiuj vortoj. . .“ ([[Originala Verkaro de L. L. Zamenhbof|Originala Verkaro]] [OV] p. 245); &quot;neologismoj . . . nenion ŝanĝante nek rompante, prezentas por la lingvo nenian danĝeron&quot; (OV p. 249). &quot;Nia lingvo konstante progresas kaj riĉiĝas, kaj tamen, danke al la reguleco de sia progresado, ĝi neniam ŝanĝiĝas, neniam perdas la kontinuecon kun la lingvo de tempo pli frua. Kiel la lingvo de homo matura estas multe pli riĉa kaj elasta, ol la lingvo de infano kaj tamen la lingvo de ĝuste parolanta infano neniom diferencas de la lingvo de homo matura, tiel verko, skribita en Esperanto antaŭ dudek kvin jaroj ne estas tiel vortoriĉa, kiel verko skribita en la nuna tempo, kaj tamen la lingvo de tiu tempo perdis absolute neniom el sia valoro ankaŭ en la nuna tempo.&quot; (OV p. 408). &quot;Tiu ĉi permeso (de vortkreo) estas necesa, ĉar alie la lingvo estus tro rigida kaj multajn ideojn oni tute ne povus esprimi per ĝi.&quot; &quot;Vi diras, ke la aperado de novaj vortoj faras la lingvon pli malfacile ellernebla. Sed kial? Ili ja tute ne elpuŝas la antaŭajn vortojn kaj ne ŝanĝas en io la ĝisnunajn principojn de la Esperanta vortfarado.&quot; (OV p. 429).

La principoj, laŭ kiuj la alpreno de novaj vortoj okazas, estas la jenaj:

1. Eviti, ĉe ofte uzataj vortoj, pezajn vortkunmetojn (piedpremi: treti; falpuŝiĝi: stumbli; malsupreniri: descendi; vizaĝŝmiraĵo: ŝminko).

2. Distingi nuancojn (fali kaj sinki; jelpi kaj boji; langvoro kaj laco; sturmi kaj ataki).

3. Signi ideojn, esprimeblajn nur per pluraj vortoj (novalo: provizore nekulturata plugtero; statisto: akcesora rolulo; kontempli: longe kaj medite rigardi; baŭmi: stariĝi sur la postaj piedoj).

4. Anstataŭigi, ĉe ofte uzataj vortoj, mal-kunmetojn (stulta: malsprita; kvereli: malpaci; efemera: maldaŭra; aflikti: malĝojigi; kompleksa: malsimpla; humida: malseka; rara: malofta; trista: malgaja; dura: malmola; milda: malsovaĝa).

5. Simpligi pseŭdosufiksajn vortojn (apelacio: apeli; situacio: situi; dekoracio: dekori; federacio: federi; erudicio: erudi; erupcio: erupti; proskripcio: proskribi). Tie ĉi oni povus mencii ankaŭ la vortojn: dokta el doktoro; mimo el mimiko; anatomo el anatomio, beletro el beletr(istik)o, biologo el biologio; gimnasto el gimnastiko; geografo el geografio; geometro el geometrio ktp.

6. Kvankam ĝis nun [tio estas ĝis 1934] ne praktikata, eble foje irota vojo estus la memstarigo de kelkaj pseŭdoafiksoj. [[Paul Neergaard|Neergaard]] proponas ekzemple la sufikson -ik por signi profesion (danciko, ĝardeniko, ĵurnaliko). Same oni povus el la vortoj preludo, preteksto, preskribi gajni la prefikson pre-, por diri prediro, prevido. El groteska, fosforeski, arabesko oni povus gajni la sufikson -esk (japaneska, vireska, virineska). Oni povus fari el malgraŭ la prepozicion graŭ (laŭ la volo, por la bono de . . .). Sed tio estas vere la „muziko de l' estonteco“.

7. Krome, per la plivastiĝo de Esperanto, oni certe pli kaj pli sentos la neceson de familiaraj vortoj, el kiuj oni jam proponis kelkajn en la ''[[Parnasa Gvidlibro]]'' (kaputa: rompiĝinta, ruiniĝinta; fatraso: aĉaĵaro; trampo: ĉifona malzorgita ulo; paŭti: malkontente silentadi; mungi: nazpurigi; maroto: amata ĉevaleto). KALOCSAY.

== Listoj ==
Kelkaj verkistoj konsciaj pri siaj uzoj de neologismoj aŭ novaj vortoj, listigas kelkajn piedpaĝe aŭ librofine por helpi la leganton aŭ almenaŭ por konfirmi sian konscion pri la neologismeco de tiuj vortoj.

Tiele ekzemple [[William Auld]] listigis por ''Unufingraj Melodioj'' la jenajn: anakoreto, arvikolo, aŭkuparo, [[brizo]], burno, bruska, dista, egocentra, elano, enorma, farniento, fatraso, fola, friska, gaŭfo (golfo), giri, glaŭka, hanti, [[horto]], hulo, insolenta, kaputa, [[karavelo]], klaroskuro, [[kojono]], [[koŝmaro]], kroki, lirlo, maroto, opresi, rojni, [[rubekolo]], tenebro kaj vringi, sen enkalkuli aludojn aŭ proprajn nomojn. El tiu listo multaj jam estis tre uzataj, kiel dista, egocentra, elano, enorma, kaj aliaj, kio gravas konsiderinte ke la menciita verko estas de 1960.&lt;ref&gt;Citita en [[William Auld]], ''En Barko Senpilota'', Edistudio, Pizo, 1987, paĝoj 831-832.&lt;/ref&gt;

[[Gaston Waringhien]] en &quot;Glosareto&quot; de ''[[Beletro, sed ne el katedro]]'', sen enkalkuli la proprajn nomojn, pri kiuj la aŭtoro iom klarigas, estas la jenaj vortoj, inter kiuj kelkaj nur kun duaranga senco: afina, [[agapo]], aj!, alter-ego, [[aramea]], atrabilo, boreala, brutala, burso signife monujon, [[eskatologio]], fantasta, feluko, fu!, [[gazalo]], girfalko, [[glosolalio]], [[ĝenro]], [[ĝermana]], [[ĝino]] kiel feo de araba rakontaro, [[hajko]], hipo-, hipoĥondro, holmo, [[horto]], [[hotelo]] kiel domego de riĉulo, bulo, [[karavelo]], [[konstitucio]] kiel homa korpokondiĉo, [[koplo]], korteza, kraŭlo, [[krifo]], krino, [[lido]], -logo, -logio, loza, mistranĉo, musketero, noci, okult-romano, paladino, paramioklonio, peripetio, pintumo, primavero, proksimumo, rafinismo, rimorso, [[robaio]], [[rojo]], ronĝi, [[ruro]], [[salono]] kiel literatura etoso, sartrismo, sencoturno, senrjuo, serendipeco, sisterona, skoldi, sob, sonalterno, sor, splendi, [[stavo]], svaga, utao, [[zimozo]].&lt;ref&gt;[[Gaston Waringhien]], ''Beletro, sed ne el Katedro'', Flandra Esperanto-Ligo, [[Antverpeno]]. Dua eldono, 1987. 263 pp. Kolekto Stafeto 4. pp. 248-258.&lt;/ref&gt;

== Literaturo ==
La speciala faka literaturo pri la temo &quot;neologismoj en Esperanto&quot; estas tiel ampleksa, ke ne decas citi unuopajn verkojn. Vd. la titolojn en la Kolekto por Planlingvoj (IEMW) kaj en EBEA (eksteraj ligiloj malsupre). Tamen eblas memorigi pri la novelo ''Neologisme'' [Lorjak 1975], la rakonto ''Neologismo'' [Johansson 1996: 60-62], ''Simpligita anatomio'' [Schwartz 1949] kaj la teatraĵo ''Lingva evoluo'' [Baghy 1933: 207].&lt;ref&gt;Cititaj en [[Aleksandro Melnikov]], ''Leksikaj novismoj kaj neologismoj: anatemi aŭ odi? Eseo pri esperantaj leksikaj novismoj kaj neologismoj kun emfazo de iliaj fontoj.'', [[Beletra Almanako]] ([[BA16|16]]), februaro 2013. Noto 13 en p. 65. &lt;/ref&gt;

La muzikgrupo [[La Perdita Generacio]] kelkfoje uzis neologismojn en siaj kanto-tekstoj: vidu la sekcion [[La Perdita Generacio#Neologismoj|''§ Neologismoj'' en tiu artikolo]].

=== Famaj verkoj kun abunda uzado ===
* [[La enigmo de l'ar@neo]] de [[Abel Montagut]].&lt;ref&gt;[[Abel Montagut]], ''[[La enigmo de l'ar@neo]].'' IEM. Vieno, 2003. ISBN 3-01-000030-8. ''Glosoj'' en paĝoj 273-278.&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Komparu kun ==
* [[Lingvoŝanĝiĝo]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Arkaismo]]
* [[Derivaĵo (lingvoscienco)|Derivaĵo]]
* [[Eponimo]]
* [[Lingvoŝanĝiĝo]]
* [[Vortokunfando]]
* [[Mallongigo]]
* [[Novparolo]]
* [[Onomatopeo]]
* [[Retronimo]]
* [[Vortkreado]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=neolog}}
* [http://aleph.onb.ac.at/F?func=find-b&amp;request=neologismoj&amp;find_code=WRD&amp;x=8&amp;y=5 Libroj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} pri neologismoj en la [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj|Kolekto por Planlingvoj kaj Esperanto-Muzeo]]
* [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} pri neologismoj en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA)
* [http://www.angelfire.com/ny2/ts/vortoj.html 1001 nenecesaj neologismoj]
* [http://www.bonalingvo.org/index.php/Simplaj_samsignifaj_vortoj_-_enkonduko Simplaj samsignifaj vortoj] kolektitaj de [[Renato Corsetti]];  {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100620073708/http://www.bonalingvo.org/index.php/Simplaj_samsignifaj_vortoj_-_enkonduko |date=2010-06-20}}

{{EdE|N}}

[[Kategorio:Esperanto-movado]]
[[Kategorio:Ismoj]]
[[Kategorio:Neologismoj| ]]
[[Kategorio:Vortoj]]</text>
      <sha1>ipkekpg1668amleyxdyyk9c010xtpfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>-356</title>
    <ns>0</ns>
    <id>11966</id>
    <revision>
      <id>9365341</id>
      <parentid>9346301</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:11:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] ŝablonoj</comment>
      <origin>9365341</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="908" sha1="ogtybg1rghtbrobb1kuy3ep6dd0y0oa" xml:space="preserve">{{Jarcentoj}}
{{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=-355}}
En la jaro '''356 [[antaŭ nia erao]]''' aŭ '''antaŭ [[Kristo]]''' okazis, interalie:

== Eventoj ==
* La [[Templo de Artemiso|Templo de Diano en Efeso]], la 5-a [[Sep mirindaĵoj de la antikva mondo|Mondmirindaĵo]] estis detruita de fajrego.
* [[Demosteno]] ekis kiel [[oratoro]].
* [[Ciro]], imperiestro de [[Persio]] permesis al [[Judoj]] reiri al [[Jerusalemo]].
* [[Romio]]: M. Fabius Ambustus kaj M. Popillius Laenas iĝis [[konsulo]]j. Malnobeloj akiris la rajton al [[diktatoreco]].

== Naskiĝoj ==
* En [[julio]]: [[Aleksandro la Granda]] en [[Pella]], [[Makedonio]].
* [[Timeo]], greka verkisto.

&lt;!--
== Mortoj ==

--&gt;
&lt;br/&gt;
&lt;gallery widths=200ra&gt;
Temple of Diana at Ephesus by Fedinand Knab (1886).png|[[Templo de Artemiso|Templo de Diano en Efeso]]
Demosthenes orator Louvre.jpg|{{centre|[[Demosteno]]}}
&lt;/gallery&gt;

{{ĝermo|historio}}</text>
      <sha1>ogtybg1rghtbrobb1kuy3ep6dd0y0oa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esperantologio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12213</id>
    <revision>
      <id>9365548</id>
      <parentid>9362756</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:02:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alifono</username>
        <id>114488</id>
      </contributor>
      <comment>/* Organizaĵoj kaj periodaĵoj */</comment>
      <origin>9365548</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16126" sha1="9x5iq473146x3xmywra3nn80saaih7w" xml:space="preserve">''Ĉi tiu artikolo temas pri fako de [[lingvistiko]]. Por informoj pri la samnoma'' [[Esperanto-gazeto|Esperanto-revuo]]'', vidu la artikolon [[Esperantologio (revuo)]].''

'''Esperantologio''' aŭ '''Esperantistiko''' estas specialigita esplorkampo, kiu traktas [[Esperanto|Esperanton]] el diversaj sciencaj perspektivoj (interdiscipline&lt;ref&gt;Ju pli oni sukcesas ĵeti ponton inter esperantologio kiel grava elemento de interlingvistiko, kaj aliaj fakoj, des pli Esperanto rimarkeblos kaj riĉigos la sciencan konaron pri la lingvo. Ekzemplodona estas la libro ''[[Aliroj al esperanto|Aliroj al Esperanto]]'', redaktita de Christer Kiselman en 2018, konsistas el eseoj de fakuloj el diversaj disciplinoj laŭ la vidpunkto de tiuj disciplinoj: interlingvistiko (D. Blanke), pacismo (Alcalde), juro (Brosch), lingvoideologio (Kimura), literaturo (Minnaja), historio (Tonkin) k.s., En: Esperantologio / Esperanto Studies, Nova Serio 3 (11), p. 98&lt;/ref&gt;) okupiĝante pri la propraj trajtoj de la [[planlingvo]] [[Esperanto]]&lt;ref&gt;[[Federico Gobbo]], Katedrule sed ne el katedro. Esperanto en pli larĝa akademia kunteksto, Revuo Esperanto, paĝo 228, n-ro 1362 (11) novembro 2021.&lt;/ref&gt;. 

Jen diversaj difinoj kaj aliroj:

# Laŭ ''filologia difino,'' Esperantologio estas komprenata kiel la [[filologio]] de Esperanto, t.e. kiel la fako de [[lingvistiko]], kiu specife okupiĝas pri tiu ĉi lingvoscienca difino (ĝenerala): Ĝi estas difinita kiel la scienco pri la [[Esperantistoj|parolkomunumo]] kaj [[Esperanta literaturo|literaturo de Esperanto]] kaj pri la lingvo mem: ĝia vortkonstruo, vortkunmeto, vortenkonduko kaj transskribo de internaciaj fakvortoj kaj de propraj nomoj.
# Laŭ ''interlingvistika difino,'' Esperantologio komprenata kiel subfako de [[interlingvistiko]], kiu traktas planlingvojn ĝenerale kaj temojn de [[Interkultura komunikado|interkultura]] kaj [[internacia komunikado]].  
# El ''disvolviĝa kaj historia perspektivoj'', Esperantologio esploras Esperanton kiel vivantan lingvon, kiu daŭre evoluas, analizante kiel ĝi esprimas aspektojn de la homa pensado.
# ''El jurscienca perspektivo'': &quot;Norma Esperantologio&quot; aŭ metodo per kiu oni traktas la [[Fundamento de Esperanto|Fundamenton de Esperanto]] laŭ jura perspektivo. Ĝin iniciis [[Helmut Welger]] kaj notinde daŭris [[Bernhard Pabst|Bernard Pabst]]. Kerna okupo de Norma Esperontologio estas determini kiel oni diru aŭ skribu ion ĝuste. Norma aŭ preskriba Esperantologio esploras la validajn normajn bazojn de [[Esperanto]] kaj ĝian (hierarkian) normsistemon:   1. [[Deklaracio pri Esperanto]] (Bulonja Deklaracio)  2. [[Fundamento de Esperanto]] kun Oficialaj Aldonoj,  La Bulonja Deklaracio estas precipe (sed ne nur) la enkonduka leĝo de la Fundamento de Esperanto. Ambaŭ kune konsistigas la konstitucion de Esperanto.   3. Komuna lingvouzo,   4. Zamenhofa stilo).   El tiuj normajn bazojn ĝi deduktas, kio estas gramatike ĝusta kaj stile bona Esperanto. Tiucele ĝi sisteme kaj konsekvence aplikas la normsciencan metodaron, precipe la (norm-)logikon, la [[semantiko|semantikan]] kaj [[teleologio|teleologian]] norminterpretadojn kaj la kompletigon de normoj helpe de la formala teleologio. La formala teleologio - t.e. la formala teorio de racie celkonforma agado estas parte ekvivalenta al la normlogiko, ĉar celoj povas esti rigardataj kiel kvazaŭ-normoj La normlogiko mem ne estas preskriba, ĉar ĝi povas nur kontroli normojn aŭ  dedukti ilin el aliaj jam validaj normoj, sed ĝi ne povas mem krei normojn.

Resume, oni povas diri, ke la Esperantologio esploras kaj la strukturon de la lingvo kaj ĝian literaturan produktadon, same kiel ĝian sociologian uzadon ene de la internacia komunumo.

== Historio ==
Esperanto, fondita en 1887, disvastiĝis tutmonde komence de la 20-a jarcento. La scienca studado de ĉi tiu lingvo komenciĝis ĉirkaŭ la [[1920-aj jaroj|1920-aj]] kaj la [[1930-aj jaroj]].

== Elektitaj principoj ==
Esperantologiaj principoj de vortkonstruo estas ekzemple la principoj de [[neceso kaj sufiĉo]] kiuj postulas ekvilibradon inter koncizeco kaj klareco de la vorto. 

Esperantologio starigas la jenajn principojn rilate al vortradikoj:
* La principo de internacieco
* La principo de analogeco kun aliaj lingvaj elementoj
* La principo de vortara ekonomio
* La principo de la bonsoneco.

Kiel oni vidas, ĉi tiuj principoj ne ĉiam estas akordigeblaj inter si; ekzemple la internacieco postulas la vorton &quot;internacionala&quot; dum la analogeco kaj vortara ekonomio postulas la vorton &quot;internacia&quot;. En la lingvo ŝajnas pli grava la 2-a kaj 3-a principoj ol la 1-a.

Krome la nepran validiĝon de esperantologiaj principoj baras ankaŭ la lingvouzo, kiu povas sankcii formojn ne tute ĝustajn kaj povas igi klarajn formojn per si mem neklarajn. 


Kaj precipe oni devas akcenti, ke laŭ la supraj principoj oni povas kritiki nur la vortojn novajn, sed ne la praajn aŭ enradikiĝintajn vortojn de la lingvo. Estas evidente, ke tiaj klopodoj kunportus nur skismojn, ĉar ĝenerala konsento neniam estus ebla pro la manko de la absoluta akordigebleco de la principoj. Do tiaj klopodoj, kiajn faris ekzemple Sentis por fari analogecon inter la vortoj naskitaj de sama latina radiko (supozi, propozi, ripozi, kompozi, opozi; produkti traduki, dirigenti, ktp) estas funde eraraj, ĉar ili ne konsideras la tradicion kaj la postulon de la lingva unueco, kiu estas pli grava ol ĉiuj aliaj principoj.

== Organizaĵoj kaj periodaĵoj ==
La ĉefan rolon en la disvolviĝo de Esperanto kaj esperantologiaj studoj ludas la [[Akademio de Esperanto|Akademio]] [[Akademio de Esperanto|de Esperanto]] (ĝiaj esplorrezultoj estas publikigitaj en la formo de la tiel nomataj &quot;Decidoj kaj Rekomendoj de la Akademio&quot;) kaj la Esperantaj bibliotekoj, kiuj enhavas signifan kvanton da materialoj pri esperantologiaj studoj. La plej famaj el ĉi tiuj bibliotekoj estas la 

* Biblioteko [[Hector Hodler|Hector]] [[Hector Hodler|Hodler]] (kies ĉefa parto, kiu apartenis al [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], estis transdonita al la [[Nacia Biblioteko de Pollando|Nacia Biblioteko]] [[Nacia Biblioteko de Pollando|de Pollando]] (''Biblioteka Narodowa'') en [[Varsovio]],) posedas ĉirkaŭ 30 000 erojn da esperantologiaj materialoj) kaj la 
* Internacia Esperanta Muzeo - Kolekto de planlingvoj, apartenanta al la [[Aŭstria Nacia Biblioteko]].
* [[Brita Biblioteko]] en Londono kaj la [[Kongresa Biblioteko de Usono]] en Vaŝintono


La unua revuo, kiu enhavis iujn esplorojn pri esperantologio, estas konsiderata la japana revuo &quot;Esperantologio&quot;, kiu estis eldonita en 1930-1931 ( nur tri numeroj estis publikigitaj).

La unua faka scienca publikaĵo pri Esperanto estas konsiderata la germana revuo Lingva Kritiko, kiu aperis en Kolonjo de februaro 1932 ĝis marto 1935 (eldoniĝis 28 numeroj kun 162 artikoloj). La publikigo poste ĉesis pro la ekonomiaj kaj politikaj malfacilaĵoj, kiujn Germanio spertis tiutempe  .

En 1949-1961 , la revuo &quot;Esperantologio&quot; estis eldonita sub la redaktado de la dana esperantologo Paul Neergaard (6 numeroj estis publikigitaj, la tuta nombro de paĝoj estis 424)  .

En 1976-1977, tri numeroj de la revuo &quot;Esperantologiaj Kajeroj&quot; estis eldonitaj en Budapeŝto .

Hodiaŭ, la Universitato de Upsalo eldonas specialan plurlingvan revuon &quot;Esperantologio / Esperanto Studies&quot;  , kaj en Amsterdamo  , internacian sciencan revuon &quot;Language Problems and Language Planning&quot;, kiu regule publikigas materialojn pri interlingvistiko kaj Esperanto  .

== Kelkaj gravaj esperantologoj ==
&lt;gallery widths=&quot;250&quot; heights=&quot;250&quot; caption=&quot;Kelkaj gravaj esperantologoj&quot;&gt;
Dosiero:René de Saussure, Historio de Eo, Courtinat, 1.jpeg|René de Saussure, svisa lingvisto kaj fondinto de esperantologio kiel scienco, kaj aŭtoro de la teorio pri vortformado en esperanto.
Dosiero:Eugen Wüster 1967.jpg|[[Eugen Wüster]], grava aŭstra terminologo kaj esperantologo
Dosiero:Gaston Waringhien.jpg|Gaston Waringhien (1901-1991),j 20-a jarcenta esperantologo, vortaristo kaj gramatikisto.
Dosiero:2014 Christer Kiselman portreto.jpg|[[Christer Kiselman]], sveda esperantologo kaj prezidinto de la [[Akademio de Esperanto]].
Dosiero:Federico Gobbo 2016-04-30.jpg|[[Federico Gobbo]] prelegas dum la 44a Malferma Tago, en la Centra Oficejo de [[Universala Esperanto-Asocio]].
Dosiero:2008-09 Sabine Fiedler.JPG|[[Sabine Fiedler]], nuntempa esperantologo, [[Universitato de Lepsiko|Universitato de Leipzig]], Germanio
Dosiero:2008-09 sakaguchi.JPG|Alicja Sakaguchi, pola esperantologo (foto 2008)
Dosiero:Image of Ilona Koutny 02.jpg|Ilona Koutny, hungara esperantologo kaj interlingvisto
Dosiero:Photos-pool-park2008.jpg|Jonathan POOL esti kunfondinto en [[:en:1968|1968]] de la usona Esperantic Studies Foundation (ESF), fondumo por esperantologiaj studoj.
&lt;/gallery&gt;

=== Pioniroj ===
* (1859-1917) [[L. L. Zamenhof|L.L Zamenhof]]
* (1868-1943) [[René de Saussure]], fondinto de esperantologio kiel scienco
* (1855–1935) [[Louis de Beaufront]]
* (1863–1933) [[Émile Grosjean-Maupin]]
* (1884–1961) [[Petro Stojan]]
* (1898–1977) [[Eugen Wüster]]
* (1887-1920) [[Hector Hodler]]

* (1901–1991) [[Gaston Waringhien]]
* (1904–1971) [[Eŭgeno Bokarev]], ruse: Евгений Бокарёв (Jevgenij Bokarev)

=== 20-a jarcento ===
* (1922-2017) [[Hermann Ölberg]]
* (1924–1987) [[István Szerdahelyi]],
* (1909-1987) [[Ivo Lapenna]]
* (1928–2011) [[Magomet Isajev]]
* (1933–2016) [[Michel Duc Goninaz]]
* (1933-2022) [[Pierre Janton]] 
* (1941–2016) [[Detlev Blanke]]
* (1945–2016) [[Reinhard Haupenthal]]
* (1946-2008) [[Helmut Welger]]

=== Nuntempaj ===
* [[Federico Gobbo]] ([[Universitato de Amsterdamo]])
* [[Sabine Fiedler]] ([[Universitato de Lepsiko|Univesitato de Leipzig]]) 
* [[Ilona Koutny]] (Pollando)
* [[Liu Haitao]] (Ĉinio)
* [[Mark Fettes]] (Kanado)
* [[Cyril Robert Brosch]]
* [[Humphrey Tonkin]]
* [[Jonathan Pool]]
* [[Christer Kiselman]]
* [[William Auld]]
* [[Guilherme Fians]]
* [[François Lo Jacomo]]
* [[Marc van Oostendorp]]
* [[Ulrich Lins]]
* [[Alicja Sakaguchi]]
* [[Bernhard Pabst]]
* [[Erich-Dieter Krause]]
* [[Claus J. Günkel]]
* [[Javier Alcalde]] 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- align=&quot;center&quot;
!Esperantologoj
!Aldona listo kun klarigoj
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Věra Barandovská-Frank]]
|Esperantologo kaj interlingvisto, preleganto ĉe la Universitato de Paderborn, aŭtoro de publikaĵoj pri Esperantologio kaj interlingvistiko, inkluzive de lernolibro pri interlingvistiko
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Detlev Blanke]]
|Ĉefa esperantologo de la fino de la 20-a kaj komenco ĝis la 21-a jarcentoj,
fondinto kaj estro de la germana interlingvistika societo &quot;Gesellschaft für Interlinguistik&quot;, profesoro ĉe la Universitato Humboldt
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Eŭgeno Bokarev]]
|Soveta lingvisto kaj esperantologo, aŭtoro de rusa-esperanta kaj esperanto-rusa vortaroj
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Vladimir Varankin]]
|Sovetia Esperantologo, aŭtoro de kelkaj artikoloj pri Esperanto kaj la libro &quot;Teorio de Esperanto&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Gaston Waringhien]]
|Franca esperantologo, gramatikisto kaj leksikografo, ĉefredaktoro de la &quot;Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto&quot;,
kunaŭtoro de la &quot;Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Bertilo Wennergren]]
|Sveda Esperantologo, membro de la Esperanto-Akademio , aŭtoro de la Esperanta gramatiko &quot;Plena manlibro pri Esperanta gramatiko&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Ebbe Vilborg]]
|Sveda filologo kaj esperantologo, aŭtoro de kvarvoluma etimologia vortaro de Esperanto
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Eugen Wüster|Eugen Wuster]]
|Germana esperantologo, eminenta terminologo.
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Aleksandr Duliĉenko]]
|Slavisto, esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de pluraj artikoloj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio.
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Michel Duc Goninaz]]
|Franca slavisto kaj esperantologo, ĉefredaktoro de la &quot;Nova Kompleta Ilustrita Vortaro de Esperanto&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Magomet Isajev|Magomet Isaev]]
|Soveta [[Iranologio|iranologo]] kaj esperantisto, estro de la postbakalaŭra programo pri interlingvistikaj temoj ĉe la Instituto de Lingvistiko de la Akademio de Sciencoj de Sovetunio
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Kálmán Kalocsay|Kalman Kaloscay]]
|Hungara poeto kaj tradukisto, aŭtoro de multaj artikoloj pri la gramatiko kaj stilistiko de Esperanto, teoriulo, kunaŭtoro de la &quot;Kompleta Analiza Gramatiko de Esperanto&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Boris Kolker]]
|Soveta kaj rusa esperantologo, esploristo pri la influo de la rusa lingvo sur la formiĝo kaj evoluo de Esperanto
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Aleksander Korĵenkov]]
|Rusa esploristo pri la historio kaj trajtoj de Esperanto, biografiisto de Ludoviko Zamenhof, eldonisto.
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Renato Corsetti]]
|Itala lingvisto, profesoro pri psikolingvistiko ĉe la Universitato de Romo La Sapienza, aŭtoro de pluraj publikaĵoj pri lingvopolitiko, dulingvismo, psikopedagogio kaj la uzo de Esperanto kiel [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|dua]] [[Denaskaj Esperanto-parolantoj|denaska lingvo]].
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Sergey Kuznecov (lingvisto)|Sergej Kuznecov]]
|Rusa lingvisto, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj pluraj monografioj pri interlingvistiko kaj esperantologio
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Ilona Koutny]]
|Hungara kaj pola esperantologo, estro de interlingvistikaj kursoj ĉe la Universitato Adam Mickiewicz
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Jouko Lindstedt]]
|Finna slavisto kaj esperantologo, esploristo pri la problemoj de uzado de Esperanto &quot;ekde la naskiĝo&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Paul Neergaard]]
|Dana esperantologo, ĉefredaktoro de la revuo &quot;Esperantologio&quot; (1949–1961)
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Claude Piron]]
|Svisa lingvisto kaj psikologo, aŭtoro de pluraj publikaĵoj kaj libroj pri la evoluo de Esperanto kaj ĝiaj esprimpovoj
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Sergio Pokrovskij]]
|Rusa esperantologo, membro de la Akademio de Esperanto
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[István Szerdahelyi]]
|Hungara lingvisto kaj esperantologo, fondinto kaj estro de la Fakultato de Esperantologio ĉe la Universitato de Budapeŝto
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[René de Saussure]]
|Svisa lingvisto kaj esperantologo, fondinto de esperantologio kiel scienco, aŭtoro de la teorio pri vortformado en Esperanto
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[John C. Wells]]
|Brita lingvisto, profesoro pri fonetiko, aŭtoro de la libro &quot;Lingvaj Aspektoj de Esperanto&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Reinhard Haupenthal]]
|Germana lingvisto, esperantologo kaj volapukologo
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Andreo Cseh]]
|Franca esperantologo kaj interlingvisto, aŭtoro de multaj publikaĵoj pri Esperanto kaj Volapuko, aŭtoro de la &quot;Konciza Etimologia Vortaro de Esperanto&quot;
|-
| rowspan=&quot;1&quot; |[[Wim Jansen]]
|Nederlanda esperantologo kaj interlingvisto, estro de la Fakultato pri Interlingvistiko kaj Esperantologio ĉe la Universitato de Amsterdamo (2002-2013).
|}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Humphrey Tonkin, [https://pola-retradio.org/wp-content/uploads/2018/05/tonkin.pdf Esperanto: Esploraj Prioritatoj] (PDF), Esperantologia Konferenco, [[Seulo]], julio 2017.
* Eugen Wüster: Esperantologiaj principoj (Esperanto-Germana Vortaro). Neergard: Fremdvortoj en Esperanto. Tie oni trovas ankaŭ bibliografian liston.
* Helmut Welger: [http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm Germanlingva studo pri la starigo, prioritatigo kaj interagado de planlingvaj kvalitokriterioj en la verkaro de Zamenhof] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927235429/http://www.info-servo.de/Guetekriterien.htm |date=2007-09-27 }}
* Detlev Blanke, ''International Planned Languages - Essays on Interlinguistics and Esperantology'', Editors: Sabine Fiedler, Humphrey Tonkin, 228 paĝoj, &lt;nowiki&gt;ISBN 9781595693778&lt;/nowiki&gt;
{{Projektoj|ReVo=esperantologi}}
== Vidu ankaŭ ==
* [[Esperantologio / Esperanto Studies]] (fakrevuo)
* [[Esplora Instituto de Esperantologio]]
* [[Akademio de Esperanto]]
* [[Terminologio]]
* [[Interlingvistiko]]
* [[Centro de Esploro kaj Dokumentado pri Mondaj Lingvaj Problemoj]] (CED)

{{EdE|E}}

{{esperanto}}
{{Unua}}

[[Kategorio:Interlingvistiko]]
[[Kategorio:Esperanto]]
[[Kategorio:Lingvoscienco]]
[[Kategorio:Filologio]]
[[Kategorio:Sciencaj teorioj]]
[[Kategorio:Esperantologio]]</text>
      <sha1>9x5iq473146x3xmywra3nn80saaih7w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1165</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12904</id>
    <revision>
      <id>9365231</id>
      <parentid>7973427</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T16:02:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365231</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1008" sha1="ilun61h0tpzcm7jdfl5azpih081b70l" xml:space="preserve">{{Jaroj}}
{{Jaro en la aliaj kalendaroj|jaro=1165}}
En la jaro '''1165''' post Kristo okazis, interalie:

== Eventoj ==
*[[Rokujo]], unu-jara bebo, iĝis [[imperiestro de Japanio]]

== Naskiĝoj ==
*[[28-a de julio]]{{citation needed}}: [[Ibn Arabi]], islama sciencisto, poeto, filozofo ({{diskreta mallongigo|m.|mortis}} [[1240]]&lt;ref name=&quot;WDL&quot;&gt;{{cite web |url = http://www.wdl.org/en/item/7437/ |title = The Meccan Revelations |website = [[World Digital Library]] |date = 1900-1999 |accessdate = 2013-07-14 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20150921044414/http://www.wdl.org/en/item/7437/ |archivedate = 2015-09-21 }}&lt;/ref&gt;)
*Oktobro: [[Johana de Anglio (Reĝino de Sicilio)]], filino de [[Henriko la 2-a (Anglio)]] ({{diskreta mallongigo|m.|mortis}} [[1199]])
*Novembro: [[Henriko la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 6-a]], sankta romia imperiestro ({{diskreta mallongigo|m.|mortis}} [[1197]])

== Mortoj ==
*[[Nijo]] [[imperiestro de Japanio]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Projektoj}}</text>
      <sha1>ilun61h0tpzcm7jdfl5azpih081b70l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arnold Schwarzenegger</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14082</id>
    <revision>
      <id>9365284</id>
      <parentid>9364831</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:53:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6015" sha1="fu05a4hsj58sa1yvhoak0aqgspys4cs" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto
|nomo = Arnold Schwarzenegger
|dosiero = ArnoldSchwarzeneggerSDJun10.jpg
|vico = 38-a
|ofico = [[Guberniestro de Kalifornio]]
|de = [[17-a de novembro]] [[2003]]
|ĝis = [[3-a de januaro]] [[2011]]
|antaŭulo = [[Gray Davis]]
|sekvanto = [[Jerry Brown]]
|vico2 =
|ofico2 =
|de2 =
|ĝis2 =
|antaŭulo2 =
|sekvanto2 =
|loko de naskiĝo = [[dosiero:flago-de-Aŭstrio.svg|20px]] [[Thal (Stirio)|Thal]], [[Aŭstrio]]
|partio = [[Respublikana partio de Usono|Respublikanoj]]
|edzo/ino = Maria Shriver
|okupo=
|alma_mater =
|religio =
|subskribo =
|notoj =
| kesteroj =
{{Informkestero aktoro
| aktivaj jaroj = [[1969]] - [[nun en 2024|nun]]
| fama rolo = The Terminator
| en filmo = [[The Terminator]]
}}
}}
[[Dosiero:Arnoldandson.jpg|eta|200px|{{centre|Arnold kaj lia filo Patrick en 2002}}]]
'''Arnold Alois SCHWARZENEGGER''' {{prononco|a&lt;sup&gt;r&lt;/sup&gt;nolt alojs ŝŭa&lt;sup&gt;r&lt;/sup&gt;cenege&lt;sup&gt;r&lt;/sup&gt;|ˈaɐnɔlt ˈalɔʏs ˈʃvaɐtsənˌʔɛɡɐ}} (naskiĝis la [[30-a de julio|30-an de julio]] [[1947]]) estas [[Aŭstrio|aŭstrie]] (en federacia lando [[Stirio]]) naskiĝinta [[Usono|usona]] [[korpokulturado|korpokulturisto]] kaj kino[[aktoro]] kiu mondfamiĝis kiel stelulo de [[Holivudo|holivudaj]] [[filmo]]j (kiaj ''The Terminator'').

Post la revoko de la Kalifornia Guberniestro [[Gray Davis]], Schwarzenegger (unu el la pluraj kandidatoj de la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]]) elektiĝis [[Guberniestro de Kalifornio]] per 55,4% da jesaj respondoj por la revoko kaj 48,7 % da voĉoj por Schwarzenegger. Li estis reelektita en novembro [[2006]].

Arnold Schwarzenegger havas tri gefilojn de sia edzino Maria Shriver, nevino de [[John F. Kennedy]].

En 2011 malkaŝiĝis, ke li havas eksteredzecan filon, kun la propra domprizorgistino. Pro tio, lia edzino Maria Shriver decidis ekigi divorcan procezon.

== Filmaro ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jaro !! Titolo !! Rolo
|-
| 1969 || Hercules in New York || Hercules
|-
| 1973 || The Long Goodbye || Hood in Augustine's Office
|-
| 1976 || Stay Hungry || Joe Santo
|-
| 1977 || Pumping Iron || Himself
|-
| 1979 || The Villain || Handsome Stranger
|-
| 1979 || Scavenger Hunt || Lars
|-
| 1980 || The Comeback || Himself
|-
| 1982 || [[Conan the Barbarian (filmo)|Conan the Barbarian]] || Conan
|-
| 1984 || Conan the Destroyer || Conan
|-
| 1984 || [[The Terminator]] || T-800 &quot;Model 101&quot;
|-
| 1985 || Red Sonja || Lord Kalidor
|-
| 1985 || Commando || Col. John Matrix
|-
| 1986 || Raw Deal || Sheriff Mark Kaminsky / Joseph P. Brenner
|-
| 1987 || Predator || Maj. Alan &quot;Dutch&quot; Schaefer
|-
| 1987 || The Running Man || Benjamin &quot;Ben&quot; A. Richards
|-
| 1988 || Red Heat || Cpt. Ivan Danko
|-
| 1988 || Twins || Julius Benedict
|-
| 1990 || Total Recall || Douglas &quot;Doug&quot; Quaid / Carl Hauser
|-
| 1990 || Kindergarten Cop || Det. John Kimble
|-
| 1991 || Terminator 2: Judgment Day || T-800 &quot;Model 101&quot;
|-
| 1993 || Dave || Himself
|-
| 1993 || Last Action Hero || Jack Slater / Himself
|-
| 1993 || Beretta's Island || Himself
|-
| 1994 || True Lies || Harry Tasker / Harry Renquist
|-
| 1994 || Junior || Dr. Alexander &quot;Alex&quot; Hesse
|-
| 1996 || Eraser || U.S. Marshal John Kruger
|-
| 1996 || Jingle All the Way || Howard Langston
|-
| 1997 || Batman &amp; Robin || Dr. Victor Fries / Mr. Freeze
|-
| 1999 || End of Days || Jericho Cane
|-
| 2000 || The 6th Day || Adam Gibson / Adam Gibson Clone
|-
| 2002 || Collateral Damage || Cpt. Gordon &quot;Gordy&quot; Brewer
|-
| 2003 || Terminator 3: Rise of the Machines || T-850 &quot;Model 101&quot;
|-
| 2003 || The Rundown || Bar Patron
|-
| 2004 || [[Around the World in 80 Days (2004)|Around the World in 80 Days]] || Prince Hapi
|-
| 2005 || The Kid &amp; I || Himself
|-
| 2010 || The Expendables || Trent &quot;Trench&quot; Mauser
|-
| 2012 || The Expendables 2 || Trent &quot;Trench&quot; Mauser
|-
| 2013 || The Last Stand || Sheriff Ray Owens
|-
| 2013 || Escape Plan || Emil Rottmayer / Victor X. Mannheim
|-
| 2014 || Sabotage || John &quot;Breacher&quot; Wharton
|-
| 2014 || The Expendables 3 || Trent &quot;Trench&quot; Mauser
|-
| 2015 || Maggie || Wade Vogel
|-
| 2015 || Terminator Genisys || T-800 &quot;Model 101&quot; / Guardian
|-
| 2017 || Aftermath || Roman Melnyk
|-
| 2017 || Killing Gunther || Robert &quot;Gunther&quot; Bendik
|-
| 2017 || Wonders of the Sea 3D || Narrator
|-
| 2019 || Viy 2: Journey to China || James Hook
|-
| 2019 || Terminator: Dark Fate || T-800 &quot;Model 101&quot; / Carl
|-
| TBA || Kung Fury 2 || Viking King
|}

=== Televido ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jaro !! Titolo !! Rolo
|-
| 1974 || Happy Anniversary and Goodbye || Rico
|-
| 1977 || The Streets of San Francisco || Josef Schmidt
|-
| 1977 || The San Pedro Beach Bums || Muscleman
|-
| 1980 || The Jayne Mansfield Story || Mickey Hargitay
|-
| 1990 || Tales from the Crypt || X-Con
|-
| 1992 || Christmas in Connecticut || Viro
|-
| 1992 || Lincoln || John George Nicolay
|-
| 2002–03 || Liberty's Kids || Barono Friedrich von Steuben
|-
| 2015 || Two and a Half Men || Lt. Wagner
|-
| 2014–16 || Years of Living Dangerously || Sin mem
|-
| 2017 || The Apprentice || Sin mem (invitito)
|-
| TBA || Superhero Kindergarten || Nekonata
|}

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}

==En Esperanto==
Roger Borĝes en tripaĝa artikolo skizas la figuron de Arnold Schwarzenegger, emfaze al lia aspekto kiel klimata aktivulo.&lt;ref&gt;Roger Borĝes, &quot;Lasta avizo: vi devas agi nun!&quot;, [[Kontakto (revuo)|Kontakto]], nº 304, aprilo 2021, pp. 9-11.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo}} ({{en}})
* {{Facebook}}
* {{Twitter}}
* {{Instagram}}
* {{Pinterest}}
* {{Telegram}}
* {{IMDb nomo}}
* {{Amg nomo|110501}}
* {{Box Office Mojo nomo}}
* {{Metacritic nomo}}
* {{Rotten Tomatoes nomo}}

{{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}}
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Schwarzenegger, Arnold}}
[[Kategorio:Kennedy-familio|⚭{{PAGENAME}}]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Aŭstraj aktoroj]]
[[Kategorio:Guberniestroj de Kalifornio]]
[[Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo]]
[[Kategorio:Usonaj investistoj]]</text>
      <sha1>fu05a4hsj58sa1yvhoak0aqgspys4cs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>San-Paŭlo (urbo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15126</id>
    <revision>
      <id>9365191</id>
      <parentid>9363583</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365191</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32269" sha1="ecc9ttg8r1l9gxobhzbd4c11g4s6es8" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=urbo|subŝtato|San-Paŭlo}}
{{Informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
{{Pluraj bildoj
 | pozicio     = centre
 | direkto     = vertikala
 | larĝeco = 300
 | dosiero1 = Montagem SP.png
 | dosiero2 = Nordeste São Paulo Montagem.jpg
 | dosiero3 = Montagem São Paulo.jpg
 | dosiero4 = Montagem Sampa.jpg
 | dosiero5 = Higienópolis Arqui.jpg
 | piedlinio = Fotomuntaĵo
}}
| bildo-larĝeco = 300px
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}}
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Metropolitana de São Paulo]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[São Paulo (mikroregiono)|São Paulo]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}}
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR-SP &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo
| situo sur mapo2 = San-Paŭlo (urbo)
| Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
| tipo2 = reliefo
| zomo = 8
| estro =  {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}
&lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
}}
'''San-Paŭlo''' aŭ '''Sanpaŭlo''' ({{lang-pt|São Paulo}}, laŭvorte ''Sankta Paŭlo''), ordinarlingve konata kiel &quot;''{{lang|pt|Selva de Pedra}}''&quot; (ŝtona ĝangalo) kaj &quot;''{{lang|pt|Terra da Garoa}}''&quot; (pluveta tero), estas la ĉefurbo de la subŝtato [[San-Paŭlo (subŝtato)|San-Paŭlo]] en la sudoriento de [[Brazilo]], proksime de la [[Atlantiko|atlantika]] marbordo. Ĝi estas la plej grava ekonomia centro kaj [[Municipoj de Brazilo|plej granda urbo]] kaj de Brazilo kaj de la suda duonsfero entute kaj same de la tuta [[Ameriko]]; ĉirkaŭ 19 milionoj da homoj vivas en kaj ĉirkaŭ San-Paŭlo. En la mondo estas [[Listo de milionurboj|la sesa plej granda urbo]]. Pri la metropolo la urbo estas akso de la metropola areo de San-Paŭlo, rangita kiel plej loĝata areo en Brazilo, la [[Grandaj urboj de Ameriko|dua plej loĝata en Ameriko]] kaj [[Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro|la sepa plej granda en la mondo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/economia,rmsp-supera-20-milhoes-de-habitantes-calcula-seade,503095,0.html|titolo=RMSP supera 20 milhões de habitantes, calcula Seade – economia – geral – Estadão|alirdato=2012-12-01|eldoninto=[[Estadao.com.br]]}}&lt;/ref&gt;

La nomo de la urbo estas honoro al [[Paŭlo de Tarso|Sankta Paŭlo]].

== Superrigardo ==
Nuntempe oni taksas San-Paŭlon la sepa plej granda urbego de la mondo. Male al la pli fama [[Rio-de-Ĵanejro]], San-Paŭlo kutime ne estas vidata kiel turismejo. Ĝiaj vidindaĵoj ofte kaŝiĝas malantaŭ la urba ĥaoso.

Multaj grupoj de [[enmigrinto]]j de ĉie en la mondo formis la urbon kaj donis al la unuopaj [[kvartalo]]j iliajn karakterecojn. Ĉi tial iuj komparas San-Paŭlon laŭ ĝia multkultureco al [[Nov-Jorko]]. Estas gravaj influoj [[Italio|italaj]], [[Japanio|japanaj]], [[Libano|libanaj]] kaj [[Portugalio|portugalaj]]. San-Paŭlo konatas pro sia multfaceta nokta vivo kaj la diversega [[gastronomio]], kiu etendiĝas de [[Ĉina kuirarto|ĉina]] al [[Franca kuirarto|franca]] kuirarto, de rapidmanĝejoj al kvinstelaj restoracioj.

En San-Paŭlo troviĝas la plej granda [[universitato]] de [[Latinameriko]], [[Universitato de San-Paŭlo]], kaj grava muzeo pri [[arto]] [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]] (MASP).

Ene de Brazilo, San-Paŭlo estas vidata kiel ĉefa urbo laŭ [[koncerto]]j, [[teatro]]j, modo-prezentadoj, internaciaj sportokazaĵoj, konferencoj kaj [[foiro]]j; multaj eventoj unue aŭ nur okazas tie.

La noktvivo de San-Paŭlo famegas kaj inkluzivas milojn da [[drinkejo]]j kaj [[diskoteko]]j por vasta diverseco de [[muzik]]-gusto.

== Geografio ==
[[Dosiero:17-08-2008_003Pico_do_Jaraguá_in_São_Paulo(By_Felipe_Mostarda).JPG|eta|maldekstre|Jaraguá estas la plej alta montopinto en la urbo, kun 1 135 m.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pico do Jaraguá Mountain Official Website |url=http://www.picodojaragua.com.br/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406153234/http://www.picodojaragua.com.br/ |archive-date=6a de Aprilo 2010 |access-date=17a de Aprilo 2010 |publisher=Picodojaragua.com.br }}&lt;/ref&gt;]]
[[Dosiero:Mapa de São Paulo (2).png|eta|maldekstre|Urba mapo]]
São Paulo estas la ĉefurbo de la plej loĝata subŝtato en Brazilo, nome [[San-Paŭlo|São Paulo]], je [[latitudo]] &lt;nowiki&gt;23°33'01''&lt;/nowiki&gt; sude kaj [[longitudo]] &lt;nowiki&gt;46°38'02''&lt;/nowiki&gt; okcidente. La totala areo de la municipo estas 1,521.11&amp;nbsp;km², laŭ la [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGE), estante la naŭ plej granda en la ŝtato laŭ kategorioj de teritoria etendo.&lt;ref name=&quot;IBGE_SãoPaulo&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/sp/sao-paulo.html|titolo=São Paulo|alirdato=1a de Septembro 2021|aŭtoro=[[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGS)}}&lt;/ref&gt; El la tuta areo de la municipo, 949,611&amp;nbsp;km² estas urbaj areoj (2015), nome la plej granda urba areo en la lando.&lt;ref name=&quot;EMBRAPA-2015&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode%3Aareas_urbanas_br_15|titolo=Áreas Urbanas no Brasil em 2015|alirdato=27a de Julio 2020|eldoninto=[[Embrapa|Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária]] (EMBRAPA)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200118082708/http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode:areas_urbanas_br_15|arkivdato=2020-01-18}}&lt;/ref&gt;

La urbo estas sur [[altebenaĵo]] ĉe [[Serra do Mar]] (portugala esprimo por &quot;Marmontaro&quot; aŭ &quot;Marborda Montaro&quot;), siavice komponanto de vasta regiono konata kiel [[Brazila Altebenaĵo]], kun averaĝa alteco de ĉirkaŭ 799 m super [[marnivelo]], kvankam je distanco de nur ĉirkaŭ 70&amp;nbsp;km el la [[Atlantika Oceano]]. Tiu distanco estas kovrita de du aŭtovojoj, nome Rodovia Anchieta kaj Rodovia dos Imigrantes, kiuj trairas la montaron, konduke al la [[havenurbo]] [[Santos]] kaj al la strandejo [[Guarujá]]. Monteteca tereno hegemonias ene de la urbigitaj areoj de São Paulo escepte ĉe ĝia norda areo, kie la montaro Serra da Cantareira atingas pli altan altitudon kaj rimarkindan restaĵon de la [[Atlantikaj arbaroj|Atlantika Pluvarbaro]]. La regiono estas sisme stabila kaj neniam oni registris gravan [[tertremo|sisman aktivecon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About SP |url=http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318074026/http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |archive-date=18a de Marto 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Famousdestination.com }}&lt;/ref&gt;

[[San-Paŭla Metropolo]], '''Metropola Regiono San-Paŭlo''' aŭ '''Granda San-Paŭlo''' (portugale ''Região Metropolitana de São Paulo'' ''aŭ Grande São Paulo'') estas urbanizata aglomeraĵo (metropolo) kiu troviĝas en la brazila subŝtato San-Paŭlo kaj ĉirkaŭas kaj inkluzivas la urbon San-Paŭlo. 

=== Hidrografio ===
[[Dosiero:Marginal tietê.jpg|eta|maldekstre|270ra|[[Rivero Tietê]] kaj ''Marginal Tietê''.]]
La [[Rivero Tietê]] kaj ties [[alfluanto]], nome Pinheiros, estis iam gravaj fontoj de [[nesala akvo]] kaj de distro por São Paulo. Tamen, pezaj industriaj forĵetaĵoj kaj elŝarĝoj de [[forĵetakvo]] find de la 20-a jarcento okazigis, ke la riveroj nun estas tre [[Akvopoluado|grave poluitaj]]. Oni entreprenis gravan purigprogramon por ambaŭ riveroj.&lt;ref name=&quot;veja.abril.com.br&quot;&gt;[https://veja.abril.com.br/coluna/maquiavel/despoluicao-do-rio-pinheiros-pode-ser-entregue-no-1o-semestre-de-2022/ Depollution of the Pinheiros River can be delivered in the 1st half of 2022]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www1.folha.uol.com.br&quot;&gt;[https://www1.folha.uol.com.br/ambiente/2021/09/rio-tiete-registra-aumento-de-agua-boa-e-diminuicao-em-seu-curso.shtml Tietê River registers an increase in good water and a decrease in the pollution stain]&lt;/ref&gt; Neniu rivero estas navigebla en la sektoro kiu fluas tra la urbo, kvankam akvotransportado ja iĝas pli kaj pli grava en la rivero Tietê malsupre (ĉe la [[Parano|rivero Paranao]]), kaj la rivero estas parto de la baseno de la [[Plata-Rivero]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ayoub |first=Charles |title=São Paulo |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |archive-date=1a de Februaro 2014 |access-date=23a de Majo 2015 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |date=2014-02-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |arkivdato=2014-02-01 }}&lt;/ref&gt;

Ne ekzistas granda natura lago en la regiono, sed la rezervejoj Billings kaj Guarapiranga en la sudaj ĉeurbaj areoj estas uzataj por [[Elektrogenerado|produktado de elektro]], akvostokado kaj distraj aktivecoj, kiel navigado. La origina [[flaŭro]] konsistis ĉefe el [[Ĉiamverdo|ĉiamverdaj]] [[Angiospermoj|florplantoj]]. Abundas [[Enmetitaj specioj|neindiĝenaj specioj]], ĉar la milda klimato kaj la abunda pluvokvanto ebligas la disvastiĝon kaj kultivadon de multaj tropikaj, subtropikaj kaj moderklimataj plantoj, speciale la ĉieaj [[eŭkalipto]]j.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SP article |url=http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714153956/http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |archive-date=14a de Julio 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Pt.scribd.com}}&lt;/ref&gt; La nordo de la municipo enhavas parton de la 7917 ha Ŝtata Parko Cantareira, kreita en 1962, kiu protektas grandan parton de la metropola San-Paŭlia akvodeveno. En 2015, São Paulo suferis gravegan [[sekego]]n, kiu kondukis kelkajn urbojn en la ŝtato startigi porciuman sistemon.&lt;ref name=&quot;nyt2.2015&quot;&gt;{{Cite news |last=Romero |first=Simon |date=[[16-a de februaro]] [[2015]]|title=Taps Start to Run Dry in Brazil's Largest City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |url-status=live |access-date=18a de Februaro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218165412/http://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |archive-date=18a de Februaro 2015}}&lt;/ref&gt;

=== Parkoj kaj biodiverseco ===
[[Dosiero:Contrastes cotidiano (cropped).jpg|eta|maldekstre|240ra|Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) en Itaim Bibi, distrikto en la subprefektejo Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas en &quot;ekotona&quot; areo inter tri [[biomo]]j: nome [[Araŭkariaj humidaj arbaroj|miksaj ombrofilaj arbaroj]], densaj ombrofilaj arbaroj kaj ''[[Cerado|cerrado]]''; tiu lasta havis kelkajn plantospeciojn indiĝenajn de [[pampo]] en la urbo. Estis kelkaj specioj tipaj de ambaŭ biomoj, inter ili menciindas: [[araucaria]], [[Eugenia uniflora|''pitangueiras'']], [[Campomanesia phaea|''cambucís'']], ''Handroanthus'' (''ipês''), [[Campomanesia phaea|''jabuticabeiras'']], kokospalmoj ''Syagrus romanzoffiana'', ''Byrsonima basiloba'' (muricís-do-campo), ktp.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Antes dos portugueses, SP teve floresta tropical, Cerrado e mini-Pantanal|newspaper=BBC News Brasil |url=https://www.bbc.com/portuguese/geral-43148025|publisher=[[BBC]] Brasil|access-date=7a de Januaro 2021|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2010, San-Paŭlo havis 62 municipajn kaj ŝtatajn parkojn,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|titolo=Parques Municipais|alirdato=20a de Marto 2010|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100725191603/http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|arkivdato=2010-07-25}}&lt;/ref&gt; kiel la Ŝtata Parko Cantareira, parto de la Biosfera Rezervejo de San-Paŭlia Verda Zono kaj hejmo de unu el la plej grandaj urbaj [[arbaro]]j de la planedo kun 7 900 ha de etendo,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|titolo=Parque Estadual da Cantareira|alirdato=18a de Septembro 2010|eldoninto=Governo do Estado de São Paulo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914190741/http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|arkivdato=2010-09-14}}&lt;/ref&gt; la Ŝtata Parko Fontes do Ipiranga, la Parko Ibirapuera, la Tietê Ekologia Parko, la Mediprotekta Areo Capivari-Monos, la Ŝtata Parko Serra do Mar, la Ŝtata Parko Villa-Lobos, la Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) kaj la Ŝtata Parko Jaraguá, listigita kiel [[Monda Heredo]] fare de [[Unesko]] en 1994.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6290/|titolo=Parque Nacional Jaragua|alirdato=31a de Julio 2022|eldoninto=[[UNESCO]]|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2009, San-Paŭlo havis 2 300 ha de verda areo, malpli ol 1.5% de la urba areo&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oeco.com.br/preview/37-reportagens/20827-paulistanos-carentes-de-areas-verdes|titolo=Paulistanos carentes de áreas verdes|alirdato=27a de Junio 2009|dato=22a de Januaro 2009|eldoninto=Eco|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; kaj sub la po 12 m² por loĝanto rekomendita de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gazetadopovo.com.br/vida-e-cidadania/futuro-das-cidades/uma-arvore-por-habitante-a-recomendacao-minima-da-oms-para-as-cidades-622ch9afm4rimh3ol1w9j8ikn|titolo=Uma árvore por habitante, a recomendação mínima da OMS para as cidades|alirdato=27a de Aprilo 2018|redaktinto=Gazeta do Povo|dato=23a de Marto 2016|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ 21% de la municipa areo estas kovrita de verdaj areoj, inkludante ekologiajn rezervejojn (datumoj de 2010).&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=Prefeitura de São Paulo|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/upload/meio_ambiente/arquivos/publicacoes_Registro_seminario_areasverdes.pdf|title=3.º Seminário de Áreas Verdes|page=98|date=2010|access-date=28a de Aprilo 2018|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/comunicacao/noticias/?p=122608|titolo=Parque Raul Seixas completa 20 anos, com muita festa|alirdato=28a de Aprilo 2018|dato=8-a de oktobro 2009|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En la municipo eblas observi arbarajn birdojn kiuj kutime aperas printempe, pro la zono de indiĝena arbari kiu ankoraŭ ĉirkaŭas la metropolan regionon. Specioj kiel la [[ruĝventra turdo]], la ornamtraŭpo (''Thraupis ornata''), la [[sulfurpitango]] kaj [[kolibro]]j estas la plej oftaj. Spite la enorma poluado, la ĉefaj riveroj de la urbo, nome Tietê kaj Pinheiros, estas hejmo de kelkaj specioj de naturaj bestoj kiel [[kapibaro]]j, [[akcipitroj]], [[Sudamerika vanelo|vaneloj]], [[ardeo]]j kaj [[lutro]]j. Aliaj specioj troveblaj en la municipo estas la guazubira cervo, [[hurlulo]]j, la [[dukolora tukano]] kaj la Nigra anambeo, ''Cephalopterus ornatus''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|titolo=Atlas Ambiental|alirdato=11a de Oktobro 2014|dato=2002|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926000507/http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|arkivdato=2015-09-26}}&lt;/ref&gt;

=== Mediaj problemoj ===
[[Dosiero:Pollution over São Paulo (Jardins).jpg|eta|maldekstre|240ra|[[Fumnebulo]] super la horizonto de la Ibirapuera areo.]]
[[Aerpoluado]] en la urbo estas intensa,&lt;ref name=Ribeiro&gt;{{cite journal | doi=10.1016/s0277-9536(03)00068-6 | title=Air pollution and children's health in São Paulo (1986–1998) | year=2003 | last1=Ribeiro | first1=Helena | last2=Cardoso | first2=Maria Regina Alves | journal=Social Science &amp; Medicine | volume=57 | issue=11 | pages=2013–2022 | pmid=14512233 |issn = 0277-9536 }}&lt;/ref&gt; ĉefe pro la alta nombro de aŭtoj kiuj cirkulas ĉiutage sur ties stratoj, avenuoj kaj aŭtovojoj. La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) indikis limon de 20 mikrogramoj de partiklaj materio por kuba metro de aero kiel sekura jara averaĝo. En studo plenumita de la MOS inter ĉirkaŭ milo da urboj tra la tuta mondo en 2011, la urbo San-Paŭlo estis rangigita la 268a inter la plej poluataj, kun averaĝa indico de 38 mikrogramoj por kuba metro, indico multe super la limo indikita de la organizaĵo, sed pli malalta ol tiu de aliaj brazilaj urboj, kiel [[Rio de Janeiro]] (64 mikrogramoj por kuba metro).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://veja.abril.com.br/noticia/ciencia/ar-do-rio-de-janeiro-e-mais-poluido-que-o-de-cubatao-e-sao-paulo-afirma-organizacao-mundial-de-saude|titolo=Rio tem ar mais poluído que Cubatão e São Paulo, diz OMS|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=26a de Septembro 2011|eldoninto=Veja Magazine}}&lt;/ref&gt; Studo de 2013 trovis, ke la aerpoluado en la urbo okazigas pli da mortoj ol [[trafikakcidento]]j.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://g1.globo.com/sao-paulo/noticia/2013/09/estudo-aponta-que-poluicao-mata-mais-que-o-transito-em-sao-paulo.html|titolo=Estudo aponta que poluição mata mais que o trânsito em São Paulo|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=24a de Septembro 2013|eldoninto=G1}}&lt;/ref&gt;

Aldone al la [[atmosfera poluado]], la municipo suferas akrajn problemojn pro [[akvopoluado]], ĉefe koncentrita en siaj du ĉefaj riveroj, nome [[rivero Tietê|Tietê]] kaj Pinheiros, kiuj estas tre degraditaj kaj estas kelkaj el la plej poluataj riveroj en la lando.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/impresso,rio-mais-poluido-do-pais-tiete-e-tambem-o-mais-rico-e-populoso-,1077411,0.htm|titolo=Rio mais poluído do País, Tietê é também o mais rico e populoso|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=22a de Septembro 2013|eldoninto=''[[O Estado de S. Paulo]]''}}&lt;/ref&gt; Tamen, ambaŭ trairas procezojn de purigadon, kaj la Tietê Projekto estis kreita en 1992 kaj jam kostis 2.7 mil milionojn da dolaroj.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/portuguese/brasil-42204606|titolo=Por que São Paulo ainda não conseguiu despoluir o rio Tietê?|alirdato=29a de Decembro 2017|aŭtoro=Leticia Mori|dato=4a de Decembro 2017|eldoninto=[[BBC]] Brasil}}&lt;/ref&gt; En 2019, oni kreis La Projekton Novo Rio Pinheiros, dum administrado de Guberniestro João Doria, kies celo estas malpliigi la elŝarĝo de forĵetakvo en la alfluantoj, plibonigi la akvokvaliton kaj revivigi la riverbordojn ĉirkaŭ 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url=https://www.saopaulo.sp.gov.br/spnoticias/desenvolve-sp-investe-r-70-milhoes-em-obra-do-novo-rio-pinheiros/
| trans-title=
| title=Desenvolve SP investe R$ 70 milhões em obra do Novo Rio Pinheiros
| author=
| author2=
| author3=
| last=
| first=
| author-link=
| format=
| series=
| volume=
| issue=
| publisher=
| agency=
| location=
| page=
| pages=
| date=10a de Septembro 2020
| access-date=31a de Oktobro 2021
| language=pt-BR
| doi=
| id=
| quote=
| last2=
| first2=
| last3=
| first3=
| chapter=
| issn=
| isbn=
| type=
| editor-first=
| website=Governo do Estado de São Paulo
}}&lt;/ref&gt;

La problemo de elvilibra akvodisponeblo por la urbo - kaj por la metropolo, ĝenerale - estas ankaŭ priokupigan aferon: San-Paŭlo havas malmultajn akvofontojn ene de sia propra perimetro, kaj devas serĉi ĝin en foraj hidrografiaj basenoj. La problemo de akvopoluado estas pliakrigita ankaŭ pro la neregula okupado de akvobasenaj areoj, okazigita de urba etendo, kondukita de la malfacilo aliri al tero kaj al loĝado en la centraj areoj por la neriĉa loĝantaro&lt;ref&gt;Whately, Marussia; Blauth, Fernanda; Weiss, Bruno; &quot;Haverá água para todos?&quot; en ''Le Monde Diplomatique Brasil'', edição de janeiro de 2008; São Paulo: Instituto Pólis&lt;/ref&gt; kaj asocia kun terena [[spekulado]] kaj malriĉigo de novaj subdividoj. Krome estas ankaŭ trotaksado de individua transporto super publika transporto – kio rezultas en la nuntempa indico de po pli ol unu vehiklo por du loĝantoj kaj en la gravigo de problemoj de media poluado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://noticias.terra.com.br/brasil/interna/0,,OI1928696-EI306,00.html|titolo=Carros de R$ 6 mil antecipariam apagão no trânsito|alirdato=10a de Septembro 2011|dato=22a de Septembro 2007|eldoninto=Notícias Terra}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Oscar_Pereira_da_Silva_-_Fundação_de_São_Paulo,_1909.jpg|maldekstre|eta|251x251px|''Fondo de San-Paŭlo'' (1909), oleo surtola de Oscar Pereira da Silva. La jezuito [[Manuel da Nóbrega]] (centre) diras meson, dum Manuel de Paiva kaj José de Anchieta estas fone benante indiĝenojn. Kolekto de la Muzeo de Ipiranga.]]
La urbo fondatis la [[25-a de januaro|25-an de Januaro]] [[1554]] fare de la [[jezuito|jezuitaj]] [[misio|misiistoj]] [[José de Anchieta]] kaj [[Manuel de Nóbrega]], kiuj starigis misiejon - ''Colégio de São Paulo de Piratininga'' - por konverti la [[Tupioj|tupi]]-[[Gvaranioj (popolo)|gvaraniajn]] [[indianoj]]n.

San-Paŭlo oficiale urbiĝis en [[1711]]. Ĝi ege kreskis dum la kafa periodo, komence en la malfrua [[19-a jarcento]], ĉefe pro ĝia avantaĝa situo apud la porto de [[Santos]], tra kiu la plej multaj [[eksportado|eksportaĵoj]] de la lando sendiĝis.

Post [[1881]], ondoj da enmigrintoj el [[Italio]], [[Japanio]] kaj aliaj landoj alvenis en San-Paŭlo, komence por labori ĉe la grandegaj kafoplantejoj. La [[Semajno de Moderna Arto]] okazis en San-Paŭlo, inter la 11-a kaj la 18-a de februaro de 1922, en la Urba Teatro. Ĝi estis grava evento de la starto de la brazila [[Modernismo]].

En la [[20-a jarcento]], samtempe kun la industria evoluo de la lando, multaj el ili translokiĝis al la ĉefurbo, kiu ankaŭ allogis novajn arojn de enmigrintoj, inkluzive de [[Libano|libananoj]], [[Armenio|armenoj]], [[Grekio|grekoj]], [[judoj]], [[Ĉinio|ĉinoj]] kaj [[Koreio|koreoj]].

== Vidindaĵoj ==
* [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]]
* [[Katedralo de San-Paŭlo]]
* [[Pinakoteko de Ŝtato San-Paŭlo]]

== Kulturo kaj socio ==
La [[Karnavalo en San-Paŭlo]] ([[portugala lingvo|portugale]]: ''carnaval de São Paulo'') estas unu el la grandaj eventoj de la [[karnavalo]] en [[Brazilo]]. Simile al la [[karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] oni ankaŭ okazigas konkurson de la [[sambolernejo]]j, kiu lokas en la ''Sambódromo do Anhembi'' la antaŭkarnavalajn vendredon kaj sabaton.

== Ekonomio ==
[[Dosiero:São Paulo Marginal Pinheiros.png|eta|maldekstre|230ra|Entreprenistejo ''Centro Empresarial Nações Unidas'' en Marginal Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas la [[Industrio|industria]] kaj [[Financo|financa]] centro de la lando. Multaj [[firmao]]j naciaj kaj mult-naciaj, inkluzivante la plej grandajn privatajn bankojn, havas siajn ĉefejojn en la urbo aŭ ĝia ĉirkaŭaĵo. San-Paŭlo estas la urbo kun la plej granda nombro de germanaj firmaoj ekster [[Germanio]]. Ĝia [[borso]] nomiĝas ''Bovespa'', kaj ĝia financa kvartalo estas en ''Avenida Paulista''.

Samkiel aliaj urbegoj en evoluantaj landoj ankaŭ San-Paŭlo ĉirkaŭiĝas per [[favelo]]j kaj havas altan krimoftecon.

== Servoj ==
* [[Lernejo de Artoj, Sciencoj kaj Humanecoj de la Universitato de San-Paŭlo]]
* [[Presbiteriana Universitato Mackenzie]]
* [[Universitato de San-Paŭlo]]

== Konataj lokuloj ==
* [[Marquinhos]] aŭ plennome ''Marcos Aoás Corrêa'' (n. 1994), futbalisto
* [[Gabriel Jesus]] aŭ je plena nomo ''Gabriel Fernando de Jesus'' (n. 1997), futbalisto
* [[Lajos Boglár]], hungara [[etnologo]]
* [[Alexandre Levy]], komponisto, pianisto kaj [[orkestrestro]]
* [[Felipe Massa]], sportisto
* [[Marcelo Rubens Paiva]] verkisto kaj ĵurnalisto
* [[André Pinto]], futbalisto
* [[Toquinho]], kantisto kaj komponisto
* [[Dudu Tucci]], muzikisto

=== Mortintoj ===
* hungara [[aktoro]] [[László Szilassy]]
* hungara [[ekonomo]] [[László Jankovics]]
* [[Ferenc Fekete (kameraisto)]]
* hungara [[monaĥo]] [[Román Rezek]]
[[Dosiero:Bairro_dos_jardins_em_são_paulo_(1)_(cropped).jpg|eta|centra|769ra|{{centre|Panorama vido de la urbo}}]]
{{-}}

== Esperanto en San-Paŭlo ==
En [[1909]] okazis en San-Paŭlo la 2-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]].

En 1933 fondiĝis la ''Centro Esperantista de São Paulo'', per iniciato interalie de [[Egon Schaden]].

[[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo|Esperanto Klubo Zamenhof]] estis fondita la 25-an de Januaro [[1949]], en São Miguel Paulista, kaj daŭrigas en senĉesa aktiveco ĝis nuntempe. Ĝi posedas propran [[sidejo]]n kaj estas agnoskita de la subŝtata registaro kiel komunutila ekde [[1955]]. Okaze de la ora (50-jara) jubileo estis eldonita memoriga revuo pri la historio de la [[klubo]]. La [[pioniro]] de la movado ĉi tie estas [[Osvaldo Pires de Holanda]], kiu sukcesis arigi grupon da amikoj kaj kune kun ili estis elektita la jena unua estraro: prezidanto Osvaldo Pires de Holanda; vicprezidanto prof-o Isaac Carlos dos Santos Camargo; ĝenerala sekretario Pedro Radosavlhevitch; 1-a sekretario Vital Paula Dias; 2-a sekretario Darmy Mendonça; 1-a kasisto Januário Pricolo; 2-a kasisto Omar Coutinho Silva; propaganda direktoro Julião Garcia. &lt;!--[[Isaac Carlos dos Santos Camargo]]; ĝenerala sekretario [[Pedro Radosavlhevitch]]; 1-a sekretario [[Vital Paula Dias]]; 2-a sekretario [[Darmy Mendonça]]; 1-a kasisto [[Januário Pricolo]]; 2-a kasisto [[Omar Coutinho Silva]]; propaganda direktoro [[Julião Garcia]].
--&gt;

Dum la unuaj dudek jaroj elstariĝas la dediĉa laboro de Darmy Mendonça, Oscar Moreira Barros&lt;!--[[Darmy Mendonça]], [[Oscar Moreira Barros]]--&gt;, [[José Martins Coelho]], [[Osvaldo Pires de Holanda]] kaj Maria Margarida Barros&lt;!--[[Maria Margarida Barros]]--&gt;. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Maria Margarida Barros. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Hérito da Silva Almeida, Antonio Cardoso de Sena, Joel Afonso Francisco kaj José Roberto Tenório da Silva.&lt;!--[[Hérito da Silva Almeida]], [[Antonio Cardoso de Sena]], [[Joel Afonso Francisco]] kaj [[José Roberto Tenório da Silva]].--&gt;

''Interfrata Esperanto-Klubo'' en [[1953]] estis fondita la 28-an de februaro, ĉe la strato Santo Amaro, 362, kies unua estraro estis: prezidanto [[Arnaldo Vianna (esperantisto)|Arnaldo Vianna]]; vicprezidanto [[Horacio Pereira dos Santos]]; 1-a sekretario Brumel A. Monteiro; 2-a sekretario f-ino Margherita Vernacchia; 1-a kasisto Mario Ghirello; 2-a kasisto Oscar Camanho; 1-a bibliotekisto Otacílio A. Teixeira; propaganda direktoro Euclides Vitor; direktoroj pri arto f-inoj Claudia Tecchio kaj Carmen Blat. Konsilantoj: Carlos Poledna, Humberto Tedesco kaj Luís Izzo.

Ankoraŭ en 1953, ĉirkaŭ kvindek lernantoj eklernis [[Esperanto]]n ĉe la Kolegio Ateneo “Rui Barbosa”, grava eduka institucio de la [[kvartalo]] ''Penha'' en la [[ĉefurbo]] [[São Paulo]]. Gvidis la kurson s-ro Vinicius Braga Sale. En la sama kolegio estis fondita ''Interamika Esperanta Klubo'' la 31-an de januaro [[1954]], kies unua estraro estis: prezidanto Vinicius Braga Sales; vicprezidanto prof-o Gladys Del Buono Trama; sekretario Sergio Zacchia; kasisto Carlos Bevilacqua. Bedaŭrinde la grupo mallonge vivis.

''Esperanta Grupo Adolfo Bezerra de Menezes'' (EGABEM) estis fondita la 1-an de Majo [[1982]], tuj post Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson en la spiritisma centro “''Adolfo Bezerra de Menezes''”. Li sukcesis entuziasmigi la lernantojn al kiuj li proponis la fondiĝon de la [[Esperanto-grupo]], ideo bone akceptata de ĉiuj kaj kun la apogo de Luís Alberto Buceroni kaj F-ino Maria Ferreira Xavier la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto Domingos José dos Santos; vicprezidanto Joel Moreira Augusto; sekretario Antenor da Silva Filho; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto José Zacarias Filho.&lt;!--[[Luís Alberto Buceroni]] kaj F-ino [[Maria Ferreira Xavier]] la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto [[Domingos José dos Santos]]; vicprezidanto [[Joel Moreira Augusto]]; sekretario [[Antenor da Silva Filho]]; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto [[José Zacarias Filho]]--&gt;. La grupo daŭrigas la aktivecon ĝis hodiaŭ.

En la klubaj kronikoj elstariĝis la jenaj grupanoj: Domingos José dos Santos, Joel Moreira Augusto, Gentil de Lima, José Carlos Marcondes Arantes, Odamir Feitosa de Sá Filho, Arnaldo Alves de Oliveira, Eduardo Magera kaj Neide Freitas.

Invitita de Arnaldo Alves de Oliveira, Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson ĉe spiritisma centro, dum unu jaro, en la kvartalo Santana. Osvaldo sugestis al la lernantoj la fondiĝon de Esperanto-grupo, la ideo estis bone akceptita de la plejmulto kaj tiamaniere, la 7-an de septembro 1993 okazis la fondiĝo de Esperanto-Grupo Verda Lumo ĉe la sidejo de “Unuiĝintaj Spiritismaj Societoj”, strato Gabriel Piza, 443, de kie ĝi translokiĝis al strato Alfredo Pujol, 77, sidejo de la Spiritisma Centro Manoel Bento. La unua estraro estis: prezidanto Luiz Henrique Rodrigues de Araújo; vicprezidanto Marcelo Ferreira Diniz; sekretario f-ino Márcia Regina Palmeira; kasisto José Eugênio de Lima; bibliotekisto Etevaldo de Souza Pereira. Pirituba Esperanto-Grupo fondiĝis la 15-an de novembro 1995 ĉe la sidejo de la Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo, strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo Pirituba. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

''Pirituba Esperanto-Grupo'' fondiĝis la 15-an de novembro [[1995]] ĉe la sidejo de la ''Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo'', strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo ''Pirituba''. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* Lawrence, Rachel (January 2010). Alyse Dar, ed. Brazil (Seventh ed.). Apa Publications GmbH &amp; Co. / Discovery Channel. pp.&amp;nbsp;183–204.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Perus]]
* [[Plej grandaj urboj]] (laŭ loĝantaro)
* [[Metroo en San-Paŭlo]]
* [[Metropola Koridoro São Mateus-Jabaquara]]
* [[Trolebusa transporto en San-Paŭlo]]

{{Projektoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.prefeitura.sp.gov.br San-Paŭlia Urba Koridora Retejo]
* {{pt}} [http://www.brazilpostcard.com.br Malnovaj Poŝtkartoj de Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070809054802/http://www.brazilpostcard.com.br/ |date=2007-08-09 }}
* {{pt}} [http://www.digitalsaopaulo.com Digital San-Paŭlio - Fotoj de San-Paŭlio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161003234905/http://digitalsaopaulo.com/ |date=2016-10-03 }}
* {{pt}} [http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp San-Paŭlia Oficiala Turisma Situo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070819080328/http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp |date=2007-08-19 }}

{{Granda dosiero|Brazil_-_SP.jpg|1500ra|Panorama vido de la urbocentro}}
{{Ĉefurboj de Brazilo}}
{{Metropoloj}}

* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=São Paulo|revizio=1139412671}}
{{Havenda artikolo|San-Paŭlo (urbo)}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:San-Paŭlo (urbo)| ]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlo]]
[[Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo]]
[[Kategorio:Milionurboj]]</text>
      <sha1>ecc9ttg8r1l9gxobhzbd4c11g4s6es8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365194</id>
      <parentid>9365191</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:19:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365194</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32283" sha1="t6el4s5expmhprf1kwyazaade12v6sk" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=urbo|subŝtato|San-Paŭlo}}
{{Informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
{{Pluraj bildoj
 | pozicio     = centre
 | direkto     = vertikala
 | larĝeco = 300
 | dosiero1 = Montagem SP.png
 | dosiero2 = Nordeste São Paulo Montagem.jpg
 | dosiero3 = Montagem São Paulo.jpg
 | dosiero4 = Montagem Sampa.jpg
 | dosiero5 = Higienópolis Arqui.jpg
 | piedlinio = Fotomuntaĵo
}}
| bildo-larĝeco = 300px
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}}
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Metropolitana de São Paulo]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[São Paulo (mikroregiono)|São Paulo]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}}
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR-SP &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo
| situo sur mapo2 = San-Paŭlo (urbo)
| Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
| tipo2 = reliefo
| zomo = 8
| estro =  {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}
&lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
}}
'''San-Paŭlo''' aŭ '''Sanpaŭlo''' ({{lang-pt|São Paulo}}, laŭvorte ''Sankta Paŭlo''), ordinarlingve konata kiel &quot;''{{lang|pt|Selva de Pedra}}''&quot; (ŝtona ĝangalo) kaj &quot;''{{lang|pt|Terra da Garoa}}''&quot; (pluveta tero), estas la ĉefurbo de la subŝtato [[San-Paŭlo (subŝtato)|San-Paŭlo]] en la sudoriento de [[Brazilo]], proksime de la [[Atlantiko|atlantika]] marbordo. Ĝi estas la plej grava ekonomia centro kaj [[Municipoj de Brazilo|plej granda urbo]] kaj de Brazilo kaj de la suda duonsfero entute kaj same de la tuta [[Ameriko]]; ĉirkaŭ 19 milionoj da homoj vivas en kaj ĉirkaŭ San-Paŭlo. En la mondo estas [[Listo de milionurboj|la sesa plej granda urbo]]. Pri la metropolo la urbo estas akso de la metropola areo de San-Paŭlo, rangita kiel plej loĝata areo en Brazilo, la [[Grandaj urboj de Ameriko|dua plej loĝata en Ameriko]] kaj [[Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro|la sepa plej granda en la mondo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/economia,rmsp-supera-20-milhoes-de-habitantes-calcula-seade,503095,0.html|titolo=RMSP supera 20 milhões de habitantes, calcula Seade – economia – geral – Estadão|alirdato=2012-12-01|eldoninto=[[Estadao.com.br]]}}&lt;/ref&gt;

La nomo de la urbo estas honoro al [[Paŭlo de Tarso|Sankta Paŭlo]].

== Superrigardo ==
Nuntempe oni taksas San-Paŭlon la sepa plej granda urbego de la mondo. Male al la pli fama [[Rio-de-Ĵanejro]], San-Paŭlo kutime ne estas vidata kiel turismejo. Ĝiaj vidindaĵoj ofte kaŝiĝas malantaŭ la urba ĥaoso.

Multaj grupoj de [[enmigrinto]]j de ĉie en la mondo formis la urbon kaj donis al la unuopaj [[kvartalo]]j iliajn karakterecojn. Ĉi tial iuj komparas San-Paŭlon laŭ ĝia multkultureco al [[Nov-Jorko]]. Estas gravaj influoj [[Italio|italaj]], [[Japanio|japanaj]], [[Libano|libanaj]] kaj [[Portugalio|portugalaj]]. San-Paŭlo konatas pro sia multfaceta nokta vivo kaj la diversega [[gastronomio]], kiu etendiĝas de [[Ĉina kuirarto|ĉina]] al [[Franca kuirarto|franca]] kuirarto, de rapidmanĝejoj al kvinstelaj restoracioj.

En San-Paŭlo troviĝas la plej granda [[universitato]] de [[Latinameriko]], [[Universitato de San-Paŭlo]], kaj grava muzeo pri [[arto]] [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]] (MASP).

Ene de Brazilo, San-Paŭlo estas vidata kiel ĉefa urbo laŭ [[koncerto]]j, [[teatro]]j, modo-prezentadoj, internaciaj sportokazaĵoj, konferencoj kaj [[foiro]]j; multaj eventoj unue aŭ nur okazas tie.

La noktvivo de San-Paŭlo famegas kaj inkluzivas milojn da [[drinkejo]]j kaj [[diskoteko]]j por vasta diverseco de [[muzik]]-gusto.

== Geografio ==
[[Dosiero:17-08-2008_003Pico_do_Jaraguá_in_São_Paulo(By_Felipe_Mostarda).JPG|eta|maldekstre|Jaraguá estas la plej alta montopinto en la urbo, kun 1 135 m.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pico do Jaraguá Mountain Official Website |url=http://www.picodojaragua.com.br/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406153234/http://www.picodojaragua.com.br/ |archive-date=6a de Aprilo 2010 |access-date=17a de Aprilo 2010 |publisher=Picodojaragua.com.br }}&lt;/ref&gt;]]
[[Dosiero:Mapa de São Paulo (2).png|eta|maldekstre|Urba mapo]]
São Paulo estas la ĉefurbo de la plej loĝata subŝtato en Brazilo, nome [[San-Paŭlo|São Paulo]], je [[latitudo]] &lt;nowiki&gt;23°33'01''&lt;/nowiki&gt; sude kaj [[longitudo]] &lt;nowiki&gt;46°38'02''&lt;/nowiki&gt; okcidente. La totala areo de la municipo estas 1,521.11&amp;nbsp;km², laŭ la [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGE), estante la naŭ plej granda en la ŝtato laŭ kategorioj de teritoria etendo.&lt;ref name=&quot;IBGE_SãoPaulo&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/sp/sao-paulo.html|titolo=São Paulo|alirdato=1a de Septembro 2021|aŭtoro=[[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGS)}}&lt;/ref&gt; El la tuta areo de la municipo, 949,611&amp;nbsp;km² estas urbaj areoj (2015), nome la plej granda urba areo en la lando.&lt;ref name=&quot;EMBRAPA-2015&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode%3Aareas_urbanas_br_15|titolo=Áreas Urbanas no Brasil em 2015|alirdato=27a de Julio 2020|eldoninto=[[Embrapa|Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária]] (EMBRAPA)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200118082708/http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode:areas_urbanas_br_15|arkivdato=2020-01-18}}&lt;/ref&gt;

La urbo estas sur [[altebenaĵo]] ĉe [[Serra do Mar]] (portugala esprimo por &quot;Marmontaro&quot; aŭ &quot;Marborda Montaro&quot;), siavice komponanto de vasta regiono konata kiel [[Brazila Altebenaĵo]], kun averaĝa alteco de ĉirkaŭ 799 m super [[marnivelo]], kvankam je distanco de nur ĉirkaŭ 70&amp;nbsp;km el la [[Atlantika Oceano]]. Tiu distanco estas kovrita de du aŭtovojoj, nome Rodovia Anchieta kaj Rodovia dos Imigrantes, kiuj trairas la montaron, konduke al la [[havenurbo]] [[Santos]] kaj al la strandejo [[Guarujá]]. Monteteca tereno hegemonias ene de la urbigitaj areoj de São Paulo escepte ĉe ĝia norda areo, kie la montaro Serra da Cantareira atingas pli altan altitudon kaj rimarkindan restaĵon de la [[Atlantikaj arbaroj|Atlantika Pluvarbaro]]. La regiono estas sisme stabila kaj neniam oni registris gravan [[tertremo|sisman aktivecon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About SP |url=http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318074026/http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |archive-date=18a de Marto 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Famousdestination.com }}&lt;/ref&gt;

[[San-Paŭla Metropolo]], '''Metropola Regiono San-Paŭlo''' aŭ '''Granda San-Paŭlo''' (portugale ''Região Metropolitana de São Paulo'' ''aŭ Grande São Paulo'') estas urbanizata aglomeraĵo (metropolo) kiu troviĝas en la brazila subŝtato San-Paŭlo kaj ĉirkaŭas kaj inkluzivas la urbon San-Paŭlo. 

=== Hidrografio ===
[[Dosiero:Marginal tietê.jpg|eta|maldekstre|270ra|[[Rivero Tietê]] kaj ''Marginal Tietê''.]]
La [[Rivero Tietê]] kaj ties [[alfluanto]], nome Pinheiros, estis iam gravaj fontoj de [[nesala akvo]] kaj de distro por São Paulo. Tamen, pezaj industriaj forĵetaĵoj kaj elŝarĝoj de [[forĵetakvo]] find de la 20-a jarcento okazigis, ke la riveroj nun estas tre [[Akvopoluado|grave poluitaj]]. Oni entreprenis gravan purigprogramon por ambaŭ riveroj.&lt;ref name=&quot;veja.abril.com.br&quot;&gt;[https://veja.abril.com.br/coluna/maquiavel/despoluicao-do-rio-pinheiros-pode-ser-entregue-no-1o-semestre-de-2022/ Depollution of the Pinheiros River can be delivered in the 1st half of 2022]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www1.folha.uol.com.br&quot;&gt;[https://www1.folha.uol.com.br/ambiente/2021/09/rio-tiete-registra-aumento-de-agua-boa-e-diminuicao-em-seu-curso.shtml Tietê River registers an increase in good water and a decrease in the pollution stain]&lt;/ref&gt; Neniu rivero estas navigebla en la sektoro kiu fluas tra la urbo, kvankam akvotransportado ja iĝas pli kaj pli grava en la rivero Tietê malsupre (ĉe la [[Parano|rivero Paranao]]), kaj la rivero estas parto de la baseno de la [[Plata-Rivero]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ayoub |first=Charles |title=São Paulo |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |archive-date=1a de Februaro 2014 |access-date=23a de Majo 2015 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |date=2014-02-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |arkivdato=2014-02-01 }}&lt;/ref&gt;

Ne ekzistas granda natura lago en la regiono, sed la rezervejoj Billings kaj Guarapiranga en la sudaj ĉeurbaj areoj estas uzataj por [[Elektrogenerado|produktado de elektro]], akvostokado kaj distraj aktivecoj, kiel navigado. La origina [[flaŭro]] konsistis ĉefe el [[Ĉiamverdo|ĉiamverdaj]] [[Angiospermoj|florplantoj]]. Abundas [[Enmetitaj specioj|neindiĝenaj specioj]], ĉar la milda klimato kaj la abunda pluvokvanto ebligas la disvastiĝon kaj kultivadon de multaj tropikaj, subtropikaj kaj moderklimataj plantoj, speciale la ĉieaj [[eŭkalipto]]j.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SP article |url=http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714153956/http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |archive-date=14a de Julio 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Pt.scribd.com}}&lt;/ref&gt; La nordo de la municipo enhavas parton de la 7917 ha Ŝtata Parko Cantareira, kreita en 1962, kiu protektas grandan parton de la metropola San-Paŭlia akvodeveno. En 2015, São Paulo suferis gravegan [[sekego]]n, kiu kondukis kelkajn urbojn en la ŝtato startigi porciuman sistemon.&lt;ref name=&quot;nyt2.2015&quot;&gt;{{Cite news |last=Romero |first=Simon |date=[[16-a de februaro]] [[2015]]|title=Taps Start to Run Dry in Brazil's Largest City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |url-status=live |access-date=18a de Februaro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218165412/http://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |archive-date=18a de Februaro 2015}}&lt;/ref&gt;

=== Parkoj kaj biodiverseco ===
[[Dosiero:Contrastes cotidiano (cropped).jpg|eta|maldekstre|240ra|Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) en Itaim Bibi, distrikto en la subprefektejo Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas en &quot;ekotona&quot; areo inter tri [[biomo]]j: nome [[Araŭkariaj humidaj arbaroj|miksaj ombrofilaj arbaroj]], densaj ombrofilaj arbaroj kaj ''[[Cerado|cerrado]]''; tiu lasta havis kelkajn plantospeciojn indiĝenajn de [[pampo]] en la urbo. Estis kelkaj specioj tipaj de ambaŭ biomoj, inter ili menciindas: [[araucaria]], [[Eugenia uniflora|''pitangueiras'']], [[Campomanesia phaea|''cambucís'']], ''Handroanthus'' (''ipês''), [[Campomanesia phaea|''jabuticabeiras'']], kokospalmoj ''Syagrus romanzoffiana'', ''Byrsonima basiloba'' (muricís-do-campo), ktp.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Antes dos portugueses, SP teve floresta tropical, Cerrado e mini-Pantanal|newspaper=BBC News Brasil |url=https://www.bbc.com/portuguese/geral-43148025|publisher=[[BBC]] Brasil|access-date=7a de Januaro 2021|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2010, San-Paŭlo havis 62 municipajn kaj ŝtatajn parkojn,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|titolo=Parques Municipais|alirdato=20a de Marto 2010|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100725191603/http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|arkivdato=2010-07-25}}&lt;/ref&gt; kiel la Ŝtata Parko Cantareira, parto de la Biosfera Rezervejo de San-Paŭlia Verda Zono kaj hejmo de unu el la plej grandaj urbaj [[arbaro]]j de la planedo kun 7 900 ha de etendo,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|titolo=Parque Estadual da Cantareira|alirdato=18a de Septembro 2010|eldoninto=Governo do Estado de São Paulo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914190741/http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|arkivdato=2010-09-14}}&lt;/ref&gt; la Ŝtata Parko Fontes do Ipiranga, la Parko Ibirapuera, la Tietê Ekologia Parko, la Mediprotekta Areo Capivari-Monos, la Ŝtata Parko Serra do Mar, la Ŝtata Parko Villa-Lobos, la Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) kaj la Ŝtata Parko Jaraguá, listigita kiel [[Monda Heredo]] fare de [[Unesko]] en 1994.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6290/|titolo=Parque Nacional Jaragua|alirdato=31a de Julio 2022|eldoninto=[[UNESCO]]|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2009, San-Paŭlo havis 2 300 ha de verda areo, malpli ol 1.5% de la urba areo&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oeco.com.br/preview/37-reportagens/20827-paulistanos-carentes-de-areas-verdes|titolo=Paulistanos carentes de áreas verdes|alirdato=27a de Junio 2009|dato=22a de Januaro 2009|eldoninto=Eco|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; kaj sub la po 12 m² por loĝanto rekomendita de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gazetadopovo.com.br/vida-e-cidadania/futuro-das-cidades/uma-arvore-por-habitante-a-recomendacao-minima-da-oms-para-as-cidades-622ch9afm4rimh3ol1w9j8ikn|titolo=Uma árvore por habitante, a recomendação mínima da OMS para as cidades|alirdato=27a de Aprilo 2018|redaktinto=Gazeta do Povo|dato=23a de Marto 2016|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ 21% de la municipa areo estas kovrita de verdaj areoj, inkludante ekologiajn rezervejojn (datumoj de 2010).&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=Prefeitura de São Paulo|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/upload/meio_ambiente/arquivos/publicacoes_Registro_seminario_areasverdes.pdf|title=3.º Seminário de Áreas Verdes|page=98|date=2010|access-date=28a de Aprilo 2018|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/comunicacao/noticias/?p=122608|titolo=Parque Raul Seixas completa 20 anos, com muita festa|alirdato=28a de Aprilo 2018|dato=8-a de oktobro 2009|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En la municipo eblas observi arbarajn birdojn kiuj kutime aperas printempe, pro la zono de indiĝena arbari kiu ankoraŭ ĉirkaŭas la metropolan regionon. Specioj kiel la [[ruĝventra turdo]], la ornamtraŭpo (''Thraupis ornata''), la [[sulfurpitango]] kaj [[kolibro]]j estas la plej oftaj. Spite la enorma poluado, la ĉefaj riveroj de la urbo, nome Tietê kaj Pinheiros, estas hejmo de kelkaj specioj de naturaj bestoj kiel [[kapibaro]]j, [[akcipitroj]], [[Sudamerika vanelo|vaneloj]], [[ardeo]]j kaj [[lutro]]j. Aliaj specioj troveblaj en la municipo estas la guazubira cervo, [[hurlulo]]j, la [[dukolora tukano]] kaj la Nigra anambeo, ''Cephalopterus ornatus''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|titolo=Atlas Ambiental|alirdato=11a de Oktobro 2014|dato=2002|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926000507/http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|arkivdato=2015-09-26}}&lt;/ref&gt;

=== Mediaj problemoj ===
[[Dosiero:Pollution over São Paulo (Jardins).jpg|eta|maldekstre|240ra|[[Fumnebulo]] super la horizonto de la Ibirapuera areo.]]
[[Aerpoluado]] en la urbo estas intensa,&lt;ref name=Ribeiro&gt;{{cite journal | doi=10.1016/s0277-9536(03)00068-6 | title=Air pollution and children's health in São Paulo (1986–1998) | year=2003 | last1=Ribeiro | first1=Helena | last2=Cardoso | first2=Maria Regina Alves | journal=Social Science &amp; Medicine | volume=57 | issue=11 | pages=2013–2022 | pmid=14512233 |issn = 0277-9536 }}&lt;/ref&gt; ĉefe pro la alta nombro de aŭtoj kiuj cirkulas ĉiutage sur ties stratoj, avenuoj kaj aŭtovojoj. La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) indikis limon de 20 mikrogramoj de partiklaj materio por kuba metro de aero kiel sekura jara averaĝo. En studo plenumita de la MOS inter ĉirkaŭ milo da urboj tra la tuta mondo en 2011, la urbo San-Paŭlo estis rangigita la 268a inter la plej poluataj, kun averaĝa indico de 38 mikrogramoj por kuba metro, indico multe super la limo indikita de la organizaĵo, sed pli malalta ol tiu de aliaj brazilaj urboj, kiel [[Rio de Janeiro]] (64 mikrogramoj por kuba metro).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://veja.abril.com.br/noticia/ciencia/ar-do-rio-de-janeiro-e-mais-poluido-que-o-de-cubatao-e-sao-paulo-afirma-organizacao-mundial-de-saude|titolo=Rio tem ar mais poluído que Cubatão e São Paulo, diz OMS|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=26a de Septembro 2011|eldoninto=Veja Magazine}}&lt;/ref&gt; Studo de 2013 trovis, ke la aerpoluado en la urbo okazigas pli da mortoj ol [[trafikakcidento]]j.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://g1.globo.com/sao-paulo/noticia/2013/09/estudo-aponta-que-poluicao-mata-mais-que-o-transito-em-sao-paulo.html|titolo=Estudo aponta que poluição mata mais que o trânsito em São Paulo|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=24a de Septembro 2013|eldoninto=G1}}&lt;/ref&gt;

Aldone al la [[atmosfera poluado]], la municipo suferas akrajn problemojn pro [[akvopoluado]], ĉefe koncentrita en siaj du ĉefaj riveroj, nome [[rivero Tietê|Tietê]] kaj Pinheiros, kiuj estas tre degraditaj kaj estas kelkaj el la plej poluataj riveroj en la lando.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/impresso,rio-mais-poluido-do-pais-tiete-e-tambem-o-mais-rico-e-populoso-,1077411,0.htm|titolo=Rio mais poluído do País, Tietê é também o mais rico e populoso|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=22a de Septembro 2013|eldoninto=''[[O Estado de S. Paulo]]''}}&lt;/ref&gt; Tamen, ambaŭ trairas procezojn de purigadon, kaj la Tietê Projekto estis kreita en 1992 kaj jam kostis 2.7 mil milionojn da dolaroj.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/portuguese/brasil-42204606|titolo=Por que São Paulo ainda não conseguiu despoluir o rio Tietê?|alirdato=29a de Decembro 2017|aŭtoro=Leticia Mori|dato=4a de Decembro 2017|eldoninto=[[BBC]] Brasil}}&lt;/ref&gt; En 2019, oni kreis La Projekton Novo Rio Pinheiros, dum administrado de Guberniestro João Doria, kies celo estas malpliigi la elŝarĝo de forĵetakvo en la alfluantoj, plibonigi la akvokvaliton kaj revivigi la riverbordojn ĉirkaŭ 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url=https://www.saopaulo.sp.gov.br/spnoticias/desenvolve-sp-investe-r-70-milhoes-em-obra-do-novo-rio-pinheiros/
| trans-title=
| title=Desenvolve SP investe R$ 70 milhões em obra do Novo Rio Pinheiros
| author=
| author2=
| author3=
| last=
| first=
| author-link=
| format=
| series=
| volume=
| issue=
| publisher=
| agency=
| location=
| page=
| pages=
| date=10a de Septembro 2020
| access-date=31a de Oktobro 2021
| language=pt-BR
| doi=
| id=
| quote=
| last2=
| first2=
| last3=
| first3=
| chapter=
| issn=
| isbn=
| type=
| editor-first=
| website=Governo do Estado de São Paulo
}}&lt;/ref&gt;

La problemo de elvilibra akvodisponeblo por la urbo - kaj por la metropolo, ĝenerale - estas ankaŭ priokupigan aferon: San-Paŭlo havas malmultajn akvofontojn ene de sia propra perimetro, kaj devas serĉi ĝin en foraj hidrografiaj basenoj. La problemo de akvopoluado estas pliakrigita ankaŭ pro la neregula okupado de akvobasenaj areoj, okazigita de urba etendo, kondukita de la malfacilo aliri al tero kaj al loĝado en la centraj areoj por la neriĉa loĝantaro&lt;ref&gt;Whately, Marussia; Blauth, Fernanda; Weiss, Bruno; &quot;Haverá água para todos?&quot; en ''Le Monde Diplomatique Brasil'', edição de janeiro de 2008; São Paulo: Instituto Pólis&lt;/ref&gt; kaj asocia kun terena [[spekulado]] kaj malriĉigo de novaj subdividoj. Krome estas ankaŭ trotaksado de individua transporto super publika transporto – kio rezultas en la nuntempa indico de po pli ol unu vehiklo por du loĝantoj kaj en la gravigo de problemoj de media poluado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://noticias.terra.com.br/brasil/interna/0,,OI1928696-EI306,00.html|titolo=Carros de R$ 6 mil antecipariam apagão no trânsito|alirdato=10a de Septembro 2011|dato=22a de Septembro 2007|eldoninto=Notícias Terra}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Oscar_Pereira_da_Silva_-_Fundação_de_São_Paulo,_1909.jpg|maldekstre|eta|251x251px|''Fondo de San-Paŭlo'' (1909), oleo surtola de Oscar Pereira da Silva. La jezuito [[Manuel da Nóbrega]] (centre) diras meson, dum Manuel de Paiva kaj José de Anchieta estas fone benante indiĝenojn. Kolekto de la Muzeo de Ipiranga.]]
La urbo fondatis la [[25-a de januaro|25-an de Januaro]] [[1554]] fare de la [[jezuito|jezuitaj]] [[misio|misiistoj]] [[José de Anchieta]] kaj [[Manuel de Nóbrega]], kiuj starigis misiejon - ''Colégio de São Paulo de Piratininga'' - por konverti la [[Tupioj|tupi]]-[[Gvaranioj (popolo)|gvaraniajn]] [[indianoj]]n.

San-Paŭlo oficiale urbiĝis en [[1711]]. Ĝi ege kreskis dum la kafa periodo, komence en la malfrua [[19-a jarcento]], ĉefe pro ĝia avantaĝa situo apud la porto de [[Santos]], tra kiu la plej multaj [[eksportado|eksportaĵoj]] de la lando sendiĝis.

Post [[1881]], ondoj da enmigrintoj el [[Italio]], [[Japanio]] kaj aliaj landoj alvenis en San-Paŭlo, komence por labori ĉe la grandegaj kafoplantejoj. La [[Semajno de Moderna Arto]] okazis en San-Paŭlo, inter la 11-a kaj la 18-a de februaro de 1922, en la Urba Teatro. Ĝi estis grava evento de la starto de la brazila [[Modernismo]].

En la [[20-a jarcento]], samtempe kun la industria evoluo de la lando, multaj el ili translokiĝis al la ĉefurbo, kiu ankaŭ allogis novajn arojn de enmigrintoj, inkluzive de [[Libano|libananoj]], [[Armenio|armenoj]], [[Grekio|grekoj]], [[judoj]], [[Ĉinio|ĉinoj]] kaj [[Koreio|koreoj]].

== Vidindaĵoj ==
* [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]]
* [[Katedralo de San-Paŭlo]]
* [[Pinakoteko de Ŝtato San-Paŭlo]]

== Kulturo kaj socio ==
La [[Karnavalo en San-Paŭlo]] ([[portugala lingvo|portugale]]: ''carnaval de São Paulo'') estas unu el la grandaj eventoj de la [[karnavalo]] en [[Brazilo]]. Simile al la [[karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] oni ankaŭ okazigas konkurson de la [[sambolernejo]]j, kiu lokas en la ''Sambódromo do Anhembi'' la antaŭkarnavalajn vendredon kaj sabaton.

== Ekonomio ==
[[Dosiero:São Paulo Marginal Pinheiros.png|eta|maldekstre|230ra|Entreprenistejo ''Centro Empresarial Nações Unidas'' en Marginal Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas la [[Industrio|industria]] kaj [[Financo|financa]] centro de la lando. Multaj [[firmao]]j naciaj kaj mult-naciaj, inkluzivante la plej grandajn privatajn bankojn, havas siajn ĉefejojn en la urbo aŭ ĝia ĉirkaŭaĵo. San-Paŭlo estas la urbo kun la plej granda nombro de germanaj firmaoj ekster [[Germanio]]. Ĝia [[borso]] nomiĝas ''Bovespa'', kaj ĝia financa kvartalo estas en ''Avenida Paulista''.

Samkiel aliaj urbegoj en evoluantaj landoj ankaŭ San-Paŭlo ĉirkaŭiĝas per [[favelo]]j kaj havas altan krimoftecon.

== Servoj ==
* [[Lernejo de Artoj, Sciencoj kaj Humanecoj de la Universitato de San-Paŭlo]]
* [[Presbiteriana Universitato Mackenzie]]
* [[Universitato de San-Paŭlo]]

== Konataj lokuloj ==
* [[Marquinhos]] aŭ plennome ''Marcos Aoás Corrêa'' (n. 1994), futbalisto
* [[Gabriel Jesus]] aŭ je plena nomo ''Gabriel Fernando de Jesus'' (n. 1997), futbalisto
* [[Lajos Boglár]], hungara [[etnologo]]
* [[Alexandre Levy]], komponisto, pianisto kaj [[orkestrestro]]
* [[Felipe Massa]], sportisto
* [[Marcelo Rubens Paiva]] verkisto kaj ĵurnalisto
* [[André Pinto]], futbalisto
* [[Toquinho]], kantisto kaj komponisto
* [[Dudu Tucci]], muzikisto

=== Mortintoj ===
* hungara [[aktoro]] [[László Szilassy]]
* hungara [[ekonomo]] [[László Jankovics]]
* [[Ferenc Fekete (kameraisto)]]
* hungara [[monaĥo]] [[Román Rezek]]
[[Dosiero:Bairro_dos_jardins_em_são_paulo_(1)_(cropped).jpg|eta|centra|769ra|{{centre|Panorama vido de la urbo}}]]
{{-}}

== Esperanto en San-Paŭlo ==
En [[1909]] okazis en San-Paŭlo la 2-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]].

En 1933 fondiĝis la ''Centro Esperantista de São Paulo'', per iniciato interalie de [[Egon Schaden]].

[[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo|Esperanto Klubo Zamenhof]] estis fondita la 25-an de Januaro [[1949]], en São Miguel Paulista, kaj daŭrigas en senĉesa aktiveco ĝis nuntempe. Ĝi posedas propran [[sidejo]]n kaj estas agnoskita de la subŝtata registaro kiel komunutila ekde [[1955]]. Okaze de la ora (50-jara) jubileo estis eldonita memoriga revuo pri la historio de la [[klubo]]. La [[pioniro]] de la movado ĉi tie estas [[Osvaldo Pires de Holanda]], kiu sukcesis arigi grupon da amikoj kaj kune kun ili estis elektita la jena unua estraro: prezidanto Osvaldo Pires de Holanda; vicprezidanto prof-o Isaac Carlos dos Santos Camargo; ĝenerala sekretario Pedro Radosavlhevitch; 1-a sekretario Vital Paula Dias; 2-a sekretario Darmy Mendonça; 1-a kasisto Januário Pricolo; 2-a kasisto Omar Coutinho Silva; propaganda direktoro Julião Garcia. &lt;!--[[Isaac Carlos dos Santos Camargo]]; ĝenerala sekretario [[Pedro Radosavlhevitch]]; 1-a sekretario [[Vital Paula Dias]]; 2-a sekretario [[Darmy Mendonça]]; 1-a kasisto [[Januário Pricolo]]; 2-a kasisto [[Omar Coutinho Silva]]; propaganda direktoro [[Julião Garcia]].
--&gt;

Dum la unuaj dudek jaroj elstariĝas la dediĉa laboro de Darmy Mendonça, Oscar Moreira Barros&lt;!--[[Darmy Mendonça]], [[Oscar Moreira Barros]]--&gt;, [[José Martins Coelho]], [[Osvaldo Pires de Holanda]] kaj Maria Margarida Barros&lt;!--[[Maria Margarida Barros]]--&gt;. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Maria Margarida Barros. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Hérito da Silva Almeida, Antonio Cardoso de Sena, Joel Afonso Francisco kaj José Roberto Tenório da Silva.&lt;!--[[Hérito da Silva Almeida]], [[Antonio Cardoso de Sena]], [[Joel Afonso Francisco]] kaj [[José Roberto Tenório da Silva]].--&gt;

''Interfrata Esperanto-Klubo'' en [[1953]] estis fondita la 28-an de februaro, ĉe la strato Santo Amaro, 362, kies unua estraro estis: prezidanto [[Arnaldo Vianna (esperantisto)|Arnaldo Vianna]]; vicprezidanto [[Horacio Pereira dos Santos]]; 1-a sekretario Brumel A. Monteiro; 2-a sekretario f-ino Margherita Vernacchia; 1-a kasisto Mario Ghirello; 2-a kasisto Oscar Camanho; 1-a bibliotekisto Otacílio A. Teixeira; propaganda direktoro Euclides Vitor; direktoroj pri arto f-inoj Claudia Tecchio kaj Carmen Blat. Konsilantoj: Carlos Poledna, Humberto Tedesco kaj Luís Izzo.

Ankoraŭ en 1953, ĉirkaŭ kvindek lernantoj eklernis [[Esperanto]]n ĉe la Kolegio Ateneo “Rui Barbosa”, grava eduka institucio de la [[kvartalo]] ''Penha'' en la [[ĉefurbo]] [[São Paulo]]. Gvidis la kurson s-ro Vinicius Braga Sale. En la sama kolegio estis fondita ''Interamika Esperanta Klubo'' la 31-an de januaro [[1954]], kies unua estraro estis: prezidanto Vinicius Braga Sales; vicprezidanto prof-o Gladys Del Buono Trama; sekretario Sergio Zacchia; kasisto Carlos Bevilacqua. Bedaŭrinde la grupo mallonge vivis.

''Esperanta Grupo Adolfo Bezerra de Menezes'' (EGABEM) estis fondita la 1-an de Majo [[1982]], tuj post Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson en la spiritisma centro “''Adolfo Bezerra de Menezes''”. Li sukcesis entuziasmigi la lernantojn al kiuj li proponis la fondiĝon de la [[Esperanto-grupo]], ideo bone akceptata de ĉiuj kaj kun la apogo de Luís Alberto Buceroni kaj F-ino Maria Ferreira Xavier la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto Domingos José dos Santos; vicprezidanto Joel Moreira Augusto; sekretario Antenor da Silva Filho; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto José Zacarias Filho.&lt;!--[[Luís Alberto Buceroni]] kaj F-ino [[Maria Ferreira Xavier]] la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto [[Domingos José dos Santos]]; vicprezidanto [[Joel Moreira Augusto]]; sekretario [[Antenor da Silva Filho]]; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto [[José Zacarias Filho]]--&gt;. La grupo daŭrigas la aktivecon ĝis hodiaŭ.

En la klubaj kronikoj elstariĝis la jenaj grupanoj: Domingos José dos Santos, Joel Moreira Augusto, Gentil de Lima, José Carlos Marcondes Arantes, Odamir Feitosa de Sá Filho, Arnaldo Alves de Oliveira, Eduardo Magera kaj Neide Freitas.

Invitita de Arnaldo Alves de Oliveira, Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson ĉe spiritisma centro, dum unu jaro, en la kvartalo Santana. Osvaldo sugestis al la lernantoj la fondiĝon de Esperanto-grupo, la ideo estis bone akceptita de la plejmulto kaj tiamaniere, la 7-an de septembro 1993 okazis la fondiĝo de Esperanto-Grupo Verda Lumo ĉe la sidejo de “Unuiĝintaj Spiritismaj Societoj”, strato Gabriel Piza, 443, de kie ĝi translokiĝis al strato Alfredo Pujol, 77, sidejo de la Spiritisma Centro Manoel Bento. La unua estraro estis: prezidanto Luiz Henrique Rodrigues de Araújo; vicprezidanto Marcelo Ferreira Diniz; sekretario f-ino Márcia Regina Palmeira; kasisto José Eugênio de Lima; bibliotekisto Etevaldo de Souza Pereira. Pirituba Esperanto-Grupo fondiĝis la 15-an de novembro 1995 ĉe la sidejo de la Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo, strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo Pirituba. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

''Pirituba Esperanto-Grupo'' fondiĝis la 15-an de novembro [[1995]] ĉe la sidejo de la ''Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo'', strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo ''Pirituba''. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* Lawrence, Rachel (January 2010). Alyse Dar, ed. Brazil (Seventh ed.). Apa Publications GmbH &amp; Co. / Discovery Channel. pp.&amp;nbsp;183–204.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Perus]]
* [[Plej grandaj urboj]] (laŭ loĝantaro)
* [[Metroo en San-Paŭlo]]
* [[Metropola Koridoro São Mateus-Jabaquara]]
* [[Trolebusa transporto en San-Paŭlo]]

{{Projektoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.prefeitura.sp.gov.br San-Paŭlia Urba Koridora Retejo]
* {{pt}} [http://www.brazilpostcard.com.br Malnovaj Poŝtkartoj de Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070809054802/http://www.brazilpostcard.com.br/ |date=2007-08-09 }}
* {{pt}} [http://www.digitalsaopaulo.com Digital San-Paŭlio - Fotoj de San-Paŭlio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161003234905/http://digitalsaopaulo.com/ |date=2016-10-03 }}
* {{pt}} [http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp San-Paŭlia Oficiala Turisma Situo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070819080328/http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp |date=2007-08-19 }}

{{Granda dosiero|Panorama de SP.jpg|1200ra|{{centre|Panorama vido de la urbocentro}}}}
{{Ĉefurboj de Brazilo}}
{{Metropoloj}}

* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=São Paulo|revizio=1139412671}}
{{Havenda artikolo|San-Paŭlo (urbo)}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:San-Paŭlo (urbo)| ]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlo]]
[[Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo]]
[[Kategorio:Milionurboj]]</text>
      <sha1>t6el4s5expmhprf1kwyazaade12v6sk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365198</id>
      <parentid>9365194</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Mortintoj */</comment>
      <origin>9365198</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32297" sha1="cby3d0r22gg0z7yq5eeg1gtrrwzyrg8" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=urbo|subŝtato|San-Paŭlo}}
{{Informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
{{Pluraj bildoj
 | pozicio     = centre
 | direkto     = vertikala
 | larĝeco = 300
 | dosiero1 = Montagem SP.png
 | dosiero2 = Nordeste São Paulo Montagem.jpg
 | dosiero3 = Montagem São Paulo.jpg
 | dosiero4 = Montagem Sampa.jpg
 | dosiero5 = Higienópolis Arqui.jpg
 | piedlinio = Fotomuntaĵo
}}
| bildo-larĝeco = 300px
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}}
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Metropolitana de São Paulo]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[São Paulo (mikroregiono)|São Paulo]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}}
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR-SP &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo
| situo sur mapo2 = San-Paŭlo (urbo)
| Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
| tipo2 = reliefo
| zomo = 8
| estro =  {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}
&lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
}}
'''San-Paŭlo''' aŭ '''Sanpaŭlo''' ({{lang-pt|São Paulo}}, laŭvorte ''Sankta Paŭlo''), ordinarlingve konata kiel &quot;''{{lang|pt|Selva de Pedra}}''&quot; (ŝtona ĝangalo) kaj &quot;''{{lang|pt|Terra da Garoa}}''&quot; (pluveta tero), estas la ĉefurbo de la subŝtato [[San-Paŭlo (subŝtato)|San-Paŭlo]] en la sudoriento de [[Brazilo]], proksime de la [[Atlantiko|atlantika]] marbordo. Ĝi estas la plej grava ekonomia centro kaj [[Municipoj de Brazilo|plej granda urbo]] kaj de Brazilo kaj de la suda duonsfero entute kaj same de la tuta [[Ameriko]]; ĉirkaŭ 19 milionoj da homoj vivas en kaj ĉirkaŭ San-Paŭlo. En la mondo estas [[Listo de milionurboj|la sesa plej granda urbo]]. Pri la metropolo la urbo estas akso de la metropola areo de San-Paŭlo, rangita kiel plej loĝata areo en Brazilo, la [[Grandaj urboj de Ameriko|dua plej loĝata en Ameriko]] kaj [[Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro|la sepa plej granda en la mondo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/economia,rmsp-supera-20-milhoes-de-habitantes-calcula-seade,503095,0.html|titolo=RMSP supera 20 milhões de habitantes, calcula Seade – economia – geral – Estadão|alirdato=2012-12-01|eldoninto=[[Estadao.com.br]]}}&lt;/ref&gt;

La nomo de la urbo estas honoro al [[Paŭlo de Tarso|Sankta Paŭlo]].

== Superrigardo ==
Nuntempe oni taksas San-Paŭlon la sepa plej granda urbego de la mondo. Male al la pli fama [[Rio-de-Ĵanejro]], San-Paŭlo kutime ne estas vidata kiel turismejo. Ĝiaj vidindaĵoj ofte kaŝiĝas malantaŭ la urba ĥaoso.

Multaj grupoj de [[enmigrinto]]j de ĉie en la mondo formis la urbon kaj donis al la unuopaj [[kvartalo]]j iliajn karakterecojn. Ĉi tial iuj komparas San-Paŭlon laŭ ĝia multkultureco al [[Nov-Jorko]]. Estas gravaj influoj [[Italio|italaj]], [[Japanio|japanaj]], [[Libano|libanaj]] kaj [[Portugalio|portugalaj]]. San-Paŭlo konatas pro sia multfaceta nokta vivo kaj la diversega [[gastronomio]], kiu etendiĝas de [[Ĉina kuirarto|ĉina]] al [[Franca kuirarto|franca]] kuirarto, de rapidmanĝejoj al kvinstelaj restoracioj.

En San-Paŭlo troviĝas la plej granda [[universitato]] de [[Latinameriko]], [[Universitato de San-Paŭlo]], kaj grava muzeo pri [[arto]] [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]] (MASP).

Ene de Brazilo, San-Paŭlo estas vidata kiel ĉefa urbo laŭ [[koncerto]]j, [[teatro]]j, modo-prezentadoj, internaciaj sportokazaĵoj, konferencoj kaj [[foiro]]j; multaj eventoj unue aŭ nur okazas tie.

La noktvivo de San-Paŭlo famegas kaj inkluzivas milojn da [[drinkejo]]j kaj [[diskoteko]]j por vasta diverseco de [[muzik]]-gusto.

== Geografio ==
[[Dosiero:17-08-2008_003Pico_do_Jaraguá_in_São_Paulo(By_Felipe_Mostarda).JPG|eta|maldekstre|Jaraguá estas la plej alta montopinto en la urbo, kun 1 135 m.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pico do Jaraguá Mountain Official Website |url=http://www.picodojaragua.com.br/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406153234/http://www.picodojaragua.com.br/ |archive-date=6a de Aprilo 2010 |access-date=17a de Aprilo 2010 |publisher=Picodojaragua.com.br }}&lt;/ref&gt;]]
[[Dosiero:Mapa de São Paulo (2).png|eta|maldekstre|Urba mapo]]
São Paulo estas la ĉefurbo de la plej loĝata subŝtato en Brazilo, nome [[San-Paŭlo|São Paulo]], je [[latitudo]] &lt;nowiki&gt;23°33'01''&lt;/nowiki&gt; sude kaj [[longitudo]] &lt;nowiki&gt;46°38'02''&lt;/nowiki&gt; okcidente. La totala areo de la municipo estas 1,521.11&amp;nbsp;km², laŭ la [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGE), estante la naŭ plej granda en la ŝtato laŭ kategorioj de teritoria etendo.&lt;ref name=&quot;IBGE_SãoPaulo&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/sp/sao-paulo.html|titolo=São Paulo|alirdato=1a de Septembro 2021|aŭtoro=[[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGS)}}&lt;/ref&gt; El la tuta areo de la municipo, 949,611&amp;nbsp;km² estas urbaj areoj (2015), nome la plej granda urba areo en la lando.&lt;ref name=&quot;EMBRAPA-2015&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode%3Aareas_urbanas_br_15|titolo=Áreas Urbanas no Brasil em 2015|alirdato=27a de Julio 2020|eldoninto=[[Embrapa|Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária]] (EMBRAPA)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200118082708/http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode:areas_urbanas_br_15|arkivdato=2020-01-18}}&lt;/ref&gt;

La urbo estas sur [[altebenaĵo]] ĉe [[Serra do Mar]] (portugala esprimo por &quot;Marmontaro&quot; aŭ &quot;Marborda Montaro&quot;), siavice komponanto de vasta regiono konata kiel [[Brazila Altebenaĵo]], kun averaĝa alteco de ĉirkaŭ 799 m super [[marnivelo]], kvankam je distanco de nur ĉirkaŭ 70&amp;nbsp;km el la [[Atlantika Oceano]]. Tiu distanco estas kovrita de du aŭtovojoj, nome Rodovia Anchieta kaj Rodovia dos Imigrantes, kiuj trairas la montaron, konduke al la [[havenurbo]] [[Santos]] kaj al la strandejo [[Guarujá]]. Monteteca tereno hegemonias ene de la urbigitaj areoj de São Paulo escepte ĉe ĝia norda areo, kie la montaro Serra da Cantareira atingas pli altan altitudon kaj rimarkindan restaĵon de la [[Atlantikaj arbaroj|Atlantika Pluvarbaro]]. La regiono estas sisme stabila kaj neniam oni registris gravan [[tertremo|sisman aktivecon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About SP |url=http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318074026/http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |archive-date=18a de Marto 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Famousdestination.com }}&lt;/ref&gt;

[[San-Paŭla Metropolo]], '''Metropola Regiono San-Paŭlo''' aŭ '''Granda San-Paŭlo''' (portugale ''Região Metropolitana de São Paulo'' ''aŭ Grande São Paulo'') estas urbanizata aglomeraĵo (metropolo) kiu troviĝas en la brazila subŝtato San-Paŭlo kaj ĉirkaŭas kaj inkluzivas la urbon San-Paŭlo. 

=== Hidrografio ===
[[Dosiero:Marginal tietê.jpg|eta|maldekstre|270ra|[[Rivero Tietê]] kaj ''Marginal Tietê''.]]
La [[Rivero Tietê]] kaj ties [[alfluanto]], nome Pinheiros, estis iam gravaj fontoj de [[nesala akvo]] kaj de distro por São Paulo. Tamen, pezaj industriaj forĵetaĵoj kaj elŝarĝoj de [[forĵetakvo]] find de la 20-a jarcento okazigis, ke la riveroj nun estas tre [[Akvopoluado|grave poluitaj]]. Oni entreprenis gravan purigprogramon por ambaŭ riveroj.&lt;ref name=&quot;veja.abril.com.br&quot;&gt;[https://veja.abril.com.br/coluna/maquiavel/despoluicao-do-rio-pinheiros-pode-ser-entregue-no-1o-semestre-de-2022/ Depollution of the Pinheiros River can be delivered in the 1st half of 2022]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www1.folha.uol.com.br&quot;&gt;[https://www1.folha.uol.com.br/ambiente/2021/09/rio-tiete-registra-aumento-de-agua-boa-e-diminuicao-em-seu-curso.shtml Tietê River registers an increase in good water and a decrease in the pollution stain]&lt;/ref&gt; Neniu rivero estas navigebla en la sektoro kiu fluas tra la urbo, kvankam akvotransportado ja iĝas pli kaj pli grava en la rivero Tietê malsupre (ĉe la [[Parano|rivero Paranao]]), kaj la rivero estas parto de la baseno de la [[Plata-Rivero]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ayoub |first=Charles |title=São Paulo |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |archive-date=1a de Februaro 2014 |access-date=23a de Majo 2015 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |date=2014-02-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |arkivdato=2014-02-01 }}&lt;/ref&gt;

Ne ekzistas granda natura lago en la regiono, sed la rezervejoj Billings kaj Guarapiranga en la sudaj ĉeurbaj areoj estas uzataj por [[Elektrogenerado|produktado de elektro]], akvostokado kaj distraj aktivecoj, kiel navigado. La origina [[flaŭro]] konsistis ĉefe el [[Ĉiamverdo|ĉiamverdaj]] [[Angiospermoj|florplantoj]]. Abundas [[Enmetitaj specioj|neindiĝenaj specioj]], ĉar la milda klimato kaj la abunda pluvokvanto ebligas la disvastiĝon kaj kultivadon de multaj tropikaj, subtropikaj kaj moderklimataj plantoj, speciale la ĉieaj [[eŭkalipto]]j.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SP article |url=http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714153956/http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |archive-date=14a de Julio 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Pt.scribd.com}}&lt;/ref&gt; La nordo de la municipo enhavas parton de la 7917 ha Ŝtata Parko Cantareira, kreita en 1962, kiu protektas grandan parton de la metropola San-Paŭlia akvodeveno. En 2015, São Paulo suferis gravegan [[sekego]]n, kiu kondukis kelkajn urbojn en la ŝtato startigi porciuman sistemon.&lt;ref name=&quot;nyt2.2015&quot;&gt;{{Cite news |last=Romero |first=Simon |date=[[16-a de februaro]] [[2015]]|title=Taps Start to Run Dry in Brazil's Largest City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |url-status=live |access-date=18a de Februaro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218165412/http://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |archive-date=18a de Februaro 2015}}&lt;/ref&gt;

=== Parkoj kaj biodiverseco ===
[[Dosiero:Contrastes cotidiano (cropped).jpg|eta|maldekstre|240ra|Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) en Itaim Bibi, distrikto en la subprefektejo Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas en &quot;ekotona&quot; areo inter tri [[biomo]]j: nome [[Araŭkariaj humidaj arbaroj|miksaj ombrofilaj arbaroj]], densaj ombrofilaj arbaroj kaj ''[[Cerado|cerrado]]''; tiu lasta havis kelkajn plantospeciojn indiĝenajn de [[pampo]] en la urbo. Estis kelkaj specioj tipaj de ambaŭ biomoj, inter ili menciindas: [[araucaria]], [[Eugenia uniflora|''pitangueiras'']], [[Campomanesia phaea|''cambucís'']], ''Handroanthus'' (''ipês''), [[Campomanesia phaea|''jabuticabeiras'']], kokospalmoj ''Syagrus romanzoffiana'', ''Byrsonima basiloba'' (muricís-do-campo), ktp.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Antes dos portugueses, SP teve floresta tropical, Cerrado e mini-Pantanal|newspaper=BBC News Brasil |url=https://www.bbc.com/portuguese/geral-43148025|publisher=[[BBC]] Brasil|access-date=7a de Januaro 2021|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2010, San-Paŭlo havis 62 municipajn kaj ŝtatajn parkojn,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|titolo=Parques Municipais|alirdato=20a de Marto 2010|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100725191603/http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|arkivdato=2010-07-25}}&lt;/ref&gt; kiel la Ŝtata Parko Cantareira, parto de la Biosfera Rezervejo de San-Paŭlia Verda Zono kaj hejmo de unu el la plej grandaj urbaj [[arbaro]]j de la planedo kun 7 900 ha de etendo,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|titolo=Parque Estadual da Cantareira|alirdato=18a de Septembro 2010|eldoninto=Governo do Estado de São Paulo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914190741/http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|arkivdato=2010-09-14}}&lt;/ref&gt; la Ŝtata Parko Fontes do Ipiranga, la Parko Ibirapuera, la Tietê Ekologia Parko, la Mediprotekta Areo Capivari-Monos, la Ŝtata Parko Serra do Mar, la Ŝtata Parko Villa-Lobos, la Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) kaj la Ŝtata Parko Jaraguá, listigita kiel [[Monda Heredo]] fare de [[Unesko]] en 1994.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6290/|titolo=Parque Nacional Jaragua|alirdato=31a de Julio 2022|eldoninto=[[UNESCO]]|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2009, San-Paŭlo havis 2 300 ha de verda areo, malpli ol 1.5% de la urba areo&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oeco.com.br/preview/37-reportagens/20827-paulistanos-carentes-de-areas-verdes|titolo=Paulistanos carentes de áreas verdes|alirdato=27a de Junio 2009|dato=22a de Januaro 2009|eldoninto=Eco|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; kaj sub la po 12 m² por loĝanto rekomendita de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gazetadopovo.com.br/vida-e-cidadania/futuro-das-cidades/uma-arvore-por-habitante-a-recomendacao-minima-da-oms-para-as-cidades-622ch9afm4rimh3ol1w9j8ikn|titolo=Uma árvore por habitante, a recomendação mínima da OMS para as cidades|alirdato=27a de Aprilo 2018|redaktinto=Gazeta do Povo|dato=23a de Marto 2016|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ 21% de la municipa areo estas kovrita de verdaj areoj, inkludante ekologiajn rezervejojn (datumoj de 2010).&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=Prefeitura de São Paulo|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/upload/meio_ambiente/arquivos/publicacoes_Registro_seminario_areasverdes.pdf|title=3.º Seminário de Áreas Verdes|page=98|date=2010|access-date=28a de Aprilo 2018|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/comunicacao/noticias/?p=122608|titolo=Parque Raul Seixas completa 20 anos, com muita festa|alirdato=28a de Aprilo 2018|dato=8-a de oktobro 2009|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En la municipo eblas observi arbarajn birdojn kiuj kutime aperas printempe, pro la zono de indiĝena arbari kiu ankoraŭ ĉirkaŭas la metropolan regionon. Specioj kiel la [[ruĝventra turdo]], la ornamtraŭpo (''Thraupis ornata''), la [[sulfurpitango]] kaj [[kolibro]]j estas la plej oftaj. Spite la enorma poluado, la ĉefaj riveroj de la urbo, nome Tietê kaj Pinheiros, estas hejmo de kelkaj specioj de naturaj bestoj kiel [[kapibaro]]j, [[akcipitroj]], [[Sudamerika vanelo|vaneloj]], [[ardeo]]j kaj [[lutro]]j. Aliaj specioj troveblaj en la municipo estas la guazubira cervo, [[hurlulo]]j, la [[dukolora tukano]] kaj la Nigra anambeo, ''Cephalopterus ornatus''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|titolo=Atlas Ambiental|alirdato=11a de Oktobro 2014|dato=2002|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926000507/http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|arkivdato=2015-09-26}}&lt;/ref&gt;

=== Mediaj problemoj ===
[[Dosiero:Pollution over São Paulo (Jardins).jpg|eta|maldekstre|240ra|[[Fumnebulo]] super la horizonto de la Ibirapuera areo.]]
[[Aerpoluado]] en la urbo estas intensa,&lt;ref name=Ribeiro&gt;{{cite journal | doi=10.1016/s0277-9536(03)00068-6 | title=Air pollution and children's health in São Paulo (1986–1998) | year=2003 | last1=Ribeiro | first1=Helena | last2=Cardoso | first2=Maria Regina Alves | journal=Social Science &amp; Medicine | volume=57 | issue=11 | pages=2013–2022 | pmid=14512233 |issn = 0277-9536 }}&lt;/ref&gt; ĉefe pro la alta nombro de aŭtoj kiuj cirkulas ĉiutage sur ties stratoj, avenuoj kaj aŭtovojoj. La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) indikis limon de 20 mikrogramoj de partiklaj materio por kuba metro de aero kiel sekura jara averaĝo. En studo plenumita de la MOS inter ĉirkaŭ milo da urboj tra la tuta mondo en 2011, la urbo San-Paŭlo estis rangigita la 268a inter la plej poluataj, kun averaĝa indico de 38 mikrogramoj por kuba metro, indico multe super la limo indikita de la organizaĵo, sed pli malalta ol tiu de aliaj brazilaj urboj, kiel [[Rio de Janeiro]] (64 mikrogramoj por kuba metro).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://veja.abril.com.br/noticia/ciencia/ar-do-rio-de-janeiro-e-mais-poluido-que-o-de-cubatao-e-sao-paulo-afirma-organizacao-mundial-de-saude|titolo=Rio tem ar mais poluído que Cubatão e São Paulo, diz OMS|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=26a de Septembro 2011|eldoninto=Veja Magazine}}&lt;/ref&gt; Studo de 2013 trovis, ke la aerpoluado en la urbo okazigas pli da mortoj ol [[trafikakcidento]]j.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://g1.globo.com/sao-paulo/noticia/2013/09/estudo-aponta-que-poluicao-mata-mais-que-o-transito-em-sao-paulo.html|titolo=Estudo aponta que poluição mata mais que o trânsito em São Paulo|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=24a de Septembro 2013|eldoninto=G1}}&lt;/ref&gt;

Aldone al la [[atmosfera poluado]], la municipo suferas akrajn problemojn pro [[akvopoluado]], ĉefe koncentrita en siaj du ĉefaj riveroj, nome [[rivero Tietê|Tietê]] kaj Pinheiros, kiuj estas tre degraditaj kaj estas kelkaj el la plej poluataj riveroj en la lando.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/impresso,rio-mais-poluido-do-pais-tiete-e-tambem-o-mais-rico-e-populoso-,1077411,0.htm|titolo=Rio mais poluído do País, Tietê é também o mais rico e populoso|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=22a de Septembro 2013|eldoninto=''[[O Estado de S. Paulo]]''}}&lt;/ref&gt; Tamen, ambaŭ trairas procezojn de purigadon, kaj la Tietê Projekto estis kreita en 1992 kaj jam kostis 2.7 mil milionojn da dolaroj.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/portuguese/brasil-42204606|titolo=Por que São Paulo ainda não conseguiu despoluir o rio Tietê?|alirdato=29a de Decembro 2017|aŭtoro=Leticia Mori|dato=4a de Decembro 2017|eldoninto=[[BBC]] Brasil}}&lt;/ref&gt; En 2019, oni kreis La Projekton Novo Rio Pinheiros, dum administrado de Guberniestro João Doria, kies celo estas malpliigi la elŝarĝo de forĵetakvo en la alfluantoj, plibonigi la akvokvaliton kaj revivigi la riverbordojn ĉirkaŭ 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url=https://www.saopaulo.sp.gov.br/spnoticias/desenvolve-sp-investe-r-70-milhoes-em-obra-do-novo-rio-pinheiros/
| trans-title=
| title=Desenvolve SP investe R$ 70 milhões em obra do Novo Rio Pinheiros
| author=
| author2=
| author3=
| last=
| first=
| author-link=
| format=
| series=
| volume=
| issue=
| publisher=
| agency=
| location=
| page=
| pages=
| date=10a de Septembro 2020
| access-date=31a de Oktobro 2021
| language=pt-BR
| doi=
| id=
| quote=
| last2=
| first2=
| last3=
| first3=
| chapter=
| issn=
| isbn=
| type=
| editor-first=
| website=Governo do Estado de São Paulo
}}&lt;/ref&gt;

La problemo de elvilibra akvodisponeblo por la urbo - kaj por la metropolo, ĝenerale - estas ankaŭ priokupigan aferon: San-Paŭlo havas malmultajn akvofontojn ene de sia propra perimetro, kaj devas serĉi ĝin en foraj hidrografiaj basenoj. La problemo de akvopoluado estas pliakrigita ankaŭ pro la neregula okupado de akvobasenaj areoj, okazigita de urba etendo, kondukita de la malfacilo aliri al tero kaj al loĝado en la centraj areoj por la neriĉa loĝantaro&lt;ref&gt;Whately, Marussia; Blauth, Fernanda; Weiss, Bruno; &quot;Haverá água para todos?&quot; en ''Le Monde Diplomatique Brasil'', edição de janeiro de 2008; São Paulo: Instituto Pólis&lt;/ref&gt; kaj asocia kun terena [[spekulado]] kaj malriĉigo de novaj subdividoj. Krome estas ankaŭ trotaksado de individua transporto super publika transporto – kio rezultas en la nuntempa indico de po pli ol unu vehiklo por du loĝantoj kaj en la gravigo de problemoj de media poluado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://noticias.terra.com.br/brasil/interna/0,,OI1928696-EI306,00.html|titolo=Carros de R$ 6 mil antecipariam apagão no trânsito|alirdato=10a de Septembro 2011|dato=22a de Septembro 2007|eldoninto=Notícias Terra}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Oscar_Pereira_da_Silva_-_Fundação_de_São_Paulo,_1909.jpg|maldekstre|eta|251x251px|''Fondo de San-Paŭlo'' (1909), oleo surtola de Oscar Pereira da Silva. La jezuito [[Manuel da Nóbrega]] (centre) diras meson, dum Manuel de Paiva kaj José de Anchieta estas fone benante indiĝenojn. Kolekto de la Muzeo de Ipiranga.]]
La urbo fondatis la [[25-a de januaro|25-an de Januaro]] [[1554]] fare de la [[jezuito|jezuitaj]] [[misio|misiistoj]] [[José de Anchieta]] kaj [[Manuel de Nóbrega]], kiuj starigis misiejon - ''Colégio de São Paulo de Piratininga'' - por konverti la [[Tupioj|tupi]]-[[Gvaranioj (popolo)|gvaraniajn]] [[indianoj]]n.

San-Paŭlo oficiale urbiĝis en [[1711]]. Ĝi ege kreskis dum la kafa periodo, komence en la malfrua [[19-a jarcento]], ĉefe pro ĝia avantaĝa situo apud la porto de [[Santos]], tra kiu la plej multaj [[eksportado|eksportaĵoj]] de la lando sendiĝis.

Post [[1881]], ondoj da enmigrintoj el [[Italio]], [[Japanio]] kaj aliaj landoj alvenis en San-Paŭlo, komence por labori ĉe la grandegaj kafoplantejoj. La [[Semajno de Moderna Arto]] okazis en San-Paŭlo, inter la 11-a kaj la 18-a de februaro de 1922, en la Urba Teatro. Ĝi estis grava evento de la starto de la brazila [[Modernismo]].

En la [[20-a jarcento]], samtempe kun la industria evoluo de la lando, multaj el ili translokiĝis al la ĉefurbo, kiu ankaŭ allogis novajn arojn de enmigrintoj, inkluzive de [[Libano|libananoj]], [[Armenio|armenoj]], [[Grekio|grekoj]], [[judoj]], [[Ĉinio|ĉinoj]] kaj [[Koreio|koreoj]].

== Vidindaĵoj ==
* [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]]
* [[Katedralo de San-Paŭlo]]
* [[Pinakoteko de Ŝtato San-Paŭlo]]

== Kulturo kaj socio ==
La [[Karnavalo en San-Paŭlo]] ([[portugala lingvo|portugale]]: ''carnaval de São Paulo'') estas unu el la grandaj eventoj de la [[karnavalo]] en [[Brazilo]]. Simile al la [[karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] oni ankaŭ okazigas konkurson de la [[sambolernejo]]j, kiu lokas en la ''Sambódromo do Anhembi'' la antaŭkarnavalajn vendredon kaj sabaton.

== Ekonomio ==
[[Dosiero:São Paulo Marginal Pinheiros.png|eta|maldekstre|230ra|Entreprenistejo ''Centro Empresarial Nações Unidas'' en Marginal Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas la [[Industrio|industria]] kaj [[Financo|financa]] centro de la lando. Multaj [[firmao]]j naciaj kaj mult-naciaj, inkluzivante la plej grandajn privatajn bankojn, havas siajn ĉefejojn en la urbo aŭ ĝia ĉirkaŭaĵo. San-Paŭlo estas la urbo kun la plej granda nombro de germanaj firmaoj ekster [[Germanio]]. Ĝia [[borso]] nomiĝas ''Bovespa'', kaj ĝia financa kvartalo estas en ''Avenida Paulista''.

Samkiel aliaj urbegoj en evoluantaj landoj ankaŭ San-Paŭlo ĉirkaŭiĝas per [[favelo]]j kaj havas altan krimoftecon.

== Servoj ==
* [[Lernejo de Artoj, Sciencoj kaj Humanecoj de la Universitato de San-Paŭlo]]
* [[Presbiteriana Universitato Mackenzie]]
* [[Universitato de San-Paŭlo]]

== Konataj lokuloj ==
* [[Marquinhos]] aŭ plennome ''Marcos Aoás Corrêa'' (n. 1994), futbalisto
* [[Gabriel Jesus]] aŭ je plena nomo ''Gabriel Fernando de Jesus'' (n. 1997), futbalisto
* [[Lajos Boglár]], hungara [[etnologo]]
* [[Alexandre Levy]], komponisto, pianisto kaj [[orkestrestro]]
* [[Felipe Massa]], sportisto
* [[Marcelo Rubens Paiva]] verkisto kaj ĵurnalisto
* [[André Pinto]], futbalisto
* [[Toquinho]], kantisto kaj komponisto
* [[Dudu Tucci]], muzikisto

=== Mortintoj ===
* hungara [[aktoro]] [[László Szilassy]]
* hungara [[ekonomo]] [[László Jankovics]]
* [[Ferenc Fekete (kameraisto)]]
* hungara [[monaĥo]] [[Román Rezek]]
{{larĝa dosiero|PANORÂMICA - VISTA CONCEIÇÃO PARA O LADO SUDESTE - panoramio.jpg|1200ra|{{centre|Panorama vido de la urbo}}}}
{{-}}

== Esperanto en San-Paŭlo ==
En [[1909]] okazis en San-Paŭlo la 2-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]].

En 1933 fondiĝis la ''Centro Esperantista de São Paulo'', per iniciato interalie de [[Egon Schaden]].

[[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo|Esperanto Klubo Zamenhof]] estis fondita la 25-an de Januaro [[1949]], en São Miguel Paulista, kaj daŭrigas en senĉesa aktiveco ĝis nuntempe. Ĝi posedas propran [[sidejo]]n kaj estas agnoskita de la subŝtata registaro kiel komunutila ekde [[1955]]. Okaze de la ora (50-jara) jubileo estis eldonita memoriga revuo pri la historio de la [[klubo]]. La [[pioniro]] de la movado ĉi tie estas [[Osvaldo Pires de Holanda]], kiu sukcesis arigi grupon da amikoj kaj kune kun ili estis elektita la jena unua estraro: prezidanto Osvaldo Pires de Holanda; vicprezidanto prof-o Isaac Carlos dos Santos Camargo; ĝenerala sekretario Pedro Radosavlhevitch; 1-a sekretario Vital Paula Dias; 2-a sekretario Darmy Mendonça; 1-a kasisto Januário Pricolo; 2-a kasisto Omar Coutinho Silva; propaganda direktoro Julião Garcia. &lt;!--[[Isaac Carlos dos Santos Camargo]]; ĝenerala sekretario [[Pedro Radosavlhevitch]]; 1-a sekretario [[Vital Paula Dias]]; 2-a sekretario [[Darmy Mendonça]]; 1-a kasisto [[Januário Pricolo]]; 2-a kasisto [[Omar Coutinho Silva]]; propaganda direktoro [[Julião Garcia]].
--&gt;

Dum la unuaj dudek jaroj elstariĝas la dediĉa laboro de Darmy Mendonça, Oscar Moreira Barros&lt;!--[[Darmy Mendonça]], [[Oscar Moreira Barros]]--&gt;, [[José Martins Coelho]], [[Osvaldo Pires de Holanda]] kaj Maria Margarida Barros&lt;!--[[Maria Margarida Barros]]--&gt;. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Maria Margarida Barros. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Hérito da Silva Almeida, Antonio Cardoso de Sena, Joel Afonso Francisco kaj José Roberto Tenório da Silva.&lt;!--[[Hérito da Silva Almeida]], [[Antonio Cardoso de Sena]], [[Joel Afonso Francisco]] kaj [[José Roberto Tenório da Silva]].--&gt;

''Interfrata Esperanto-Klubo'' en [[1953]] estis fondita la 28-an de februaro, ĉe la strato Santo Amaro, 362, kies unua estraro estis: prezidanto [[Arnaldo Vianna (esperantisto)|Arnaldo Vianna]]; vicprezidanto [[Horacio Pereira dos Santos]]; 1-a sekretario Brumel A. Monteiro; 2-a sekretario f-ino Margherita Vernacchia; 1-a kasisto Mario Ghirello; 2-a kasisto Oscar Camanho; 1-a bibliotekisto Otacílio A. Teixeira; propaganda direktoro Euclides Vitor; direktoroj pri arto f-inoj Claudia Tecchio kaj Carmen Blat. Konsilantoj: Carlos Poledna, Humberto Tedesco kaj Luís Izzo.

Ankoraŭ en 1953, ĉirkaŭ kvindek lernantoj eklernis [[Esperanto]]n ĉe la Kolegio Ateneo “Rui Barbosa”, grava eduka institucio de la [[kvartalo]] ''Penha'' en la [[ĉefurbo]] [[São Paulo]]. Gvidis la kurson s-ro Vinicius Braga Sale. En la sama kolegio estis fondita ''Interamika Esperanta Klubo'' la 31-an de januaro [[1954]], kies unua estraro estis: prezidanto Vinicius Braga Sales; vicprezidanto prof-o Gladys Del Buono Trama; sekretario Sergio Zacchia; kasisto Carlos Bevilacqua. Bedaŭrinde la grupo mallonge vivis.

''Esperanta Grupo Adolfo Bezerra de Menezes'' (EGABEM) estis fondita la 1-an de Majo [[1982]], tuj post Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson en la spiritisma centro “''Adolfo Bezerra de Menezes''”. Li sukcesis entuziasmigi la lernantojn al kiuj li proponis la fondiĝon de la [[Esperanto-grupo]], ideo bone akceptata de ĉiuj kaj kun la apogo de Luís Alberto Buceroni kaj F-ino Maria Ferreira Xavier la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto Domingos José dos Santos; vicprezidanto Joel Moreira Augusto; sekretario Antenor da Silva Filho; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto José Zacarias Filho.&lt;!--[[Luís Alberto Buceroni]] kaj F-ino [[Maria Ferreira Xavier]] la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto [[Domingos José dos Santos]]; vicprezidanto [[Joel Moreira Augusto]]; sekretario [[Antenor da Silva Filho]]; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto [[José Zacarias Filho]]--&gt;. La grupo daŭrigas la aktivecon ĝis hodiaŭ.

En la klubaj kronikoj elstariĝis la jenaj grupanoj: Domingos José dos Santos, Joel Moreira Augusto, Gentil de Lima, José Carlos Marcondes Arantes, Odamir Feitosa de Sá Filho, Arnaldo Alves de Oliveira, Eduardo Magera kaj Neide Freitas.

Invitita de Arnaldo Alves de Oliveira, Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson ĉe spiritisma centro, dum unu jaro, en la kvartalo Santana. Osvaldo sugestis al la lernantoj la fondiĝon de Esperanto-grupo, la ideo estis bone akceptita de la plejmulto kaj tiamaniere, la 7-an de septembro 1993 okazis la fondiĝo de Esperanto-Grupo Verda Lumo ĉe la sidejo de “Unuiĝintaj Spiritismaj Societoj”, strato Gabriel Piza, 443, de kie ĝi translokiĝis al strato Alfredo Pujol, 77, sidejo de la Spiritisma Centro Manoel Bento. La unua estraro estis: prezidanto Luiz Henrique Rodrigues de Araújo; vicprezidanto Marcelo Ferreira Diniz; sekretario f-ino Márcia Regina Palmeira; kasisto José Eugênio de Lima; bibliotekisto Etevaldo de Souza Pereira. Pirituba Esperanto-Grupo fondiĝis la 15-an de novembro 1995 ĉe la sidejo de la Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo, strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo Pirituba. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

''Pirituba Esperanto-Grupo'' fondiĝis la 15-an de novembro [[1995]] ĉe la sidejo de la ''Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo'', strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo ''Pirituba''. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* Lawrence, Rachel (January 2010). Alyse Dar, ed. Brazil (Seventh ed.). Apa Publications GmbH &amp; Co. / Discovery Channel. pp.&amp;nbsp;183–204.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Perus]]
* [[Plej grandaj urboj]] (laŭ loĝantaro)
* [[Metroo en San-Paŭlo]]
* [[Metropola Koridoro São Mateus-Jabaquara]]
* [[Trolebusa transporto en San-Paŭlo]]

{{Projektoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.prefeitura.sp.gov.br San-Paŭlia Urba Koridora Retejo]
* {{pt}} [http://www.brazilpostcard.com.br Malnovaj Poŝtkartoj de Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070809054802/http://www.brazilpostcard.com.br/ |date=2007-08-09 }}
* {{pt}} [http://www.digitalsaopaulo.com Digital San-Paŭlio - Fotoj de San-Paŭlio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161003234905/http://digitalsaopaulo.com/ |date=2016-10-03 }}
* {{pt}} [http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp San-Paŭlia Oficiala Turisma Situo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070819080328/http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp |date=2007-08-19 }}

{{Granda dosiero|Panorama de SP.jpg|1200ra|{{centre|Panorama vido de la urbocentro}}}}
{{Ĉefurboj de Brazilo}}
{{Metropoloj}}

* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=São Paulo|revizio=1139412671}}
{{Havenda artikolo|San-Paŭlo (urbo)}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:San-Paŭlo (urbo)| ]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlo]]
[[Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo]]
[[Kategorio:Milionurboj]]</text>
      <sha1>cby3d0r22gg0z7yq5eeg1gtrrwzyrg8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365199</id>
      <parentid>9365198</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365199</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32318" sha1="dfqkxyrdc030jrj4lmcpbodvdon3g2g" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=urbo|subŝtato|San-Paŭlo}}
{{Informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
{{Pluraj bildoj
 | pozicio     = centre
 | direkto     = vertikala
 | larĝeco = 300
 | dosiero1 = Montagem SP.png
 | dosiero2 = Nordeste São Paulo Montagem.jpg
 | dosiero3 = Montagem São Paulo.jpg
 | dosiero4 = Montagem Sampa.jpg
 | dosiero5 = Higienópolis Arqui.jpg
 | piedlinio = Fotomuntaĵo
}}
| bildo-larĝeco = 300px
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}}
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Metropolitana de São Paulo]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[São Paulo (mikroregiono)|São Paulo]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}}
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR-SP &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo
| situo sur mapo2 = San-Paŭlo (urbo)
| Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
| tipo2 = reliefo
| zomo = 8
| estro =  {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} &lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
| sen banderolo = jes
}}
'''San-Paŭlo''' aŭ '''Sanpaŭlo''' ({{lang-pt|São Paulo}}, laŭvorte ''Sankta Paŭlo''), ordinarlingve konata kiel &quot;''{{lang|pt|Selva de Pedra}}''&quot; (ŝtona ĝangalo) kaj &quot;''{{lang|pt|Terra da Garoa}}''&quot; (pluveta tero), estas la ĉefurbo de la subŝtato [[San-Paŭlo (subŝtato)|San-Paŭlo]] en la sudoriento de [[Brazilo]], proksime de la [[Atlantiko|atlantika]] marbordo. Ĝi estas la plej grava ekonomia centro kaj [[Municipoj de Brazilo|plej granda urbo]] kaj de Brazilo kaj de la suda duonsfero entute kaj same de la tuta [[Ameriko]]; ĉirkaŭ 19 milionoj da homoj vivas en kaj ĉirkaŭ San-Paŭlo. En la mondo estas [[Listo de milionurboj|la sesa plej granda urbo]]. Pri la metropolo la urbo estas akso de la metropola areo de San-Paŭlo, rangita kiel plej loĝata areo en Brazilo, la [[Grandaj urboj de Ameriko|dua plej loĝata en Ameriko]] kaj [[Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro|la sepa plej granda en la mondo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/economia,rmsp-supera-20-milhoes-de-habitantes-calcula-seade,503095,0.html|titolo=RMSP supera 20 milhões de habitantes, calcula Seade – economia – geral – Estadão|alirdato=2012-12-01|eldoninto=[[Estadao.com.br]]}}&lt;/ref&gt;

La nomo de la urbo estas honoro al [[Paŭlo de Tarso|Sankta Paŭlo]].

== Superrigardo ==
Nuntempe oni taksas San-Paŭlon la sepa plej granda urbego de la mondo. Male al la pli fama [[Rio-de-Ĵanejro]], San-Paŭlo kutime ne estas vidata kiel turismejo. Ĝiaj vidindaĵoj ofte kaŝiĝas malantaŭ la urba ĥaoso.

Multaj grupoj de [[enmigrinto]]j de ĉie en la mondo formis la urbon kaj donis al la unuopaj [[kvartalo]]j iliajn karakterecojn. Ĉi tial iuj komparas San-Paŭlon laŭ ĝia multkultureco al [[Nov-Jorko]]. Estas gravaj influoj [[Italio|italaj]], [[Japanio|japanaj]], [[Libano|libanaj]] kaj [[Portugalio|portugalaj]]. San-Paŭlo konatas pro sia multfaceta nokta vivo kaj la diversega [[gastronomio]], kiu etendiĝas de [[Ĉina kuirarto|ĉina]] al [[Franca kuirarto|franca]] kuirarto, de rapidmanĝejoj al kvinstelaj restoracioj.

En San-Paŭlo troviĝas la plej granda [[universitato]] de [[Latinameriko]], [[Universitato de San-Paŭlo]], kaj grava muzeo pri [[arto]] [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]] (MASP).

Ene de Brazilo, San-Paŭlo estas vidata kiel ĉefa urbo laŭ [[koncerto]]j, [[teatro]]j, modo-prezentadoj, internaciaj sportokazaĵoj, konferencoj kaj [[foiro]]j; multaj eventoj unue aŭ nur okazas tie.

La noktvivo de San-Paŭlo famegas kaj inkluzivas milojn da [[drinkejo]]j kaj [[diskoteko]]j por vasta diverseco de [[muzik]]-gusto.

== Geografio ==
[[Dosiero:17-08-2008_003Pico_do_Jaraguá_in_São_Paulo(By_Felipe_Mostarda).JPG|eta|maldekstre|Jaraguá estas la plej alta montopinto en la urbo, kun 1 135 m.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pico do Jaraguá Mountain Official Website |url=http://www.picodojaragua.com.br/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406153234/http://www.picodojaragua.com.br/ |archive-date=6a de Aprilo 2010 |access-date=17a de Aprilo 2010 |publisher=Picodojaragua.com.br }}&lt;/ref&gt;]]
[[Dosiero:Mapa de São Paulo (2).png|eta|maldekstre|Urba mapo]]
São Paulo estas la ĉefurbo de la plej loĝata subŝtato en Brazilo, nome [[San-Paŭlo|São Paulo]], je [[latitudo]] &lt;nowiki&gt;23°33'01''&lt;/nowiki&gt; sude kaj [[longitudo]] &lt;nowiki&gt;46°38'02''&lt;/nowiki&gt; okcidente. La totala areo de la municipo estas 1,521.11&amp;nbsp;km², laŭ la [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGE), estante la naŭ plej granda en la ŝtato laŭ kategorioj de teritoria etendo.&lt;ref name=&quot;IBGE_SãoPaulo&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/sp/sao-paulo.html|titolo=São Paulo|alirdato=1a de Septembro 2021|aŭtoro=[[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGS)}}&lt;/ref&gt; El la tuta areo de la municipo, 949,611&amp;nbsp;km² estas urbaj areoj (2015), nome la plej granda urba areo en la lando.&lt;ref name=&quot;EMBRAPA-2015&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode%3Aareas_urbanas_br_15|titolo=Áreas Urbanas no Brasil em 2015|alirdato=27a de Julio 2020|eldoninto=[[Embrapa|Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária]] (EMBRAPA)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200118082708/http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode:areas_urbanas_br_15|arkivdato=2020-01-18}}&lt;/ref&gt;

La urbo estas sur [[altebenaĵo]] ĉe [[Serra do Mar]] (portugala esprimo por &quot;Marmontaro&quot; aŭ &quot;Marborda Montaro&quot;), siavice komponanto de vasta regiono konata kiel [[Brazila Altebenaĵo]], kun averaĝa alteco de ĉirkaŭ 799 m super [[marnivelo]], kvankam je distanco de nur ĉirkaŭ 70&amp;nbsp;km el la [[Atlantika Oceano]]. Tiu distanco estas kovrita de du aŭtovojoj, nome Rodovia Anchieta kaj Rodovia dos Imigrantes, kiuj trairas la montaron, konduke al la [[havenurbo]] [[Santos]] kaj al la strandejo [[Guarujá]]. Monteteca tereno hegemonias ene de la urbigitaj areoj de São Paulo escepte ĉe ĝia norda areo, kie la montaro Serra da Cantareira atingas pli altan altitudon kaj rimarkindan restaĵon de la [[Atlantikaj arbaroj|Atlantika Pluvarbaro]]. La regiono estas sisme stabila kaj neniam oni registris gravan [[tertremo|sisman aktivecon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About SP |url=http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318074026/http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |archive-date=18a de Marto 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Famousdestination.com }}&lt;/ref&gt;

[[San-Paŭla Metropolo]], '''Metropola Regiono San-Paŭlo''' aŭ '''Granda San-Paŭlo''' (portugale ''Região Metropolitana de São Paulo'' ''aŭ Grande São Paulo'') estas urbanizata aglomeraĵo (metropolo) kiu troviĝas en la brazila subŝtato San-Paŭlo kaj ĉirkaŭas kaj inkluzivas la urbon San-Paŭlo. 

=== Hidrografio ===
[[Dosiero:Marginal tietê.jpg|eta|maldekstre|270ra|[[Rivero Tietê]] kaj ''Marginal Tietê''.]]
La [[Rivero Tietê]] kaj ties [[alfluanto]], nome Pinheiros, estis iam gravaj fontoj de [[nesala akvo]] kaj de distro por São Paulo. Tamen, pezaj industriaj forĵetaĵoj kaj elŝarĝoj de [[forĵetakvo]] find de la 20-a jarcento okazigis, ke la riveroj nun estas tre [[Akvopoluado|grave poluitaj]]. Oni entreprenis gravan purigprogramon por ambaŭ riveroj.&lt;ref name=&quot;veja.abril.com.br&quot;&gt;[https://veja.abril.com.br/coluna/maquiavel/despoluicao-do-rio-pinheiros-pode-ser-entregue-no-1o-semestre-de-2022/ Depollution of the Pinheiros River can be delivered in the 1st half of 2022]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www1.folha.uol.com.br&quot;&gt;[https://www1.folha.uol.com.br/ambiente/2021/09/rio-tiete-registra-aumento-de-agua-boa-e-diminuicao-em-seu-curso.shtml Tietê River registers an increase in good water and a decrease in the pollution stain]&lt;/ref&gt; Neniu rivero estas navigebla en la sektoro kiu fluas tra la urbo, kvankam akvotransportado ja iĝas pli kaj pli grava en la rivero Tietê malsupre (ĉe la [[Parano|rivero Paranao]]), kaj la rivero estas parto de la baseno de la [[Plata-Rivero]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ayoub |first=Charles |title=São Paulo |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |archive-date=1a de Februaro 2014 |access-date=23a de Majo 2015 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |date=2014-02-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |arkivdato=2014-02-01 }}&lt;/ref&gt;

Ne ekzistas granda natura lago en la regiono, sed la rezervejoj Billings kaj Guarapiranga en la sudaj ĉeurbaj areoj estas uzataj por [[Elektrogenerado|produktado de elektro]], akvostokado kaj distraj aktivecoj, kiel navigado. La origina [[flaŭro]] konsistis ĉefe el [[Ĉiamverdo|ĉiamverdaj]] [[Angiospermoj|florplantoj]]. Abundas [[Enmetitaj specioj|neindiĝenaj specioj]], ĉar la milda klimato kaj la abunda pluvokvanto ebligas la disvastiĝon kaj kultivadon de multaj tropikaj, subtropikaj kaj moderklimataj plantoj, speciale la ĉieaj [[eŭkalipto]]j.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SP article |url=http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714153956/http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |archive-date=14a de Julio 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Pt.scribd.com}}&lt;/ref&gt; La nordo de la municipo enhavas parton de la 7917 ha Ŝtata Parko Cantareira, kreita en 1962, kiu protektas grandan parton de la metropola San-Paŭlia akvodeveno. En 2015, São Paulo suferis gravegan [[sekego]]n, kiu kondukis kelkajn urbojn en la ŝtato startigi porciuman sistemon.&lt;ref name=&quot;nyt2.2015&quot;&gt;{{Cite news |last=Romero |first=Simon |date=[[16-a de februaro]] [[2015]]|title=Taps Start to Run Dry in Brazil's Largest City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |url-status=live |access-date=18a de Februaro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218165412/http://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |archive-date=18a de Februaro 2015}}&lt;/ref&gt;

=== Parkoj kaj biodiverseco ===
[[Dosiero:Contrastes cotidiano (cropped).jpg|eta|maldekstre|240ra|Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) en Itaim Bibi, distrikto en la subprefektejo Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas en &quot;ekotona&quot; areo inter tri [[biomo]]j: nome [[Araŭkariaj humidaj arbaroj|miksaj ombrofilaj arbaroj]], densaj ombrofilaj arbaroj kaj ''[[Cerado|cerrado]]''; tiu lasta havis kelkajn plantospeciojn indiĝenajn de [[pampo]] en la urbo. Estis kelkaj specioj tipaj de ambaŭ biomoj, inter ili menciindas: [[araucaria]], [[Eugenia uniflora|''pitangueiras'']], [[Campomanesia phaea|''cambucís'']], ''Handroanthus'' (''ipês''), [[Campomanesia phaea|''jabuticabeiras'']], kokospalmoj ''Syagrus romanzoffiana'', ''Byrsonima basiloba'' (muricís-do-campo), ktp.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Antes dos portugueses, SP teve floresta tropical, Cerrado e mini-Pantanal|newspaper=BBC News Brasil |url=https://www.bbc.com/portuguese/geral-43148025|publisher=[[BBC]] Brasil|access-date=7a de Januaro 2021|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2010, San-Paŭlo havis 62 municipajn kaj ŝtatajn parkojn,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|titolo=Parques Municipais|alirdato=20a de Marto 2010|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100725191603/http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|arkivdato=2010-07-25}}&lt;/ref&gt; kiel la Ŝtata Parko Cantareira, parto de la Biosfera Rezervejo de San-Paŭlia Verda Zono kaj hejmo de unu el la plej grandaj urbaj [[arbaro]]j de la planedo kun 7 900 ha de etendo,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|titolo=Parque Estadual da Cantareira|alirdato=18a de Septembro 2010|eldoninto=Governo do Estado de São Paulo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914190741/http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|arkivdato=2010-09-14}}&lt;/ref&gt; la Ŝtata Parko Fontes do Ipiranga, la Parko Ibirapuera, la Tietê Ekologia Parko, la Mediprotekta Areo Capivari-Monos, la Ŝtata Parko Serra do Mar, la Ŝtata Parko Villa-Lobos, la Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) kaj la Ŝtata Parko Jaraguá, listigita kiel [[Monda Heredo]] fare de [[Unesko]] en 1994.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6290/|titolo=Parque Nacional Jaragua|alirdato=31a de Julio 2022|eldoninto=[[UNESCO]]|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2009, San-Paŭlo havis 2 300 ha de verda areo, malpli ol 1.5% de la urba areo&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oeco.com.br/preview/37-reportagens/20827-paulistanos-carentes-de-areas-verdes|titolo=Paulistanos carentes de áreas verdes|alirdato=27a de Junio 2009|dato=22a de Januaro 2009|eldoninto=Eco|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; kaj sub la po 12 m² por loĝanto rekomendita de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gazetadopovo.com.br/vida-e-cidadania/futuro-das-cidades/uma-arvore-por-habitante-a-recomendacao-minima-da-oms-para-as-cidades-622ch9afm4rimh3ol1w9j8ikn|titolo=Uma árvore por habitante, a recomendação mínima da OMS para as cidades|alirdato=27a de Aprilo 2018|redaktinto=Gazeta do Povo|dato=23a de Marto 2016|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ 21% de la municipa areo estas kovrita de verdaj areoj, inkludante ekologiajn rezervejojn (datumoj de 2010).&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=Prefeitura de São Paulo|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/upload/meio_ambiente/arquivos/publicacoes_Registro_seminario_areasverdes.pdf|title=3.º Seminário de Áreas Verdes|page=98|date=2010|access-date=28a de Aprilo 2018|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/comunicacao/noticias/?p=122608|titolo=Parque Raul Seixas completa 20 anos, com muita festa|alirdato=28a de Aprilo 2018|dato=8-a de oktobro 2009|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En la municipo eblas observi arbarajn birdojn kiuj kutime aperas printempe, pro la zono de indiĝena arbari kiu ankoraŭ ĉirkaŭas la metropolan regionon. Specioj kiel la [[ruĝventra turdo]], la ornamtraŭpo (''Thraupis ornata''), la [[sulfurpitango]] kaj [[kolibro]]j estas la plej oftaj. Spite la enorma poluado, la ĉefaj riveroj de la urbo, nome Tietê kaj Pinheiros, estas hejmo de kelkaj specioj de naturaj bestoj kiel [[kapibaro]]j, [[akcipitroj]], [[Sudamerika vanelo|vaneloj]], [[ardeo]]j kaj [[lutro]]j. Aliaj specioj troveblaj en la municipo estas la guazubira cervo, [[hurlulo]]j, la [[dukolora tukano]] kaj la Nigra anambeo, ''Cephalopterus ornatus''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|titolo=Atlas Ambiental|alirdato=11a de Oktobro 2014|dato=2002|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926000507/http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|arkivdato=2015-09-26}}&lt;/ref&gt;

=== Mediaj problemoj ===
[[Dosiero:Pollution over São Paulo (Jardins).jpg|eta|maldekstre|240ra|[[Fumnebulo]] super la horizonto de la Ibirapuera areo.]]
[[Aerpoluado]] en la urbo estas intensa,&lt;ref name=Ribeiro&gt;{{cite journal | doi=10.1016/s0277-9536(03)00068-6 | title=Air pollution and children's health in São Paulo (1986–1998) | year=2003 | last1=Ribeiro | first1=Helena | last2=Cardoso | first2=Maria Regina Alves | journal=Social Science &amp; Medicine | volume=57 | issue=11 | pages=2013–2022 | pmid=14512233 |issn = 0277-9536 }}&lt;/ref&gt; ĉefe pro la alta nombro de aŭtoj kiuj cirkulas ĉiutage sur ties stratoj, avenuoj kaj aŭtovojoj. La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) indikis limon de 20 mikrogramoj de partiklaj materio por kuba metro de aero kiel sekura jara averaĝo. En studo plenumita de la MOS inter ĉirkaŭ milo da urboj tra la tuta mondo en 2011, la urbo San-Paŭlo estis rangigita la 268a inter la plej poluataj, kun averaĝa indico de 38 mikrogramoj por kuba metro, indico multe super la limo indikita de la organizaĵo, sed pli malalta ol tiu de aliaj brazilaj urboj, kiel [[Rio de Janeiro]] (64 mikrogramoj por kuba metro).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://veja.abril.com.br/noticia/ciencia/ar-do-rio-de-janeiro-e-mais-poluido-que-o-de-cubatao-e-sao-paulo-afirma-organizacao-mundial-de-saude|titolo=Rio tem ar mais poluído que Cubatão e São Paulo, diz OMS|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=26a de Septembro 2011|eldoninto=Veja Magazine}}&lt;/ref&gt; Studo de 2013 trovis, ke la aerpoluado en la urbo okazigas pli da mortoj ol [[trafikakcidento]]j.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://g1.globo.com/sao-paulo/noticia/2013/09/estudo-aponta-que-poluicao-mata-mais-que-o-transito-em-sao-paulo.html|titolo=Estudo aponta que poluição mata mais que o trânsito em São Paulo|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=24a de Septembro 2013|eldoninto=G1}}&lt;/ref&gt;

Aldone al la [[atmosfera poluado]], la municipo suferas akrajn problemojn pro [[akvopoluado]], ĉefe koncentrita en siaj du ĉefaj riveroj, nome [[rivero Tietê|Tietê]] kaj Pinheiros, kiuj estas tre degraditaj kaj estas kelkaj el la plej poluataj riveroj en la lando.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/impresso,rio-mais-poluido-do-pais-tiete-e-tambem-o-mais-rico-e-populoso-,1077411,0.htm|titolo=Rio mais poluído do País, Tietê é também o mais rico e populoso|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=22a de Septembro 2013|eldoninto=''[[O Estado de S. Paulo]]''}}&lt;/ref&gt; Tamen, ambaŭ trairas procezojn de purigadon, kaj la Tietê Projekto estis kreita en 1992 kaj jam kostis 2.7 mil milionojn da dolaroj.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/portuguese/brasil-42204606|titolo=Por que São Paulo ainda não conseguiu despoluir o rio Tietê?|alirdato=29a de Decembro 2017|aŭtoro=Leticia Mori|dato=4a de Decembro 2017|eldoninto=[[BBC]] Brasil}}&lt;/ref&gt; En 2019, oni kreis La Projekton Novo Rio Pinheiros, dum administrado de Guberniestro João Doria, kies celo estas malpliigi la elŝarĝo de forĵetakvo en la alfluantoj, plibonigi la akvokvaliton kaj revivigi la riverbordojn ĉirkaŭ 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url=https://www.saopaulo.sp.gov.br/spnoticias/desenvolve-sp-investe-r-70-milhoes-em-obra-do-novo-rio-pinheiros/
| trans-title=
| title=Desenvolve SP investe R$ 70 milhões em obra do Novo Rio Pinheiros
| author=
| author2=
| author3=
| last=
| first=
| author-link=
| format=
| series=
| volume=
| issue=
| publisher=
| agency=
| location=
| page=
| pages=
| date=10a de Septembro 2020
| access-date=31a de Oktobro 2021
| language=pt-BR
| doi=
| id=
| quote=
| last2=
| first2=
| last3=
| first3=
| chapter=
| issn=
| isbn=
| type=
| editor-first=
| website=Governo do Estado de São Paulo
}}&lt;/ref&gt;

La problemo de elvilibra akvodisponeblo por la urbo - kaj por la metropolo, ĝenerale - estas ankaŭ priokupigan aferon: San-Paŭlo havas malmultajn akvofontojn ene de sia propra perimetro, kaj devas serĉi ĝin en foraj hidrografiaj basenoj. La problemo de akvopoluado estas pliakrigita ankaŭ pro la neregula okupado de akvobasenaj areoj, okazigita de urba etendo, kondukita de la malfacilo aliri al tero kaj al loĝado en la centraj areoj por la neriĉa loĝantaro&lt;ref&gt;Whately, Marussia; Blauth, Fernanda; Weiss, Bruno; &quot;Haverá água para todos?&quot; en ''Le Monde Diplomatique Brasil'', edição de janeiro de 2008; São Paulo: Instituto Pólis&lt;/ref&gt; kaj asocia kun terena [[spekulado]] kaj malriĉigo de novaj subdividoj. Krome estas ankaŭ trotaksado de individua transporto super publika transporto – kio rezultas en la nuntempa indico de po pli ol unu vehiklo por du loĝantoj kaj en la gravigo de problemoj de media poluado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://noticias.terra.com.br/brasil/interna/0,,OI1928696-EI306,00.html|titolo=Carros de R$ 6 mil antecipariam apagão no trânsito|alirdato=10a de Septembro 2011|dato=22a de Septembro 2007|eldoninto=Notícias Terra}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Oscar_Pereira_da_Silva_-_Fundação_de_São_Paulo,_1909.jpg|maldekstre|eta|251x251px|''Fondo de San-Paŭlo'' (1909), oleo surtola de Oscar Pereira da Silva. La jezuito [[Manuel da Nóbrega]] (centre) diras meson, dum Manuel de Paiva kaj José de Anchieta estas fone benante indiĝenojn. Kolekto de la Muzeo de Ipiranga.]]
La urbo fondatis la [[25-a de januaro|25-an de Januaro]] [[1554]] fare de la [[jezuito|jezuitaj]] [[misio|misiistoj]] [[José de Anchieta]] kaj [[Manuel de Nóbrega]], kiuj starigis misiejon - ''Colégio de São Paulo de Piratininga'' - por konverti la [[Tupioj|tupi]]-[[Gvaranioj (popolo)|gvaraniajn]] [[indianoj]]n.

San-Paŭlo oficiale urbiĝis en [[1711]]. Ĝi ege kreskis dum la kafa periodo, komence en la malfrua [[19-a jarcento]], ĉefe pro ĝia avantaĝa situo apud la porto de [[Santos]], tra kiu la plej multaj [[eksportado|eksportaĵoj]] de la lando sendiĝis.

Post [[1881]], ondoj da enmigrintoj el [[Italio]], [[Japanio]] kaj aliaj landoj alvenis en San-Paŭlo, komence por labori ĉe la grandegaj kafoplantejoj. La [[Semajno de Moderna Arto]] okazis en San-Paŭlo, inter la 11-a kaj la 18-a de februaro de 1922, en la Urba Teatro. Ĝi estis grava evento de la starto de la brazila [[Modernismo]].

En la [[20-a jarcento]], samtempe kun la industria evoluo de la lando, multaj el ili translokiĝis al la ĉefurbo, kiu ankaŭ allogis novajn arojn de enmigrintoj, inkluzive de [[Libano|libananoj]], [[Armenio|armenoj]], [[Grekio|grekoj]], [[judoj]], [[Ĉinio|ĉinoj]] kaj [[Koreio|koreoj]].

== Vidindaĵoj ==
* [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]]
* [[Katedralo de San-Paŭlo]]
* [[Pinakoteko de Ŝtato San-Paŭlo]]

== Kulturo kaj socio ==
La [[Karnavalo en San-Paŭlo]] ([[portugala lingvo|portugale]]: ''carnaval de São Paulo'') estas unu el la grandaj eventoj de la [[karnavalo]] en [[Brazilo]]. Simile al la [[karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] oni ankaŭ okazigas konkurson de la [[sambolernejo]]j, kiu lokas en la ''Sambódromo do Anhembi'' la antaŭkarnavalajn vendredon kaj sabaton.

== Ekonomio ==
[[Dosiero:São Paulo Marginal Pinheiros.png|eta|maldekstre|230ra|Entreprenistejo ''Centro Empresarial Nações Unidas'' en Marginal Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas la [[Industrio|industria]] kaj [[Financo|financa]] centro de la lando. Multaj [[firmao]]j naciaj kaj mult-naciaj, inkluzivante la plej grandajn privatajn bankojn, havas siajn ĉefejojn en la urbo aŭ ĝia ĉirkaŭaĵo. San-Paŭlo estas la urbo kun la plej granda nombro de germanaj firmaoj ekster [[Germanio]]. Ĝia [[borso]] nomiĝas ''Bovespa'', kaj ĝia financa kvartalo estas en ''Avenida Paulista''.

Samkiel aliaj urbegoj en evoluantaj landoj ankaŭ San-Paŭlo ĉirkaŭiĝas per [[favelo]]j kaj havas altan krimoftecon.

== Servoj ==
* [[Lernejo de Artoj, Sciencoj kaj Humanecoj de la Universitato de San-Paŭlo]]
* [[Presbiteriana Universitato Mackenzie]]
* [[Universitato de San-Paŭlo]]

== Konataj lokuloj ==
* [[Marquinhos]] aŭ plennome ''Marcos Aoás Corrêa'' (n. 1994), futbalisto
* [[Gabriel Jesus]] aŭ je plena nomo ''Gabriel Fernando de Jesus'' (n. 1997), futbalisto
* [[Lajos Boglár]], hungara [[etnologo]]
* [[Alexandre Levy]], komponisto, pianisto kaj [[orkestrestro]]
* [[Felipe Massa]], sportisto
* [[Marcelo Rubens Paiva]] verkisto kaj ĵurnalisto
* [[André Pinto]], futbalisto
* [[Toquinho]], kantisto kaj komponisto
* [[Dudu Tucci]], muzikisto

=== Mortintoj ===
* hungara [[aktoro]] [[László Szilassy]]
* hungara [[ekonomo]] [[László Jankovics]]
* [[Ferenc Fekete (kameraisto)]]
* hungara [[monaĥo]] [[Román Rezek]]
{{larĝa dosiero|PANORÂMICA - VISTA CONCEIÇÃO PARA O LADO SUDESTE - panoramio.jpg|1200ra|{{centre|Panorama vido de la urbo}}}}
{{-}}

== Esperanto en San-Paŭlo ==
En [[1909]] okazis en San-Paŭlo la 2-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]].

En 1933 fondiĝis la ''Centro Esperantista de São Paulo'', per iniciato interalie de [[Egon Schaden]].

[[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo|Esperanto Klubo Zamenhof]] estis fondita la 25-an de Januaro [[1949]], en São Miguel Paulista, kaj daŭrigas en senĉesa aktiveco ĝis nuntempe. Ĝi posedas propran [[sidejo]]n kaj estas agnoskita de la subŝtata registaro kiel komunutila ekde [[1955]]. Okaze de la ora (50-jara) jubileo estis eldonita memoriga revuo pri la historio de la [[klubo]]. La [[pioniro]] de la movado ĉi tie estas [[Osvaldo Pires de Holanda]], kiu sukcesis arigi grupon da amikoj kaj kune kun ili estis elektita la jena unua estraro: prezidanto Osvaldo Pires de Holanda; vicprezidanto prof-o Isaac Carlos dos Santos Camargo; ĝenerala sekretario Pedro Radosavlhevitch; 1-a sekretario Vital Paula Dias; 2-a sekretario Darmy Mendonça; 1-a kasisto Januário Pricolo; 2-a kasisto Omar Coutinho Silva; propaganda direktoro Julião Garcia. &lt;!--[[Isaac Carlos dos Santos Camargo]]; ĝenerala sekretario [[Pedro Radosavlhevitch]]; 1-a sekretario [[Vital Paula Dias]]; 2-a sekretario [[Darmy Mendonça]]; 1-a kasisto [[Januário Pricolo]]; 2-a kasisto [[Omar Coutinho Silva]]; propaganda direktoro [[Julião Garcia]].
--&gt;

Dum la unuaj dudek jaroj elstariĝas la dediĉa laboro de Darmy Mendonça, Oscar Moreira Barros&lt;!--[[Darmy Mendonça]], [[Oscar Moreira Barros]]--&gt;, [[José Martins Coelho]], [[Osvaldo Pires de Holanda]] kaj Maria Margarida Barros&lt;!--[[Maria Margarida Barros]]--&gt;. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Maria Margarida Barros. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Hérito da Silva Almeida, Antonio Cardoso de Sena, Joel Afonso Francisco kaj José Roberto Tenório da Silva.&lt;!--[[Hérito da Silva Almeida]], [[Antonio Cardoso de Sena]], [[Joel Afonso Francisco]] kaj [[José Roberto Tenório da Silva]].--&gt;

''Interfrata Esperanto-Klubo'' en [[1953]] estis fondita la 28-an de februaro, ĉe la strato Santo Amaro, 362, kies unua estraro estis: prezidanto [[Arnaldo Vianna (esperantisto)|Arnaldo Vianna]]; vicprezidanto [[Horacio Pereira dos Santos]]; 1-a sekretario Brumel A. Monteiro; 2-a sekretario f-ino Margherita Vernacchia; 1-a kasisto Mario Ghirello; 2-a kasisto Oscar Camanho; 1-a bibliotekisto Otacílio A. Teixeira; propaganda direktoro Euclides Vitor; direktoroj pri arto f-inoj Claudia Tecchio kaj Carmen Blat. Konsilantoj: Carlos Poledna, Humberto Tedesco kaj Luís Izzo.

Ankoraŭ en 1953, ĉirkaŭ kvindek lernantoj eklernis [[Esperanto]]n ĉe la Kolegio Ateneo “Rui Barbosa”, grava eduka institucio de la [[kvartalo]] ''Penha'' en la [[ĉefurbo]] [[São Paulo]]. Gvidis la kurson s-ro Vinicius Braga Sale. En la sama kolegio estis fondita ''Interamika Esperanta Klubo'' la 31-an de januaro [[1954]], kies unua estraro estis: prezidanto Vinicius Braga Sales; vicprezidanto prof-o Gladys Del Buono Trama; sekretario Sergio Zacchia; kasisto Carlos Bevilacqua. Bedaŭrinde la grupo mallonge vivis.

''Esperanta Grupo Adolfo Bezerra de Menezes'' (EGABEM) estis fondita la 1-an de Majo [[1982]], tuj post Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson en la spiritisma centro “''Adolfo Bezerra de Menezes''”. Li sukcesis entuziasmigi la lernantojn al kiuj li proponis la fondiĝon de la [[Esperanto-grupo]], ideo bone akceptata de ĉiuj kaj kun la apogo de Luís Alberto Buceroni kaj F-ino Maria Ferreira Xavier la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto Domingos José dos Santos; vicprezidanto Joel Moreira Augusto; sekretario Antenor da Silva Filho; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto José Zacarias Filho.&lt;!--[[Luís Alberto Buceroni]] kaj F-ino [[Maria Ferreira Xavier]] la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto [[Domingos José dos Santos]]; vicprezidanto [[Joel Moreira Augusto]]; sekretario [[Antenor da Silva Filho]]; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto [[José Zacarias Filho]]--&gt;. La grupo daŭrigas la aktivecon ĝis hodiaŭ.

En la klubaj kronikoj elstariĝis la jenaj grupanoj: Domingos José dos Santos, Joel Moreira Augusto, Gentil de Lima, José Carlos Marcondes Arantes, Odamir Feitosa de Sá Filho, Arnaldo Alves de Oliveira, Eduardo Magera kaj Neide Freitas.

Invitita de Arnaldo Alves de Oliveira, Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson ĉe spiritisma centro, dum unu jaro, en la kvartalo Santana. Osvaldo sugestis al la lernantoj la fondiĝon de Esperanto-grupo, la ideo estis bone akceptita de la plejmulto kaj tiamaniere, la 7-an de septembro 1993 okazis la fondiĝo de Esperanto-Grupo Verda Lumo ĉe la sidejo de “Unuiĝintaj Spiritismaj Societoj”, strato Gabriel Piza, 443, de kie ĝi translokiĝis al strato Alfredo Pujol, 77, sidejo de la Spiritisma Centro Manoel Bento. La unua estraro estis: prezidanto Luiz Henrique Rodrigues de Araújo; vicprezidanto Marcelo Ferreira Diniz; sekretario f-ino Márcia Regina Palmeira; kasisto José Eugênio de Lima; bibliotekisto Etevaldo de Souza Pereira. Pirituba Esperanto-Grupo fondiĝis la 15-an de novembro 1995 ĉe la sidejo de la Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo, strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo Pirituba. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

''Pirituba Esperanto-Grupo'' fondiĝis la 15-an de novembro [[1995]] ĉe la sidejo de la ''Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo'', strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo ''Pirituba''. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* Lawrence, Rachel (January 2010). Alyse Dar, ed. Brazil (Seventh ed.). Apa Publications GmbH &amp; Co. / Discovery Channel. pp.&amp;nbsp;183–204.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Perus]]
* [[Plej grandaj urboj]] (laŭ loĝantaro)
* [[Metroo en San-Paŭlo]]
* [[Metropola Koridoro São Mateus-Jabaquara]]
* [[Trolebusa transporto en San-Paŭlo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.prefeitura.sp.gov.br San-Paŭlia Urba Koridora Retejo]
* {{pt}} [http://www.brazilpostcard.com.br Malnovaj Poŝtkartoj de Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070809054802/http://www.brazilpostcard.com.br/ |date=2007-08-09 }}
* {{pt}} [http://www.digitalsaopaulo.com Digital San-Paŭlio - Fotoj de San-Paŭlio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161003234905/http://digitalsaopaulo.com/ |date=2016-10-03 }}
* {{pt}} [http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp San-Paŭlia Oficiala Turisma Situo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070819080328/http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp |date=2007-08-19 }}

{{Granda dosiero|Panorama de SP.jpg|1200ra|{{centre|Panorama vido de la urbocentro}}}}
{{Ĉefurboj de Brazilo}}
{{Metropoloj}}

* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=São Paulo|revizio=1139412671}}
{{Havenda artikolo|San-Paŭlo (urbo)}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:San-Paŭlo (urbo)| ]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlo]]
[[Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo]]
[[Kategorio:Milionurboj]]</text>
      <sha1>dfqkxyrdc030jrj4lmcpbodvdon3g2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365200</id>
      <parentid>9365199</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Referencoj */</comment>
      <origin>9365200</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32487" sha1="do62dxewz7hoa654k4w9fw5299s08hp" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=urbo|subŝtato|San-Paŭlo}}
{{Informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
{{Pluraj bildoj
 | pozicio     = centre
 | direkto     = vertikala
 | larĝeco = 300
 | dosiero1 = Montagem SP.png
 | dosiero2 = Nordeste São Paulo Montagem.jpg
 | dosiero3 = Montagem São Paulo.jpg
 | dosiero4 = Montagem Sampa.jpg
 | dosiero5 = Higienópolis Arqui.jpg
 | piedlinio = Fotomuntaĵo
}}
| bildo-larĝeco = 300px
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}}
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Metropolitana de São Paulo]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[São Paulo (mikroregiono)|São Paulo]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}}
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR-SP &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo
| situo sur mapo2 = San-Paŭlo (urbo)
| Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
| tipo2 = reliefo
| zomo = 8
| estro =  {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} &lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
| sen banderolo = jes
}}
'''San-Paŭlo''' aŭ '''Sanpaŭlo''' ({{lang-pt|São Paulo}}, laŭvorte ''Sankta Paŭlo''), ordinarlingve konata kiel &quot;''{{lang|pt|Selva de Pedra}}''&quot; (ŝtona ĝangalo) kaj &quot;''{{lang|pt|Terra da Garoa}}''&quot; (pluveta tero), estas la ĉefurbo de la subŝtato [[San-Paŭlo (subŝtato)|San-Paŭlo]] en la sudoriento de [[Brazilo]], proksime de la [[Atlantiko|atlantika]] marbordo. Ĝi estas la plej grava ekonomia centro kaj [[Municipoj de Brazilo|plej granda urbo]] kaj de Brazilo kaj de la suda duonsfero entute kaj same de la tuta [[Ameriko]]; ĉirkaŭ 19 milionoj da homoj vivas en kaj ĉirkaŭ San-Paŭlo. En la mondo estas [[Listo de milionurboj|la sesa plej granda urbo]]. Pri la metropolo la urbo estas akso de la metropola areo de San-Paŭlo, rangita kiel plej loĝata areo en Brazilo, la [[Grandaj urboj de Ameriko|dua plej loĝata en Ameriko]] kaj [[Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro|la sepa plej granda en la mondo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/economia,rmsp-supera-20-milhoes-de-habitantes-calcula-seade,503095,0.html|titolo=RMSP supera 20 milhões de habitantes, calcula Seade – economia – geral – Estadão|alirdato=2012-12-01|eldoninto=[[Estadao.com.br]]}}&lt;/ref&gt;

La nomo de la urbo estas honoro al [[Paŭlo de Tarso|Sankta Paŭlo]].

== Superrigardo ==
Nuntempe oni taksas San-Paŭlon la sepa plej granda urbego de la mondo. Male al la pli fama [[Rio-de-Ĵanejro]], San-Paŭlo kutime ne estas vidata kiel turismejo. Ĝiaj vidindaĵoj ofte kaŝiĝas malantaŭ la urba ĥaoso.

Multaj grupoj de [[enmigrinto]]j de ĉie en la mondo formis la urbon kaj donis al la unuopaj [[kvartalo]]j iliajn karakterecojn. Ĉi tial iuj komparas San-Paŭlon laŭ ĝia multkultureco al [[Nov-Jorko]]. Estas gravaj influoj [[Italio|italaj]], [[Japanio|japanaj]], [[Libano|libanaj]] kaj [[Portugalio|portugalaj]]. San-Paŭlo konatas pro sia multfaceta nokta vivo kaj la diversega [[gastronomio]], kiu etendiĝas de [[Ĉina kuirarto|ĉina]] al [[Franca kuirarto|franca]] kuirarto, de rapidmanĝejoj al kvinstelaj restoracioj.

En San-Paŭlo troviĝas la plej granda [[universitato]] de [[Latinameriko]], [[Universitato de San-Paŭlo]], kaj grava muzeo pri [[arto]] [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]] (MASP).

Ene de Brazilo, San-Paŭlo estas vidata kiel ĉefa urbo laŭ [[koncerto]]j, [[teatro]]j, modo-prezentadoj, internaciaj sportokazaĵoj, konferencoj kaj [[foiro]]j; multaj eventoj unue aŭ nur okazas tie.

La noktvivo de San-Paŭlo famegas kaj inkluzivas milojn da [[drinkejo]]j kaj [[diskoteko]]j por vasta diverseco de [[muzik]]-gusto.

== Geografio ==
[[Dosiero:17-08-2008_003Pico_do_Jaraguá_in_São_Paulo(By_Felipe_Mostarda).JPG|eta|maldekstre|Jaraguá estas la plej alta montopinto en la urbo, kun 1 135 m.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pico do Jaraguá Mountain Official Website |url=http://www.picodojaragua.com.br/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406153234/http://www.picodojaragua.com.br/ |archive-date=6a de Aprilo 2010 |access-date=17a de Aprilo 2010 |publisher=Picodojaragua.com.br }}&lt;/ref&gt;]]
[[Dosiero:Mapa de São Paulo (2).png|eta|maldekstre|Urba mapo]]
São Paulo estas la ĉefurbo de la plej loĝata subŝtato en Brazilo, nome [[San-Paŭlo|São Paulo]], je [[latitudo]] &lt;nowiki&gt;23°33'01''&lt;/nowiki&gt; sude kaj [[longitudo]] &lt;nowiki&gt;46°38'02''&lt;/nowiki&gt; okcidente. La totala areo de la municipo estas 1,521.11&amp;nbsp;km², laŭ la [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGE), estante la naŭ plej granda en la ŝtato laŭ kategorioj de teritoria etendo.&lt;ref name=&quot;IBGE_SãoPaulo&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/sp/sao-paulo.html|titolo=São Paulo|alirdato=1a de Septembro 2021|aŭtoro=[[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGS)}}&lt;/ref&gt; El la tuta areo de la municipo, 949,611&amp;nbsp;km² estas urbaj areoj (2015), nome la plej granda urba areo en la lando.&lt;ref name=&quot;EMBRAPA-2015&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode%3Aareas_urbanas_br_15|titolo=Áreas Urbanas no Brasil em 2015|alirdato=27a de Julio 2020|eldoninto=[[Embrapa|Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária]] (EMBRAPA)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200118082708/http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode:areas_urbanas_br_15|arkivdato=2020-01-18}}&lt;/ref&gt;

La urbo estas sur [[altebenaĵo]] ĉe [[Serra do Mar]] (portugala esprimo por &quot;Marmontaro&quot; aŭ &quot;Marborda Montaro&quot;), siavice komponanto de vasta regiono konata kiel [[Brazila Altebenaĵo]], kun averaĝa alteco de ĉirkaŭ 799 m super [[marnivelo]], kvankam je distanco de nur ĉirkaŭ 70&amp;nbsp;km el la [[Atlantika Oceano]]. Tiu distanco estas kovrita de du aŭtovojoj, nome Rodovia Anchieta kaj Rodovia dos Imigrantes, kiuj trairas la montaron, konduke al la [[havenurbo]] [[Santos]] kaj al la strandejo [[Guarujá]]. Monteteca tereno hegemonias ene de la urbigitaj areoj de São Paulo escepte ĉe ĝia norda areo, kie la montaro Serra da Cantareira atingas pli altan altitudon kaj rimarkindan restaĵon de la [[Atlantikaj arbaroj|Atlantika Pluvarbaro]]. La regiono estas sisme stabila kaj neniam oni registris gravan [[tertremo|sisman aktivecon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About SP |url=http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318074026/http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |archive-date=18a de Marto 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Famousdestination.com }}&lt;/ref&gt;

[[San-Paŭla Metropolo]], '''Metropola Regiono San-Paŭlo''' aŭ '''Granda San-Paŭlo''' (portugale ''Região Metropolitana de São Paulo'' ''aŭ Grande São Paulo'') estas urbanizata aglomeraĵo (metropolo) kiu troviĝas en la brazila subŝtato San-Paŭlo kaj ĉirkaŭas kaj inkluzivas la urbon San-Paŭlo. 

=== Hidrografio ===
[[Dosiero:Marginal tietê.jpg|eta|maldekstre|270ra|[[Rivero Tietê]] kaj ''Marginal Tietê''.]]
La [[Rivero Tietê]] kaj ties [[alfluanto]], nome Pinheiros, estis iam gravaj fontoj de [[nesala akvo]] kaj de distro por São Paulo. Tamen, pezaj industriaj forĵetaĵoj kaj elŝarĝoj de [[forĵetakvo]] find de la 20-a jarcento okazigis, ke la riveroj nun estas tre [[Akvopoluado|grave poluitaj]]. Oni entreprenis gravan purigprogramon por ambaŭ riveroj.&lt;ref name=&quot;veja.abril.com.br&quot;&gt;[https://veja.abril.com.br/coluna/maquiavel/despoluicao-do-rio-pinheiros-pode-ser-entregue-no-1o-semestre-de-2022/ Depollution of the Pinheiros River can be delivered in the 1st half of 2022]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www1.folha.uol.com.br&quot;&gt;[https://www1.folha.uol.com.br/ambiente/2021/09/rio-tiete-registra-aumento-de-agua-boa-e-diminuicao-em-seu-curso.shtml Tietê River registers an increase in good water and a decrease in the pollution stain]&lt;/ref&gt; Neniu rivero estas navigebla en la sektoro kiu fluas tra la urbo, kvankam akvotransportado ja iĝas pli kaj pli grava en la rivero Tietê malsupre (ĉe la [[Parano|rivero Paranao]]), kaj la rivero estas parto de la baseno de la [[Plata-Rivero]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ayoub |first=Charles |title=São Paulo |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |archive-date=1a de Februaro 2014 |access-date=23a de Majo 2015 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |date=2014-02-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |arkivdato=2014-02-01 }}&lt;/ref&gt;

Ne ekzistas granda natura lago en la regiono, sed la rezervejoj Billings kaj Guarapiranga en la sudaj ĉeurbaj areoj estas uzataj por [[Elektrogenerado|produktado de elektro]], akvostokado kaj distraj aktivecoj, kiel navigado. La origina [[flaŭro]] konsistis ĉefe el [[Ĉiamverdo|ĉiamverdaj]] [[Angiospermoj|florplantoj]]. Abundas [[Enmetitaj specioj|neindiĝenaj specioj]], ĉar la milda klimato kaj la abunda pluvokvanto ebligas la disvastiĝon kaj kultivadon de multaj tropikaj, subtropikaj kaj moderklimataj plantoj, speciale la ĉieaj [[eŭkalipto]]j.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SP article |url=http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714153956/http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |archive-date=14a de Julio 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Pt.scribd.com}}&lt;/ref&gt; La nordo de la municipo enhavas parton de la 7917 ha Ŝtata Parko Cantareira, kreita en 1962, kiu protektas grandan parton de la metropola San-Paŭlia akvodeveno. En 2015, São Paulo suferis gravegan [[sekego]]n, kiu kondukis kelkajn urbojn en la ŝtato startigi porciuman sistemon.&lt;ref name=&quot;nyt2.2015&quot;&gt;{{Cite news |last=Romero |first=Simon |date=[[16-a de februaro]] [[2015]]|title=Taps Start to Run Dry in Brazil's Largest City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |url-status=live |access-date=18a de Februaro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218165412/http://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |archive-date=18a de Februaro 2015}}&lt;/ref&gt;

=== Parkoj kaj biodiverseco ===
[[Dosiero:Contrastes cotidiano (cropped).jpg|eta|maldekstre|240ra|Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) en Itaim Bibi, distrikto en la subprefektejo Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas en &quot;ekotona&quot; areo inter tri [[biomo]]j: nome [[Araŭkariaj humidaj arbaroj|miksaj ombrofilaj arbaroj]], densaj ombrofilaj arbaroj kaj ''[[Cerado|cerrado]]''; tiu lasta havis kelkajn plantospeciojn indiĝenajn de [[pampo]] en la urbo. Estis kelkaj specioj tipaj de ambaŭ biomoj, inter ili menciindas: [[araucaria]], [[Eugenia uniflora|''pitangueiras'']], [[Campomanesia phaea|''cambucís'']], ''Handroanthus'' (''ipês''), [[Campomanesia phaea|''jabuticabeiras'']], kokospalmoj ''Syagrus romanzoffiana'', ''Byrsonima basiloba'' (muricís-do-campo), ktp.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Antes dos portugueses, SP teve floresta tropical, Cerrado e mini-Pantanal|newspaper=BBC News Brasil |url=https://www.bbc.com/portuguese/geral-43148025|publisher=[[BBC]] Brasil|access-date=7a de Januaro 2021|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2010, San-Paŭlo havis 62 municipajn kaj ŝtatajn parkojn,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|titolo=Parques Municipais|alirdato=20a de Marto 2010|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100725191603/http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|arkivdato=2010-07-25}}&lt;/ref&gt; kiel la Ŝtata Parko Cantareira, parto de la Biosfera Rezervejo de San-Paŭlia Verda Zono kaj hejmo de unu el la plej grandaj urbaj [[arbaro]]j de la planedo kun 7 900 ha de etendo,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|titolo=Parque Estadual da Cantareira|alirdato=18a de Septembro 2010|eldoninto=Governo do Estado de São Paulo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914190741/http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|arkivdato=2010-09-14}}&lt;/ref&gt; la Ŝtata Parko Fontes do Ipiranga, la Parko Ibirapuera, la Tietê Ekologia Parko, la Mediprotekta Areo Capivari-Monos, la Ŝtata Parko Serra do Mar, la Ŝtata Parko Villa-Lobos, la Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) kaj la Ŝtata Parko Jaraguá, listigita kiel [[Monda Heredo]] fare de [[Unesko]] en 1994.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6290/|titolo=Parque Nacional Jaragua|alirdato=31a de Julio 2022|eldoninto=[[UNESCO]]|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2009, San-Paŭlo havis 2 300 ha de verda areo, malpli ol 1.5% de la urba areo&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oeco.com.br/preview/37-reportagens/20827-paulistanos-carentes-de-areas-verdes|titolo=Paulistanos carentes de áreas verdes|alirdato=27a de Junio 2009|dato=22a de Januaro 2009|eldoninto=Eco|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; kaj sub la po 12 m² por loĝanto rekomendita de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gazetadopovo.com.br/vida-e-cidadania/futuro-das-cidades/uma-arvore-por-habitante-a-recomendacao-minima-da-oms-para-as-cidades-622ch9afm4rimh3ol1w9j8ikn|titolo=Uma árvore por habitante, a recomendação mínima da OMS para as cidades|alirdato=27a de Aprilo 2018|redaktinto=Gazeta do Povo|dato=23a de Marto 2016|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ 21% de la municipa areo estas kovrita de verdaj areoj, inkludante ekologiajn rezervejojn (datumoj de 2010).&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=Prefeitura de São Paulo|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/upload/meio_ambiente/arquivos/publicacoes_Registro_seminario_areasverdes.pdf|title=3.º Seminário de Áreas Verdes|page=98|date=2010|access-date=28a de Aprilo 2018|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/comunicacao/noticias/?p=122608|titolo=Parque Raul Seixas completa 20 anos, com muita festa|alirdato=28a de Aprilo 2018|dato=8-a de oktobro 2009|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En la municipo eblas observi arbarajn birdojn kiuj kutime aperas printempe, pro la zono de indiĝena arbari kiu ankoraŭ ĉirkaŭas la metropolan regionon. Specioj kiel la [[ruĝventra turdo]], la ornamtraŭpo (''Thraupis ornata''), la [[sulfurpitango]] kaj [[kolibro]]j estas la plej oftaj. Spite la enorma poluado, la ĉefaj riveroj de la urbo, nome Tietê kaj Pinheiros, estas hejmo de kelkaj specioj de naturaj bestoj kiel [[kapibaro]]j, [[akcipitroj]], [[Sudamerika vanelo|vaneloj]], [[ardeo]]j kaj [[lutro]]j. Aliaj specioj troveblaj en la municipo estas la guazubira cervo, [[hurlulo]]j, la [[dukolora tukano]] kaj la Nigra anambeo, ''Cephalopterus ornatus''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|titolo=Atlas Ambiental|alirdato=11a de Oktobro 2014|dato=2002|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926000507/http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|arkivdato=2015-09-26}}&lt;/ref&gt;

=== Mediaj problemoj ===
[[Dosiero:Pollution over São Paulo (Jardins).jpg|eta|maldekstre|240ra|[[Fumnebulo]] super la horizonto de la Ibirapuera areo.]]
[[Aerpoluado]] en la urbo estas intensa,&lt;ref name=Ribeiro&gt;{{cite journal | doi=10.1016/s0277-9536(03)00068-6 | title=Air pollution and children's health in São Paulo (1986–1998) | year=2003 | last1=Ribeiro | first1=Helena | last2=Cardoso | first2=Maria Regina Alves | journal=Social Science &amp; Medicine | volume=57 | issue=11 | pages=2013–2022 | pmid=14512233 |issn = 0277-9536 }}&lt;/ref&gt; ĉefe pro la alta nombro de aŭtoj kiuj cirkulas ĉiutage sur ties stratoj, avenuoj kaj aŭtovojoj. La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) indikis limon de 20 mikrogramoj de partiklaj materio por kuba metro de aero kiel sekura jara averaĝo. En studo plenumita de la MOS inter ĉirkaŭ milo da urboj tra la tuta mondo en 2011, la urbo San-Paŭlo estis rangigita la 268a inter la plej poluataj, kun averaĝa indico de 38 mikrogramoj por kuba metro, indico multe super la limo indikita de la organizaĵo, sed pli malalta ol tiu de aliaj brazilaj urboj, kiel [[Rio de Janeiro]] (64 mikrogramoj por kuba metro).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://veja.abril.com.br/noticia/ciencia/ar-do-rio-de-janeiro-e-mais-poluido-que-o-de-cubatao-e-sao-paulo-afirma-organizacao-mundial-de-saude|titolo=Rio tem ar mais poluído que Cubatão e São Paulo, diz OMS|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=26a de Septembro 2011|eldoninto=Veja Magazine}}&lt;/ref&gt; Studo de 2013 trovis, ke la aerpoluado en la urbo okazigas pli da mortoj ol [[trafikakcidento]]j.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://g1.globo.com/sao-paulo/noticia/2013/09/estudo-aponta-que-poluicao-mata-mais-que-o-transito-em-sao-paulo.html|titolo=Estudo aponta que poluição mata mais que o trânsito em São Paulo|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=24a de Septembro 2013|eldoninto=G1}}&lt;/ref&gt;

Aldone al la [[atmosfera poluado]], la municipo suferas akrajn problemojn pro [[akvopoluado]], ĉefe koncentrita en siaj du ĉefaj riveroj, nome [[rivero Tietê|Tietê]] kaj Pinheiros, kiuj estas tre degraditaj kaj estas kelkaj el la plej poluataj riveroj en la lando.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/impresso,rio-mais-poluido-do-pais-tiete-e-tambem-o-mais-rico-e-populoso-,1077411,0.htm|titolo=Rio mais poluído do País, Tietê é também o mais rico e populoso|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=22a de Septembro 2013|eldoninto=''[[O Estado de S. Paulo]]''}}&lt;/ref&gt; Tamen, ambaŭ trairas procezojn de purigadon, kaj la Tietê Projekto estis kreita en 1992 kaj jam kostis 2.7 mil milionojn da dolaroj.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/portuguese/brasil-42204606|titolo=Por que São Paulo ainda não conseguiu despoluir o rio Tietê?|alirdato=29a de Decembro 2017|aŭtoro=Leticia Mori|dato=4a de Decembro 2017|eldoninto=[[BBC]] Brasil}}&lt;/ref&gt; En 2019, oni kreis La Projekton Novo Rio Pinheiros, dum administrado de Guberniestro João Doria, kies celo estas malpliigi la elŝarĝo de forĵetakvo en la alfluantoj, plibonigi la akvokvaliton kaj revivigi la riverbordojn ĉirkaŭ 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url=https://www.saopaulo.sp.gov.br/spnoticias/desenvolve-sp-investe-r-70-milhoes-em-obra-do-novo-rio-pinheiros/
| trans-title=
| title=Desenvolve SP investe R$ 70 milhões em obra do Novo Rio Pinheiros
| author=
| author2=
| author3=
| last=
| first=
| author-link=
| format=
| series=
| volume=
| issue=
| publisher=
| agency=
| location=
| page=
| pages=
| date=10a de Septembro 2020
| access-date=31a de Oktobro 2021
| language=pt-BR
| doi=
| id=
| quote=
| last2=
| first2=
| last3=
| first3=
| chapter=
| issn=
| isbn=
| type=
| editor-first=
| website=Governo do Estado de São Paulo
}}&lt;/ref&gt;

La problemo de elvilibra akvodisponeblo por la urbo - kaj por la metropolo, ĝenerale - estas ankaŭ priokupigan aferon: San-Paŭlo havas malmultajn akvofontojn ene de sia propra perimetro, kaj devas serĉi ĝin en foraj hidrografiaj basenoj. La problemo de akvopoluado estas pliakrigita ankaŭ pro la neregula okupado de akvobasenaj areoj, okazigita de urba etendo, kondukita de la malfacilo aliri al tero kaj al loĝado en la centraj areoj por la neriĉa loĝantaro&lt;ref&gt;Whately, Marussia; Blauth, Fernanda; Weiss, Bruno; &quot;Haverá água para todos?&quot; en ''Le Monde Diplomatique Brasil'', edição de janeiro de 2008; São Paulo: Instituto Pólis&lt;/ref&gt; kaj asocia kun terena [[spekulado]] kaj malriĉigo de novaj subdividoj. Krome estas ankaŭ trotaksado de individua transporto super publika transporto – kio rezultas en la nuntempa indico de po pli ol unu vehiklo por du loĝantoj kaj en la gravigo de problemoj de media poluado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://noticias.terra.com.br/brasil/interna/0,,OI1928696-EI306,00.html|titolo=Carros de R$ 6 mil antecipariam apagão no trânsito|alirdato=10a de Septembro 2011|dato=22a de Septembro 2007|eldoninto=Notícias Terra}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Oscar_Pereira_da_Silva_-_Fundação_de_São_Paulo,_1909.jpg|maldekstre|eta|251x251px|''Fondo de San-Paŭlo'' (1909), oleo surtola de Oscar Pereira da Silva. La jezuito [[Manuel da Nóbrega]] (centre) diras meson, dum Manuel de Paiva kaj José de Anchieta estas fone benante indiĝenojn. Kolekto de la Muzeo de Ipiranga.]]
La urbo fondatis la [[25-a de januaro|25-an de Januaro]] [[1554]] fare de la [[jezuito|jezuitaj]] [[misio|misiistoj]] [[José de Anchieta]] kaj [[Manuel de Nóbrega]], kiuj starigis misiejon - ''Colégio de São Paulo de Piratininga'' - por konverti la [[Tupioj|tupi]]-[[Gvaranioj (popolo)|gvaraniajn]] [[indianoj]]n.

San-Paŭlo oficiale urbiĝis en [[1711]]. Ĝi ege kreskis dum la kafa periodo, komence en la malfrua [[19-a jarcento]], ĉefe pro ĝia avantaĝa situo apud la porto de [[Santos]], tra kiu la plej multaj [[eksportado|eksportaĵoj]] de la lando sendiĝis.

Post [[1881]], ondoj da enmigrintoj el [[Italio]], [[Japanio]] kaj aliaj landoj alvenis en San-Paŭlo, komence por labori ĉe la grandegaj kafoplantejoj. La [[Semajno de Moderna Arto]] okazis en San-Paŭlo, inter la 11-a kaj la 18-a de februaro de 1922, en la Urba Teatro. Ĝi estis grava evento de la starto de la brazila [[Modernismo]].

En la [[20-a jarcento]], samtempe kun la industria evoluo de la lando, multaj el ili translokiĝis al la ĉefurbo, kiu ankaŭ allogis novajn arojn de enmigrintoj, inkluzive de [[Libano|libananoj]], [[Armenio|armenoj]], [[Grekio|grekoj]], [[judoj]], [[Ĉinio|ĉinoj]] kaj [[Koreio|koreoj]].

== Vidindaĵoj ==
* [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]]
* [[Katedralo de San-Paŭlo]]
* [[Pinakoteko de Ŝtato San-Paŭlo]]

== Kulturo kaj socio ==
La [[Karnavalo en San-Paŭlo]] ([[portugala lingvo|portugale]]: ''carnaval de São Paulo'') estas unu el la grandaj eventoj de la [[karnavalo]] en [[Brazilo]]. Simile al la [[karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] oni ankaŭ okazigas konkurson de la [[sambolernejo]]j, kiu lokas en la ''Sambódromo do Anhembi'' la antaŭkarnavalajn vendredon kaj sabaton.

== Ekonomio ==
[[Dosiero:São Paulo Marginal Pinheiros.png|eta|maldekstre|230ra|Entreprenistejo ''Centro Empresarial Nações Unidas'' en Marginal Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas la [[Industrio|industria]] kaj [[Financo|financa]] centro de la lando. Multaj [[firmao]]j naciaj kaj mult-naciaj, inkluzivante la plej grandajn privatajn bankojn, havas siajn ĉefejojn en la urbo aŭ ĝia ĉirkaŭaĵo. San-Paŭlo estas la urbo kun la plej granda nombro de germanaj firmaoj ekster [[Germanio]]. Ĝia [[borso]] nomiĝas ''Bovespa'', kaj ĝia financa kvartalo estas en ''Avenida Paulista''.

Samkiel aliaj urbegoj en evoluantaj landoj ankaŭ San-Paŭlo ĉirkaŭiĝas per [[favelo]]j kaj havas altan krimoftecon.

== Servoj ==
* [[Lernejo de Artoj, Sciencoj kaj Humanecoj de la Universitato de San-Paŭlo]]
* [[Presbiteriana Universitato Mackenzie]]
* [[Universitato de San-Paŭlo]]

== Konataj lokuloj ==
* [[Marquinhos]] aŭ plennome ''Marcos Aoás Corrêa'' (n. 1994), futbalisto
* [[Gabriel Jesus]] aŭ je plena nomo ''Gabriel Fernando de Jesus'' (n. 1997), futbalisto
* [[Lajos Boglár]], hungara [[etnologo]]
* [[Alexandre Levy]], komponisto, pianisto kaj [[orkestrestro]]
* [[Felipe Massa]], sportisto
* [[Marcelo Rubens Paiva]] verkisto kaj ĵurnalisto
* [[André Pinto]], futbalisto
* [[Toquinho]], kantisto kaj komponisto
* [[Dudu Tucci]], muzikisto

=== Mortintoj ===
* hungara [[aktoro]] [[László Szilassy]]
* hungara [[ekonomo]] [[László Jankovics]]
* [[Ferenc Fekete (kameraisto)]]
* hungara [[monaĥo]] [[Román Rezek]]
{{larĝa dosiero|PANORÂMICA - VISTA CONCEIÇÃO PARA O LADO SUDESTE - panoramio.jpg|1200ra|{{centre|Panorama vido de la urbo}}}}
{{-}}

== Esperanto en San-Paŭlo ==
En [[1909]] okazis en San-Paŭlo la 2-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]].

En 1933 fondiĝis la ''Centro Esperantista de São Paulo'', per iniciato interalie de [[Egon Schaden]].

[[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo|Esperanto Klubo Zamenhof]] estis fondita la 25-an de Januaro [[1949]], en São Miguel Paulista, kaj daŭrigas en senĉesa aktiveco ĝis nuntempe. Ĝi posedas propran [[sidejo]]n kaj estas agnoskita de la subŝtata registaro kiel komunutila ekde [[1955]]. Okaze de la ora (50-jara) jubileo estis eldonita memoriga revuo pri la historio de la [[klubo]]. La [[pioniro]] de la movado ĉi tie estas [[Osvaldo Pires de Holanda]], kiu sukcesis arigi grupon da amikoj kaj kune kun ili estis elektita la jena unua estraro: prezidanto Osvaldo Pires de Holanda; vicprezidanto prof-o Isaac Carlos dos Santos Camargo; ĝenerala sekretario Pedro Radosavlhevitch; 1-a sekretario Vital Paula Dias; 2-a sekretario Darmy Mendonça; 1-a kasisto Januário Pricolo; 2-a kasisto Omar Coutinho Silva; propaganda direktoro Julião Garcia. &lt;!--[[Isaac Carlos dos Santos Camargo]]; ĝenerala sekretario [[Pedro Radosavlhevitch]]; 1-a sekretario [[Vital Paula Dias]]; 2-a sekretario [[Darmy Mendonça]]; 1-a kasisto [[Januário Pricolo]]; 2-a kasisto [[Omar Coutinho Silva]]; propaganda direktoro [[Julião Garcia]].
--&gt;

Dum la unuaj dudek jaroj elstariĝas la dediĉa laboro de Darmy Mendonça, Oscar Moreira Barros&lt;!--[[Darmy Mendonça]], [[Oscar Moreira Barros]]--&gt;, [[José Martins Coelho]], [[Osvaldo Pires de Holanda]] kaj Maria Margarida Barros&lt;!--[[Maria Margarida Barros]]--&gt;. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Maria Margarida Barros. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Hérito da Silva Almeida, Antonio Cardoso de Sena, Joel Afonso Francisco kaj José Roberto Tenório da Silva.&lt;!--[[Hérito da Silva Almeida]], [[Antonio Cardoso de Sena]], [[Joel Afonso Francisco]] kaj [[José Roberto Tenório da Silva]].--&gt;

''Interfrata Esperanto-Klubo'' en [[1953]] estis fondita la 28-an de februaro, ĉe la strato Santo Amaro, 362, kies unua estraro estis: prezidanto [[Arnaldo Vianna (esperantisto)|Arnaldo Vianna]]; vicprezidanto [[Horacio Pereira dos Santos]]; 1-a sekretario Brumel A. Monteiro; 2-a sekretario f-ino Margherita Vernacchia; 1-a kasisto Mario Ghirello; 2-a kasisto Oscar Camanho; 1-a bibliotekisto Otacílio A. Teixeira; propaganda direktoro Euclides Vitor; direktoroj pri arto f-inoj Claudia Tecchio kaj Carmen Blat. Konsilantoj: Carlos Poledna, Humberto Tedesco kaj Luís Izzo.

Ankoraŭ en 1953, ĉirkaŭ kvindek lernantoj eklernis [[Esperanto]]n ĉe la Kolegio Ateneo “Rui Barbosa”, grava eduka institucio de la [[kvartalo]] ''Penha'' en la [[ĉefurbo]] [[São Paulo]]. Gvidis la kurson s-ro Vinicius Braga Sale. En la sama kolegio estis fondita ''Interamika Esperanta Klubo'' la 31-an de januaro [[1954]], kies unua estraro estis: prezidanto Vinicius Braga Sales; vicprezidanto prof-o Gladys Del Buono Trama; sekretario Sergio Zacchia; kasisto Carlos Bevilacqua. Bedaŭrinde la grupo mallonge vivis.

''Esperanta Grupo Adolfo Bezerra de Menezes'' (EGABEM) estis fondita la 1-an de Majo [[1982]], tuj post Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson en la spiritisma centro “''Adolfo Bezerra de Menezes''”. Li sukcesis entuziasmigi la lernantojn al kiuj li proponis la fondiĝon de la [[Esperanto-grupo]], ideo bone akceptata de ĉiuj kaj kun la apogo de Luís Alberto Buceroni kaj F-ino Maria Ferreira Xavier la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto Domingos José dos Santos; vicprezidanto Joel Moreira Augusto; sekretario Antenor da Silva Filho; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto José Zacarias Filho.&lt;!--[[Luís Alberto Buceroni]] kaj F-ino [[Maria Ferreira Xavier]] la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto [[Domingos José dos Santos]]; vicprezidanto [[Joel Moreira Augusto]]; sekretario [[Antenor da Silva Filho]]; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto [[José Zacarias Filho]]--&gt;. La grupo daŭrigas la aktivecon ĝis hodiaŭ.

En la klubaj kronikoj elstariĝis la jenaj grupanoj: Domingos José dos Santos, Joel Moreira Augusto, Gentil de Lima, José Carlos Marcondes Arantes, Odamir Feitosa de Sá Filho, Arnaldo Alves de Oliveira, Eduardo Magera kaj Neide Freitas.

Invitita de Arnaldo Alves de Oliveira, Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson ĉe spiritisma centro, dum unu jaro, en la kvartalo Santana. Osvaldo sugestis al la lernantoj la fondiĝon de Esperanto-grupo, la ideo estis bone akceptita de la plejmulto kaj tiamaniere, la 7-an de septembro 1993 okazis la fondiĝo de Esperanto-Grupo Verda Lumo ĉe la sidejo de “Unuiĝintaj Spiritismaj Societoj”, strato Gabriel Piza, 443, de kie ĝi translokiĝis al strato Alfredo Pujol, 77, sidejo de la Spiritisma Centro Manoel Bento. La unua estraro estis: prezidanto Luiz Henrique Rodrigues de Araújo; vicprezidanto Marcelo Ferreira Diniz; sekretario f-ino Márcia Regina Palmeira; kasisto José Eugênio de Lima; bibliotekisto Etevaldo de Souza Pereira. Pirituba Esperanto-Grupo fondiĝis la 15-an de novembro 1995 ĉe la sidejo de la Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo, strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo Pirituba. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

''Pirituba Esperanto-Grupo'' fondiĝis la 15-an de novembro [[1995]] ĉe la sidejo de la ''Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo'', strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo ''Pirituba''. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
* En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el vikipedia artikolo [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A3o+Paulo&amp;oldid=1139412671 São Paulo angle].

== Literaturo ==
* Lawrence, Rachel (January 2010). Alyse Dar, ed. Brazil (Seventh ed.). Apa Publications GmbH &amp; Co. / Discovery Channel. pp.&amp;nbsp;183–204.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Perus]]
* [[Plej grandaj urboj]] (laŭ loĝantaro)
* [[Metroo en San-Paŭlo]]
* [[Metropola Koridoro São Mateus-Jabaquara]]
* [[Trolebusa transporto en San-Paŭlo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.prefeitura.sp.gov.br San-Paŭlia Urba Koridora Retejo]
* {{pt}} [http://www.brazilpostcard.com.br Malnovaj Poŝtkartoj de Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070809054802/http://www.brazilpostcard.com.br/ |date=2007-08-09 }}
* {{pt}} [http://www.digitalsaopaulo.com Digital San-Paŭlio - Fotoj de San-Paŭlio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161003234905/http://digitalsaopaulo.com/ |date=2016-10-03 }}
* {{pt}} [http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp San-Paŭlia Oficiala Turisma Situo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070819080328/http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp |date=2007-08-19 }}

{{Granda dosiero|Panorama de SP.jpg|1200ra|{{centre|Panorama vido de la urbocentro}}}}
{{Ĉefurboj de Brazilo}}
{{Metropoloj}}

* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=São Paulo|revizio=1139412671}}
{{Havenda artikolo|San-Paŭlo (urbo)}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:San-Paŭlo (urbo)| ]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlo]]
[[Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo]]
[[Kategorio:Milionurboj]]</text>
      <sha1>do62dxewz7hoa654k4w9fw5299s08hp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365201</id>
      <parentid>9365200</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:25:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365201</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32419" sha1="r5oyw8nqgtjtsz0sxgj6qpwz2fp01jc" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=urbo|subŝtato|San-Paŭlo}}
{{Informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
{{Pluraj bildoj
 | pozicio     = centre
 | direkto     = vertikala
 | larĝeco = 300
 | dosiero1 = Montagem SP.png
 | dosiero2 = Nordeste São Paulo Montagem.jpg
 | dosiero3 = Montagem São Paulo.jpg
 | dosiero4 = Montagem Sampa.jpg
 | dosiero5 = Higienópolis Arqui.jpg
 | piedlinio = Fotomuntaĵo
}}
| bildo-larĝeco = 300px
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}}
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Metropolitana de São Paulo]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[São Paulo (mikroregiono)|São Paulo]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}}
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR-SP &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo
| situo sur mapo2 = San-Paŭlo (urbo)
| Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
| tipo2 = reliefo
| zomo = 8
| estro =  {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} &lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
| sen banderolo = jes
}}
'''San-Paŭlo''' aŭ '''Sanpaŭlo''' ({{lang-pt|São Paulo}}, laŭvorte ''Sankta Paŭlo''), ordinarlingve konata kiel &quot;''{{lang|pt|Selva de Pedra}}''&quot; (ŝtona ĝangalo) kaj &quot;''{{lang|pt|Terra da Garoa}}''&quot; (pluveta tero), estas la ĉefurbo de la subŝtato [[San-Paŭlo (subŝtato)|San-Paŭlo]] en la sudoriento de [[Brazilo]], proksime de la [[Atlantiko|atlantika]] marbordo. Ĝi estas la plej grava ekonomia centro kaj [[Municipoj de Brazilo|plej granda urbo]] kaj de Brazilo kaj de la suda duonsfero entute kaj same de la tuta [[Ameriko]]; ĉirkaŭ 19 milionoj da homoj vivas en kaj ĉirkaŭ San-Paŭlo. En la mondo estas [[Listo de milionurboj|la sesa plej granda urbo]]. Pri la metropolo la urbo estas akso de la metropola areo de San-Paŭlo, rangita kiel plej loĝata areo en Brazilo, la [[Grandaj urboj de Ameriko|dua plej loĝata en Ameriko]] kaj [[Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro|la sepa plej granda en la mondo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/economia,rmsp-supera-20-milhoes-de-habitantes-calcula-seade,503095,0.html|titolo=RMSP supera 20 milhões de habitantes, calcula Seade – economia – geral – Estadão|alirdato=2012-12-01|eldoninto=[[Estadao.com.br]]}}&lt;/ref&gt;

La nomo de la urbo estas honoro al [[Paŭlo de Tarso|Sankta Paŭlo]].

== Superrigardo ==
Nuntempe oni taksas San-Paŭlon la sepa plej granda urbego de la mondo. Male al la pli fama [[Rio-de-Ĵanejro]], San-Paŭlo kutime ne estas vidata kiel turismejo. Ĝiaj vidindaĵoj ofte kaŝiĝas malantaŭ la urba ĥaoso.

Multaj grupoj de [[enmigrinto]]j de ĉie en la mondo formis la urbon kaj donis al la unuopaj [[kvartalo]]j iliajn karakterecojn. Ĉi tial iuj komparas San-Paŭlon laŭ ĝia multkultureco al [[Nov-Jorko]]. Estas gravaj influoj [[Italio|italaj]], [[Japanio|japanaj]], [[Libano|libanaj]] kaj [[Portugalio|portugalaj]]. San-Paŭlo konatas pro sia multfaceta nokta vivo kaj la diversega [[gastronomio]], kiu etendiĝas de [[Ĉina kuirarto|ĉina]] al [[Franca kuirarto|franca]] kuirarto, de rapidmanĝejoj al kvinstelaj restoracioj.

En San-Paŭlo troviĝas la plej granda [[universitato]] de [[Latinameriko]], [[Universitato de San-Paŭlo]], kaj grava muzeo pri [[arto]] [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]] (MASP).

Ene de Brazilo, San-Paŭlo estas vidata kiel ĉefa urbo laŭ [[koncerto]]j, [[teatro]]j, modo-prezentadoj, internaciaj sportokazaĵoj, konferencoj kaj [[foiro]]j; multaj eventoj unue aŭ nur okazas tie.

La noktvivo de San-Paŭlo famegas kaj inkluzivas milojn da [[drinkejo]]j kaj [[diskoteko]]j por vasta diverseco de [[muzik]]-gusto.

== Geografio ==
[[Dosiero:17-08-2008_003Pico_do_Jaraguá_in_São_Paulo(By_Felipe_Mostarda).JPG|eta|maldekstre|Jaraguá estas la plej alta montopinto en la urbo, kun 1 135 m.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pico do Jaraguá Mountain Official Website |url=http://www.picodojaragua.com.br/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406153234/http://www.picodojaragua.com.br/ |archive-date=6a de Aprilo 2010 |access-date=17a de Aprilo 2010 |publisher=Picodojaragua.com.br }}&lt;/ref&gt;]]
[[Dosiero:Mapa de São Paulo (2).png|eta|maldekstre|Urba mapo]]
São Paulo estas la ĉefurbo de la plej loĝata subŝtato en Brazilo, nome [[San-Paŭlo|São Paulo]], je [[latitudo]] &lt;nowiki&gt;23°33'01''&lt;/nowiki&gt; sude kaj [[longitudo]] &lt;nowiki&gt;46°38'02''&lt;/nowiki&gt; okcidente. La totala areo de la municipo estas 1,521.11&amp;nbsp;km², laŭ la [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGE), estante la naŭ plej granda en la ŝtato laŭ kategorioj de teritoria etendo.&lt;ref name=&quot;IBGE_SãoPaulo&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/sp/sao-paulo.html|titolo=São Paulo|alirdato=1a de Septembro 2021|aŭtoro=[[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGS)}}&lt;/ref&gt; El la tuta areo de la municipo, 949,611&amp;nbsp;km² estas urbaj areoj (2015), nome la plej granda urba areo en la lando.&lt;ref name=&quot;EMBRAPA-2015&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode%3Aareas_urbanas_br_15|titolo=Áreas Urbanas no Brasil em 2015|alirdato=27a de Julio 2020|eldoninto=[[Embrapa|Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária]] (EMBRAPA)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200118082708/http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode:areas_urbanas_br_15|arkivdato=2020-01-18}}&lt;/ref&gt;

La urbo estas sur [[altebenaĵo]] ĉe [[Serra do Mar]] (portugala esprimo por &quot;Marmontaro&quot; aŭ &quot;Marborda Montaro&quot;), siavice komponanto de vasta regiono konata kiel [[Brazila Altebenaĵo]], kun averaĝa alteco de ĉirkaŭ 799 m super [[marnivelo]], kvankam je distanco de nur ĉirkaŭ 70&amp;nbsp;km el la [[Atlantika Oceano]]. Tiu distanco estas kovrita de du aŭtovojoj, nome Rodovia Anchieta kaj Rodovia dos Imigrantes, kiuj trairas la montaron, konduke al la [[havenurbo]] [[Santos]] kaj al la strandejo [[Guarujá]]. Monteteca tereno hegemonias ene de la urbigitaj areoj de São Paulo escepte ĉe ĝia norda areo, kie la montaro Serra da Cantareira atingas pli altan altitudon kaj rimarkindan restaĵon de la [[Atlantikaj arbaroj|Atlantika Pluvarbaro]]. La regiono estas sisme stabila kaj neniam oni registris gravan [[tertremo|sisman aktivecon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About SP |url=http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318074026/http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |archive-date=18a de Marto 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Famousdestination.com }}&lt;/ref&gt;

[[San-Paŭla Metropolo]], '''Metropola Regiono San-Paŭlo''' aŭ '''Granda San-Paŭlo''' (portugale ''Região Metropolitana de São Paulo'' ''aŭ Grande São Paulo'') estas urbanizata aglomeraĵo (metropolo) kiu troviĝas en la brazila subŝtato San-Paŭlo kaj ĉirkaŭas kaj inkluzivas la urbon San-Paŭlo. 

=== Hidrografio ===
[[Dosiero:Marginal tietê.jpg|eta|maldekstre|270ra|[[Rivero Tietê]] kaj ''Marginal Tietê''.]]
La [[Rivero Tietê]] kaj ties [[alfluanto]], nome Pinheiros, estis iam gravaj fontoj de [[nesala akvo]] kaj de distro por São Paulo. Tamen, pezaj industriaj forĵetaĵoj kaj elŝarĝoj de [[forĵetakvo]] find de la 20-a jarcento okazigis, ke la riveroj nun estas tre [[Akvopoluado|grave poluitaj]]. Oni entreprenis gravan purigprogramon por ambaŭ riveroj.&lt;ref name=&quot;veja.abril.com.br&quot;&gt;[https://veja.abril.com.br/coluna/maquiavel/despoluicao-do-rio-pinheiros-pode-ser-entregue-no-1o-semestre-de-2022/ Depollution of the Pinheiros River can be delivered in the 1st half of 2022]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www1.folha.uol.com.br&quot;&gt;[https://www1.folha.uol.com.br/ambiente/2021/09/rio-tiete-registra-aumento-de-agua-boa-e-diminuicao-em-seu-curso.shtml Tietê River registers an increase in good water and a decrease in the pollution stain]&lt;/ref&gt; Neniu rivero estas navigebla en la sektoro kiu fluas tra la urbo, kvankam akvotransportado ja iĝas pli kaj pli grava en la rivero Tietê malsupre (ĉe la [[Parano|rivero Paranao]]), kaj la rivero estas parto de la baseno de la [[Plata-Rivero]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ayoub |first=Charles |title=São Paulo |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |archive-date=1a de Februaro 2014 |access-date=23a de Majo 2015 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |date=2014-02-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |arkivdato=2014-02-01 }}&lt;/ref&gt;

Ne ekzistas granda natura lago en la regiono, sed la rezervejoj Billings kaj Guarapiranga en la sudaj ĉeurbaj areoj estas uzataj por [[Elektrogenerado|produktado de elektro]], akvostokado kaj distraj aktivecoj, kiel navigado. La origina [[flaŭro]] konsistis ĉefe el [[Ĉiamverdo|ĉiamverdaj]] [[Angiospermoj|florplantoj]]. Abundas [[Enmetitaj specioj|neindiĝenaj specioj]], ĉar la milda klimato kaj la abunda pluvokvanto ebligas la disvastiĝon kaj kultivadon de multaj tropikaj, subtropikaj kaj moderklimataj plantoj, speciale la ĉieaj [[eŭkalipto]]j.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SP article |url=http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714153956/http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |archive-date=14a de Julio 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Pt.scribd.com}}&lt;/ref&gt; La nordo de la municipo enhavas parton de la 7917 ha Ŝtata Parko Cantareira, kreita en 1962, kiu protektas grandan parton de la metropola San-Paŭlia akvodeveno. En 2015, São Paulo suferis gravegan [[sekego]]n, kiu kondukis kelkajn urbojn en la ŝtato startigi porciuman sistemon.&lt;ref name=&quot;nyt2.2015&quot;&gt;{{Cite news |last=Romero |first=Simon |date=[[16-a de februaro]] [[2015]]|title=Taps Start to Run Dry in Brazil's Largest City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |url-status=live |access-date=18a de Februaro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218165412/http://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |archive-date=18a de Februaro 2015}}&lt;/ref&gt;

=== Parkoj kaj biodiverseco ===
[[Dosiero:Contrastes cotidiano (cropped).jpg|eta|maldekstre|240ra|Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) en Itaim Bibi, distrikto en la subprefektejo Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas en &quot;ekotona&quot; areo inter tri [[biomo]]j: nome [[Araŭkariaj humidaj arbaroj|miksaj ombrofilaj arbaroj]], densaj ombrofilaj arbaroj kaj ''[[Cerado|cerrado]]''; tiu lasta havis kelkajn plantospeciojn indiĝenajn de [[pampo]] en la urbo. Estis kelkaj specioj tipaj de ambaŭ biomoj, inter ili menciindas: [[araucaria]], [[Eugenia uniflora|''pitangueiras'']], [[Campomanesia phaea|''cambucís'']], ''Handroanthus'' (''ipês''), [[Campomanesia phaea|''jabuticabeiras'']], kokospalmoj ''Syagrus romanzoffiana'', ''Byrsonima basiloba'' (muricís-do-campo), ktp.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Antes dos portugueses, SP teve floresta tropical, Cerrado e mini-Pantanal|newspaper=BBC News Brasil |url=https://www.bbc.com/portuguese/geral-43148025|publisher=[[BBC]] Brasil|access-date=7a de Januaro 2021|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2010, San-Paŭlo havis 62 municipajn kaj ŝtatajn parkojn,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|titolo=Parques Municipais|alirdato=20a de Marto 2010|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100725191603/http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|arkivdato=2010-07-25}}&lt;/ref&gt; kiel la Ŝtata Parko Cantareira, parto de la Biosfera Rezervejo de San-Paŭlia Verda Zono kaj hejmo de unu el la plej grandaj urbaj [[arbaro]]j de la planedo kun 7 900 ha de etendo,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|titolo=Parque Estadual da Cantareira|alirdato=18a de Septembro 2010|eldoninto=Governo do Estado de São Paulo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914190741/http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|arkivdato=2010-09-14}}&lt;/ref&gt; la Ŝtata Parko Fontes do Ipiranga, la Parko Ibirapuera, la Tietê Ekologia Parko, la Mediprotekta Areo Capivari-Monos, la Ŝtata Parko Serra do Mar, la Ŝtata Parko Villa-Lobos, la Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) kaj la Ŝtata Parko Jaraguá, listigita kiel [[Monda Heredo]] fare de [[Unesko]] en 1994.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6290/|titolo=Parque Nacional Jaragua|alirdato=31a de Julio 2022|eldoninto=[[UNESCO]]|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2009, San-Paŭlo havis 2 300 ha de verda areo, malpli ol 1.5% de la urba areo&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oeco.com.br/preview/37-reportagens/20827-paulistanos-carentes-de-areas-verdes|titolo=Paulistanos carentes de áreas verdes|alirdato=27a de Junio 2009|dato=22a de Januaro 2009|eldoninto=Eco|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; kaj sub la po 12 m² por loĝanto rekomendita de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gazetadopovo.com.br/vida-e-cidadania/futuro-das-cidades/uma-arvore-por-habitante-a-recomendacao-minima-da-oms-para-as-cidades-622ch9afm4rimh3ol1w9j8ikn|titolo=Uma árvore por habitante, a recomendação mínima da OMS para as cidades|alirdato=27a de Aprilo 2018|redaktinto=Gazeta do Povo|dato=23a de Marto 2016|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ 21% de la municipa areo estas kovrita de verdaj areoj, inkludante ekologiajn rezervejojn (datumoj de 2010).&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=Prefeitura de São Paulo|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/upload/meio_ambiente/arquivos/publicacoes_Registro_seminario_areasverdes.pdf|title=3.º Seminário de Áreas Verdes|page=98|date=2010|access-date=28a de Aprilo 2018|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/comunicacao/noticias/?p=122608|titolo=Parque Raul Seixas completa 20 anos, com muita festa|alirdato=28a de Aprilo 2018|dato=8-a de oktobro 2009|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En la municipo eblas observi arbarajn birdojn kiuj kutime aperas printempe, pro la zono de indiĝena arbari kiu ankoraŭ ĉirkaŭas la metropolan regionon. Specioj kiel la [[ruĝventra turdo]], la ornamtraŭpo (''Thraupis ornata''), la [[sulfurpitango]] kaj [[kolibro]]j estas la plej oftaj. Spite la enorma poluado, la ĉefaj riveroj de la urbo, nome Tietê kaj Pinheiros, estas hejmo de kelkaj specioj de naturaj bestoj kiel [[kapibaro]]j, [[akcipitroj]], [[Sudamerika vanelo|vaneloj]], [[ardeo]]j kaj [[lutro]]j. Aliaj specioj troveblaj en la municipo estas la guazubira cervo, [[hurlulo]]j, la [[dukolora tukano]] kaj la Nigra anambeo, ''Cephalopterus ornatus''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|titolo=Atlas Ambiental|alirdato=11a de Oktobro 2014|dato=2002|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926000507/http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|arkivdato=2015-09-26}}&lt;/ref&gt;

=== Mediaj problemoj ===
[[Dosiero:Pollution over São Paulo (Jardins).jpg|eta|maldekstre|240ra|[[Fumnebulo]] super la horizonto de la Ibirapuera areo.]]
[[Aerpoluado]] en la urbo estas intensa,&lt;ref name=Ribeiro&gt;{{cite journal | doi=10.1016/s0277-9536(03)00068-6 | title=Air pollution and children's health in São Paulo (1986–1998) | year=2003 | last1=Ribeiro | first1=Helena | last2=Cardoso | first2=Maria Regina Alves | journal=Social Science &amp; Medicine | volume=57 | issue=11 | pages=2013–2022 | pmid=14512233 |issn = 0277-9536 }}&lt;/ref&gt; ĉefe pro la alta nombro de aŭtoj kiuj cirkulas ĉiutage sur ties stratoj, avenuoj kaj aŭtovojoj. La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) indikis limon de 20 mikrogramoj de partiklaj materio por kuba metro de aero kiel sekura jara averaĝo. En studo plenumita de la MOS inter ĉirkaŭ milo da urboj tra la tuta mondo en 2011, la urbo San-Paŭlo estis rangigita la 268a inter la plej poluataj, kun averaĝa indico de 38 mikrogramoj por kuba metro, indico multe super la limo indikita de la organizaĵo, sed pli malalta ol tiu de aliaj brazilaj urboj, kiel [[Rio de Janeiro]] (64 mikrogramoj por kuba metro).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://veja.abril.com.br/noticia/ciencia/ar-do-rio-de-janeiro-e-mais-poluido-que-o-de-cubatao-e-sao-paulo-afirma-organizacao-mundial-de-saude|titolo=Rio tem ar mais poluído que Cubatão e São Paulo, diz OMS|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=26a de Septembro 2011|eldoninto=Veja Magazine}}&lt;/ref&gt; Studo de 2013 trovis, ke la aerpoluado en la urbo okazigas pli da mortoj ol [[trafikakcidento]]j.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://g1.globo.com/sao-paulo/noticia/2013/09/estudo-aponta-que-poluicao-mata-mais-que-o-transito-em-sao-paulo.html|titolo=Estudo aponta que poluição mata mais que o trânsito em São Paulo|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=24a de Septembro 2013|eldoninto=G1}}&lt;/ref&gt;

Aldone al la [[atmosfera poluado]], la municipo suferas akrajn problemojn pro [[akvopoluado]], ĉefe koncentrita en siaj du ĉefaj riveroj, nome [[rivero Tietê|Tietê]] kaj Pinheiros, kiuj estas tre degraditaj kaj estas kelkaj el la plej poluataj riveroj en la lando.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/impresso,rio-mais-poluido-do-pais-tiete-e-tambem-o-mais-rico-e-populoso-,1077411,0.htm|titolo=Rio mais poluído do País, Tietê é também o mais rico e populoso|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=22a de Septembro 2013|eldoninto=''[[O Estado de S. Paulo]]''}}&lt;/ref&gt; Tamen, ambaŭ trairas procezojn de purigadon, kaj la Tietê Projekto estis kreita en 1992 kaj jam kostis 2.7 mil milionojn da dolaroj.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/portuguese/brasil-42204606|titolo=Por que São Paulo ainda não conseguiu despoluir o rio Tietê?|alirdato=29a de Decembro 2017|aŭtoro=Leticia Mori|dato=4a de Decembro 2017|eldoninto=[[BBC]] Brasil}}&lt;/ref&gt; En 2019, oni kreis La Projekton Novo Rio Pinheiros, dum administrado de Guberniestro João Doria, kies celo estas malpliigi la elŝarĝo de forĵetakvo en la alfluantoj, plibonigi la akvokvaliton kaj revivigi la riverbordojn ĉirkaŭ 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url=https://www.saopaulo.sp.gov.br/spnoticias/desenvolve-sp-investe-r-70-milhoes-em-obra-do-novo-rio-pinheiros/
| trans-title=
| title=Desenvolve SP investe R$ 70 milhões em obra do Novo Rio Pinheiros
| author=
| author2=
| author3=
| last=
| first=
| author-link=
| format=
| series=
| volume=
| issue=
| publisher=
| agency=
| location=
| page=
| pages=
| date=10a de Septembro 2020
| access-date=31a de Oktobro 2021
| language=pt-BR
| doi=
| id=
| quote=
| last2=
| first2=
| last3=
| first3=
| chapter=
| issn=
| isbn=
| type=
| editor-first=
| website=Governo do Estado de São Paulo
}}&lt;/ref&gt;

La problemo de elvilibra akvodisponeblo por la urbo - kaj por la metropolo, ĝenerale - estas ankaŭ priokupigan aferon: San-Paŭlo havas malmultajn akvofontojn ene de sia propra perimetro, kaj devas serĉi ĝin en foraj hidrografiaj basenoj. La problemo de akvopoluado estas pliakrigita ankaŭ pro la neregula okupado de akvobasenaj areoj, okazigita de urba etendo, kondukita de la malfacilo aliri al tero kaj al loĝado en la centraj areoj por la neriĉa loĝantaro&lt;ref&gt;Whately, Marussia; Blauth, Fernanda; Weiss, Bruno; &quot;Haverá água para todos?&quot; en ''Le Monde Diplomatique Brasil'', edição de janeiro de 2008; São Paulo: Instituto Pólis&lt;/ref&gt; kaj asocia kun terena [[spekulado]] kaj malriĉigo de novaj subdividoj. Krome estas ankaŭ trotaksado de individua transporto super publika transporto – kio rezultas en la nuntempa indico de po pli ol unu vehiklo por du loĝantoj kaj en la gravigo de problemoj de media poluado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://noticias.terra.com.br/brasil/interna/0,,OI1928696-EI306,00.html|titolo=Carros de R$ 6 mil antecipariam apagão no trânsito|alirdato=10a de Septembro 2011|dato=22a de Septembro 2007|eldoninto=Notícias Terra}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Oscar_Pereira_da_Silva_-_Fundação_de_São_Paulo,_1909.jpg|maldekstre|eta|251x251px|''Fondo de San-Paŭlo'' (1909), oleo surtola de Oscar Pereira da Silva. La jezuito [[Manuel da Nóbrega]] (centre) diras meson, dum Manuel de Paiva kaj José de Anchieta estas fone benante indiĝenojn. Kolekto de la Muzeo de Ipiranga.]]
La urbo fondatis la [[25-a de januaro|25-an de Januaro]] [[1554]] fare de la [[jezuito|jezuitaj]] [[misio|misiistoj]] [[José de Anchieta]] kaj [[Manuel de Nóbrega]], kiuj starigis misiejon - ''Colégio de São Paulo de Piratininga'' - por konverti la [[Tupioj|tupi]]-[[Gvaranioj (popolo)|gvaraniajn]] [[indianoj]]n.

San-Paŭlo oficiale urbiĝis en [[1711]]. Ĝi ege kreskis dum la kafa periodo, komence en la malfrua [[19-a jarcento]], ĉefe pro ĝia avantaĝa situo apud la porto de [[Santos]], tra kiu la plej multaj [[eksportado|eksportaĵoj]] de la lando sendiĝis.

Post [[1881]], ondoj da enmigrintoj el [[Italio]], [[Japanio]] kaj aliaj landoj alvenis en San-Paŭlo, komence por labori ĉe la grandegaj kafoplantejoj. La [[Semajno de Moderna Arto]] okazis en San-Paŭlo, inter la 11-a kaj la 18-a de februaro de 1922, en la Urba Teatro. Ĝi estis grava evento de la starto de la brazila [[Modernismo]].

En la [[20-a jarcento]], samtempe kun la industria evoluo de la lando, multaj el ili translokiĝis al la ĉefurbo, kiu ankaŭ allogis novajn arojn de enmigrintoj, inkluzive de [[Libano|libananoj]], [[Armenio|armenoj]], [[Grekio|grekoj]], [[judoj]], [[Ĉinio|ĉinoj]] kaj [[Koreio|koreoj]].

== Vidindaĵoj ==
* [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]]
* [[Katedralo de San-Paŭlo]]
* [[Pinakoteko de Ŝtato San-Paŭlo]]

== Kulturo kaj socio ==
La [[Karnavalo en San-Paŭlo]] ([[portugala lingvo|portugale]]: ''carnaval de São Paulo'') estas unu el la grandaj eventoj de la [[karnavalo]] en [[Brazilo]]. Simile al la [[karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] oni ankaŭ okazigas konkurson de la [[sambolernejo]]j, kiu lokas en la ''Sambódromo do Anhembi'' la antaŭkarnavalajn vendredon kaj sabaton.

== Ekonomio ==
[[Dosiero:São Paulo Marginal Pinheiros.png|eta|maldekstre|230ra|Entreprenistejo ''Centro Empresarial Nações Unidas'' en Marginal Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas la [[Industrio|industria]] kaj [[Financo|financa]] centro de la lando. Multaj [[firmao]]j naciaj kaj mult-naciaj, inkluzivante la plej grandajn privatajn bankojn, havas siajn ĉefejojn en la urbo aŭ ĝia ĉirkaŭaĵo. San-Paŭlo estas la urbo kun la plej granda nombro de germanaj firmaoj ekster [[Germanio]]. Ĝia [[borso]] nomiĝas ''Bovespa'', kaj ĝia financa kvartalo estas en ''Avenida Paulista''.

Samkiel aliaj urbegoj en evoluantaj landoj ankaŭ San-Paŭlo ĉirkaŭiĝas per [[favelo]]j kaj havas altan krimoftecon.

== Servoj ==
* [[Lernejo de Artoj, Sciencoj kaj Humanecoj de la Universitato de San-Paŭlo]]
* [[Presbiteriana Universitato Mackenzie]]
* [[Universitato de San-Paŭlo]]

== Konataj lokuloj ==
* [[Marquinhos]] aŭ plennome ''Marcos Aoás Corrêa'' (n. 1994), futbalisto
* [[Gabriel Jesus]] aŭ je plena nomo ''Gabriel Fernando de Jesus'' (n. 1997), futbalisto
* [[Lajos Boglár]], hungara [[etnologo]]
* [[Alexandre Levy]], komponisto, pianisto kaj [[orkestrestro]]
* [[Felipe Massa]], sportisto
* [[Marcelo Rubens Paiva]] verkisto kaj ĵurnalisto
* [[André Pinto]], futbalisto
* [[Toquinho]], kantisto kaj komponisto
* [[Dudu Tucci]], muzikisto

=== Mortintoj ===
* hungara [[aktoro]] [[László Szilassy]]
* hungara [[ekonomo]] [[László Jankovics]]
* [[Ferenc Fekete (kameraisto)]]
* hungara [[monaĥo]] [[Román Rezek]]
{{larĝa dosiero|PANORÂMICA - VISTA CONCEIÇÃO PARA O LADO SUDESTE - panoramio.jpg|1200ra|{{centre|Panorama vido de la urbo}}}}
{{-}}

== Esperanto en San-Paŭlo ==
En [[1909]] okazis en San-Paŭlo la 2-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]].

En 1933 fondiĝis la ''Centro Esperantista de São Paulo'', per iniciato interalie de [[Egon Schaden]].

[[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo|Esperanto Klubo Zamenhof]] estis fondita la 25-an de Januaro [[1949]], en São Miguel Paulista, kaj daŭrigas en senĉesa aktiveco ĝis nuntempe. Ĝi posedas propran [[sidejo]]n kaj estas agnoskita de la subŝtata registaro kiel komunutila ekde [[1955]]. Okaze de la ora (50-jara) jubileo estis eldonita memoriga revuo pri la historio de la [[klubo]]. La [[pioniro]] de la movado ĉi tie estas [[Osvaldo Pires de Holanda]], kiu sukcesis arigi grupon da amikoj kaj kune kun ili estis elektita la jena unua estraro: prezidanto Osvaldo Pires de Holanda; vicprezidanto prof-o Isaac Carlos dos Santos Camargo; ĝenerala sekretario Pedro Radosavlhevitch; 1-a sekretario Vital Paula Dias; 2-a sekretario Darmy Mendonça; 1-a kasisto Januário Pricolo; 2-a kasisto Omar Coutinho Silva; propaganda direktoro Julião Garcia. &lt;!--[[Isaac Carlos dos Santos Camargo]]; ĝenerala sekretario [[Pedro Radosavlhevitch]]; 1-a sekretario [[Vital Paula Dias]]; 2-a sekretario [[Darmy Mendonça]]; 1-a kasisto [[Januário Pricolo]]; 2-a kasisto [[Omar Coutinho Silva]]; propaganda direktoro [[Julião Garcia]].
--&gt;

Dum la unuaj dudek jaroj elstariĝas la dediĉa laboro de Darmy Mendonça, Oscar Moreira Barros&lt;!--[[Darmy Mendonça]], [[Oscar Moreira Barros]]--&gt;, [[José Martins Coelho]], [[Osvaldo Pires de Holanda]] kaj Maria Margarida Barros&lt;!--[[Maria Margarida Barros]]--&gt;. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Maria Margarida Barros. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Hérito da Silva Almeida, Antonio Cardoso de Sena, Joel Afonso Francisco kaj José Roberto Tenório da Silva.&lt;!--[[Hérito da Silva Almeida]], [[Antonio Cardoso de Sena]], [[Joel Afonso Francisco]] kaj [[José Roberto Tenório da Silva]].--&gt;

''Interfrata Esperanto-Klubo'' en [[1953]] estis fondita la 28-an de februaro, ĉe la strato Santo Amaro, 362, kies unua estraro estis: prezidanto [[Arnaldo Vianna (esperantisto)|Arnaldo Vianna]]; vicprezidanto [[Horacio Pereira dos Santos]]; 1-a sekretario Brumel A. Monteiro; 2-a sekretario f-ino Margherita Vernacchia; 1-a kasisto Mario Ghirello; 2-a kasisto Oscar Camanho; 1-a bibliotekisto Otacílio A. Teixeira; propaganda direktoro Euclides Vitor; direktoroj pri arto f-inoj Claudia Tecchio kaj Carmen Blat. Konsilantoj: Carlos Poledna, Humberto Tedesco kaj Luís Izzo.

Ankoraŭ en 1953, ĉirkaŭ kvindek lernantoj eklernis [[Esperanto]]n ĉe la Kolegio Ateneo “Rui Barbosa”, grava eduka institucio de la [[kvartalo]] ''Penha'' en la [[ĉefurbo]] [[São Paulo]]. Gvidis la kurson s-ro Vinicius Braga Sale. En la sama kolegio estis fondita ''Interamika Esperanta Klubo'' la 31-an de januaro [[1954]], kies unua estraro estis: prezidanto Vinicius Braga Sales; vicprezidanto prof-o Gladys Del Buono Trama; sekretario Sergio Zacchia; kasisto Carlos Bevilacqua. Bedaŭrinde la grupo mallonge vivis.

''Esperanta Grupo Adolfo Bezerra de Menezes'' (EGABEM) estis fondita la 1-an de Majo [[1982]], tuj post Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson en la spiritisma centro “''Adolfo Bezerra de Menezes''”. Li sukcesis entuziasmigi la lernantojn al kiuj li proponis la fondiĝon de la [[Esperanto-grupo]], ideo bone akceptata de ĉiuj kaj kun la apogo de Luís Alberto Buceroni kaj F-ino Maria Ferreira Xavier la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto Domingos José dos Santos; vicprezidanto Joel Moreira Augusto; sekretario Antenor da Silva Filho; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto José Zacarias Filho.&lt;!--[[Luís Alberto Buceroni]] kaj F-ino [[Maria Ferreira Xavier]] la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto [[Domingos José dos Santos]]; vicprezidanto [[Joel Moreira Augusto]]; sekretario [[Antenor da Silva Filho]]; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto [[José Zacarias Filho]]--&gt;. La grupo daŭrigas la aktivecon ĝis hodiaŭ.

En la klubaj kronikoj elstariĝis la jenaj grupanoj: Domingos José dos Santos, Joel Moreira Augusto, Gentil de Lima, José Carlos Marcondes Arantes, Odamir Feitosa de Sá Filho, Arnaldo Alves de Oliveira, Eduardo Magera kaj Neide Freitas.

Invitita de Arnaldo Alves de Oliveira, Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson ĉe spiritisma centro, dum unu jaro, en la kvartalo Santana. Osvaldo sugestis al la lernantoj la fondiĝon de Esperanto-grupo, la ideo estis bone akceptita de la plejmulto kaj tiamaniere, la 7-an de septembro 1993 okazis la fondiĝo de Esperanto-Grupo Verda Lumo ĉe la sidejo de “Unuiĝintaj Spiritismaj Societoj”, strato Gabriel Piza, 443, de kie ĝi translokiĝis al strato Alfredo Pujol, 77, sidejo de la Spiritisma Centro Manoel Bento. La unua estraro estis: prezidanto Luiz Henrique Rodrigues de Araújo; vicprezidanto Marcelo Ferreira Diniz; sekretario f-ino Márcia Regina Palmeira; kasisto José Eugênio de Lima; bibliotekisto Etevaldo de Souza Pereira. Pirituba Esperanto-Grupo fondiĝis la 15-an de novembro 1995 ĉe la sidejo de la Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo, strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo Pirituba. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

''Pirituba Esperanto-Grupo'' fondiĝis la 15-an de novembro [[1995]] ĉe la sidejo de la ''Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo'', strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo ''Pirituba''. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
* En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el vikipedia artikolo [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A3o+Paulo&amp;oldid=1139412671 São Paulo angle].

== Literaturo ==
* Lawrence, Rachel (January 2010). Alyse Dar, ed. Brazil (Seventh ed.). Apa Publications GmbH &amp; Co. / Discovery Channel. pp.&amp;nbsp;183–204.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Perus]]
* [[Plej grandaj urboj]] (laŭ loĝantaro)
* [[Metroo en San-Paŭlo]]
* [[Metropola Koridoro São Mateus-Jabaquara]]
* [[Trolebusa transporto en San-Paŭlo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.prefeitura.sp.gov.br San-Paŭlia Urba Koridora Retejo]
* {{pt}} [http://www.brazilpostcard.com.br Malnovaj Poŝtkartoj de Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070809054802/http://www.brazilpostcard.com.br/ |date=2007-08-09 }}
* {{pt}} [http://www.digitalsaopaulo.com Digital San-Paŭlio - Fotoj de San-Paŭlio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161003234905/http://digitalsaopaulo.com/ |date=2016-10-03 }}
* {{pt}} [http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp San-Paŭlia Oficiala Turisma Situo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070819080328/http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp |date=2007-08-19 }}

{{Granda dosiero|Panorama de SP.jpg|1200ra|{{centre|Panorama vido de la urbocentro}}}}
{{Ĉefurboj de Brazilo}}
{{Metropoloj}}
{{Havenda artikolo|San-Paŭlo (urbo)}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:San-Paŭlo (urbo)| ]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlo]]
[[Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo]]
[[Kategorio:Milionurboj]]</text>
      <sha1>r5oyw8nqgtjtsz0sxgj6qpwz2fp01jc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365202</id>
      <parentid>9365201</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:26:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365202</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32420" sha1="2egsfgl91cxc8vxpuhpdpe9prxqwkb5" xml:space="preserve">{{Prisupre|pri=urbo|subŝtato|San-Paŭlo}}
{{Informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
{{Pluraj bildoj
 | pozicio     = centre
 | direkto     = vertikala
 | larĝeco = 300
 | dosiero1 = Montagem SP.png
 | dosiero2 = Nordeste São Paulo Montagem.jpg
 | dosiero3 = Montagem São Paulo.jpg
 | dosiero4 = Montagem Sampa.jpg
 | dosiero5 = Higienópolis Arqui.jpg
 | piedlinio = Fotomuntaĵo
}}
| bildo-larĝeco = 300px
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}}
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Metropolitana de São Paulo]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[São Paulo (mikroregiono)|São Paulo]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}}
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR-SP &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo
| situo sur mapo2 = San-Paŭlo (urbo)
| Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
| tipo2 = reliefo
| zomo = 8
| estro =  {{#invoke:Wikidata|claim|P6}} &lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
| sen banderolo = jes
}}
'''San-Paŭlo''' aŭ '''Sanpaŭlo''' ({{lang-pt|São Paulo}}, laŭvorte ''Sankta Paŭlo''), ordinarlingve konata kiel &quot;''{{lang|pt|Selva de Pedra}}''&quot; (ŝtona ĝangalo) kaj &quot;''{{lang|pt|Terra da Garoa}}''&quot; (pluveta tero), estas la ĉefurbo de la subŝtato [[San-Paŭlo (subŝtato)|San-Paŭlo]] en la sudoriento de [[Brazilo]], proksime de la [[Atlantiko|atlantika]] marbordo. Ĝi estas la plej grava ekonomia centro kaj [[Municipoj de Brazilo|plej granda urbo]] kaj de Brazilo kaj de la suda duonsfero entute kaj same de la tuta [[Ameriko]]; ĉirkaŭ 19 milionoj da homoj vivas en kaj ĉirkaŭ San-Paŭlo. En la mondo estas [[Listo de milionurboj|la sesa plej granda urbo]]. Pri la metropolo la urbo estas akso de la metropola areo de San-Paŭlo, rangita kiel plej loĝata areo en Brazilo, la [[Grandaj urboj de Ameriko|dua plej loĝata en Ameriko]] kaj [[Plej grandaj urboj laŭ loĝantaro|la sepa plej granda en la mondo]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/economia,rmsp-supera-20-milhoes-de-habitantes-calcula-seade,503095,0.html|titolo=RMSP supera 20 milhões de habitantes, calcula Seade – economia – geral – Estadão|alirdato=2012-12-01|eldoninto=[[Estadao.com.br]]}}&lt;/ref&gt;

La nomo de la urbo estas honoro al [[Paŭlo de Tarso|Sankta Paŭlo]].

== Superrigardo ==
Nuntempe oni taksas San-Paŭlon la sepa plej granda urbego de la mondo. Male al la pli fama [[Rio-de-Ĵanejro]], San-Paŭlo kutime ne estas vidata kiel turismejo. Ĝiaj vidindaĵoj ofte kaŝiĝas malantaŭ la urba ĥaoso.

Multaj grupoj de [[enmigrinto]]j de ĉie en la mondo formis la urbon kaj donis al la unuopaj [[kvartalo]]j iliajn karakterecojn. Ĉi tial iuj komparas San-Paŭlon laŭ ĝia multkultureco al [[Nov-Jorko]]. Estas gravaj influoj [[Italio|italaj]], [[Japanio|japanaj]], [[Libano|libanaj]] kaj [[Portugalio|portugalaj]]. San-Paŭlo konatas pro sia multfaceta nokta vivo kaj la diversega [[gastronomio]], kiu etendiĝas de [[Ĉina kuirarto|ĉina]] al [[Franca kuirarto|franca]] kuirarto, de rapidmanĝejoj al kvinstelaj restoracioj.

En San-Paŭlo troviĝas la plej granda [[universitato]] de [[Latinameriko]], [[Universitato de San-Paŭlo]], kaj grava muzeo pri [[arto]] [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]] (MASP).

Ene de Brazilo, San-Paŭlo estas vidata kiel ĉefa urbo laŭ [[koncerto]]j, [[teatro]]j, modo-prezentadoj, internaciaj sportokazaĵoj, konferencoj kaj [[foiro]]j; multaj eventoj unue aŭ nur okazas tie.

La noktvivo de San-Paŭlo famegas kaj inkluzivas milojn da [[drinkejo]]j kaj [[diskoteko]]j por vasta diverseco de [[muzik]]-gusto.

== Geografio ==
[[Dosiero:17-08-2008_003Pico_do_Jaraguá_in_São_Paulo(By_Felipe_Mostarda).JPG|eta|maldekstre|Jaraguá estas la plej alta montopinto en la urbo, kun 1 135 m.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Pico do Jaraguá Mountain Official Website |url=http://www.picodojaragua.com.br/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100406153234/http://www.picodojaragua.com.br/ |archive-date=6a de Aprilo 2010 |access-date=17a de Aprilo 2010 |publisher=Picodojaragua.com.br }}&lt;/ref&gt;]]
[[Dosiero:Mapa de São Paulo (2).png|eta|maldekstre|Urba mapo]]
São Paulo estas la ĉefurbo de la plej loĝata subŝtato en Brazilo, nome [[San-Paŭlo|São Paulo]], je [[latitudo]] &lt;nowiki&gt;23°33'01''&lt;/nowiki&gt; sude kaj [[longitudo]] &lt;nowiki&gt;46°38'02''&lt;/nowiki&gt; okcidente. La totala areo de la municipo estas 1,521.11&amp;nbsp;km², laŭ la [[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGE), estante la naŭ plej granda en la ŝtato laŭ kategorioj de teritoria etendo.&lt;ref name=&quot;IBGE_SãoPaulo&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ibge.gov.br/cidades-e-estados/sp/sao-paulo.html|titolo=São Paulo|alirdato=1a de Septembro 2021|aŭtoro=[[Instituto Brazila de Geografio kaj Statistiko]] (IBGS)}}&lt;/ref&gt; El la tuta areo de la municipo, 949,611&amp;nbsp;km² estas urbaj areoj (2015), nome la plej granda urba areo en la lando.&lt;ref name=&quot;EMBRAPA-2015&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode%3Aareas_urbanas_br_15|titolo=Áreas Urbanas no Brasil em 2015|alirdato=27a de Julio 2020|eldoninto=[[Embrapa|Empresa Brasileira de Pesquisa Agropecuária]] (EMBRAPA)|arkivurl=https://web.archive.org/web/20200118082708/http://geoinfo.cnpm.embrapa.br/layers/geonode:areas_urbanas_br_15|arkivdato=2020-01-18}}&lt;/ref&gt;

La urbo estas sur [[altebenaĵo]] ĉe [[Serra do Mar]] (portugala esprimo por &quot;Marmontaro&quot; aŭ &quot;Marborda Montaro&quot;), siavice komponanto de vasta regiono konata kiel [[Brazila Altebenaĵo]], kun averaĝa alteco de ĉirkaŭ 799 m super [[marnivelo]], kvankam je distanco de nur ĉirkaŭ 70&amp;nbsp;km el la [[Atlantika Oceano]]. Tiu distanco estas kovrita de du aŭtovojoj, nome Rodovia Anchieta kaj Rodovia dos Imigrantes, kiuj trairas la montaron, konduke al la [[havenurbo]] [[Santos]] kaj al la strandejo [[Guarujá]]. Monteteca tereno hegemonias ene de la urbigitaj areoj de São Paulo escepte ĉe ĝia norda areo, kie la montaro Serra da Cantareira atingas pli altan altitudon kaj rimarkindan restaĵon de la [[Atlantikaj arbaroj|Atlantika Pluvarbaro]]. La regiono estas sisme stabila kaj neniam oni registris gravan [[tertremo|sisman aktivecon]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=About SP |url=http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140318074026/http://www.famousdestination.com/2011/09/about-sao-paulo-city-brazil.html |archive-date=18a de Marto 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Famousdestination.com }}&lt;/ref&gt;

[[San-Paŭla Metropolo]], '''Metropola Regiono San-Paŭlo''' aŭ '''Granda San-Paŭlo''' (portugale ''Região Metropolitana de São Paulo'' ''aŭ Grande São Paulo'') estas urbanizata aglomeraĵo (metropolo) kiu troviĝas en la brazila subŝtato San-Paŭlo kaj ĉirkaŭas kaj inkluzivas la urbon San-Paŭlo. 

=== Hidrografio ===
[[Dosiero:Marginal tietê.jpg|eta|maldekstre|270ra|[[Rivero Tietê]] kaj ''Marginal Tietê''.]]
La [[Rivero Tietê]] kaj ties [[alfluanto]], nome Pinheiros, estis iam gravaj fontoj de [[nesala akvo]] kaj de distro por São Paulo. Tamen, pezaj industriaj forĵetaĵoj kaj elŝarĝoj de [[forĵetakvo]] find de la 20-a jarcento okazigis, ke la riveroj nun estas tre [[Akvopoluado|grave poluitaj]]. Oni entreprenis gravan purigprogramon por ambaŭ riveroj.&lt;ref name=&quot;veja.abril.com.br&quot;&gt;[https://veja.abril.com.br/coluna/maquiavel/despoluicao-do-rio-pinheiros-pode-ser-entregue-no-1o-semestre-de-2022/ Depollution of the Pinheiros River can be delivered in the 1st half of 2022]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www1.folha.uol.com.br&quot;&gt;[https://www1.folha.uol.com.br/ambiente/2021/09/rio-tiete-registra-aumento-de-agua-boa-e-diminuicao-em-seu-curso.shtml Tietê River registers an increase in good water and a decrease in the pollution stain]&lt;/ref&gt; Neniu rivero estas navigebla en la sektoro kiu fluas tra la urbo, kvankam akvotransportado ja iĝas pli kaj pli grava en la rivero Tietê malsupre (ĉe la [[Parano|rivero Paranao]]), kaj la rivero estas parto de la baseno de la [[Plata-Rivero]].&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Ayoub |first=Charles |title=São Paulo |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |archive-date=1a de Februaro 2014 |access-date=23a de Majo 2015 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |date=2014-02-01 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-02-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20140201195125/http://www.charlesayoub.com/life-style/index.php/more/1/6559 |arkivdato=2014-02-01 }}&lt;/ref&gt;

Ne ekzistas granda natura lago en la regiono, sed la rezervejoj Billings kaj Guarapiranga en la sudaj ĉeurbaj areoj estas uzataj por [[Elektrogenerado|produktado de elektro]], akvostokado kaj distraj aktivecoj, kiel navigado. La origina [[flaŭro]] konsistis ĉefe el [[Ĉiamverdo|ĉiamverdaj]] [[Angiospermoj|florplantoj]]. Abundas [[Enmetitaj specioj|neindiĝenaj specioj]], ĉar la milda klimato kaj la abunda pluvokvanto ebligas la disvastiĝon kaj kultivadon de multaj tropikaj, subtropikaj kaj moderklimataj plantoj, speciale la ĉieaj [[eŭkalipto]]j.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=SP article |url=http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140714153956/http://pt.scribd.com/doc/84976227/Sao-Paulo |archive-date=14a de Julio 2014 |access-date=22a de Julio 2014 |publisher=Pt.scribd.com}}&lt;/ref&gt; La nordo de la municipo enhavas parton de la 7917 ha Ŝtata Parko Cantareira, kreita en 1962, kiu protektas grandan parton de la metropola San-Paŭlia akvodeveno. En 2015, São Paulo suferis gravegan [[sekego]]n, kiu kondukis kelkajn urbojn en la ŝtato startigi porciuman sistemon.&lt;ref name=&quot;nyt2.2015&quot;&gt;{{Cite news |last=Romero |first=Simon |date=[[16-a de februaro]] [[2015]]|title=Taps Start to Run Dry in Brazil's Largest City |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |url-status=live |access-date=18a de Februaro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150218165412/http://www.nytimes.com/2015/02/17/world/americas/drought-pushes-sao-paulo-brazil-toward-water-crisis.html?_r=0 |archive-date=18a de Februaro 2015}}&lt;/ref&gt;

=== Parkoj kaj biodiverseco ===
[[Dosiero:Contrastes cotidiano (cropped).jpg|eta|maldekstre|240ra|Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) en Itaim Bibi, distrikto en la subprefektejo Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas en &quot;ekotona&quot; areo inter tri [[biomo]]j: nome [[Araŭkariaj humidaj arbaroj|miksaj ombrofilaj arbaroj]], densaj ombrofilaj arbaroj kaj ''[[Cerado|cerrado]]''; tiu lasta havis kelkajn plantospeciojn indiĝenajn de [[pampo]] en la urbo. Estis kelkaj specioj tipaj de ambaŭ biomoj, inter ili menciindas: [[araucaria]], [[Eugenia uniflora|''pitangueiras'']], [[Campomanesia phaea|''cambucís'']], ''Handroanthus'' (''ipês''), [[Campomanesia phaea|''jabuticabeiras'']], kokospalmoj ''Syagrus romanzoffiana'', ''Byrsonima basiloba'' (muricís-do-campo), ktp.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Antes dos portugueses, SP teve floresta tropical, Cerrado e mini-Pantanal|newspaper=BBC News Brasil |url=https://www.bbc.com/portuguese/geral-43148025|publisher=[[BBC]] Brasil|access-date=7a de Januaro 2021|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2010, San-Paŭlo havis 62 municipajn kaj ŝtatajn parkojn,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|titolo=Parques Municipais|alirdato=20a de Marto 2010|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100725191603/http://www9.prefeitura.sp.gov.br/sitesvma/100_parques/parques_sp/index.php?p=173|arkivdato=2010-07-25}}&lt;/ref&gt; kiel la Ŝtata Parko Cantareira, parto de la Biosfera Rezervejo de San-Paŭlia Verda Zono kaj hejmo de unu el la plej grandaj urbaj [[arbaro]]j de la planedo kun 7 900 ha de etendo,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|titolo=Parque Estadual da Cantareira|alirdato=18a de Septembro 2010|eldoninto=Governo do Estado de São Paulo|arkivurl=https://web.archive.org/web/20100914190741/http://www.saopaulo.sp.gov.br/conhecasp/turismo_parques_estadual-cantareira|arkivdato=2010-09-14}}&lt;/ref&gt; la Ŝtata Parko Fontes do Ipiranga, la Parko Ibirapuera, la Tietê Ekologia Parko, la Mediprotekta Areo Capivari-Monos, la Ŝtata Parko Serra do Mar, la Ŝtata Parko Villa-Lobos, la Popola Parko (Municipa Parko Mário Pimenta Camargo) kaj la Ŝtata Parko Jaraguá, listigita kiel [[Monda Heredo]] fare de [[Unesko]] en 1994.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6290/|titolo=Parque Nacional Jaragua|alirdato=31a de Julio 2022|eldoninto=[[UNESCO]]|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2009, San-Paŭlo havis 2 300 ha de verda areo, malpli ol 1.5% de la urba areo&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oeco.com.br/preview/37-reportagens/20827-paulistanos-carentes-de-areas-verdes|titolo=Paulistanos carentes de áreas verdes|alirdato=27a de Junio 2009|dato=22a de Januaro 2009|eldoninto=Eco|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; kaj sub la po 12 m² por loĝanto rekomendita de la [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gazetadopovo.com.br/vida-e-cidadania/futuro-das-cidades/uma-arvore-por-habitante-a-recomendacao-minima-da-oms-para-as-cidades-622ch9afm4rimh3ol1w9j8ikn|titolo=Uma árvore por habitante, a recomendação mínima da OMS para as cidades|alirdato=27a de Aprilo 2018|redaktinto=Gazeta do Povo|dato=23a de Marto 2016|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ 21% de la municipa areo estas kovrita de verdaj areoj, inkludante ekologiajn rezervejojn (datumoj de 2010).&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=Prefeitura de São Paulo|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/upload/meio_ambiente/arquivos/publicacoes_Registro_seminario_areasverdes.pdf|title=3.º Seminário de Áreas Verdes|page=98|date=2010|access-date=28a de Aprilo 2018|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.prefeitura.sp.gov.br/cidade/secretarias/comunicacao/noticias/?p=122608|titolo=Parque Raul Seixas completa 20 anos, com muita festa|alirdato=28a de Aprilo 2018|dato=8-a de oktobro 2009|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En la municipo eblas observi arbarajn birdojn kiuj kutime aperas printempe, pro la zono de indiĝena arbari kiu ankoraŭ ĉirkaŭas la metropolan regionon. Specioj kiel la [[ruĝventra turdo]], la ornamtraŭpo (''Thraupis ornata''), la [[sulfurpitango]] kaj [[kolibro]]j estas la plej oftaj. Spite la enorma poluado, la ĉefaj riveroj de la urbo, nome Tietê kaj Pinheiros, estas hejmo de kelkaj specioj de naturaj bestoj kiel [[kapibaro]]j, [[akcipitroj]], [[Sudamerika vanelo|vaneloj]], [[ardeo]]j kaj [[lutro]]j. Aliaj specioj troveblaj en la municipo estas la guazubira cervo, [[hurlulo]]j, la [[dukolora tukano]] kaj la Nigra anambeo, ''Cephalopterus ornatus''.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|titolo=Atlas Ambiental|alirdato=11a de Oktobro 2014|dato=2002|eldoninto=Prefeitura de São Paulo|lingvo=pt-BR|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150926000507/http://atlasambiental.prefeitura.sp.gov.br/pagina.php?id=27|arkivdato=2015-09-26}}&lt;/ref&gt;

=== Mediaj problemoj ===
[[Dosiero:Pollution over São Paulo (Jardins).jpg|eta|maldekstre|240ra|[[Fumnebulo]] super la horizonto de la Ibirapuera areo.]]
[[Aerpoluado]] en la urbo estas intensa,&lt;ref name=Ribeiro&gt;{{cite journal | doi=10.1016/s0277-9536(03)00068-6 | title=Air pollution and children's health in São Paulo (1986–1998) | year=2003 | last1=Ribeiro | first1=Helena | last2=Cardoso | first2=Maria Regina Alves | journal=Social Science &amp; Medicine | volume=57 | issue=11 | pages=2013–2022 | pmid=14512233 |issn = 0277-9536 }}&lt;/ref&gt; ĉefe pro la alta nombro de aŭtoj kiuj cirkulas ĉiutage sur ties stratoj, avenuoj kaj aŭtovojoj. La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) indikis limon de 20 mikrogramoj de partiklaj materio por kuba metro de aero kiel sekura jara averaĝo. En studo plenumita de la MOS inter ĉirkaŭ milo da urboj tra la tuta mondo en 2011, la urbo San-Paŭlo estis rangigita la 268a inter la plej poluataj, kun averaĝa indico de 38 mikrogramoj por kuba metro, indico multe super la limo indikita de la organizaĵo, sed pli malalta ol tiu de aliaj brazilaj urboj, kiel [[Rio de Janeiro]] (64 mikrogramoj por kuba metro).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://veja.abril.com.br/noticia/ciencia/ar-do-rio-de-janeiro-e-mais-poluido-que-o-de-cubatao-e-sao-paulo-afirma-organizacao-mundial-de-saude|titolo=Rio tem ar mais poluído que Cubatão e São Paulo, diz OMS|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=26a de Septembro 2011|eldoninto=Veja Magazine}}&lt;/ref&gt; Studo de 2013 trovis, ke la aerpoluado en la urbo okazigas pli da mortoj ol [[trafikakcidento]]j.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://g1.globo.com/sao-paulo/noticia/2013/09/estudo-aponta-que-poluicao-mata-mais-que-o-transito-em-sao-paulo.html|titolo=Estudo aponta que poluição mata mais que o trânsito em São Paulo|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=24a de Septembro 2013|eldoninto=G1}}&lt;/ref&gt;

Aldone al la [[atmosfera poluado]], la municipo suferas akrajn problemojn pro [[akvopoluado]], ĉefe koncentrita en siaj du ĉefaj riveroj, nome [[rivero Tietê|Tietê]] kaj Pinheiros, kiuj estas tre degraditaj kaj estas kelkaj el la plej poluataj riveroj en la lando.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.estadao.com.br/noticias/impresso,rio-mais-poluido-do-pais-tiete-e-tambem-o-mais-rico-e-populoso-,1077411,0.htm|titolo=Rio mais poluído do País, Tietê é também o mais rico e populoso|alirdato=27a de Septembro 2013|dato=22a de Septembro 2013|eldoninto=''[[O Estado de S. Paulo]]''}}&lt;/ref&gt; Tamen, ambaŭ trairas procezojn de purigadon, kaj la Tietê Projekto estis kreita en 1992 kaj jam kostis 2.7 mil milionojn da dolaroj.&lt;ref name=&quot;BBC&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.bbc.com/portuguese/brasil-42204606|titolo=Por que São Paulo ainda não conseguiu despoluir o rio Tietê?|alirdato=29a de Decembro 2017|aŭtoro=Leticia Mori|dato=4a de Decembro 2017|eldoninto=[[BBC]] Brasil}}&lt;/ref&gt; En 2019, oni kreis La Projekton Novo Rio Pinheiros, dum administrado de Guberniestro João Doria, kies celo estas malpliigi la elŝarĝo de forĵetakvo en la alfluantoj, plibonigi la akvokvaliton kaj revivigi la riverbordojn ĉirkaŭ 2022.&lt;ref&gt;{{Cite web
| url=https://www.saopaulo.sp.gov.br/spnoticias/desenvolve-sp-investe-r-70-milhoes-em-obra-do-novo-rio-pinheiros/
| trans-title=
| title=Desenvolve SP investe R$ 70 milhões em obra do Novo Rio Pinheiros
| author=
| author2=
| author3=
| last=
| first=
| author-link=
| format=
| series=
| volume=
| issue=
| publisher=
| agency=
| location=
| page=
| pages=
| date=10a de Septembro 2020
| access-date=31a de Oktobro 2021
| language=pt-BR
| doi=
| id=
| quote=
| last2=
| first2=
| last3=
| first3=
| chapter=
| issn=
| isbn=
| type=
| editor-first=
| website=Governo do Estado de São Paulo
}}&lt;/ref&gt;

La problemo de elvilibra akvodisponeblo por la urbo - kaj por la metropolo, ĝenerale - estas ankaŭ priokupigan aferon: San-Paŭlo havas malmultajn akvofontojn ene de sia propra perimetro, kaj devas serĉi ĝin en foraj hidrografiaj basenoj. La problemo de akvopoluado estas pliakrigita ankaŭ pro la neregula okupado de akvobasenaj areoj, okazigita de urba etendo, kondukita de la malfacilo aliri al tero kaj al loĝado en la centraj areoj por la neriĉa loĝantaro&lt;ref&gt;Whately, Marussia; Blauth, Fernanda; Weiss, Bruno; &quot;Haverá água para todos?&quot; en ''Le Monde Diplomatique Brasil'', edição de janeiro de 2008; São Paulo: Instituto Pólis&lt;/ref&gt; kaj asocia kun terena [[spekulado]] kaj malriĉigo de novaj subdividoj. Krome estas ankaŭ trotaksado de individua transporto super publika transporto – kio rezultas en la nuntempa indico de po pli ol unu vehiklo por du loĝantoj kaj en la gravigo de problemoj de media poluado.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://noticias.terra.com.br/brasil/interna/0,,OI1928696-EI306,00.html|titolo=Carros de R$ 6 mil antecipariam apagão no trânsito|alirdato=10a de Septembro 2011|dato=22a de Septembro 2007|eldoninto=Notícias Terra}}&lt;/ref&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Oscar_Pereira_da_Silva_-_Fundação_de_São_Paulo,_1909.jpg|maldekstre|eta|251x251px|''Fondo de San-Paŭlo'' (1909), oleo surtola de Oscar Pereira da Silva. La jezuito [[Manuel da Nóbrega]] (centre) diras meson, dum Manuel de Paiva kaj José de Anchieta estas fone benante indiĝenojn. Kolekto de la Muzeo de Ipiranga.]]
La urbo fondatis la [[25-a de januaro|25-an de Januaro]] [[1554]] fare de la [[jezuito|jezuitaj]] [[misio|misiistoj]] [[José de Anchieta]] kaj [[Manuel de Nóbrega]], kiuj starigis misiejon - ''Colégio de São Paulo de Piratininga'' - por konverti la [[Tupioj|tupi]]-[[Gvaranioj (popolo)|gvaraniajn]] [[indianoj]]n.

San-Paŭlo oficiale urbiĝis en [[1711]]. Ĝi ege kreskis dum la kafa periodo, komence en la malfrua [[19-a jarcento]], ĉefe pro ĝia avantaĝa situo apud la porto de [[Santos]], tra kiu la plej multaj [[eksportado|eksportaĵoj]] de la lando sendiĝis.

Post [[1881]], ondoj da enmigrintoj el [[Italio]], [[Japanio]] kaj aliaj landoj alvenis en San-Paŭlo, komence por labori ĉe la grandegaj kafoplantejoj. La [[Semajno de Moderna Arto]] okazis en San-Paŭlo, inter la 11-a kaj la 18-a de februaro de 1922, en la Urba Teatro. Ĝi estis grava evento de la starto de la brazila [[Modernismo]].

En la [[20-a jarcento]], samtempe kun la industria evoluo de la lando, multaj el ili translokiĝis al la ĉefurbo, kiu ankaŭ allogis novajn arojn de enmigrintoj, inkluzive de [[Libano|libananoj]], [[Armenio|armenoj]], [[Grekio|grekoj]], [[judoj]], [[Ĉinio|ĉinoj]] kaj [[Koreio|koreoj]].

== Vidindaĵoj ==
* [[Arta Muzeo de San-Paŭlo]]
* [[Katedralo de San-Paŭlo]]
* [[Pinakoteko de Ŝtato San-Paŭlo]]

== Kulturo kaj socio ==
La [[Karnavalo en San-Paŭlo]] ([[portugala lingvo|portugale]]: ''carnaval de São Paulo'') estas unu el la grandaj eventoj de la [[karnavalo]] en [[Brazilo]]. Simile al la [[karnavalo en Rio-de-Ĵanejro]] oni ankaŭ okazigas konkurson de la [[sambolernejo]]j, kiu lokas en la ''Sambódromo do Anhembi'' la antaŭkarnavalajn vendredon kaj sabaton.

== Ekonomio ==
[[Dosiero:São Paulo Marginal Pinheiros.png|eta|maldekstre|230ra|Entreprenistejo ''Centro Empresarial Nações Unidas'' en Marginal Pinheiros.]]
San-Paŭlo estas la [[Industrio|industria]] kaj [[Financo|financa]] centro de la lando. Multaj [[firmao]]j naciaj kaj mult-naciaj, inkluzivante la plej grandajn privatajn bankojn, havas siajn ĉefejojn en la urbo aŭ ĝia ĉirkaŭaĵo. San-Paŭlo estas la urbo kun la plej granda nombro de germanaj firmaoj ekster [[Germanio]]. Ĝia [[borso]] nomiĝas ''Bovespa'', kaj ĝia financa kvartalo estas en ''Avenida Paulista''.

Samkiel aliaj urbegoj en evoluantaj landoj ankaŭ San-Paŭlo ĉirkaŭiĝas per [[favelo]]j kaj havas altan krimoftecon.

== Servoj ==
* [[Lernejo de Artoj, Sciencoj kaj Humanecoj de la Universitato de San-Paŭlo]]
* [[Presbiteriana Universitato Mackenzie]]
* [[Universitato de San-Paŭlo]]

== Konataj lokuloj ==
* [[Marquinhos]] aŭ plennome ''Marcos Aoás Corrêa'' (n. 1994), futbalisto
* [[Gabriel Jesus]] aŭ je plena nomo ''Gabriel Fernando de Jesus'' (n. 1997), futbalisto
* [[Lajos Boglár]], hungara [[etnologo]]
* [[Alexandre Levy]], komponisto, pianisto kaj [[orkestrestro]]
* [[Felipe Massa]], sportisto
* [[Marcelo Rubens Paiva]] verkisto kaj ĵurnalisto
* [[André Pinto]], futbalisto
* [[Toquinho]], kantisto kaj komponisto
* [[Dudu Tucci]], muzikisto

=== Mortintoj ===
* hungara [[aktoro]] [[László Szilassy]]
* hungara [[ekonomo]] [[László Jankovics]]
* [[Ferenc Fekete (kameraisto)]]
* hungara [[monaĥo]] [[Román Rezek]]
{{larĝa dosiero|PANORÂMICA - VISTA CONCEIÇÃO PARA O LADO SUDESTE - panoramio.jpg|1200ra|{{centre|Panorama vido de la urbo}}}}
{{-}}

== Esperanto en San-Paŭlo ==
En [[1909]] okazis en San-Paŭlo la 2-a [[Brazila Kongreso de Esperanto]].

En 1933 fondiĝis la ''Centro Esperantista de São Paulo'', per iniciato interalie de [[Egon Schaden]].

[[Esperanto-klubo Zamenhof de San-Paŭlo|Esperanto Klubo Zamenhof]] estis fondita la 25-an de Januaro [[1949]], en São Miguel Paulista, kaj daŭrigas en senĉesa aktiveco ĝis nuntempe. Ĝi posedas propran [[sidejo]]n kaj estas agnoskita de la subŝtata registaro kiel komunutila ekde [[1955]]. Okaze de la ora (50-jara) jubileo estis eldonita memoriga revuo pri la historio de la [[klubo]]. La [[pioniro]] de la movado ĉi tie estas [[Osvaldo Pires de Holanda]], kiu sukcesis arigi grupon da amikoj kaj kune kun ili estis elektita la jena unua estraro: prezidanto Osvaldo Pires de Holanda; vicprezidanto prof-o Isaac Carlos dos Santos Camargo; ĝenerala sekretario Pedro Radosavlhevitch; 1-a sekretario Vital Paula Dias; 2-a sekretario Darmy Mendonça; 1-a kasisto Januário Pricolo; 2-a kasisto Omar Coutinho Silva; propaganda direktoro Julião Garcia. &lt;!--[[Isaac Carlos dos Santos Camargo]]; ĝenerala sekretario [[Pedro Radosavlhevitch]]; 1-a sekretario [[Vital Paula Dias]]; 2-a sekretario [[Darmy Mendonça]]; 1-a kasisto [[Januário Pricolo]]; 2-a kasisto [[Omar Coutinho Silva]]; propaganda direktoro [[Julião Garcia]].
--&gt;

Dum la unuaj dudek jaroj elstariĝas la dediĉa laboro de Darmy Mendonça, Oscar Moreira Barros&lt;!--[[Darmy Mendonça]], [[Oscar Moreira Barros]]--&gt;, [[José Martins Coelho]], [[Osvaldo Pires de Holanda]] kaj Maria Margarida Barros&lt;!--[[Maria Margarida Barros]]--&gt;. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Maria Margarida Barros. Jaroj poste, ekaperis pluraj kunlaborantoj sed inter ili elstariĝis Hérito da Silva Almeida, Antonio Cardoso de Sena, Joel Afonso Francisco kaj José Roberto Tenório da Silva.&lt;!--[[Hérito da Silva Almeida]], [[Antonio Cardoso de Sena]], [[Joel Afonso Francisco]] kaj [[José Roberto Tenório da Silva]].--&gt;

''Interfrata Esperanto-Klubo'' en [[1953]] estis fondita la 28-an de februaro, ĉe la strato Santo Amaro, 362, kies unua estraro estis: prezidanto [[Arnaldo Vianna (esperantisto)|Arnaldo Vianna]]; vicprezidanto [[Horacio Pereira dos Santos]]; 1-a sekretario Brumel A. Monteiro; 2-a sekretario f-ino Margherita Vernacchia; 1-a kasisto Mario Ghirello; 2-a kasisto Oscar Camanho; 1-a bibliotekisto Otacílio A. Teixeira; propaganda direktoro Euclides Vitor; direktoroj pri arto f-inoj Claudia Tecchio kaj Carmen Blat. Konsilantoj: Carlos Poledna, Humberto Tedesco kaj Luís Izzo.

Ankoraŭ en 1953, ĉirkaŭ kvindek lernantoj eklernis [[Esperanto]]n ĉe la Kolegio Ateneo “Rui Barbosa”, grava eduka institucio de la [[kvartalo]] ''Penha'' en la [[ĉefurbo]] [[São Paulo]]. Gvidis la kurson s-ro Vinicius Braga Sale. En la sama kolegio estis fondita ''Interamika Esperanta Klubo'' la 31-an de januaro [[1954]], kies unua estraro estis: prezidanto Vinicius Braga Sales; vicprezidanto prof-o Gladys Del Buono Trama; sekretario Sergio Zacchia; kasisto Carlos Bevilacqua. Bedaŭrinde la grupo mallonge vivis.

''Esperanta Grupo Adolfo Bezerra de Menezes'' (EGABEM) estis fondita la 1-an de Majo [[1982]], tuj post Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson en la spiritisma centro “''Adolfo Bezerra de Menezes''”. Li sukcesis entuziasmigi la lernantojn al kiuj li proponis la fondiĝon de la [[Esperanto-grupo]], ideo bone akceptata de ĉiuj kaj kun la apogo de Luís Alberto Buceroni kaj F-ino Maria Ferreira Xavier la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto Domingos José dos Santos; vicprezidanto Joel Moreira Augusto; sekretario Antenor da Silva Filho; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto José Zacarias Filho.&lt;!--[[Luís Alberto Buceroni]] kaj F-ino [[Maria Ferreira Xavier]] la grupo instaliĝis en ĉambro kompleze cedita de la ''Spiritisma Centro Adolfo Bezerra de Menezes''. La unua estraro estis: prezidanto [[Domingos José dos Santos]]; vicprezidanto [[Joel Moreira Augusto]]; sekretario [[Antenor da Silva Filho]]; kasisto Osvaldo Pires de Holanda kaj bibliotekisto [[José Zacarias Filho]]--&gt;. La grupo daŭrigas la aktivecon ĝis hodiaŭ.

En la klubaj kronikoj elstariĝis la jenaj grupanoj: Domingos José dos Santos, Joel Moreira Augusto, Gentil de Lima, José Carlos Marcondes Arantes, Odamir Feitosa de Sá Filho, Arnaldo Alves de Oliveira, Eduardo Magera kaj Neide Freitas.

Invitita de Arnaldo Alves de Oliveira, Osvaldo Pires de Holanda gvidis Esperanto-kurson ĉe spiritisma centro, dum unu jaro, en la kvartalo Santana. Osvaldo sugestis al la lernantoj la fondiĝon de Esperanto-grupo, la ideo estis bone akceptita de la plejmulto kaj tiamaniere, la 7-an de septembro 1993 okazis la fondiĝo de Esperanto-Grupo Verda Lumo ĉe la sidejo de “Unuiĝintaj Spiritismaj Societoj”, strato Gabriel Piza, 443, de kie ĝi translokiĝis al strato Alfredo Pujol, 77, sidejo de la Spiritisma Centro Manoel Bento. La unua estraro estis: prezidanto Luiz Henrique Rodrigues de Araújo; vicprezidanto Marcelo Ferreira Diniz; sekretario f-ino Márcia Regina Palmeira; kasisto José Eugênio de Lima; bibliotekisto Etevaldo de Souza Pereira. Pirituba Esperanto-Grupo fondiĝis la 15-an de novembro 1995 ĉe la sidejo de la Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo, strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo Pirituba. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

''Pirituba Esperanto-Grupo'' fondiĝis la 15-an de novembro [[1995]] ĉe la sidejo de la ''Spiritisma centro Euripedes Barsanulfo'', strato Alexis Carrel, 123, en la kvartalo ''Pirituba''. La ĉefa aktivulo estas Luiz Henrique Rodrigues de Araújo.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}
* En tiu ĉi artikolo estas uzita traduko de teksto el vikipedia artikolo [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%A3o+Paulo&amp;oldid=1139412671 São Paulo angle].

== Literaturo ==
* Lawrence, Rachel (January 2010). Alyse Dar, ed. Brazil (Seventh ed.). Apa Publications GmbH &amp; Co. / Discovery Channel. pp.&amp;nbsp;183–204.

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Perus]]
* [[Plej grandaj urboj]] (laŭ loĝantaro)
* [[Metroo en San-Paŭlo]]
* [[Metropola Koridoro São Mateus-Jabaquara]]
* [[Trolebusa transporto en San-Paŭlo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.prefeitura.sp.gov.br San-Paŭlia Urba Koridora Retejo]
* {{pt}} [http://www.brazilpostcard.com.br Malnovaj Poŝtkartoj de Brazilo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070809054802/http://www.brazilpostcard.com.br/ |date=2007-08-09 }}
* {{pt}} [http://www.digitalsaopaulo.com Digital San-Paŭlio - Fotoj de San-Paŭlio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20161003234905/http://digitalsaopaulo.com/ |date=2016-10-03 }}
* {{pt}} [http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp San-Paŭlia Oficiala Turisma Situo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070819080328/http://anhembi.terra.com.br/turismo/eng/default.asp |date=2007-08-19 }}

{{Granda dosiero|Panorama de SP.jpg|1200ra|{{centre|Panorama vido de la urbocentro}}}}
{{Ĉefurboj de Brazilo}}
{{Metropoloj}}
{{Havenda artikolo|San-Paŭlo (urbo)}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:San-Paŭlo (urbo)| ]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]
[[Kategorio:Ĉefurboj de Brazilo]]
[[Kategorio:Milionurboj]]</text>
      <sha1>2egsfgl91cxc8vxpuhpdpe9prxqwkb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Struto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16047</id>
    <revision>
      <id>9365235</id>
      <parentid>9361297</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T16:37:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaleBopp</username>
        <id>52251</id>
      </contributor>
      <comment>Aldono de Esperantaj nomoj</comment>
      <origin>9365235</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46153" sha1="b5pygqmp9hac2jq8exjykj3hoc7isfy" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Struto
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|dosiero = Struthio_camelus_in_Serengeti_crop.jpg
|dosiero larĝo = 240ra
|priskribo de dosiero = Vira masaja struto (''S. c. massaicus'') en la [[Nacia Parko Serengeti]], [[Tanzanio]]
|regno = [[Animalia]] - [[animaloj]]
|filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]]
|klaso = [[Aves]] - [[birdoj]]
|ordo = [[Struthioniformes]] - [[strutoformaj]]
|familio = [[Struthionidae]] - [[strutedoj]]
|genro = '''''Struthio''''' - '''struto'''
|mapo de vivoteritorioj = Struthio camelus distribution.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] de strutoj
&lt;div style=&quot;text-align:left;margin-left:25px;&quot;&gt;
{{Priskribo|#FDF738|''Struthio molybdophanes''}}
{{Priskribo|#F2A45E|''Struthio camelus camelus''}}
{{Priskribo|#7EF35C|''Struthio camelus massaicus''}}
{{Priskribo|#EC6F63|''Struthio camelus australis''}}
&lt;/div&gt;
|specioj de subdivizio = Specioj
|subdivizio2 = *''[[Struthio molybdophanes]]'' &lt;small&gt;Reichenow, A, 1883&lt;/small&gt;
*''[[Struthio camelus]]'' &lt;small&gt;Linnaeus, C, 1758&lt;/small&gt;
|vikispecio = Struthio camelus
|komunejo = Struthio camelus
}}
'''Struto'''&lt;ref name=&quot;PIV&quot;&gt;[https://vortaro.net/#Struto_kd Struto] en [[PIV]] ĉe Vortaro.net.&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ({{lang-la|[[Struthio]]}}) estas la ununura '''[[genro]]''' de birdoj el la familio de [[strutedoj]]. Ĝi enhavas 2 speciojn, ĉar la [[somalia struto]] (''Struthio molybdophanes''), antaŭe konsiderata kiel subspecio de ''S. camelus'', nun estas agnoskita kiel aparta specio.

Strutoj estas la plej grandaj kaj la plej pezaj birdoj aktuale vivantaj: maskloj povas atingi 275 cm kaj 155 kg. Temas pri [[Neflugaj birdoj|neflugaj birdoj]], indiĝenaj de [[Afriko]] kaj pro ilia grandeco kompreneble tiaj birdoj ne povas flugi, sed ili rapide kuras je 50 km/h dum preskaŭ unu horo, kun pintoj ĝis 70 km/h kaj paŝoj longaj je {{Unuo|3.5|m}}. Dumkure la struto uzas siajn flugilojn kiel ekvilibrilojn.

La struto demetas la plej grandajn ovojn el ĉiuj ajn vivantaj birdoj (nur formortintaj [[Elefantbirdo]]j de Madagaskaro kaj la [[Dinornito]]j de Novzelando demetis pli grandajn ovojn).

Ĝia dieto konsistas ĉefe el planta materialo, kvankam ĝi manĝas ankaŭ [[senvertebrulo]]jn. Ili vivas en nomadecaj grupoj de 5 al 50 birdoj. Kaze de minaco, la struto ĉu kuŝas tutebene kontraŭ la grundo, aŭ forkuras. Kaze de ĉirkaŭo, ĝi povas ataki per frapado per siaj fortegaj kruroj. Pariĝaj modeloj diferencas laŭ geografia regiono, sed teritoriaj maskloj luktas por haremo de du al sep inoj.

La struto estas [[Brutobredado|bredata]] tra la tuta mondo, ĉefe por ties plumoj, kiuj estas tre ornamaj kaj uzataj ankaŭ kiel [[plumviŝilo]]. Ties haŭto estas uzata por [[ledo|ledaj]] produktoj kaj ankaŭ ties [[viando]] estas komercita.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt;

== Aspekto ==
[[Dosiero:Ostriches cape point cropped.jpg|eta|maldekstre|250ra|Masklo (maldekstre) kaj ino (dekstre).]]
Temas pri grandegaj [[birdoj]] kun longegaj kaj senplumaj kolo kaj kruroj. La piedoj estas terure fortegaj kaj ties krifoj iliaj ĉefaj armiloj kaj estas ĉirkaŭ 10&amp;nbsp;cm longaj. La ino estas de bruna plumaro kaj la masklo '''nigra kun blankaj finplumoj''' en la flugiloj, kiuj vere ne utilas por flugi, sed ja kiel ekvilibriloj, komunikiloj, ktp. La haŭto en la kruroj estas skvameca.

Strutoj kutime pezas 63 al 145&amp;nbsp;kg.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Ratites and Tinamous|aŭtoro=Stephen Davies|jaro=2002|ISBN=978-0198549963}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gilman 1903&quot;&gt;Gilman, Daniel Coit; Peck, Harry Thurston; Colby, Frank Moore, eds. (1903). &quot;Ostrich&quot;. The New International Encyclopædia XIII. New York, NY: Dodd, Mead and Company. pp. 497–498.&lt;/ref&gt; Strutoj de la orientafrika raso (''S. c. massaicus'') averaĝe pezas 115&amp;nbsp;kg ĉe maskloj kaj 100&amp;nbsp;kg ĉe inoj, dum la nomiga subspecio averaĝe estas 111&amp;nbsp;kg en sendepende de sekso plenkreskuloj.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; Esceptaj maskloj (en la nomiga subspecio) povas pezi ĝis 156.8&amp;nbsp;kg.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; Ĉe seksa matureco (2 al 4 jaroj), strutomaskloj povas esti el 2.1 al 2.8 m altaj, dum inoj gamas el 1.7 al 2 m altaj.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; Strutidoj estas flavecbrunaj kun malhelbrunaj punktoj.&lt;ref name = &quot;Perrins&quot;/&gt; Dum la unua vivojaro, idoj kreskiĝas ĉirkaŭ 25&amp;nbsp;cm monate. Je unu jaro de aĝo, strutoj pezas ĉirkaŭ 45&amp;nbsp;kg. Ties vivodaŭro estas de ĝis 40 aŭ 45 jaroj.

La plumoj de masklaj plenkreskuloj estas ĉefe nigraj, kun blankaj [[flugoplumoj#Unuarangaj|unuarangaj]] kaj blanka vosto. Tamen la vosto de unu subspecio estas [[sablokolora]]. Inoj kaj junaj maskloj estas grizec-brunaj kaj blankaj. La kapo kaj kolo kaj de maskloj kaj de inoj estas preskaŭ senplumaj, kun fajna tavolo de [[lanugo]].&lt;ref name=&quot;Gilman 1903&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Perrins&quot;/&gt; La haŭto de la inaj kolo kaj femuroj estas rozgrizaj,&lt;ref name=&quot;Perrins&quot;&gt;Davies, S. J. J. F.; Bertram, B. C. R. (2003). &quot;Ostrich&quot;. In Perrins, Christopher. Firefly Encyclopedia of Birds. Buffalo, NY: Firefly Books, Ltd. pp. 34–37. ISBN 1-55297-777-3.&lt;/ref&gt; dum tiuj de la masklo estas bluec-grizaj, grizaj aŭ rozkolorecaj depende el la subspecio.

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
Afrikanischer Strauss Portrait.jpg|Kapo
Ostrich, mouth open.jpg|Beko malfermita
The Childrens Museum of Indianapolis - Ostrich skull.jpg|Struta kranio
Ostrich foot.jpg|Piedo
OstrichWing.jpg|Ungetoj en flugiloj
Struthio camelus - juvenile - Rülzheim.jpg|Ido
&lt;/gallery&gt;

La longaj kolo kaj kruroj tenas sian kapon je 2.8 m supergrunde, kaj oni diras, ke ties okuloj estas la plej grandaj el ĉiu ajn surtera vertebrulo: nome 50&amp;nbsp;mm de diametro;&lt;ref name=&quot;Brown&quot;&gt;Brown, L. H.; Urban, E.K.; Newman, K. (1982). &quot;Ostriches and to Birds of Prey&quot;. In Curry-Lindahl, Kai. The Birds of Africa I. London, UK: Academic Press. pp. 32–37. ISBN 978-0-12-137301-6.&lt;/ref&gt; ili povas vidi predantojn je granda distanco. La okuloj estas ombrecaj el sunlumo el supre.&lt;ref name=Martin2000&gt;Martin, G. R.; Katzir, G. (2000). &quot;Sun Shades and Eye Size in Birds&quot;. Brain Behavior and Evolution 56 (6): 340–344. doi:10.1159/000047218.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Martin2001&gt;Martin, G. R.; Ashash, U.; Katzir, Gadi (2001). &quot;Ostrich ocular optics&quot;. Brain Behavior and Evolution 58 (2): 115–120. doi:10.1159/000047265.&lt;/ref&gt; Tamen, la kapo kaj [[beko]] estas relative malgrandaj por la granda birda grando, kun beko de 12 al 14.3&amp;nbsp;cm.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt;

[[Dosiero:Pelvis ostrich ventralview.jpg|eta|250ra|[[Pubio|pubiaj ostoj]].]]
Ties haŭto varias laŭ koloro depende el la subspecioj, el kiuj kelkaj havas helan aŭ malhelan grizan haŭton kaj aliaj havas rozkolorecajn aŭ eĉ ruĝecajn haŭton.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; La fortaj kruroj de la struto estas senplumaj kaj montras nudan haŭton, kun la [[Tarso (skeleto)|tarso]] (la plej malalta supra parto de la kruro) kovritaj per skvamoj: ruĝaj ĉe la masklo, nigraj ĉe la ino.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; La tarso de la struto estas la plej granda el ĉiu ajn vivanta birdo, nome 39 al 53&amp;nbsp;cm longa.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; La birdo havas ĝuste du fingrojn en ĉiu piedo (plej birdoj havas kvar), kun la [[ungo]] de la plej granda, interna fingro simila al [[hufo]]. La ekstera fingro ne havas ungon.&lt;ref name=Fleming&gt;Fleming, John (1822). Canterbury brings the Middle East to the Midwest 2. Edinburgh, UK: Archibald Constable &amp; Co. p. 258.&lt;/ref&gt; La limigita nombro de fingroj estas adapto kiu ŝajnas helpi al kurado, utila por fuĝi el predantoj. Strutoj povas kuri ja rapido de ĉirkaŭ 70&amp;nbsp;km/h kaj povas kovri 3 al 5 m per unura paŝo.&lt;ref&gt;[http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-ostrich.html San Diego Zoo's Animal Bytes: Ostrich] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121130133051/http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-ostrich.html |date=2012-11-30 }}. Sandiegozoo.org. Konsultita la 2012-08-21.&lt;/ref&gt; La flugiloj atingas malfermon de ĉirkaŭ 2 metroj, kaj la [[Flugillongo (biologio)|flugillongo]] de 90&amp;nbsp;cm estas ĉirkaŭ la sama grando de la plej granda fluganta birdo.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Donegan 2002&quot;&gt;Donegan, Keenan (2002). &quot;Struthio camelus&quot;. Animal Diversity Web. University of Michigan Museum of Zoology.&lt;/ref&gt; La flugiloj estas uzataj por pariĝadaj memmontradoj kaj por ombrigi la idojn. La plumoj ne havas la fajnajn hokojn kiuj kunfermas la mildajn eksterajn plumojn de la flugantaj birdoj, kaj tiele estas mildaj kaj kuzenecaj kaj utilas kiel izoligo. Strutoj povas toleri ampleksan gamon de temperaturoj. En multe de ties habitato, temperaturoj varias tiom multe kiom ĝis 40 C inter nokto kaj tago. Ties temperaturkontrolila meĥanismo kuŝas ĉe la agado fare de la birdo, kiu uzas siajn flugilojn por kovri la nudan haŭtaĵon de la krursuproj kaj flankoj por konservi varmon, aŭ lasas tiujn areojn nude por liberigi varmon. Ili havas 50–60 vostoplumojn, kaj ties flugiloj havas 16 unuarangajn, kvar alulojn kaj 20–23 duarangajn plumojn.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt;

La struta [[sternumo]] estas ebena, sen [[karino]] al kiu la flugilaj muskoloj ligas ĉe flugantaj birdoj.&lt;ref name=&quot;Nell 2003&quot;&gt;Nell, Leon (2003-10-10). The Garden Route and Little Karoo. Cape Town: Struik Publishers. p. 164. ISBN 1-86872-856-0. Retrieved 2003.&lt;/ref&gt; La [[beko]] estas ebena kaj larĝa, kun rondoforma pinto.&lt;ref name=&quot;Gilman 1903&quot;/&gt; Kiel ĉe ĉiuj [[strutoformaj birdoj]], la struto havas nek kropon,&lt;ref name=&quot;Brand2006&quot;&gt;Brand, T. S.; Gous, R. M. (2006-09-27). &quot;Feeding ostriches&quot;. In Bels, Vincent L. Feeding in Domestic Vertebrates. Wallingford, UK: Cabi Publishing. pp. 136–155. ISBN 1-84593-063-0. Konsultita 2006.&lt;/ref&gt; nek [[Gala veziko|galan vezikon]].&lt;ref name=Marshall&gt;Marshall, Alan John (1960). Biology and Comparative Physiology of Birds. Academic Press. p. 446.&lt;/ref&gt; Ili havas tri stomakojn, kaj la [[cekumo]] estas 71&amp;nbsp;cm longa. Malkiel ĉiuj aliaj vivantaj birdoj, la struto elpelas [[urino]]n separate el fekaĵoj.&lt;ref name=&quot;coprodeum&quot;&gt;Skadhauge, E.; Erlwanger, K. H.; Ruziwa, S. D.; Dantzer, V.; Elbrønd, V. S.; Chamunorwa, J. P. (2003). &quot;Does the ostrich (Struthio camelus) have the electrophysiological properties and microstructure of other birds?&quot;. Comparative Biochemistry and Physiology – Part A: Molecular &amp; Integrative Physiology 134 (4): 749–755. doi:10.1016/S1095-6433(03)00006-0. PMID 12814783.&lt;/ref&gt; Ĉiuj aliaj birdoj stokas urinon kaj fekojn kombine en la koprodeo, sed la struto stokas fekaĵojn en la fina rektumo.&lt;ref name=coprodeum/&gt; Ili havas ankaŭ unikajn [[Pubio|pubiajn ostojn]] kiuj estas fuziitaj por teni ĝian ventron. Malkiel plej birdoj, la maskloj havas kopulacian organon, kiu estas reprenebla kaj 20&amp;nbsp;cm longa. Ties [[palato]] diferencas el tiu de aliaj strutoformaj birdoj je tio ke [[sfenoido]] kaj palataj ostoj estas nekonektitaj.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt;

[[Dosiero:Struthio camelus6.jpg|eta|Strutoparo en Sudafriko.]]

==Taksonomio==
Laŭ [[AviList]]&lt;ref name=&quot;AviList&quot;&gt;[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 6-an de jan. 2026.&lt;/ref&gt;, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu genro, kaj ties Esperantaj nomoj&lt;ref name=&quot;OT&quot;/&gt;:
{{Genealogia arbo2}}
*[[Struthioniformes]] - [[strutoformaj]]
**[[Struthionidae]] - [[strutedoj]]
***''[[Struthio]]'' &lt;small&gt;Linnaeus, C, 1758&lt;/small&gt; - struto
****''[[Struthio molybdophanes]]'' &lt;small&gt;Reichenow, A, 1883&lt;/small&gt; - [[somalia struto]]
****''[[Struthio camelus]]'' &lt;small&gt;Linnaeus, C, 1758&lt;/small&gt; - [[ordinara struto]]
*****†''[[Struthio camelus syriacus]]'' &lt;small&gt;Rothschild, LW, 1919&lt;/small&gt; - [[araba struto]]
*****''Struthio camelus camelus'' &lt;small&gt;Linnaeus, C, 1758&lt;/small&gt; - nordafrika struto
*****''Struthio camelus massaicus'' &lt;small&gt;Neumann, OR, 1898&lt;/small&gt; - masaja struto
*****''Struthio camelus australis'' &lt;small&gt;Gurney, JH Sr, 1868&lt;/small&gt; - sudafrika struto
{{Genealogia arbo2/fino}}

La struto estis origine priskribita de [[Carolus Linnaeus|Linnaeus]] en sia verko de la [[18a jarcento]] nome ''[[Systema Naturae]]'' laŭ ties nuna [[Dunoma nomenklaturo|dunoma nomo]].&lt;ref name=Linnaeus&gt;Linnaeus, Carolus (1758). Systema naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis. Tomus I. Editio decima, reformata (in latin). p. 155.&lt;/ref&gt; Ties [[scienca nomo]] derivas el la [[latina]], ''struthio'' signife &quot;struto&quot; kaj ''camelus'' signife &quot;kamelo&quot;, alude al ties sekega habitato.&lt;ref name=&quot;Gotch&quot;&gt;Gotch, A.F. (1995) [1979]. &quot;Ostriches&quot;. Latin Names Explained. A Guide to the Scientific Classifications of Reptiles, Birds &amp; Mammals. London: Facts on File. p. 176. ISBN 0-8160-3377-3.&lt;/ref&gt;

La struto apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] de la [[Strutoformaj birdoj]]. Eksaj aliaj membroj de tiu grupo estis [[Reaedoj|reaoj]], [[emuo]]j, [[kazuaro]]j, [[Dinornito|moaoj]], [[kivio]]j kaj la plej granda iamajna birdo, la jam formortinta [[Elefantbirdo]] (''Aepyornis''). Tamen tiuj birdoj nun estas klasifikitaj en apartaj ordoj&lt;ref name=&quot;AviList&quot;/&gt;.

=== Specioj kaj subspecioj ===
[[Dosiero:Somali ostrich.jpg|eta|[[Somalia struto]] en Konservejo Leva ĉe [[Isiolo]], [[Kenjo]].]]
[[Dosiero:Struthio camelus massaicus male in Tsavo West National Park 3 (edited).jpg|eta|Masaja struto (''Struthio camelus massaicus'')]]
[[Dosiero:Straußenherde.JPG|eta|250ra|Grupo de Sudafrikaj strutoj en Namibio]]

Oni agnoskas 2 [[specio]]jn kiuj estas la jenaj:
* '''''S. molybdophanes''''', la '''[[somalia struto]]''', suda [[Etiopio]], nordorienta [[Kenjo]], kaj [[Somalio]].&lt;ref name=&quot;Clements&quot; /&gt; La kolo kaj la femuroj estas grizec-bluaj, kaj dum la pariĝada sezono, la kolo kaj femuroj de la masklo iĝas brilbluaj. La inoj estas pli brunaj ol tiuj de aliaj subspecioj.&lt;ref name=&quot;Roots 2006&quot;/&gt; Ili ĝenerale vivas en paroj aŭ sole, pli ol en aroj. Ties teritorioj koincidas kun tiu de la ''S. c. massaicus'' en nordorienta Kenjo&lt;ref name=&quot;Roots 2006&quot;/&gt;. Ĝi antaŭe estis konsiderata kiel subspecio de ''S. camelus'', sed en 2010 BirdLife International apartigis tiun specion pro genetikaj malsamecoj&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;BirdLife International (2012). &quot;Struthio camelus&quot;. IUCN Red List of Threatened Species. Version 3.1. International Union for Conservation of Nature. Retrieved 17 Feb 2011. BirdLife International (2012). &quot;Ostrich Struthio camelus – BirdLife Species Factsheet&quot;. Data Zone. Retrieved 17 Feb 2011.&lt;/ref&gt;. Komparoj pere de mitokondria [[DNA]] sugestis, ke ĝi diverĝis el la aliaj strutoj antaŭ kvar [[mj]] pro la formiĝo de la [[Orientafrika Rifto]]. Hibridiĝo kun la subspecio kiuj evoluiĝis sudokcidente de ties teritorioj, ''S. c. massaicus'', ŝajne estis evitata je granda skalo pro la ekologia separo, ĉar la somalia struto preferas arbustaron kie ĝi paŝtas mezaltan vegetaĵaron por manĝo dum la Masaja struto estas, kiel la aliaj subspecioj, [[Paŝtado|paŝtanta]] birdo de habitatoj de malferma [[savano]] kaj ''[[mjombaro]]''.&lt;ref name=Freitag&gt;Freitag, Stefanie; Robinson, Terence J. (1993). &quot;Phylogeographic patterns in mitochondrial DNA of the Ostrich (Struthio camelus)&quot; (PDF). Auk 110 (3): 614–622. doi:10.2307/4088425&lt;/ref&gt;.
* '''''Struthio camelus''''', la '''[[ordinara struto]]''', kiu havas 4 subspeciojn, el kiuj nur 3 vivantaj:
** '''''S. c. syriacus''''', la '''[[araba struto]]''' aŭ '''mezorienta struto''', [[Mezoriento]]. Estis iam tre komuna en la [[Arabia Duoninsulo]], [[Sirio]],&lt;ref name=&quot;Clements&quot; /&gt; kaj [[Irako]]; ĝi iĝis formortinta ĉirkaŭ 1966.
** '''''S. c. camelus''''', la '''nordafrika struto''', aŭ '''ruĝkola struto''', [[Nordafriko]] aŭ sude de [[Saharo]]. Historie ĝi estis la plej disvastigata subspecio, kun teritorioj el [[Etiopio]] kaj [[Sudano]] oriente tra la [[Sahelo]]&lt;ref name=&quot;Clements&quot;&gt;Clements, James (2007). The Clements Checklist of the Birds of the World (6th ed.). Ithaca, NY: Cornell University Press. ISBN 978-0-8014-4501-9.&lt;/ref&gt; al [[Senegalio]] kaj [[Maŭritanio]] okcidente, kaj norde al [[Egiptio]] kaj suda [[Maroko]], respektive. Ĝi jam malaperis el grandaj partoj de tiuj teritorioj,&lt;ref name=Thiollay&gt;Thiollay, J.M. (2006). &quot;Severe decline of large birds in the Northern Sahel of West Africa: a long-term assessment&quot;. Bird Conservation International 16 (4): 353–365. doi:10.1017/S0959270906000487.&lt;/ref&gt; kaj ĝi restas nur en 6 el la 18 landoj kie ĝi origine loĝis, konduke al fakto ke kelkaj konsideras ĝin [[Draste endanĝerigita]].&lt;ref name = CITES&gt;CITES (3a Aprilo 2012). &quot;Appendices I, II and III&quot;. Convention on International Trade in Endangered Species of Wild Fauna and Flora.&lt;/ref&gt; Ĝi estas la plej granda subspecio, nome 2.74 m alta kaj ĝis 154&amp;nbsp;kg peza.&lt;ref name=&quot;Roots 2006&quot;/&gt; Ties kolo estas rozruĝeca, kaj la plumaro de maskloj estas nigrablanka, dum tiu de la inoj estas griza.&lt;ref name=&quot;Roots 2006&quot;&gt;Roots, Clive (2006). Flightless Birds. Westport, CT: Greenwood Press. p. 26. ISBN 0-313-33545-1.&lt;/ref&gt;
** '''''S. c. massaicus''''', la '''masaja struto''', [[Orienta Afriko]]. Ĝi havas kelkajn malgrandajn plumojn en sia kapo, kaj ties kolo kaj femuroj estas rozkoloraj. Dum la [[pariĝada sezono]], la masklaj kolo kaj femuroj iĝas pli brilaj. Ties teritorio estas esence limigita al suda [[Kenjo]] kaj orienta [[Tanzanio]]&lt;ref name=&quot;Clements&quot; /&gt; kaj [[Etiopio]] kaj partoj de Suda [[Somalio]]&lt;ref name=&quot;Roots 2006&quot;/&gt;.
** '''''S. c. australis''''', la '''sudafrika struto''', [[suda Afriko]]. Ĝi troviĝas sude de la riveroj [[Zambezo]] kaj [[Kunene]]. Ĝi estas bredata por ties viando, ledo kaj plumoj en la areo de Malgranda [[Karuo]] de la [[Kaba Provinco]]&lt;ref name=&quot;Stocker&quot;&gt;Stöcker, Friedrich W.; Dietrich, Gerhard, eds. (1995). &quot;Ostrich&quot;. Concise Encyclopedia Biology. Walter de Gruyter. p. 1149. ISBN 3-11-010661-2. Retrieved 2009-07-18.&lt;/ref&gt;.

La populacio el [[Orrivero]] estis iam separata kiel ''Struthio camelus spatzi'' ĉar ties ovoŝelaj poroj havis formon de larmo kaj ne rondan. Tamen, ĉar estas konsiderinda vario ĉe tiu karaktero kaj ne estas aliaj diferencoj inter tiuj birdoj kaj apudaj populacioj de ''S. c. camelus'', la separo ne plu estas konsiderata valida.&lt;ref name=Bezuidenhout&gt;Bezuidenhout, Cornelius Carlos (1999). &quot;Studies of the population structure and genetic diversity of domesticated and ‘wild’ ostriches (''Struthio camelus'')&quot;. PhD thesis.&lt;/ref&gt; Tiu populacio malaperis en la lasta duono de la [[20a jarcento]]. Estis informoj de la [[19a jarcento]] pri ekzisto de malgrandaj strutoj en [[Nordafriko]]; tiuj estis menciitaj kiel Levajlanta struto (''Struthio bidactylus'') sed restas hipoteza formo ne eltenita de materia pruvaro.&lt;ref name=&quot;Fuller&quot;&gt;Fuller, Errol (2001) [1987]. Bunney, Sarah, ed. Extinct Birds (2nd ed.). Ithaca, NY: Cornell University Press. ISBN 0-19-850837-9.&lt;/ref&gt;

=== Evoluo ===
[[Dosiero:Struthio asiaticus.jpg|eta|dekstre|250ra|[[Azia struto]].]]
La plej fruaj fosilioj de strutecaj birdoj estas de ''[[Palaeotis]]'' vivinta ĉe aziaj stepoj,&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; el meza [[Eoceno]], mezgranda nefluga birdo kiu estis origine supozita [[Otidedoj|otido]]. Krom tiu enigma birdo, la [[fosilio]]j de strutoj pluas per kelkaj specioj de la moderna genro ''Struthio'' kiuj estas konataj el komenca [[Mioceno]] antaŭen. Dum la rilataro de la afrika specio estas kompare rekta, granda nombro de aziaj specioj de strutoj estis priskribitaj el fragmentaj restoj, kaj ties interrilatoj kaj kiel ili rilatas al la afrikaj strutoj estas konfuzaj. En [[Ĉinio]], strutoj iĝis formortintaj nur ĉirkaŭ aŭ eĉ post la fino de la [[lasta glaciepoko]]; oni trovis bildojn de strutoj tie sur prahistoria deramikaro kaj [[petroglifo]]j.

Kelkaj el tiuj fosiliaj formoj estas [[iĥnotaksono]]j (tio estas, klasitaj laŭ la organismaj spuroj aŭ aliaj spuroj pli ol pro ties korpo) kaj ties asocio kun tiuj priskribitaj el distingaj ostoj estas pridisputita kaj necesa pri revizio depende el pli bona materialo.&lt;ref name=Bibi&gt;Bibi, Faysal; Shabel, Alan B.; Kraatz, Brian P.; Stidham, Thomas A. (2006). &quot;New Fossil Ratite (Aves: Palaeognathae) Eggshell Discoveries from the Late Miocene Baynunah Foramation of the United Arab Emirates, Arabian Peninsula&quot; (PDF). Palaeontologia Electronica 9 (1): 2A. ISSN 1094-8074.&lt;/ref&gt;
* '''''[[Struthio coppensi]]''''' (komenca Mioceno de Elizabethfeld, Namibio)
* '''''[[Struthio linxiaensis]]''''' (Liuŝu fina Mioceno de Jangvapuzijifang, Ĉinio)&lt;!-- ChinSciBull50:1808 --&gt;
* '''''[[Struthio orlovi]]''''' (fina Mioceno de Moldavio)
* '''''Struthio karingarabensis''''' (fina Mioceno – komenca Plioceno de SOk kaj COr Afriko) – [[ovospecio]] (?)&lt;!-- *CRAcadSciIIA328:639 Paleontol.Electr.9.1.2.A --&gt;
* '''''Struthio kakesiensis''''' (Laetolil, komenca Plioceno de Laetoli, Tanzania) – ovospecio &lt;!-- Paleontol.Electr.9.1.2.A --&gt;
* '''''[[Struthio wimani]]''''' (komenca Plioceno de Ĉinio kaj Mongolio)
* '''''Struthio daberasensis''''' (komenca-meza Plioceno de Namibio) – ovospecio &lt;!-- *Geobios28:85; Paleontol.Electr.9.1.2.A --&gt;
* '''''Struthio brachydactylus''''' (Plioceno de Ukrajnio)
* '''''Struthio chersonensis''''' (Plioceno de SOr Eŭropo al OkC Azio) – ovospecio &lt;!-- Paleontol.Electr.9.1.2.A --&gt;
* '''[[Azia struto]]''', '''''Struthio asiaticus''''' (komenca Plioceno – fina Pleistoceno de Centra Azio al Ĉinio? kaj Maroko)
* '''[[Giganta struto]]''', '''''Struthio dmanisensis''''' (fina Plioceno/komenca Pleistoceno de [[Dmanisi]], Kartvelio)
* '''''Struthio oldawayi''''' (komenca Plioceno de Tanzanio) – probable subspecio de ''S. camelus''
* '''''Struthio anderssoni''''' – oospecies (?) &lt;!-- The Yellow River Elephant (Stratigraphy &amp; History of Research; Paleontol.Electr.9.1.2.A --&gt;

== Disvastiĝo kaj habitato ==
Nun, la natura struto vivas nur en la [[Afrotropiso|afrotropisa]] [[ekozono]]. Iam ĝi vivis ankaŭ en [[Arabio]] kaj [[Sirio]], kie la lasta natura struto vidiĝis en [[1964]]. Krome, oni bredas strutojn ĉie pro ilia viando. En [[Brazilo]] kaj landoj de [[Eŭropo]], oni komerce bredas strutojn ekde la lasta jardeko de la [[20-a jarcento]].

Strutoj iam okupis Afrikon norde kaj sude de [[Saharo]], Orientan Afrikon, Afrikon sude de la pluvarbara zono, kaj multe de [[Malgranda Azio]].&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; Nune strutoj preferas malferman teron kaj estas indiĝenaj de [[savano]] kaj de [[Sahelo]] de [[Afriko]], ambaŭ norde kaj sude de la ekvatora arbara areo.&lt;ref name=&quot;Donegan 2002&quot;/&gt; En Sudokcidenta Afriko ili loĝas en duon-dezertoj aŭ veraj dezertoj. Ili rare iras super 100 m.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; Breditaj strutoj en Aŭstralio starigis sovaĝiĝintajn populaciojn.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;/&gt; La [[Araba struto]] en [[Mezoriento]] estis ĉasita ĝis la formorto meze de la 20a jarcento. Oni vidis foje strutojn loĝantajn en insuloj de la [[Dahlak-Arkipelago]], en la [[Ruĝa Maro]] ĉe [[Eritreo]].

== Kutimaro ==
Ili ĉiam marŝas, sed estas [[teritorio (animaloj)|teritoriaj]] kaj maskloj povas kvereli per ceremoniaj dancoj kun aliaj maskloj, ekzemple kaŭre kaj balancigante [[kapo]]n kaj [[kolo]]n dekstren kaj maldekstren.

[[Dosiero:FlappingOstriches.jpg|eta|Paro &quot;dancante&quot;.]]

Strutoj normale pasas la vintrajn monatojn pare aŭ sole. Nur 16 % el strutaj vidoj estis de pli ol du birdoj.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; Dum la reprodukta sezono kaj foje dum ekstremaj senpluvaj periodoj strutoj vivas en [[nomada]]j grupoj de 5 ĝis 50 birdoj (kondukitaj de estra strutino) kiuj ofte veturas kun aliaj [[paŝtanta]]j animaloj, kiaj [[zebro]]j aŭ [[antilopo]]j.&lt;ref name=&quot;Donegan 2002&quot;/&gt; Strutoj estas [[Taga animalo|tagaj animaloj]], sed povas esti aktivaj dum plenlumaj noktoj. Ili estas plej aktivaj frue kaj malfrue en la tago.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt;
La virstruta teritorio estas inter 2 kaj 20&amp;nbsp;km².&lt;ref name=&quot;Perrins&quot;/&gt;

Per sia akraj vid- kaj aŭd-kapabloj, strutoj povas detekti [[predanto]]jn kiaj [[leono]]j el tre for. Kaze de persekutado fare de predanto, oni scias, ke ili atingas rapidon de pli ol 70&amp;nbsp;km/h,&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; kaj povas elteni trankvilan rapidon de 50&amp;nbsp;km/h, kio faras la struton la plej rapida dukrura animalo en la mondo.&lt;ref name=DesertUSA&gt;Desert USA (1996). &quot;Ostrich&quot;. Digital West Media. Konsultita 17 Feb 2011.&lt;/ref&gt; Kaze de kuŝado kaj kaŝiĝo el predantoj, tiuj birdoj metas siajn kapojn kaj kolojn ebene surgrunde, kio faras ke ili aperas kvazaŭ teramaso eldistance, helpe de la varma nebulo en sia varmega, seka habitato.&lt;ref name=&quot;Werness&quot;&gt;Werness, Hope B. (2006). The Continuum Encyclopedia of Animal Symbolism in Art. London: Continuum. p. 300. ISBN 978-0-8264-1913-2.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Hiskey&gt;Hiskey, Daven (2010-08-12). &quot;Ostriches Don’t Hide Their Heads in the Sand&quot;. Todayifoundout.com. Konsultita 2012-11-07.&lt;/ref&gt;

Kaze de minaco, strutoj povas forkuri, sed ili ankaŭ povas okazigi terurajn vundojn kaj mortojn per piedfrapoj de siaj povegaj kruroj.&lt;ref name=&quot;Donegan 2002&quot;/&gt; Ties kruroj povas frapi nur antaŭen.&lt;ref name=Halcombe&gt;Halcombe, John Joseph (1872). Mission life. vol3 Part 1. W. Wells Gardner. p. 304.&lt;/ref&gt; Male al la populara kredo, strutoj ne enterigas siajn kapojn en sablo por eviti danĝeron.&lt;ref name=Gosselin&gt;Gosselin, Michael (December 2010). &quot;Ostrich&quot;. Natural History Notebooks. [[Canadian Museum of Nature]].&lt;/ref&gt; Tiu mito ŝajne ekis ĉe [[Plinio la Maljuna]] (jaroj 23–79), kiu verkis, ke strutoj &quot;imagas, kiam ili estis kaŝintaj siajn kapojn kaj kolojn en arbustaro, ke ties tuta korpo estas kaŝita.&quot;&lt;ref name=Kruszelnicki&gt;[[Karl Kruszelnicki|Kruszelnicki, Karl]] (2 November 2006). &quot;Ostrich head in sand&quot;. ABC Science: In Depth. Australian Broadcasting Corporation.&lt;/ref&gt; Tio povas esti miskompreno pro ties kaŝo de kapo en sablon por engluti kaj sablon kaj ŝtoneterojn,&lt;ref name=Thomas&gt;Thomas, David (2008-05-15). &quot;Why ostriches DON'T bury their heads in the sand... and the surprising truths behind other great animal myths&quot;. Daily Mail. Konsultita 2012-11-07.&lt;/ref&gt; aŭ, kiel sugestas [[National Geographic Society|National Geographic]], el la defenda kutimaro kuŝi malalte, tiele ke povas ŝajni eldistance ke ili enterigis siajn kapojn.&lt;ref name=NationalGeog&gt;National Geographic Society (2009). &quot;Ostrich Struthio camelus&quot;.&lt;/ref&gt;

=== Manĝo ===
[[Dosiero:Autruche_male,_réserve_africaine_de_Sigean.jpg|eta|dekstre|230ra|Ino]]
La struto manĝas ĉiajn nutraĵojn kiuj estas troveblaj laŭ loko, laŭ sezono, prefere herbojn, [[semo]]jn, [[frukto]]jn, sed ankaŭ [[insekto]]jn, lacertojn, eĉ testudojn. Ili povas manĝi ĝis 3 k da nutraĵoj, krom ŝtonetoj por helpi la digeston. Tamen ili povas esti multe da tempo sen akvo, eltenas sekecon pli bone ol aliaj samteritoriuloj.

Ili manĝas ĉefe semojn, burĝonojn, herbon, fruktojn kaj florojn;&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Perrins&quot;/&gt; foje ili manĝas ankaŭ insektojn kiaj [[lokusto]]j. Sendentaj, ili englutas ŝtoneterojn kiuj funkcias kiel [[gastrolito]]j por mueli manĝon en la [[maĉstomako]]. Dummanĝe la struto plenas sian [[ezofago]]n per manĝo, kiu siavice pasas malsupre de la ezofago en la formo de bulo nome [[Boluso (digesto)|boluso]]. Tiu boluso povas esti ĝis 210 ml. Post pasi tra la kolo (ne estas [[Kropo (anatomio)|kropo]]) la manĝo eniras en la [[maĉstomako]] kaj tie ĝi estas traktita de la menciitaj ŝtoneteroj. La maĉstomako povas enhavi tiom multe kiom ĝis 1,300 g, el kio ĝis 45% povas esti sablo kaj ŝtoneteroj.&lt;ref name=&quot;Perrins&quot;/&gt; Strutoj povas elteni sen trinki dum kelkaj tagoj, uzante [[metabola akvo|metabolan akvon]] kaj la humidecon de englutitaj plantoj,&lt;ref name=&quot;Maclean&quot;&gt;Maclean, Gordon Lindsay (1996). The Ecophysiology of Desert Birds. Berlin: Springer-Verlag. p. 26. ISBN 3-540-59269-5. Konsultita 1996.&lt;/ref&gt; sed ili ĝuas likvidan akvon kaj ofte baniĝas kie tio eblas.&lt;ref name=&quot;Donegan 2002&quot;/&gt; Ili povas survivi post perdo de ĝis 25% el sia korpopezo pro [[dehidratiĝo]].&lt;ref name=&quot;Perrins2&quot;&gt;Perrins, C.M.; Jackson, J.A.; Ford, H. (1996). &quot;Order Struthioniformes&quot;. In Elphick, J. The Illustrated Encyclopedia of Birds. Barnes and Noble Inc. ISBN 0-7607-0152-0.&lt;/ref&gt;

== Reproduktado ==
La maskla struto estas unu el la malmultaj birdoj havantaj [[peniso]]n. Strutoj iĝas [[seksa matureco|sekse maturaj]] kiam ili estas 2 al 4 jaraĝaj; inoj maturiĝas ĉirkaŭ ses monatojn pli frue ol la maskloj. Kiel ĉe aliaj birdoj, individua struto povas reproduktiĝi kelkajn fojojn dum sia vivotempo.

[[Pariĝado]] komencas en seka sezono, nome en marto aŭ aprilo, kaj finas foje antaŭ septembro. La pariĝada ceremonio diferencas en diferencaj geografiaj regionoj. [[Teritorio (animaloj)|Teritoriaj]] maskloj tipe brudefendas siajn teritorion kaj haremon de du al sep strutinoj;&lt;ref name=&quot;Bertram 1992&quot;&gt;Bertram, Brian C.R. (1992). The Ostrich Communal Nesting System. Princeton University Press.&lt;/ref&gt; la sukcesa masklo povas tiam pariĝi kun kelkaj inoj en la areo, se formos parligon nur kun la 'ĉefa' ino.&lt;ref name=&quot;Bertram 1992&quot;/&gt; La pariĝiga ceremonio estas tre rimarkinda. Dekomence ambaŭ pastas kune, poste la paŝtado iĝas sensignifa kaj komencas la ritaro. La masklo persekutas inon, skuas flugilojn, frapas la grudon perbeke kaj svingas la kolon ruĝigitan kaj ŝveligitan por allogi inon; se la ino akceptas, ŝi malfermas amplekse la flugilojn, sed daŭre forkuras ĝis kiam jam finfine akceptas la kuniĝon, tiam la masklo levas la blankan finon de siaj flugiloj kvazaŭ markante la nestolokon, poste surgenuiĝas kaj balancigas sian kolon kaj kapon kontraŭ siaj flankoj laŭvice, poste la masklo piediras sur la kuŝantan inon;&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; post la kuniĝo, la kapbalancigo daŭras.

La strutoj ne estas monogamaj, post la kuniĝo la masklo povas kuniĝi kun aliaj inoj, sed restos hegemonia la paro, kiu fosos la truon, kie unue demetos la hegemonia ino, kiu ĉiam scios kiuj estas ŝiaj ovoj, kiuj restos en la centro de la nesto kaj estos pli bone zorgitaj. Tamen ankaŭ la aliaj estos zorgitaj de la paro. La masklo forpelos entrudulojn. La hegemonia ino demetas duoble ol la aliaj inoj. Kiam venas aliaj inoj ovodemeti, okazas etaj kvereloj.

Strutoj tute breditaj de homoj povas ne direkti sian pariĝadan ritaron al aliaj strutoj, sed al siaj homaj zorgistoj.&lt;ref name=BBC&gt;&quot;Ostriches &quot;Flirt With Farmers&quot;&quot;. BBC News. 9a Marto 2003.&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Ostriches Kgalagadi Transfrontier Park.jpeg|Nur 15% el survivantaj idoj atingas 1 jaron de aĝo
Struthio camelus - Strausskueken.jpg|Strutido
Ostrich hen with chicks, northern Serengeti.jpg|Strutino kun idoj
Struthio camelus -Serengeti, Tanzania -female on nest-8.jpg|Ino kovanta ovojn en neprofunda nesto surgrunde en [[Nacia Parko Serengeti|Serengeti]], Tanzanio
Struthio camelus - strus (2).JPG|Strutonesto
&lt;/gallery&gt;

La ino demetas tri ĝis dek ovoj en komuna nesto (kun aliaj inoj kiuj venas demeti post ŝi), kiu povas enhavi el dudek ĝis tridek [[ovo]]jn, sed la hegemonia ino povas forpeli troajn ovojn de aliaj inoj por ke estu ĝis 20 plej ofte.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; La nesto povas esti 30 al 60&amp;nbsp;cm profunda kaj 3 m larĝa,&lt;ref name=&quot;Harrison&quot;&gt;Harrison, C.; Greensmith, A. (1993). Bunting, E., ed. Birds of the World. New York, NY: Dorling Kindersley. p. 39. ISBN 1-56458-295-7.&lt;/ref&gt; kaj estas skrapita elgrunde fare de la masklo. Ĉiu strutino povas distingi siajn proprajn ovojn el la aliaj de komuna nesto.&lt;ref name=&quot;Bertram1979&quot;&gt;Bertram, B.C.R. (1979). &quot;Ostriches recognise their own eggs and discard others&quot;. Nature 279 (5710): 233–234. doi:10.1038/279233a0. PMID 440431.&lt;/ref&gt; Strutovoj estas la plej grandaj el ĉiuj ovoj (kaj etende, la [[ovoflavo]] estas la plej granda unusola [[Ĉelo (biologio)|ĉelo]]),&lt;ref name=&quot;Hyde&quot;&gt;Hyde, Kenneth (2004). Zoology: An Inside View of Animals (3rd ed.). Dubuque, IA: Kendall Hunt Publishing. p. 475. ISBN 0-7575-0170-2.&lt;/ref&gt; kvankam ili estas fakte la plej malgrandaj ovoj relative al la grando de la plenkreska birdo.&lt;ref&gt;Trails.com (1999)&lt;/ref&gt; — averaĝe ili estas 15&amp;nbsp;cm longaj, 13&amp;nbsp;cm larĝaj, kaj pezas 1.4&amp;nbsp;kg, ĉirkaŭ 20-foje la pezon de ovo de [[kokino]] kaj nur 1 al 4% la grando de la ino.&lt;ref name=Perrins/&gt; Ili estas brile kremokoloraj, kun dikaj ŝeloj markitaj de malgrandaj truetoj.&lt;ref name=&quot;Nell 2003&quot;/&gt;

[[Dosiero:Breeding Ostrich Berlin.jpg|eta|250ra|Ino ovozorganta en [[Tierpark Berlin]].]]
[[Kovado]] daŭras ĝis 6 semajnojn, mallonge kompare kun aliaj strutoformaj birdoj, eble pro la alta indico de predado.&lt;ref name=Perrins/&gt; La masklo kovas nokte kaj la ino tage:&lt;ref name=&quot;Bertram 1992&quot;/&gt; por tio utilas la respektivaj nigra kaj bruna plumaro;&lt;ref name=&quot;Nell 2003&quot;/&gt; kiam ili ŝanĝas la vicon, okazas agnoskilajn ceremoniojn, per surterigado de kolo. Je eloviĝo (tiam la gepatroj estas pli agresemaj kaj defendemaj) la idoj jam pezas ĉirkaŭ 900 g kaj altas 30&amp;nbsp;cm, tamen ili estas mallertaj eĉ por piediri, sed ĉar ili ne bezonas lerni flugi, pli rapide lernas piediri kaj kuri for de la nesto kaj serĉi manĝaĵon, krom kompreneble sekvi la gepatrojn.

Tipe la masklo defendas la idaron kaj instruas manĝadi, kvankam kaj maskloj kaj inoj kunlaboras en la idozorgado. Malpli ol 10% el idoj survivas la 9-semajnan periodon de ovodemetado kaj kovado, kaj el la survivintaj idoj, nur 15% el tiuj survivas 1 jaron de aĝo.&lt;ref name=&quot;Perrins&quot;/&gt; Tamen, inter tiuj strutoj kiuj survivas al la plenkreskeco, tiu ĉi specio estas unu el plej longvivodaŭraj birdospecioj. Strutoj en kaptiveco vivis ĝis 62 jarojn kaj 7 monatojn.&lt;ref name=&quot;Wood&quot;&gt;Wood, Gerald (1983). The Guinness Book of Animal Facts &amp; Feats. Sterling Publishing Co. ISBN 978-0-85112-235-9.&lt;/ref&gt;

Multaj predantoj predas strutidojn, kiaj [[simio]]j. La idoj montras ruĝecajn kronojn kaj nigrajn vertikalajn striojn en la kolo, ĉefe malantaŭe. Post 12 monatoj ili estas jam tiom altaj kiom plenkreskuloj, sed nur post 6 pliaj monatoj ili atingas la kompletan plenkreskan plumaron. Ĉiukaze la familio restas ĝis 2 jarojn kune.

=== Predantoj ===
Kiel nefluganta specio de la riĉa biozono de la afrika savano, la struto devas fronti varion de danĝeraj predantoj tra sia tuta vivo. Animaloj kiuj predas strutojn de ĉiuj aĝoj estas [[gepardo]]j, [[leono]]j, [[leopardo]]j, [[likaono]]j, kaj [[hieno]]j.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; Strutoj povas ofte forkuri el plej predantoj dum persekutado, kaj tiele plej predantoj klopodos embuskis nesuspektantan birdon uzante barilan vegetaĵaron aŭ aliajn objektojn.&lt;ref&gt;[http://www.wildwatch.com/sightings/leopard-kills-ostrich-on-an-open-plain Namibia Wildlife | Leopard kills ostrich on an open plain | Wildlife sightings in Sossusvlei] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131022022049/http://www.wildwatch.com/sightings/leopard-kills-ostrich-on-an-open-plain |date=2013-10-22 }}. Wildwatch.com. Konsultita la 2012-08-21.&lt;/ref&gt; Rimarkinda escepto estas la gepardo, kiu estas la plej multnombra predanto de plenkreskaj strutoj pro sia propra kurrapido.&lt;ref&gt;[http://www.theanimalfiles.com/birds/ostrich/ostrich.html Ostrich]. The Animal Files. Konsultita la 2012-08-21.&lt;/ref&gt;

Komunaj predantoj de nestoj kaj junaj strutoj estas [[ŝakalo]]j, diversaj [[rabobirdo]]j, [[verukapro]]j, [[Mungotedoj|mungotoj]] kaj la [[kadavrogrifo]]j.&lt;ref name=&quot;Bertram 1992&quot;/&gt;&lt;ref name=Thouless&gt;Thouless, C.R.; Fanshawe, J.H. &amp; Bertram, B.C.R. (1989). &quot;Egyptian Vultures Neophron percnopterus and Ostrich Struthio camelus eggs: the origins of stone-throwing behaviour&quot;. Ibis 131: 9–15. doi:10.1111/j.1474-919X.1989.tb02737.x.&lt;/ref&gt; Se la nesto aŭ la junuloj estas minacataj, unu aŭ ambaŭ gepatroj povas ŝajnigi vundon por eviti la danĝeron.&lt;ref name=Perrins/&gt; Tamen, ili povas foje ankaŭ kuraĝe lukti kontraŭ predantoj, speciale kiam la idoj devas esti defendataj, kaj estis foje kapablaj mortigi eĉ siajn plej grandajn malamikojn, kiaj leonoj, dum tiaj luktoj.&lt;ref name=NationalGeog/&gt;

== Statuso kaj konservado ==
La populacio de natura struto draste malpliiĝis en la lastaj 200 jaroj, kaj plej survivantaj birdoj estas en rezervejoj aŭ bredofarmoj.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt; Tamen, ties teritorioj restas tre grandaj (nome ĝis 9,800,000 km2), kio kondukis al la [[IUCN]] kaj [[BirdLife International]] trakti ĝin kiel specio [[Malplej Zorgiga]].&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;/&gt; El la 5 subspecioj, la [[Araba struto]] (''S. c. syriacus'') iĝis formortinta ĉirkaŭ 1966, kaj la Nordafrika struto (''S. c. camelus'') malpliiĝis ĝis la punkto ke ĝi nuntempe estas inkludita en la Apendico I de [[CITES]] kaj kelkaj traktas ĝin kiel [[draste endanĝerigita]].&lt;ref name=Thiollay/&gt;&lt;ref name=CITES/&gt;&lt;ref name=&quot;Roots 2006&quot;/&gt;

== Strutoj kaj homoj ==
[[Dosiero:Killing ostriches on the Zliten mosaic.JPG|eta|Sceno pri strutoj, romia mozaiko, 2a jarcento p.K.]]

Strutoj inspiris al kulturojn kaj civilizaciojn dum 5,000 jaroj ekde [[Mezopotamio]] kaj [[Egipto]]. Oni trovis statuon de [[Arsinoe la 2-a (Egipto)]] rajdante struton en tombo de Egipto.&lt;ref name=Thompson&gt;Thompson, Dorothy Burr (Jul 1955). &quot;A Portrait of Arsinoe Philadelphos&quot;. American Journal of Archaeology 59 (3): 199–206. doi:10.2307/500319. JSTOR 500319.&lt;/ref&gt; La arbaranoj de [[Kalahari]] ankoraŭ uzas siajn ovojn kiel akvokruĉoj.&lt;ref name=&quot;Davies&quot;/&gt;&lt;ref name=Laufer&gt;Laufer, B. (1926). &quot;Ostrich Eggshell Cups of Mesopotamia and the Ostrich in Ancient and Modern Times&quot;. Anthropology Leaflet (Chicago, IL: Chicago Field Museum of Natural History,) 23.&lt;/ref&gt;

[[Ĉasistoj-kolektistoj]] de [[Kalahari]] uzas strutojn ovoŝelojn kiel akvujoj kie ili traboras truon por povi uzi ilin kiel pendboteloj. La ekzisto de tiaj ovoŝelojn gravuritaj en simboloj datintaj el la periodo de Howiesons Poort en la meza [[ŝtonepoko]] ĉe [[Diepkloof Rock Shelter]] en [[Sudafriko]] sugestas, ke strutoj estis grava parto de la homa vivo tiom frue kiom ĝis 60,000 jaroj antaŭ nia erao.&lt;ref name=&quot;Texier&quot;&gt;Texier, P. J.; Porraz, G.; Parkington, J.; Rigaud, J. P.; Poggenpoel, C.; Miller, C.; Tribolo, C.; Cartwright, C.; Coudenneau, A. (2010). &quot;A Howiesons Poort tradition of engraving ostrich eggshell containers dated to 60,000 years ago at Diepkloof Rock Shelter, South Africa&quot; (PDF). PNAS 107 (14): 6180–6185. doi:10.1073/pnas.0913047107. PMC 2851956. PMID 20194764.&lt;/ref&gt;

=== Ĉasado kaj bredado ===
En [[Romia Imperio|romiaj]] tempoj, estis mendado de strutoj por esti uzataj en ludoj de ''[[venatio]]'' aŭ por kuirado. Ili estis ĉsasataj kaj bredataj por siaj plumoj, kiuj de diversaj epokoj iĝis tre popularaj por ornamado en [[modo|moda]] vestaro (kiaj [[ĉapelo]]j dum la 19a jarcento). Ties haŭtoj estis valorigitaj pro ties [[ledo]]. En la 18a jarcento ili estis ĉasitaj ĝis preskaŭ formorto; bredado por plumoj ekis en la 19a jarcento. Je la komenco de la 20a jarcento estis jam ĉirkaŭ 700,000 birdoj en kaptiveco.&lt;ref name=Perrins/&gt; La merkato por plumoj falis post la [[Unua Mondmilito]], sed la komerca bredado por plumoj kaj poste por haŭto kaj viando disvastiĝis dum la 1970-aj jaroj. Strutoj estas tiom adapteblaj ke ili povas esti bredataj en klimatoj el [[Sudafriko]] al [[Alasko]].

Strutoj estis bredataj por siaj plumoj en Suda Afriko ekde la komenco de la 19a jarcento. Laŭ to [[Frank G. Carpenter]], ŝajne [[angloj]] estis la unuaj kiuj enhejmigis strutojn for de [[Kaburbo]]. Farmistoj kaptis strutidojn kaj bredis ilin sukcese en siaj bienoj, kaj kapablis akiri kvanton da plumoj ĉiun sepan al okan monaton anstataŭ mortigi naturajn strutojn por aliri ties plumojn.&lt;ref name=&quot;WDL&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.wdl.org/en/item/566/|titolo=Africa—Cape of Good Hope, Ostrich Farm|alirdato=2013-05-30|dato=1910-1920|verko=[[World Digital Library]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20211017091307/https://www.wdl.org/en/item/566/|arkivdato=2021-10-17}}&lt;/ref&gt;

Oni asertas, ke strutoj produktas la plej fortan komercan ledon.&lt;ref name=Best&gt;Best, Brendan (2003). &quot;Ostrich Facts | access&quot;. The New Zealand Ostrich Association. Arkivita el la originalo en 2007-10-17.&lt;/ref&gt; La gusto de [[struta viando]] similas al sengrasa [[bovaĵo]] kaj estas malalta en [[graso]] kaj [[kolesterolo]], same alta en [[kalcio]], [[proteino]]j kaj [[fero]]. Antaŭkuire, ĝi estas malhelruĝa aŭ ĉerizruĝa, iomete pli malhela ol la bovaĵo.&lt;ref name=COA&gt;Canadian Ostrich Association (Aprilo 2008). &quot;Cooking Tips&quot;.&lt;/ref&gt;

=== Atakoj ===
[[Dosiero:Straußenfuß.jpg|eta|230ra|Piedo kun enormaj ungegoj danĝeraj dum atakoj.]]
Strutoj tipe evitas homoj en naturo, ĉar ili ĝuste taksas homojn kiel eblaj predantoj, kaj kaze de alproksimiĝo ili plej ofte forkuras. Tamen, strutoj povas iĝi agresemaj pli ol kuri kaze de minaco, speciale se ili sentas sin ĉirkaŭitaj, kaj povas ankaŭ ataki kieam ili sentas neceson defendi siajn idarojn aŭ teritoriojn. Similaj kutimaroj estas notataj ĉe kaptivaj aŭ enhejmigitaj strutoj, kiuj retenas la samajn naturajn instinktojn kaj povas eventuale reagi agrese al streso. Kaze de atako al persono, strutoj frapas per siaj povegaj piedoj, armitaj de longaj ungegoj, kiuj kapablas sentripigi aŭ mortigi personon per ununura frapo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|url=http://books.google.com/books?id=XK31XqoKJKoC&amp;pg=PT76|titolo=Why Evolution Is True|alirdato=21a de Aŭgusto 2012|aŭtoro=Jerry A. Coyne|jaro=2010|eldoninto=Penguin|ISBN=978-0-14-311664-6|paĝoj=76–}}&lt;/ref&gt; En studo pri strutaj atakoj, oni ĉirkaŭkalkulis ke du aŭ tri atakoj kiuj rezultas en grava vundo aŭ morto okazas ĉiujare en la areo de [[Oudtshoorn]], [[Sudafriko]], kie estas granda nombro de strutaj farmoj krom kaj sovaĝiĝintaj kaj naturaj strutopopulacioj.&lt;ref name=&quot;Wood&quot;/&gt;

=== Kurkonkurenco ===
[[Dosiero:OstrichCartJacksonville1.jpg|eta|Viro en [[Jacksonville (Florido)]] kondukante struto-tiratan ĉaron, ĉirkaŭ 1911]]
En kelkaj landoj, oni [[vetkuro|kurkonkuras]] rajdante surdorse de strutoj. Tiu praktiko estas komuna en [[Afriko]]&lt;ref name=&quot;jhbradley&quot;&gt;Bradley, John H. (June 2009). &quot;Riding and racing ostriches in Oudtshoorn, South Africa&quot;. Cape Town to Cairo Website. CapeTowntoCairo.com. Konsultita 2009-11-10.&lt;/ref&gt; kaj estas relative nekomuna aliloke.&lt;ref name=park&gt;Palosaari, Ben (19 July 2008). &quot;Extreme Race Day at Canterbury Park&quot;. City Pages. Konsultita la 30an de Julio 2009.&lt;/ref&gt; La strutoj estas rajdataj laŭ simila vojo kiel [[Ĉevalvetkuro|ĉevaloj]] uzante specialajn selojn, bridojn kaj mordaĵojn. Tamen ili estas pli malfacile kondukeblaj ol ĉevaloj.&lt;ref name=mech&gt;Modern Mechanix (1929). &quot;'They’re Off!' Thrills of the Turf in Ostrich Racing&quot;. Mechanix Illustrated. Konsultita la 30an de Julio 2009.&lt;/ref&gt;

Tiu surstruta vetkuro estas ankaŭ parto de la moderna [[kulturo]] de [[Sudafriko]].&lt;ref name=&quot;Pyke&quot;&gt;Pyke, Magnus (1985). Weird and Wonderful Science Facts. Sterling Pub Co. Inc. p. 82. ISBN 0-8069-6254-2.&lt;/ref&gt; Ene de [[Usono]], estas turisma [[vidindaĵo]] en [[Jacksonville (Florido)]] nome 'The Ostrich Farm' kiu malfermiĝis en 1892; ĝi kaj ties vetkuroj iĝis unu el plej famaj fruaj [[turismo|turismaj allogoj]] en la historio de [[Florido]].&lt;ref name=&quot;Clark&quot;&gt;Clark, James C. (2000). 200 Quick Looks at Florida History. Sarasota, FL: Pineapple Press, Inc. pp. 86–87. ISBN 1-56164-200-2.&lt;/ref&gt;

Ankaŭ en Usono, [[Chandler (Arizono)]] gastigas la ĉiujaran 'Ostrich Festival' (strutofestivalo) kiu prezentas surstrutajn vetkurojn.&lt;ref name=Scott&gt;Scott, Luci (8a Marto 2011). &quot;Shake a tail feather, get out to Ostrich Festival&quot;. AZCentral.com. Arizona Republic.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Hedding&gt;Hedding, Judy (2008). &quot;Ostrich Festival&quot;. About.com. Konsultita la 30an de Julio 2009.&lt;/ref&gt; Tiuj surstrutaj vetkuroj okazas ankaŭ ĉe multaj aliaj lokoj kiaj [[Virginiurbo]] en [[Nevado]], la vetkurado de Canterbury Park en [[Minesoto]],&lt;ref name=midwest&gt;Fluker, Meryn (Julio 2007). &quot;Canterbury brings the Middle East to the Midwest&quot;. Southwest Newspapers. Konsultita la 30an de Julio 2009.&lt;/ref&gt; de Prairie Meadows en [[Iovao]], kaj Ellis Park en [[Kentukio]].&lt;ref name=Ethridge&gt;Ethridge, Tim (18a Julio 2009). &quot;King of the Roxy seeks another crown at Ellis&quot;. Evansville Courier &amp; Press. Konsultita la 30an de Julio 2009.&lt;/ref&gt;

== Aliaj informoj ==
La strutoj vivas ĝis 30 jaroj.

Fine, neniu iam vidis struton enŝovi sian kapon en la [[sablo]]n. Ĝi ne bezonas fari tion, kiam ĝi endanĝeriĝas: per bekbato en kranion ĝi jam mortigis [[leono]]jn.

En Brazila [[folkloro]], struto estas ligita al unua serio de nombroj, tiu estas, al nombroj 01-02-03-04. Vidu [[Besta loto]].

En tutmonda serĉaro strutoj aperas kiel stultaj birdoj kiuj englutas vere ĉion ajn, kiaj maŝinoj, feraĵoj ktp., kaj kaŝas la kapon engrunde kredante ke tiele neniu vidas ĝin.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Literaturo ==
* {{Citaĵo el libro|titolo=Symbolic and Mythological Animals|familia nomo=Cooper|persona nomo=J. C.|jaro=1992|loko=Nov-Jorko, NY|eldoninto=Harpercollins|ISBN=1-85538-118-4|paĝoj=170–171}}
* Folch, A. (1992). &quot;Family Struthionidae (Ostrich)&quot;. In del Hoya, Josep; Sargatal, Jordi. Handbook of the Birds of the World. 1, Ostrich to Ducks. Barcelona: Lynx Edicions. pp.&amp;nbsp;76–83. ISBN 84-87334-09-1.
* O'Shea, Michael Vincent; Foster, Ellsworth D.; Locke, George Herbert, eds. (1918). &quot;Ostrich&quot;. 6. Chicago, IL: The World Book, Inc. pp.&amp;nbsp;4422–4424. Konsultita 2009-07-18.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Etoŝa-salebenaĵaj halofitaroj]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=strut}}
{{Portalo Birdoj}}
* Wikisource-inline Littell's Living Age/Volume 134/Issue 1732/Capturing Ostriches Priskribo de tradiciaj metodoj uzitaj de araboj por kapti naturajn strutojn.
* (Komuna) struto – [http://sabap2.adu.org.za/docs/sabap1/001.pdf Species text in The Atlas of Southern African Birds].
* [http://www.ostrich.org.uk/industry/potential.html British Domesticated Ostrich Association]
* [http://www.blue-mountain.net/research.htm Index for various ostrich studies and papers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070206010309/http://www.blue-mountain.net/research.htm |date=2007-02-06 }}
* [http://www.world-ostrich.org/ World Ostrich Association] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20130719021349/http://world-ostrich.org/ |date=2013-07-19 }}.

{{Strutoformaj birdoj}}
{{Leginda|2022|08|18}}
{{ADLM|2022|10}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Strutoformaj]]
[[Kategorio:Emblemaj birdoj]]
[[Kategorio:Afrotropisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>b5pygqmp9hac2jq8exjykj3hoc7isfy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Propedeŭtika valoro de Esperanto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19610</id>
    <revision>
      <id>9365355</id>
      <parentid>9357311</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365355</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30430" sha1="rknkxd2ijkdlvvutkuync6kaozo2q7q" xml:space="preserve">{{Informkesto lingvo
| Lingvo          = Esperanto&lt;br/&gt;Lingvo Internacia
| Landoj          = almenaŭ 120 landoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el retejo|url=https://uea.org/info/eo/kio_estas_uea |eldoninto=[[Universala Esperanto-Asocio]] |titolo=Kio estas UEA? |citaĵo=UEA{{tripunkto}}havas membrojn en 120 landoj}}&lt;/ref&gt;; nenie oficiala lingvo
| Denaske         = laŭ taksoj inter mil kaj “pluraj{{spaceto}}miloj”&lt;ref&gt;{{citaĵo el retejo |aŭtoro=Harald Haarmann |titolo=Eta leksikono pri lingvoj |url=http://fischer-zim.ch/esperanto/lingvaj-temoj/haarmann--leksikono-eo.htm |dato=2011 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160304230135/http://fischer-zim.ch/esperanto/lingvaj-temoj/haarmann--leksikono-eo.htm |arkivdato=2016-03-04 |citaĵo=Esperanto{{tripunkto}}estas lernata ankaŭ de pluraj miloj da homoj en la mondo kiel gepatra lingvo |alirdato=2016-09-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el retejo |aŭtoro=Lindstedt, Jouko |aŭtoroligilo=Jouko Lindstedt |url=http://www.helsinki.fi/~jslindst/odo.html |titolo=Oftaj demandoj pri denaskaj Esperant‑lingvanoj |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160303174639/http://www.helsinki.fi/~jslindst/odo.html |arkivdato=2016-03-03 |alirdato=2016-09-21 }}&lt;/ref&gt; &lt;!-- Ne havas sencon citi evidentan malveraĵon: - ''Ethnologue'' diras, ke{{spaceto}}0&lt;ref&gt;{{citaĵo el retejo |titolo=Esperanto |url=http://www.ethnologue.com/language/epo |aŭtoro=Lewis, M. Paul |redaktinto=Gary F. Simons, Charles D. Fennig |dato=2016 |verko=Ethnologue: Languages of the World |eldono=19‑a |loko=Dallas, Usono |eldoninto=SIL International}}&lt;/ref&gt; --&gt;
| Klasifiko       = [[Planlingvo]]
| Koloro          = Konstruita
| Oficiala lingvo = neniu lando; oficiale instruata ekz. en [[Hungario]] kaj [[Ĉinio]]; multaj [[NRO]]-oj (ĉefe [[Esperanto-asocio]]j); rekonita de [[Esperanta PEN-Centro|PEN]] kaj [[Internacia Katolika Unuiĝo Esperantista#Esperanto kiel liturgia lingvo|Katolika Eklezio]]
| Reguligita de   = [[Akademio de Esperanto]]
| Skribo          = [[latina alfabeto|latina]] kun kelkaj [[esperanta alfabeto|aldonoj]]
| Mapo            = Number of Esperanto association members by country (2015).svg
| Mapopriskribo   = [[Esperantujo]]: 120 landoj en la mondo
| ISO1            = eo
| ISO2B           = epo
| ISO2T           = epo
| ISO3            = epo
| SIL             = ESP
| Specimeno       = &lt;poem&gt;
Sur la kampo, for de l’ mondo,
Antaŭ nokto de somero,
Amikino en la rondo
Kantas kanton pri l’ espero.
Kaj pri vivo detruita
Ŝi rakontas kompatante, –
Mia vundo refrapita
Min doloras resangante.

:— [[L. L. Zamenhof]], ''[[Mia penso]]''&lt;/poem&gt;
}}

La '''propedeŭtika valoro de Esperanto''' signifas la valoron de la lernprepara efiko kiun [[Esperanto]] havas por stimuli la memkonfidon en lingvolernado kaj interesiĝon pri aliaj lingvoj, plirapidigante ties akiron&lt;ref&gt;(eo) Edmund Grimey Evans,Eŭropa Esperantisto, n-ro 11, la 15-an de junio 1994, p. 6,  AFEL, Cambridge, &lt;/ref&gt;, alivorte Esperanto povas provizi bazon por ĝenerala lingvokonsciiĝo kaj posta lernado de aliaj lingvoj. Tiu ĉi efiko estis [[unua priskribo|unue priskribita]] de [[Antoni Grabowski]] per konkretaj praktikaj ekzemploj en [[1908]]&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;(Esperanto) [[Antoni Grabowski]], ''Esperanto kiel preparo al la lernado de lingvoj'', en &quot;[[Pola Esperantisto]]&quot; '''1908''', n-ro 1, p. 48.&lt;/ref&gt;.  Diversaj studoj (Rubagumya 1994&lt;ref&gt;(en) Rubagumya, C.M., 1994: Language in Education in Africa. Clevedon: Multilingual Matters.&lt;/ref&gt;, Tickoo 1996&lt;ref&gt;(en) Tickoo, M.L., 1996: ‘English in Asian bilingual education: &gt;From hatred to harmony’, in Journal of Multilingual and Multicultural Development, 17, 225–240.&lt;/ref&gt;, Dutcher 1998&lt;ref&gt;(en) Dutcher, N., 1998: ‘Eritrea: Developing a programme of multilingual education’, in J. Cenoz &amp; F. Genesee (eds), Beyond Bilingualism: Multilingualism and Multilingual Education. Clevedon: Multilingual Matters, 259–265.&lt;/ref&gt;) ankaŭ montras, ke la kono de dua lingvo ĉiam helpas la lernadon de tria lingvo. Inter la plej konataj sciencaj studoj kiuj esploris la avantaĝon de Esperanto kiel preparilo al la lernado de aliaj lingvoj, estis tiuj de [[Helmar Frank]] ĉe la [[Universitato de Paderborn]]&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt;, [[Germanio]] (pliaj detaloj sub [[Metodo Paderborn]]) kaj ĉe la [[Akademio Internacia de la Sciencoj]] en [[San Marino (Kalifornio)|San-Marino]] kaj [[Italio]]. Ili venis al la konkludo ke unu jaro da studado de Esperanto en lernejo povas doni lingvokonon kompareblan al tiu, kiun meza lernanto de eŭropa lingvo povas atingi post ses aŭ sep jaroj da lernado, sekve ĝi ankaŭ plibonigas la lingvokapablon en plia nova lingvo por la lernanto. Alivorte, lerni Esperanton dum unu jaro kaj poste, ekzemple, la francan dum tri, povas doni kompareblan aŭ eĉ pli bonan lingvokapablon en la franca ol se oni lernas sole la francan dum kvar jaroj. Ekzempla estas ankaŭ atesto de [[Aŭstralio|aŭstraliano]] kiu lernis la japanan dum kvar jaroj&lt;ref&gt;Komparu kun la japana : &quot;Post duonhoro mi povis paroli pli da Esperanto ol da japana, kiun mi studis en la gimnazio dum kvar jaroj&quot; - [[Richard Delamore]]. En : '''Kiel la esperantistoj povas denove avangardi?''&lt;nowiki/&gt;', [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] 277 (2017:1), p. 20, [[Tutmonda Esperantista Junulara Organizo|TEJO]].&lt;/ref&gt;. Rusa Esperanto-gazeto menciis ke Esperanto vere helpas lerni aliajn lingvojn, formante certan logikan pensmanieron kaj la koncepton de lingvo ĝenerale&lt;ref&gt;(eo) V. Melnikov, Denaske, [[Rusia Esperanto-Gazeto|REGO]], p. 9, n-ro 1 (!à, januaro 2002.&lt;/ref&gt;.

== Stimulo de prilingva konscio ==
Esperanto larĝigas la kulturajn horizontojn kaj kreskigas la prilingvan konscion (angle: ''language awareness'') kiu devus esti faciligita pro la reguleco de la lingvo Esperanto (la lernfaciliga trajto) kaj ĝiaj similecoj kun multaj eŭropaj lingvoj. Ĝi devus instigi al komparo kun aliaj lingvoj pere de ekzercoj por rekoni vortojn en lingvoj kiujn ili ankoraŭ ne renkontis&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;(en) Geoffrey Greatrex, University of Ottawa, recenzo de la studo de [[Angela Tellier]] (eld): ''Esperanto as a Starter Language for child Second-Languages Learners in the Primary School'', Stoke-on-Trent, 2012. En: [[Language_Problems_and_Language_Planning]], p.97-99, Vol. 37, n-ro 1, 2013, ISBN 9780902756335, ISSN 0272-2690, John Benjamins Publishing Company.&lt;/ref&gt;. Tiele ĝi ne sole helpas konsciigi ilin pri aliaj lingvoj, sed ankaŭ entuziasmigi kaj prepari infanojn al la posta lernado de lingvoj, precipe en lernejoj kun infanojn el tre malsamaj lingvaj kaj kulturaj fonoj, kiel infanoj el migrantaj komunumoj&lt;ref name=&quot;:8&quot; /&gt;.  

En intervjuo por [[Libera Folio]], [[Tatjana Auderskaja]] asertis, ke Esperanto malsamas de ceteraj lingvoj, ĉar ĝi havas trajtojn de intelekta ludo kiu postulas komprenemon, inventemon, kreemon kaj liberan pensadon. Ajna uzanto, eĉ komencantoj,  povas mem krei multnombrajn novajn sencojn kaj vortojn el pretaj konstruelementoj kaj kompreni la signifon de tiuj vortoj, dismetante ilin je apartaj vorteroj. En tiu senco Esperanto ne estas &quot;simpla lingvo&quot;, sed prefere nekutima lingvo kiu postulas ĉiupaŝe kompreni kaj krei&lt;ref name=&quot;libera&quot;&gt;{{citaĵo el novaĵo|url=https://www.liberafolio.org/2021/05/24/esperanto-ne-estas-por-ciuj/|titolo=Esperanto ne estas por ĉiuj|alirdato=2023-06-05|dato=2021-05-24|eldoninto=[[Libera Folio]]|lingvo=eo}}&lt;/ref&gt;. 

=== Lingvokonsciaj lernejoj ===
Lingvokonsciaj lernejoj (valor)taksas la lingvan diversecon de siaj lernantoj, agnoskas iliajn komencajn lingvajn kapablojn kaj uzas ilin kiel lernrimedon. Lingvokonsciaj lernejoj subtenas instruistojn trakti la uzon de specifaj lingvoj en siaj respektivaj fakoj, inkluzive per konsciigo pri malsamaj lingvoregistroj kaj vortprovizo&lt;ref&gt;(en) ''Key data on teaching languages at school in Europe : 2023 edition, Glosaro'', p. 150, ''European Education and Culture Executive Agency, [[Eurydice (edukado)|Eurydice]], Publications Office of the European Union, 2023.''&lt;/ref&gt;.

Se oni agnoskas kaj utiligas aliajn lingvojn en lernejaj klasoj&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(nl) [[Marc van Oostendorp]], ''[https://www.neerlandistiek.nl/2018/10/grote-opdracht-1-een-sterke-taalbasis-draagt-bij-aan-de-taal-en-denkontwikkeling/ Een sterke taalbasis draagt bij aan de taal- en denkontwikkeling]'' (Forta lingvofundamento kontribuas al lingva kaj pensa disvolviĝo), Neerlandistiek, la 18-an de oktobro 2018.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(en) Farid Bouzit, ''[https://www.youtube.com/watch?v=_ZlBiAoMTBo Comparons nos langues]'' (Ni komparu niajn lingvojn), YouTube. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(fr) [[Philippe Blanchet]], ''[https://www.youtube.com/watch?v=DS1DDYz1IP8 De la didactique des langues à la didactique du plurilinguisme]'' (De la didaktiko de lingvoj al didaktiko de plurlingveco), YouTube&lt;/ref&gt;, ankaŭ internaciaj kontaktoj inter lernejaj klasoj helpe de Esperanto povas kontribui al sentivigo pri lingvoj kaj al lingva diverseco. Tiel internaciaj kontaktoj inter lernejaj klasoj helpe de Esperanto ankaŭ povas kontribui al lingvokonscio pri aliaj lingvoj se oni agnoskas kaj utiligas ĉi tiujn. 

== Stimulo de lingva kreopovo ==
Eksperimenti kun lingvo kaj lingvaj uzoformoj stimulas la [[Krepovo|krepovon]] kaj donas formon al iuj pensoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Kerna demando tiurilate estas ĉiam kiel formo, signifo kaj kunteksto interrilatas&lt;ref&gt;(nl) Peter-Arno Coppen, ''[https://www.neerlandistiek.nl/2019/03/wat-zijn-de-grote-inzichten-uit-de-neerlandistiek/ Wat zijn de grote inzichten uit de neerlandistiek?]'', Neerlandistiek, la 26-an de marto 2019.&lt;/ref&gt;.

[[Bingxin (Xie Wanying)|Bingxin]] sin esprimis pri [[Esperanto]] jene: &quot;''Kiu scipovas Esperanton, tiu konas la mondon''&quot; per kiu ŝi celis diri ke lerni Esperanton povus helpi infanojn pli bone kontakti kun la mondo&lt;ref&gt;Wei Yubin (Jado), Esperanto en lernejoj de Ĉinio, revuo Esperanto, p. 17, n-ro 1331(1), januaro 2019.&lt;/ref&gt;.

== Eksperimentoj en la 21-a jarcento ==

=== ''Springboard to languages'' (saltotabulo al lingvoj), Britio ===
D-ro Angela Tellier el Britio prizorgis vastan eksperimenton kun ''Springboard to languages''&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;(en) Prof. Renato Corsetti, Universitato de Romo, ‘La Sapienza’, novembro 2005: Field studies, in: ''The Rationale of the Springboard Project'', [https://web.archive.org/web/20111126153530/http://www.springboard2languages.org/documents/springboard_rationale.pdf arkivita] de la originalo pere de [[Wayback Machine|Waybak Maŝino]], [[Internet Archive]], la 22-an de februaro 2021.&lt;/ref&gt;'':'' ekis pilotprojekto &lt;!-- jaro? --&gt; en du britaj lernejoj: Bar Hill Community Primary School, Cambridgeshire kaj en la lernejo Scorton C of E, Lancashire. Kadre de tiu eksperimento la celo estis, ke la malkovro de Esperanto helpu al infanoj kompreni la funkciadon de lingvoj (angle: ''language awareness'', tio estas &quot;lingvokonscio&quot; aŭ &quot;konscio pri la lingvo&quot; aŭ &quot;prilingva konscio&quot;) por poste ebligi ke ili pli facile lernu aliajn lingvojn kaj estu pli sentivaj al lingva diverseco precipe en klasoj kun infanoj ne parolantaj la anglan kiel sian unuan denaskan lingvon kaj por instigi respekton kaj intereson pri iliaj lingvoj kaj kulturoj&lt;ref&gt;(en) Welcome to Springboard to languages, [[Internet Archive]], [https://web.archive.org/web/20111013144227/http://www.springboard2languages.org/home.htm arkivita] de la originalo pere de [[Wayback Machine]], la 14-an de februaro 2021.&lt;/ref&gt;. 

''Springboard to languages'' multe taŭgas por la instruistoj en elementaj lernejoj kiuj, ne ricevinte specialan trejnadon por instrui lingvojn, deziras instrui fremdan lingvon&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;(en) ''Springboard and the National Languages Strategy'', [https://web.archive.org/web/20110927060725/http://www.springboard2languages.org/natlang.htm arkivita] de la originalo pere de [[Wayback Machine]], [[Internet Archive|Internet Achive]], la 26-an de februaro 2021.&lt;/ref&gt;. ''Springboard to languages'' uzas Esperanton, ne por produkti nacion de Esperanto-parolantoj, sed kiel preparilon por lerni aliajn lingvojn helpe de lernolibro kun frazoj, vorttrezoro, strukturoj.

Uzante regulan fonetikan lingvon kiel saltotabulon al lernado de aliaj lingvoj la projekto celas:

- sentivigi la lernanton pri la strukturo de lingvo pere de taskoj, kiuj instigas gelernantojn koncentriĝi sur la similecoj kaj diferencoj inter lingvoj.

- reliefigi la ligojn inter lingvoj. Esperanto estas ideala 'gustumilo al lingvolernado' aŭ 'komenca' lingvo kuniganta elementojn de aliaj lingvoj kun vortkonstruaj trajtoj kiuj allogas junajn gelernantojn. Multaj vortoj kaj frazoj estas tuj rekoneblaj.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; La regula gramatika strukturo helpas al lernantoj disvolvi senton por ekzemple substantivoj, verboj, adjektivoj kaj adverboj.

- stimuli per kreiva manipulado de la lingvo ke la lernantoj ŝatu kaj interesiĝu pri lingvolernado.

- kuraĝigi pozitivan mem-bildon en ĉiu lernanto kiel sukcesa lingvolernanto&lt;ref name=&quot;:9&quot; /&gt;.

=== ''Multilingual Accelerator (Internacie)'' ===
Multilingual Accelerator (MLA) aŭ multlingva akcelilo estas projekto por akceli plurlingvismon kadre de la EU-interŝanĝa programo Erasmus+ funkciis en 6 elementaj lernejoj: en [[Slovenio]] (Šentilj), [[Slovakio]], [[Bulgario]] ([[Vraca]]), [[Germanio]], [[Danio]] kaj [[Kroatio]] (Zagreb) kaj koncernis la &quot;propedeŭtikan aliron&quot;, t.e. lerni limigitan kaj zorge elektitan kvanton de Esperanto por plibonigi, rapidigi kaj akceli postan lernadon de aliaj lingvoj.

La celo de MLA estas instrui al 8-jaraĝaj infanoj la bazojn de Esperanto, kio servu kiel enkonduko al la lernado de aliaj lingvoj, ĉar ĝi helpas al infanoj kompreni (i.a. per ludoj) ĉiujn esencajn elementojn en la strukturo de lingvoj. Ĝi baziĝas sur atingoj de la Zagreba Metodo, kiu havas sian bazon en scienca esploro de la plej oftaj morfemoj en Esperanto&lt;ref&gt;[https://www.europo.eu/eo/documentloader.php?id=512&amp;filename=eb-200-2020-02.pdf Akcelilo por multlingveco] (PDF), [[Eŭropa Bulteno]], februaro, n-ro 200 (2020), paĝoj 2-4&lt;/ref&gt;.

La ĉefa respondeculo de tiu projekto estis [[Zlatko Tišljar]] el Slovenio&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;(eo) Dr Karen Roehr-Brackin, Dr Angela Tellier, [https://www.essex.ac.uk/research-projects/esperanto-as-a-starter-language Akcelilo por multlingveco], Research project, [[University of Essex]], &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Mireille Grosjean, Problemo kun la Multlingva Akcelilo, en Internacia Pedagogia Revuo (IPR), n-ro  4, 2020.&lt;/ref&gt;. 

=== Eŭropunian kvalitan markon por lingvoj ===
La “''Multilingual Accelerator''&quot; (akcelilo de plurlingvismo) ricevis la Eŭropunian kvalit-markon por lingvoj en 2021 pro tio ke ĝi permesas akceli je 25-30% la lernadon de pliaj fremdaj lingvoj&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;(eo) Massimo Acciai, &quot;[https://esperanto-ondo.ru/Aktualaj/Lo-310.pdf 30 horaj horoj: Nova projekto de ILEI]{{404|date=January 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot; (PDF, rompita ligilo se vi ne abonas la revuon), p. 67, [[La Ondo de Esperanto]], n-ro 4 (2021).&lt;/ref&gt;.

Ĝi estas unu el la civitanaj proponoj en la kadro de la Eŭropa Konferenco pri la Estonteco de Eŭropo&lt;ref&gt;(en) Sean O RIAIN, [https://futureu.europa.eu/processes/Education/f/36/proposals/15841 Multilingual Accelerator], [https://futureu.europa.eu/processes/Education/f/36/proposals/15841?locale=en Conference on the Future of Europe].&lt;/ref&gt;.

=== Italio: Projekto &quot;''30 Ore d'oro''&quot; (2021-2022) ===
Projekto ''30 ore d'oro'' (&quot;30 oraj horoj&quot;) estas projekto kiu celas trejni instruistojn pri la instruado de Esperanto en la 2-a klaso mezlernejoj de la itala regiono Toskanio por plibonigi la kapablojn de gelernantoj en la gepatra lingvo kaj aliaj lingvoj&lt;ref&gt;(it) [[Ĝermolisto de italaj esperantistoj#Alessandra Madella|Alessandra Madella]], ''[https://reprobi.erasmo.it/wordpress/wp-content/sistemi/reprobi/uploads/2022/11/Madella-A_Apprendimento-esperanto-agosto-2021-vers_ottobre-2022.pdf L’esperanto: facilità di apprendimento e aiuto nello studio di altre lingue]'', (PDF), Projetto 30 ore d'oro, 2021&lt;/ref&gt;. En decembro 2021 ekos la unuaj lecionoj por instruistoj&lt;ref&gt;(eo) Prelego de [https://www.youtube.com/watch?v=eLzcJJfPB3U Bruĉjo Kasini pri la projekto &quot;30 Oraj Horoj&quot;] dum evento de la Esperanto-Grupo de Parmo (Italio), IFEF kaj aliaj Esperanto-asocioj por Erasmus +, Parmo 21-11-2021, YouTube&lt;/ref&gt;.

La projekto estas inspirita de unu el la 17 &quot;[[Celoj por Daŭripova Evoluigo|Celoj por Daŭripova Evoluig]]&lt;nowiki/&gt;o&quot; (celo 4) fiksitaj de Unuiĝintaj Nacioj antaŭ 2030. Ĉi tiu kvara celo substrekas la gravecon de &quot;egala aliro al kvalita edukado&quot; kiu estas justa, inkluziva kaj antaŭenigas lernŝancojn por ĉiuj.

La koncepto ankaŭ reflektas la &quot;Rekomendojn de la [[Konsilio de Eŭropo]] de la 22-a de majo 2019 por ampleksa aliro al lingvoinstruado kaj lingvolernado&quot;, kiuj ankaŭ substrekas la gravecon de [[plurlingveco]] preter tradiciaj edukaj [[Studplano|studplanoj]] en socio karakterizita de pliigita [[moviĝeblo]] kaj cifereciĝo&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;. 

==== Premioj ====
&quot;''30 Ore d'oro''&quot; (30 Oraj Horoj) ricevis de Erasmus+, INDIRE kaj Inapp la prestiĝan premion pri kvalito de instruado (&quot;Label Lingue&quot; 2022
&lt;ref&gt;Informo de 16/02/2023, [https://www.erasmusplus.it/news/adulti/label-lingue-2022-ecco-i-12-vincitori-selezionati-dalle-agenzie-nazionali-erasmus-indire-e-inapp/ Erasmusplus.it]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ilei.info/agado/EKO.php EKO-komunikoj kaj informoj pri Sekcioj], EKO 2023 / 39. Julio 4, 2023&lt;/ref&gt;.

=== Ĉinio ===
En la printempo 2008 estis ĉirkaŭ 1.400 lernejanoj en la ĉina elementa lernejo Baiyangshujie en kiu oni enkondukis Esperanton kiel devigan kurson por faciligi la lernadon de la [[angla lingvo]]&lt;ref&gt;(eo) Jatina,''[https://esperanto-ondo.ru/Aktualaj/Lo-318.pdf Vigla Esperanto-semajno en ĉina elementa lernejo]'', [[La Ondo de Esperanto]], paĝo 27, n-ro 4 (318) 2023.&lt;/ref&gt;.

== Historio de la pedagogiaj eksperimentoj ==
Jam en 1908 la pola esperantisto [[Antoni Grabowski]] verkis artikolon pri &quot;''Esperanto kiel preparilo por la instruado de lingvo''j&quot;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;&lt;ref&gt;(eo) Tomasz Chmielik, ''Grabowski, modelo por Esperantio'', [[Literatura Foiro]], p. 134, n-ro 311, Junio 2021.&lt;/ref&gt;. Poste multaj studoj pruvis la valoron de Esperanto kiel preparilo por la lernado de aliaj lingvoj, kiel [[David Kelso]], eksa ĉefinspektoro de lernejoj en Britio, notis:

&lt;blockquote&gt; “''Various studies since the 1920s have confirmed that learning Esperanto improves the motivation of learners (because of their relatively rapid progress in the language) and improves subsequent learning of other languages. The first documented experiment was in Bishop Auckland (Britain) from 1918 to 1921. Later studies, each concentrating on different aspects of the question, but coming to broadly similar conclusions, have been conducted in New Zealand (1924), New York (1931), Manchester (1948-1968), Sheffield (1951), Finland (1963), Hungary (1970), Germany (1980), 5 European countries (1990), Italy (1993) and Australia (2000).''

   ''The 1931 work was by a team led by eminent educational psychologist Edward Thorndike of Columbia University. The plain facts are that young people enjoy learning Esperanto; they learn it up to 5 times more quickly than other languages and the skills learned are readily transferable. (David Kelso, cited in “Springboard to languages”)''”&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;(angla)  [[Giridhar_Rao]] (2009). ''Esperanto as a Foundation Course for Foreign Language Teaching'', en: Giridhar Rao J.. (ed.).  Foreign Language Teaching in India: Challenges and Strategies, Hyderabad, Barato, Allied Publishers, paĝoj 10-12,  ISBN 978-81-8424-672-8&lt;/ref&gt;

   '''''Traduko'''''. ''Diversaj studoj ekde la 1920-aj jaroj konfirmis, ke lerni Esperanton plibonigas la motivadon de gelernantoj (pro ilia relative rapida progreso en la lingvo) kaj plibonigas la postan lernadon de aliaj lingvoj. La unua dokumentita eksperimento estis en Bishop Auckland (Britio) de 1918 ĝis 1921. Postaj studoj, ĉiu el ili koncentriĝinta sur diversaj aspektoj de la temo, sed alveninta al larĝe similaj konkludoj, estis faritaj en [[Nov-Zelando]] (1924), [[Novjorko]] (1931), en [[Unuiĝinta Reĝlando]] (Manchester, 1948-1968 + Sheffield, 1951), [[Finnlando]] (1963), [[Hungario]] (1970), [[Germanio]] (1980), 5 eŭropaj landoj (1990), [[Italio]] (1993) kaj [[Aŭstralio]] (2000).''

   ''La esploro de 1931 en Novjorko konsistis el teamo gvidita de Edward Thorndike, eminenta eduka psikologo de Columbia University. La simplaj faktoj estas ke junuloj ĝuas lerni Esperanton; ili lernas ĝin ĝis 5 fojojn pli rapide ol aliajn lingvojn kaj la akiritaj kapabloj estas tuj transdoneblaj. (Kelso, citita en &quot;Springboard to languages&quot;)''&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; &lt;/blockquote&gt;

=== Lingvo-Orientiga Instruado (LOI) laŭ sciencaj esploroj en Paderborn, Germanio ===
{{vidu ankaŭ|Metodo Paderborn}}
La mezurmetodojn por LOI evoluigis la Instituto pri Kibernetika Pedagogio de la Universitato de Paderborn (Germanio) sub la gvido de prof. [[Helmar Frank]]&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;(it) Alessio Giordano, ''[http://www.treccani.it/magazine/chiasmo/lettere_e_arti/Apprendimento/SSSGL_Il_metodo_Paderborn.html Il metodo Paderborn per l’apprendimento linguistico]'' (La paderborna metodo de lingva lernado), Treccani, la 25-an de junio 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;Pri la teorio kaj metodologio legu: [https://web.archive.org/web/20120404035114/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tishljar/17.htm Lingvo-Orientiga Instruado (LOI) Cele Al Rapidigo De La Lernado De Fremdlingvoj].&lt;/ref&gt;.

Pri la teorio kaj metodologio legu: [https://web.archive.org/web/20120404035114/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tishljar/17.htm Lingvo-Orientiga Instruado (LOI) cele al rapidigo de la lernado de fremdlingvoj].

Pli detala superrigardo sub [[Metodo Paderborn]]

== Bibliografio ==

* (eo) Alessandra Madella, ''Esperanto: facile lernebla kaj helpo en la studo de aliaj lingvoj,'' Edistudio, 2023. Kolekto de eseoj kaj intervjuoj. Ekzistas ankaŭ itallingva versio&lt;ref&gt;''[https://katalogo.uea.org/?inf=23 Esperanto: facile lernebla kaj helpo en la studo de aliaj lingvoj]'', Pisa, Edistudio, 2023, Libroservo de Universala Esperanto-Asocio.&lt;/ref&gt;.
* (franca) Charles Roduit, ''[https://www.researchgate.net/publication/316455082_La_motivation_dans_l'apprentissage_des_langues_l'espoir_de_l'esperanto La motivation dans l'apprentissage des langues. L'espoir de l'espéranto]'',Swiss National Sciende Foundation, Researchgate, 2017.

*(germana) [[Cyril Robert Brosch|Cyrill Brosch]] &amp; Sabine Fiedler (2017), ''Der spezifische Beitrag des Esperanto zum propädeutischen Effekt beim Fremdsprachenlernen (mit Schwerpunkt auf der Erwachsenenphase!'', Jahrbuch der Gesellschaft für Interlinguistik, paĝo 11, Academie.edu, [https://www.academia.edu/38080168/Der_spezifische_Beitrag_des_Esperanto_zum_prop%C3%A4deutischen_Effekt_beim_Fremdsprachenlernen_mit_Schwerpunkt_auf_der_Erwachsenenphase_?email_work_card=view-paper PDF]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (elŝutebla)

*(angla) ''[https://www.academia.edu/5044136/Esperanto_as_a_Foundation_Course_for_Foreign_Language_Teaching?email_work_card=view-paper Esperanto as a Foundation Course for Foreign Language Teaching]'' (PDF), Academie, en: Rao, A. Giridhar (2009). ''Esperanto as a Foundation Course for Foreign Language teaching''. In: [[Arikapalli Giridhar Rao|Giridhar Rao]], (eld.). Foreign Language Teaching in India: Challenges and Strategies, Hyderabad, India: Allied Publishers, ISBN 978-81-8424-672-8, paĝoj 108-123

*(angla) Karen Roehr-Brackin, Angela Tellier, Seán Ó Riain, ''Esperanto as a starter language for child second-language learners in the primary school'', 76 paĝoj, ISBN 9780902756359 (resumoj de la malkovroj faritaj kadre de la projekto &quot;Springboard to Languages&quot;), Stoke-on-Trent, 2nd ed., 2013

*(itala) Pinto, M. A. e Corsetti, R. (2001), ''Ricadute metalinguistiche dell’insegnamento dell’esperanto sulla lingua materna dell’alunno: Un’esperienza nella scuola media italiana'', en: Language Problems &amp; Language Planning, 25/1: 73-90

*(angla) Bishop, J. (1997). ''[https://research.monash.edu/en/publications/esperanto-as-a-propaedeutic-language-in-the-primary-school Esperanto as a propaedeutic language in the primary school]''. 60-70n paĝoj, Australian Federation of Modern Language Teachers Associations (AFMLTA), 11-a Nacia Lingva Konferenco, Hobart Tas, Aŭstralio.

* Zlatko Tiŝljar: ''Lingvo-orientiga instruado (LOI) cele al rapidigo de la lernado de fremdlingvoj'', en: ''Esperanto vivos malgraŭ la esperantistoj'', Inter-kulturo, Maribor, 1996.

* Helmar Frank: ''Kibernetike-pedagogia teorio de la Lingvo-Orientiga Instruado'', Kybernetische Pädagogik/Klerigkibernetiko, Band 6, paĝoj 311-331, Paderborn 1993

* Helmar Frank: ''Propedeŭtika valoro de la Internacia Lingvo'', Kybernetische Pädagogik / Klerigkibernetiko, Band 6, paĝoj 424-442, Paderborn 1993

* H.Frank kaj E. Formaggio: ''La profito el propedeŭtika (speciale lingvo-orientiga) instruado depende de aĝo kaj transfero'', Grkg/Humankybernetik, Band 33, Kajero 4 (1992), p. 164-174

* [[Elisabetta Vilisics Formaggio|Elisabetta Formaggio]] (1989): ''Lerneja eksperimento pri lernfacileco kaj transfero en la fremdlingvoinstruado'', Grkg/Humankybernetik, Band 30, Kajero 4 , p. 141-151

* [[Helmar Frank]] (1987) ''Propedeŭtika valoro de la Internacia Lingvo: Kibernetika teorio kaj empiriaj rezultoj de la Lingvo-Orientiga Instruado de la Internacia Lingvo kiel bazo de pli posta lernado de etnaj lingvoj''. In Serta Gratvlatoria in Honorem Juan Régulo, II (Esperantismo) (La Laguna: [[Universitato La Laguna]]), p. 213-222.

*(germana) Yukio Fukuda: ''Zur rationalisierten Fremdsprach-Lehrplanung unter Berücksichtigung der (z.B. deutschen oder japanischen) Muttersprache''. Grundlagenstudien aus Kybernetik und Geisteswissenschaft 21, p. 1-16, 1980

* Evelyn Geisler: ''Mezurado de la lernplifaciligo de la angla pro ILo'', Eŭropa Dokumentaro, Nro. 25/1980, paĝo 4

* [[István Szerdahelyi]]: ''La didaktika loko de la Internacia Lingvo en la sistemo de lernejaj studobjektoj'', En Internacia Pedagogia revuo, kajero 0/1979

* [[Helmut Sonnabend]]: ''Esperanto: lerneja eksperimento. Raporto, analizo, konkludo'', Edistudio, Pisa 1979

* Evelyn Geisler: ''La unuaj mezuradoj pri la lernplifaciligo inter la Internacia kaj la Angla lingvoj'', Eŭropa Dokumentaro 21/1979, p. 9-10
{{projektoj|s=Esperanto kiel propedeŭtiko de lingvoj|ReVo=propedeuxtik|ReVo titolo=Propedeŭtiko}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[s:Esperanto kiel propedeŭtiko de lingvoj|Esperanto kiel propedeŭtiko de lingvoj]] de Antoni Grabowski en Vikifontaro
* [[Alfred Tomatis#Akcelilo por lerni lingvojn|Metodo Tomatis]] kiel akcelilo de lingvolernado
* [[Metodo Paderborn]]
* [[Asocio de Lingvaj Testistoj en Eŭropo|ALTE]]
* [[Gramatiko de Esperanto]]
* [[Pedagogia valoro de Esperanto]]

== Eksteraj ligiloj ==
* (angla) [https://ec.europa.eu/programmes/erasmus-plus/projects/eplus-project-details/#project/2017-1-HR01-KA201-035396 ''Multilingualism Accelerator - A method to boost foreign language learning and raise language awareness''], European Commission.
* (Esperanto) [http://www.lernu.net/eo/instruado Akcelilo por multlingveco] (MLA): http://www.lernu.net/eo/instruado Se vi deziras traduki la materialojn en la retejo al via lingvo, vi povas fari tion registriĝinte kiel tradukanto de la tradukejo de lernu.net - https://traduko.net/
* (itala) [https://www.30oredoro.it Projetto 30 ore d'oro], ILEI kaj Istituto italiana di Esperanto, 2023
* (eo)  Brunetto Casini, [https://www.youtube.com/watch?v=kjO1bXIBe5M 30 Oraj Horoj: Projekto de instruado de Esperanto], YouTube
* (itala) Alessandra Madella, ''[https://reprobi.erasmo.it/wordpress/wp-content/sistemi/reprobi/uploads/2022/11/Madella-A_Apprendimento-esperanto-agosto-2021-vers_ottobre-2022.pdf L’esperanto: facilità di apprendimento e aiuto nello studio di altre lingue]'' (PDF), auĝ. 2021
* (angla) Jennifer Bishop, ''[https://research.monash.edu/en/publications/esperanto-as-a-propaedeutic-language-in-the-primary-school Esperanto as a propaedeutic language in the primary school]'', AFMLTA llth Nat Languages Conf - Hobart, Hobart Tas Australia, la 27-an de sept. 1997 → 30-an de sept. 1997.
* (angla) ''[https://web.archive.org/web/20010303214550/http://esperantic.org/esf/f-r1.htm ''Esperanto and Education: Toward a Research Agenda''], Esperantic Studies Foundation, 1992''
* (angla) ''[http://www.phon.ucl.ac.uk/home/wells/esperanto_joke.htm Esperanto: a joke, or a serious option?]'' (Esperanto, blago aŭ serioza opcio?), [[John C. Wells]], [[Universitato-Kolegio de Londono|University College London]].
* (germana) Cyril Brosch, ''[https://www.academia.edu/38080168/Der_spezifische_Beitrag_des_Esperanto_zum_prop%C3%A4deutischen_Effekt_beim_Fremdsprachenlernen_mit_Schwerpunkt_auf_der_Erwachsenenphase_?email_work_card=view-paper Der spezifische Beitrag des Esperanto zum propädeutischen Effekt beim Fremdsprachenlernen (mit Schwerpunkt auf der Erwachsenenphase]{{404|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Jahrbuch GIL 2017, Academie.edu
* (Esperanto) [https://web.archive.org/web/20120404035114/http://miresperanto.narod.ru/biblioteko/tishljar/17.htm Lingvo-Orientiga Instruado (LOI) Cele al rapidigo de la lernado de fremdlingvoj], Kibernetik-pedagogia teorio de la lingvo-orientiga instruado (LOI), magistriĝa tezo ĉe [[Akademio Internacia de la Sciencoj|Akademio Internacia de Sciencoj]], [[San-Marino|San Marino]], 1996.
* (germana) Günter Lobin: ''[http://wwwcs.uni-paderborn.de/extern/fb/2/Kyb.Paed/SMOD/ Ein Sprachmodell für den Fremdsprachenunterricht. Der propädeutische Wert einer Plansprache in der Fremdsprachenpädagogik] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090719100449/http://wwwcs.uni-paderborn.de/extern/fb/2/Kyb.Paed/SMOD/ |date=2009-07-19 }}'' (kun detala scienca analizo de sep – laŭ la aŭtoro tre malbone dokumentitaj – lernejaj eksperimentoj inter 1924 kaj 1988; komplete legebla en la reto)
* (Esperanto) [[Edward Symoens]]: ''[http://www.eszperanto.hu/egyeb/propedeutika/index.htm Al nova internacia lingvopolitiko: La propedeŭtika valoro de Esperanto]'', Esperanto-dokumentoj 28-29 (1992), Universala Esperanto-Asocio.
* (Esperanto) Katalin Smidéliusz: ''[https://edukado.net/ext/dok?d=143 Projektoj, eksperimentoj, propedeŭtika valoro]'' (PDF) - el la legejo de www.edukado.net

== Referencoj ==
{{referencoj}}

[[Kategorio:Edukado de Esperanto]]</text>
      <sha1>rknkxd2ijkdlvvutkuync6kaozo2q7q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝablono:ĈefPaĝoMondAktualaĵo</title>
    <ns>10</ns>
    <id>20057</id>
    <revision>
      <id>9365863</id>
      <parentid>9363089</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>la antaŭa duonfrazo pri UEA ne estas malica, en estas tro malkonciza, kaj povu resti, ĉar vera.</comment>
      <origin>9365863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3203" sha1="a52oajfda0lbrzurhein0tivfi32koa" xml:space="preserve">&lt;noinclude&gt;
== Instrukcioj==
Bonvenon al la Aktualaĵa ŝablono por la ĉefpaĝo. Ni volas viajn aktualaĵojn, sed bonvolu memori ĉi-tiujn petetojn:
# Bonvolu meti nur 6–8 aktualaĵojn sur la ĉefpaĝon. Se estas pli ol 8, transmetu la plej malnovajn aktualaĵojn al la artikolo [[{{NUNAMONATNOMO}} de {{NUNAJARO}}]] (eventoj de la antaŭa monato en la paĝon pri tiu monato), se vi estas certa ke temas pri historie grava okazaĵo, aldonu ankaŭ '''mallongan''' noton pri ĝi al la artikolo [[{{NUNAJARO}}]] (tamen '''ne''' forigu la &quot;kaj pli...&quot;-parton).
# Bonvolu uzi kompletajn frazojn kun bona gramatiko.
# Kiam eble, bonvolu ĝisdatigi la bildon kun nova 90px-a bildo, laŭ la temo de via aktualaĵo. Uzu la format-ekzemplon.
==Tageventoj==
&lt;/noinclude&gt;

{| style=&quot;font-family:sans-serif;&quot;
| valign=&quot;top&quot; width=&quot;50%&quot; style=&quot;background-color:#F9F0F0; padding:0.3em 0.5em;&quot; |
&lt;div style=&quot;float:right;width:110px;font-size:small;font-style:italic;text-align:center;margin-left:1px;margin-top:15px;&quot;&gt;

&lt;!--
Metu novan bildon post tiuj komentoj. Ĝi estu &quot;90px&quot; larĝa (110px se signife pli larĝa ol longa) kaj laŭ la formato:
&lt;div style=&quot;border: none;&quot;&gt;[[Dosiero:Bildo.jpg|900px|eta]]&lt;/div&gt;&lt;small&gt;Eta priskribo&lt;/small&gt;

Forigu la malnovan bildon.
Bildo komenciĝas malsupre:
--&gt;
&lt;div style=&quot;border: none;&quot;&gt;
[[Dosiero:Ruppur Nuclear Power Plant 2024.jpg|90ra]]&lt;/div&gt;&lt;small&gt;Nuklea centralo Rooppur.&lt;/small&gt;
&lt;!-- Fino de la bildo. --&gt;
&lt;/div&gt;
;{{dato|28|04|2026}}
* {{flago|Bangladeŝo}} Komenciĝis ŝarĝado de [[nuklea fuelo]] je la nuklea centralo Rooppur, konstruata de la korporacio [[Rosatom]] ([[Rusio]]) en [[Bangladeŝo]].
* {{flago|UAE}} Post preskaŭ ses jardekoj de membreco, [[UAE]] anoncis sian foriron de [[OPEL]], kaj ankaŭ de OPEL+.
* {{flago|Kolombio}} Okazas en [[Sankta-Marta]], [[Kolombio]], la unua internacia pintkunveno pri [[Forlaso de fosiliaj brulaĵoj|forlaso de fosiliaj brulaĵoj]] kun 50 partoprenantaj landoj.
;{{dato|25|04|2026}}
* {{flago|Usono}} Malsukcesis atencoprovo kontraŭ [[Donald Trump]].
* {{flago|Kolombio}} Bombeksplodo en ŝoseo en [[Kaŭko]], [[Kolombio]] okazigis 19 mortojn kaj 38 vunditojn.
* {{flago|Malio}} [[Ĝihadismo|Ĝihadistaj islamistoj]] kaj [[Tuaregoj|tuaregaj]] ribeluloj kunordigite ekkontrolis areojn en la nordo de [[Malio]] post surprizaj atakoj al la [[Junto (politiko)|junto]] subtenita de [[Afrika korpuso (Rusio)]] en la ĉefurbo [[Bamako]] kaj disaj urboj de la lando, kaj mortigis la ministron pri defendo.
;{{dato|19|04|2026}}
* {{flago|Bulgario}} La eŭroskeptikulo [[Rumen Radev]] venkas en la balotado de [[Bulgario]] kaj estos [[ĉefministro]].
;{{dato|12|04|2026}}
* {{flago|Hungario}} La opoziciulo [[Péter Magyar (juristo)|Péter Magyar]] venkegas en la balotado de [[Hungario]] kaj finigas 16 jarojn de regado de [[Viktor Orbán]].
* {{flago|Niĝerio}} Pli ol cent personoj mortis en bazaro dum aeratako de la armeo de [[Niĝerio]] kontraŭ ĝihadistoj en Jalli Futchimiram Geidam, [[Jobe]], nordorienta Niĝerio.

&lt;!-- KIAM VI FORIGAS LA MALNOVAJN, transmetu ilin al la koncernataj monatoj, kiuj estas la arkivaj paĝoj de ĉi-ŝablono. --&gt;

|}
&lt;noinclude&gt;
[[Kategorio:Ŝablono:Ĉefpaĝo|{{PAĜNOMO}}]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a52oajfda0lbrzurhein0tivfi32koa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Araboj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23791</id>
    <revision>
      <id>9365918</id>
      <parentid>9114322</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7581" sha1="fivxhsjw9rahru0dhfuaf1nm85ay6kt" xml:space="preserve">{{Informkesto etnaj grupoj
|grupo     = Araboj&lt;br /&gt;&lt;big&gt; العرب &lt;/big&gt;
|image     = [[dosiero:Arab infobox.jpg|300px]]
|caption   = [[Ibn al-Haitham]] • [[Abd-ar-Rahman la 3-a]] • [[Abu al-Qasim al-Zahrawi]] • [[Averroes]] &lt;br /&gt; [[May Ziade]] • [[Filipo la araba]] • [[Gamal Abdel Nasser]] • [[Fairuz]]
|populacio = 453 millionoj
| regiono1      = [[Mezoriento]]
| pop1         = 
| regiono2      = [[Fekunda duonluno]]
| pop2         = 
| regiono3      = [[Araba duoninsulo]]
| pop3         = 
| regiono4      = [[Nord-Afriko]]
| pop4         = 
| regiono5      = 
| pop5         = 
| regiono6      = 
| pop6         = 
| regiono7      = 
| pop7         = 
| regiono8      = 
|lingvoj = [[araba]]
|religio = [[Islamo]], [[kristanismo]] kaj aliaj religioj
|parencoj = [[ŝemidoj]]
}}
[[dosiero:Arab-figures.jpg|eta|300px|Famaj araboj]]
[[Dosiero:Map of the Arabic peninsula - eo.svg|eta|Mapo de landoj de la [[Araba duoninsulo]].|298x298ra]]
'''Araboj''' estas popoloj disvastiĝintaj en [[Sud-okcidenta Azio|Sud-Okcidenta Azio]], [[Nord-Afriko]] ([[Sirio]], [[Irako]], [[Egiptio]], [[Libio]], [[Sauda Arabio]], [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]), kiuj nuntempe parolas la [[araba lingvo|araban lingvon]] aŭ iun [[dialekto]]n de ĝi (kaj kiuj ĝenerale, origine estas  [[Islamo|islamkredantoj]] ekde iom post la fondiĝo de [[Islamo]] komence de la [[7-a jarcento]]).

== Priskribo ==
[[Dosiero:Arabic_speaking_world.svg|eta|296x296ra|Mapo de la [[Araba mondo|Arabparolata mondo]]. ]]
Kvankam nuntempe oni ofte asociigas la nomon araboj kun islamo, ankaŭ antaŭ la fondiĝo de [[islamo]] komence de la [[7-a jarcento]] multaj [[ŝemidoj|ŝemidaj popoloj]] de la [[Araba duoninsulo]] jam estis nomataj araboj, ekzemple fare de la ĉirkaŭaj grandaj civilizoj de [[Mezopotamio]], aparte la ekspansiemaj regnoj [[Asirio]] kaj [[Babilonio]], kaj de la kronikistoj de [[antikva Egiptio]]. Tiel ekzemple la anoj de la antikva regno [[Nabateo]] kun sia ĉefurbo [[Petra]] de tiuj ĉirkaŭaj regnoj konsideriĝis araboj. Supozeble tiuj regnoj ankaŭ konsideris la [[hebreoj]]n, la loĝantojn interalie de [[Izraelo]] kun [[Samario (geografio)|Samario]], [[Judio]] kaj [[Edomo]], araboj, ĉar ili same vivis en la [[Araba duoninsulo]], kaj en la jarmiloj [[antaŭ nia erao]] kompreneble ankoraŭ tute ne konatis iu konstruata antagonismo inter la malnovega religio de [[judismo]] kaj la nova religio de [[islamo]] aldonita ekde la [[7-a jarcento]] de nia erao.

La araboj vivis origine nur sur la [[Araba duoninsulo]], sed ekde la [[7-a jarcento]] ili konkeris [[Okcident-Azio]]n, [[Nord-Afriko]]n kaj multaj el ili translokiĝis al la konkeritaj areoj, kie ili disvastigis la [[Araba lingvo|araban lingvon]], islamon kaj evoluigis la [[Araba kulturo|araban kulturon]]. Ili okupiĝis ĉefe pri [[bestobredado]] ([[bedueno]]j) aŭ pri [[agrokulturo]] ([[Felaho|felaĥo]]), grava parto estis [[komerco]].

La araboj kunportis sian kulturon (i. a. la nuntempaj [[cifero]]j estas arabdevenaj) al la [[Ibera duoninsulo|Hispana duoninsulo]], poste subigis ilin la [[Otomana Imperio]]. Post la [[Unua Mondmilito]], [[Britio]] kaj [[Francio]] transprenis de la Otomana Imperio la potencon kaj elformis t.n. [[Mandato de la Ligo de Nacioj|mandatojn]]. iom post iom ĉiu araba lando akiris sian sendependecon.

La arabaj landoj lokiĝas sur grandaj rezervoj de [[nafto]]. Ili eluzis tiun fakton en [[1973]], kiam pro milito inter [[Israelo]] kaj Egiptio kaj Sirio ili ne eksportis nafton, tiel 4-obliginte la [[naftoprezo]]jn (Vidu la [[Naftokrizo de 1973]]). Tio kaŭzas ekonomian problemojn en ĉiu lando, sed tio rapidigis la ŝuldiĝon de la dua, [[tria mondo]] al la [[Unua mondo|unua]]. La [[unua mondo]] (evoluintaj kapitalismaj landoj) sukcese travivis tiun naftoŝokon kaj ellaboris energiŝparajn ilojn, interalie konstruis [[atomcentralo]]jn.

La [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj|araba mondo]] neniam estis unueca, ĉar vivas inter la araboj diversaj kutimoj en la landoj . Kvankam [[Naser|NASSER]] (kaj poste [[Kadafi|KADHAFI]]) provis unuigi la arabajn landojn, tio ne sukcesis, pro la diversaj eksteraj apogantoj de la landoj ([[Usono]] ĉiam apogis la emiratojn, Saud-Arabion, Israelon en la regiono), kio kaŭzas ĉiam malkonsenton inter la arabaj landoj eĉ en la [[Araba Ligo]], politika organizo de la arabaj landoj.

La riĉa naftorezervo ebligis ĝis hodiaŭ la konserviĝon de la triba, vira socio ([[Patriarkismo]]).

[[Dosiero:Dancer of Algeria NGM-v31-p266.jpg|eta|maldekstra|180px|Araba dancistino el Alĝerio (National Geographic Magazine, 1917).]]
[[Dosiero:Arab-lion.jpg|eta|maldekstra|180px|Eugène Delacroix (1850): Arabo atakita de leono.]]

== Artoj kaj kulturo ==
Araboj disvolvigis ampleksan kaj riĉan kulturon ĉefe el la epoko de la [[Islama disvastiĝo]], kiam la araboj kontaktis kun aliaj kulturoj kiel tiuj de [[Irano]], ĝis [[Hindio]] kaj [[Ĉinio]] oriente, kaj de [[Turkio]], [[Antikva Grekio]], [[berberoj]] kaj [[Al-Andalus]]. Tiu akirita riĉo montriĝis ĉefe en la kampoj de la arto (ekzemple vidu [[Arabesko (ornamaĵo)|arabesko]]), [[Araba literaturo|literaturo]] kaj [[Scienco en la mezepoka islama mondo|scienco]].

Laŭ [[Francisko Azorín]] la araba arto estas ''Arto el la araboj aŭ ĝin imitanta. La [[Islama arkitekturo|arkitekturo]] estis elvolba, tre ornamplena per ĉizaĵoj, [[Azuleĥo|azulehoj]], k. brilaj koloroj. Ĝiaj 5 skoloj nomiĝas: sirio- egipta, mogreba, persa, turka kaj hinda.''&lt;ref&gt;[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 18.&lt;/ref&gt;

[[Araba kuirarto]] (arabe: مطبخ عربي) estas [[kuirarto]] de la araboj, difinita kiel la diversaj regionaj kuirartoj en la araba mondo, el [[Magrebo]] al la [[Fekunda duonluno]], kaj la Araba Duoninsulo. La kuirartoj ofte estas jarcentaj kaj reflektas la kulturon de granda interŝanĝo de [[spico]]j, herboj kaj manĝaĵoj.

==Referencoj==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* (angla) Rayan Fakhoury, ''[https://lareviewofbooks.org/article/still-arab Still Arab]'', LARB, la 29-an de januaro 2021.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Araba Agrikultura Revolucio]]
* [[Araba alfabeto]]
* [[Arabaj ciferoj]]
* [[Arabaj israelanoj]]
* [[Araba lingvo]]
* [[Araba mitologio]]
* [[Arabaj ribeloj]]
* [[Arabigo]]
* [[Filipo la araba]]
* [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj]]
* [[Maŭroj]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|q=Araboj|n=Kategorio:Araboj|ReVo=arab}}
* http://www.aaiusa.org/arab_world.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050828080935/http://www.aaiusa.org/arab_world.htm |date=2005-08-28 }} &lt;!-- no:Kart over den arabiske verden     pt:Maps of the Arab World     en:Maps of the Arab World   en-&gt;eo:(Mapoj, Kartoj) de la (Araba, Arabo) Mondo --&gt;
* http://www.albawaba.com &lt;!-- no:Nyheter fra arabiske land   no-&gt;eo:_Nyheter_ _fra_ _arabiske_ lando     pt:News from Arabic countries     en:News from Arabic countries   en-&gt;eo:Aktualaĵo de Araba (landoj, kamparoj) --&gt;
* http://www.ameinfo.com &lt;!-- no:Forretningsnyheter fra arabiske land   no-&gt;eo:_Forretningsnyheter_ _fra_ _arabiske_ lando     pt:Business news from Arab countries     en:Business news from Arab countries   en-&gt;eo:Negoco aktualaĵo de (Araba, Arabo) (landoj, kamparoj) --&gt;
* http://nabataea.net/arabia.html &lt;!-- no:Arabia i antikkens historie   no-&gt;eo:_Arabia_ _i_ _antikkens_ historio     pt:Arabia in ancient history     en:Arabia in ancient history   en-&gt;eo:Arabujo en antikva historio --&gt;
* http://www.araboo.com Arab World Directory

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Araboj| ]]</text>
      <sha1>fivxhsjw9rahru0dhfuaf1nm85ay6kt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>OPEL</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24257</id>
    <revision>
      <id>9365189</id>
      <parentid>9362698</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>246600</id>
      </contributor>
      <comment>/* Membraro */</comment>
      <origin>9365189</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71160" sha1="rcvmqie5npgzbsg4jgzkiwlepu7byob" xml:space="preserve">{{TemasPri|internacia organizaĵo|aŭtoprodukta konzerno|Opel}}{{Informkesto organizaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}&lt;!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--&gt;
|longitudo     ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=AT
|Mapo en angulo= Centra Vieno
|situo sur mapo= Vieno (Interna Urbo)
|zomo=13
}}
[[Dosiero:OPEC-building-01.jpg|dekstre|eta|290px|La nova sidejo de OPEL en Vieno, [[Aŭstrio]].]]
La '''Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj''' (OPEL aŭ OPEC, siglo laŭ la anglalingva nomo ''Organization of the Petroleum Exporting Countries'' de tiu organizaĵo) estas [[internacia organizaĵo]], kiu konsistas el landoj, kiuj organiziĝis por negoci kun petrol-kompanioj pri la produktado de [[nafto]], [[prezo]]j, kaj [[koncesio|koncesiaj]] rajtoj. La membroj, kiuj konstituas [[kartelo]]n, akordiĝas pri la kvanto kaj prezoj de la [[eksporto]]ta nafto. La sidejo de OPEL estas en [[Vieno (Aŭstrio)]]. OPEL celas reguligi la produktadon de nafto, kaj tiele regi [[naftoprezo]]jn, precipe per difino de kvotoj por siaj membroj.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.economist.com/news/finance-and-economics/21596986-higher-production-elsewhere-undermining-cartel-leaky-barrels|title=Opec and Oil Prices: Leaky Barrels|work=The Economist|accessdate=[[12a de majo]] de 2014}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/23.htm|titolo=Our Mission|alirdato=la {{daton|16|2|2013}}|verko=OPEC}}&lt;/ref&gt; Membraj landoj tenas ĉirkaŭ 75 procentojn de la mondaj rezervoj da nafto. Ili ofertas ĉirkaŭ 40 procentojn de la nafto de la mondo.

Ĉar mondaj naftoprezoj estas plej ofte kalkulitaj en [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]], ŝanĝo de la [[Kurzo|dolarkurzo]] kontraŭ aliaj mondaj valutoj efikas la decidojn de OPEL pri kiom da nafto produkti. La decidoj de OPEL tre influas la mondajn naftoprezojn. Bona ekzemplo de tio estas la energia krizo de [[1973]] post la [[Milito de Jom Kippur]], kiu rezultigis kvaroblon de la prezo, kiu daŭris kvin monatojn, ekde la [[17-a de oktobro]] 1973 ĝis la [[18-a de marto]] [[1974]]. Ankaŭ, la landoj de OPEL akordiĝis en la [[7-a de januaro]] [[1975]], ke ili altigos la prezojn de [[Petrolo|kruda petrolo]] je 10 procentoj.

OPEL estas [[interregistara organizaĵo]] kiu estis kreita ĉe [[Bagdado|Bagdada Konferenco]] de la [[10a de septembro|10a]]–[[14a de septembro]] de [[1960]], fare de [[Irako]], [[Kuvajto]], [[Irano]], [[Sauda Arabio]] kaj [[Venezuelo]]. Poste ĝi estis aligita fare de pliaj naŭ registaroj: nome [[Libio]], [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]], [[Kataro]], [[Indonezio]], [[Alĝerio]], [[Niĝerio]], [[Ekvadoro]], [[Angolo]], kaj [[Gabono]]. OPEL havis sidejon en [[Ĝenevo]], [[Svisio]], antaŭ moviĝi al [[Vieno]], [[Aŭstrio]], la [[1an de septembro]] [[1965]].&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm|titolo=Brief History|alirdato=16a de februaro de 2013|verko=OPEC}}&lt;/ref&gt;

OPEL estis formita kiam la internacia naftomerkato estis ege dominita de multlandaj kompanioj, nome la '[[Sep fratinoj (naftokompanioj)|sep fratinoj]]'. La politika bazo de la OPEL estas, ke estas rajto de ĉiuj landoj por plenumi [[suvereneco]]n super ties [[naturaj resursoj]].&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Ĉar OPEL estas organizaĵo de ŝtatoj (kaj ne de naftoentreprenoj), unuopaj membroj havas suverenan imunecon por sia agado, signife ke la OPEL ne estas konsiderata subjekto al [[konkurenca juro]] en la normala vojo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.newsmax.com/Newsfront/opec-cartel-illegal/2009/12/12/id/341497|titolo=If OPEC is a Cartel, Why isn't It Illegal?|alirdato=27a de januaro 2014|familia nomo=Weil|persona nomo=Dan|dato=25-a de novembro 2007|verkaĵo=Newsmax}}&lt;/ref&gt;

En la [[1970-aj jaroj]], la OPEL ekakiris influon kaj rapide plialtigis la naftoprezojn dum la [[Naftokrizo de 1973]] kiel reaga respondo al la usona helpo al [[Israelo]] dum la [[Milito de Jom Kippur]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml|title=Responding to Crisis|publisher=Envhist|date=26a de aprilo de 2010|accessdate=7a de aŭgusto de 2012|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml|arkivdato=2012-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml|archivedate=2012-06-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |arkivdato=2012-06-25 }}&lt;/ref&gt; Tio daŭris ĝis marto 1974.&lt;ref name=USstate2ndCrisis&gt;{{Cite web|url=http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC|title=OPEC Oil Embargo 1973–1974|publisher=U.S. Department of State, Office of the Historian|accessdate=[[30-a de aŭgusto]] [[2012]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101162806/http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC|arkivdato=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101162806/http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC|archivedate=2013-11-01}} {{Citaĵo el la reto |url=http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101162806/http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC |arkivdato=2013-11-01 }}&lt;/ref&gt; OPEL aldonis al siaj celoj la vendadon de nafto por soci-ekonomia kresko de la pli malriĉaj membrolandoj, kaj la membreco kreskiĝis ĝis 13 ĉirkaŭ 1975.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Kelkaj membrolandoj iĝis centralizite planitaj ekonomioj.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;

En la [[1980-aj jaroj]], la prezo de nafto altiĝis antaŭ la mala efiko ke pli altaj prezoj kaŭzis falon de naftopeto kaj de naftoprezoj. La ŝtatoj membroj de OPEL, kiuj dependis el enspezo el la naftovendado, espertis akrajn ekonomiajn malfacilaĵojn el la pli malalta naftopeto kaj sekve reduktis la produktadon por elteni la naftoprezon. Dume, promediaj temoj ekaperis ĉe la internacia energitemaro.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Pli malalta naftopeto kaŭzis, ke la naftoprezo falis reen al niveloj de 1986 ĉirkaŭ 1998–99.

En la [[2000-aj jaroj]], kombino de faktoroj suprenigis naftoprezojn kvankam naftodisponeblo restis alte. Prezoj altiĝis ĝis la rekorde altaj niveloj de la mezo de 2008 antaŭ fali responde al la [[Financa krizo de 2008]]. La pintokunvenoj de OPEL en [[Karakaso]] kaj [[Rijado]] okazintaj en 2000 kaj en 2007 gvidis temojn de stabilenergiaj merkatoj, eltenebla naftoproduktado, kaj primedia elteneblo.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Venezuela petrol 1972.jpg|eta|300px|Petrolmapo de Venezuelo, 1972. [[Venezuelo]] estis la lando tute for de [[Mezoriento]] kiu unuiĝis al mezorientaj kaj afrikaj landoj por kontroli la naftoproduktadon.]]
[[Venezuelo]] kaj [[Irano]] estis la unuaj ŝtatoj kiuj moviĝis al la establado de la OPEL per alproksimiĝo al Irako, Kuvajto kaj Sauda Arabio en 1949, sugeste, ke ili interŝanĝas vidpunktojn kaj esplorajn temojn por regula kaj pli proksima komunikado inter petrol-produktaj landoj.&lt;ref name=&quot;open&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.opec.org/opec_web/static_files_project/media/downloads/publications/GenInfo.pdf|title=General Information - OPEC|year=2012|website=OPEC.org|accessdate=13a de aprilo de 2014}}&lt;/ref&gt; En 1959, la Internaciaj Nafto Kompanioj (INKoj) malpliigis la postigitan prezon por Venezuela nafto je 5¢ kaj poste je 25¢ por barelo, kaj por mezorienta nafto je 18¢ por barelo.&lt;ref name=&quot;open&quot;/&gt;

La unua Araba Petrola Kongreso kunvenis en Kairo, Egipto, kie ili establis ‘Naftokonsultan Komision’ al kio INKoj prezentus prezoŝangajn planojn al aŭtoritatoj de produktaj landoj.&lt;ref name=&quot;open&quot;/&gt;

En la [[10a de septembro|10a]]–[[14a de septembro]] de [[1960]], je iniciato de la ministro pri minado kaj nafto de [[Venezuelo]] nome Juan Pablo Pérez Alfonzo kaj de la ministro pri energio kaj minoj de Sauda Arabio nome Abdullah al-Tariki, la registaroj de Irako, Irano, Kuvajto, Sauda Arabio kaj Venezuelo kunsidis ĉe [[Bagdado]] por studi vojojn por pliigi la prezojn de nafto produktita de ties respektivaj landoj.&lt;ref name = &quot;Citino 2002 4&quot;&gt;{{Harvnb|Citino|2002|p=4}}: &quot;Together with Arab and non-Arab producers, Saudi Arabia formed the Organization of Petroleum Export Countries (OPEC) to secure the best price available from the major oil corporations.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Painter 2012 32&quot;&gt;{{Harvnb|Painter|2012|p=32}}: &quot;In September 1960, after the major oil companies had twice unilaterally reduced the prices that were used to calculate how much revenue producing countries received, the oil ministers of Iran, Iraq, Kuwait, Saudi Arabia, and Venezuela formed the Organization of the Petroleum Exporting Countries […] eventually gain[ing] power over pricing in the 1970s&quot;.&lt;/ref&gt;

OPEL estis fondita por unuigi kaj kunordigi la politikojn pri nafto de la membroŝtatoj. Inter 1960 kaj 1975, la organizaĵo etendiĝis por inkludi [[Kataro]]n (1961), [[Indonezio]]n (1962), [[Libio]]n (1962), la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|Unuiĝintajn Arabajn Emirlandojn]] (1967), [[Alĝerio]]n (1969), kaj [[Niĝerio]]n (1971). [[Ekvadoro]] kaj [[Gabono]] estis komence membroj de OPEL, sed Ekvadoro retiriĝis en la 31a de decembro 1992&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.econlib.org/library/enc/OPEC.html OPEC, de Benjamin Zycher: The Concise Encyclopedia of Economics: Library of Economics and Liberty], 20020311212606&lt;/ref&gt; ĉar ĝi ne volis aŭ ne povis pagi membrecan kotizon de 2 milionoj da dolaroj kaj ĉar ĝi bezonis produkti pli da nafto ol permesita laŭ la kvoto de OPEL,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE4DF1F3AF93BA2575AC0A964958260|titolo=Ecuador Set to Leave OPEC|alirdato=20a de majo de 2010|dato=18a de septembro 1992|verkaĵo=The New York Times}}&lt;/ref&gt; kvankam ĝi realiĝis en oktobro de 2007. Similaj necesoj pelis Gabonon al membrec-ĉeso en januaro de 1995.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE0D91539F93AA35752C0A963958260|titolo=Gabon Plans To Quit OPEC|alirdato=3a de oktobro 2010|dato=9a de januaro de 1995|verkaĵo=The New York Times}}&lt;/ref&gt; [[Angolo]] aliĝis komence de 2007. Norvegio kaj Rusio ĉeestis kunsidojn de la OPEL kiel observantoj. Indike ke OPEL ne kontraŭas pluajn etendojn, Mohammed Barkindo, nome Ĝenerala Sekretario de la OPEL, petis al Sudano aliĝi.&lt;ref name=EXPANSION&gt;[http://www.chron.com/disp/story.mpl/business/energy/4374140.html Angola, Sudan to ask for OPEC membership] Houston Chronicle&lt;/ref&gt; Irako restas kiel membro de la OPEL, sed la iraka naftoproduktado ne estis parto de ajn kvotaj interkonsentoj de la OPEL ekde marto de 1998.

=== Nafto-embargo de 1973 ===
{{Ĉefartikolo|Naftokrizo de 1973}}
[[Dosiero:GASOLINE SHORTAGE HIT THE STATE OF OREGON IN THE FALL OF 1973 BY MIDDAY GASOLINE WAS BECOMING UNAVAILABLE ALONG... - NARA - 555405.jpg|eta|maldekstre|alt=refer to caption|Livermanka benzinejo en Usono, fermita dum la naftokrizo de 1973.]]
La '''naftokrizo de 1973''' komenciĝis en oktobro 1973, kiam la membroj de la [[Organizaĵo de Arabaj Landoj Eksportantaj de Petrolo]] aŭ la OAPEC (konsistanta el la arabaj membroj de OPEL, kaj plie [[Egiptujo]], [[Sirio]] kaj [[Tunizio]]) proklamis nafto[[embargo]]n. Je ties fino en Marto de 1974,&lt;ref name=USstate2ndCrisis/&gt; la prezo de [[nafto]] estis plialtigita el 3 usonaj dolaroj por [[barelo]] al preskaŭ 12 usonaj dolaroj.

En la [[Milito de Jom Kippur]] de tiu jaro, Egiptujo kaj Sirio, kun la subteno de aliaj arabaj landoj, lanĉis kampanjon kontraŭ [[Israelo]]n en la plej sankta tago de la [[juda kalendaro]] por reakiri arabajn teritoriojn perditajn al Israelo en la [[Sestaga Milito]] de 1967.&lt;ref name=&quot;farr&quot;&gt;Farr, Warner D. &quot;[http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/cpc-pubs/farr.htm The Third Temple's Holy of Holies: Israel's Nuclear Weapons] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190726102400/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/cpc-pubs/farr.htm |date=2019-07-26 }}.&quot; Counterproliferation Paper No. 2, USAF Counterproliferation Center, Air War College, Septembro 1999.&lt;/ref&gt; [[Usono]] decidis reprovizi Israelon per armiloj kaj kiel reago, la OAPEC decidis rebati, sciigante naftobojkoton kontraŭ [[Kanado]], [[Japanio]], [[Nederlando]], [[Britio]], kaj Usono.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |title=CHE &amp;#124; Responding to Crisis |publisher=Envhist.wisc.edu |date=26an de Aprilo, 2010 |accessdate=2012-08-07 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |arkivdato=2012-06-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |archivedate=2012-06-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |arkivdato=2012-06-25 }}&lt;/ref&gt; Ĝi daŭris ĝis marto 1974.

Kun la operacioj de la arabaj landoj viditaj kiel iniciatado de la naftobojkoto kaj la longperspektiva ebleco de altaj naftoprezoj, interrompita provizo, kaj [[recesio]], forta divido estis kreita ene de [[NATO]]. Plie, kelkaj eŭropaj ŝtatoj kaj Japanio serĉis disasocii sin de la usona politiko en la [[Proksima Oriento]]. Arabaj petrolproduktantoj ankaŭ interligis la finon de la embargo kun sukcesaj usonaj laboroj por krei pacon en la Proksima Oriento, kio malfaciligis la situacion. Por trakti tiujn evoluojn, la Administracio de [[Richard Nixon]] komencis paralelajn intertraktadojn kun kaj arabaj petrolproduktantoj por fini la embargon, kaj kun Egiptujo, Sirio, kaj Israelo por aranĝi israelan retiron reen de [[Sinajo]] kaj la [[Golanaj Altaĵoj]]. Antaŭ la 18-an de januaro 1974, ministro por eksteraj aferoj [[Henry Kissinger]] negocadis israelan trup-retiron de partoj de [[Sinajo]]. La promeso de intertrakta solvo inter Israelo kaj Sirio estis sufiĉa konvinki arabajn petrolproduktantojn por ĉesigi la embargon en marto 1974.&lt;ref name=USstate2ndCrisis/&gt;

=== 1975–1980, Speciala Fonduso, nune OFID ===
La helpagado de OPEL datas el antaŭ la pliigo en 1973–1974 de la naftoprezo. Por ekzemplo, la Kuvajta Fonduso por Araba Ekonomia Disvolvigo jam estis funkcianta ekde 1961.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kuwait-fund.org/timeLine/?lang=en |title=Timeline |publisher=Kuwait Fund |access-date=23a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224104007/https://www.kuwait-fund.org/timeLine/?lang=en |archive-date=24a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Sede del OFID en Viena.jpg|eta|Sidejo de la Fonduso de OPEL, [[Vieno]], Aŭstrio.]]
En la jaroj post 1973, kiel ekzemplo de la tiel nomata &quot;ĉekardiplomatio&quot;, kelkaj arabaj landoj estis inter la plej grandaj havigantoj de [[eksterlanda helpo]] en la mondo,&lt;ref&gt;{{cite book |chapter-url=http://faculty.georgetown.edu/imo3/petrod/petro2.htm |chapter=Economics of Petrodollars |title=The Economic Dimensions of Middle Eastern History |pages=179–199 |author-link= |first=Ibrahim M. |last=Oweiss |editor-first1=Haleh |editor-last1=Esfandiari |editor-first2=A.L. |editor-last2=Udovitch |publisher=Darwin Press |date=1990 |access-date=19a de Oktobro 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/world/middleeast/cables-released-by-wikileaks-reveal-saudis-checkbook-diplomacy.html |title=Cables Released by WikiLeaks Reveal Saudis' Checkbook Diplomacy |first=Ben |last=Hubbard |newspaper=The New York Times |date=21a de Junio 2015 |access-date=19a de Oktobro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221173312/http://www.nytimes.com/2015/06/21/world/middleeast/cables-released-by-wikileaks-reveal-saudis-checkbook-diplomacy.html |archive-date=21a de Decembro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kaj la OPEL aldonis al siaj celoj la vendadon de nafto por la soci-ekonomia kresko de pli malriĉaj landoj. La Speciala Fonduso de la OPEL estis konceptita en [[Alĝero]], [[Alĝerio]], en Marto 1975, kaj estis formale establita en la venonta Januaro. &quot;Solena Deklaracio 'reafirmis la naturan solidarecon kiu unuigas la landojn de la OPEL kun aliaj disvolviĝantaj landoj en sia lukto por superi subdisvolvigon,' kaj alvokis al decidoj por plifortigi la kunlaboradon inter tiuj landoj... La resursoj [de la Speciala Fonduso de la OPEL] estas aldonaj al tiuj jam disponeblaj de la ŝtatoj membroj de la OPEL tra nombraj duflankaj kaj multflankaj kanaloj.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ofid.org/ABOUT-US |title=About Us |work=OFID |access-date=13a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103213950/http://www.ofid.org/ABOUT-US |archive-date=3a de Januaro 2016 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160103213950/http://www.ofid.org/ABOUT-US |date=2016-01-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ofid.org/ABOUT-US |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160103213950/http://www.ofid.org/ABOUT-US |arkivdato=2016-01-03 }}&lt;/ref&gt; La Fonduso iĝis oficiala internacia disvolviga agentejo en Majo 1980 kaj estis renomita ''OPEC Fund for International Development'' (OFID, Fonduso por Internacia Disvolvigo de la OPEL),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |title=The Agreement Establishing the OPEC Fund for International Development |work=OPEC |date=27a de Majo 1980 |access-date=12a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |archive-date=24a de Aprilo 2017 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |arkivdato=2017-04-24 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |date=2017-04-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |arkivdato=2017-04-24 }}&lt;/ref&gt; kun statuso de Permanenta Observanto en Unuiĝintaj Nacioj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/en/sections/member-states/intergovernmental-organizations/ |title=Intergovernmental Organizations |publisher=United Nations |access-date=28a de Aprilo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806153518/http://www.un.org/en/sections/member-states/intergovernmental-organizations/ |archive-date=6a de Aŭgusto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Atako al la sidejo en 1975 ===
La 21an de Decembro 1975, la saudarabia [[Ahmed Zaki Jamani]], la irana [[Ĝamŝid Amuzegar]], kaj la aliaj OPEL naftoministroj estis kaptitaj kiel ostaĝoj en sia duonjara konferenco en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]. La atako, kiu mortigis tri neministrojn, estis farita de ses-persona teamo estrita de la Venezuela aktivulo &quot;[[Ilich Ramírez Sánchez|Carlos la ŝakalo]]&quot;, kaj kiu inkludis Gabriele Kröcher-Tiedemann kaj Hans-Joachim Klein. La mem-nomita &quot;Brako de la Araba Revolucio&quot; deklaris, ke ilia celo estas la liberigo de [[Palestino]]. Carlos planis kapti la konferencon perforte kaj retenis kiel ostaĝojn ĉiujn dekunu partoprenantajn naftoministrojn, escepte Jamani kaj Amuzegar kiuj estus ekzekutitaj.&lt;ref name=jackal/&gt;

Carlos aranĝis bus-aviadilan veturon por sia teamo kaj 42 el la dekomencaj 63 ostaĝoj, kun haltoj en [[Alĝero]] kaj [[Tripoli]], planante flugi finfine al [[Bagdado]], kie Jamani kaj Amuzegar estus mortigitaj. Ĉiuj 30 ne-arabaj ostaĝoj estis liberigitaj en Alĝero, eksklude Amuzegar. Aldonaj ostaĝoj estis liberigitaj en alia halto en Tripoli antaŭ reveni al Alĝero. Kun nur 10 ostaĝoj restantaj, Carlos tenis telefonalvokon kun la alĝeria prezidento [[Houari Boumédienne]], kiu informis al Carlos, ke la mortoj de naftoministroj rezultus en atako al la aviadilo. Boumédienne siaflanke proponis al Carlos tiaman rifuĝon kaj eble financan kompenson pro la malsukceso kompletigi sian planon. Carlos esprimis sian bedaŭron pro maleblo murdi Jamani kaj Amuzegar, poste li kaj liaj kamaradoj lasis la aviadilon. Ĉiuj ostaĝoj kaj teroristoj eliris el la situacio, du tagojn post ties komenco.&lt;ref name=jackal/&gt;

Kelkan tempon post la atako, la komplicoj de Carlos asertis, ke la operaco estis komandita de [[Ŭadi Hadad]], fondinto de la [[Popola Fronto por la Liberigo de Palestino]]. Ili asertis ankaŭ ke la ideo kaj la financo venis el araba prezidanto, kiun kelkaj opinias, ke temas pri [[Muammar al-Gaddafi]] de Libio, li mem ankaŭ membro de la OPEL. Kolegaj aktivuloj Bassam Abu Ŝarif kaj Klein asertis, ke Carlos ricevis kaj retenis elaĉeton de inter 20 kaj 50 milionoj da usonaj dolaroj el &quot;araba prezidento&quot;. Carlos asertis, ke Saudarabio pagis elaĉeton je la konto de Irano, sed ke la mono estis &quot;disigita survoje kaj perdita por la Revolucio&quot;.&lt;ref name=jackal&gt;{{cite web |url=http://www.trutv.com/library/crime/terrorists_spies/terrorists/jackal/12.html |title=Carlos the Jackal: Trail of Terror |publisher=truTV |first=Patrick |last=Bellamy |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107125703/http://www.trutv.com/library/crime/terrorists_spies/terrorists/jackal/12.html |archive-date=7a de Januaro 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3t5jtM2faD8C&amp;pg=PA102 |title=Jackal: The Complete Story of the Legendary Terrorist, Carlos the Jackal |first=John |last=Follain |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |isbn=978-1559704663 |page=102 |access-date=13a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503194550/https://books.google.com/books?id=3t5jtM2faD8C&amp;pg=PA102 |archive-date=3a de Majo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Li estis finfine kaptita en 1994 kaj kondamnita al vivodaŭraj enprizonigoj pro almenaŭ 16 aliaj murdoj.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.sky.com/story/carlos-the-jackal-jailed-over-1974-paris-grenade-attack-10816476 |title='Carlos the Jackal' jailed over 1974 Paris grenade attack |first=Gary |last=Anderson |publisher=Sky News |date=28a de Marto 2017 |access-date=22a de Aprilo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328141244/http://news.sky.com/story/carlos-the-jackal-jailed-over-1974-paris-grenade-attack-10816476 |archive-date=28a de Marto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Naftokrizoj de 1979–1980 kaj naftabundo de la 1980-aj jaroj ===
[[Dosiero:Opecrev.gif|eta|maldekstre|alt=refer to caption|Fluktuoj en la eksportenspezoj de OPEL ekde 1972. Ruĝe, kvanto laŭ la indikitaj ciferoj; blue, laŭ la valoro de 2016, lasta jaro indikita.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/OPEC_Revenues/OPEC.html |title=OPEC Revenues Fact Sheet |publisher=US Energy Information Administration |date=10a de Januaro 2006 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20080107014809/http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/OPEC_Revenues/OPEC.html |archive-date=7a de Januaro 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=EIA2015/&gt;]]
Reage al tajdo de [[ŝtatigo]]j en la [[naftindustrio]] kaj al la altaj prezoj de la 1970-aj jaroj, industriigitaj landoj faris demarŝojn por redukti sian dependecon el la nafto de OPEL, speciale post la naftoprezoj atingis novajn pintojn alproksimiĝe al po 40 usonaj dolaroj la barelo en 1979–1980&lt;ref&gt;{{cite news |title=Oil Prices Pass Record Set in '80s, but Then Recede |date=3a de Marto 2008 |url=https://www.nytimes.com/2008/03/03/business/worldbusiness/03cnd-oil.html |newspaper=The New York Times |first=Jad |last=Mouawad |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307021046/http://www.nytimes.com/2008/03/03/business/worldbusiness/03cnd-oil.html |archive-date=[[7-a de marto]] [[2017]]|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/gadfly/articles/2016-05-18/saudi-aramco-ipo-big-oil-s-world-is-changing |title=It's Saudi Arabia's World. Big Oil Just Lives in It |first=Liam |last=Denning |publisher=Bloomberg News |date=18a de Majo 2016 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203211205/https://www.bloomberg.com/gadfly/articles/2016-05-18/saudi-aramco-ipo-big-oil-s-world-is-changing |archive-date=3a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kiam la [[Irana Revolucio]] kaj la [[Iran–Iraka Milito]] maltrankviligis la regionan stabilecon kaj la naftoliveradon. Elektraj instalaĵoj tutmonde ŝanĝiĝis el nafto al karbo, natura gaso aŭ [[nuklea energio]];&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Oil and nuclear power: Past, present, and future |first1=Ferenc L. |last1=Toth |first2=Hans-Holger |last2=Rogner |journal=Energy Economics |volume=28 |issue=1 |date=Januaro 2006 |pages=1–25 |url=http://www.iaea.org/OurWork/ST/NE/Pess/assets/oil+np_toth+rogner0106.pdf |doi=10.1016/j.eneco.2005.03.004 |access-date=30a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203152254/http://www.iaea.org/OurWork/ST/NE/Pess/assets/oil%2Bnp_toth%2Brogner0106.pdf |archive-date=3a de Decembro 2007 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071203152254/http://www.iaea.org/OurWork/ST/NE/Pess/assets/oil+np_toth+rogner0106.pdf |arkivdato=2007-12-03 | issn=0140-9883 }}&lt;/ref&gt; ŝtataj registaroj iniciatis mult-milion-dolarajn esplorprogramojn por disvolvigi alternativojn al nafto;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iea.org/publications/freepublications/publication/renewable_factsheet.pdf |title=Renewables in Global Energy Supply: An IEA Fact Sheet |publisher=International Energy Agency |date=Januaro 2007 |access-date=30a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220128/https://www.iea.org/publications/freepublications/publication/renewable_factsheet.pdf |archive-date=3a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=2718&amp;ArticleID=9542 &quot;Renewable Energy: World Invests $244 billion in 2012, Geographic Shift to Developing Countries&quot; (Press release).] United Nations Environment Programme. 12a de Junio 2013. [https://web.archive.org/web/20160304110442/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=2718&amp;ArticleID=9542 Arkivita] el la originalo la 4an de Marto 2016. Alirita la 1an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; kaj komerca esplorado disvolvigis gravajn ne-OPEL naftokmapojn en Siberio, Alasko, la Norda maro, kaj la Golfo de Meksiko.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=1cJhK-Sd8QgC&amp;pg=PT95 |title=American Power and the Prospects for International Order |first=Simon |last=Bromley |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2013 |isbn=9780745658414 |page=95 |access-date=30a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617111649/https://books.google.com/books?id=1cJhK-Sd8QgC&amp;pg=PT95 |archive-date=17a de Junio 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ 1986, la tutmonda naftopeto falis al ĉirkaŭ 5 milionoj da bareloj, la ne-OPEL produktado staris ĝis ĉirkaŭ eĉ pli granda kvanto,&lt;ref name=Robert/&gt; kaj la komuna merkato de la OPEL falegis el proksimume 50 procento en 1979 ĝis malpli ol 30 procento en 1985.&lt;ref name=MarketShare&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/gadfly/interactives/2016-how-opec-won-the-battle-and-lost-the-war/ |title=How OPEC Won the Battle and Lost the War |first=Liam |last=Denning |publisher=Bloomberg News |date=1a de Junio 2016 |access-date=22a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222193958/https://www.bloomberg.com/gadfly/interactives/2016-how-opec-won-the-battle-and-lost-the-war/ |archive-date=22a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Evidentigante la fluktueman multjaran kadron de la tipaj merkataj cikloj por naturaj resursoj, la rezulto estis ses-jara malpliiĝo en la naftoprezo, kio kulminis per falego de pli ol unu duono nur en 1986.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Worrying Anew Over Oil Imports |newspaper=The New York Times |date=30a de Decembro 1989 |first=Robert D. |last=Hershey Jr. |url=https://www.nytimes.com/1989/12/30/business/worrying-anew-over-oil-imports.html?pagewanted=all |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170612035248/http://www.nytimes.com/1989/12/30/business/worrying-anew-over-oil-imports.html?pagewanted=all |archive-date=12a de Junio 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kiel iu naft-analizisto resumis: &quot;Kiam la prezo de io tiom esenca kiel nafto pintas, homaro faras du agojn: trovas pli ol tio kaj trovas vojojn al uzado de malpli da tio.&quot;&lt;ref name=MarketShare/&gt;

Por batali la falon de la enspezo el la naftovendoj, en 1982 Saudarabio premis la OPEL por reviziado de la landaj produkto-[[kvoto]]j kiel klopodo limigi la produktadon kaj plialtigi la prezojn. Kiam aliaj OPEL-landoj malsukcesis plenumi tion, Saudarabio dekomence falegigis sian propran produktadon el 10 milionoj da bareloj ĉiutage en 1979–1981 ĝis ĝuste unu-triono de tiu nivelo en 1985. Kiam eĉ tio montriĝis senefika, Saudarabio renversis la fluon kaj inundis la merkaton per malmultekosta nafto, kio okazigis la falon de la prezon sub po 10 usonaj dolaroj la barelo kio estis por altkostaj produktantoj senprofita.&lt;ref name=Robert/&gt;&lt;ref name=Ali/&gt;{{rp|127–128,136–137}} Fronte al pliiĝanta ekonomia malfacilo (kio finfine kontribuis al la falego de la [[Orienta bloko]] en 1989),&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Soviet Collapse: Grain and Oil |author-link=Yegor Gaidar |first=Yegor |last=Gaidar |publisher= American Enterprise Institute |date=Aprilo 2007 |access-date=12a de Januaro 2016 |url=https://www.aei.org/wp-content/uploads/2011/10/20070419_Gaidar.pdf |quote=Oil production in Saudi Arabia increased fourfold, while oil prices collapsed by approximately the same amount in real terms. As a result, the Soviet Union lost approximately $20 billion per year, money without which the country simply could not survive. |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304021426/https://www.aei.org/wp-content/uploads/2011/10/20070419_Gaidar.pdf |archive-date=4a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Economics Behind the Fall of the Berlin Wall |first=Ryan |last=McMaken |publisher= Mises Institute |date=7a de Novembro 2014 |access-date=12a de Januaro 2016 |url=https://mises.org/library/economics-behind-fall-berlin-wall |quote=High oil prices in the 1970s propped up the regime so well, that had it not been for Soviet oil sales, it's quite possible the regime would have collapsed a decade earlier. |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306150734/https://mises.org/library/economics-behind-fall-berlin-wall |archive-date=6a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; la &quot;liberaj&quot; naftoeksportantoj kiuj dekomence estis malsukcesaj plenumi la interkonsentojn de la OPEL finfine eklimigis la produktadon por helpi la prezojn, baze sur zorgege negocitaj landaj kvotoj kiuj klopodis ekvilibrigi la nafto-rilatajn kaj la ekonomiajn kriteriojn ekde 1986.&lt;ref name=Robert&gt;{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/endofoilonedgeof00robe_0/page/103|titolo=The End of Oil: The Decline of the Petroleum Economy and the Rise of a New Energy Order|familia nomo=Robert|persona nomo=Paul|jaro=2004|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Houghton Mifflin Company|ISBN=978-0-618-23977-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brief History&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm |title=Brief History |work=OPEC |access-date=16a de Februaro 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130228051108/http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm |archive-date=28a de Februaro 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (Ene de siaj kontrolitaj teritorioj, la ŝtataj registaroj de la OPEL-anoj kapablas apliki produktolimigojn kaj al ŝtat-posedataj kaj al privataj naftokompanioj.)&lt;ref name=limit&gt;{{cite news |url=http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2008Dec30/0,4675,MLMideastLibyaOPECCompliance,00.html |title=Libya orders oil cuts of 270K bpd |agency=Associated Press |date=30a de Decembro 2008 |quote=Libya has asked oil companies to slash production by 270,000 barrels per day. Abu Dhabi National Oil Co. told customers in letters dated Dec. 25 that it was cutting ... 10 to 15 percent of all types of ADNOC crude in February. Ecuadorean President Rafael Correa said the South American nation would suspend crude production by Italy's Agip and reduce quotas for other companies to comply with new OPEC cuts. |access-date=8a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151211182333/http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2008Dec30/0,4675,MLMideastLibyaOPECCompliance,00.html |archive-date=11a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ĝenerale kiam la OPEL produktoceloj estas reduktitaj, la naftoprezoj pliiĝas.&lt;ref name=&quot;EIA_2014&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.eia.gov/finance/markets/supply-opec.cfm |publisher=US Energy Information Administration |year=2014 |title=Energy &amp; Financial Markets: What Drives Crude Oil Prices? |access-date=12a de Decembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213031101/http://www.eia.gov/finance/markets/supply-opec.cfm |archive-date=13a de Decembro 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 1990–2003; ampleksa liverado kaj malgrandaj disrompoj ===
[[Dosiero:Kuwait burn oilfield.png|eta|dekstre|upright=1.4|alt=refer to caption|Unu el centoj de incendioj en naftelfosejoj de [[Kuvaito]] bruligitaj fare de la retiriĝantaj irakaj trupoj en 1991&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nepis.epa.gov/Exe/ZyNET.exe/20014FNJ.txt?ZyActionD=ZyDocument&amp;Client=EPA&amp;Index=1991%20Thru%201994&amp;File=D%3A%5CZYFILES%5CINDEX%20DATA%5C91THRU94%5CTXT%5C00000017%5C20014FNJ.txt&amp;User=ANONYMOUS&amp;Password=anonymous&amp;Display=p%7Cf&amp;DefSeekPage=x&amp;SearchBack=ZyActionL&amp;Back=ZyActionS&amp;BackDesc=Results%20page&amp;MaximumPages=1&amp;ZyEntry=1 |title=Report to Congress: United States Gulf Environmental Technical Assistance |publisher=US Environmental Protection Agency |page=14 |date=1991 |access-date=[[11-a de aprilo]] [[2016]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424001604/http://nepis.epa.gov/Exe/ZyNET.exe/20014FNJ.txt?ZyActionD=ZyDocument&amp;Client=EPA&amp;Index=1991%20Thru%201994&amp;File=D%3A%5CZYFILES%5CINDEX%20DATA%5C91THRU94%5CTXT%5C00000017%5C20014FNJ.txt&amp;User=ANONYMOUS&amp;Password=anonymous&amp;Display=p%7Cf&amp;DefSeekPage=x&amp;SearchBack=ZyActionL&amp;Back=ZyActionS&amp;BackDesc=Results%20page&amp;MaximumPages=1&amp;ZyEntry=1 |archive-date=24a de Aprilo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]

Konduke al Invado de Kuvaito en Aŭgusto 1990, la iraka Prezidento [[Saddam Hussein]] estis klopodanta, ke la OPEL finigu sian superproduktadon kaj plialtigu la naftoprezojn, por helpi la OPEL-membrojn finance kaj akceli la rekonstruadon el la [[Iran–Iraka Milito]] de 1980–1988.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html |title=Iraq Threatens Emirates and Kuwait on Oil Glut |first=Youssef M. |last=Ibrahim |newspaper=The New York Times |date=18a de Julio 1990 |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630060909/http://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html |archive-date=30a de Junio 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Sed tiuj du militoj de Irako kontraŭ aliaj OPEL-anoj kaj fondintoj markis malaltan punkton en la kohereco de la organizaĵo, kaj la naftoprezoj tuj subiris post la mallongdaŭraj interrompoj de liverado. La [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001]] fare de [[Al Qaeda]] kaj la [[Invado de Irako en 2003]] en Marto fare de [[Usono]] havis eĉ pli mildaj mallongdaŭrajn efikojn sur la naftoprezoj, ĉar Saudarabio kaj aliaj eksportantoj denove kunlaboris por teni la mondon akurate liverata.&lt;ref name=Brent&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.quandl.com/DOE/RBRTE|titolo=Europe Brent Crude Oil Spot Price FOB (DOE)|alirdato=1a de Januaro 2016|eldoninto=Quandl}}{{dead link|date=Februaro 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Brent crude oil price 1988-2015.svg|eta|maldekstre|290px|alt=refer to caption|Fluktuoj de naftoprezo Brent, 1988–2015&lt;ref name=Brent/&gt;]]
En la 1990-aj jaroj, OPEL perdis siajn du plej novajn membrojn, kiuj estis aliĝintaj meze de la 1970-aj jaroj. [[Ekvadoro]] retiriĝis en Decembro 1992, ĉar ĝi estis nekapabla pagi la ĉiujaran membrokotizon de 2 milionoj da usonaj dolaroj kaj sentis, ke ĝi bezonas produkti pli da nafto ol estis permesita laŭ la kvotoj fiksitaj de la OPEL,&lt;ref name=Ecuador&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1992/09/18/business/ecuador-set-to-leave-opec.html |newspaper=The New York Times |title=Ecuador Set to Leave OPEC |date=18a de Septembro 1992 |access-date=8a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314210526/http://www.nytimes.com/1992/09/18/business/ecuador-set-to-leave-opec.html |archive-date=14a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kvankam ĝi realiĝis en Oktobro 2007. Similaj aferoj kondukis [[Gabono]]n suspendi sian membrecon en Januaro 1995;&lt;ref name=Gabon&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1995/01/09/business/gabon-plans-to-quit-opec.html |title=Gabon Plans To Quit OPEC |newspaper=The New York Times |date=9a de Januaro 1995 |access-date=8a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314132000/http://www.nytimes.com/1995/01/09/business/gabon-plans-to-quit-opec.html |archive-date=14a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ĝi realiĝis en Julio 2016.&lt;ref name=&quot;OPEC Member&quot;&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/about_us/25.htm &quot;Member Countries&quot;.] OPEL. [https://web.archive.org/web/20200107050155/https://www.opec.org/opec_web/en/about_us/25.htm Arkivita] el la originalo la 7an de Januaro 2020. Alirita la 1an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; Irako restis membro de OPEL ekde la fondo de la organizaĵo, sed la iraka produktado ne estis parto de la kvotaj interkonsentoj de la OPEL el 1998 ĝis 2016, pro la malhelpaj tumultaj politikaj malfacilaĵoj de la lando.&lt;ref name=ASB&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm &quot;Annual Statistical Bulletin&quot;.] OPEL. [https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Arkivita] el la originalo la 21an de Aŭgusto 2018. Alirita la 1an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.upi.com/Business_News/Energy-Industry/2010/02/05/Iraq-heads-for-OPEC-clash-over-quota/14451265409498/ |title=Iraq heads for OPEC clash over quota |work=United Press International |date=5a de Februaro 2010 |quote=Iraq, a founding member of OPEC, has not had a production quota since 1998, when it was pegged at 1.3 million bpd to allow Saddam Hussein's regime to sell oil for food during U.N. sanctions imposed in 1990... Despite the success of the 2009 auctions, problems remain – mounting violence in the run-up to March 7 parliamentary elections, uncertainty over their outcome, and, probably more importantly, the absence of a long-delayed oil law that will define revenue-sharing and regulation of the industry. |access-date=6a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417085129/http://www.upi.com/Business_News/Energy-Industry/2010/02/05/Iraq-heads-for-OPEC-clash-over-quota/14451265409498/ |archive-date=17a de Aprilo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Pli malalta naftopeto okazigita de la [[Financa krizo de 1997 en Azio|Financa krizo en Azio]] 1997–1998 rezultis en la falo de la naftoprezo reen al niveloj de 1986. Post la nafto falegis al ĉirkaŭ po 10 dolaroj la barelo, kuna diplomatio atingis laŭgradan malaltigon de la naftoproduktado fare de la OPEL, Meksiko kaj Norvegio.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.energycharter.org/fileadmin/DocumentsMedia/Thematic/Oil_and_Gas_Pricing_2007_en.pdf |title=Putting a Price on Energy |publisher=Energy Charter Secretariat |year=2007 |isbn=978-9059480469 |page=90 |access-date=1a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413155028/http://www.energycharter.org/fileadmin/DocumentsMedia/Thematic/Oil_and_Gas_Pricing_2007_en.pdf |archive-date=13a de Aprilo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Post la prezoj malaltiĝis denove en Novembro 2001, OPEL, Norvegio, Meksiko, Rusio, Omano kaj Angolo interkonsentis produktotranĉon en la 1a de Januaro 2002 por 6 monatoj. OPEL kontribuis per 1.5 milionoj da bareloj tage (mbpt) ĝis proksimume 2 mbpt de la anoncita produktotranĉo.&lt;ref name=&quot;Ali&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Out of the Desert|familia nomo=Al-Naimi|persona nomo=Ali|dato=2016|loko=Great Britain|eldoninto=Portfolio Penguin|ISBN=9780241279250|paĝoj=201–210, 239}}&lt;/ref&gt;

En Junio 2003, la [[Internacia Energia Agentejo]] (IEA) kaj la OPEL tenis sian unuan kunatelieron pri energiaj aferoj. Ili plue kunsidis regule ekde tiam, &quot;por kolektive pli bone kompreni tendencojn, analizojn kaj vidpunktojn kaj antaŭenigi merkatajn travideblon kaj antaŭvideblon.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502040956/http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |url-status=dead |date=Novembro 2014 |title=Dialogue replaces OPEC–IEA Mistrust |journal=IEA Energy |issue=7 |page=7 |archive-date=2a de Majo 2016 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160502040956/http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |arkivdato=2016-05-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160502040956/http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |arkivdato=2016-05-02 }}&lt;/ref&gt;

=== Ŝanĝiĝemo en 2003–2011 ===
[[Dosiero:OPEC members' net oil export revenues in 2000 through 2020 (50562182543).png|eta|upright=1.2|Netaj eksportenspezoj de OPEL-anoj, 2000–2020.]]
Ampleksa insurekciaro kaj sabotado okazis dum la pinto en 2003–2008 de la usona okupacio de [[Irako]], koincide kun rapide pliigo de la naftopeto fare de [[Ĉinio]] kaj kun [[varo|vardeziro]] de investistoj, konstanta konfliktaro en la [[Niĝera Delto]] malprofite al la [[Niĝerio|Niĝeria]] naftindustrio, kaj malpliiĝanta vickapablo kiel kuseno kontraŭ [[Nafta pinto|eblaj malabundoj]]. Tiu kombino de fortoj okazigis abruptan pliigon en naftoprezoj ĝis niveloj multe pli altaj ol tiuj dekomence celitaj de la OPEL.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Simmons |first=Greg |url=http://www.foxnews.com/story/2005/12/07/dems-doubt-iraq-progress.html |title=Dems Doubt Iraq Progress |publisher=Fox News |date=7a de Decembro 2005 |access-date=14a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105070747/http://www.foxnews.com/story/2005/12/07/dems-doubt-iraq-progress.html |archive-date=5a de Januaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7387203.stm |title=Oil price 'may hit $200 a barrel' |work=BBC News |date=7a de Majo 2008 |access-date=2a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411231928/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7387203.stm |archive-date=11a de Aprilo 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Michael W. |last=Masters |title=Testimony |url=http://hsgac.senate.gov/public/_files/052008Masters.pdf |work= U.S. Senate Committee on Homeland Security and Governmental Affairs |date=20a de Majo 2008 |access-date=2a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528200858/http://hsgac.senate.gov/public/_files/052008Masters.pdf |archive-date=28a de Majo 2008 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Prezoŝanĝiĝemo atingis pinton en 2008, kiam la prezo de nafto ĉe WTI pliiĝis ĝis rekordo de po 147 usonaj dolaroj la barelo en Julio kaj poste falis revene al po 32 usonaj dolaroj la barelo en Decembro, dum la [[Ekonomia krizo de 2008|plej akra recesio ekde la Dua Mondmilito]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2010-05-09/saudi-arabian-algerian-oil-ministers-see-consumption-increasing-this-year |first1=Robert |last1=Tuttle |first2=Ola |last2=Galal |title=Oil Ministers See Demand Rising |publisher=Bloomberg News |date=10a de Majo 2010 |access-date=14a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206233533/http://www.bloomberg.com/news/articles/2010-05-09/saudi-arabian-algerian-oil-ministers-see-consumption-increasing-this-year |archive-date=6a de Februaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ankaŭ la jara nafteksporta enspezo de OPEL atingis novan rekordon en 2008, ĉirkaŭkalkule je ĉirkaŭ 1 mil bilionoj da usonaj dolaroj, kaj atingis similajn jarajn kvantojn en 2011–2014 (kun enorma aktiveco de recirkulado de petrodolaroj) antaŭ refali denove.&lt;ref name=EIA2015&gt;{{cite web |url=http://www.eia.gov/beta/international/regions-topics.cfm?RegionTopicID=OPEC |title=OPEC Revenues Fact Sheet |publisher=US Energy Information Administration |date=15a de Majo 2017 |access-date=28a de Majo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222161556/http://www.eia.gov/beta/international/regions-topics.cfm?RegionTopicID=OPEC |archive-date=22a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; En la epoko de la [[Libia enlanda milito]] de 2011 kaj de la [[Araba printempo]], OPEL eksendis klarajn avertojn por kontroli &quot;troan spekuladon&quot; en la estontaj merkatoj de nafto, kulpigante la financajn spekulistojn pri la pliiĝanta ŝanĝiĝemo trans la merkataj fundamentoj.&lt;ref&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/press_room/2071.htm &quot;Opening address to the 159th Meeting of the OPEC Conference&quot;.] OPEC (Press release). 8a de Junio 2011. [https://web.archive.org/web/20141213085839/http://www.opec.org/opec_web/en/press_room/2071.htm Arkivita] el la originalo la 13an de Decembro 2014. Alirita la 2an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;

En Majo 2008, [[Indonezio]] anoncis, ke ĝi lasos la OPEL kiam ties membreco finiĝos fine de tiu jaro, estinte neta importanto de nafto kaj estante malkapabla plenumi sian produktokvoton.&lt;ref name=Indonesia&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7423008.stm |title=Indonesia to withdraw from OPEC |publisher=BBC |date=28a de Majo 2008 |access-date=27a de Januaro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203090307/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7423008.stm |archive-date=3a de Decembro 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Aserto publikigita de la OPEL en la 10a de Septembro 2008 konfirmis la retiriĝon de Indonezio, notante, ke la OPEL &quot;bedaŭre akceptis la deziron de Indonezio suspendi sian plenan membrecon en la organizaĵon, kaj registris sian esperon, ke la lando revenu al pozicio realiĝi al la organizaĵo en ne-tro-malproksima estonteco.&quot;&lt;ref&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/951.htm &quot;149th Meeting of the OPEC Conference&quot;.] OPEC (Press release). 10a de Septembro 2008. [https://web.archive.org/web/20151222090010/http://www.opec.org/opec_web/en/951.htm Arkivita el la originalo] la 22an de Decembro 2015. Alirita la 2an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;

=== 2008; produktodisputo ===
[[Dosiero:Oil Balance.png|eta|alt=refer to caption|maldekstre|300px|Landoj laŭ netaj nafto-eksportoj (2008).]]
La diferencaj ekonomiaj necesoj de la OPEL-aj membroŝtatoj ofte influas super la internaj debatoj pri la kvotoj de produktado ene de la OPEL. Pli malriĉaj membroj deziras produktomalpliigon fare de la aliaj membroj, por pliigi la prezon de la nafto kaj tiel de siaj propraj enspezoj.&lt;ref name=owen032010&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.enpol.2010.02.026 |first1=Nick A. |last1=Owen |first2=Oliver R. |last2=Inderwildi |first3=David A. |last3=King |title=The status of conventional world oil reserves: Hype or cause for concern? |date=August 2010 |journal=Energy Policy |volume=38 |issue=8 |pages=4743–4749}}&lt;/ref&gt; Tiuj proponoj konfliktas kun la saudarabia asertita delonge strategio esti partnero de la tutmondaj ekonomiaj potencoj por sekurigi rapidan fluon de nafto kiu subtenu ekonomian ekspansion.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |first=Ali |last=Al-Naimi |title=Saudi oil policy: stability with strength |publisher=Saudi Embassy |date=20a de Oktobro 1999 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |archive-date=26a de Aprilo 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |arkivdato=2009-04-26 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |date=2009-04-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |arkivdato=2009-04-26 }}&lt;/ref&gt; Parto de la bazo por tiu politiko estas la saudarabia kompreno, ke troa multekosta nafto aŭ nefidinda liverado kondukos la industriigitajn landojn konservi energion kaj disvolvigi alternativajn energifontojn, malpliigante la tutmondan naftopeton kaj finfine lasante nenecesajn barelojn surgrunde (nevenditaj).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-12/saudi-arabia-s-plan-to-extend-the-age-of-oil |publisher=Bloomberg News |first=Peter |last=Waldman |title=Saudi Arabia's Plan to Extend the Age of Oil |date=12a de Aprilo 2015 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224083439/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-12/saudi-arabia-s-plan-to-extend-the-age-of-oil |archive-date=24a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Tiukadre, la saudarabia Naftoministro Jamani fame rimarkis en 1973: &quot;La Ŝtonepoko ne finis ĉar elĉerpiĝis ŝtonoj.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Matt |last=Frei |date=3a de Julio 2008 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7486705.stm |title=Washington diary: Oil addiction |publisher=BBC |access-date=27a de Januaro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031103610/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7486705.stm |archive-date=31a de Oktobro 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

La 10an de Septembro 2008, kun naftoprezoj ankoraŭ proksime al preskaŭ po 100 usonaj dolaroj la [[barelo]], produktodisputo okazis kiam la saudaraboj registrite foriris el negocada sesio kiam rivalaj membroj voĉdonis redukti la produktadon de OPEL. Kvankam la saudarabaj delegitoj oficiale apogis la novajn kvotojn, ili anonime asertis, ke ili ne obeos tion. ''[[The New York Times]]'' citis, ke unu el tiuj delegitoj diris: &quot;Saudarabio kontentigos la merkatan peton. Ni vidos kion la merkato postulas kaj ni ne lasos klienton sen nafto. Tiu politiko ne ŝanĝiĝis.&quot;&lt;ref name=discordant&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/09/11/business/worldbusiness/11oil.html |title=Saudis Vow to Ignore OPEC Decision to Cut Production |newspaper=The New York Times |date=11a de Septembro 2008 |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904202313/http://www.nytimes.com/2008/09/11/business/worldbusiness/11oil.html |archive-date=4a de Septembro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Dum la venontaj kelkaj monatoj, naftoprezoj falis al 30 dolaroj, kaj ili ne revenis al 100 dolaroj ĝis la Libia Enlanda Milito en 2011.&lt;ref name=basketprice/&gt;

=== Naftokrizo de 2014–2017 ===
[[Dosiero:Countries by Oil Production in 2013.svg|eta|300px|Landoj laŭ naftoproduktado (2013).]]
[[Dosiero:Top Oil Producing Countries.png|eta|maldekstra|alt=refer to caption|Pintaj naftoproduktaj landoj&lt;ref&gt;{{cite web |date=[[25-a de majo]] [[2017]]|title=Monthly Energy Review |at=Figure 11.1a |url=https://www.eia.gov/totalenergy/data/monthly/archive/00351705.pdf |publisher=US Energy Information Administration |access-date=28a de Majo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170817203235/https://www.eia.gov/totalenergy/data/monthly/archive/00351705.pdf |archive-date=17a de Aŭgusto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(miliono da bareloj tage, 1973–2016). Desube, flave, Ĉinio; ruĝe, Irano; brune, Saudarabio; verde, Usono; kaj helblue, Rusio.]]

[[Dosiero:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|eta|alt=refer to caption|Put-elfosejo en Saudarabio: konvencia fonto de OPEL produktado.]]
[[Dosiero:Frac job in process.JPG|eta|alt=refer to caption|Skistonafta &quot;hidrofrakturado&quot; en Usono: grava nova defio en la OPEL-a merkato.]]
Dum 2014–2015, la OPEL-membroj klare superis sian produktadan tegmenton, kaj Ĉinio suferis ioman bremson en ekonomia kresko. Samtempe, la usona neftoproduktado preskaŭ duobliĝis el la niveloj de 2008 kaj alproksimiĝis al la volumoj de la pli mondo-regantaj &quot;stok-spekulaciaj produktantoj&quot; nome Saudarabio kaj Rusio, pro la substanca longdaŭra plibonigo kaj disvastigo de la teknologio per &quot;[[hidrofrakturado]]&quot; de kuŝejoj el [[skisto|skist]]-[[ardezo|ardezaj]] rokareoj kiel reago al jaroj de rekordaj naftoprezoj. Tiuj disvolvigoj kondukis siavice al malpliigo en la usonaj naftimportaj postuloj (alproksimiĝante al usona energia sendependeco), al rekorda volumo de tutmondaj nafto-ekzistaĵoj, kaj al falo de la naftoprezoj kio pluis ĝis la komenco de 2016.&lt;ref name=basketprice/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=US Oil Prices Fall Below $80 a Barrel |first=Clifford |last=Krassnov |date=3a de Novembro 2014 |access-date=13a de Decembro 2014 |url=https://www.nytimes.com/2014/11/04/business/energy-environment/us-oil-prices-fall-below-80-a-barrel.html |newspaper=The New York Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216205651/http://www.nytimes.com/2014/11/04/business/energy-environment/us-oil-prices-fall-below-80-a-barrel.html |archive-date=16a de Decembro 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glut/&gt;

Spite la tutmondan troan superliveradon, la 27an de Novembro 2014 en Vieno, la saudarabia naftoministro Ali Al-Naimi blokis alvokojn el la plej malriĉaj OPEL-membroj por produktotranĉoj por subteni la prezojn. Naimi argumentis, ke la naftomerkato devas esti lasata por reekvilibrigi sin konkurence je pli malaltaj prezniveloj, strategie rekonstruante la longdaŭran merkaton de la OPEL finigante la profitecon de la multekosta produktado de la perfraktura naftokvanto.&lt;ref name=PriceWar&gt;{{cite news |title=Inside OPEC room, Naimi declares price war on US shale oil |work=Reuters |date=28a de Novembro 2014 |access-date=13a de Januaro 2016 |url=http://uk.reuters.com/article/uk-opec-meeting-idUKKCN0JB0M420141128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160211162226/http://uk.reuters.com/article/uk-opec-meeting-idUKKCN0JB0M420141128 |archive-date=11a de Februaro 2016 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160211162226/http://uk.reuters.com/article/uk-opec-meeting-idUKKCN0JB0M420141128 |date=2016-02-11 }}&lt;/ref&gt; Kiel li klarigis en intervjuo:&lt;ref name=MEES&gt;{{cite journal |url=http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |title=Interview With Saudi Oil Minister Ali Naimi |journal=Middle East Economic Survey |volume=57 |issue=51/52 |date=22a de Decembro 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |archive-date=21a de Decembro 2015 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |arkivdato=2015-12-21 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |date=2015-12-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |arkivdato=2015-12-21 }}&lt;/ref&gt;

{{Citaĵo|Ĉu estas racia por altefika produktanto redukti la produkton, dum la produktanto malaltefika plue produktas? Tio estas distordita logiko. Se mi reduktas, kio okazas al mia merkata parto? La prezo supreniros kaj la rusoj, la brazilanoj, la usonaj produktantoj de perfraktura nafto havos mian parton... Ni volas diris al la mondo, ke altefikaj produktantaj landoj estas la nuraj kiuj meritas merkatparton. Tiu estas la funkcianta principo en ĉiuj kapitalismaj landoj... Unu afero estas certa: Nuntempaj prezoj [ĉirkaŭ po 60 usonaj dolaroj por barelo] ne subtenon ĉiujn produktantojn.}}

Unu jaron poste, kiam la OPEL kunsidis en Vieno la 4an de Decembro 2015, la organizaĵo jam estis superinta sian produktotegmenton dum 18 sinsekvaj monatoj, la usona naftoproduktado estis malpliiĝinta nur iomete el sia pinto, mondaj merkatoj ŝajne estis superliverintaj per almenaŭ 2 milionoj da bareloj tage spite la fakton ke [[Dua Libia Enlanda Milito|milit-detruita Libio]] pumpis 1 milionon da bareloj sub sia kapacito, naftoproduktantoj estis farantaj gravajn alĝustigojn por malaltigi la prezojn tiom malsupre kiom ĝis 40 dolaroj, Indonezio estis realiĝinta al la eksportorganizaĵo, la produktado en Irako estis rekuperinta post jaroj de disordo, la produktado de Irano estis reekvilibrigita por rekuperiĝi per la mildigo de la internaciaj sankcioj, centoj de tutmondaj estroj en la Pariza Klimata Interkonsento de 2015 engaĝiĝis por limigi la karbelsendojn pro fosiliaj brulaĵoj, kaj la [[Sunenergio|sunelektraj teknologioj]] iĝis rapide pli konkurenca kaj hegemonia. Pro tiaj merkatpremoj, la OPEL decidis provizore malatenti sian malefikan produktotegmenton ĝis la venonta ministrara konferenco en Junio 2016.&lt;ref name=glut&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-04/opec-maintains-crude-production-as-group-defers-output-target-ihryzilb |title=OPEC Won't Cut Production to Stop Oil's Slump |first1=Grant |last1=Smith |first2=Angelina |last2=Rascouet |first3=Wael |last3=Mahdi |publisher=Bloomberg News |date=4a de Decembro 2015 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328111428/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-04/opec-maintains-crude-production-as-group-defers-output-target-ihryzilb |archive-date=28a de Marto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FT2015&gt;{{cite news |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/1f84e444-9ceb-11e5-8ce1-f6219b685d74.html |title=OPEC discord fuels further oil price drop |newspaper=Financial Times |date=7a de Decembro 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/Libya/libya.pdf |title=Country Analysis Brief: Libya |publisher=US Energy Information Administration |date=19a de Novembro 2015 |access-date=22a de Majo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223160212/http://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/Libya/libya.pdf |archive-date=23a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/12/05/business/energy-environment/opec-meeting-oil-production-price.html |title=Despite Climate Concerns, OPEC Plans to Keep Pumping Oil While It Can |newspaper=The New York Times |date=5a de Decembro 2015 |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128123133/https://www.nytimes.com/2015/12/05/business/energy-environment/opec-meeting-oil-production-price.html |archive-date=28a de Januaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.argusmedia.com/pages/NewsBody.aspx?id=1148950&amp;menu=yes |title=OPEC ceiling falls in |publisher=Argus Media |date=7a de Decembro 2015 |access-date=7a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208105422/http://www.argusmedia.com/pages/NewsBody.aspx?id=1148950&amp;menu=yes |archive-date=8a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-01-02/iran-says-post-sanctions-crude-output-boost-won-t-hurt-prices |title=Iran Says Post-Sanctions Crude Output Boost Won't Hurt Prices |first1=Hashem |last1=Kalantari |first2=Mohammed |last2=Sergie |publisher=Bloomberg News |date=2a de Januaro 2016 |access-date=18a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115230602/http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-01-02/iran-says-post-sanctions-crude-output-boost-won-t-hurt-prices |archive-date=15a de Januaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ la 20a de Januaro 2016, la referenca kesto de la OPEL malaltiĝis ĝis po 22.48 usonaj dolaroj por barelo – malpli ol unu kvarono de ties pinto de Junio 2014 (110.48 usonaj dolaroj), malpli ol unu sesono de ties rekordo el Julio 2008 (140.73 usonaj dolaroj), kaj denove sub la starta punkto de Aprilo 2003 (23.27 usonaj dolaroj) de ties historia ekkariero.&lt;ref name=basketprice&gt;{{cite web |url=http://www.opec.org/basket/basketDayArchives.xml |title=OPEC Basket Daily Archives |work=OPEC |access-date=21a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121231540/http://www.opec.org/basket/basketDayArchives.xml |archive-date=21a de Januaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Dum 2016 daŭris, la naftokrizo estis parte bremsita pro gravaj apartaj produktadoj el Usono, Kanado, Libio, Niĝerio kaj Ĉinio, kaj la prezo laŭgrade supreniris reen al 40 dolaroj. OPEL reakiris mezan procenton de la merkatkvanto, vidis la nuligon de multaj konkurencaj elfosprojektoj, retenis la ''[[status quo]]'' de sia Junia konferenco, kaj aplikis &quot;prezojn je niveloj kiuj estas taŭgaj kaj por produktantoj kaj por konsumantoj&quot;, kvankam multaj produktantoj estis ankoraŭ trapasantaj seriozajn ekonomiajn malfacilaĵojn.&lt;ref name=June2016&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/press_room/3487.htm &quot;OPEC 169th Meeting concludes&quot;.] OPEC (Press release). 2a de Junio 2016. [https://web.archive.org/web/20160605025220/http://www.opec.org/opec_web/en/press_room/3487.htm Arkivita] el la originalo la 5an de Junio 2016. Alirita la 3an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/04/opec-is-very-much-alive-as-saudis-learn-to-tread-softly/ |title=OPEC is very much alive as Saudis learn to tread softly |first=Liam |last=Halligan |newspaper=The Telegraph |date=4a de Junio 2016 |access-date=4a de Aprilo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208231802/http://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/04/opec-is-very-much-alive-as-saudis-learn-to-tread-softly/ |archive-date=8a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-06-13/china-cuts-oil-output-by-most-in-15-years-coal-production-slows |title=OPEC Has Its Way as China Oil Output Cut by Most in 15 Years |publisher=Bloomberg News |date=13a de Junio 2016 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118212601/https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-06-13/china-cuts-oil-output-by-most-in-15-years-coal-production-slows |archive-date=18a de Januaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=79687&amp;p=irol-reportsother |title=North America Rig Count |publisher=Baker Hughes |access-date=21a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302194417/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=79687&amp;p=irol-reportsother |archive-date=2a de Marto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Krizo en 2020 ===
La krizon kaŭzis [[:n:Malkonsento inter Sauda Arabio kaj Rusio faligis tutmondajn financajn merkatojn|malkonsento inter Rusio kaj OPEL]] pri limigo de naftoproduktado. La antaŭa interkonsento limigis suman elminigadon je 1,6 milionoj da bareloj tage malpli ol en [[oktobro 2018]], sed ĝia tempodaŭro estis finiĝonta la [[1-an de aprilo]] [[2020]]. OPEL insistis longigi ĝin ĝis la fino de 2020 kun plia redukto je 1,5 milionoj da bareloj tage por rekompenci eventualajn perdojn, kaŭzotajn de malkresko de naftopostulado dum la [[epidemio de COVID-19]]&lt;ref&gt;Mufson, Steven; Englund, Will. [https://www.washingtonpost.com/climate-environment/oil-price-war-threatens-widespread-collateral-damage/2020/03/09/3e42c9e2-6207-11ea-acca-80c22bbee96f_story.html &quot;Oil price war threatens widespread collateral damage&quot;.] The Washington Post. Alirita la 3an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; kaj sekvonta ĝin ekonomia malrapidiĝo. Tion kontraŭis Rusio, proponanta nur longigi jamajn limigojn por tri monatoj. Sekve de tiu malakordo nova interkonsento ne estis subskribita.

Kelkajn horojn post la kolapso de la intertrakto la registaro de Sauda Arabio ordonis al sia nafta monopolo [[Saudi Aramco]] doni al aĉetontoj senprecedencan rabaton je 6-8 dolaroj por barelo da kruda nafto, kio signifas ke la ĉefa sauda naftospeco Arab Light kostos al eŭropaj naftorafinejoj je 10,25 dolaroj malpli ol la nafto Brent. Dume la rabato por la ĉefa rusia naftospeco Urals estas nuraj 2 dolaroj kompare al Brent. Tiajn rabatojn Sauda Arabio ne faris dum almenaŭ 20 jaroj.

Pro tio jam la 6-an de marto prezo de la nafto Brent falis je 9% — ĝis malpli ol 46 dolaroj por barelo, kio ne okazis ekde junio 2017. Prezo de la nafto WTI falis ĝis 41,77 dolaroj, do ankaŭ je 9%. Tiu unutaga prezofalo estis maksimuma por lastaj 11 jaroj. Samtempe falis [[akcio]]j de naftofirmaoj, inkluzive de tiuj usonaj, elminigantaj skistan nafton kaj akcioj de Rosneft. La 9-an de marto matene prezo de la aprila kontrakto por la nafto Brent falis je preskaŭ 30%, ĝis 31,38 dolaroj, tiu de nafto WTI — ĝis 27,9 dolaroj. La kurzo de la [[rusia rublo]] falis ĝis 75 rubloj kontraŭ usona dolaro kaj 86 rubloj kontraŭ eŭro. Kosto de bitmono falis je 10%, prezo de oro atingis 1700 dolarojn por [[unco]], kio okazas unuafoje post 2012. La Banko de Rusio haltigis aĉetadon de eksterlandaj valutoj por 30 tagoj laŭe al la buĝeta regulo. La 10-an de marto je 8:38 (moskva tempo) maja kontrakto de Brent kostis 37,03 dolarojn. La aprila kontrakto de nafto WTI en la borso NYMEX altiĝis ĝis 33,53 dolaroj.

Iuj fontoj asertas, ke la krizon iniciatis la prezidanto de la ŝtata rusia firmao [[Rosneft]] (eo: Rusnafto) [[Igor Seĉin]], kiu kvazaŭ asertis, ke Rusio havos profiton eĉ kun naftoprezo malpli ol 40 dolaroj dum usonaj [[Skistonafto|skistonaftaj]] firmaoj iĝos malprofitaj, do iliaj pozicioj en la merkato malfortiĝos kaj almenaŭ parte estos kaptitaj de Rusio. Iuj opinias ke tiel la rusia registaro klopodas puni la usonan registaron pro ties premo kontraŭ Rosneft kaj la rusia gasdukto Norda Fluo—2, kies konstruado haltis en [[decembro 2019]] pro la usonaj sankcioj je nuraj 150&amp;nbsp;km for la germana bordo. Lastan fojon Sauda Arabio iniciatis prezomiliton en [[1998]] kaj tio faligis la prezojn ĝis 9,55 dolaroj. La nenomitaj fontoj asertas, ke Rosneft planas post la 1-a de aprilo kreskigi la naftoelminigadon je 300 mil bareloj tage ene de unu aŭ du semajnoj.

Iuj rimarkigas politikajn sekvojn de la krizo. La 6-an de marto matene estis arestitaj kiel ŝtatperfiduloj nepo de la reĝo Muhamad bin Naif Al Saud kaj reĝa frato Ahmed bin Abdul-Aziz Al Saud. Danke al tio tronheredonto princo [[Muhammad bin Salman bin Abdul-Aziz Al Saud]] forigis siajn lastajn konkurantojn. La nuna reĝo [[Salman bin Abdul-Aziz Al Saud]] havas jam 84 jarojn.

La [[10-an de aprilo]] Sauda Arabio kaj Rusio [[:n:Sauda Arabio kaj Rusio interkonsentis pri reduktado de naftoelminigado|interkonsentis]] pri grava reduktado de la naftoelminigado. 22 landoj — anoj de OPEL — sin devigis malkreskigi la naftoelminigadon je 10 milionoj da bareloj tage dum majo kaj junio, je pliaj 8 milionoj ĝis la jarfino, kaj je 6 milionoj ekde majo 2022. Rusio devos redukti elminigadon de nafto en 2020 je 8,4%, kio ne okazis ekde 1994. La interkonsento estis subskribita kun perado de la usona prezidanto [[Donald Trump]], kiu forte premis Saudan Arabion, ĉar la usona skistonafta industrio preskaŭ kolapsis pro tiom malaltaj prezoj. Tamen la naftopostulado falis pli rapide kaj grave ol oni prognozis, do la [[20-an de aprilo]] en la Novjorka Varborso (NYMEX) okazis falego de la naftoprezoj, kiuj unuafoje en la monda historio [[:n:Naftoprezoj unuafoje iĝis negativaj|iĝis negativaj]].

== Membraro ==
[[Dosiero:Oil Balance.png|dekstre|eta|300px|Diferencoj inter eksportado kaj importado de nafto.]]
[[Dosiero:OPEC.svg|eta|300px|OPEL-anaj ŝtatoj membroj]]
La dek membroj de OPEL:

=== [[Afriko]] ===
* [[Alĝerio]]
* [[Libio]]
* [[Niĝerio]]

=== [[Okcidenta Azio]] ===
* [[Irano]]
* [[Irako]]
* [[Kuvajto]]
* [[Sauda Arabio]]

=== [[Sudameriko]] ===
* [[Venezuelo]]

== Ne-membroj ==
La ses gravaj petrol-produktantaj landoj, kiuj ne estas membroj de OPEL:

=== [[Azio]] ===
* [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]
* [[Omano]]
* [[Rusio]]

=== [[Eŭropo]] ===
* [[Norvegio]]

=== [[Nordameriko]] ===
* [[Kanado]]
* [[Meksiko]]
* [[Usono]]

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:OPEC01.jpg|OPEL-stabejo en Vieno
Dosiero:OPEC-building-01.jpg|OPEL-stabejo en Vieno
Dosiero:Opec Organization of the Petroleum Exporting Countries countries.PNG|OPEL-landoj iam kaj nun (helverdaj: eksaj)
Dosiero:Flag of OPEC.svg|OPEL-emblemo
Dosiero:OPEC members.png|OPEL-landoj nunaj kaj eksaj
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Renoviĝanta energio]]
* [[Pinto de Hubbert]]
* [[Organizaĵo de Arabaj Landoj Eksportantaj de Petrolo]]

== Notoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* Citino, Nathan J. (2002). From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Sa'ud, and the Making of U.S.-Saudi Relations. Bloomington, IN: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34095-5.
* Painter, David S. (2012). &quot;Oil and the American Century&quot;. The Journal of American History 99 (1): 24–39. doi:10.1093/jahist/jas073.
* Robert, Paul (2004). The End of Oil: The Decline of the Petroleum Economy and the Rise of a New Energy Order. New York, NY: Houghton Mifflin Company. ISBN 978-0-618-23977-1.

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.opec.org/ Oficiala retejo]
* {{Citaĵo el la reto
| url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kial-rusio-ne-aligas-al-opel.html
| titolo = Kial Rusio ne aliĝas al OPEL?
| titolo-aldono =
| alirdato = 2017-09-18
| alirmonatotago =
| alirjaro =
| aŭtoro = [[Stanislavo Belov]]
| familia nomo =
| persona nomo =
| aŭtoroligilo =
| kunaŭtoroj =
| redaktinto =
| dato = 2013-10-18
| jaro =
| monato =
| formato =
| verko =
| eldoninto = [[Blogger]]
| paĝoj =
| lingvo = eo
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918172403/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kial-rusio-ne-aligas-al-opel.html
| arkivdato = 2017-09-18
| citaĵo =
}}

{{Projektoj|q=Kategorio:OPEL}}
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=OPEC|revizio=1059203578}}
{{Havenda artikolo|OPEL}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Nafto]]
[[Kategorio:Mallongigoj]]</text>
      <sha1>rcvmqie5npgzbsg4jgzkiwlepu7byob</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365192</id>
      <parentid>9365189</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>246600</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bildaro */</comment>
      <origin>9365192</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71107" sha1="cfbcufzplngrjljtkr4l8zjj02aacmo" xml:space="preserve">{{TemasPri|internacia organizaĵo|aŭtoprodukta konzerno|Opel}}{{Informkesto organizaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}&lt;!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--&gt;
|longitudo     ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=AT
|Mapo en angulo= Centra Vieno
|situo sur mapo= Vieno (Interna Urbo)
|zomo=13
}}
[[Dosiero:OPEC-building-01.jpg|dekstre|eta|290px|La nova sidejo de OPEL en Vieno, [[Aŭstrio]].]]
La '''Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj''' (OPEL aŭ OPEC, siglo laŭ la anglalingva nomo ''Organization of the Petroleum Exporting Countries'' de tiu organizaĵo) estas [[internacia organizaĵo]], kiu konsistas el landoj, kiuj organiziĝis por negoci kun petrol-kompanioj pri la produktado de [[nafto]], [[prezo]]j, kaj [[koncesio|koncesiaj]] rajtoj. La membroj, kiuj konstituas [[kartelo]]n, akordiĝas pri la kvanto kaj prezoj de la [[eksporto]]ta nafto. La sidejo de OPEL estas en [[Vieno (Aŭstrio)]]. OPEL celas reguligi la produktadon de nafto, kaj tiele regi [[naftoprezo]]jn, precipe per difino de kvotoj por siaj membroj.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.economist.com/news/finance-and-economics/21596986-higher-production-elsewhere-undermining-cartel-leaky-barrels|title=Opec and Oil Prices: Leaky Barrels|work=The Economist|accessdate=[[12a de majo]] de 2014}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/23.htm|titolo=Our Mission|alirdato=la {{daton|16|2|2013}}|verko=OPEC}}&lt;/ref&gt; Membraj landoj tenas ĉirkaŭ 75 procentojn de la mondaj rezervoj da nafto. Ili ofertas ĉirkaŭ 40 procentojn de la nafto de la mondo.

Ĉar mondaj naftoprezoj estas plej ofte kalkulitaj en [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]], ŝanĝo de la [[Kurzo|dolarkurzo]] kontraŭ aliaj mondaj valutoj efikas la decidojn de OPEL pri kiom da nafto produkti. La decidoj de OPEL tre influas la mondajn naftoprezojn. Bona ekzemplo de tio estas la energia krizo de [[1973]] post la [[Milito de Jom Kippur]], kiu rezultigis kvaroblon de la prezo, kiu daŭris kvin monatojn, ekde la [[17-a de oktobro]] 1973 ĝis la [[18-a de marto]] [[1974]]. Ankaŭ, la landoj de OPEL akordiĝis en la [[7-a de januaro]] [[1975]], ke ili altigos la prezojn de [[Petrolo|kruda petrolo]] je 10 procentoj.

OPEL estas [[interregistara organizaĵo]] kiu estis kreita ĉe [[Bagdado|Bagdada Konferenco]] de la [[10a de septembro|10a]]–[[14a de septembro]] de [[1960]], fare de [[Irako]], [[Kuvajto]], [[Irano]], [[Sauda Arabio]] kaj [[Venezuelo]]. Poste ĝi estis aligita fare de pliaj naŭ registaroj: nome [[Libio]], [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]], [[Kataro]], [[Indonezio]], [[Alĝerio]], [[Niĝerio]], [[Ekvadoro]], [[Angolo]], kaj [[Gabono]]. OPEL havis sidejon en [[Ĝenevo]], [[Svisio]], antaŭ moviĝi al [[Vieno]], [[Aŭstrio]], la [[1an de septembro]] [[1965]].&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm|titolo=Brief History|alirdato=16a de februaro de 2013|verko=OPEC}}&lt;/ref&gt;

OPEL estis formita kiam la internacia naftomerkato estis ege dominita de multlandaj kompanioj, nome la '[[Sep fratinoj (naftokompanioj)|sep fratinoj]]'. La politika bazo de la OPEL estas, ke estas rajto de ĉiuj landoj por plenumi [[suvereneco]]n super ties [[naturaj resursoj]].&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Ĉar OPEL estas organizaĵo de ŝtatoj (kaj ne de naftoentreprenoj), unuopaj membroj havas suverenan imunecon por sia agado, signife ke la OPEL ne estas konsiderata subjekto al [[konkurenca juro]] en la normala vojo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.newsmax.com/Newsfront/opec-cartel-illegal/2009/12/12/id/341497|titolo=If OPEC is a Cartel, Why isn't It Illegal?|alirdato=27a de januaro 2014|familia nomo=Weil|persona nomo=Dan|dato=25-a de novembro 2007|verkaĵo=Newsmax}}&lt;/ref&gt;

En la [[1970-aj jaroj]], la OPEL ekakiris influon kaj rapide plialtigis la naftoprezojn dum la [[Naftokrizo de 1973]] kiel reaga respondo al la usona helpo al [[Israelo]] dum la [[Milito de Jom Kippur]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml|title=Responding to Crisis|publisher=Envhist|date=26a de aprilo de 2010|accessdate=7a de aŭgusto de 2012|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml|arkivdato=2012-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml|archivedate=2012-06-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |arkivdato=2012-06-25 }}&lt;/ref&gt; Tio daŭris ĝis marto 1974.&lt;ref name=USstate2ndCrisis&gt;{{Cite web|url=http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC|title=OPEC Oil Embargo 1973–1974|publisher=U.S. Department of State, Office of the Historian|accessdate=[[30-a de aŭgusto]] [[2012]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101162806/http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC|arkivdato=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101162806/http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC|archivedate=2013-11-01}} {{Citaĵo el la reto |url=http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101162806/http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC |arkivdato=2013-11-01 }}&lt;/ref&gt; OPEL aldonis al siaj celoj la vendadon de nafto por soci-ekonomia kresko de la pli malriĉaj membrolandoj, kaj la membreco kreskiĝis ĝis 13 ĉirkaŭ 1975.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Kelkaj membrolandoj iĝis centralizite planitaj ekonomioj.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;

En la [[1980-aj jaroj]], la prezo de nafto altiĝis antaŭ la mala efiko ke pli altaj prezoj kaŭzis falon de naftopeto kaj de naftoprezoj. La ŝtatoj membroj de OPEL, kiuj dependis el enspezo el la naftovendado, espertis akrajn ekonomiajn malfacilaĵojn el la pli malalta naftopeto kaj sekve reduktis la produktadon por elteni la naftoprezon. Dume, promediaj temoj ekaperis ĉe la internacia energitemaro.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Pli malalta naftopeto kaŭzis, ke la naftoprezo falis reen al niveloj de 1986 ĉirkaŭ 1998–99.

En la [[2000-aj jaroj]], kombino de faktoroj suprenigis naftoprezojn kvankam naftodisponeblo restis alte. Prezoj altiĝis ĝis la rekorde altaj niveloj de la mezo de 2008 antaŭ fali responde al la [[Financa krizo de 2008]]. La pintokunvenoj de OPEL en [[Karakaso]] kaj [[Rijado]] okazintaj en 2000 kaj en 2007 gvidis temojn de stabilenergiaj merkatoj, eltenebla naftoproduktado, kaj primedia elteneblo.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Venezuela petrol 1972.jpg|eta|300px|Petrolmapo de Venezuelo, 1972. [[Venezuelo]] estis la lando tute for de [[Mezoriento]] kiu unuiĝis al mezorientaj kaj afrikaj landoj por kontroli la naftoproduktadon.]]
[[Venezuelo]] kaj [[Irano]] estis la unuaj ŝtatoj kiuj moviĝis al la establado de la OPEL per alproksimiĝo al Irako, Kuvajto kaj Sauda Arabio en 1949, sugeste, ke ili interŝanĝas vidpunktojn kaj esplorajn temojn por regula kaj pli proksima komunikado inter petrol-produktaj landoj.&lt;ref name=&quot;open&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.opec.org/opec_web/static_files_project/media/downloads/publications/GenInfo.pdf|title=General Information - OPEC|year=2012|website=OPEC.org|accessdate=13a de aprilo de 2014}}&lt;/ref&gt; En 1959, la Internaciaj Nafto Kompanioj (INKoj) malpliigis la postigitan prezon por Venezuela nafto je 5¢ kaj poste je 25¢ por barelo, kaj por mezorienta nafto je 18¢ por barelo.&lt;ref name=&quot;open&quot;/&gt;

La unua Araba Petrola Kongreso kunvenis en Kairo, Egipto, kie ili establis ‘Naftokonsultan Komision’ al kio INKoj prezentus prezoŝangajn planojn al aŭtoritatoj de produktaj landoj.&lt;ref name=&quot;open&quot;/&gt;

En la [[10a de septembro|10a]]–[[14a de septembro]] de [[1960]], je iniciato de la ministro pri minado kaj nafto de [[Venezuelo]] nome Juan Pablo Pérez Alfonzo kaj de la ministro pri energio kaj minoj de Sauda Arabio nome Abdullah al-Tariki, la registaroj de Irako, Irano, Kuvajto, Sauda Arabio kaj Venezuelo kunsidis ĉe [[Bagdado]] por studi vojojn por pliigi la prezojn de nafto produktita de ties respektivaj landoj.&lt;ref name = &quot;Citino 2002 4&quot;&gt;{{Harvnb|Citino|2002|p=4}}: &quot;Together with Arab and non-Arab producers, Saudi Arabia formed the Organization of Petroleum Export Countries (OPEC) to secure the best price available from the major oil corporations.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Painter 2012 32&quot;&gt;{{Harvnb|Painter|2012|p=32}}: &quot;In September 1960, after the major oil companies had twice unilaterally reduced the prices that were used to calculate how much revenue producing countries received, the oil ministers of Iran, Iraq, Kuwait, Saudi Arabia, and Venezuela formed the Organization of the Petroleum Exporting Countries […] eventually gain[ing] power over pricing in the 1970s&quot;.&lt;/ref&gt;

OPEL estis fondita por unuigi kaj kunordigi la politikojn pri nafto de la membroŝtatoj. Inter 1960 kaj 1975, la organizaĵo etendiĝis por inkludi [[Kataro]]n (1961), [[Indonezio]]n (1962), [[Libio]]n (1962), la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|Unuiĝintajn Arabajn Emirlandojn]] (1967), [[Alĝerio]]n (1969), kaj [[Niĝerio]]n (1971). [[Ekvadoro]] kaj [[Gabono]] estis komence membroj de OPEL, sed Ekvadoro retiriĝis en la 31a de decembro 1992&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.econlib.org/library/enc/OPEC.html OPEC, de Benjamin Zycher: The Concise Encyclopedia of Economics: Library of Economics and Liberty], 20020311212606&lt;/ref&gt; ĉar ĝi ne volis aŭ ne povis pagi membrecan kotizon de 2 milionoj da dolaroj kaj ĉar ĝi bezonis produkti pli da nafto ol permesita laŭ la kvoto de OPEL,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE4DF1F3AF93BA2575AC0A964958260|titolo=Ecuador Set to Leave OPEC|alirdato=20a de majo de 2010|dato=18a de septembro 1992|verkaĵo=The New York Times}}&lt;/ref&gt; kvankam ĝi realiĝis en oktobro de 2007. Similaj necesoj pelis Gabonon al membrec-ĉeso en januaro de 1995.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE0D91539F93AA35752C0A963958260|titolo=Gabon Plans To Quit OPEC|alirdato=3a de oktobro 2010|dato=9a de januaro de 1995|verkaĵo=The New York Times}}&lt;/ref&gt; [[Angolo]] aliĝis komence de 2007. Norvegio kaj Rusio ĉeestis kunsidojn de la OPEL kiel observantoj. Indike ke OPEL ne kontraŭas pluajn etendojn, Mohammed Barkindo, nome Ĝenerala Sekretario de la OPEL, petis al Sudano aliĝi.&lt;ref name=EXPANSION&gt;[http://www.chron.com/disp/story.mpl/business/energy/4374140.html Angola, Sudan to ask for OPEC membership] Houston Chronicle&lt;/ref&gt; Irako restas kiel membro de la OPEL, sed la iraka naftoproduktado ne estis parto de ajn kvotaj interkonsentoj de la OPEL ekde marto de 1998.

=== Nafto-embargo de 1973 ===
{{Ĉefartikolo|Naftokrizo de 1973}}
[[Dosiero:GASOLINE SHORTAGE HIT THE STATE OF OREGON IN THE FALL OF 1973 BY MIDDAY GASOLINE WAS BECOMING UNAVAILABLE ALONG... - NARA - 555405.jpg|eta|maldekstre|alt=refer to caption|Livermanka benzinejo en Usono, fermita dum la naftokrizo de 1973.]]
La '''naftokrizo de 1973''' komenciĝis en oktobro 1973, kiam la membroj de la [[Organizaĵo de Arabaj Landoj Eksportantaj de Petrolo]] aŭ la OAPEC (konsistanta el la arabaj membroj de OPEL, kaj plie [[Egiptujo]], [[Sirio]] kaj [[Tunizio]]) proklamis nafto[[embargo]]n. Je ties fino en Marto de 1974,&lt;ref name=USstate2ndCrisis/&gt; la prezo de [[nafto]] estis plialtigita el 3 usonaj dolaroj por [[barelo]] al preskaŭ 12 usonaj dolaroj.

En la [[Milito de Jom Kippur]] de tiu jaro, Egiptujo kaj Sirio, kun la subteno de aliaj arabaj landoj, lanĉis kampanjon kontraŭ [[Israelo]]n en la plej sankta tago de la [[juda kalendaro]] por reakiri arabajn teritoriojn perditajn al Israelo en la [[Sestaga Milito]] de 1967.&lt;ref name=&quot;farr&quot;&gt;Farr, Warner D. &quot;[http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/cpc-pubs/farr.htm The Third Temple's Holy of Holies: Israel's Nuclear Weapons] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190726102400/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/cpc-pubs/farr.htm |date=2019-07-26 }}.&quot; Counterproliferation Paper No. 2, USAF Counterproliferation Center, Air War College, Septembro 1999.&lt;/ref&gt; [[Usono]] decidis reprovizi Israelon per armiloj kaj kiel reago, la OAPEC decidis rebati, sciigante naftobojkoton kontraŭ [[Kanado]], [[Japanio]], [[Nederlando]], [[Britio]], kaj Usono.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |title=CHE &amp;#124; Responding to Crisis |publisher=Envhist.wisc.edu |date=26an de Aprilo, 2010 |accessdate=2012-08-07 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |arkivdato=2012-06-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |archivedate=2012-06-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |arkivdato=2012-06-25 }}&lt;/ref&gt; Ĝi daŭris ĝis marto 1974.

Kun la operacioj de la arabaj landoj viditaj kiel iniciatado de la naftobojkoto kaj la longperspektiva ebleco de altaj naftoprezoj, interrompita provizo, kaj [[recesio]], forta divido estis kreita ene de [[NATO]]. Plie, kelkaj eŭropaj ŝtatoj kaj Japanio serĉis disasocii sin de la usona politiko en la [[Proksima Oriento]]. Arabaj petrolproduktantoj ankaŭ interligis la finon de la embargo kun sukcesaj usonaj laboroj por krei pacon en la Proksima Oriento, kio malfaciligis la situacion. Por trakti tiujn evoluojn, la Administracio de [[Richard Nixon]] komencis paralelajn intertraktadojn kun kaj arabaj petrolproduktantoj por fini la embargon, kaj kun Egiptujo, Sirio, kaj Israelo por aranĝi israelan retiron reen de [[Sinajo]] kaj la [[Golanaj Altaĵoj]]. Antaŭ la 18-an de januaro 1974, ministro por eksteraj aferoj [[Henry Kissinger]] negocadis israelan trup-retiron de partoj de [[Sinajo]]. La promeso de intertrakta solvo inter Israelo kaj Sirio estis sufiĉa konvinki arabajn petrolproduktantojn por ĉesigi la embargon en marto 1974.&lt;ref name=USstate2ndCrisis/&gt;

=== 1975–1980, Speciala Fonduso, nune OFID ===
La helpagado de OPEL datas el antaŭ la pliigo en 1973–1974 de la naftoprezo. Por ekzemplo, la Kuvajta Fonduso por Araba Ekonomia Disvolvigo jam estis funkcianta ekde 1961.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kuwait-fund.org/timeLine/?lang=en |title=Timeline |publisher=Kuwait Fund |access-date=23a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224104007/https://www.kuwait-fund.org/timeLine/?lang=en |archive-date=24a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Sede del OFID en Viena.jpg|eta|Sidejo de la Fonduso de OPEL, [[Vieno]], Aŭstrio.]]
En la jaroj post 1973, kiel ekzemplo de la tiel nomata &quot;ĉekardiplomatio&quot;, kelkaj arabaj landoj estis inter la plej grandaj havigantoj de [[eksterlanda helpo]] en la mondo,&lt;ref&gt;{{cite book |chapter-url=http://faculty.georgetown.edu/imo3/petrod/petro2.htm |chapter=Economics of Petrodollars |title=The Economic Dimensions of Middle Eastern History |pages=179–199 |author-link= |first=Ibrahim M. |last=Oweiss |editor-first1=Haleh |editor-last1=Esfandiari |editor-first2=A.L. |editor-last2=Udovitch |publisher=Darwin Press |date=1990 |access-date=19a de Oktobro 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/world/middleeast/cables-released-by-wikileaks-reveal-saudis-checkbook-diplomacy.html |title=Cables Released by WikiLeaks Reveal Saudis' Checkbook Diplomacy |first=Ben |last=Hubbard |newspaper=The New York Times |date=21a de Junio 2015 |access-date=19a de Oktobro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221173312/http://www.nytimes.com/2015/06/21/world/middleeast/cables-released-by-wikileaks-reveal-saudis-checkbook-diplomacy.html |archive-date=21a de Decembro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kaj la OPEL aldonis al siaj celoj la vendadon de nafto por la soci-ekonomia kresko de pli malriĉaj landoj. La Speciala Fonduso de la OPEL estis konceptita en [[Alĝero]], [[Alĝerio]], en Marto 1975, kaj estis formale establita en la venonta Januaro. &quot;Solena Deklaracio 'reafirmis la naturan solidarecon kiu unuigas la landojn de la OPEL kun aliaj disvolviĝantaj landoj en sia lukto por superi subdisvolvigon,' kaj alvokis al decidoj por plifortigi la kunlaboradon inter tiuj landoj... La resursoj [de la Speciala Fonduso de la OPEL] estas aldonaj al tiuj jam disponeblaj de la ŝtatoj membroj de la OPEL tra nombraj duflankaj kaj multflankaj kanaloj.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ofid.org/ABOUT-US |title=About Us |work=OFID |access-date=13a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103213950/http://www.ofid.org/ABOUT-US |archive-date=3a de Januaro 2016 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160103213950/http://www.ofid.org/ABOUT-US |date=2016-01-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ofid.org/ABOUT-US |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160103213950/http://www.ofid.org/ABOUT-US |arkivdato=2016-01-03 }}&lt;/ref&gt; La Fonduso iĝis oficiala internacia disvolviga agentejo en Majo 1980 kaj estis renomita ''OPEC Fund for International Development'' (OFID, Fonduso por Internacia Disvolvigo de la OPEL),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |title=The Agreement Establishing the OPEC Fund for International Development |work=OPEC |date=27a de Majo 1980 |access-date=12a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |archive-date=24a de Aprilo 2017 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |arkivdato=2017-04-24 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |date=2017-04-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |arkivdato=2017-04-24 }}&lt;/ref&gt; kun statuso de Permanenta Observanto en Unuiĝintaj Nacioj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/en/sections/member-states/intergovernmental-organizations/ |title=Intergovernmental Organizations |publisher=United Nations |access-date=28a de Aprilo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806153518/http://www.un.org/en/sections/member-states/intergovernmental-organizations/ |archive-date=6a de Aŭgusto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Atako al la sidejo en 1975 ===
La 21an de Decembro 1975, la saudarabia [[Ahmed Zaki Jamani]], la irana [[Ĝamŝid Amuzegar]], kaj la aliaj OPEL naftoministroj estis kaptitaj kiel ostaĝoj en sia duonjara konferenco en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]. La atako, kiu mortigis tri neministrojn, estis farita de ses-persona teamo estrita de la Venezuela aktivulo &quot;[[Ilich Ramírez Sánchez|Carlos la ŝakalo]]&quot;, kaj kiu inkludis Gabriele Kröcher-Tiedemann kaj Hans-Joachim Klein. La mem-nomita &quot;Brako de la Araba Revolucio&quot; deklaris, ke ilia celo estas la liberigo de [[Palestino]]. Carlos planis kapti la konferencon perforte kaj retenis kiel ostaĝojn ĉiujn dekunu partoprenantajn naftoministrojn, escepte Jamani kaj Amuzegar kiuj estus ekzekutitaj.&lt;ref name=jackal/&gt;

Carlos aranĝis bus-aviadilan veturon por sia teamo kaj 42 el la dekomencaj 63 ostaĝoj, kun haltoj en [[Alĝero]] kaj [[Tripoli]], planante flugi finfine al [[Bagdado]], kie Jamani kaj Amuzegar estus mortigitaj. Ĉiuj 30 ne-arabaj ostaĝoj estis liberigitaj en Alĝero, eksklude Amuzegar. Aldonaj ostaĝoj estis liberigitaj en alia halto en Tripoli antaŭ reveni al Alĝero. Kun nur 10 ostaĝoj restantaj, Carlos tenis telefonalvokon kun la alĝeria prezidento [[Houari Boumédienne]], kiu informis al Carlos, ke la mortoj de naftoministroj rezultus en atako al la aviadilo. Boumédienne siaflanke proponis al Carlos tiaman rifuĝon kaj eble financan kompenson pro la malsukceso kompletigi sian planon. Carlos esprimis sian bedaŭron pro maleblo murdi Jamani kaj Amuzegar, poste li kaj liaj kamaradoj lasis la aviadilon. Ĉiuj ostaĝoj kaj teroristoj eliris el la situacio, du tagojn post ties komenco.&lt;ref name=jackal/&gt;

Kelkan tempon post la atako, la komplicoj de Carlos asertis, ke la operaco estis komandita de [[Ŭadi Hadad]], fondinto de la [[Popola Fronto por la Liberigo de Palestino]]. Ili asertis ankaŭ ke la ideo kaj la financo venis el araba prezidanto, kiun kelkaj opinias, ke temas pri [[Muammar al-Gaddafi]] de Libio, li mem ankaŭ membro de la OPEL. Kolegaj aktivuloj Bassam Abu Ŝarif kaj Klein asertis, ke Carlos ricevis kaj retenis elaĉeton de inter 20 kaj 50 milionoj da usonaj dolaroj el &quot;araba prezidento&quot;. Carlos asertis, ke Saudarabio pagis elaĉeton je la konto de Irano, sed ke la mono estis &quot;disigita survoje kaj perdita por la Revolucio&quot;.&lt;ref name=jackal&gt;{{cite web |url=http://www.trutv.com/library/crime/terrorists_spies/terrorists/jackal/12.html |title=Carlos the Jackal: Trail of Terror |publisher=truTV |first=Patrick |last=Bellamy |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107125703/http://www.trutv.com/library/crime/terrorists_spies/terrorists/jackal/12.html |archive-date=7a de Januaro 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3t5jtM2faD8C&amp;pg=PA102 |title=Jackal: The Complete Story of the Legendary Terrorist, Carlos the Jackal |first=John |last=Follain |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |isbn=978-1559704663 |page=102 |access-date=13a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503194550/https://books.google.com/books?id=3t5jtM2faD8C&amp;pg=PA102 |archive-date=3a de Majo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Li estis finfine kaptita en 1994 kaj kondamnita al vivodaŭraj enprizonigoj pro almenaŭ 16 aliaj murdoj.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.sky.com/story/carlos-the-jackal-jailed-over-1974-paris-grenade-attack-10816476 |title='Carlos the Jackal' jailed over 1974 Paris grenade attack |first=Gary |last=Anderson |publisher=Sky News |date=28a de Marto 2017 |access-date=22a de Aprilo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328141244/http://news.sky.com/story/carlos-the-jackal-jailed-over-1974-paris-grenade-attack-10816476 |archive-date=28a de Marto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Naftokrizoj de 1979–1980 kaj naftabundo de la 1980-aj jaroj ===
[[Dosiero:Opecrev.gif|eta|maldekstre|alt=refer to caption|Fluktuoj en la eksportenspezoj de OPEL ekde 1972. Ruĝe, kvanto laŭ la indikitaj ciferoj; blue, laŭ la valoro de 2016, lasta jaro indikita.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/OPEC_Revenues/OPEC.html |title=OPEC Revenues Fact Sheet |publisher=US Energy Information Administration |date=10a de Januaro 2006 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20080107014809/http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/OPEC_Revenues/OPEC.html |archive-date=7a de Januaro 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=EIA2015/&gt;]]
Reage al tajdo de [[ŝtatigo]]j en la [[naftindustrio]] kaj al la altaj prezoj de la 1970-aj jaroj, industriigitaj landoj faris demarŝojn por redukti sian dependecon el la nafto de OPEL, speciale post la naftoprezoj atingis novajn pintojn alproksimiĝe al po 40 usonaj dolaroj la barelo en 1979–1980&lt;ref&gt;{{cite news |title=Oil Prices Pass Record Set in '80s, but Then Recede |date=3a de Marto 2008 |url=https://www.nytimes.com/2008/03/03/business/worldbusiness/03cnd-oil.html |newspaper=The New York Times |first=Jad |last=Mouawad |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307021046/http://www.nytimes.com/2008/03/03/business/worldbusiness/03cnd-oil.html |archive-date=[[7-a de marto]] [[2017]]|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/gadfly/articles/2016-05-18/saudi-aramco-ipo-big-oil-s-world-is-changing |title=It's Saudi Arabia's World. Big Oil Just Lives in It |first=Liam |last=Denning |publisher=Bloomberg News |date=18a de Majo 2016 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203211205/https://www.bloomberg.com/gadfly/articles/2016-05-18/saudi-aramco-ipo-big-oil-s-world-is-changing |archive-date=3a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kiam la [[Irana Revolucio]] kaj la [[Iran–Iraka Milito]] maltrankviligis la regionan stabilecon kaj la naftoliveradon. Elektraj instalaĵoj tutmonde ŝanĝiĝis el nafto al karbo, natura gaso aŭ [[nuklea energio]];&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Oil and nuclear power: Past, present, and future |first1=Ferenc L. |last1=Toth |first2=Hans-Holger |last2=Rogner |journal=Energy Economics |volume=28 |issue=1 |date=Januaro 2006 |pages=1–25 |url=http://www.iaea.org/OurWork/ST/NE/Pess/assets/oil+np_toth+rogner0106.pdf |doi=10.1016/j.eneco.2005.03.004 |access-date=30a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203152254/http://www.iaea.org/OurWork/ST/NE/Pess/assets/oil%2Bnp_toth%2Brogner0106.pdf |archive-date=3a de Decembro 2007 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071203152254/http://www.iaea.org/OurWork/ST/NE/Pess/assets/oil+np_toth+rogner0106.pdf |arkivdato=2007-12-03 | issn=0140-9883 }}&lt;/ref&gt; ŝtataj registaroj iniciatis mult-milion-dolarajn esplorprogramojn por disvolvigi alternativojn al nafto;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iea.org/publications/freepublications/publication/renewable_factsheet.pdf |title=Renewables in Global Energy Supply: An IEA Fact Sheet |publisher=International Energy Agency |date=Januaro 2007 |access-date=30a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220128/https://www.iea.org/publications/freepublications/publication/renewable_factsheet.pdf |archive-date=3a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=2718&amp;ArticleID=9542 &quot;Renewable Energy: World Invests $244 billion in 2012, Geographic Shift to Developing Countries&quot; (Press release).] United Nations Environment Programme. 12a de Junio 2013. [https://web.archive.org/web/20160304110442/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=2718&amp;ArticleID=9542 Arkivita] el la originalo la 4an de Marto 2016. Alirita la 1an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; kaj komerca esplorado disvolvigis gravajn ne-OPEL naftokmapojn en Siberio, Alasko, la Norda maro, kaj la Golfo de Meksiko.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=1cJhK-Sd8QgC&amp;pg=PT95 |title=American Power and the Prospects for International Order |first=Simon |last=Bromley |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2013 |isbn=9780745658414 |page=95 |access-date=30a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617111649/https://books.google.com/books?id=1cJhK-Sd8QgC&amp;pg=PT95 |archive-date=17a de Junio 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ 1986, la tutmonda naftopeto falis al ĉirkaŭ 5 milionoj da bareloj, la ne-OPEL produktado staris ĝis ĉirkaŭ eĉ pli granda kvanto,&lt;ref name=Robert/&gt; kaj la komuna merkato de la OPEL falegis el proksimume 50 procento en 1979 ĝis malpli ol 30 procento en 1985.&lt;ref name=MarketShare&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/gadfly/interactives/2016-how-opec-won-the-battle-and-lost-the-war/ |title=How OPEC Won the Battle and Lost the War |first=Liam |last=Denning |publisher=Bloomberg News |date=1a de Junio 2016 |access-date=22a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222193958/https://www.bloomberg.com/gadfly/interactives/2016-how-opec-won-the-battle-and-lost-the-war/ |archive-date=22a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Evidentigante la fluktueman multjaran kadron de la tipaj merkataj cikloj por naturaj resursoj, la rezulto estis ses-jara malpliiĝo en la naftoprezo, kio kulminis per falego de pli ol unu duono nur en 1986.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Worrying Anew Over Oil Imports |newspaper=The New York Times |date=30a de Decembro 1989 |first=Robert D. |last=Hershey Jr. |url=https://www.nytimes.com/1989/12/30/business/worrying-anew-over-oil-imports.html?pagewanted=all |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170612035248/http://www.nytimes.com/1989/12/30/business/worrying-anew-over-oil-imports.html?pagewanted=all |archive-date=12a de Junio 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kiel iu naft-analizisto resumis: &quot;Kiam la prezo de io tiom esenca kiel nafto pintas, homaro faras du agojn: trovas pli ol tio kaj trovas vojojn al uzado de malpli da tio.&quot;&lt;ref name=MarketShare/&gt;

Por batali la falon de la enspezo el la naftovendoj, en 1982 Saudarabio premis la OPEL por reviziado de la landaj produkto-[[kvoto]]j kiel klopodo limigi la produktadon kaj plialtigi la prezojn. Kiam aliaj OPEL-landoj malsukcesis plenumi tion, Saudarabio dekomence falegigis sian propran produktadon el 10 milionoj da bareloj ĉiutage en 1979–1981 ĝis ĝuste unu-triono de tiu nivelo en 1985. Kiam eĉ tio montriĝis senefika, Saudarabio renversis la fluon kaj inundis la merkaton per malmultekosta nafto, kio okazigis la falon de la prezon sub po 10 usonaj dolaroj la barelo kio estis por altkostaj produktantoj senprofita.&lt;ref name=Robert/&gt;&lt;ref name=Ali/&gt;{{rp|127–128,136–137}} Fronte al pliiĝanta ekonomia malfacilo (kio finfine kontribuis al la falego de la [[Orienta bloko]] en 1989),&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Soviet Collapse: Grain and Oil |author-link=Yegor Gaidar |first=Yegor |last=Gaidar |publisher= American Enterprise Institute |date=Aprilo 2007 |access-date=12a de Januaro 2016 |url=https://www.aei.org/wp-content/uploads/2011/10/20070419_Gaidar.pdf |quote=Oil production in Saudi Arabia increased fourfold, while oil prices collapsed by approximately the same amount in real terms. As a result, the Soviet Union lost approximately $20 billion per year, money without which the country simply could not survive. |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304021426/https://www.aei.org/wp-content/uploads/2011/10/20070419_Gaidar.pdf |archive-date=4a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Economics Behind the Fall of the Berlin Wall |first=Ryan |last=McMaken |publisher= Mises Institute |date=7a de Novembro 2014 |access-date=12a de Januaro 2016 |url=https://mises.org/library/economics-behind-fall-berlin-wall |quote=High oil prices in the 1970s propped up the regime so well, that had it not been for Soviet oil sales, it's quite possible the regime would have collapsed a decade earlier. |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306150734/https://mises.org/library/economics-behind-fall-berlin-wall |archive-date=6a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; la &quot;liberaj&quot; naftoeksportantoj kiuj dekomence estis malsukcesaj plenumi la interkonsentojn de la OPEL finfine eklimigis la produktadon por helpi la prezojn, baze sur zorgege negocitaj landaj kvotoj kiuj klopodis ekvilibrigi la nafto-rilatajn kaj la ekonomiajn kriteriojn ekde 1986.&lt;ref name=Robert&gt;{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/endofoilonedgeof00robe_0/page/103|titolo=The End of Oil: The Decline of the Petroleum Economy and the Rise of a New Energy Order|familia nomo=Robert|persona nomo=Paul|jaro=2004|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Houghton Mifflin Company|ISBN=978-0-618-23977-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brief History&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm |title=Brief History |work=OPEC |access-date=16a de Februaro 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130228051108/http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm |archive-date=28a de Februaro 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (Ene de siaj kontrolitaj teritorioj, la ŝtataj registaroj de la OPEL-anoj kapablas apliki produktolimigojn kaj al ŝtat-posedataj kaj al privataj naftokompanioj.)&lt;ref name=limit&gt;{{cite news |url=http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2008Dec30/0,4675,MLMideastLibyaOPECCompliance,00.html |title=Libya orders oil cuts of 270K bpd |agency=Associated Press |date=30a de Decembro 2008 |quote=Libya has asked oil companies to slash production by 270,000 barrels per day. Abu Dhabi National Oil Co. told customers in letters dated Dec. 25 that it was cutting ... 10 to 15 percent of all types of ADNOC crude in February. Ecuadorean President Rafael Correa said the South American nation would suspend crude production by Italy's Agip and reduce quotas for other companies to comply with new OPEC cuts. |access-date=8a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151211182333/http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2008Dec30/0,4675,MLMideastLibyaOPECCompliance,00.html |archive-date=11a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ĝenerale kiam la OPEL produktoceloj estas reduktitaj, la naftoprezoj pliiĝas.&lt;ref name=&quot;EIA_2014&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.eia.gov/finance/markets/supply-opec.cfm |publisher=US Energy Information Administration |year=2014 |title=Energy &amp; Financial Markets: What Drives Crude Oil Prices? |access-date=12a de Decembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213031101/http://www.eia.gov/finance/markets/supply-opec.cfm |archive-date=13a de Decembro 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 1990–2003; ampleksa liverado kaj malgrandaj disrompoj ===
[[Dosiero:Kuwait burn oilfield.png|eta|dekstre|upright=1.4|alt=refer to caption|Unu el centoj de incendioj en naftelfosejoj de [[Kuvaito]] bruligitaj fare de la retiriĝantaj irakaj trupoj en 1991&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nepis.epa.gov/Exe/ZyNET.exe/20014FNJ.txt?ZyActionD=ZyDocument&amp;Client=EPA&amp;Index=1991%20Thru%201994&amp;File=D%3A%5CZYFILES%5CINDEX%20DATA%5C91THRU94%5CTXT%5C00000017%5C20014FNJ.txt&amp;User=ANONYMOUS&amp;Password=anonymous&amp;Display=p%7Cf&amp;DefSeekPage=x&amp;SearchBack=ZyActionL&amp;Back=ZyActionS&amp;BackDesc=Results%20page&amp;MaximumPages=1&amp;ZyEntry=1 |title=Report to Congress: United States Gulf Environmental Technical Assistance |publisher=US Environmental Protection Agency |page=14 |date=1991 |access-date=[[11-a de aprilo]] [[2016]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424001604/http://nepis.epa.gov/Exe/ZyNET.exe/20014FNJ.txt?ZyActionD=ZyDocument&amp;Client=EPA&amp;Index=1991%20Thru%201994&amp;File=D%3A%5CZYFILES%5CINDEX%20DATA%5C91THRU94%5CTXT%5C00000017%5C20014FNJ.txt&amp;User=ANONYMOUS&amp;Password=anonymous&amp;Display=p%7Cf&amp;DefSeekPage=x&amp;SearchBack=ZyActionL&amp;Back=ZyActionS&amp;BackDesc=Results%20page&amp;MaximumPages=1&amp;ZyEntry=1 |archive-date=24a de Aprilo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]

Konduke al Invado de Kuvaito en Aŭgusto 1990, la iraka Prezidento [[Saddam Hussein]] estis klopodanta, ke la OPEL finigu sian superproduktadon kaj plialtigu la naftoprezojn, por helpi la OPEL-membrojn finance kaj akceli la rekonstruadon el la [[Iran–Iraka Milito]] de 1980–1988.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html |title=Iraq Threatens Emirates and Kuwait on Oil Glut |first=Youssef M. |last=Ibrahim |newspaper=The New York Times |date=18a de Julio 1990 |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630060909/http://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html |archive-date=30a de Junio 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Sed tiuj du militoj de Irako kontraŭ aliaj OPEL-anoj kaj fondintoj markis malaltan punkton en la kohereco de la organizaĵo, kaj la naftoprezoj tuj subiris post la mallongdaŭraj interrompoj de liverado. La [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001]] fare de [[Al Qaeda]] kaj la [[Invado de Irako en 2003]] en Marto fare de [[Usono]] havis eĉ pli mildaj mallongdaŭrajn efikojn sur la naftoprezoj, ĉar Saudarabio kaj aliaj eksportantoj denove kunlaboris por teni la mondon akurate liverata.&lt;ref name=Brent&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.quandl.com/DOE/RBRTE|titolo=Europe Brent Crude Oil Spot Price FOB (DOE)|alirdato=1a de Januaro 2016|eldoninto=Quandl}}{{dead link|date=Februaro 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Brent crude oil price 1988-2015.svg|eta|maldekstre|290px|alt=refer to caption|Fluktuoj de naftoprezo Brent, 1988–2015&lt;ref name=Brent/&gt;]]
En la 1990-aj jaroj, OPEL perdis siajn du plej novajn membrojn, kiuj estis aliĝintaj meze de la 1970-aj jaroj. [[Ekvadoro]] retiriĝis en Decembro 1992, ĉar ĝi estis nekapabla pagi la ĉiujaran membrokotizon de 2 milionoj da usonaj dolaroj kaj sentis, ke ĝi bezonas produkti pli da nafto ol estis permesita laŭ la kvotoj fiksitaj de la OPEL,&lt;ref name=Ecuador&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1992/09/18/business/ecuador-set-to-leave-opec.html |newspaper=The New York Times |title=Ecuador Set to Leave OPEC |date=18a de Septembro 1992 |access-date=8a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314210526/http://www.nytimes.com/1992/09/18/business/ecuador-set-to-leave-opec.html |archive-date=14a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kvankam ĝi realiĝis en Oktobro 2007. Similaj aferoj kondukis [[Gabono]]n suspendi sian membrecon en Januaro 1995;&lt;ref name=Gabon&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1995/01/09/business/gabon-plans-to-quit-opec.html |title=Gabon Plans To Quit OPEC |newspaper=The New York Times |date=9a de Januaro 1995 |access-date=8a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314132000/http://www.nytimes.com/1995/01/09/business/gabon-plans-to-quit-opec.html |archive-date=14a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ĝi realiĝis en Julio 2016.&lt;ref name=&quot;OPEC Member&quot;&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/about_us/25.htm &quot;Member Countries&quot;.] OPEL. [https://web.archive.org/web/20200107050155/https://www.opec.org/opec_web/en/about_us/25.htm Arkivita] el la originalo la 7an de Januaro 2020. Alirita la 1an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; Irako restis membro de OPEL ekde la fondo de la organizaĵo, sed la iraka produktado ne estis parto de la kvotaj interkonsentoj de la OPEL el 1998 ĝis 2016, pro la malhelpaj tumultaj politikaj malfacilaĵoj de la lando.&lt;ref name=ASB&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm &quot;Annual Statistical Bulletin&quot;.] OPEL. [https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Arkivita] el la originalo la 21an de Aŭgusto 2018. Alirita la 1an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.upi.com/Business_News/Energy-Industry/2010/02/05/Iraq-heads-for-OPEC-clash-over-quota/14451265409498/ |title=Iraq heads for OPEC clash over quota |work=United Press International |date=5a de Februaro 2010 |quote=Iraq, a founding member of OPEC, has not had a production quota since 1998, when it was pegged at 1.3 million bpd to allow Saddam Hussein's regime to sell oil for food during U.N. sanctions imposed in 1990... Despite the success of the 2009 auctions, problems remain – mounting violence in the run-up to March 7 parliamentary elections, uncertainty over their outcome, and, probably more importantly, the absence of a long-delayed oil law that will define revenue-sharing and regulation of the industry. |access-date=6a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417085129/http://www.upi.com/Business_News/Energy-Industry/2010/02/05/Iraq-heads-for-OPEC-clash-over-quota/14451265409498/ |archive-date=17a de Aprilo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Pli malalta naftopeto okazigita de la [[Financa krizo de 1997 en Azio|Financa krizo en Azio]] 1997–1998 rezultis en la falo de la naftoprezo reen al niveloj de 1986. Post la nafto falegis al ĉirkaŭ po 10 dolaroj la barelo, kuna diplomatio atingis laŭgradan malaltigon de la naftoproduktado fare de la OPEL, Meksiko kaj Norvegio.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.energycharter.org/fileadmin/DocumentsMedia/Thematic/Oil_and_Gas_Pricing_2007_en.pdf |title=Putting a Price on Energy |publisher=Energy Charter Secretariat |year=2007 |isbn=978-9059480469 |page=90 |access-date=1a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413155028/http://www.energycharter.org/fileadmin/DocumentsMedia/Thematic/Oil_and_Gas_Pricing_2007_en.pdf |archive-date=13a de Aprilo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Post la prezoj malaltiĝis denove en Novembro 2001, OPEL, Norvegio, Meksiko, Rusio, Omano kaj Angolo interkonsentis produktotranĉon en la 1a de Januaro 2002 por 6 monatoj. OPEL kontribuis per 1.5 milionoj da bareloj tage (mbpt) ĝis proksimume 2 mbpt de la anoncita produktotranĉo.&lt;ref name=&quot;Ali&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Out of the Desert|familia nomo=Al-Naimi|persona nomo=Ali|dato=2016|loko=Great Britain|eldoninto=Portfolio Penguin|ISBN=9780241279250|paĝoj=201–210, 239}}&lt;/ref&gt;

En Junio 2003, la [[Internacia Energia Agentejo]] (IEA) kaj la OPEL tenis sian unuan kunatelieron pri energiaj aferoj. Ili plue kunsidis regule ekde tiam, &quot;por kolektive pli bone kompreni tendencojn, analizojn kaj vidpunktojn kaj antaŭenigi merkatajn travideblon kaj antaŭvideblon.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502040956/http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |url-status=dead |date=Novembro 2014 |title=Dialogue replaces OPEC–IEA Mistrust |journal=IEA Energy |issue=7 |page=7 |archive-date=2a de Majo 2016 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160502040956/http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |arkivdato=2016-05-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160502040956/http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |arkivdato=2016-05-02 }}&lt;/ref&gt;

=== Ŝanĝiĝemo en 2003–2011 ===
[[Dosiero:OPEC members' net oil export revenues in 2000 through 2020 (50562182543).png|eta|upright=1.2|Netaj eksportenspezoj de OPEL-anoj, 2000–2020.]]
Ampleksa insurekciaro kaj sabotado okazis dum la pinto en 2003–2008 de la usona okupacio de [[Irako]], koincide kun rapide pliigo de la naftopeto fare de [[Ĉinio]] kaj kun [[varo|vardeziro]] de investistoj, konstanta konfliktaro en la [[Niĝera Delto]] malprofite al la [[Niĝerio|Niĝeria]] naftindustrio, kaj malpliiĝanta vickapablo kiel kuseno kontraŭ [[Nafta pinto|eblaj malabundoj]]. Tiu kombino de fortoj okazigis abruptan pliigon en naftoprezoj ĝis niveloj multe pli altaj ol tiuj dekomence celitaj de la OPEL.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Simmons |first=Greg |url=http://www.foxnews.com/story/2005/12/07/dems-doubt-iraq-progress.html |title=Dems Doubt Iraq Progress |publisher=Fox News |date=7a de Decembro 2005 |access-date=14a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105070747/http://www.foxnews.com/story/2005/12/07/dems-doubt-iraq-progress.html |archive-date=5a de Januaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7387203.stm |title=Oil price 'may hit $200 a barrel' |work=BBC News |date=7a de Majo 2008 |access-date=2a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411231928/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7387203.stm |archive-date=11a de Aprilo 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Michael W. |last=Masters |title=Testimony |url=http://hsgac.senate.gov/public/_files/052008Masters.pdf |work= U.S. Senate Committee on Homeland Security and Governmental Affairs |date=20a de Majo 2008 |access-date=2a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528200858/http://hsgac.senate.gov/public/_files/052008Masters.pdf |archive-date=28a de Majo 2008 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Prezoŝanĝiĝemo atingis pinton en 2008, kiam la prezo de nafto ĉe WTI pliiĝis ĝis rekordo de po 147 usonaj dolaroj la barelo en Julio kaj poste falis revene al po 32 usonaj dolaroj la barelo en Decembro, dum la [[Ekonomia krizo de 2008|plej akra recesio ekde la Dua Mondmilito]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2010-05-09/saudi-arabian-algerian-oil-ministers-see-consumption-increasing-this-year |first1=Robert |last1=Tuttle |first2=Ola |last2=Galal |title=Oil Ministers See Demand Rising |publisher=Bloomberg News |date=10a de Majo 2010 |access-date=14a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206233533/http://www.bloomberg.com/news/articles/2010-05-09/saudi-arabian-algerian-oil-ministers-see-consumption-increasing-this-year |archive-date=6a de Februaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ankaŭ la jara nafteksporta enspezo de OPEL atingis novan rekordon en 2008, ĉirkaŭkalkule je ĉirkaŭ 1 mil bilionoj da usonaj dolaroj, kaj atingis similajn jarajn kvantojn en 2011–2014 (kun enorma aktiveco de recirkulado de petrodolaroj) antaŭ refali denove.&lt;ref name=EIA2015&gt;{{cite web |url=http://www.eia.gov/beta/international/regions-topics.cfm?RegionTopicID=OPEC |title=OPEC Revenues Fact Sheet |publisher=US Energy Information Administration |date=15a de Majo 2017 |access-date=28a de Majo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222161556/http://www.eia.gov/beta/international/regions-topics.cfm?RegionTopicID=OPEC |archive-date=22a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; En la epoko de la [[Libia enlanda milito]] de 2011 kaj de la [[Araba printempo]], OPEL eksendis klarajn avertojn por kontroli &quot;troan spekuladon&quot; en la estontaj merkatoj de nafto, kulpigante la financajn spekulistojn pri la pliiĝanta ŝanĝiĝemo trans la merkataj fundamentoj.&lt;ref&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/press_room/2071.htm &quot;Opening address to the 159th Meeting of the OPEC Conference&quot;.] OPEC (Press release). 8a de Junio 2011. [https://web.archive.org/web/20141213085839/http://www.opec.org/opec_web/en/press_room/2071.htm Arkivita] el la originalo la 13an de Decembro 2014. Alirita la 2an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;

En Majo 2008, [[Indonezio]] anoncis, ke ĝi lasos la OPEL kiam ties membreco finiĝos fine de tiu jaro, estinte neta importanto de nafto kaj estante malkapabla plenumi sian produktokvoton.&lt;ref name=Indonesia&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7423008.stm |title=Indonesia to withdraw from OPEC |publisher=BBC |date=28a de Majo 2008 |access-date=27a de Januaro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203090307/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7423008.stm |archive-date=3a de Decembro 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Aserto publikigita de la OPEL en la 10a de Septembro 2008 konfirmis la retiriĝon de Indonezio, notante, ke la OPEL &quot;bedaŭre akceptis la deziron de Indonezio suspendi sian plenan membrecon en la organizaĵon, kaj registris sian esperon, ke la lando revenu al pozicio realiĝi al la organizaĵo en ne-tro-malproksima estonteco.&quot;&lt;ref&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/951.htm &quot;149th Meeting of the OPEC Conference&quot;.] OPEC (Press release). 10a de Septembro 2008. [https://web.archive.org/web/20151222090010/http://www.opec.org/opec_web/en/951.htm Arkivita el la originalo] la 22an de Decembro 2015. Alirita la 2an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;

=== 2008; produktodisputo ===
[[Dosiero:Oil Balance.png|eta|alt=refer to caption|maldekstre|300px|Landoj laŭ netaj nafto-eksportoj (2008).]]
La diferencaj ekonomiaj necesoj de la OPEL-aj membroŝtatoj ofte influas super la internaj debatoj pri la kvotoj de produktado ene de la OPEL. Pli malriĉaj membroj deziras produktomalpliigon fare de la aliaj membroj, por pliigi la prezon de la nafto kaj tiel de siaj propraj enspezoj.&lt;ref name=owen032010&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.enpol.2010.02.026 |first1=Nick A. |last1=Owen |first2=Oliver R. |last2=Inderwildi |first3=David A. |last3=King |title=The status of conventional world oil reserves: Hype or cause for concern? |date=August 2010 |journal=Energy Policy |volume=38 |issue=8 |pages=4743–4749}}&lt;/ref&gt; Tiuj proponoj konfliktas kun la saudarabia asertita delonge strategio esti partnero de la tutmondaj ekonomiaj potencoj por sekurigi rapidan fluon de nafto kiu subtenu ekonomian ekspansion.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |first=Ali |last=Al-Naimi |title=Saudi oil policy: stability with strength |publisher=Saudi Embassy |date=20a de Oktobro 1999 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |archive-date=26a de Aprilo 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |arkivdato=2009-04-26 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |date=2009-04-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |arkivdato=2009-04-26 }}&lt;/ref&gt; Parto de la bazo por tiu politiko estas la saudarabia kompreno, ke troa multekosta nafto aŭ nefidinda liverado kondukos la industriigitajn landojn konservi energion kaj disvolvigi alternativajn energifontojn, malpliigante la tutmondan naftopeton kaj finfine lasante nenecesajn barelojn surgrunde (nevenditaj).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-12/saudi-arabia-s-plan-to-extend-the-age-of-oil |publisher=Bloomberg News |first=Peter |last=Waldman |title=Saudi Arabia's Plan to Extend the Age of Oil |date=12a de Aprilo 2015 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224083439/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-12/saudi-arabia-s-plan-to-extend-the-age-of-oil |archive-date=24a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Tiukadre, la saudarabia Naftoministro Jamani fame rimarkis en 1973: &quot;La Ŝtonepoko ne finis ĉar elĉerpiĝis ŝtonoj.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Matt |last=Frei |date=3a de Julio 2008 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7486705.stm |title=Washington diary: Oil addiction |publisher=BBC |access-date=27a de Januaro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031103610/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7486705.stm |archive-date=31a de Oktobro 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

La 10an de Septembro 2008, kun naftoprezoj ankoraŭ proksime al preskaŭ po 100 usonaj dolaroj la [[barelo]], produktodisputo okazis kiam la saudaraboj registrite foriris el negocada sesio kiam rivalaj membroj voĉdonis redukti la produktadon de OPEL. Kvankam la saudarabaj delegitoj oficiale apogis la novajn kvotojn, ili anonime asertis, ke ili ne obeos tion. ''[[The New York Times]]'' citis, ke unu el tiuj delegitoj diris: &quot;Saudarabio kontentigos la merkatan peton. Ni vidos kion la merkato postulas kaj ni ne lasos klienton sen nafto. Tiu politiko ne ŝanĝiĝis.&quot;&lt;ref name=discordant&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/09/11/business/worldbusiness/11oil.html |title=Saudis Vow to Ignore OPEC Decision to Cut Production |newspaper=The New York Times |date=11a de Septembro 2008 |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904202313/http://www.nytimes.com/2008/09/11/business/worldbusiness/11oil.html |archive-date=4a de Septembro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Dum la venontaj kelkaj monatoj, naftoprezoj falis al 30 dolaroj, kaj ili ne revenis al 100 dolaroj ĝis la Libia Enlanda Milito en 2011.&lt;ref name=basketprice/&gt;

=== Naftokrizo de 2014–2017 ===
[[Dosiero:Countries by Oil Production in 2013.svg|eta|300px|Landoj laŭ naftoproduktado (2013).]]
[[Dosiero:Top Oil Producing Countries.png|eta|maldekstra|alt=refer to caption|Pintaj naftoproduktaj landoj&lt;ref&gt;{{cite web |date=[[25-a de majo]] [[2017]]|title=Monthly Energy Review |at=Figure 11.1a |url=https://www.eia.gov/totalenergy/data/monthly/archive/00351705.pdf |publisher=US Energy Information Administration |access-date=28a de Majo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170817203235/https://www.eia.gov/totalenergy/data/monthly/archive/00351705.pdf |archive-date=17a de Aŭgusto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(miliono da bareloj tage, 1973–2016). Desube, flave, Ĉinio; ruĝe, Irano; brune, Saudarabio; verde, Usono; kaj helblue, Rusio.]]

[[Dosiero:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|eta|alt=refer to caption|Put-elfosejo en Saudarabio: konvencia fonto de OPEL produktado.]]
[[Dosiero:Frac job in process.JPG|eta|alt=refer to caption|Skistonafta &quot;hidrofrakturado&quot; en Usono: grava nova defio en la OPEL-a merkato.]]
Dum 2014–2015, la OPEL-membroj klare superis sian produktadan tegmenton, kaj Ĉinio suferis ioman bremson en ekonomia kresko. Samtempe, la usona neftoproduktado preskaŭ duobliĝis el la niveloj de 2008 kaj alproksimiĝis al la volumoj de la pli mondo-regantaj &quot;stok-spekulaciaj produktantoj&quot; nome Saudarabio kaj Rusio, pro la substanca longdaŭra plibonigo kaj disvastigo de la teknologio per &quot;[[hidrofrakturado]]&quot; de kuŝejoj el [[skisto|skist]]-[[ardezo|ardezaj]] rokareoj kiel reago al jaroj de rekordaj naftoprezoj. Tiuj disvolvigoj kondukis siavice al malpliigo en la usonaj naftimportaj postuloj (alproksimiĝante al usona energia sendependeco), al rekorda volumo de tutmondaj nafto-ekzistaĵoj, kaj al falo de la naftoprezoj kio pluis ĝis la komenco de 2016.&lt;ref name=basketprice/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=US Oil Prices Fall Below $80 a Barrel |first=Clifford |last=Krassnov |date=3a de Novembro 2014 |access-date=13a de Decembro 2014 |url=https://www.nytimes.com/2014/11/04/business/energy-environment/us-oil-prices-fall-below-80-a-barrel.html |newspaper=The New York Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216205651/http://www.nytimes.com/2014/11/04/business/energy-environment/us-oil-prices-fall-below-80-a-barrel.html |archive-date=16a de Decembro 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glut/&gt;

Spite la tutmondan troan superliveradon, la 27an de Novembro 2014 en Vieno, la saudarabia naftoministro Ali Al-Naimi blokis alvokojn el la plej malriĉaj OPEL-membroj por produktotranĉoj por subteni la prezojn. Naimi argumentis, ke la naftomerkato devas esti lasata por reekvilibrigi sin konkurence je pli malaltaj prezniveloj, strategie rekonstruante la longdaŭran merkaton de la OPEL finigante la profitecon de la multekosta produktado de la perfraktura naftokvanto.&lt;ref name=PriceWar&gt;{{cite news |title=Inside OPEC room, Naimi declares price war on US shale oil |work=Reuters |date=28a de Novembro 2014 |access-date=13a de Januaro 2016 |url=http://uk.reuters.com/article/uk-opec-meeting-idUKKCN0JB0M420141128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160211162226/http://uk.reuters.com/article/uk-opec-meeting-idUKKCN0JB0M420141128 |archive-date=11a de Februaro 2016 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160211162226/http://uk.reuters.com/article/uk-opec-meeting-idUKKCN0JB0M420141128 |date=2016-02-11 }}&lt;/ref&gt; Kiel li klarigis en intervjuo:&lt;ref name=MEES&gt;{{cite journal |url=http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |title=Interview With Saudi Oil Minister Ali Naimi |journal=Middle East Economic Survey |volume=57 |issue=51/52 |date=22a de Decembro 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |archive-date=21a de Decembro 2015 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |arkivdato=2015-12-21 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |date=2015-12-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |arkivdato=2015-12-21 }}&lt;/ref&gt;

{{Citaĵo|Ĉu estas racia por altefika produktanto redukti la produkton, dum la produktanto malaltefika plue produktas? Tio estas distordita logiko. Se mi reduktas, kio okazas al mia merkata parto? La prezo supreniros kaj la rusoj, la brazilanoj, la usonaj produktantoj de perfraktura nafto havos mian parton... Ni volas diris al la mondo, ke altefikaj produktantaj landoj estas la nuraj kiuj meritas merkatparton. Tiu estas la funkcianta principo en ĉiuj kapitalismaj landoj... Unu afero estas certa: Nuntempaj prezoj [ĉirkaŭ po 60 usonaj dolaroj por barelo] ne subtenon ĉiujn produktantojn.}}

Unu jaron poste, kiam la OPEL kunsidis en Vieno la 4an de Decembro 2015, la organizaĵo jam estis superinta sian produktotegmenton dum 18 sinsekvaj monatoj, la usona naftoproduktado estis malpliiĝinta nur iomete el sia pinto, mondaj merkatoj ŝajne estis superliverintaj per almenaŭ 2 milionoj da bareloj tage spite la fakton ke [[Dua Libia Enlanda Milito|milit-detruita Libio]] pumpis 1 milionon da bareloj sub sia kapacito, naftoproduktantoj estis farantaj gravajn alĝustigojn por malaltigi la prezojn tiom malsupre kiom ĝis 40 dolaroj, Indonezio estis realiĝinta al la eksportorganizaĵo, la produktado en Irako estis rekuperinta post jaroj de disordo, la produktado de Irano estis reekvilibrigita por rekuperiĝi per la mildigo de la internaciaj sankcioj, centoj de tutmondaj estroj en la Pariza Klimata Interkonsento de 2015 engaĝiĝis por limigi la karbelsendojn pro fosiliaj brulaĵoj, kaj la [[Sunenergio|sunelektraj teknologioj]] iĝis rapide pli konkurenca kaj hegemonia. Pro tiaj merkatpremoj, la OPEL decidis provizore malatenti sian malefikan produktotegmenton ĝis la venonta ministrara konferenco en Junio 2016.&lt;ref name=glut&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-04/opec-maintains-crude-production-as-group-defers-output-target-ihryzilb |title=OPEC Won't Cut Production to Stop Oil's Slump |first1=Grant |last1=Smith |first2=Angelina |last2=Rascouet |first3=Wael |last3=Mahdi |publisher=Bloomberg News |date=4a de Decembro 2015 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328111428/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-04/opec-maintains-crude-production-as-group-defers-output-target-ihryzilb |archive-date=28a de Marto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FT2015&gt;{{cite news |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/1f84e444-9ceb-11e5-8ce1-f6219b685d74.html |title=OPEC discord fuels further oil price drop |newspaper=Financial Times |date=7a de Decembro 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/Libya/libya.pdf |title=Country Analysis Brief: Libya |publisher=US Energy Information Administration |date=19a de Novembro 2015 |access-date=22a de Majo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223160212/http://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/Libya/libya.pdf |archive-date=23a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/12/05/business/energy-environment/opec-meeting-oil-production-price.html |title=Despite Climate Concerns, OPEC Plans to Keep Pumping Oil While It Can |newspaper=The New York Times |date=5a de Decembro 2015 |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128123133/https://www.nytimes.com/2015/12/05/business/energy-environment/opec-meeting-oil-production-price.html |archive-date=28a de Januaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.argusmedia.com/pages/NewsBody.aspx?id=1148950&amp;menu=yes |title=OPEC ceiling falls in |publisher=Argus Media |date=7a de Decembro 2015 |access-date=7a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208105422/http://www.argusmedia.com/pages/NewsBody.aspx?id=1148950&amp;menu=yes |archive-date=8a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-01-02/iran-says-post-sanctions-crude-output-boost-won-t-hurt-prices |title=Iran Says Post-Sanctions Crude Output Boost Won't Hurt Prices |first1=Hashem |last1=Kalantari |first2=Mohammed |last2=Sergie |publisher=Bloomberg News |date=2a de Januaro 2016 |access-date=18a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115230602/http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-01-02/iran-says-post-sanctions-crude-output-boost-won-t-hurt-prices |archive-date=15a de Januaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ la 20a de Januaro 2016, la referenca kesto de la OPEL malaltiĝis ĝis po 22.48 usonaj dolaroj por barelo – malpli ol unu kvarono de ties pinto de Junio 2014 (110.48 usonaj dolaroj), malpli ol unu sesono de ties rekordo el Julio 2008 (140.73 usonaj dolaroj), kaj denove sub la starta punkto de Aprilo 2003 (23.27 usonaj dolaroj) de ties historia ekkariero.&lt;ref name=basketprice&gt;{{cite web |url=http://www.opec.org/basket/basketDayArchives.xml |title=OPEC Basket Daily Archives |work=OPEC |access-date=21a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121231540/http://www.opec.org/basket/basketDayArchives.xml |archive-date=21a de Januaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Dum 2016 daŭris, la naftokrizo estis parte bremsita pro gravaj apartaj produktadoj el Usono, Kanado, Libio, Niĝerio kaj Ĉinio, kaj la prezo laŭgrade supreniris reen al 40 dolaroj. OPEL reakiris mezan procenton de la merkatkvanto, vidis la nuligon de multaj konkurencaj elfosprojektoj, retenis la ''[[status quo]]'' de sia Junia konferenco, kaj aplikis &quot;prezojn je niveloj kiuj estas taŭgaj kaj por produktantoj kaj por konsumantoj&quot;, kvankam multaj produktantoj estis ankoraŭ trapasantaj seriozajn ekonomiajn malfacilaĵojn.&lt;ref name=June2016&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/press_room/3487.htm &quot;OPEC 169th Meeting concludes&quot;.] OPEC (Press release). 2a de Junio 2016. [https://web.archive.org/web/20160605025220/http://www.opec.org/opec_web/en/press_room/3487.htm Arkivita] el la originalo la 5an de Junio 2016. Alirita la 3an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/04/opec-is-very-much-alive-as-saudis-learn-to-tread-softly/ |title=OPEC is very much alive as Saudis learn to tread softly |first=Liam |last=Halligan |newspaper=The Telegraph |date=4a de Junio 2016 |access-date=4a de Aprilo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208231802/http://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/04/opec-is-very-much-alive-as-saudis-learn-to-tread-softly/ |archive-date=8a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-06-13/china-cuts-oil-output-by-most-in-15-years-coal-production-slows |title=OPEC Has Its Way as China Oil Output Cut by Most in 15 Years |publisher=Bloomberg News |date=13a de Junio 2016 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118212601/https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-06-13/china-cuts-oil-output-by-most-in-15-years-coal-production-slows |archive-date=18a de Januaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=79687&amp;p=irol-reportsother |title=North America Rig Count |publisher=Baker Hughes |access-date=21a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302194417/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=79687&amp;p=irol-reportsother |archive-date=2a de Marto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Krizo en 2020 ===
La krizon kaŭzis [[:n:Malkonsento inter Sauda Arabio kaj Rusio faligis tutmondajn financajn merkatojn|malkonsento inter Rusio kaj OPEL]] pri limigo de naftoproduktado. La antaŭa interkonsento limigis suman elminigadon je 1,6 milionoj da bareloj tage malpli ol en [[oktobro 2018]], sed ĝia tempodaŭro estis finiĝonta la [[1-an de aprilo]] [[2020]]. OPEL insistis longigi ĝin ĝis la fino de 2020 kun plia redukto je 1,5 milionoj da bareloj tage por rekompenci eventualajn perdojn, kaŭzotajn de malkresko de naftopostulado dum la [[epidemio de COVID-19]]&lt;ref&gt;Mufson, Steven; Englund, Will. [https://www.washingtonpost.com/climate-environment/oil-price-war-threatens-widespread-collateral-damage/2020/03/09/3e42c9e2-6207-11ea-acca-80c22bbee96f_story.html &quot;Oil price war threatens widespread collateral damage&quot;.] The Washington Post. Alirita la 3an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; kaj sekvonta ĝin ekonomia malrapidiĝo. Tion kontraŭis Rusio, proponanta nur longigi jamajn limigojn por tri monatoj. Sekve de tiu malakordo nova interkonsento ne estis subskribita.

Kelkajn horojn post la kolapso de la intertrakto la registaro de Sauda Arabio ordonis al sia nafta monopolo [[Saudi Aramco]] doni al aĉetontoj senprecedencan rabaton je 6-8 dolaroj por barelo da kruda nafto, kio signifas ke la ĉefa sauda naftospeco Arab Light kostos al eŭropaj naftorafinejoj je 10,25 dolaroj malpli ol la nafto Brent. Dume la rabato por la ĉefa rusia naftospeco Urals estas nuraj 2 dolaroj kompare al Brent. Tiajn rabatojn Sauda Arabio ne faris dum almenaŭ 20 jaroj.

Pro tio jam la 6-an de marto prezo de la nafto Brent falis je 9% — ĝis malpli ol 46 dolaroj por barelo, kio ne okazis ekde junio 2017. Prezo de la nafto WTI falis ĝis 41,77 dolaroj, do ankaŭ je 9%. Tiu unutaga prezofalo estis maksimuma por lastaj 11 jaroj. Samtempe falis [[akcio]]j de naftofirmaoj, inkluzive de tiuj usonaj, elminigantaj skistan nafton kaj akcioj de Rosneft. La 9-an de marto matene prezo de la aprila kontrakto por la nafto Brent falis je preskaŭ 30%, ĝis 31,38 dolaroj, tiu de nafto WTI — ĝis 27,9 dolaroj. La kurzo de la [[rusia rublo]] falis ĝis 75 rubloj kontraŭ usona dolaro kaj 86 rubloj kontraŭ eŭro. Kosto de bitmono falis je 10%, prezo de oro atingis 1700 dolarojn por [[unco]], kio okazas unuafoje post 2012. La Banko de Rusio haltigis aĉetadon de eksterlandaj valutoj por 30 tagoj laŭe al la buĝeta regulo. La 10-an de marto je 8:38 (moskva tempo) maja kontrakto de Brent kostis 37,03 dolarojn. La aprila kontrakto de nafto WTI en la borso NYMEX altiĝis ĝis 33,53 dolaroj.

Iuj fontoj asertas, ke la krizon iniciatis la prezidanto de la ŝtata rusia firmao [[Rosneft]] (eo: Rusnafto) [[Igor Seĉin]], kiu kvazaŭ asertis, ke Rusio havos profiton eĉ kun naftoprezo malpli ol 40 dolaroj dum usonaj [[Skistonafto|skistonaftaj]] firmaoj iĝos malprofitaj, do iliaj pozicioj en la merkato malfortiĝos kaj almenaŭ parte estos kaptitaj de Rusio. Iuj opinias ke tiel la rusia registaro klopodas puni la usonan registaron pro ties premo kontraŭ Rosneft kaj la rusia gasdukto Norda Fluo—2, kies konstruado haltis en [[decembro 2019]] pro la usonaj sankcioj je nuraj 150&amp;nbsp;km for la germana bordo. Lastan fojon Sauda Arabio iniciatis prezomiliton en [[1998]] kaj tio faligis la prezojn ĝis 9,55 dolaroj. La nenomitaj fontoj asertas, ke Rosneft planas post la 1-a de aprilo kreskigi la naftoelminigadon je 300 mil bareloj tage ene de unu aŭ du semajnoj.

Iuj rimarkigas politikajn sekvojn de la krizo. La 6-an de marto matene estis arestitaj kiel ŝtatperfiduloj nepo de la reĝo Muhamad bin Naif Al Saud kaj reĝa frato Ahmed bin Abdul-Aziz Al Saud. Danke al tio tronheredonto princo [[Muhammad bin Salman bin Abdul-Aziz Al Saud]] forigis siajn lastajn konkurantojn. La nuna reĝo [[Salman bin Abdul-Aziz Al Saud]] havas jam 84 jarojn.

La [[10-an de aprilo]] Sauda Arabio kaj Rusio [[:n:Sauda Arabio kaj Rusio interkonsentis pri reduktado de naftoelminigado|interkonsentis]] pri grava reduktado de la naftoelminigado. 22 landoj — anoj de OPEL — sin devigis malkreskigi la naftoelminigadon je 10 milionoj da bareloj tage dum majo kaj junio, je pliaj 8 milionoj ĝis la jarfino, kaj je 6 milionoj ekde majo 2022. Rusio devos redukti elminigadon de nafto en 2020 je 8,4%, kio ne okazis ekde 1994. La interkonsento estis subskribita kun perado de la usona prezidanto [[Donald Trump]], kiu forte premis Saudan Arabion, ĉar la usona skistonafta industrio preskaŭ kolapsis pro tiom malaltaj prezoj. Tamen la naftopostulado falis pli rapide kaj grave ol oni prognozis, do la [[20-an de aprilo]] en la Novjorka Varborso (NYMEX) okazis falego de la naftoprezoj, kiuj unuafoje en la monda historio [[:n:Naftoprezoj unuafoje iĝis negativaj|iĝis negativaj]].

== Membraro ==
[[Dosiero:Oil Balance.png|dekstre|eta|300px|Diferencoj inter eksportado kaj importado de nafto.]]
[[Dosiero:OPEC.svg|eta|300px|OPEL-anaj ŝtatoj membroj]]
La dek membroj de OPEL:

=== [[Afriko]] ===
* [[Alĝerio]]
* [[Libio]]
* [[Niĝerio]]

=== [[Okcidenta Azio]] ===
* [[Irano]]
* [[Irako]]
* [[Kuvajto]]
* [[Sauda Arabio]]

=== [[Sudameriko]] ===
* [[Venezuelo]]

== Ne-membroj ==
La ses gravaj petrol-produktantaj landoj, kiuj ne estas membroj de OPEL:

=== [[Azio]] ===
* [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]
* [[Omano]]
* [[Rusio]]

=== [[Eŭropo]] ===
* [[Norvegio]]

=== [[Nordameriko]] ===
* [[Kanado]]
* [[Meksiko]]
* [[Usono]]

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:OPEC01.jpg|OPEL-stabejo en Vieno
Dosiero:OPEC-building-01.jpg|OPEL-stabejo en Vieno
Dosiero:Opec Organization of the Petroleum Exporting Countries countries.PNG|OPEL-landoj iam kaj nun (helverdaj: eksaj)
Dosiero:Flag of OPEC.svg|OPEL-emblemo
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Renoviĝanta energio]]
* [[Pinto de Hubbert]]
* [[Organizaĵo de Arabaj Landoj Eksportantaj de Petrolo]]

== Notoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* Citino, Nathan J. (2002). From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Sa'ud, and the Making of U.S.-Saudi Relations. Bloomington, IN: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34095-5.
* Painter, David S. (2012). &quot;Oil and the American Century&quot;. The Journal of American History 99 (1): 24–39. doi:10.1093/jahist/jas073.
* Robert, Paul (2004). The End of Oil: The Decline of the Petroleum Economy and the Rise of a New Energy Order. New York, NY: Houghton Mifflin Company. ISBN 978-0-618-23977-1.

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.opec.org/ Oficiala retejo]
* {{Citaĵo el la reto
| url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kial-rusio-ne-aligas-al-opel.html
| titolo = Kial Rusio ne aliĝas al OPEL?
| titolo-aldono =
| alirdato = 2017-09-18
| alirmonatotago =
| alirjaro =
| aŭtoro = [[Stanislavo Belov]]
| familia nomo =
| persona nomo =
| aŭtoroligilo =
| kunaŭtoroj =
| redaktinto =
| dato = 2013-10-18
| jaro =
| monato =
| formato =
| verko =
| eldoninto = [[Blogger]]
| paĝoj =
| lingvo = eo
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918172403/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kial-rusio-ne-aligas-al-opel.html
| arkivdato = 2017-09-18
| citaĵo =
}}

{{Projektoj|q=Kategorio:OPEL}}
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=OPEC|revizio=1059203578}}
{{Havenda artikolo|OPEL}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Nafto]]
[[Kategorio:Mallongigoj]]</text>
      <sha1>cfbcufzplngrjljtkr4l8zjj02aacmo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365197</id>
      <parentid>9365192</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kurcke</username>
        <id>246600</id>
      </contributor>
      <origin>9365197</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71212" sha1="7rlfooccojve4g28bskjtpdlj8i4xex" xml:space="preserve">{{TemasPri|internacia organizaĵo|aŭtoprodukta konzerno|Opel}}{{Informkesto organizaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}&lt;!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--&gt;
|longitudo     ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=AT
|Mapo en angulo= Centra Vieno
|situo sur mapo= Vieno (Interna Urbo)
|zomo=13
}}
[[Dosiero:OPEC-building-01.jpg|dekstre|eta|290px|La nova sidejo de OPEL en Vieno, [[Aŭstrio]].]]
La '''Organizaĵo de Petrol-Eksportaj Landoj''' (OPEL aŭ OPEC, siglo laŭ la anglalingva nomo ''Organization of the Petroleum Exporting Countries'' de tiu organizaĵo) estas [[internacia organizaĵo]], kiu konsistas el landoj, kiuj organiziĝis por negoci kun petrol-kompanioj pri la produktado de [[nafto]], [[prezo]]j, kaj [[koncesio|koncesiaj]] rajtoj. La membroj, kiuj konstituas [[kartelo]]n, akordiĝas pri la kvanto kaj prezoj de la [[eksporto]]ta nafto. La sidejo de OPEL estas en [[Vieno (Aŭstrio)]]. OPEL celas reguligi la produktadon de nafto, kaj tiele regi [[naftoprezo]]jn, precipe per difino de kvotoj por siaj membroj.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.economist.com/news/finance-and-economics/21596986-higher-production-elsewhere-undermining-cartel-leaky-barrels|title=Opec and Oil Prices: Leaky Barrels|work=The Economist|accessdate=[[12a de majo]] de 2014}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/23.htm|titolo=Our Mission|alirdato=la {{daton|16|2|2013}}|verko=OPEC}}&lt;/ref&gt; Membraj landoj tenas ĉirkaŭ 75 procentojn de la mondaj rezervoj da nafto. Ili ofertas ĉirkaŭ 40 procentojn de la nafto de la mondo.

Ĉar mondaj naftoprezoj estas plej ofte kalkulitaj en [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]], ŝanĝo de la [[Kurzo|dolarkurzo]] kontraŭ aliaj mondaj valutoj efikas la decidojn de OPEL pri kiom da nafto produkti. La decidoj de OPEL tre influas la mondajn naftoprezojn. Bona ekzemplo de tio estas la energia krizo de [[1973]] post la [[Milito de Jom Kippur]], kiu rezultigis kvaroblon de la prezo, kiu daŭris kvin monatojn, ekde la [[17-a de oktobro]] 1973 ĝis la [[18-a de marto]] [[1974]]. Ankaŭ, la landoj de OPEL akordiĝis en la [[7-a de januaro]] [[1975]], ke ili altigos la prezojn de [[Petrolo|kruda petrolo]] je 10 procentoj.

OPEL estas [[interregistara organizaĵo]] kiu estis kreita ĉe [[Bagdado|Bagdada Konferenco]] de la [[10a de septembro|10a]]–[[14a de septembro]] de [[1960]], fare de [[Irako]], [[Kuvajto]], [[Irano]], [[Sauda Arabio]] kaj [[Venezuelo]]. Poste ĝi estis aligita fare de pliaj naŭ registaroj: nome [[Libio]], [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]], [[Kataro]], [[Indonezio]], [[Alĝerio]], [[Niĝerio]], [[Ekvadoro]], [[Angolo]], kaj [[Gabono]]. OPEL havis sidejon en [[Ĝenevo]], [[Svisio]], antaŭ moviĝi al [[Vieno]], [[Aŭstrio]], la [[1an de septembro]] [[1965]].&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm|titolo=Brief History|alirdato=16a de februaro de 2013|verko=OPEC}}&lt;/ref&gt;

OPEL estis formita kiam la internacia naftomerkato estis ege dominita de multlandaj kompanioj, nome la '[[Sep fratinoj (naftokompanioj)|sep fratinoj]]'. La politika bazo de la OPEL estas, ke estas rajto de ĉiuj landoj por plenumi [[suvereneco]]n super ties [[naturaj resursoj]].&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Ĉar OPEL estas organizaĵo de ŝtatoj (kaj ne de naftoentreprenoj), unuopaj membroj havas suverenan imunecon por sia agado, signife ke la OPEL ne estas konsiderata subjekto al [[konkurenca juro]] en la normala vojo.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://www.newsmax.com/Newsfront/opec-cartel-illegal/2009/12/12/id/341497|titolo=If OPEC is a Cartel, Why isn't It Illegal?|alirdato=27a de januaro 2014|familia nomo=Weil|persona nomo=Dan|dato=25-a de novembro 2007|verkaĵo=Newsmax}}&lt;/ref&gt;

En la [[1970-aj jaroj]], la OPEL ekakiris influon kaj rapide plialtigis la naftoprezojn dum la [[Naftokrizo de 1973]] kiel reaga respondo al la usona helpo al [[Israelo]] dum la [[Milito de Jom Kippur]].&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml|title=Responding to Crisis|publisher=Envhist|date=26a de aprilo de 2010|accessdate=7a de aŭgusto de 2012|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml|arkivdato=2012-06-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml|archivedate=2012-06-25}} {{Citaĵo el la reto |url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |arkivdato=2012-06-25 }}&lt;/ref&gt; Tio daŭris ĝis marto 1974.&lt;ref name=USstate2ndCrisis&gt;{{Cite web|url=http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC|title=OPEC Oil Embargo 1973–1974|publisher=U.S. Department of State, Office of the Historian|accessdate=[[30-a de aŭgusto]] [[2012]]|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2014-10-15|arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101162806/http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC|arkivdato=2013-11-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131101162806/http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC|archivedate=2013-11-01}} {{Citaĵo el la reto |url=http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131101162806/http://history.state.gov/milestones/1969-1976/OPEC |arkivdato=2013-11-01 }}&lt;/ref&gt; OPEL aldonis al siaj celoj la vendadon de nafto por soci-ekonomia kresko de la pli malriĉaj membrolandoj, kaj la membreco kreskiĝis ĝis 13 ĉirkaŭ 1975.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Kelkaj membrolandoj iĝis centralizite planitaj ekonomioj.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;

En la [[1980-aj jaroj]], la prezo de nafto altiĝis antaŭ la mala efiko ke pli altaj prezoj kaŭzis falon de naftopeto kaj de naftoprezoj. La ŝtatoj membroj de OPEL, kiuj dependis el enspezo el la naftovendado, espertis akrajn ekonomiajn malfacilaĵojn el la pli malalta naftopeto kaj sekve reduktis la produktadon por elteni la naftoprezon. Dume, promediaj temoj ekaperis ĉe la internacia energitemaro.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt; Pli malalta naftopeto kaŭzis, ke la naftoprezo falis reen al niveloj de 1986 ĉirkaŭ 1998–99.

En la [[2000-aj jaroj]], kombino de faktoroj suprenigis naftoprezojn kvankam naftodisponeblo restis alte. Prezoj altiĝis ĝis la rekorde altaj niveloj de la mezo de 2008 antaŭ fali responde al la [[Financa krizo de 2008]]. La pintokunvenoj de OPEL en [[Karakaso]] kaj [[Rijado]] okazintaj en 2000 kaj en 2007 gvidis temojn de stabilenergiaj merkatoj, eltenebla naftoproduktado, kaj primedia elteneblo.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;

== Historio ==
[[Dosiero:Venezuela petrol 1972.jpg|eta|300px|Petrolmapo de Venezuelo, 1972. [[Venezuelo]] estis la lando tute for de [[Mezoriento]] kiu unuiĝis al mezorientaj kaj afrikaj landoj por kontroli la naftoproduktadon.]]
[[Venezuelo]] kaj [[Irano]] estis la unuaj ŝtatoj kiuj moviĝis al la establado de la OPEL per alproksimiĝo al Irako, Kuvajto kaj Sauda Arabio en 1949, sugeste, ke ili interŝanĝas vidpunktojn kaj esplorajn temojn por regula kaj pli proksima komunikado inter petrol-produktaj landoj.&lt;ref name=&quot;open&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.opec.org/opec_web/static_files_project/media/downloads/publications/GenInfo.pdf|title=General Information - OPEC|year=2012|website=OPEC.org|accessdate=13a de aprilo de 2014}}&lt;/ref&gt; En 1959, la Internaciaj Nafto Kompanioj (INKoj) malpliigis la postigitan prezon por Venezuela nafto je 5¢ kaj poste je 25¢ por barelo, kaj por mezorienta nafto je 18¢ por barelo.&lt;ref name=&quot;open&quot;/&gt;

La unua Araba Petrola Kongreso kunvenis en Kairo, Egipto, kie ili establis ‘Naftokonsultan Komision’ al kio INKoj prezentus prezoŝangajn planojn al aŭtoritatoj de produktaj landoj.&lt;ref name=&quot;open&quot;/&gt;

En la [[10a de septembro|10a]]–[[14a de septembro]] de [[1960]], je iniciato de la ministro pri minado kaj nafto de [[Venezuelo]] nome Juan Pablo Pérez Alfonzo kaj de la ministro pri energio kaj minoj de Sauda Arabio nome Abdullah al-Tariki, la registaroj de Irako, Irano, Kuvajto, Sauda Arabio kaj Venezuelo kunsidis ĉe [[Bagdado]] por studi vojojn por pliigi la prezojn de nafto produktita de ties respektivaj landoj.&lt;ref name = &quot;Citino 2002 4&quot;&gt;{{Harvnb|Citino|2002|p=4}}: &quot;Together with Arab and non-Arab producers, Saudi Arabia formed the Organization of Petroleum Export Countries (OPEC) to secure the best price available from the major oil corporations.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;Painter 2012 32&quot;&gt;{{Harvnb|Painter|2012|p=32}}: &quot;In September 1960, after the major oil companies had twice unilaterally reduced the prices that were used to calculate how much revenue producing countries received, the oil ministers of Iran, Iraq, Kuwait, Saudi Arabia, and Venezuela formed the Organization of the Petroleum Exporting Countries […] eventually gain[ing] power over pricing in the 1970s&quot;.&lt;/ref&gt;

OPEL estis fondita por unuigi kaj kunordigi la politikojn pri nafto de la membroŝtatoj. Inter 1960 kaj 1975, la organizaĵo etendiĝis por inkludi [[Kataro]]n (1961), [[Indonezio]]n (1962), [[Libio]]n (1962), la [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj|Unuiĝintajn Arabajn Emirlandojn]] (1967), [[Alĝerio]]n (1969), kaj [[Niĝerio]]n (1971). [[Ekvadoro]] kaj [[Gabono]] estis komence membroj de OPEL, sed Ekvadoro retiriĝis en la 31a de decembro 1992&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;[http://www.econlib.org/library/enc/OPEC.html OPEC, de Benjamin Zycher: The Concise Encyclopedia of Economics: Library of Economics and Liberty], 20020311212606&lt;/ref&gt; ĉar ĝi ne volis aŭ ne povis pagi membrecan kotizon de 2 milionoj da dolaroj kaj ĉar ĝi bezonis produkti pli da nafto ol permesita laŭ la kvoto de OPEL,&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE4DF1F3AF93BA2575AC0A964958260|titolo=Ecuador Set to Leave OPEC|alirdato=20a de majo de 2010|dato=18a de septembro 1992|verkaĵo=The New York Times}}&lt;/ref&gt; kvankam ĝi realiĝis en oktobro de 2007. Similaj necesoj pelis Gabonon al membrec-ĉeso en januaro de 1995.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=990CE0D91539F93AA35752C0A963958260|titolo=Gabon Plans To Quit OPEC|alirdato=3a de oktobro 2010|dato=9a de januaro de 1995|verkaĵo=The New York Times}}&lt;/ref&gt; [[Angolo]] aliĝis komence de 2007. Norvegio kaj Rusio ĉeestis kunsidojn de la OPEL kiel observantoj. Indike ke OPEL ne kontraŭas pluajn etendojn, Mohammed Barkindo, nome Ĝenerala Sekretario de la OPEL, petis al Sudano aliĝi.&lt;ref name=EXPANSION&gt;[http://www.chron.com/disp/story.mpl/business/energy/4374140.html Angola, Sudan to ask for OPEC membership] Houston Chronicle&lt;/ref&gt; Irako restas kiel membro de la OPEL, sed la iraka naftoproduktado ne estis parto de ajn kvotaj interkonsentoj de la OPEL ekde marto de 1998.

=== Nafto-embargo de 1973 ===
{{Ĉefartikolo|Naftokrizo de 1973}}
[[Dosiero:GASOLINE SHORTAGE HIT THE STATE OF OREGON IN THE FALL OF 1973 BY MIDDAY GASOLINE WAS BECOMING UNAVAILABLE ALONG... - NARA - 555405.jpg|eta|maldekstre|alt=refer to caption|Livermanka benzinejo en Usono, fermita dum la naftokrizo de 1973.]]
La '''naftokrizo de 1973''' komenciĝis en oktobro 1973, kiam la membroj de la [[Organizaĵo de Arabaj Landoj Eksportantaj de Petrolo]] aŭ la OAPEC (konsistanta el la arabaj membroj de OPEL, kaj plie [[Egiptujo]], [[Sirio]] kaj [[Tunizio]]) proklamis nafto[[embargo]]n. Je ties fino en Marto de 1974,&lt;ref name=USstate2ndCrisis/&gt; la prezo de [[nafto]] estis plialtigita el 3 usonaj dolaroj por [[barelo]] al preskaŭ 12 usonaj dolaroj.

En la [[Milito de Jom Kippur]] de tiu jaro, Egiptujo kaj Sirio, kun la subteno de aliaj arabaj landoj, lanĉis kampanjon kontraŭ [[Israelo]]n en la plej sankta tago de la [[juda kalendaro]] por reakiri arabajn teritoriojn perditajn al Israelo en la [[Sestaga Milito]] de 1967.&lt;ref name=&quot;farr&quot;&gt;Farr, Warner D. &quot;[http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/cpc-pubs/farr.htm The Third Temple's Holy of Holies: Israel's Nuclear Weapons] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20190726102400/http://www.au.af.mil/au/awc/awcgate/cpc-pubs/farr.htm |date=2019-07-26 }}.&quot; Counterproliferation Paper No. 2, USAF Counterproliferation Center, Air War College, Septembro 1999.&lt;/ref&gt; [[Usono]] decidis reprovizi Israelon per armiloj kaj kiel reago, la OAPEC decidis rebati, sciigante naftobojkoton kontraŭ [[Kanado]], [[Japanio]], [[Nederlando]], [[Britio]], kaj Usono.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |title=CHE &amp;#124; Responding to Crisis |publisher=Envhist.wisc.edu |date=26an de Aprilo, 2010 |accessdate=2012-08-07 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |arkivdato=2012-06-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |archivedate=2012-06-25 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2014-10-15 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120625090857/http://envhist.wisc.edu/cool_stuff/energy/crisis.shtml |arkivdato=2012-06-25 }}&lt;/ref&gt; Ĝi daŭris ĝis marto 1974.

Kun la operacioj de la arabaj landoj viditaj kiel iniciatado de la naftobojkoto kaj la longperspektiva ebleco de altaj naftoprezoj, interrompita provizo, kaj [[recesio]], forta divido estis kreita ene de [[NATO]]. Plie, kelkaj eŭropaj ŝtatoj kaj Japanio serĉis disasocii sin de la usona politiko en la [[Proksima Oriento]]. Arabaj petrolproduktantoj ankaŭ interligis la finon de la embargo kun sukcesaj usonaj laboroj por krei pacon en la Proksima Oriento, kio malfaciligis la situacion. Por trakti tiujn evoluojn, la Administracio de [[Richard Nixon]] komencis paralelajn intertraktadojn kun kaj arabaj petrolproduktantoj por fini la embargon, kaj kun Egiptujo, Sirio, kaj Israelo por aranĝi israelan retiron reen de [[Sinajo]] kaj la [[Golanaj Altaĵoj]]. Antaŭ la 18-an de januaro 1974, ministro por eksteraj aferoj [[Henry Kissinger]] negocadis israelan trup-retiron de partoj de [[Sinajo]]. La promeso de intertrakta solvo inter Israelo kaj Sirio estis sufiĉa konvinki arabajn petrolproduktantojn por ĉesigi la embargon en marto 1974.&lt;ref name=USstate2ndCrisis/&gt;

=== 1975–1980, Speciala Fonduso, nune OFID ===
La helpagado de OPEL datas el antaŭ la pliigo en 1973–1974 de la naftoprezo. Por ekzemplo, la Kuvajta Fonduso por Araba Ekonomia Disvolvigo jam estis funkcianta ekde 1961.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.kuwait-fund.org/timeLine/?lang=en |title=Timeline |publisher=Kuwait Fund |access-date=23a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151224104007/https://www.kuwait-fund.org/timeLine/?lang=en |archive-date=24a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Sede del OFID en Viena.jpg|eta|Sidejo de la Fonduso de OPEL, [[Vieno]], Aŭstrio.]]
En la jaroj post 1973, kiel ekzemplo de la tiel nomata &quot;ĉekardiplomatio&quot;, kelkaj arabaj landoj estis inter la plej grandaj havigantoj de [[eksterlanda helpo]] en la mondo,&lt;ref&gt;{{cite book |chapter-url=http://faculty.georgetown.edu/imo3/petrod/petro2.htm |chapter=Economics of Petrodollars |title=The Economic Dimensions of Middle Eastern History |pages=179–199 |author-link= |first=Ibrahim M. |last=Oweiss |editor-first1=Haleh |editor-last1=Esfandiari |editor-first2=A.L. |editor-last2=Udovitch |publisher=Darwin Press |date=1990 |access-date=19a de Oktobro 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/06/21/world/middleeast/cables-released-by-wikileaks-reveal-saudis-checkbook-diplomacy.html |title=Cables Released by WikiLeaks Reveal Saudis' Checkbook Diplomacy |first=Ben |last=Hubbard |newspaper=The New York Times |date=21a de Junio 2015 |access-date=19a de Oktobro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221173312/http://www.nytimes.com/2015/06/21/world/middleeast/cables-released-by-wikileaks-reveal-saudis-checkbook-diplomacy.html |archive-date=21a de Decembro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kaj la OPEL aldonis al siaj celoj la vendadon de nafto por la soci-ekonomia kresko de pli malriĉaj landoj. La Speciala Fonduso de la OPEL estis konceptita en [[Alĝero]], [[Alĝerio]], en Marto 1975, kaj estis formale establita en la venonta Januaro. &quot;Solena Deklaracio 'reafirmis la naturan solidarecon kiu unuigas la landojn de la OPEL kun aliaj disvolviĝantaj landoj en sia lukto por superi subdisvolvigon,' kaj alvokis al decidoj por plifortigi la kunlaboradon inter tiuj landoj... La resursoj [de la Speciala Fonduso de la OPEL] estas aldonaj al tiuj jam disponeblaj de la ŝtatoj membroj de la OPEL tra nombraj duflankaj kaj multflankaj kanaloj.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ofid.org/ABOUT-US |title=About Us |work=OFID |access-date=13a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160103213950/http://www.ofid.org/ABOUT-US |archive-date=3a de Januaro 2016 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160103213950/http://www.ofid.org/ABOUT-US |date=2016-01-03 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ofid.org/ABOUT-US |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160103213950/http://www.ofid.org/ABOUT-US |arkivdato=2016-01-03 }}&lt;/ref&gt; La Fonduso iĝis oficiala internacia disvolviga agentejo en Majo 1980 kaj estis renomita ''OPEC Fund for International Development'' (OFID, Fonduso por Internacia Disvolvigo de la OPEL),&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |title=The Agreement Establishing the OPEC Fund for International Development |work=OPEC |date=27a de Majo 1980 |access-date=12a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |archive-date=24a de Aprilo 2017 |url-status=dead |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |arkivdato=2017-04-24 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |date=2017-04-24 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170424183934/http://www.ofid.org/Portals/0/Publications/Special%20Publications/AE-engl.pdf |arkivdato=2017-04-24 }}&lt;/ref&gt; kun statuso de Permanenta Observanto en Unuiĝintaj Nacioj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.un.org/en/sections/member-states/intergovernmental-organizations/ |title=Intergovernmental Organizations |publisher=United Nations |access-date=28a de Aprilo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170806153518/http://www.un.org/en/sections/member-states/intergovernmental-organizations/ |archive-date=6a de Aŭgusto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Atako al la sidejo en 1975 ===
La 21an de Decembro 1975, la saudarabia [[Ahmed Zaki Jamani]], la irana [[Ĝamŝid Amuzegar]], kaj la aliaj OPEL naftoministroj estis kaptitaj kiel ostaĝoj en sia duonjara konferenco en [[Vieno]], [[Aŭstrio]]. La atako, kiu mortigis tri neministrojn, estis farita de ses-persona teamo estrita de la Venezuela aktivulo &quot;[[Ilich Ramírez Sánchez|Carlos la ŝakalo]]&quot;, kaj kiu inkludis Gabriele Kröcher-Tiedemann kaj Hans-Joachim Klein. La mem-nomita &quot;Brako de la Araba Revolucio&quot; deklaris, ke ilia celo estas la liberigo de [[Palestino]]. Carlos planis kapti la konferencon perforte kaj retenis kiel ostaĝojn ĉiujn dekunu partoprenantajn naftoministrojn, escepte Jamani kaj Amuzegar kiuj estus ekzekutitaj.&lt;ref name=jackal/&gt;

Carlos aranĝis bus-aviadilan veturon por sia teamo kaj 42 el la dekomencaj 63 ostaĝoj, kun haltoj en [[Alĝero]] kaj [[Tripoli]], planante flugi finfine al [[Bagdado]], kie Jamani kaj Amuzegar estus mortigitaj. Ĉiuj 30 ne-arabaj ostaĝoj estis liberigitaj en Alĝero, eksklude Amuzegar. Aldonaj ostaĝoj estis liberigitaj en alia halto en Tripoli antaŭ reveni al Alĝero. Kun nur 10 ostaĝoj restantaj, Carlos tenis telefonalvokon kun la alĝeria prezidento [[Houari Boumédienne]], kiu informis al Carlos, ke la mortoj de naftoministroj rezultus en atako al la aviadilo. Boumédienne siaflanke proponis al Carlos tiaman rifuĝon kaj eble financan kompenson pro la malsukceso kompletigi sian planon. Carlos esprimis sian bedaŭron pro maleblo murdi Jamani kaj Amuzegar, poste li kaj liaj kamaradoj lasis la aviadilon. Ĉiuj ostaĝoj kaj teroristoj eliris el la situacio, du tagojn post ties komenco.&lt;ref name=jackal/&gt;

Kelkan tempon post la atako, la komplicoj de Carlos asertis, ke la operaco estis komandita de [[Ŭadi Hadad]], fondinto de la [[Popola Fronto por la Liberigo de Palestino]]. Ili asertis ankaŭ ke la ideo kaj la financo venis el araba prezidanto, kiun kelkaj opinias, ke temas pri [[Muammar al-Gaddafi]] de Libio, li mem ankaŭ membro de la OPEL. Kolegaj aktivuloj Bassam Abu Ŝarif kaj Klein asertis, ke Carlos ricevis kaj retenis elaĉeton de inter 20 kaj 50 milionoj da usonaj dolaroj el &quot;araba prezidento&quot;. Carlos asertis, ke Saudarabio pagis elaĉeton je la konto de Irano, sed ke la mono estis &quot;disigita survoje kaj perdita por la Revolucio&quot;.&lt;ref name=jackal&gt;{{cite web |url=http://www.trutv.com/library/crime/terrorists_spies/terrorists/jackal/12.html |title=Carlos the Jackal: Trail of Terror |publisher=truTV |first=Patrick |last=Bellamy |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20120107125703/http://www.trutv.com/library/crime/terrorists_spies/terrorists/jackal/12.html |archive-date=7a de Januaro 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3t5jtM2faD8C&amp;pg=PA102 |title=Jackal: The Complete Story of the Legendary Terrorist, Carlos the Jackal |first=John |last=Follain |publisher=Arcade Publishing |year=1998 |isbn=978-1559704663 |page=102 |access-date=13a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160503194550/https://books.google.com/books?id=3t5jtM2faD8C&amp;pg=PA102 |archive-date=3a de Majo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Li estis finfine kaptita en 1994 kaj kondamnita al vivodaŭraj enprizonigoj pro almenaŭ 16 aliaj murdoj.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.sky.com/story/carlos-the-jackal-jailed-over-1974-paris-grenade-attack-10816476 |title='Carlos the Jackal' jailed over 1974 Paris grenade attack |first=Gary |last=Anderson |publisher=Sky News |date=28a de Marto 2017 |access-date=22a de Aprilo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328141244/http://news.sky.com/story/carlos-the-jackal-jailed-over-1974-paris-grenade-attack-10816476 |archive-date=28a de Marto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Naftokrizoj de 1979–1980 kaj naftabundo de la 1980-aj jaroj ===
[[Dosiero:Opecrev.gif|eta|maldekstre|alt=refer to caption|Fluktuoj en la eksportenspezoj de OPEL ekde 1972. Ruĝe, kvanto laŭ la indikitaj ciferoj; blue, laŭ la valoro de 2016, lasta jaro indikita.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/OPEC_Revenues/OPEC.html |title=OPEC Revenues Fact Sheet |publisher=US Energy Information Administration |date=10a de Januaro 2006 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20080107014809/http://www.eia.doe.gov/emeu/cabs/OPEC_Revenues/OPEC.html |archive-date=7a de Januaro 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=EIA2015/&gt;]]
Reage al tajdo de [[ŝtatigo]]j en la [[naftindustrio]] kaj al la altaj prezoj de la 1970-aj jaroj, industriigitaj landoj faris demarŝojn por redukti sian dependecon el la nafto de OPEL, speciale post la naftoprezoj atingis novajn pintojn alproksimiĝe al po 40 usonaj dolaroj la barelo en 1979–1980&lt;ref&gt;{{cite news |title=Oil Prices Pass Record Set in '80s, but Then Recede |date=3a de Marto 2008 |url=https://www.nytimes.com/2008/03/03/business/worldbusiness/03cnd-oil.html |newspaper=The New York Times |first=Jad |last=Mouawad |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170307021046/http://www.nytimes.com/2008/03/03/business/worldbusiness/03cnd-oil.html |archive-date=[[7-a de marto]] [[2017]]|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/gadfly/articles/2016-05-18/saudi-aramco-ipo-big-oil-s-world-is-changing |title=It's Saudi Arabia's World. Big Oil Just Lives in It |first=Liam |last=Denning |publisher=Bloomberg News |date=18a de Majo 2016 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203211205/https://www.bloomberg.com/gadfly/articles/2016-05-18/saudi-aramco-ipo-big-oil-s-world-is-changing |archive-date=3a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kiam la [[Irana Revolucio]] kaj la [[Iran–Iraka Milito]] maltrankviligis la regionan stabilecon kaj la naftoliveradon. Elektraj instalaĵoj tutmonde ŝanĝiĝis el nafto al karbo, natura gaso aŭ [[nuklea energio]];&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Oil and nuclear power: Past, present, and future |first1=Ferenc L. |last1=Toth |first2=Hans-Holger |last2=Rogner |journal=Energy Economics |volume=28 |issue=1 |date=Januaro 2006 |pages=1–25 |url=http://www.iaea.org/OurWork/ST/NE/Pess/assets/oil+np_toth+rogner0106.pdf |doi=10.1016/j.eneco.2005.03.004 |access-date=30a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071203152254/http://www.iaea.org/OurWork/ST/NE/Pess/assets/oil%2Bnp_toth%2Brogner0106.pdf |archive-date=3a de Decembro 2007 |url-status=live |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071203152254/http://www.iaea.org/OurWork/ST/NE/Pess/assets/oil+np_toth+rogner0106.pdf |arkivdato=2007-12-03 | issn=0140-9883 }}&lt;/ref&gt; ŝtataj registaroj iniciatis mult-milion-dolarajn esplorprogramojn por disvolvigi alternativojn al nafto;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.iea.org/publications/freepublications/publication/renewable_factsheet.pdf |title=Renewables in Global Energy Supply: An IEA Fact Sheet |publisher=International Energy Agency |date=Januaro 2007 |access-date=30a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220128/https://www.iea.org/publications/freepublications/publication/renewable_factsheet.pdf |archive-date=3a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=2718&amp;ArticleID=9542 &quot;Renewable Energy: World Invests $244 billion in 2012, Geographic Shift to Developing Countries&quot; (Press release).] United Nations Environment Programme. 12a de Junio 2013. [https://web.archive.org/web/20160304110442/http://www.unep.org/Documents.Multilingual/Default.asp?DocumentID=2718&amp;ArticleID=9542 Arkivita] el la originalo la 4an de Marto 2016. Alirita la 1an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; kaj komerca esplorado disvolvigis gravajn ne-OPEL naftokmapojn en Siberio, Alasko, la Norda maro, kaj la Golfo de Meksiko.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=1cJhK-Sd8QgC&amp;pg=PT95 |title=American Power and the Prospects for International Order |first=Simon |last=Bromley |publisher=John Wiley &amp; Sons |year=2013 |isbn=9780745658414 |page=95 |access-date=30a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160617111649/https://books.google.com/books?id=1cJhK-Sd8QgC&amp;pg=PT95 |archive-date=17a de Junio 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ 1986, la tutmonda naftopeto falis al ĉirkaŭ 5 milionoj da bareloj, la ne-OPEL produktado staris ĝis ĉirkaŭ eĉ pli granda kvanto,&lt;ref name=Robert/&gt; kaj la komuna merkato de la OPEL falegis el proksimume 50 procento en 1979 ĝis malpli ol 30 procento en 1985.&lt;ref name=MarketShare&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/gadfly/interactives/2016-how-opec-won-the-battle-and-lost-the-war/ |title=How OPEC Won the Battle and Lost the War |first=Liam |last=Denning |publisher=Bloomberg News |date=1a de Junio 2016 |access-date=22a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170222193958/https://www.bloomberg.com/gadfly/interactives/2016-how-opec-won-the-battle-and-lost-the-war/ |archive-date=22a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Evidentigante la fluktueman multjaran kadron de la tipaj merkataj cikloj por naturaj resursoj, la rezulto estis ses-jara malpliiĝo en la naftoprezo, kio kulminis per falego de pli ol unu duono nur en 1986.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Worrying Anew Over Oil Imports |newspaper=The New York Times |date=30a de Decembro 1989 |first=Robert D. |last=Hershey Jr. |url=https://www.nytimes.com/1989/12/30/business/worrying-anew-over-oil-imports.html?pagewanted=all |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170612035248/http://www.nytimes.com/1989/12/30/business/worrying-anew-over-oil-imports.html?pagewanted=all |archive-date=12a de Junio 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Kiel iu naft-analizisto resumis: &quot;Kiam la prezo de io tiom esenca kiel nafto pintas, homaro faras du agojn: trovas pli ol tio kaj trovas vojojn al uzado de malpli da tio.&quot;&lt;ref name=MarketShare/&gt;

Por batali la falon de la enspezo el la naftovendoj, en 1982 Saudarabio premis la OPEL por reviziado de la landaj produkto-[[kvoto]]j kiel klopodo limigi la produktadon kaj plialtigi la prezojn. Kiam aliaj OPEL-landoj malsukcesis plenumi tion, Saudarabio dekomence falegigis sian propran produktadon el 10 milionoj da bareloj ĉiutage en 1979–1981 ĝis ĝuste unu-triono de tiu nivelo en 1985. Kiam eĉ tio montriĝis senefika, Saudarabio renversis la fluon kaj inundis la merkaton per malmultekosta nafto, kio okazigis la falon de la prezon sub po 10 usonaj dolaroj la barelo kio estis por altkostaj produktantoj senprofita.&lt;ref name=Robert/&gt;&lt;ref name=Ali/&gt;{{rp|127–128,136–137}} Fronte al pliiĝanta ekonomia malfacilo (kio finfine kontribuis al la falego de la [[Orienta bloko]] en 1989),&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Soviet Collapse: Grain and Oil |author-link=Yegor Gaidar |first=Yegor |last=Gaidar |publisher= American Enterprise Institute |date=Aprilo 2007 |access-date=12a de Januaro 2016 |url=https://www.aei.org/wp-content/uploads/2011/10/20070419_Gaidar.pdf |quote=Oil production in Saudi Arabia increased fourfold, while oil prices collapsed by approximately the same amount in real terms. As a result, the Soviet Union lost approximately $20 billion per year, money without which the country simply could not survive. |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304021426/https://www.aei.org/wp-content/uploads/2011/10/20070419_Gaidar.pdf |archive-date=4a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Economics Behind the Fall of the Berlin Wall |first=Ryan |last=McMaken |publisher= Mises Institute |date=7a de Novembro 2014 |access-date=12a de Januaro 2016 |url=https://mises.org/library/economics-behind-fall-berlin-wall |quote=High oil prices in the 1970s propped up the regime so well, that had it not been for Soviet oil sales, it's quite possible the regime would have collapsed a decade earlier. |archive-url=https://web.archive.org/web/20160306150734/https://mises.org/library/economics-behind-fall-berlin-wall |archive-date=6a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; la &quot;liberaj&quot; naftoeksportantoj kiuj dekomence estis malsukcesaj plenumi la interkonsentojn de la OPEL finfine eklimigis la produktadon por helpi la prezojn, baze sur zorgege negocitaj landaj kvotoj kiuj klopodis ekvilibrigi la nafto-rilatajn kaj la ekonomiajn kriteriojn ekde 1986.&lt;ref name=Robert&gt;{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/endofoilonedgeof00robe_0/page/103|titolo=The End of Oil: The Decline of the Petroleum Economy and the Rise of a New Energy Order|familia nomo=Robert|persona nomo=Paul|jaro=2004|loko=Nov-Jorko|eldoninto=Houghton Mifflin Company|ISBN=978-0-618-23977-1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brief History&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm |title=Brief History |work=OPEC |access-date=16a de Februaro 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130228051108/http://www.opec.org/opec_web/en/about_us/24.htm |archive-date=28a de Februaro 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; (Ene de siaj kontrolitaj teritorioj, la ŝtataj registaroj de la OPEL-anoj kapablas apliki produktolimigojn kaj al ŝtat-posedataj kaj al privataj naftokompanioj.)&lt;ref name=limit&gt;{{cite news |url=http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2008Dec30/0,4675,MLMideastLibyaOPECCompliance,00.html |title=Libya orders oil cuts of 270K bpd |agency=Associated Press |date=30a de Decembro 2008 |quote=Libya has asked oil companies to slash production by 270,000 barrels per day. Abu Dhabi National Oil Co. told customers in letters dated Dec. 25 that it was cutting ... 10 to 15 percent of all types of ADNOC crude in February. Ecuadorean President Rafael Correa said the South American nation would suspend crude production by Italy's Agip and reduce quotas for other companies to comply with new OPEC cuts. |access-date=8a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151211182333/http://www.foxnews.com/printer_friendly_wires/2008Dec30/0,4675,MLMideastLibyaOPECCompliance,00.html |archive-date=11a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ĝenerale kiam la OPEL produktoceloj estas reduktitaj, la naftoprezoj pliiĝas.&lt;ref name=&quot;EIA_2014&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.eia.gov/finance/markets/supply-opec.cfm |publisher=US Energy Information Administration |year=2014 |title=Energy &amp; Financial Markets: What Drives Crude Oil Prices? |access-date=12a de Decembro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213031101/http://www.eia.gov/finance/markets/supply-opec.cfm |archive-date=13a de Decembro 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== 1990–2003; ampleksa liverado kaj malgrandaj disrompoj ===
[[Dosiero:Kuwait burn oilfield.png|eta|dekstre|upright=1.4|alt=refer to caption|Unu el centoj de incendioj en naftelfosejoj de [[Kuvaito]] bruligitaj fare de la retiriĝantaj irakaj trupoj en 1991&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://nepis.epa.gov/Exe/ZyNET.exe/20014FNJ.txt?ZyActionD=ZyDocument&amp;Client=EPA&amp;Index=1991%20Thru%201994&amp;File=D%3A%5CZYFILES%5CINDEX%20DATA%5C91THRU94%5CTXT%5C00000017%5C20014FNJ.txt&amp;User=ANONYMOUS&amp;Password=anonymous&amp;Display=p%7Cf&amp;DefSeekPage=x&amp;SearchBack=ZyActionL&amp;Back=ZyActionS&amp;BackDesc=Results%20page&amp;MaximumPages=1&amp;ZyEntry=1 |title=Report to Congress: United States Gulf Environmental Technical Assistance |publisher=US Environmental Protection Agency |page=14 |date=1991 |access-date=[[11-a de aprilo]] [[2016]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20160424001604/http://nepis.epa.gov/Exe/ZyNET.exe/20014FNJ.txt?ZyActionD=ZyDocument&amp;Client=EPA&amp;Index=1991%20Thru%201994&amp;File=D%3A%5CZYFILES%5CINDEX%20DATA%5C91THRU94%5CTXT%5C00000017%5C20014FNJ.txt&amp;User=ANONYMOUS&amp;Password=anonymous&amp;Display=p%7Cf&amp;DefSeekPage=x&amp;SearchBack=ZyActionL&amp;Back=ZyActionS&amp;BackDesc=Results%20page&amp;MaximumPages=1&amp;ZyEntry=1 |archive-date=24a de Aprilo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;]]

Konduke al Invado de Kuvaito en Aŭgusto 1990, la iraka Prezidento [[Saddam Hussein]] estis klopodanta, ke la OPEL finigu sian superproduktadon kaj plialtigu la naftoprezojn, por helpi la OPEL-membrojn finance kaj akceli la rekonstruadon el la [[Iran–Iraka Milito]] de 1980–1988.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html |title=Iraq Threatens Emirates and Kuwait on Oil Glut |first=Youssef M. |last=Ibrahim |newspaper=The New York Times |date=18a de Julio 1990 |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170630060909/http://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html |archive-date=30a de Junio 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Sed tiuj du militoj de Irako kontraŭ aliaj OPEL-anoj kaj fondintoj markis malaltan punkton en la kohereco de la organizaĵo, kaj la naftoprezoj tuj subiris post la mallongdaŭraj interrompoj de liverado. La [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001]] fare de [[Al Qaeda]] kaj la [[Invado de Irako en 2003]] en Marto fare de [[Usono]] havis eĉ pli mildaj mallongdaŭrajn efikojn sur la naftoprezoj, ĉar Saudarabio kaj aliaj eksportantoj denove kunlaboris por teni la mondon akurate liverata.&lt;ref name=Brent&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.quandl.com/DOE/RBRTE|titolo=Europe Brent Crude Oil Spot Price FOB (DOE)|alirdato=1a de Januaro 2016|eldoninto=Quandl}}{{dead link|date=Februaro 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Brent crude oil price 1988-2015.svg|eta|maldekstre|290px|alt=refer to caption|Fluktuoj de naftoprezo Brent, 1988–2015&lt;ref name=Brent/&gt;]]
En la 1990-aj jaroj, OPEL perdis siajn du plej novajn membrojn, kiuj estis aliĝintaj meze de la 1970-aj jaroj. [[Ekvadoro]] retiriĝis en Decembro 1992, ĉar ĝi estis nekapabla pagi la ĉiujaran membrokotizon de 2 milionoj da usonaj dolaroj kaj sentis, ke ĝi bezonas produkti pli da nafto ol estis permesita laŭ la kvotoj fiksitaj de la OPEL,&lt;ref name=Ecuador&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1992/09/18/business/ecuador-set-to-leave-opec.html |newspaper=The New York Times |title=Ecuador Set to Leave OPEC |date=18a de Septembro 1992 |access-date=8a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314210526/http://www.nytimes.com/1992/09/18/business/ecuador-set-to-leave-opec.html |archive-date=14a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; kvankam ĝi realiĝis en Oktobro 2007. Similaj aferoj kondukis [[Gabono]]n suspendi sian membrecon en Januaro 1995;&lt;ref name=Gabon&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/1995/01/09/business/gabon-plans-to-quit-opec.html |title=Gabon Plans To Quit OPEC |newspaper=The New York Times |date=9a de Januaro 1995 |access-date=8a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160314132000/http://www.nytimes.com/1995/01/09/business/gabon-plans-to-quit-opec.html |archive-date=14a de Marto 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ĝi realiĝis en Julio 2016.&lt;ref name=&quot;OPEC Member&quot;&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/about_us/25.htm &quot;Member Countries&quot;.] OPEL. [https://web.archive.org/web/20200107050155/https://www.opec.org/opec_web/en/about_us/25.htm Arkivita] el la originalo la 7an de Januaro 2020. Alirita la 1an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; Irako restis membro de OPEL ekde la fondo de la organizaĵo, sed la iraka produktado ne estis parto de la kvotaj interkonsentoj de la OPEL el 1998 ĝis 2016, pro la malhelpaj tumultaj politikaj malfacilaĵoj de la lando.&lt;ref name=ASB&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm &quot;Annual Statistical Bulletin&quot;.] OPEL. [https://web.archive.org/web/20180821113032/https://www.opec.org/opec_web/en/publications/202.htm Arkivita] el la originalo la 21an de Aŭgusto 2018. Alirita la 1an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.upi.com/Business_News/Energy-Industry/2010/02/05/Iraq-heads-for-OPEC-clash-over-quota/14451265409498/ |title=Iraq heads for OPEC clash over quota |work=United Press International |date=5a de Februaro 2010 |quote=Iraq, a founding member of OPEC, has not had a production quota since 1998, when it was pegged at 1.3 million bpd to allow Saddam Hussein's regime to sell oil for food during U.N. sanctions imposed in 1990... Despite the success of the 2009 auctions, problems remain – mounting violence in the run-up to March 7 parliamentary elections, uncertainty over their outcome, and, probably more importantly, the absence of a long-delayed oil law that will define revenue-sharing and regulation of the industry. |access-date=6a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160417085129/http://www.upi.com/Business_News/Energy-Industry/2010/02/05/Iraq-heads-for-OPEC-clash-over-quota/14451265409498/ |archive-date=17a de Aprilo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Pli malalta naftopeto okazigita de la [[Financa krizo de 1997 en Azio|Financa krizo en Azio]] 1997–1998 rezultis en la falo de la naftoprezo reen al niveloj de 1986. Post la nafto falegis al ĉirkaŭ po 10 dolaroj la barelo, kuna diplomatio atingis laŭgradan malaltigon de la naftoproduktado fare de la OPEL, Meksiko kaj Norvegio.&lt;ref&gt;{{cite book |url=http://www.energycharter.org/fileadmin/DocumentsMedia/Thematic/Oil_and_Gas_Pricing_2007_en.pdf |title=Putting a Price on Energy |publisher=Energy Charter Secretariat |year=2007 |isbn=978-9059480469 |page=90 |access-date=1a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160413155028/http://www.energycharter.org/fileadmin/DocumentsMedia/Thematic/Oil_and_Gas_Pricing_2007_en.pdf |archive-date=13a de Aprilo 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Post la prezoj malaltiĝis denove en Novembro 2001, OPEL, Norvegio, Meksiko, Rusio, Omano kaj Angolo interkonsentis produktotranĉon en la 1a de Januaro 2002 por 6 monatoj. OPEL kontribuis per 1.5 milionoj da bareloj tage (mbpt) ĝis proksimume 2 mbpt de la anoncita produktotranĉo.&lt;ref name=&quot;Ali&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Out of the Desert|familia nomo=Al-Naimi|persona nomo=Ali|dato=2016|loko=Great Britain|eldoninto=Portfolio Penguin|ISBN=9780241279250|paĝoj=201–210, 239}}&lt;/ref&gt;

En Junio 2003, la [[Internacia Energia Agentejo]] (IEA) kaj la OPEL tenis sian unuan kunatelieron pri energiaj aferoj. Ili plue kunsidis regule ekde tiam, &quot;por kolektive pli bone kompreni tendencojn, analizojn kaj vidpunktojn kaj antaŭenigi merkatajn travideblon kaj antaŭvideblon.&quot;&lt;ref&gt;{{cite journal |url=http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160502040956/http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |url-status=dead |date=Novembro 2014 |title=Dialogue replaces OPEC–IEA Mistrust |journal=IEA Energy |issue=7 |page=7 |archive-date=2a de Majo 2016 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160502040956/http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |arkivdato=2016-05-02 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160502040956/http://www.iea.org/media/ieajournal/Issue7_WEB.pdf |arkivdato=2016-05-02 }}&lt;/ref&gt;

=== Ŝanĝiĝemo en 2003–2011 ===
[[Dosiero:OPEC members' net oil export revenues in 2000 through 2020 (50562182543).png|eta|upright=1.2|Netaj eksportenspezoj de OPEL-anoj, 2000–2020.]]
Ampleksa insurekciaro kaj sabotado okazis dum la pinto en 2003–2008 de la usona okupacio de [[Irako]], koincide kun rapide pliigo de la naftopeto fare de [[Ĉinio]] kaj kun [[varo|vardeziro]] de investistoj, konstanta konfliktaro en la [[Niĝera Delto]] malprofite al la [[Niĝerio|Niĝeria]] naftindustrio, kaj malpliiĝanta vickapablo kiel kuseno kontraŭ [[Nafta pinto|eblaj malabundoj]]. Tiu kombino de fortoj okazigis abruptan pliigon en naftoprezoj ĝis niveloj multe pli altaj ol tiuj dekomence celitaj de la OPEL.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Simmons |first=Greg |url=http://www.foxnews.com/story/2005/12/07/dems-doubt-iraq-progress.html |title=Dems Doubt Iraq Progress |publisher=Fox News |date=7a de Decembro 2005 |access-date=14a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160105070747/http://www.foxnews.com/story/2005/12/07/dems-doubt-iraq-progress.html |archive-date=5a de Januaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7387203.stm |title=Oil price 'may hit $200 a barrel' |work=BBC News |date=7a de Majo 2008 |access-date=2a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411231928/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7387203.stm |archive-date=11a de Aprilo 2009 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Michael W. |last=Masters |title=Testimony |url=http://hsgac.senate.gov/public/_files/052008Masters.pdf |work= U.S. Senate Committee on Homeland Security and Governmental Affairs |date=20a de Majo 2008 |access-date=2a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080528200858/http://hsgac.senate.gov/public/_files/052008Masters.pdf |archive-date=28a de Majo 2008 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Prezoŝanĝiĝemo atingis pinton en 2008, kiam la prezo de nafto ĉe WTI pliiĝis ĝis rekordo de po 147 usonaj dolaroj la barelo en Julio kaj poste falis revene al po 32 usonaj dolaroj la barelo en Decembro, dum la [[Ekonomia krizo de 2008|plej akra recesio ekde la Dua Mondmilito]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2010-05-09/saudi-arabian-algerian-oil-ministers-see-consumption-increasing-this-year |first1=Robert |last1=Tuttle |first2=Ola |last2=Galal |title=Oil Ministers See Demand Rising |publisher=Bloomberg News |date=10a de Majo 2010 |access-date=14a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160206233533/http://www.bloomberg.com/news/articles/2010-05-09/saudi-arabian-algerian-oil-ministers-see-consumption-increasing-this-year |archive-date=6a de Februaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ankaŭ la jara nafteksporta enspezo de OPEL atingis novan rekordon en 2008, ĉirkaŭkalkule je ĉirkaŭ 1 mil bilionoj da usonaj dolaroj, kaj atingis similajn jarajn kvantojn en 2011–2014 (kun enorma aktiveco de recirkulado de petrodolaroj) antaŭ refali denove.&lt;ref name=EIA2015&gt;{{cite web |url=http://www.eia.gov/beta/international/regions-topics.cfm?RegionTopicID=OPEC |title=OPEC Revenues Fact Sheet |publisher=US Energy Information Administration |date=15a de Majo 2017 |access-date=28a de Majo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151222161556/http://www.eia.gov/beta/international/regions-topics.cfm?RegionTopicID=OPEC |archive-date=22a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; En la epoko de la [[Libia enlanda milito]] de 2011 kaj de la [[Araba printempo]], OPEL eksendis klarajn avertojn por kontroli &quot;troan spekuladon&quot; en la estontaj merkatoj de nafto, kulpigante la financajn spekulistojn pri la pliiĝanta ŝanĝiĝemo trans la merkataj fundamentoj.&lt;ref&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/press_room/2071.htm &quot;Opening address to the 159th Meeting of the OPEC Conference&quot;.] OPEC (Press release). 8a de Junio 2011. [https://web.archive.org/web/20141213085839/http://www.opec.org/opec_web/en/press_room/2071.htm Arkivita] el la originalo la 13an de Decembro 2014. Alirita la 2an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;

En Majo 2008, [[Indonezio]] anoncis, ke ĝi lasos la OPEL kiam ties membreco finiĝos fine de tiu jaro, estinte neta importanto de nafto kaj estante malkapabla plenumi sian produktokvoton.&lt;ref name=Indonesia&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7423008.stm |title=Indonesia to withdraw from OPEC |publisher=BBC |date=28a de Majo 2008 |access-date=27a de Januaro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203090307/http://news.bbc.co.uk/2/hi/business/7423008.stm |archive-date=3a de Decembro 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Aserto publikigita de la OPEL en la 10a de Septembro 2008 konfirmis la retiriĝon de Indonezio, notante, ke la OPEL &quot;bedaŭre akceptis la deziron de Indonezio suspendi sian plenan membrecon en la organizaĵon, kaj registris sian esperon, ke la lando revenu al pozicio realiĝi al la organizaĵo en ne-tro-malproksima estonteco.&quot;&lt;ref&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/951.htm &quot;149th Meeting of the OPEC Conference&quot;.] OPEC (Press release). 10a de Septembro 2008. [https://web.archive.org/web/20151222090010/http://www.opec.org/opec_web/en/951.htm Arkivita el la originalo] la 22an de Decembro 2015. Alirita la 2an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;

=== 2008; produktodisputo ===
[[Dosiero:Oil Balance.png|eta|alt=refer to caption|maldekstre|300px|Landoj laŭ netaj nafto-eksportoj (2008).]]
La diferencaj ekonomiaj necesoj de la OPEL-aj membroŝtatoj ofte influas super la internaj debatoj pri la kvotoj de produktado ene de la OPEL. Pli malriĉaj membroj deziras produktomalpliigon fare de la aliaj membroj, por pliigi la prezon de la nafto kaj tiel de siaj propraj enspezoj.&lt;ref name=owen032010&gt;{{cite journal |doi=10.1016/j.enpol.2010.02.026 |first1=Nick A. |last1=Owen |first2=Oliver R. |last2=Inderwildi |first3=David A. |last3=King |title=The status of conventional world oil reserves: Hype or cause for concern? |date=August 2010 |journal=Energy Policy |volume=38 |issue=8 |pages=4743–4749}}&lt;/ref&gt; Tiuj proponoj konfliktas kun la saudarabia asertita delonge strategio esti partnero de la tutmondaj ekonomiaj potencoj por sekurigi rapidan fluon de nafto kiu subtenu ekonomian ekspansion.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |first=Ali |last=Al-Naimi |title=Saudi oil policy: stability with strength |publisher=Saudi Embassy |date=20a de Oktobro 1999 |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |archive-date=26a de Aprilo 2009 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |arkivdato=2009-04-26 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |date=2009-04-26 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20090426011929/http://www.saudiembassy.net/1999News/Statements/SpeechDetail.asp?cIndex=327 |arkivdato=2009-04-26 }}&lt;/ref&gt; Parto de la bazo por tiu politiko estas la saudarabia kompreno, ke troa multekosta nafto aŭ nefidinda liverado kondukos la industriigitajn landojn konservi energion kaj disvolvigi alternativajn energifontojn, malpliigante la tutmondan naftopeton kaj finfine lasante nenecesajn barelojn surgrunde (nevenditaj).&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-12/saudi-arabia-s-plan-to-extend-the-age-of-oil |publisher=Bloomberg News |first=Peter |last=Waldman |title=Saudi Arabia's Plan to Extend the Age of Oil |date=12a de Aprilo 2015 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170224083439/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-04-12/saudi-arabia-s-plan-to-extend-the-age-of-oil |archive-date=24a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Tiukadre, la saudarabia Naftoministro Jamani fame rimarkis en 1973: &quot;La Ŝtonepoko ne finis ĉar elĉerpiĝis ŝtonoj.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |first=Matt |last=Frei |date=3a de Julio 2008 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7486705.stm |title=Washington diary: Oil addiction |publisher=BBC |access-date=27a de Januaro 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031103610/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7486705.stm |archive-date=31a de Oktobro 2013 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

La 10an de Septembro 2008, kun naftoprezoj ankoraŭ proksime al preskaŭ po 100 usonaj dolaroj la [[barelo]], produktodisputo okazis kiam la saudaraboj registrite foriris el negocada sesio kiam rivalaj membroj voĉdonis redukti la produktadon de OPEL. Kvankam la saudarabaj delegitoj oficiale apogis la novajn kvotojn, ili anonime asertis, ke ili ne obeos tion. ''[[The New York Times]]'' citis, ke unu el tiuj delegitoj diris: &quot;Saudarabio kontentigos la merkatan peton. Ni vidos kion la merkato postulas kaj ni ne lasos klienton sen nafto. Tiu politiko ne ŝanĝiĝis.&quot;&lt;ref name=discordant&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2008/09/11/business/worldbusiness/11oil.html |title=Saudis Vow to Ignore OPEC Decision to Cut Production |newspaper=The New York Times |date=11a de Septembro 2008 |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170904202313/http://www.nytimes.com/2008/09/11/business/worldbusiness/11oil.html |archive-date=4a de Septembro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Dum la venontaj kelkaj monatoj, naftoprezoj falis al 30 dolaroj, kaj ili ne revenis al 100 dolaroj ĝis la Libia Enlanda Milito en 2011.&lt;ref name=basketprice/&gt;

=== Naftokrizo de 2014–2017 ===
[[Dosiero:Countries by Oil Production in 2013.svg|eta|300px|Landoj laŭ naftoproduktado (2013).]]
[[Dosiero:Top Oil Producing Countries.png|eta|maldekstra|alt=refer to caption|Pintaj naftoproduktaj landoj&lt;ref&gt;{{cite web |date=[[25-a de majo]] [[2017]]|title=Monthly Energy Review |at=Figure 11.1a |url=https://www.eia.gov/totalenergy/data/monthly/archive/00351705.pdf |publisher=US Energy Information Administration |access-date=28a de Majo 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170817203235/https://www.eia.gov/totalenergy/data/monthly/archive/00351705.pdf |archive-date=17a de Aŭgusto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(miliono da bareloj tage, 1973–2016). Desube, flave, Ĉinio; ruĝe, Irano; brune, Saudarabio; verde, Usono; kaj helblue, Rusio.]]

[[Dosiero:Dammam No. 7 on March 4, 1938.jpg|eta|alt=refer to caption|Put-elfosejo en Saudarabio: konvencia fonto de OPEL produktado.]]
[[Dosiero:Frac job in process.JPG|eta|alt=refer to caption|Skistonafta &quot;hidrofrakturado&quot; en Usono: grava nova defio en la OPEL-a merkato.]]
Dum 2014–2015, la OPEL-membroj klare superis sian produktadan tegmenton, kaj Ĉinio suferis ioman bremson en ekonomia kresko. Samtempe, la usona neftoproduktado preskaŭ duobliĝis el la niveloj de 2008 kaj alproksimiĝis al la volumoj de la pli mondo-regantaj &quot;stok-spekulaciaj produktantoj&quot; nome Saudarabio kaj Rusio, pro la substanca longdaŭra plibonigo kaj disvastigo de la teknologio per &quot;[[hidrofrakturado]]&quot; de kuŝejoj el [[skisto|skist]]-[[ardezo|ardezaj]] rokareoj kiel reago al jaroj de rekordaj naftoprezoj. Tiuj disvolvigoj kondukis siavice al malpliigo en la usonaj naftimportaj postuloj (alproksimiĝante al usona energia sendependeco), al rekorda volumo de tutmondaj nafto-ekzistaĵoj, kaj al falo de la naftoprezoj kio pluis ĝis la komenco de 2016.&lt;ref name=basketprice/&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=US Oil Prices Fall Below $80 a Barrel |first=Clifford |last=Krassnov |date=3a de Novembro 2014 |access-date=13a de Decembro 2014 |url=https://www.nytimes.com/2014/11/04/business/energy-environment/us-oil-prices-fall-below-80-a-barrel.html |newspaper=The New York Times |archive-url=https://web.archive.org/web/20141216205651/http://www.nytimes.com/2014/11/04/business/energy-environment/us-oil-prices-fall-below-80-a-barrel.html |archive-date=16a de Decembro 2014 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=glut/&gt;

Spite la tutmondan troan superliveradon, la 27an de Novembro 2014 en Vieno, la saudarabia naftoministro Ali Al-Naimi blokis alvokojn el la plej malriĉaj OPEL-membroj por produktotranĉoj por subteni la prezojn. Naimi argumentis, ke la naftomerkato devas esti lasata por reekvilibrigi sin konkurence je pli malaltaj prezniveloj, strategie rekonstruante la longdaŭran merkaton de la OPEL finigante la profitecon de la multekosta produktado de la perfraktura naftokvanto.&lt;ref name=PriceWar&gt;{{cite news |title=Inside OPEC room, Naimi declares price war on US shale oil |work=Reuters |date=28a de Novembro 2014 |access-date=13a de Januaro 2016 |url=http://uk.reuters.com/article/uk-opec-meeting-idUKKCN0JB0M420141128 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160211162226/http://uk.reuters.com/article/uk-opec-meeting-idUKKCN0JB0M420141128 |archive-date=11a de Februaro 2016 |url-status=live }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160211162226/http://uk.reuters.com/article/uk-opec-meeting-idUKKCN0JB0M420141128 |date=2016-02-11 }}&lt;/ref&gt; Kiel li klarigis en intervjuo:&lt;ref name=MEES&gt;{{cite journal |url=http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |title=Interview With Saudi Oil Minister Ali Naimi |journal=Middle East Economic Survey |volume=57 |issue=51/52 |date=22a de Decembro 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |archive-date=21a de Decembro 2015 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |arkivdato=2015-12-21 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |date=2015-12-21 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2022-01-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20151221021005/http://oilpro.com/post/9223/mees-interview-saudi-oil-minister-ali-naimi |arkivdato=2015-12-21 }}&lt;/ref&gt;

{{Citaĵo|Ĉu estas racia por altefika produktanto redukti la produkton, dum la produktanto malaltefika plue produktas? Tio estas distordita logiko. Se mi reduktas, kio okazas al mia merkata parto? La prezo supreniros kaj la rusoj, la brazilanoj, la usonaj produktantoj de perfraktura nafto havos mian parton... Ni volas diris al la mondo, ke altefikaj produktantaj landoj estas la nuraj kiuj meritas merkatparton. Tiu estas la funkcianta principo en ĉiuj kapitalismaj landoj... Unu afero estas certa: Nuntempaj prezoj [ĉirkaŭ po 60 usonaj dolaroj por barelo] ne subtenon ĉiujn produktantojn.}}

Unu jaron poste, kiam la OPEL kunsidis en Vieno la 4an de Decembro 2015, la organizaĵo jam estis superinta sian produktotegmenton dum 18 sinsekvaj monatoj, la usona naftoproduktado estis malpliiĝinta nur iomete el sia pinto, mondaj merkatoj ŝajne estis superliverintaj per almenaŭ 2 milionoj da bareloj tage spite la fakton ke [[Dua Libia Enlanda Milito|milit-detruita Libio]] pumpis 1 milionon da bareloj sub sia kapacito, naftoproduktantoj estis farantaj gravajn alĝustigojn por malaltigi la prezojn tiom malsupre kiom ĝis 40 dolaroj, Indonezio estis realiĝinta al la eksportorganizaĵo, la produktado en Irako estis rekuperinta post jaroj de disordo, la produktado de Irano estis reekvilibrigita por rekuperiĝi per la mildigo de la internaciaj sankcioj, centoj de tutmondaj estroj en la Pariza Klimata Interkonsento de 2015 engaĝiĝis por limigi la karbelsendojn pro fosiliaj brulaĵoj, kaj la [[Sunenergio|sunelektraj teknologioj]] iĝis rapide pli konkurenca kaj hegemonia. Pro tiaj merkatpremoj, la OPEL decidis provizore malatenti sian malefikan produktotegmenton ĝis la venonta ministrara konferenco en Junio 2016.&lt;ref name=glut&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-04/opec-maintains-crude-production-as-group-defers-output-target-ihryzilb |title=OPEC Won't Cut Production to Stop Oil's Slump |first1=Grant |last1=Smith |first2=Angelina |last2=Rascouet |first3=Wael |last3=Mahdi |publisher=Bloomberg News |date=4a de Decembro 2015 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170328111428/https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-04/opec-maintains-crude-production-as-group-defers-output-target-ihryzilb |archive-date=28a de Marto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=FT2015&gt;{{cite news |url=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/1f84e444-9ceb-11e5-8ce1-f6219b685d74.html |title=OPEC discord fuels further oil price drop |newspaper=Financial Times |date=7a de Decembro 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/Libya/libya.pdf |title=Country Analysis Brief: Libya |publisher=US Energy Information Administration |date=19a de Novembro 2015 |access-date=22a de Majo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151223160212/http://www.eia.gov/beta/international/analysis_includes/countries_long/Libya/libya.pdf |archive-date=23a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2015/12/05/business/energy-environment/opec-meeting-oil-production-price.html |title=Despite Climate Concerns, OPEC Plans to Keep Pumping Oil While It Can |newspaper=The New York Times |date=5a de Decembro 2015 |access-date=11a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170128123133/https://www.nytimes.com/2015/12/05/business/energy-environment/opec-meeting-oil-production-price.html |archive-date=28a de Januaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.argusmedia.com/pages/NewsBody.aspx?id=1148950&amp;menu=yes |title=OPEC ceiling falls in |publisher=Argus Media |date=7a de Decembro 2015 |access-date=7a de Decembro 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208105422/http://www.argusmedia.com/pages/NewsBody.aspx?id=1148950&amp;menu=yes |archive-date=8a de Decembro 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-01-02/iran-says-post-sanctions-crude-output-boost-won-t-hurt-prices |title=Iran Says Post-Sanctions Crude Output Boost Won't Hurt Prices |first1=Hashem |last1=Kalantari |first2=Mohammed |last2=Sergie |publisher=Bloomberg News |date=2a de Januaro 2016 |access-date=18a de Aprilo 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160115230602/http://www.bloomberg.com/news/articles/2016-01-02/iran-says-post-sanctions-crude-output-boost-won-t-hurt-prices |archive-date=15a de Januaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Ĉirkaŭ la 20a de Januaro 2016, la referenca kesto de la OPEL malaltiĝis ĝis po 22.48 usonaj dolaroj por barelo – malpli ol unu kvarono de ties pinto de Junio 2014 (110.48 usonaj dolaroj), malpli ol unu sesono de ties rekordo el Julio 2008 (140.73 usonaj dolaroj), kaj denove sub la starta punkto de Aprilo 2003 (23.27 usonaj dolaroj) de ties historia ekkariero.&lt;ref name=basketprice&gt;{{cite web |url=http://www.opec.org/basket/basketDayArchives.xml |title=OPEC Basket Daily Archives |work=OPEC |access-date=21a de Januaro 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160121231540/http://www.opec.org/basket/basketDayArchives.xml |archive-date=21a de Januaro 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Dum 2016 daŭris, la naftokrizo estis parte bremsita pro gravaj apartaj produktadoj el Usono, Kanado, Libio, Niĝerio kaj Ĉinio, kaj la prezo laŭgrade supreniris reen al 40 dolaroj. OPEL reakiris mezan procenton de la merkatkvanto, vidis la nuligon de multaj konkurencaj elfosprojektoj, retenis la ''[[status quo]]'' de sia Junia konferenco, kaj aplikis &quot;prezojn je niveloj kiuj estas taŭgaj kaj por produktantoj kaj por konsumantoj&quot;, kvankam multaj produktantoj estis ankoraŭ trapasantaj seriozajn ekonomiajn malfacilaĵojn.&lt;ref name=June2016&gt;[https://www.opec.org/opec_web/en/press_room/3487.htm &quot;OPEC 169th Meeting concludes&quot;.] OPEC (Press release). 2a de Junio 2016. [https://web.archive.org/web/20160605025220/http://www.opec.org/opec_web/en/press_room/3487.htm Arkivita] el la originalo la 5an de Junio 2016. Alirita la 3an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/04/opec-is-very-much-alive-as-saudis-learn-to-tread-softly/ |title=OPEC is very much alive as Saudis learn to tread softly |first=Liam |last=Halligan |newspaper=The Telegraph |date=4a de Junio 2016 |access-date=4a de Aprilo 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170208231802/http://www.telegraph.co.uk/business/2016/06/04/opec-is-very-much-alive-as-saudis-learn-to-tread-softly/ |archive-date=8a de Februaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-06-13/china-cuts-oil-output-by-most-in-15-years-coal-production-slows |title=OPEC Has Its Way as China Oil Output Cut by Most in 15 Years |publisher=Bloomberg News |date=13a de Junio 2016 |access-date=10a de Marto 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170118212601/https://www.bloomberg.com/news/articles/2016-06-13/china-cuts-oil-output-by-most-in-15-years-coal-production-slows |archive-date=18a de Januaro 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=79687&amp;p=irol-reportsother |title=North America Rig Count |publisher=Baker Hughes |access-date=21a de Februaro 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170302194417/http://phx.corporate-ir.net/phoenix.zhtml?c=79687&amp;p=irol-reportsother |archive-date=2a de Marto 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

=== Krizo en 2020 ===
La krizon kaŭzis [[:n:Malkonsento inter Sauda Arabio kaj Rusio faligis tutmondajn financajn merkatojn|malkonsento inter Rusio kaj OPEL]] pri limigo de naftoproduktado. La antaŭa interkonsento limigis suman elminigadon je 1,6 milionoj da bareloj tage malpli ol en [[oktobro 2018]], sed ĝia tempodaŭro estis finiĝonta la [[1-an de aprilo]] [[2020]]. OPEL insistis longigi ĝin ĝis la fino de 2020 kun plia redukto je 1,5 milionoj da bareloj tage por rekompenci eventualajn perdojn, kaŭzotajn de malkresko de naftopostulado dum la [[epidemio de COVID-19]]&lt;ref&gt;Mufson, Steven; Englund, Will. [https://www.washingtonpost.com/climate-environment/oil-price-war-threatens-widespread-collateral-damage/2020/03/09/3e42c9e2-6207-11ea-acca-80c22bbee96f_story.html &quot;Oil price war threatens widespread collateral damage&quot;.] The Washington Post. Alirita la 3an de Januaro 2022.&lt;/ref&gt; kaj sekvonta ĝin ekonomia malrapidiĝo. Tion kontraŭis Rusio, proponanta nur longigi jamajn limigojn por tri monatoj. Sekve de tiu malakordo nova interkonsento ne estis subskribita.

Kelkajn horojn post la kolapso de la intertrakto la registaro de Sauda Arabio ordonis al sia nafta monopolo [[Saudi Aramco]] doni al aĉetontoj senprecedencan rabaton je 6-8 dolaroj por barelo da kruda nafto, kio signifas ke la ĉefa sauda naftospeco Arab Light kostos al eŭropaj naftorafinejoj je 10,25 dolaroj malpli ol la nafto Brent. Dume la rabato por la ĉefa rusia naftospeco Urals estas nuraj 2 dolaroj kompare al Brent. Tiajn rabatojn Sauda Arabio ne faris dum almenaŭ 20 jaroj.

Pro tio jam la 6-an de marto prezo de la nafto Brent falis je 9% — ĝis malpli ol 46 dolaroj por barelo, kio ne okazis ekde junio 2017. Prezo de la nafto WTI falis ĝis 41,77 dolaroj, do ankaŭ je 9%. Tiu unutaga prezofalo estis maksimuma por lastaj 11 jaroj. Samtempe falis [[akcio]]j de naftofirmaoj, inkluzive de tiuj usonaj, elminigantaj skistan nafton kaj akcioj de Rosneft. La 9-an de marto matene prezo de la aprila kontrakto por la nafto Brent falis je preskaŭ 30%, ĝis 31,38 dolaroj, tiu de nafto WTI — ĝis 27,9 dolaroj. La kurzo de la [[rusia rublo]] falis ĝis 75 rubloj kontraŭ usona dolaro kaj 86 rubloj kontraŭ eŭro. Kosto de bitmono falis je 10%, prezo de oro atingis 1700 dolarojn por [[unco]], kio okazas unuafoje post 2012. La Banko de Rusio haltigis aĉetadon de eksterlandaj valutoj por 30 tagoj laŭe al la buĝeta regulo. La 10-an de marto je 8:38 (moskva tempo) maja kontrakto de Brent kostis 37,03 dolarojn. La aprila kontrakto de nafto WTI en la borso NYMEX altiĝis ĝis 33,53 dolaroj.

Iuj fontoj asertas, ke la krizon iniciatis la prezidanto de la ŝtata rusia firmao [[Rosneft]] (eo: Rusnafto) [[Igor Seĉin]], kiu kvazaŭ asertis, ke Rusio havos profiton eĉ kun naftoprezo malpli ol 40 dolaroj dum usonaj [[Skistonafto|skistonaftaj]] firmaoj iĝos malprofitaj, do iliaj pozicioj en la merkato malfortiĝos kaj almenaŭ parte estos kaptitaj de Rusio. Iuj opinias ke tiel la rusia registaro klopodas puni la usonan registaron pro ties premo kontraŭ Rosneft kaj la rusia gasdukto Norda Fluo—2, kies konstruado haltis en [[decembro 2019]] pro la usonaj sankcioj je nuraj 150&amp;nbsp;km for la germana bordo. Lastan fojon Sauda Arabio iniciatis prezomiliton en [[1998]] kaj tio faligis la prezojn ĝis 9,55 dolaroj. La nenomitaj fontoj asertas, ke Rosneft planas post la 1-a de aprilo kreskigi la naftoelminigadon je 300 mil bareloj tage ene de unu aŭ du semajnoj.

Iuj rimarkigas politikajn sekvojn de la krizo. La 6-an de marto matene estis arestitaj kiel ŝtatperfiduloj nepo de la reĝo Muhamad bin Naif Al Saud kaj reĝa frato Ahmed bin Abdul-Aziz Al Saud. Danke al tio tronheredonto princo [[Muhammad bin Salman bin Abdul-Aziz Al Saud]] forigis siajn lastajn konkurantojn. La nuna reĝo [[Salman bin Abdul-Aziz Al Saud]] havas jam 84 jarojn.

La [[10-an de aprilo]] Sauda Arabio kaj Rusio [[:n:Sauda Arabio kaj Rusio interkonsentis pri reduktado de naftoelminigado|interkonsentis]] pri grava reduktado de la naftoelminigado. 22 landoj — anoj de OPEL — sin devigis malkreskigi la naftoelminigadon je 10 milionoj da bareloj tage dum majo kaj junio, je pliaj 8 milionoj ĝis la jarfino, kaj je 6 milionoj ekde majo 2022. Rusio devos redukti elminigadon de nafto en 2020 je 8,4%, kio ne okazis ekde 1994. La interkonsento estis subskribita kun perado de la usona prezidanto [[Donald Trump]], kiu forte premis Saudan Arabion, ĉar la usona skistonafta industrio preskaŭ kolapsis pro tiom malaltaj prezoj. Tamen la naftopostulado falis pli rapide kaj grave ol oni prognozis, do la [[20-an de aprilo]] en la Novjorka Varborso (NYMEX) okazis falego de la naftoprezoj, kiuj unuafoje en la monda historio [[:n:Naftoprezoj unuafoje iĝis negativaj|iĝis negativaj]].

== Membraro ==
[[Dosiero:Oil Balance.png|dekstre|eta|300px|Diferencoj inter eksportado kaj importado de nafto.]]
[[Dosiero:OPEC.svg|eta|300px|OPEL-anaj ŝtatoj membroj]]
La dek membroj de OPEL:

=== [[Afriko]] ===
* [[Alĝerio]]
* [[Libio]]
* [[Niĝerio]]

=== [[Okcidenta Azio]] ===
* [[Irano]]
* [[Irako]]
* [[Kuvajto]]
* [[Sauda Arabio]]

=== [[Sudameriko]] ===
* [[Venezuelo]]

== Iamaj membroj ==
* [[Angolo]]
* [[Ekvadoro]]
* [[Indonezio]]
* [[Kataro]]
* [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]]

== Ne-membroj ==
La ses gravaj petrol-produktantaj landoj, kiuj ne estas membroj de OPEL:

=== [[Azio]] ===
* [[Omano]]
* [[Rusio]]

=== [[Eŭropo]] ===
* [[Norvegio]]
* [[Unuiĝinta Reĝlando]]

=== [[Nordameriko]] ===
* [[Kanado]]
* [[Meksiko]]
* [[Usono]]

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:OPEC01.jpg|OPEL-stabejo en Vieno
Dosiero:OPEC-building-01.jpg|OPEL-stabejo en Vieno
Dosiero:Opec Organization of the Petroleum Exporting Countries countries.PNG|OPEL-landoj iam kaj nun (helverdaj: eksaj)
Dosiero:Flag of OPEC.svg|OPEL-emblemo
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Renoviĝanta energio]]
* [[Pinto de Hubbert]]
* [[Organizaĵo de Arabaj Landoj Eksportantaj de Petrolo]]

== Notoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* Citino, Nathan J. (2002). From Arab Nationalism to OPEC: Eisenhower, King Sa'ud, and the Making of U.S.-Saudi Relations. Bloomington, IN: Indiana University Press. ISBN 978-0-253-34095-5.
* Painter, David S. (2012). &quot;Oil and the American Century&quot;. The Journal of American History 99 (1): 24–39. doi:10.1093/jahist/jas073.
* Robert, Paul (2004). The End of Oil: The Decline of the Petroleum Economy and the Rise of a New Energy Order. New York, NY: Houghton Mifflin Company. ISBN 978-0-618-23977-1.

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.opec.org/ Oficiala retejo]
* {{Citaĵo el la reto
| url = http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kial-rusio-ne-aligas-al-opel.html
| titolo = Kial Rusio ne aliĝas al OPEL?
| titolo-aldono =
| alirdato = 2017-09-18
| alirmonatotago =
| alirjaro =
| aŭtoro = [[Stanislavo Belov]]
| familia nomo =
| persona nomo =
| aŭtoroligilo =
| kunaŭtoroj =
| redaktinto =
| dato = 2013-10-18
| jaro =
| monato =
| formato =
| verko =
| eldoninto = [[Blogger]]
| paĝoj =
| lingvo = eo
| arkivurl = https://web.archive.org/web/20170918172403/http://stanobelov.blogspot.ru/2016/12/kial-rusio-ne-aligas-al-opel.html
| arkivdato = 2017-09-18
| citaĵo =
}}

{{Projektoj|q=Kategorio:OPEL}}
* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=OPEC|revizio=1059203578}}
{{Havenda artikolo|OPEL}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Nafto]]
[[Kategorio:Mallongigoj]]</text>
      <sha1>7rlfooccojve4g28bskjtpdlj8i4xex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zamenhofa Tago</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28629</id>
    <revision>
      <id>9365437</id>
      <parentid>9364054</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:39:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365437</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6235" sha1="510bbw0jetkk9y27f8cppp45bebtxok" xml:space="preserve">{{Aliaj signifoj|teksto=Por ĉiuj Esperanto-festotagoj, ekzemple [[Tago de Esperanto]] (la 26-an de julio), vidu [[Esperanto-festotagoj]]}}{{Informkesto festo
|nomo de festo     = Zamenhofa Tago
|speco             = [[Esperanto-festotagoj|Esperanta]]
|tipo              = [[Esperantismo]]
|dosiero           = Zamenhofa Tago en Kalio 01.jpg
|priskribo         = Esperantistoj festantaj la Zamenhofan Tagon en Kalio, Kolombio, 2018
|alia nomo         = Tago de la Esperanto-libro, tago de la Esperanto-kulturo
|festata           = De la esperantistoj tra la tuta mondo
|dato              = {{dato|15|decembro}}
|kutimoj           = Renkontiĝi kun amikoj por paroli Esperanton, donaci libron.
}}

La '''Zamenhofa Tago''' ([[15-a de decembro]]) estas la naskiĝtago de [[L. L. Zamenhof]] ([[1859]]-[[1917]]), la iniciatinto de [[Esperanto]], kaj la plej vaste celebrata festotago en [[Esperantujo]].   

Sub diversaj aliaj nomoj la Zamenhof-tago estas ankaŭ konata por esti '''[[Esperantotago]].'''   

== Tago de Esperanto ==
Ekde [[1927]], tiu [[datreveno]] estas samtempe la
* '''Tago de la [[Esperanto-kulturo]]'''&lt;ref&gt;Ronald J. Glossop, [http://www.icxlm.org/kulturoe.htm La kulturo de Esperanto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20171227000512/http://www.icxlm.org/kulturoe.htm |date=2017-12-27 }}, Internacia Pedagogia Revuo, numero 05/4 [jarkolekto 35], paĝoj 3-6&lt;/ref&gt;, ankaŭ nomata '''Tago de la Esperanta kulturo''' kaj la
* '''Tago de la [[Esperanto-libroj 2005|Esperanto-libro]]'''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Mario Vetrih, [http://www.europo.eu/eo/documentloader.php?id=472&amp;filename=eb-176-2017-12.pdf Slovenlingva traduko el originala Esperanto], Eŭropa Bulteno, nro. 176, decembro 2017, p. 11&lt;/ref&gt;, ankaŭ nomata '''Tago de la Esperanto-Librotago''' 
* '''Tago de la [[Esperanta literaturo|Esperanto-literaturo]]'''.
En tiu tago (aŭ en alia konvena semajntago ĉirkaŭ ĝi) [[esperantistoj]] tra la mondo okazigas specialajn renkontiĝojn por festi la okazon. La idearo de Esperanto kaj la proksimeco de la Zamenhofa tago al [[Kristnasko]] instigas la kunvenintojn interŝanĝadi donacojn (prefere librojn verkitajn en Esperanto) kaj bondezirojn. Foje okazas dum tiaj kunvenoj ankaŭ prelegoj pri L. L. Zamenhof.

== Alternativa dediĉo ==
[[Dosiero:Bialostockie dni zamenhofa 2014.jpg|eta|[[Naskiĝtaga kuko]] al L.L. Zamenhof en [[Bjalistoka Esperanto-Societo]], 2014|alternative=|maldekstra]]
[[Dosiero:UEA GK 837, 2019-12-10-15 afiŝo Esperanto.jpg|eta|Esperantlingva afiŝo de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]] okaze de la [[Tago de Homaj Rajtoj]] 2019 kaj la Esperanto-tago 2019. Ĝi estas uzita en la [[Gazetara komuniko]] numero 837.|354x354ra]]

La [[Esperanta Civito]] registras la Zamenhof-tagon en sia konstitucio kiel la &quot;''Tago de la [[Esperanto-kulturo]]&quot;''.

La [[Esperanta Civito]] ankaŭ proponis la celebradon de la 15-a de decembro kiel la Tago de Esperanto-literaturo, Tago de la Esperanto-libro aŭ la Esperanto-Librotago. Tial ili kuraĝigas Esperanto-organizaĵojn kiuj okazigas renkontiĝojn dum tiu tago aldoni [[libro]]-[[recenzo]]n aŭ [[poemo|poem]]-deklamadon al la programado, aŭ anonci publikigon de nova libro. Tradicie en tiu tago oni aĉetu almenaŭ unu libron, aŭ alian kulturaĵon en Esperanto. 

Ĉe la nivelo de unuopuloj, oni povas aĉeti libron aŭ komenci novan libron aŭ per simila taŭga maniero celebri la Esperanto-literaturon en tiu tago.

== Origino de la tradicio ==
La tradicio devenas jam de la [[1920-aj jaroj]], kiam laŭ propono de diversaj intelektuloj kaj aktivuloj (interalie [[Julio Baghy]] kaj [[Nikolao Nekrasov]]), la [[15-a de decembro]] estis elektita kiel [[Esperanto-festotagoj|Esperanto-festotago]].

== 2009 ==
La 15-an de decembro 2009 pasis 150 jaroj ekde la naskiĝo de Zamenhof, kio estis festita per pluraj eventoj. Tiutage la urbestraro de [[Bjalistoko]] inaŭguris novan [[Centro Ludoviko Zamenhof|Zamenhof-centron]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://esperanto-usa.org/en/content/esperanto-today |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2010-12-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160510111442/http://esperanto-usa.org/en/content/esperanto-today |arkivdato=2016-05-10 }}&lt;/ref&gt; kaj en [[Novjorko]] okazis [[simpozio]] omaĝe al Zamenhof kun prelegoj de [[Arika Okrent]], [[Humphrey Tonkin]] kaj aliaj [[profesoro]]j.&lt;ref&gt;https://sites.google.com/site/zamenhofsymposium/ {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20191215185655/https://sites.google.com/site/zamenhofsymposium/ |date=2019-12-15 }}&lt;/ref&gt; La [[serĉilo]] [[Google]] ornamis tiutage sian emblemon per la [[Esperanto-flago]] honore al la okazo ([[Google Doodle]]),&lt;ref&gt;[http://www.huliq.com/7504/89672/ll-zamenhof-honored-google LL Zamenhof Honored by Google, Huliq.com, alirita la 15-an de decembro 2009]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.liberafolio.org/2009/google-festas-la-zamenhof-tagon/ |titolo=Google festas la Zamenhof-Tagon, Libera Folio, alirita la 15-an de decembro 2009 |alirdato=2010-12-14 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160306045933/http://liberafolio.org/2009/google-festas-la-zamenhof-tagon |arkivdato=2016-03-06 }}&lt;/ref&gt; kio igis proksimume 2 milionojn da personoj klaki ĝin kaj legi [[Vikipedio|vikipedian]] artikolon pri Zamenhof aŭ esperanto.&lt;ref&gt;[http://esperanto-ondo.ru/Ondo/184-lode.htm#184-04 Blahuš, Marek: ''Google: Reklami Esperanton... sen esperantistoj'' In ''La Ondo de Esperanto''. 2010, n-ro 2 (184), p. 8.]&lt;/ref&gt;
== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Esperantotago]]
* [[Esperanto-tago]] (apartigilo)
* [[Esperanto-festotagoj]]
{{Projektoj}}
== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.espero.com.cn/old/epch/04e/UEA.htm Propono por la tago de Esperanto-libro kaj Zamenhof-festo] ''(esperante)''
* [http://www.esperanto-es.net/notico/notico.php?dato=20031215 Zamenhoftagaj festoj en Hispanio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927213148/http://www.esperanto-es.net/notico/notico.php?dato=20031215 |date=2007-09-27 }} ''(esperante kaj hispane)''
* [http://www.youtube.com/watch?v=-YqP4JNavX0 Zamenhofa Festo 2006] - videaĵo pri festado de kelkaj esperantistoj en [[Albersdorf]], [[Germanio]]

[[Kategorio:Esperanto-festoj]]
[[Kategorio:Sociolingvistiko]]
[[Kategorio:Familio Zamenhof|Tago]]</text>
      <sha1>510bbw0jetkk9y27f8cppp45bebtxok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anton Denikin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28887</id>
    <revision>
      <id>9365600</id>
      <parentid>9364952</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T03:13:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8961" sha1="64dc0sixw9dr038i82set3m277m9fgn" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
|nomo                = Anton Denikin
|titolo = Supera Reganto de Rusio &lt;small&gt;(laŭnome)&lt;/small&gt;
|dosiero            = Anton Denikin 1918.jpg
|priskribo           = generalo en la [[Rusa Enlanda milito]]
|Grandeco de bildo   =
|background          =
|regado = La 4-a de januaro [[1920]] - la 4-a de aprilo [[1920]]
|dato de naskiĝo    = [[16-a de decembro]] [[1872]]
|loko de naskiĝo    = [[Włocławek]]
|dato de morto       = [[8-a de aŭgusto]] [[1947]]
|loko de morto       = [[Ann Arbor (Miĉigano)|Ann Arbor]], [[Miĉigano]], [[Usono]]
 }}

'''Anton Ivanoviĉ DENIKIN''' ({{l-ru|Антон Иванович Деникин}}) (la [[16-an de decembro]], [[1872]] — la [[8-an de aŭgusto]], [[1947]]) estis armea oficiro en la [[Rusia imperio]] antaŭ kaj dum la [[Unua mondmilito]]. Sekve de la [[Oktobra Revolucio]], li estis ano de la kontraŭrevoluciaj [[Blanka armeo|Blankaj fortoj]] dum la [[Rusa Enlanda Milito]].

== Biografio ==
[[Dosiero:Anton_Denikin_1918-1919.jpg|eta|dekstra|180px]]
Li naskiĝis en [[Varsovio]] kiel filo de malaltranga oficiro. Lerteco kaj necedema ambicio helpis al li forlasi malriĉecon kaj fari brilan karieron. Li estis edukita ĉe la Kieva Milita Lernejo kaj ĉe la Akademio de la Ĝenerala Stabo. Li servis unue aktive en la [[Rusa-Japana milito]].

En aŭgusto en [[1914]], Denikin estis generalmajoro kaj komandanto de la Kieva Milita Distrikto. Li batalis en [[Galicio]], en [[1916]], [[Rumanio]] en la [[Brusilov-ofensivo]]. Sekve de la [[Februara Revolucio]], li fariĝis staboĉefo de [[Miĥail Aleksejev]], poste [[Aleksej Brusilov]] kaj fine [[Lavr Kornilov]]. Denikin apogis la aŭdacan puĉon de sia komandanto ([[Kornilov-puĉo]] en septembro [[1917]], do estis arestata kaj enprizonigata kune kun li.

Aleksej Brusilov ĝenerale laŭdis lin kiel komandestron, tamen rimarkigis lian ambiciemon.

{{Citaĵo
|teksto = Denikin, kiu ludis tiom grandan rolon poste, estis bona batala generalo, tre mensrapida kaj decidema, sed li ĉiam klopodis laborigi siajn najbarojn por sia profito, por faciligi plenumon de tasko kiun li donis al sia divizio; najbaroj liaj ofte plendis ke li volas aljuĝi iliajn bataldistingojn al si.
|aŭtoro = [[Aleksej Brusilov]]
|verko = Miaj rememoroj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Мои воспоминания
|lasta        = Брусилов 
|unua         = А. А. 
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1983
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Moskvo
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 161
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto =  Деникин, который играл такую большую роль впоследствии, был хороший боевой генерал, очень сообразительный и решительный, но всегда старался заставить своих соседей порядочно поработать в свою пользу, дабы облегчить данную им для своей дивизии задачу; соседи же его часто жаловались, что он хочет приписывать их боевые отличия себе
}}

Pro la [[Oktobra Revolucio]], Denikin kaj Kornilov fuĝis al [[Novoĉerkassko]] en suda Rusio por renkontiĝi kun aliaj oficiroj kaj komandestroj de la [[Voluntula Armeo]], komence komandita far Aleksejev.

Kornilov estis mortigita en aprilo de [[1918]] proksime al [[Jekaterinodaro]] kaj la Voluntula Armeo estis ekkomandata far Denikin. Liaj trupoj retiriĝos pro la [[Bolŝevikoj|bolŝevika]] kontraŭ-ofensivo al la areoj de rivero [[Don (rivero)|Dono]]. Li gvidis la finan atakon de la sudaj blankaj fortoj — aŭdacan provon okupi [[Moskvo]]n somere de [[1919]]. Pro la troa fortostreĉo de sia armeo, li suferis decidan malvenkon oktobre ĉe [[Orjolo]], nur {{unuo|400|km}} sude de [[Moskvo]]. La blankaj fortoj de suda Rusio estis en konstanta retiriĝo kaj agadis en marto de [[1920]] nur en [[Krimeo]]. Ekde januaro ĝis aprilo de 1920 li nominale estis [[Listo de Regantoj de Rusio#Superaj Regantoj de Rusio|Supera Reganto de Rusio]].

La Volontula Armeo degeneris, ĝia vojo estis markita je rabadoj, kontraŭjudaj pogromoj kaj aliaj perfortoj kontraŭ civiluloj. En [[Odeso]] lia armeo definitive disfalis, transformiĝinte je aro da taĉmentoj, kiuj fuĝis per maraj ŝipoj post alveno de la Ruĝa Armeo.

Denikin abdikis pri sia pozicio aprile favore al [[Pjotr Nikolajeviĉ Vrangel]], kiel estis supozite antaŭe&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = 1920 : [Записки] // Дни. 1920 : [Записки]
|lasta        = Шульгин
|unua         = В. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Память
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1989
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Современник
|loko         = Moskvo
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-270-00808-4
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 304
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, kaj fuĝis al [[Francio]] kaj poste en [[1945]] al [[Usono]]. Vrangel, reginta ĝis 1920 Krimeon, diris ke la ĉefa problemo de Denikin estis provo ekregi tro grandan teritorion: &quot;Denikin, krom diversaj aliaj kialoj, unuavice malsukcesis regi teritorion. Ni faras ofensivon nun, sed ni memoras — memento Denikin&quot; ({{l-ru|Деникин, помимо всяких других причин, прежде всего, не справился территорией. Мы наступаем сейчас, но помним — memento Деникин}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = 1920 : [Записки] // Дни. 1920 : [Записки]
|lasta        = Шульгин
|unua         = В. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Память
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1989
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Современник
|loko         = Moskvo
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-270-00808-4
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 466
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Li publikigis du librojn ''The Career of a Tsarist Officer: Memoirs, 1872–1916'' kaj ''The Russian Turmoil''.

Li mortis en [[Ann Arbor]] en [[1947]].

== Reentombigo en Rusio ==
Oni reentombigis liajn restaĵojn en [[2005]] kun solena ĉeesto de la [[Moskvo|moskva]] urbestro [[Jurij Luĵkov]] kaj la patriarĥo de Moskvo [[Aleksio la 2-a]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Rusia Enlanda milito]]
* [[Volontula Armeo]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* http://www.russianorthodoxchurch.ws/01newstucture/pagesen/news05/denikin.html &lt;!-- en:| date=September 28 | year=2005 }}   en→eo:| (dato, dati, rendevuo, daktilarbo, daktilujo, daktilo)=28-a de septembro | jaro=2005 }} --&gt;
* http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai2/index.html &lt;!-- ru:militera.lib.ru --&gt;
* http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai/index.html &lt;!-- ru:militera.lib.ru --&gt;
* http://militera.lib.ru/research/slobodin_vp/index.html

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Denikin, Anton}}

[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1872]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1947]]
[[Kategorio:Mortintoj en Usono]]
[[Kategorio:Mortintoj pro koratako]]
[[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]]
[[Kategorio:Rusiaj monarkiistoj]]
[[Kategorio:Homoj de la Rusa-japana milito]]
[[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]]
[[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]]
[[Kategorio:Rusiaj generaloj]]
[[Kategorio:Rusdevenaj usonanoj]]</text>
      <sha1>64dc0sixw9dr038i82set3m277m9fgn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365601</id>
      <parentid>9365600</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T03:16:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* Biografio */</comment>
      <origin>9365601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9105" sha1="gcv1hkbrl49pigpg4biuuvovdnwojqc" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
|nomo                = Anton Denikin
|titolo = Supera Reganto de Rusio &lt;small&gt;(laŭnome)&lt;/small&gt;
|dosiero            = Anton Denikin 1918.jpg
|priskribo           = generalo en la [[Rusa Enlanda milito]]
|Grandeco de bildo   =
|background          =
|regado = La 4-a de januaro [[1920]] - la 4-a de aprilo [[1920]]
|dato de naskiĝo    = [[16-a de decembro]] [[1872]]
|loko de naskiĝo    = [[Włocławek]]
|dato de morto       = [[8-a de aŭgusto]] [[1947]]
|loko de morto       = [[Ann Arbor (Miĉigano)|Ann Arbor]], [[Miĉigano]], [[Usono]]
 }}

'''Anton Ivanoviĉ DENIKIN''' ({{l-ru|Антон Иванович Деникин}}) (la [[16-an de decembro]], [[1872]] — la [[8-an de aŭgusto]], [[1947]]) estis armea oficiro en la [[Rusia imperio]] antaŭ kaj dum la [[Unua mondmilito]]. Sekve de la [[Oktobra Revolucio]], li estis ano de la kontraŭrevoluciaj [[Blanka armeo|Blankaj fortoj]] dum la [[Rusa Enlanda Milito]].

== Biografio ==
[[Dosiero:Anton_Denikin_1918-1919.jpg|eta|dekstra|180px]]
Li naskiĝis en [[Varsovio]] kiel filo de malaltranga oficiro. Lerteco kaj necedema ambicio helpis al li forlasi malriĉecon kaj fari brilan karieron. Li estis edukita ĉe la Kieva Milita Lernejo kaj ĉe la Akademio de la Ĝenerala Stabo. Li servis unue aktive en la [[Rusa-Japana milito]].

En aŭgusto en [[1914]], Denikin estis generalmajoro kaj komandanto de la Kieva Milita Distrikto. Li batalis en [[Galicio]], en [[1916]], [[Rumanio]] en la [[Brusilov-ofensivo]]. Sekve de la [[Februara Revolucio]], li fariĝis staboĉefo de [[Miĥail Aleksejev]], poste [[Aleksej Brusilov]] kaj fine [[Lavr Kornilov]]. Denikin apogis la aŭdacan puĉon de sia komandanto ([[Kornilov-puĉo]] en septembro [[1917]], do estis arestata kaj enprizonigata kune kun li.

Aleksej Brusilov ĝenerale laŭdis lin kiel komandestron, tamen rimarkigis lian ambiciemon.

{{Citaĵo
|teksto = Denikin, kiu ludis tiom grandan rolon poste, estis bona batala generalo, tre mensrapida kaj decidema, sed li ĉiam klopodis laborigi siajn najbarojn por sia profito, por faciligi plenumon de tasko kiun li donis al sia divizio; najbaroj liaj ofte plendis ke li volas aljuĝi iliajn bataldistingojn al si.
|aŭtoro = [[Aleksej Brusilov]]
|verko = Miaj rememoroj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Мои воспоминания
|lasta        = Брусилов 
|unua         = А. А. 
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1983
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Moskvo
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 161
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto =  Деникин, который играл такую большую роль впоследствии, был хороший боевой генерал, очень сообразительный и решительный, но всегда старался заставить своих соседей порядочно поработать в свою пользу, дабы облегчить данную им для своей дивизии задачу; соседи же его часто жаловались, что он хочет приписывать их боевые отличия себе
}}

Pro la [[Oktobra Revolucio]], Denikin kaj Kornilov fuĝis al [[Novoĉerkassko]] en suda Rusio por renkontiĝi kun aliaj oficiroj kaj komandestroj de la [[Voluntula Armeo]], komence komandita far Aleksejev.

Kornilov estis mortigita en aprilo de [[1918]] proksime al [[Jekaterinodaro]] kaj la Voluntula Armeo estis ekkomandata far Denikin. Liaj trupoj retiriĝos pro la [[Bolŝevikoj|bolŝevika]] kontraŭ-ofensivo al la areoj de rivero [[Don (rivero)|Dono]]. Li gvidis la finan atakon de la sudaj blankaj fortoj — aŭdacan provon okupi [[Moskvo]]n somere de [[1919]]. Pro la troa fortostreĉo de sia armeo, li suferis decidan malvenkon oktobre ĉe [[Orjolo]], nur {{unuo|400|km}} sude de [[Moskvo]]. La blankaj fortoj de suda Rusio estis en konstanta retiriĝo kaj agadis en marto de [[1920]] nur en [[Krimeo]]. Ekde januaro ĝis aprilo de 1920 li nominale estis [[Listo de Regantoj de Rusio#Superaj Regantoj de Rusio|Supera Reganto de Rusio]].

La Volontula Armeo degeneris, ĝia vojo estis markita je rabadoj, kontraŭjudaj pogromoj kaj aliaj perfortoj kontraŭ civiluloj. En [[Odeso]] lia armeo definitive disfalis, transformiĝinte je aro da taĉmentoj, kiuj fuĝis per maraj ŝipoj post alveno de la Ruĝa Armeo.

Denikin abdikis pri sia pozicio aprile favore al [[Pjotr Nikolajeviĉ Vrangel]], kiel estis supozite antaŭe&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = 1920 : [Записки] // Дни. 1920 : [Записки]
|lasta        = Шульгин
|unua         = В. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Память
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1989
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Современник
|loko         = Moskvo
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-270-00808-4
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 304
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, kaj fuĝis al [[Francio]] kaj poste en [[1945]] al [[Usono]]. Vrangel, reginta ĝis 1920 Krimeon, diris ke la ĉefa problemo de Denikin estis provo ekregi tro grandan teritorion: &quot;Denikin, krom diversaj aliaj kialoj, unuavice malsukcesis regi teritorion. Ni faras ofensivon nun, sed ni memoras — memento Denikin&quot; ({{l-ru|Деникин, помимо всяких других причин, прежде всего, не справился территорией. Мы наступаем сейчас, но помним — memento Деникин}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = 1920 : [Записки] // Дни. 1920 : [Записки]
|lasta        = Шульгин
|unua         = В. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = Память
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1989
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Современник
|loko         = Moskvo
|lingvo       = ru
|isbn=        = 5-270-00808-4
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 466
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Li publikigis plurajn librojn, inter kiuj elstaras &quot;Eseoj pri la Rusa Malordo&quot; ({{l-ru|Очерки русской смуты}}; 1921–1926) kaj &quot;La vojo de la rusa oficiro&quot; ({{l-ru|Путь русского офицера}}, eldonita postmorte en 1953).

Li mortis en [[Ann Arbor]] en [[1947]].

== Reentombigo en Rusio ==
Oni reentombigis liajn restaĵojn en [[2005]] kun solena ĉeesto de la [[Moskvo|moskva]] urbestro [[Jurij Luĵkov]] kaj la patriarĥo de Moskvo [[Aleksio la 2-a]].

== Vidu ankaŭ ==
* [[Rusia Enlanda milito]]
* [[Volontula Armeo]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* http://www.russianorthodoxchurch.ws/01newstucture/pagesen/news05/denikin.html &lt;!-- en:| date=September 28 | year=2005 }}   en→eo:| (dato, dati, rendevuo, daktilarbo, daktilujo, daktilo)=28-a de septembro | jaro=2005 }} --&gt;
* http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai2/index.html &lt;!-- ru:militera.lib.ru --&gt;
* http://militera.lib.ru/memo/russian/denikin_ai/index.html &lt;!-- ru:militera.lib.ru --&gt;
* http://militera.lib.ru/research/slobodin_vp/index.html

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Denikin, Anton}}

[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1872]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1947]]
[[Kategorio:Mortintoj en Usono]]
[[Kategorio:Mortintoj pro koratako]]
[[Kategorio:Rusiaj memoraĵistoj]]
[[Kategorio:Rusiaj monarkiistoj]]
[[Kategorio:Homoj de la Rusa-japana milito]]
[[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]]
[[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]]
[[Kategorio:Rusiaj generaloj]]
[[Kategorio:Rusdevenaj usonanoj]]</text>
      <sha1>gcv1hkbrl49pigpg4biuuvovdnwojqc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Smolkov (artileria fuortaro)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29598</id>
    <revision>
      <id>9365371</id>
      <parentid>9349873</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:21:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] Nekorekta linirompo (&lt;br&gt;)</comment>
      <origin>9365371</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12506" sha1="6fvb3j9456xbkl8mbzihon1j2woihu6" xml:space="preserve">{{Tiu ĉi artikolo|temas pri artileria fuortaro. Pri vilaĝo temas artikolo [[Smolkov]].}}
{{Geokesto | konstruaĵo
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Artileria fuortaro Smolkov
| devena_nomo              = 
| alia_nomo               = {{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}}
| kategorio                 = fuortaro
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio                = 
| oficiala_nomo            = Dělostřelecká tvrz Smolkov
| moto                    = 
| kromnomo                 = Hrabyňský vrch
| kromnomo_tipo            = Alia nomo
| dosiero  = Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 01).jpg
| dosiero_priskribo          = Objekto por artileria turniĝonta turo MO-S&amp;nbsp;38 &quot;V&amp;nbsp;lese&quot;
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                     = Ĉeĥio
| lando_tipo                = 
| lando_flago               = 1
| ŝtato                    = 
| regiono                   = Moraviasilezia regiono
| distrikto                 = Distrikto Opava
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco                   = PGK II Hlučín
| municipo                  = Smolkov
| aliro                     = 
| publiko                   = nur sur surfaco
| montaro                   = Nízký Jeseník
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo                 = Smolkov
| koordinatoj_ne_en_titolo     = true
| leviĝo                  = 
| lat_d                    = 49
| lat_m                    = 53
| lat_s                    = 42
| lat_NS                   = N
| long_d                   = 18
| long_m                   = 04
| long_s                   = 49
| long_EW                  = E
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                    = Inĝ. Alois Beneš, podnikatelství staveb, Přerov
| libera_tipo               = Konstrufirmao
| libera1                    = 26-a de februaro 1936
| libera1_tipo               = La unua labortago
| libera2                   = konstrue finita
| libera2_tipo              = Stato en 1938
| libera3                   = MO-S 38 V Lese - [[Artileria turniĝonta turo|artileria turo]]&lt;br /&gt;MO-S 39 U Trigonometru - [[artileria fuorto]]&lt;br /&gt;MO-S 40 Nad Silnicí - [[infanteria fuorto]]&lt;br /&gt;MO-S 41 Nad Valchou - [[enireja objekto]]&lt;br /&gt;MO-S 42 Nad Hájem - [[artileria gvatejo]]
| libera3_tipo              = Objektoj de fuortaro
| libera4                   = 394 viroj
| libera4_tipo              = Garnizono
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo_priskribo              = Situo enkadre de Ĉeĥio
| mapo_lokumilo              = Ĉeĥio
| mapo1_priskribo              = 
| mapo1_lokumilo              = 
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| retpaĝo                  = 
| commons                  = Smolkov (fortress)
| portalo                  = Ĉeĥio
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                = 
}}
'''[[Artileria fuortaro]] Smolkov''' ({{Lang-cs|Dělostřelecká tvrz Smolkov}}) estis la plej granda fortikaĵkonstruaĵo de la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|II-a pionirara grupa komandantejo]], kies ĝi estis la 5-a memstara konstrua subsektoro. La fuortaro kunigis la ostravan kaj la opavan sektoron de la fortikaĵoj. Konstrue ĝi apartenis ankoraŭ sub [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|PGK II]], sed taktike ĝi agadis eĉ utile al [[Pionirara grupa komandantejo IV Opava|defendo de regiono de Opava]]. Ĝi estis lokigita sur monteto Padařov super tiama domaro [[Smolkov]] en la loko, kie montaro [[Nízký Jeseník]] transiras en [[malaltebenaĵo]]n ĉirkaŭ la rivero [[Opava (rivero)|Opava]]. Ĝi konsistis el [[infanteria fuorto]], [[artileria fuorto]], [[artileria turniĝonta turo]], [[artileria gvatejo]] kaj [[enireja objekto]]. Ĝi principe diferenciĝis de la ceteraj fuortaroj pro tio, ke ĝi estis lokigita proksimume 800 metroj malantaŭ la ĉefa defendlinio.

La ĉefa defendlinio antaŭ la fuortaro situis sur la suda bordo de rivero Opava kaj ĝia dekstra alo estis kreita de fuortoj [[Subsektoro 4./II. Dolní Benešov|MO S-37 kaj S-36]]. Kun la konstruado de la ligantaj pezaj fortikaĵoj de la opava konstrua subsektoro OP S-1 ĝis S-5 estis kalkulita nur en la jaro 1940. La malseka tereno ĉirkaŭ la rivero, trateksita per vico da rojkanaletoj, estis konsiderata kiel sufiĉa kontraŭtanka obstaklo kaj la tuja konstruado de fuortoj ne estis laŭ tiamaj strategoj deviga. Sed malgraŭ tio jam fine de marto de 1937 estis inter Smolkov kaj [[Komárov (Opava)|Komárov]] ĉe [[Opava]] komisiitaj du konstruaj sektoroj de [[Ĉeĥoslovakaj malpezaj fortikaĵoj|malpezaj fortikaĵoj]], kiuj flue ligis al MO S-37 &quot;U Cukrovaru&quot;. Tiu ĉi defendlinio, kiu estis ĝis fino de la jaro 1938 tute finita, kreis du sinsekvoj de malpezaj fortikaĵoj mod. 37 plifortigitaj per kelke da objektoj en la 3-a sinsekvo. La malpezaj objektoj tiel plenigis la interspacon inter la rivero kaj la fuortaro kaj ŝirmis  la nordan deklivon de la monteto.

==Objektoj de la fuortaro==
===La artileria fuorto MO S-39 &quot;U Trigonometru&quot;===
{{ĉefartikolo|MO-Sm-S 39 U Trigonometru}}
Inter la plej gravaj objektoj de la fuortaro apartenis la artileria fuorto MO S-39 orientita direkte al urbo Opava. Tri [[10cm haŭbizo mod. 38|haŭbizoj]] de la fuorto devis krei netrapaseblan pafbaraĵon en la valo de la samnomata rivero. La pafadoj de la haŭbizoj devis tuŝi kun la pafado de artileria fuorto el [[Šibenice (artileria fuortaro)|artileria fuortaro Šibenice]], kiun oni komencis konstrui proksimume 10 km okcidente de urbo Opava. Interesaĵo de tiu ĉi fuorto estis, ke en la [[diamanta fosaĵo|ŝirma fosaĵo]] sub la pafejoj de kanonoj estis farita savelirejo kun dimensioj  de pordo 94 x 200 cm kaj en faro kiel ĉe normala memstara infanteria fuorto. Tra tiu ĉi elirejo, kiun la ceteraj fuortaro ne havis, povis sur la surfaco eliri la pioniroj por ripari damaĝojn kaŭzitaj per batalagado. Sed estis ĉi tie ankoraŭ kamuflita sekreta savelirejo, tra kiu la garnizono povis savi sin okaze de ŝutplenigo de la ĉefa galerio kaj la enirejo en S-39.

La betonado de la plej granda objekto de la fuortaro Smolkov - de la artileria fuorto MO S-39 - estis farita en partoj en junio kaj aŭgusto de 1937. Tiu ĉi proceduro estis devigita pro grandaj dimensioj de la fuorto, kio el teknika vidpunkto postulis fari [[ekspansia junto|ekspansian junton]]

===La turniĝonta artileria turo MO S-38 V Lese===
La artileria turniĝonta turo devis agadi precipe utile al la [[Pionirara grupa komandantejo II Hlučín|ostrava sektoro]] kun maksimuma pafdistanco ĝis MO S-16. Sed ĝi povis plifortigi ankaŭ lapafbaraĵon de la artileria fuorto. La konstruado de la turo estis komisiita nur en la jaro 1937, tial somere de la sekvanta jaro oni intense laboris en ĝia ĉirkaŭaĵo 

===La infanteria fuorto MO S-40 Nad Silnicí===
La ĉefa tasko de la kvarkloŝa infanteria fuorto MO S-40 estis gvidado de la artileria pafado de la fuortara baterio.La artileria gvatisto en ĝia kloŝo havis belegan vidon fakte ĝis maksimuma pafdistanco de la haŭbizoj. La pezaj maŝinpafiloj en ĝiaj randaj kupoloj de la fuorto poste ŝirmis la okcidentan deklivon de la fuortaro kaj ili povis efike pripafadi la sub ili kondukantan ŝoseon el Smolkov al [[Hrabyně]].

===La artileria gvatejo MO S-42 Nad Hájem===
La objekto MO S-42 estis konstruita kiel klasika [[artileria gvatejo|gvatejo]] precipe por la artileria turniĝonta turo. El tri travidejoj de la gvatkloŝo eblis travidi la pejzaĝon de [[Hlučín]] oriente ĝis Opava. Ĝisvidi eblis el ĝi eĉ al [[MO S-19 &quot;Alej&quot;]]. La rekta ĉirkaŭaĵo de la fuorto estis ŝirmata per [[Malpeza maŝinpafilo mod. 26|malpeza maŝinpafilo]] en sespafeja [[Plafonaj blendaj elementoj en la ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|kloŝo]] lokigita sur la supraĵo de la fuorto.

===La enireja objekto MO S-41 Nad Valchou===
La enireja objekto MO S-41 estis armigita per du [[4cm kanono mod. 36|kontraŭtankaj kanonoj]], celitaj al ĉirkaŭaj ŝoseoj kondukantaj ambaŭflanke de la fuortaro direkte al Hrabyně. Kunigvojon kreis inter ili la alvetura komunikilo, sur kiu la fuortaro estis provizita. La enirejo en la fuortaron Smolkov estis solvita per rekta koridoro sen deklivaĵo kondukanta en la internon de la fuortaro. La plej granda superkovro de la subteraj spacoj estis en la ĉirkaŭajo de la artileria fuorto kaj la fuortara kazerno - ĉ. 41 metroj.

==Post Munkena interkonsento==
{{ĉefartikolo|Munkena interkonsento}}
Pri tiu tempo rememoras &quot;plenuma rotestro&quot; de la fuortaro serĝento pli longe deĵoranta Josef Blahut:
{{citaĵo|&quot;Tuj post la anonco pri forŝovo estis forveturigataj ĉiuj rezervoj kaj municio, precipe artileriaj [[Grenado (eksplodaĵo)|grenadoj]] por montaraj kanonoj. La grenadoj estis metitaj en kestoj en la suba etaĝo de la [[MO-Sm-S 39 U Trigonometru|artileria fuorto]] ĝis plafono. Tio montriĝis kiel tre nepraktika kaj la supraj kestoj estis demetataj tre mafacile. Plie ili devis esti elportitaj trans alta fosaĵo de la fuorto. En la tago de retiriĝo la komandanto de fuortaro ordonis al mi, por ke mi kun kelke da soldatoj trairu la tutan fuortaron kaj verkontrolu, ĉu tie io ne restis. Krom forgesita kesto kun elektromaterialo estis ĉio malplena. En senhelpa kolero mi almenaŭ liberigis [[kluĉilo]]n de lifto en la artileria fuorto, kiu kun bruego frakasiĝis en la subterejon. Kiam mi lastfoje rigardis per teleskopo al la rivero Opava, mi vidis jam sur ĝia norda bordo kuŝi germanajn soldatojn preparitaj por anekso de la fortikaĵa zono. Mi estis la lasta soldato foriranta el la fuortaro Smolkov.

|Josef Blahut}}

==Ostrava operaco==
{{ĉefartikolo|Ostrava operaco}}
Dum la Ostrava operaco en [[aprilo]] de [[1945]] eĉ sovetaj armeaj korpusoj timis ekataki la fuortaron, ili ĉirkaŭiris ĝin tra [[Hrabyně]].

==Nuntempo==
Ekde la 1950-aj jaroj la fuortaro Smolkov funkcias kiel deponejo de [[Ĉeĥoslovaka popola armeo|ĉeĥoslovaka]], kaj pli poste de [[Armeo de Ĉeĥa respubliko|ĉeĥa armeo]], do ĝia interno ne estas por publiko alirebla. Tra surfaco de la fuortaro, rekte ĉirkaŭ la objekto MO-S 39, kondukas {{turisma marko|verda}} verda turisma vojo.

== Listo de objektoj ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! colspan=&quot;10&quot; | Artileria fuortaro Smolkov
|-
! Foto !! Pluaj&lt;br /&gt;fotoj !! Markigo !! Nomo !! Rezistkapablo !! Dato de betonado !! Volumeno (m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;) !! Lokigo !! Notoj
|-
| [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 38 (2015-04-14; 08).jpg|100px|MO S-38 V Lese]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 38 V lese casemate}} || MO S-38 || V Lese || IV || 23-a de majo-1-a de junio 1938 || 2 826 || {{Koord|49.8962556|18.0811747|regiono=CZ}} || duetaĝa
|-
| [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 39 (rok 2001; 01).jpg|100px|MO S-39 U Trigonometru]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 39 U trigonometru casemate}} || MO S-39 || U Trigonometru || IV || 16-a–22-a de junio 1937&lt;br/&gt;4-a-14-a de aŭgusto 1937 || 1 564&lt;br/&gt;3 714 || {{Koord|49.8960556|18.0785414|regiono=CZ}} || duetaĝa 
|-
| [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 40 (2015-04-14; 01).jpg|100px|MO S-40 Nad Silnicí]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 40 Nad silnicí casemate}} || MO S-40 || Nad Silnicí || IV || 30-a de novembro–5-a de decembro 1936 || 2 705 || {{Koord|49.8967611|18.0770444|regiono=CZ}} || duetaĝa
|-
| [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 41 (2015-04-14; 02).jpg|100px|MO S-41 Nad Valchou]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 41 Nad Valchou casemate}} || MO S-41 || Nad Valchou || IV || 2-a–14-a de novembro 1937 || 4 715 || {{Koord|49.8924144|18.0800928|regiono=CZ}} || duetaĝa
|-
| [[Dosiero:Háj ve Slezsku, Smolkov, MO-S 42 (2015-04-14; 06).jpg|100px|MO S-42 Nad Hájem]] || {{Commonscat en tabelo|MO-Sm-S 42 Nad Hájem casemate}} || MO S-42 || Nad Hájem || IV || 24-a–29-a de oktobro 1936 || 1 715 || {{Koord|49.8972706|18.0828317|regiono=CZ}} || duetaĝa
|}

== Literaturo ==
* DURČÁK, Josef. : ''Opevňování Ostravska v letech 1935 až 1938.'' 2. vyd. Opava : AVE Centrum, 2005. ISBN 80-86268-05-5.
* [[Petr Tomašovský|TOMAŠOVSKÝ, Petr]]. : [[Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava|''Atlas objektů těžkého opevnění úseku Moravská Ostrava.'']] 1.vyd. Opava : AVE Centrum, 2000. {{ISBN|80-86268-01-2}}

== Rilataj artikoloj ==
* [[Sektoro Moravia Ostrava]]
* [[Šibenice (artileria fuortaro)|Artileria fuortaro Šibenice]]

==Eksteraj ligiloj==
* {{commonscat linio|Smolkov (fortress)}}

{{Ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj}}

[[Kategorio:Artileriaj fuortaroj de ĉeĥoslovakaj fortikaĵoj|Smolkov]]
[[Kategorio:PGK II Hlučín]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Háj ve Slezsku]]
[[Kategorio:Nízký Jeseník]]</text>
      <sha1>6fvb3j9456xbkl8mbzihon1j2woihu6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Henry Ford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32751</id>
    <revision>
      <id>9365612</id>
      <parentid>9257928</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:19:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42285" sha1="5wh0qlwvkuoet16i7fb4dm7tdfrzqno" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Henry FORD''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Henriko''' '''Fordo'''; naskiĝis la {{daton|30|julio|1863}} ĉe Dearborn kaj mortis la {{daton|7|aprilo|1947}}) estis [[Usono|usona]] [[inventisto]] kaj entreprenisto, kiu fondis la aŭtomobilan konzernon [[Ford]] en [[Dearborn]], [[Michigan]] kaj estis pioniro de la [[muntoĉeno|muntoĉena tekniko]] kaj de la [[amasproduktado]].

Kvankam Ford ne inventis la [[aŭtomobilo]]n aŭ la [[muntoĉeno]]n,&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto||titolo=The Life of Henry Ford|url=http://www.hfmgv.org/exhibits/hf/|alirdato=28a de Novembro 2013}}&lt;/ref&gt; li disvolvigis kaj fabrikis la unuan [[aŭtomobilo]]n kiuj multaj mezklasaj usonanoj povis permesi al si aĉeti. Farinte tion, Ford konvertis la aŭtomobilon el multekosta kuriozaĵo en praktika ilo kiu tiom ŝanĝis la pejzaĝon de la 20a jarcento. Lia enkonduko de la [[aŭtomobilo]] Modelo T revoluciis transportadon kaj [[Usono|usonan]] [[industrio]]n. Kiel posedanto de la entrepreno [[Ford Motor Company]], li iĝis unu el la plej riĉaj kaj konataj personoj en la mondo. Oni atribuis al li la &quot;[[Fordismo]]n&quot;: nome amasproduktadon de malmultekostaj varoj kongrue kun altaj salajroj por la laboristoj. Ford havis tutmondan vidon, kun [[konsumo|konsumismo]] kiel ŝlosilo por la [[paco]]. Lia intensa engaĝiĝo al sistema malaltigo de kostoj rezultis en multaj teknikaj kaj negocaj plinovigoj, kiaj la sistemo de [[franĉizo]]j kiu metis filiojn tra plej el [[Nordameriko]] kaj en ĉefaj urboj de ses kontinentoj. Ford lasis plej el siaj ampleksaj riĉaĵoj por la [[Ford Fondaĵo]] kaj aranĝis por ke lia familio kontrolu la kompanion permanente.

Krom la laboro en la aŭtomobila industrio, Ford ankaŭ engaĝiĝis en politiko. Por ekzemplo li estis [[Pacismo|pacisma]] dum la unuaj jaroj de la [[Unua Mondmilito]], tio estas partiano ke Usono ne eniru en milito kontraŭ [[Germanio]]; tiukadre li estis ankaŭ [[Antisemitismo|antisemita]], kiu publikigis kontraŭjudajn [[broŝuro]]jn, pro kio li estis admirata de [[Adolfo Hitlero]] kaj ricevis premion de la [[Nazioj]].&lt;ref&gt;Baldwin, N. (2001). Henry Ford and the Jews. New York: Public Affairs.&lt;/ref&gt;

== Komenca vivo ==
Henry Ford naskiĝis la 30an de Julio, 1863, en farmo de Greenfield Township, [[Miĉigano]].&lt;ref&gt;[http://www.hfmgv.org/exhibits/hf/default.asp www.hfmgv.org The Henry Ford Museum: ''The Life of Henry Ford'']&lt;/ref&gt; Lia patro, [[William Ford (negocisto)|William Ford]] (1826–1905), estis naskiĝinta en la [[Graflando Cork]], [[Unuiĝinta Reĝlando de Granda Britio kaj Irlando|Irlando]], al familio kiu estis origine el [[Somerset]], [[Anglio]],&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto||titolo=The history of Ford in Ireland Family Crest and Name History|url=http://www.ford.ie/AboutFord/CompanyInformation/HistoryOfFord}}&lt;/ref&gt; Lia patrino, Mary Ford (denaske Litogot) (1839–1876), estis naskiĝinta en Miĉigano kiel plej juna filo de [[Belgio|belgaj]] enmigrantoj; ŝiaj gepatroj mortiĝis kiam ŝi estis infanino kaj ŝi estis adoptita de najbaroj, nome O'Herns. La idoj de Henry Ford estis Margaret Ford (1867–1938); Jane Ford (ĉ. 1868–1945); William Ford (1871–1917) kaj Robert Ford (1873–1934).

Lia patro donacis al li [[poŝhorloĝo]]n kiam li estis ankoraŭ dekjarulo. Kiam li estis 15-jaraĝa, Ford dismuntis kaj remuntis la horloĝpecojn de amikoj kaj najbaroj dekoj de fojoj, akirante reputacion de horloĝa reparisto.&lt;ref&gt;Ford, ''My Life and Work'', 22–24; Nevins kaj Hill, ''Ford TMC'', 58.&lt;/ref&gt; Kiam li estis 20-jaraĝa, Ford piediris kvar mejlojn al sia episkopala [[preĝejo]] ĉiun dimanĉon.&lt;ref&gt;Evans, Harold &quot;They Made America&quot; Little, Brown and Company. New York&lt;/ref&gt;

Ford multe suferis kiam lia patrino mortiĝis en 1876. Lia patro esperis ke li finfine ekregu la familian farmon, sed li malamis la farmolaboron. Li poste skribis, &quot;Mi neniam havis partikularan amon al la farmo — estis la patrino en la farmo kion mi amis.&quot;&lt;ref&gt;Ford, ''My Life and Work'', 24; Edward A. Guest &quot;Henry Ford Talks About His Mother,&quot; ''American Magazine'', Julio 1923, 11–15, 116–120.&lt;/ref&gt;

En 1879, Ford lasis sian hejmon por labori kile [[metilernanto]] de [[maŝinisto]] en [[Detroit]], unua ĉe James F. Flower &amp; Bros., kaj poste ĉe [[Detroit Dry Dock]] Co. En 1882, li revenis en Dearborn por labori en la familia farmo, kie li entuziasmiĝis por la funkciado de la [[George Westinghouse|Westinghouse portebla vapormotoro]]. Li estis poste dungita de [[Westinghouse Electric Corporation|Westinghouse]] por servi ties vapormotorojn. Dum tiu periodo Ford ankaŭ studis librotenadon ĉe la Negoclernejo Goldsmith, Bryant &amp; Stratton en Detroit.&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro| |unua=Steven |lasta=Watts |titolo=The People's Tycoon: Henry Ford and the American Century |eldoninto=Random House, Inc. |jaro=2006 |paĝo=28 |url=https://books.google.com/books?id=LIDyU91YMHAC&amp;source=gbs_navlinks_s}}&lt;/ref&gt;

== Geedziĝo kaj familio ==
[[Dosiero:Henry Ford 1888.jpg|eta|dekstre|altdekstre|Henry Ford en 1888&lt;br /&gt;
(aĝe 25)]]
Ford edziĝis al Clara Jane Bryant (1866–1950) la 11an de Aprilo, 1888, kaj eltenis sin pere de la farmo kaj regante [[segilejo]]n.&lt;ref&gt;{{citaĵo el novaĵo||titolo=Widow of Automobile Pioneer, Victim of Coronary Occlusion, Survived Him Three Years|citaĵo=Friday, Sept. 29 (Associated Press) Mrs. Clara Bryant Ford, 84&amp;nbsp;year-old widow of Henry Ford, died at 2 A. M. today in Henry Ford Hospital. A family spokesman said her death was the result of an acute coronary occlusion.|agency=Associated Press|datoj=29a de Septembro, 1950}}&lt;/ref&gt; Ili havis unu filon: [[Edsel Ford]] (1893–1943) kiu mortiĝis 49-jaraĝa pro malsano.&lt;ref&gt;{{citaĵo el novaĵo||titolo=Edsel Ford Dies in Detroit at 49. Motor Company President, the Only Son of Its Founder, Had Long Been Ill.|citaĵo=Edsel Ford, 49-year-old president of the Ford Motor Company, died this morning at his home at Grosse Pointe Shores following an illness of six weeks.|agency=Associated Press|datoj=26a de Majo, 1943}}&lt;/ref&gt;

== Kariero ==
[[Dosiero:FordQuadricycle.jpg|eta|maldekstra|230px|Kvarciklo Ford.]]
En 1891, Ford iĝis inĝeniero ĉe [[Edison Illuminating Company]]. Post sia plialtiĝo al ĉefinĝeniero en 1893, li havis sufiĉan tempon kaj monon por dediĉi atenton al siaj personaj eksperimentoj pri benzinmotoroj. Tiuj eksperimentoj pintis en 1896 per la kompletigo de mem-pelita [[vehiklo]] kiun li nomigis [[Kvarciklo Ford]]. Li teste ŝoforis ĝin la 4an de Junio. Post variaj testoŝoforadoj, Ford serĉis vojojn por plibonigi la Kvarciklon.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.hfmgv.org/exhibits/showroom/1896/quad.html |titolo=The Showroom of Automotive History: 1896 Quadricycle&lt;!-- Bot generated title --&gt; |alirdato=2016-02-21 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20100615125140/http://hfmgv.org/exhibits/showroom/1896/quad.html |arkivdato=2010-06-15 }}&lt;/ref&gt;

Ankaŭ en 1896, Ford partoprenis en kunsido de regantoj de Edison, kie li estis prezentita al [[Thomas Edison]]. Edison aprobis la eksperimentadon pri aŭtoj fare de Ford. Kuraĝigita de Edison, Ford desegnis kaj konstruis duan vehiklon, kompletigante ĝin en 1898.&lt;ref name=birth&gt;Ford R. Bryan, [http://hfha.org/HenryFord.htm &quot;The Birth of Ford Motor Company&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120829193220/http://hfha.org/HenryFord.htm |date=2012-08-29 }}, Henry Ford Heritage Association, alirita la 20an de Aŭgusto, 2012.&lt;/ref&gt; Apogita per la kapitalo de la [[magnato]] de Detroit nome William H. Murphy, Ford rezignis el la Edison Company kaj fondis la [[Detroit Automobile Company]] la 5an de Aŭgusto, 1899.&lt;ref name=birth/&gt; Tamen, la aŭtomobiloj tie produktitaj estis de pli malalta kvalito kaj de pli alta prezo ol Ford volis. Finfine la kompanio ne estis sukcesa kaj estis dissolvita en Januaro 1901.&lt;ref name=birth/&gt;

[[Dosiero:Henry Ford and Barney Oldfield with Old 999, 1902.jpg|eta|dekstre|250px|Henry Ford stare ĉe la unua aŭto de [[Barney Oldfield]] en 1902.]]
Kun la helpo de C. Harold Wills, Ford desegnis, konstruis, kaj sukcese ŝoforis 26-ĉevalan aŭtomobilon en Oktobro 1901. Danke al tiu sukceso, Murphy kaj aliaj investistoj en la Detroit Automobile Company formis la [[Henry Ford Company]] la [[30an de novembro|30an de Novembro]] [[1901]] kun Ford kiel ĉefinĝeniero.&lt;ref name=birth/&gt; En 1902, Murphy dungis [[Henry M. Leland]] kiel konsultanto; Ford, reage, lasis la kompanion kiu portis sian nomon. Kiam Ford foriris, Murphy renomigis la kompanion kiel [[Cadillac Automobile Company]].&lt;ref name=birth/&gt;

Formante teamon kun iama kurbiciklisto [[Tom Cooper (biciklisto)|Tom Cooper]], Ford ankaŭ produktis la kuraŭton de 80+ ĉevalenergio &quot;999&quot; kiun [[Barney Oldfield]] kondukos al la venko en konkurenco en Oktobro 1902. Ford ricevis la financan apogon de malnova konatulo, Alexander Y. Malcomson, nome karbokomercisto de la areo de Detrojto.&lt;ref name=birth/&gt; Ili formis partnerecon, &quot;Ford &amp; Malcomson, Ltd.&quot; por fabriki aŭtojn. Ford eklaboris por desegni malmultekostan aŭtomobilon, kaj tiu duo luis fabrikon kaj kontraktis kun maŝinvendejo posedata de [[John F. Dodge|John]] kaj [[Horace E. Dodge]] por liverado de 160,000 dolarojn en partoj.&lt;ref name=birth/&gt; Vendoj estis malrapidaj, kaj okazis krizo kiam la fratoj Dodge petis pagon pro sia unua monsendo.

=== Ford Motor Company ===
[[Dosiero:Ford Edison Firestone1.jpg|eta|maldekstre|200px|Henry Ford kun [[Thomas Edison]] kaj [[Harvey Firestone]]. [[Fort Myers (Florido)]], 11a de Februaro, 1929.]]

Reage, Malcomson allogis alian grupon de investistoj kaj konvinkis la fratojn Dodge akcepti parton de la nova kompanio.&lt;ref name=birth/&gt; Ford kaj Malcomson estis rekunigitaj kiel la [[Ford Motor Company]] en la 16a de Junio, 1903,&lt;ref name=birth/&gt; kun [[kapitalo]] de 28,000 dolaroj. La originaj investistoj estis Ford kaj Malcomson, la fratoj Dodge, la onklo de Malcomson nome John S. Gray, la sekretario de Malcolmson nome James Couzens, kaj du advokatoj de Malcomson, nome John W. Anderson kaj Horace Rackham. Ford tiam montris nove desegnita aŭton sur la glacio de la [[Lago de Sankta Claire|Lago Sankta Claire]], ŝoforante 1 mejlon (1.6&amp;nbsp;km) en 39.4 sekundoj kaj atingante novan [[rapido|rapidan rekordon]] je 91.3 mejloj por horo (146.9 kilometroj por horo). Konvinkita per tiu sukceso, la kurŝoforo [[Barney Oldfield]], kiu nomigis tiun novan modelon Ford &quot;[[Ford 999|999]]&quot; honore al la plej rapida lokomotivo tiama, portis la aŭton tra la tuta lando, kio faris la markon Ford konata tra tuta Usono. Ford ankaŭ estis unu el la fruaj financantoj de [[Indianapolis 500]].

==== Modelo T ====
[[Dosiero:1925.ford.model.t.arp.750pix.jpg|eta|1925 Ford &quot;New Model&quot; T Tudor Sedan.]]
La [[Modelo T]] estis enkondukita en la 1a de Oktobro, 1908. Ĝi havis la stir-radon maldekstre, kion ĉiu alia kompanio tuj kopiis. La tuta motoro kaj transmisio estis enmetita; la kvar cilindroj estis fanditaj en solida bloko; la suspensio uzis du duon-elipsajn risortojn. La auto estis tre simple ŝoforebla, kaj facile kaj malmultekoste riparebla. Ĝi estis tiom malmultekosta je 825 dolaroj en 1908 (21,730 dolaroj de 2016; la prezo falis ĉiun jaron) ke dum la 1920-aj jaroj, majoritato de usonaj ŝoforoj estis lernintaj ŝofori la Modelon T.&lt;ref&gt;Richard Bak, ''Henry and Edsel: The Creation of the Ford Empire'' (2003) pp 54–63&lt;/ref&gt;

Ford kreis enorman reklaman maŝinon en Detrojto por sekurigi ke ĉiu [[gazeto]] rakontu historiojn kaj publikigu reklamaĵojn pri la nova produkto. La reto de Ford de lokaj liveristoj faris la aŭton videbla en preskaŭ ĉiu urbo de Nordameriko. Kiel sendependaj liveristoj, la [[franĉizo]]j kreskis kaj publikigis ne nur Ford sed ankaŭ la koncepton de aŭtomobilado; lokaj aŭtokluboj disvastigis la modon por helpi novajn ŝoforojn kaj kuraĝigis esplori la landon. Ford emis ĉiam vendi al farmistoj, kio ŝajnigis kvazaŭ la vehiklo estas komerca aparato por helpi sian negocon. Vendoj multobliĝegis — kelkajn jarojn atingis 100% el la gajnoj de la antaŭa jaro. Ĉiam serĉe de pli efikaj kaj malaltaj kostoj, en 1913 Ford enkondukis la moveblajn muntozonojn en siaj [[fabriko]]j, kio permesis enorman pliiĝon en la produktado. Kvankam al Ford oni atribuas often la ideon, tiutempaj fontoj indikas ke la koncepto kaj ties disvolviĝo venis el dungitoj Clarence Avery, Peter E. Martin, Charles E. Sorensen kaj C. Harold Wills.&lt;ref&gt;Nevins (1954) 1:387–415&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Ford assembly line - 1913 (restored).jpg|maldekstre|eta|Forda muntoĉeno, 1913.]]
Vendoj superis 250,000 en 1914. Ĉirkaŭ 1916, ĉar la prezo falis al 360 dolaroj por la baza veturaŭto, la vendoj atingis 472,000.&lt;ref&gt;Lewis 1976, pp 41–59&lt;/ref&gt; (Uzante la konsumpreza indico, tiu prezo estis ekvivalenta al 7,828.08 da dolaroj de 2015.)

Ĉirkaŭ 1918, duono de ĉiuj aŭtoj en Usono estis de Modelo T. Ĉiuj novaj aŭtoj estis nigraj; ĉar Ford skribis en sia [[membiografio]], &quot;Ajna konsumanto povas havi aŭton farbita je ajna koloro kiun li volas kondiĉe ke ĝi estu nigra&quot;.&lt;ref name=&quot;Ford_Crowther_1922_p72&quot;&gt;{{Harvnb|Ford|Crowther|1922}}, [https://books.google.com/books?id=4K82efXzn10C&amp;pg=PA72#v=onepage&amp;f=false p. 72].&lt;/ref&gt; Ĝis la disvolvigo de la muntoĉeno, kiu postulis nigran koloron pro ties pli rapida sekigtempo, la aŭtoj de Modelo T estis disponebla ankaŭ en aliaj koloroj, kiaj ruĝa. La desegno estis fervore helpita kaj defendata de Ford, kaj la produktado pluis tiom malfrue kiom ĝis [[1927]]; la fina totala produktado estis 15,007,034. Tiu rekordo restis dum la venontaj 45 jaroj. Tiu rekordo estis atingita en 19 jaroj el la enkonduko de la unua Modelo T (1908).

Prezidento [[Woodrow Wilson]] petis al Ford kandidatiĝi kiel demokrato por la [[Usona Senato]] el [[Miĉigano]] en 1918. Kvankam la lando estis en [[milito]], Ford kandidatiĝi kiel [[Pacismo|porpaca]] kandidato kaj forta subtenanto de la proponita [[Ligo de Nacioj]].&lt;ref&gt;Watts, pp 243–48&lt;/ref&gt; Ford estis venkita en disputata elekto fare de la respublikana kandidato, Truman Newberry, iama Usona Sekretario de la Ŝiparmeo.

Henry Ford donis la prezidenteco de la Ford Motor Company al sia filo Edsel Ford en Decembro 1918. Henry retenis finan decidaŭtoritaton kaj foje elpostenigis sian filon. Henry startigis alian kompanion, Henry Ford kaj Filo, kaj organizis spektaklon por translokigi sin kaj siajn plej bonajn dungitojn al la nova kompanio; la celo estis timigi la restintajn malemajn akciulojn de la Ford Motor Company por vendi siajn [[akcio]]jn al li antaŭ ili perdos plej el sia valoro. (Li estis determinata havi tutan kontrolon super strategiaj decidoj.) La ruzaĵo funkciis, kaj Henry kaj Edsel aĉetis ĉiujn restantajn akciojn el la aliaj investantoj, tiele havigante al la familio la tutan posedon de la kompanio.&lt;ref&gt;Nevins kaj Hill (1957) vol 2&lt;/ref&gt;

Ĉirkaŭ la mezo de la [[1920-aj jaroj]], vendoj de la Modelo T ekmalpliiĝis pro la kreskanta konkurenco. Aliaj aŭtofabrikantoj proponis pagoplanojn pere de kiuj konsumantoj povus aĉeti aŭtojn, kiuj kutime inkludis pli modernajn mekanikajn trajtojn kaj stilon ne disponeblajn ĉe la Modelo T. Spite urĝemo fare de Edsel, Henry malakceptis enkonduki novajn trajtojn en la Modelon T aŭ por formi konsumantan kreditoplanon.&lt;ref&gt;Nevins kaj Hill (1957) 2:409-36&lt;/ref&gt;

==== Modelo A kaj posta kariero de Ford ====
[[Dosiero:1928 Model A Ford.jpg|eta|dekstra|250px|Ford Modelo A.]]
Ĉirkaŭ 1926, malpliiĝintaj vendoj de la Modelo T finfine konvinkis Henry fari novan modelon. Li entreprenis la projekton kun granda elano de teknika sperteco en la desegno de la motoro, ĉasio, kaj de aliaj mekanikaj necesaĵoj, dum lasis la kadran desegnon al sia filo. Edsel ankaŭ sukcesis venki la dekomencajn objektojn de sia patro por la inkludo de glit-ŝanĝa transmisio.&lt;ref name=&quot;Sorensen1956p223&quot;&gt;{{Harvnb|Sorensen|1956|p=223}}.&lt;/ref&gt;

La rezulto estis la sukcesa [[Ford Modelo A (1927-1931)|Ford Modelo A]], enkondukita en Decembro 1927 kaj produktita laŭlonge de 1931, kun totala produkto de pli ol 4 milionoj. Sekve, la kompanio Ford adoptis ĉiujaran modelon de ŝanĝosistemo simila al tiu ĵus pionirita fare de lia konkurenco [[General Motors]] (kaj ankoraŭ uzata de aŭtofabrikantoj nuntempe). Ĝis la [[1930-aj jaroj]] Ford ne superis sian objekton al financaj kompanioj, kaj la kompanio posedata de Ford nome Universal Credit Corporation iĝis grava aŭto-financa operacio.&lt;ref&gt;Nevins and Hill (1957) 2:459-78&lt;/ref&gt;

Ford ne kredis en libro-tenistoj; li amasigis unu el la plej grandaj riĉaĵoj de la mondo sen ke sia kompanio estu [[Aŭdito|aŭditata]] dum lia administrado. Sen kalkulista departemento, Ford ne havis manieron precize koni kiom multe da mono li estis enspezanta kaj la spezoj de ĉiu monato kaj la fakturoj kaj pagoj de la kompanio estis ĉirkaŭkalkulitaj per pesado per pesilo. Nur en 1956 Ford estis publike komerca kompanio.

Ankaŭ pro insisto fare de Edsel, Ford lanĉis Mercury en 1939 kiel rimedo por defii Dodge kaj [[Buick]], kvankam Henry ankaŭ montris relative malmultan entuziasmon por tio.

==== Laborfilozofio ====
===== La kvin-dolara salajro =====
[[Dosiero:Timehenryford.jpg|eta|maldekstre|Kovrilpaĝo de la gazeto ''[[Time (gazeto)|Time]]'', 14a de januaro, 1935.]]
Ford estis pioniro de la &quot;[[bonfara kapitalismo]]&quot;, planita por plibonigi sia laboristaro kaj speciale por malpliigi la fortan dungoŝanĝon kiu kondukis multajn liajn departementojn dungi 300 homojn jare por plenumi 100 laborlokojn. Efikeco postulis dungi kaj reteni la plej bonkvalitajn laboristojn.&lt;ref&gt;Nevins kaj Hill (1957) 2:508–40&lt;/ref&gt;

Ford gapigis la tutan mondon en 1914 proponante tagan kvindolaran [[salajro]]n (130 nuntempaj dolaroj), kio pli ol duobligis la salajron de plej el liaj laboristoj.&lt;ref&gt;Uzante la [[Konsumpreza indico|konsumprezan indicon]], tio estis ekvivalenta al 111.10 dolaroj portage en dolaroj de 2008.&lt;/ref&gt; [[Klevlando|Klevlanda]] gazeto publikigis en ĉefartikolo, ke tiu anonco &quot;pafis kiel blindiga rakedo tra la malhelaj nuboj de la nuna industria depresio.&quot;&lt;ref&gt;Lewis, ''Public Image'' p. 71&lt;/ref&gt; Tiu movo montriĝis tre profitebla; anstataŭ la konstanta dungoŝanĝo de dungitoj, la plej bonkvalitaj mekanikoj en [[Detroit]] venis al Ford, portante sian [[homa kapitalo|homan kapitalon]] kaj espertojn, pliigante la produktivecon, kaj malpliigante la trejnkostojn.&lt;ref&gt;Nevins, ''Ford'' 1:528–41&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watts, ''People's Tycoon,'' pp. 178–94&lt;/ref&gt; Ford anoncis sian kvindolaran programon la 5an de januaro, 1914, plialtigante la minimuman tagan pagon el 2.34 al 5 dolaroj por kvalifikitaj virlaboristoj.

Detroit estis jam altsalajra urbo, sed la konkurencantoj estis devigitaj plialtigi la salajrojn aŭ perdi siajn plej bonkvalitajn laboristojn.&lt;ref&gt;Watts, ''People's Tycoon,'' pp. 193–94&lt;/ref&gt; La politiko de Ford montris, ke tamen, pagi plie al dungitoj ebligos la laboristojn de Ford akiri la aŭtojn kiujn ili estis fabrikantaj kaj tio estis bona por la loka ekonomio. Li vidis la pliiĝantan salajron kiel profit-hava ligite al premio por tiuj kiuj estis la plej produktivaj kaj bonkaraktera laŭ kriterioj de la dunganto.&lt;ref name=&quot;Ford_Crowther_1922_pp126-130&quot;&gt;{{Harvnb|Ford|Crowther|1922}}, [https://books.google.com/books?id=4K82efXzn10C&amp;pg=PA126#v=onepage pp. 126–30].&lt;/ref&gt; Eble estis [[James Couzens|Couzens]] kiu konvinkis Ford adopti la 5-dolaran salajron.&lt;ref&gt;Lewis, ''Public Image,'' 69–70&lt;/ref&gt;

Reala profit-dispartigo estis proponita al la dungitoj kiuj estis laborintaj por la kompanio dum ses monatoj aŭ plie, kaj, grave, kondukis siajn vivojn en maniero kiun la Ford-a &quot;Sociala Departemento&quot; aprobis. Ili malakceptis [[drinkado]]n, [[vetludado]]n kaj konduton kiel malbonaj gepatroj. La Sociala Departemento uzis 50 esploristojn, plus helpan stabanaron, por elteni dungonormigojn; granda procento de laboristoj kapablis esti kvalifikitaj por tiu &quot;profit-dispartigo.&quot;

La entrudo de Ford en la privataj vivoj de siaj dungitoj estis tre polemika, kaj li tuj retiriĝis el la plej entrudaj aspektoj. En la epoko kiam li verkis en 1922 sian memorlibron, li parolis pri la Sociala Departemento kaj pri la privatvivaj kondiĉoj de la profit-dispartigo en la pasinta tenso, kaj akceptis, ke &lt;blockquote&gt;[[paternalismo]] ne havas lokon en industrio. Bonfara laboro kiu konsistas en entrudi en la privataj aferoj de la dungitoj estas eksmoda. Homoj bezonas konsilon kaj homoj bezonas helpon, ofte specialan helpon; kaj ĉio tio estu farata por dececo. Sed la ampleksa plano de investado kaj partopreno faros pli por plifirmigi industrion kaj plifortigi organizadon ol ajna sociala laboro. Sen ŝanĝi la principon ni estis ŝanĝinta la pagometodon.&lt;ref name=&quot;Ford_Crowther_1922_p130&quot;&gt;{{Harvnb|Ford|Crowther|1922}}, [https://books.google.com/books?id=4K82efXzn10C&amp;pg=PA130#v=onepage p. 130].&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

===== La kvin-taga laborsemajno =====
[[Dosiero:1908 Ford Model T.jpg|eta|Reklamaĵo de 1908 de Ford Modelo T.]]
Krom plialtigi la salajron de siaj laboristoj, Ford ankaŭ enkondukis novan, malpliigitan laborsemajnon en 1926. Tiu decido estis farita en 1922, kiam Ford kaj Crowther priskribis ĝin kiel ses 8-horaj tagoj, kio faras 48-horan semajnon,&lt;ref name=&quot;Ford_Crowther_1922_p126&quot;&gt;{{Harvnb|Ford|Crowther|1922}}, [https://books.google.com/books?id=4K82efXzn10C&amp;pg=PA126#v=onepage p. 126].&lt;/ref&gt; sed en 1926 oni anoncis ĝin kiel kvin 8-horaj tagoj, kio faras 40-horan semajnon.&lt;ref&gt;Samuel Crowther [http://geowords.com/e_/e_readings/ford2.htm Henry Ford: &quot;Why I Favor Five Days' Work With Six Days' Pay&quot;], ''World's Work,'' October 1926 pp. 613–16&lt;/ref&gt; (Ŝajne la programo ekis estante [[sabato]] labortago kaj iom poste tio ŝanĝis al libertempa tago.) La 1a de majo, 1926, la fabriklaboristoj de Ford Motor Company ŝanĝis al kvin-taga 40-hora laborsemajno, kaj la oficejaj laboristoj faris la transiron la postan aŭguston.&lt;ref name=history&gt;{{Cite web |url=http://www.history.com/this-day-in-history/ford-factory-workers-get-40-hour-week/print |title=Archived copy |access-date=December 1, 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180325165437/https://www.history.com/this-day-in-history/ford-factory-workers-get-40-hour-week/print |archive-date=25a de marto, 2018 |url-status=dead |df=mdy-all }}&lt;/ref&gt;

Ford estis farinta tiun decidon por helpi produktivecon, ĉar li esperis, ke la laboristoj faros pli da peno en sia laboro kontraŭ pli da libertempo, kaj li kredis ankaŭ ke pli deca libertempo estas bona por la negocoj, ĉar la laboristoj havos fakte pli da tempo por aĉeti kaj konsumi pli da [[varo]]j. Tamen, ankaŭ [[altruismo|altruismaj]] tialoj ludis ian rolon, ĉar Ford mem klarigis &quot;Estas tempo por liberigi nin el la nocio ke la libertempo de laboristoj estas ĉu 'perdita tempo' aŭ klasprivilegio.&quot;&lt;ref name=history/&gt;

===== Sindikatoj =====
[[Dosiero:Labor-Strike-Ford Motor Company-men in physical altercation - NARA - 195594.tif|eta|maldekstre|Sindikatisto Richard Frankensteen estas atakita de Ford-anoj en agado kontraŭsindikata.]]
[[Dosiero:Labor-Strike-Ford Motor Company-Walter Reuther fifth from the left-Richard Frankensteen sixth from the left - NARA - 195593.jpg|eta|[[La batalo de la superpasejo]], 26a de majo, 1937, [[Walter Reuther]] kvina el maldekstro, Richard Frankensteen sesa el maldekstro (tuj atakota de la sbiroj de Ford.]]
Ford estis akra kontraŭ [[sindikato]]j. Li klarigis siajn vidpunktojn pri sindikatoj en la ĉapitro 18a de ''My Life and Work''.&lt;ref name=&quot;Ford_Crowther_1922_pp253-266&quot;&gt;{{Harvnb|Ford|Crowther|1922}}, [https://books.google.com/books?id=4K82efXzn10C&amp;pg=PA253#v=onepage pp. 253–66].&lt;/ref&gt; Li pensis, ke ili estas tro forte influitaj de kelkaj estroj kiuj, spite siajn fanfaronajn bonajn motivojn, ili finfine faras pl da damaĝo ol da bono al la laboristoj. Plej volis nur limigi la produktivecon kiel rimedo helpi la dungadon, sed Ford vidis tion kiel mem-detrua ĉar, en lia opinio, produktiveco estis necesa por ke estu ekonomia prospero.

Li kredis, ke produktivaj atingoj el kelkaj laborsektoroj stimulas la pli ampleksan ekonomion kaj tiele tio kreskigos novajn laborpostenojn aliloke, ĉu ene de la sama [[korporacio]] aŭ en aliaj. Ford kredis ankaŭ, ke la sindikatestroj havas malican stimulilon por nutri la konstantan soci-ekonomian [[krizo]]n kiel vojo al pluteno de sia propra povo. Male, li kredis, ke saĝaj administristoj havas stimulilojn por helpi la bonan agadon de siaj laboristoj, ĉar farante tion oni maksimumigas iliajn proprajn profitojn. Ford tamen agnoskis, ke multaj administristoj estas esence tro malbonaj administristoj por kompreni tion. Sed Ford kredis, ke finfine, se bonaj administristoj kia li mem povus rezisti la atakojn de misgvidataj homoj kaj el maldekstro kaj el dekstro (t.e., kaj [[socialisto]]j kaj reakciaj malbonaj administristoj), la bonaj administristoj povos krei soci-ekonomian sistemon ene de kiu nek malbonaj administristoj nek malbonaj sindikatoj povos trovi sufiĉan subtenon por plue ekzisti.

Por malhelpi la agadon de sindikatoj, Ford promociis Harry Bennett, nome iama [[Usona Mararmeo|mararmeano]] kaj boksisto, por estri la Servan Departementon. Bennett uzis diversajn timigajn taktikojn por ataki la organizadon de sindikatoj.&lt;ref&gt;Harris, J: ''Henry Ford'', pp. 91–92. Moffa Press, 1984.&lt;/ref&gt; La plej fifama okazaĵo, la 26an de majo, 1937, okazis kiam la sbiroj de Bennett batis perbastone membrojn de la sindikato &quot;United Automobile Workers&quot;, kiel [[Walter Reuther]].&lt;ref name=&quot;Wallace&quot;&gt;Wallace, Max. (2003). ''The American axis: Henry Ford, Charles Lindbergh, and the rise of the Third Reich''. New York: St. Martin's Press.&lt;/ref&gt; Kiam la Bennett-anoj estis batintaj la UAW-reprezentantojn, la surloka kontrol-policestro estis Carl Brooks, nome eks-ano de la Serva Departemento de Bennett, kaj [Brooks] &quot;ne ordonis interveni.&quot;&lt;ref&gt;{{Harvnb|Wallace|2003|p=311}}&lt;/ref&gt; La venontaj tagon fotoj de la vunditaj sindikatanoj aperis en la gazetoj, disvastigante tion kio poste estos konata kiel [[La batalo de la superpasejo]].

[[Dosiero:Ford T Jon Sullivan.jpg|eta|La aŭto Modelo T de ''Ford''.]]
Fine de la 1930-aj kaj komence de la 1940-aj jaroj, Edsel — kiu estis prezidanto de la kompanio — pensis, ke Ford estis veninta al ia interkonsento por [[kolektiva negocado]] kun la sindikatoj ĉar violento, laborrompo, kaj akraj sakostratoj ne povis plui. Sed Ford, kiu ankoraŭ havis la finan vetoon en la kompanio pere ''[[de facto]]'' bazo eĉ se ne oficiale, malakceptis kunlabori. Dum kelkaj jaroj, li retenis Bennett zorge de la parolado kun sindikatoj kiuj estis klopodante organiziĝi en la Ford Motor Company. La memorlibro de Sorensen&lt;ref name=&quot;Sorensen1956p261&quot;&gt;{{Harvnb|Sorensen|1956|p=261}}.&lt;/ref&gt; klarigis, ke la celo de Ford por reteni Bennett enofice estis certigi ke neniam estos interkonsento.

La Ford Motor Company estis la lasta aŭtofabrikanto de Detroit kiu agnoskis la UAW, spite la premojn fare de la cetero el la aŭtofabrika industrio kaj eĉ de la [[Usona registaro]]. Laborbremsa [[striko]] fare de la sindikato UAW en aprilo 1941 fermis la fabrikon de River Rouge. Sorensen poste rakontis&lt;ref name=&quot;Sorensen1956pp266-272&quot;&gt;{{Harvnb|Sorensen|1956|pp=266–72}}.&lt;/ref&gt; ke malespera Henry Ford estis tre proksima al la okazaĵo kun minaco rompifermi la kompanion pli ol kunlabori, sed lia edzino Clara diris al li ke ŝi lasos lin se li detruos la familian negocon. En ŝia opinio, ne meritos la penon la kaoso kiuj li estus kreinta. Ford plenumis la ultimaton de sia edzino, kaj eĉ samopiniis kun ŝi poste. Subite, la Ford Motor Company iris el la plej durkapa malkunlaborema inter aŭtofabrikantoj ĝis la plej favora interkonsentanto kun UAW. La kontrakto estis subskribita en junio 1941.&lt;ref name=&quot;Sorensen1956pp266-272&quot;/&gt; Ĉirkaŭ unu jaron poste, Ford diris al Walter Reuther, &quot;Estis unu el la plej raciaj aferoj kiujn Harry Bennett iam faris kiam li metis la UAW en tiu fabriko.&quot; Reuther demandis, &quot;Kion vi celas?&quot; Ford respondis, &quot;Bone, vi estis luktanta kontraŭ General Motors kaj la uloj de Wall Street. Nune vi estas ĉi tie kaj ni donis al vi sindikatejon kaj pli ol vi havis el ili. Tio metas vin en nia flanko, ĉu ne? Ni povas luktanta kontraŭ General Motors kaj Wall Street kune, ĉu ne?&quot;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|url=https://archive.org/details/puttingworldtoge0000dick/page/63|titolo=Putting the world together : my father Walter Reuther, the liberal warrior|familia nomo=Reuther.|persona nomo=Dickmeyer, Elisabeth|dato=2004|loko=Lake Orion, Mich.|eldoninto=LivingForce Pub|ISBN=978-0-9753792-1-9|OCLC=57172289|paĝo=[https://archive.org/details/puttingworldtoge0000dick/page/63 63]}}&lt;/ref&gt;

=== Ford Airplane Company ===
Ford, kiel aliaj aŭtofabrikaj kompanioj, eniris en la aviada negoco dum la [[Unua Mondmilito]], konstruante motorojn Liberty. Post la milito, la entrepreno revenis al la aŭtofabrikado ĝis 1925, kiam Ford akiris la entreprenon &quot;Stout Metal Airplane Company&quot;.

[[Dosiero:Ford 4ATF.jpg|eta|maldekstra|Ford 4-AT-F (EC-RRA) de la Hispana Respublika Aerlinio, [[L.A.P.E.]].]]
La plej sukcesa aviadilo de Ford estis la [[Ford Trimotor|Ford 4AT Trimotor]], ofte nomata &quot;Tin Goose&quot; (Ladansero) pro sia ondeca metalkonstruado. Ĝi uzis novan [[alojo]]n nomitan &quot;Alclad&quot; (alklado) kiu kombinis la kontraŭkorodan rezistadon de [[aluminio]] kun la forto de [[duraluminio]]. La aviadilo estis simila al la V.VII-3m de [[Fokker]], kaj kelkaj diras, ke la inĝenieroj de Ford kaŝe mezuris la aviadilon de Fokker kaj poste kopiis ĝin. La ''Trimotor'' unuafoje flugis la 11an de junio, 1926, kaj estis la unua sukcesa usona pasaĝera aviadilo, kiu portis ĉirkaŭ 12 pasaĝerojn en fakte nekomforta maniero. Ankaŭ kelkaj variantoj estis uzitaj de la [[Usona Armeo]]. Ford estis honorita de la ''[[Smithsonian Institution]]'' pro ŝanĝo de la aviadila industrio. 199 Trimotoroj estis konstruitaj antaŭ la entrepreno estis dishaltigita en 1933, kiam la ''Ford Airplane Division'' fermiĝis pro la malmultaj vendoj dum la [[Granda Depresio]]. Ĉefa fabriko por aviadiloj estis [[Willow Run]].

=== Paco kaj milito ===
==== Unua Mondmilito ====
[[Dosiero:Rosika Schwimmer, 1914.jpg|eta|alt=Black and white image of a seated woman wearing pince nez glasses and a beaded dress|Schwimmer, 1914. Ford kunlaboris kun ŝi por kontraŭmilita kampanjo dum la Unua Mondmilito.]]
Ford kontraŭis [[milito]]n, kion li vidis kiel terura perdo,&lt;ref name=&quot;Ford-Bio-A&amp;E&quot;&gt;Henry Ford, Biography (March 25, 1999). ''A&amp;E Television''.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Michigan History, January/February 1993&lt;/ref&gt; kaj subtenis sintenojn kiuj kontraŭas la [[Invado|militan intervenon]].&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.americamagazine.org/arts-culture/2017/04/06/examining-american-peace-movement-prior-world-war-i|titolo=Examining the American peace movement prior to World War I|dato=2017-04-06}}&lt;/ref&gt; Ford iĝis tre kritika de tiuj kiuj laŭ li financis militon, kaj li klopodis haltigi ilin. En 1915, la pacistino [[Rosika Schwimmer]] atingis favoron de Ford, kiu konsentis financi Pacŝipon ([[d:Q17013638|&quot;ŝipo de paco&quot; en vikidatumoj]]) al Eŭropo, kie la Unua Mondmilito estis eksplodiĝinta. Li kaj ĉirkaŭ 170 aliaj elstaraj pacestroj veturis tien. La episkopalia pastoro de Ford nome Reverendo Samuel S. Marquis, akompanis lin en la misio. Marquis estris la Sociologian Departementon de Ford ekde 1913 ĝis 1921. Ford parolis kun la Prezidento Wilson pri la misio sed ne atingis subtenon de la registaro. Lia grupo iris al la neŭtrala Svedio kaj al Nederlando por renkonti kun pac-aktivuloj. Celo de granda kritiko kaj ridindeco, Ford lasis la ŝipon tuj kam ĝi atingis Svedion.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Watts|title=''The People's Tycoon''|url=https://archive.org/details/peoplestycoonhen00watt|url-access=registration|year=2005|pages=[https://archive.org/details/peoplestycoonhen00watt/page/225 225–49]|publisher=A.A. Knopf}}&lt;/ref&gt; En 1915, Ford kritikis &quot;German-Judajn bankistojn&quot; pro instigo al milito.&lt;ref&gt;Norwood, Stephen Harlan. Encyclopedia of American Jewish History. Vol. 1. Abc-clio, 2008, p.182&lt;/ref&gt;

La fabrikoj de Ford en United Kingdom produktis traktorojn [[Fordson]] por pliigi la nutradon de Britio, same kiel kamionojn kaj motorojn de aviadiloj. Kiam Usono eniris en la milito en 1917 la kompanio iĝis grava liveranto de armiloj, speciale de motoroj Liberty por aviadiloj, kaj de kontraŭsubmarŝipaj boatoj.&lt;ref name=&quot;Ford&quot;&gt;Ford, Henry (2019). My Life and Work. Columbia. pp. 12–17. ISBN 9781545549117.&lt;/ref&gt;{{rp|95–100,119}}&lt;ref&gt;Allan Nevins kaj Frank Ernest Hill, ''Ford: Expansion and Challenge, 1915–1933'' (1957) pp. 55–85&lt;/ref&gt;

En 1918, dum pluis la milito kaj la [[Ligo de Nacioj]] estis polemika afero en la tutmonda politiko, la Prezidento [[Woodrow Wilson]], el la partio de demokratoj, kuraĝigis Ford por ke tiu kandidatiĝu por la Miĉigana sidloko en la Usona Senato. Wilson kredis, ke Ford povus klinigi la pesilon en la Kongreso favore al la propono de Wilson por la [[Ligo de Nacioj|Ligo]]. &quot;Vi estas la nura homo en Miĉigano kiu povas esti elektita kaj helpi la atingon de la paco kiun vi tiom deziras,&quot; la prezidento skribis al Ford. Ford respondis: &quot;Se ili volas elekti min, ili faru tion, sed mi eĉ groŝon ne investos.&quot; Ford kandidatiĝu, tamen, kaj venkis per nun 4500 voĉdonoj el pli ol 400 000 eblaj en la ŝtatnivelo.&lt;ref&gt;Banham, Russ. (2002) ''The Ford Century.'' Tehabi Books. {{ISBN|1-887656-88-X}}, p. 44.&lt;/ref&gt; Ford restis entuziasma Wilson-ano kaj subtenanto de la Ligo. Kiam Wilson faris gravan prelegan turneon somere de 1919 por promocii la Ligon, Ford helpis financi ties reklamadon.&lt;ref&gt;{{Cite book|author=Watts|title=''The People's Tycoon''|url=https://archive.org/details/peoplestycoonhen00watt|url-access=registration|year=2005|page=[https://archive.org/details/peoplestycoonhen00watt/page/378 378]|publisher=A.A. Knopf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;John Milton Cooper Jr, ''Woodrow Wilson: A Biography'' (2009) p. 521&lt;/ref&gt;

==== Dua Mondmilito kaj mensa kolapso de Ford ====
Ford estis kontraŭinta la eniron de Usono en la [[Dua Mondmilito]]&lt;ref name=&quot;Wallace&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Baldwin, Neil (2001). ''Henry Ford and the Jews: The Mass Production of Hate''. New York: Public Affairs.&lt;/ref&gt; kaj plue kredis, ke la internacia negocado povus generi la necesan prosperon kiu evitu militojn. Ford &quot;insistis, ke la milito estas la produkto de avaremaj financistoj kiuj serĉis profiton en la homa detruo&quot;; en 1939 li iris tiom for kiel por plendi, ke la torpedado de usonaj komercŝipoj fare de germanaj submarŝipoj estas la rezulto de konspiraj aktivecoj entreprenitaj de financistaj milit-farantoj.&lt;ref&gt;Stephen Watts, ''The People's Tycoon'' (2005) p. 505&lt;/ref&gt; La financistoj al kiuj li estis aludinta estas la kodo de Ford por [[judoj]]; li jam estis iam akuzante judojn pri la eksplodigo de la Unua Mondmilito.&lt;ref name=&quot;Wallace&quot;/&gt;&lt;ref&gt;Baldwin&lt;/ref&gt; En la deklivo al la Dua Mondmilito kaj kiam finfine la milito eksplodis en 1939, li informis, ke li ne volis komerci kun militfarantoj. Kiel multaj aliaj negocistoj de la epoko de la Granda Depresio, li neniam ŝatis aŭ tute malfidis el la Administracio de [[Franklin Roosevelt]], kaj pensis, ke Roosevelt estis iom post iom pelante Usonon pli proksime al la milito. Ford plue negocis kun la [[Nazia Germanio]], inkludante fabrikadon de milit-[[materialo]].&lt;ref name=&quot;Wallace&quot;/&gt; However, he also agreed to build warplane engines for the British government.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://michiganhistory.leadr.msu.edu/wwii-and-ford-motor-company/|titolo=WWII and Ford Motor Company – Michigan History}}&lt;/ref&gt;

Jam en 1940, kun la uzado de inter 100 kaj 200 francaj [[militkaptito]]j por labori kiel sklavaj laboristoj, ''[[Ford Germanio|Ford-Werke]]'' kontraŭis la artikolon 31an de la [[Konvencioj de Ĝenevo|Konvencio de Ĝenevo]] de 1929.&lt;ref name=&quot;Wallace&quot;/&gt; En tiu epoko, kiu estis antaŭ Usono eniris en la milito kaj ankoraŭ estis plenaj diplomataj rilatoj kun Nazia Germanio, ''Ford-Werke'' estis sub la kontrolo de la Ford Motor Company. La nombro de sklavaj laboristoj kreskis samtempe dum la milito etendiĝis, kvankam la historiisto Max Wallace asertas ke la entreprenoj en Germanio ne estis devigitaj de la Naziismaj aŭtoritatoj uzi sklavajn laboristojn.

Kiam [[Rolls-Royce Limited|Rolls-Royce]] serĉis fabrikanton en Usono kiel aldona fonto por la motoro Merlin (kiu kongruis kun la ĉasaviadiloj [[Supermarine Spitfire|Spitfire]] kaj [[Hawker Hurricane|Hurricane]]), Ford unue akceptis kaj poste ŝanĝis la planon. Li ĉiuokaze &quot;aliiĝis al la militklopodo&quot; kiam Usono eniris en la milito en decembro, 1941.&lt;ref&gt;Watts, ''The People's Tycoon'' (2005) p. 508&lt;/ref&gt; Lia subteno de la usona militklopodo, tamen, estis problemiga.

[[Dosiero:B-24 bomber at Willow Run.jpg|eta|B-24-oj konstruataj en Willow Run.]]
Kiam Usono eniris en la milito, Ford direktis la [[Ford Motor Company]] al la konstruo de vasta nova porcela konstruita fabriko en [[Willow Run]] proksime de Detroit, Miĉigano. Ford pioneris en Willow Run en la printempo de 1942, kaj la unua B-24 eliris el la muntolinio en oktobro 1942. Kun 330,000 m², ĝi estis la plej granda muntolinio de la mondo tiam. En sia pinto de 1944, la fabriko de Willow Run produktis 650 B-24-ojn por monato, kaj ĉirkaŭ 1945 Ford estis kompletante ĉiun B-24 en dekok horoj, kaj elirante el la muntolinio ĉiun 58an minuton.&lt;ref name=Willowrun&gt;Nolan, Jenny. [https://web.archive.org/web/20180625103810/http://blogs.detroitnews.com/history/1997/01/27/willow-run-and-the-arsenal-of-democracy/ &quot;Michigan History: Willow Run and the Arsenal of Democracy.&quot;] ''The Detroit News,'' 28a de januaro, 1997. Alirita: 7a de aŭgusto, 2010.&lt;/ref&gt; Ford produktis 9000 B-24-ojn en Willow Run, duono de la totalaj 18 000 B-24-oj produktitaj dum la milito.&lt;ref name=&quot;Willowrun&quot;/&gt;

Kiam Edsel Ford mortis pro kancero en 1943, estante nur 49-jaraĝa, Henry Ford teorie reprenis kontrolon de la kompanio, sed serio de atakoj fine de la 1930-aj jaroj estis lasinta lin pli kaj pli malfortiĝinta, kaj lia mensa kapablo estis velkiĝinta. Ford estis iom post iom apartigita, kaj aliaj faris decidojn lianome.&lt;ref&gt;Watts, ''The People's Tycoon'' (2005) p. 503&lt;/ref&gt; La kompanio estis fakte kontrolita de grupeto de veteranaj estroj estrata de [[Charles Sorensen]], grava inĝeniero kaj produktestro de Ford; kaj Harry Bennett, la estro de la Servunuo de Ford, nome paramilita forto kiu spionis kaj trudis disciplinon al la dungitoj de Ford. Ford ĵaluzis pro la aklamo kiun Sorensen ricevis kaj forigis Sorensen en 1944.&lt;ref&gt;Watts, ''The People's Tycoon'' (2005) pp. 522–25&lt;/ref&gt; la malkapablo de Ford kondukis al diskutoj en Vaŝingtono pri kiel restaŭri la kompanion, ĉu per milittempa registara dekreto aŭ per instigo al ia puĉo inter estroj kaj direktoroj.&lt;ref name=&quot;Sorensen1956pp324–333&quot;&gt;{{Harvnb|Sorensen|1956|pp=324–333}}.&lt;/ref&gt; Nenio okazis ĝis 1945 kiam antaŭ serioza risko de bankroto, la edzino de Ford nome Clara kaj la vidvino de Edsel nome Eleanor frontis lin kaj postulis la cedon de la kontrolo de la kompanio al sia nepo [[Henry Ford la 2-a]]. Ili minacis per la forvendo de ilia havaĵo, kiu estis tri kvaronoj de la totala kunhavaĵo de la kompanio, se li estus malakceptinta. Ford laŭ informoj koleriĝis, sed li ne havis elekton: devis cedi.&lt;ref&gt;Yates, Brock. &quot;10 Best Moguls&quot;, en ''Car and Driver'', 1/88, p. 45.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Watts, ''The People's Tycoon'' (2005) pp. 522–27&lt;/ref&gt; La junulo ekkontrolis kaj lia unua decido estis maldungi Harry Bennett.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* Foust, James C. (1997). &quot;Mass-produced Reform: Henry Ford's Dearborn Independent&quot;. American Journalism. 14 (3–4): 411–424. doi:10.1080/08821127.1997.10731933.
* Higham, Charles, Trading with the Enemy The Nazi–American Money Plot 1933–1949 ; Delacorte Press 1983
* Kandel, Alan D. &quot;Ford and Israel&quot; Michigan Jewish History 1999 39: 13–17. covers business and philanthropy
* Lee, Albert; Henry Ford and the Jews; Rowman &amp; Littlefield Publishers, Inc., 1980; ISBN 0-8128-2701-5
* Lewis, David I. (1976). The Public Image of Henry Ford: An American Folk Hero and His Company. Wayne State University Press. ISBN 978-0-8143-1553-8.
* Lewis, David L. (1984). &quot;Henry Ford's Anti-semitism and its Repercussions&quot;. Michigan Jewish History. 24 (1): 3–10.
* Nevins, Allan; Frank Ernest Hill (1954). Ford: The Times, The Man, The Company. New York: Charles Scribners' Sons.
* Nevins, Allan; Frank Ernest Hill (1957). Ford: Expansion and Challenge, 1915–1933. New York: Charles Scribners' Sons.
* Reich, Simon (1999) &quot;The Ford Motor Company and the Third Reich&quot; Dimensions, 13(2):15–17 online
* Ribuffo, Leo P. (1980). &quot;Henry Ford and the International Jew&quot;. American Jewish History. 69 (4): 437–77.
* Sapiro, Aaron L. (1982). &quot;A Retrospective View of the Aaron Sapiro-Henry Ford Case&quot;. Western States Jewish Historical Quarterly. 15 (1): 79–84.
* Silverstein, K. (2000). &quot;Ford and the Führer&quot;. The Nation. Vol. 270 no. 3. pp.&amp;nbsp;11–16.
* Sorensen, Charles E.; kun Williamson, Samuel T. (1956), My Forty Years with Ford, New York, New York, USA: Norton, LCCN 56010854. Various republications, including ISBN 9780814332795.
* Watts, Steven. The People's Tycoon: Henry Ford and the American Century (2005)
* Woeste, Victoria Saker. (2004). &quot;Insecure Equality: Louis Marshall, Henry Ford, and the Problem of Defamatory Antisemitism, 1920–1929&quot;. Journal of American History. 91 (3): 877–905. doi:10.2307/3662859. JSTOR 3662859.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|q=Henry Ford}}
* Plena teksto de ''[http://www.gutenberg.net/etext/7213 My Life and Work] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20081012023511/http://gutenberg.net/etext/7213 |date=2008-10-12 }}'' el [[Project Gutenberg]]
* [https://web.archive.org/web/20070927043205/http://www.myviplife.com/lifestories/vipbusiness/Henry_Ford_wa.php?c=3 Timeline]
* [https://web.archive.org/web/20041111015724/http://www.hfha.org/ The Henry Ford Heritage Association]
* [https://www.pbs.org/wgbh/americanexperience/films/henryford/ ''Henry Ford'']— dokumenta filmo de ''American Experience''
* {{Gutenberg author | id=Ford,+Henry | name=Henry Ford}}

{{Bibliotekoj}}

{{Havenda artikolo}}
{{Vivtempo|Ford, Henry}}

[[Kategorio:Henry Ford| ]]
[[Kategorio:Pioniroj de la aŭtomobilindustrio]]
[[Kategorio:Historio de aŭto]]
[[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]]</text>
      <sha1>5wh0qlwvkuoet16i7fb4dm7tdfrzqno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Americana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32936</id>
    <revision>
      <id>9365511</id>
      <parentid>8811269</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3367" sha1="cpxmbys7cp6dw23g3uki9rcjyco76hh" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| devizo = ''&quot;Ex labore dulcedo&quot;'' ([[latine]]: La ĝojo devenas el laboro)
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Campinas (mikroregiono)| Campinas]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Campinas (mikroregiono)|Campinas]]. 

[[Dosiero:AvBrasil_AmericanaSP_Brasil_002.JPG|eta|300px|maldekstra|Avenuo &quot;Brazilo&quot;]]
[[Dosiero:PrefeituraMunicAmericanaSaoPauloBrasil_0001.JPG|eta|300px|maldekstra|Urbestrejo]]
[[Dosiero:Museu_Histórico_de_Americana.JPG|eta|300px|maldekstra|Historia Muzeo]]
Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Limeira]], [[Cosmópolis]], [[Paulínia]], [[Nova Odessa]] kaj [[Santa Bárbara d'Oeste]].

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|27|aŭgusto|1845}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 126 kilometroj. 

En ĝi estas strato nomita omaĝe al [[Francisko Valdomiro Lorenz]].

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.camara-americana.sp.gov.br/ municipa konsilantaro]  ({{pt}}) 
* [http://www.festadopeaodeamericana.com.br/ urba festo] ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>cpxmbys7cp6dw23g3uki9rcjyco76hh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tel-Avivo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34093</id>
    <revision>
      <id>9365776</id>
      <parentid>9263467</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:31:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famuloj */</comment>
      <origin>9365776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16688" sha1="hbupyg05376y94w0fiujze6w0x7qyhy" xml:space="preserve">{{Granda dosiero|GushDanPano1.jpg|1000ra|Panoramo de parto de metropla regiono Guŝ Dan, inkluzive de urboj Tel&amp;nbsp;Avivo, Ramat Gan kaj Giv'atajim}}{{Geokesto | urbo
|sen banderolo = jes
&lt;!-- *** Kapo *** --&gt;
| nomo                     = Tel-Avivo
| devena_nomo              = 
| alia_nomo               = {{Lang-he|תֵּל-אָבִיב-יָפוֹ}}
| alia_nomo1              = {{Lang-ar|تل أبيب}}
| kategorio                 = urbo
&lt;!-- *** Nomo *** --&gt;
| etimologio                = 
| oficiala_nomo            = תֵּל-אָבִיב-יָפוֹ
| moto                    = 
| kromnomo                 = Blanka Urbo
&lt;!-- *** Dosiero *** --&gt;
| dosiero                    = TelAvivAvivMetroo.png
| dosiero_grandeco           = 300px
| dosiero_priskribo            = 
&lt;!-- *** Simboloj *** --&gt;
| flago                     = 
| blazono                   = 
&lt;!-- *** Lando ktp. *** --&gt;
| lando                     = Israelo
| lando_tipo                = 
| lando_flago               = 1
| ŝtato                    = 
| regiono                   = 
| regiono_tipo              = Gubernio
| distrikto                 = Distrikto Tel-Avivo
| distrikto_tipo            = [[Distriktoj de Israelo|Distrikto]]
| municipo             = 
| municipo_tipo        = 
| histregiono_faldo         = 1
| histregiono               = Izraela reĝlando
| histregiono1          = Graflando Jafo
| histregiono2          = Jerusalema reĝlando
| histregiono3          = Osmanida imperio
| histregiono4          = Brita mandato Palestino
| histregiono5          = 
| urbo                      = 
| urbo_noto                = 
| urbo_tipo                 = 
&lt;!-- *** Familio *** --&gt;
| parenco                   = 
| parto_faldo               = 1
| parto_tipo                = Administra divido
| parto                     = Rova Cafon Ma'arav
| parto1                    = Rova Cafon Mizrach
| parto2                    = Rova Bnej Dan
| parto3                    = Rova Lev ha-Ir
| parto4                    = Rova Darom
| parto5                    = Rova Darom Mizrach
| parto6                    = Rova Mizrach
| rivero                    = Jarkono
| rivero_tipo               = 
| memorindaĵo              = Haveno Tel-Aviv
| memorindaĵo_tipo         = 
| ŝoseo                    = 
| montaro                   = 
| montaro1                  = 
| konstruaĵo_faldo         = 1
| konstruaĵo               = Universitato Tel-Avivo
| konstruaĵo1              = Ŝalom Meir
| konstruaĵo2              = Turo Moŝe Aviv
| konstruaĵo3              = Muzeo de lando israela
| konstruaĵo4              = Diaspora Muzeo
| geologio                  = Mediteraneo
| geologio_tipo             = Maro
&lt;!-- *** Situo *** --&gt;
| situo                 = Tel-Avivo
| koordinatoj_ne_en_titolo     = true
| leviĝo                  = 34
| lat_d                    = 
| lat_m                    = 
| lat_s                    = 
| lat_NS                   = 
| long_d                   = 
| long_m                   = 
| long_s                   = 
| long_EW                  = 
&lt;!-- *** Dimensioj *** --&gt;
| areo                     = 51.4
| areo_urbo          = 176.0
| areo_metropolo     = 1516.0
| areo_rondumo            = 1
&lt;!-- *** Loĝantaro *** --&gt;
| loĝantaro               = 405500
| loĝantaro_urbo          = 1284400
| loĝantaro_metropolo     = 3850000
| loĝantaro_dato          = 2012
| loĝantaro_denseco       = auto
| loĝantaro_urbo_denseco   = auto
| loĝantaro_metropolo_denseco = auto
&lt;!-- *** Historio &amp; gvidantaro *** --&gt;
| establita                = 11-a de aprilo 1909
| establita_tipo           = Fondo
| dato                     = 
| urbestro =  {{#invoke:Wikidata|claim|P6}}
&lt;small&gt;(ekde {{#invoke:Wikidata|claim|P6|qualifier=P580}})&lt;/small&gt;
| ĉefulo                    = 
| ĉefulo_tipo               =
| ĉefulo_partio              = 
&lt;!-- *** Kodoj *** --&gt;
| horzono           = [[Israela standarda tempo|IST]] | utc_offset =+2
| horzono_DST       = [[Israela somera tempo|ISST]] | utc_offset_DST =+3
| poŝtkodo              = 61999
| areo_kodo                = +972 3
| areo_kodo_tipo           = 
| kodo                     = 
| kodo_tipo               = 
| kodo1                    = 
| kodo1_tipo               = 
| kodo2                    = 
| kodo2_tipo               = 
&lt;!-- *** UNESCO ktp. *** --&gt;
| unesko_nomo              = Blanka Urbo
| unesko_tipo = kultura heredaĵo
| unesko_jaro = 2003
| unesko_numero = 1096
| unesko_regiono = 2
| unesko_kriterioj = ii, iv
&lt;!-- *** Liberaj kampoj *** --&gt;
| libera                    = 
| libera_tipo               = 
| libera1                   = 
| libera1_tipo              = 
&lt;!-- *** Mapoj *** --&gt;
| mapo                      = 
| mapo_fono                 = 
| mapo_priskribo            = 
| mapo_lokumilo              = 
| mapo1                      = 
| mapo1_fono                 = 
| mapo1_priskribo              = 
| mapo1_lokumilo              = 
| mapo2                      = 
| mapo2_priskribo              =
| mapo2_lokumilo              = 
&lt;!-- *** Retpaĝoj *** --&gt;
| retpaĝo                  = [http://www.tel-aviv.gov.il www.tel-aviv.gov.il]
| commons                  = Tel Aviv-Yaffo
&lt;!-- *** Notoj *** --&gt;
| notoj                = {{mapligilo urbo|zomo=10}}
}}
&lt;!--{{Informkesto urbo|regiono-ISO=IL|Mapo en angulo=|zomo=11}}--&gt;
[[Dosiero:Channel2 - Tel Aviv.webm|eta|300ra|thumbtime=00:03]]

'''Tel Avivo-Jafo''', mallongigite nur kiel '''Tel-Avivo''' estas centra urbego en [[Israelo]]. Fondiĝis en [[1909]] kiel kvartalo de apuda [[Jafo]], ĝi gajnis la [[Kromnomo|kromnomon]] &quot;'''la unua hebrea urbo'''&quot;, ĉar ĝi estis la unua juda projekto por konstrui urbon en la [[Lando de Israelo]], kaj paroli la [[Hebrea lingvo|hebrean]] en la ĉiutaga urba vivo.

Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en Tel-Avivo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km².

== La metropolo Tel-Avivo ==
Tel-Avivo estas urbo ĉe la marbordo de la Mediteraneo enhavante metropole setlejojn kiel [[Kfar Saba]]. Ĝi situas ideale en la centro de [[Israelo]], kaj estas facile atingebla de ĉie en la mondo. La [[flughaveno Ben-Gurion]] - la ĉefa enirejo al Israelo - troviĝas je veturdistanco de dudek minutoj de Tel-Avivo; [[Jerusalemo]] - malpli ol unu horo; [[Nazareto]] en la norda parto de Israelo - malpli ol du horoj; kaj [[Ejlato]], la plej suda urbo de Israelo - nur duonan horon da flugo. Preskaŭ ĉiuj lokoj estas atingeblaj je unutaga ekskurso.

Tel-Avivo estas mediteranea feriejo kun multaj sablaj plaĝoj. Preskaŭ de ĉie en la urbo oni proksimas al la marbordo. Tiu kombinaĵo de raviga maro kaj la proksimeco de Tel-Avivo al ĉiuj lokoj en Israelo igas ĝin ideala loko por libertempi kaj elvojaĝadi.

En Tel-Avivo estas multaj hoteloj. La varieco inkluzivas unuflanke malmultekostajn hotelojn kaj je la alia flanko tre luksajn hotelojn.

== Historio ==
[[Dosiero:PikiWiki Israel 6195 Tel - Aviv - 100 years.JPG|eta|Murpentraĵo de ilustrita mapo, 2009|400x400ra]]

La urbo '''Tel-Avivo''' fondiĝis en [[1909]] kiel kvartalo nomata &quot;Aĥuzat-Bajit&quot; ({{Lang-he|אחוזת בית}}), kaj depost [[1934]] fariĝis urbo. Kelkaj setlejoj unuiĝis en nuna urbo.

Tel-Avivo gajnis la [[Kromnomo|kromnomon]] &quot;'''la unua hebrea urbo'''&quot;, ĉar ĝi estis la unua juda projekto por konstruis urbon en la Lando Israelo, plenparte de la [[Cionismo]]. Tiu projekto komencis kiel pionira entrepreno de organizita publiko, kaj de indiĝenaj palestinaj judoj kaj de novalvenintoj de eŭropo, kunlabore kun la [[Juda Nacia Fondaĵo|Juda Nacia Fondaĵo.]] La eklamita celo estis establi hebrean urbon apud araba Jafo, sed dum ĉirkaŭ kvar jardekoj Tel-Avivo kreskis, kaj de areo kaj de loĝantaro, plurfoje pli granda ol Jafo.

Ĝis la eksplodo de la unua mondmilito estis nur 140 domoj en Malgranda Tel-Avivo. Dum la milito ĝia disvolviĝo haltis. En [[1917]], la turkaj aŭtoritatoj evakuis ĝiajn loĝantojn kadre de la evakuado de ĉiuj Jafaj loĝantoj pro timo, ke la brita imperia armeo surteriĝos en la urbo. Fakte la juda loĝantaro estis forpelita norde al la kamparo pro suspekto ke religiaj minoritatoj estu simpatiaj al la brita konkero.

La britaj Mandataj aŭtoritatoj donis al Tel-Avivo statuson de urbo en januaro [[1934]]. La [[9-a de septembro|9-an de septembro]] [[1940]], dum la [[Dua Mondmilito|dua mondmilito]], aviadiloj de la [[Italio|itala]] [[aerarmeo]] bombis Tel-Avivon.

La [[14-a de majo|14-an de majo]] [[1948]], ĉar okazis [[sieĝo]] al [[jerusalemo]] dum la [[Palestina milito de 1948]], en Tel-Avivo [[David Ben-Gurion]] deklaris la starigon de la [[Israela ŝtato]]. Pro la milito la unua sidloko de la israela registaro ankaŭ estis en Tel-Aviv. Tiam ĉirkaŭ 200 000 homoj loĝis en la urbo - ĉirkaŭ triono de ĉiuj judoj loĝantaj en la nova ŝtato. Post la milito de 1948, la Tel-Avivo kaj Jafo kunfandiĝis kaj formiĝis la Komunumo Tel-Avivo-Jafo, kiu administras la unuiĝintan urbon, kvankam iusence Jafo kaj Tel-Avivo estas ankoraŭ traktataj kiel du apartaj urbaj entoj. En [[2009]] la urbo festis sian centjariĝon.

=== Kvartaloj ===
[[Sarona]] estis germana [[Templanoj|templana]] kolonio en [[Tel Aviv]] kaj nun estas centra kvartalo de la urbo. Ĝi estis unu el la plej fruaj modernaj vilaĝoj establitaj en [[Palestino]]. Sarona estis konstruita en 1871. Ĝi situis nordoriente de [[Jafo]]. Multaj homoj en la komunumoj de Templanoj iĝis naziaj simpatiantoj antaŭ kaj post [[Dua Mondmilito]]. En 1948 aŭtoritatoj de la Brita Regado de Palestino forpelis ilin. Hodiaŭ, la loko estis renovigita kiel &quot;butikumada vilaĝo, restadeja kaj distra.&quot;

En la malfrua [[1930]] komencis disvolviĝo de la &quot;Jarkonbuŝa areo&quot; konata kiel la &quot;[[Jarkona Duoninsulo]]&quot; unue estis establita de la legado centralo apud la Dov Flughaveno en la norda areo de Jarkonbuŝo kaj post la disvolviĝo de suda areo de Jarkonbuŝo kiu aspektas kiel [[duoninsulo]]. La &quot;Tel Aviv Internacia Komerco Foiro&quot; kiu nomiĝas: &quot;La [[Oriento Foiro]]&quot; estis konstruita por la celo de landopavilonoj en la arkitekturaj stiloj kiuj karakterizis la urbon, precipe la [[Bauhaus|Internacia Stilo]]. En la nord-orienta parto de la internacia justa tero estis konstruita la unua &quot;[[Maccabiah]] Stadiono&quot; en 1932.

En 1937 la &quot;[[Wauchope Ponto]]&quot; estis konstruita super la Jarkonbuŝo nomita laŭ [[Arthur Grenfell Wauchope]] kiu estis la [[Alta Komisiitoj por Palestino kaj Transjordanio]]; oni desegnis ĝin por konekti la ligon kun la Internacia Foiro.

[[Haveno Tel-Aviv]] estis malnova haveno uzita inter la jaroj 1938 kaj 1965. Ĝi estis apud la buŝo de la Rivero Jarkon. Post kiam ĝi estis fermita en 1965, ĝi estis movita al Ashdod Haveno kaj iĝis areo de magazeno. En la 2000-aj jaroj, ĝi estis renovigita kaj iĝis komerca kaj distra areo.

== Mondo de ĉiugustaj delicoj ==
Irante ekstere en Tel-Avivo - mondo da aventuroj kaj ĝuoj atendas. Per sia tepida mediteranea akvo, la maro agrable invitas por bano kaj marsportoj. La altaj konstruaĵoj kiuj tranĉas la ĉiellinion apud la marbordo, iom respegulas la naturon kaj la ritmon de la urbo. Promenejo ĉe la marbordo, haveneto, kafejoj, restoracioj kaj nokta vivo igas ĉi tiun urbon nerezistebla por turistoj kaj lokuloj.

Vespere, la urbo lumiĝas kaj vekiĝas al nokta vivo. En Tel-Avivo estas diverstipaj restoracioj, multaj el ili luksaj, kaj multe da mediteranestilaj orientaj restoracioj. Distraĵoj furoras en Tel-Avivo. La urbo ofertas multajn kafejojn, diskejojn kaj trinkejojn, kiuj funkcias ĝis la malfrunoktaj horoj. Nokta promenado ĉe la marbordo ankaŭ estas agrabla travivaĵo, precipe somere aŭ printempe.

En la suda rando de la promenejo (post 30 minutoj da promenado) kuŝas la antikva urbo [[Jafo]]. De tie, nova Tel-Avivo evoluis ekde la komenco de la nuna jarcento. Jafo estas urbo el la biblia epoko: de ĉi tie la biblia profeto [[Jona]] ekis la vojaĝon al la gorĝo de la baleno. Ankaŭ la greka mitologio pritemas tiun lokon: la maro de Jafo estas la loko en kiu [[Andromeda]] fariĝis roko.

Absolute nemaltrafinda loko estas la triangulo de la stratoj Ŝejnkin, Nahalat-Binjamin kaj la Karmel-bazaro. La strato Ŝejnkin situas en la koro de Tel-Avivo; tie vi povas rigardi homojn kaj enspiri la junulecan &quot;strat-vivon&quot;. En la alia flanko troviĝas la strata [[vendejaro]] de Nahalat-Binjamin. Tie vi povas renkonti muzikon, etoson, homojn kaj belajn artaĵojn. Tuŝante la straton Nahalat-Binjamin situas la plej granda israela subĉiela Bazaro, &quot;Karmel&quot;. Tiu ĉi loko konsistas el kaoso da komerco, odoroj kaj koloroj.

Alia alloga loko estas la pulbazaro en Jafo. Ĝi estas unika mediteranea pulbazaro, kiu havas preskaŭ ĉion. Oni neniam scias kiun trezoron oni povas trovi tie...

== Aĉetado ==
Lokoj kiel placo Kikar Hamedina kaj la krucvojo de [[bulvardo Dizengoff|Dizengoff]]- kaj Zamenhof-stratoj estas la centroj de la plej moderna modo. Vi povas trovi tie vestaĵojn de lokaj kaj de internacie famaj dezajnistoj.

== Arkitekturo ==
Unu el la stiloj de arkitekturo kiu allogis internacian intereson estas la eŭropa stilo &quot;[[Bauhaus]]&quot; devena el [[Germanio]], kiu furoris en Tel-Avivo dum la [[1930-aj jaroj|tridekaj jaroj]] de la 20-a jarcento. Ekster la limoj de Germanio, Tel-Avivo estas konsiderata kiel la ĉefa urbo de &quot;Bauhaus&quot; en la mondo, kie multaj perloj de tiu ĉi stilo konserviĝis.

== [[Muzeo]]j ==
En Tel-Avivo estas multaj muzeoj. Kelkaj el ili estas unikaj. Ekzemple, la [[Diaspora Muzeo]], kiu prezentas la historion de dumil jaroj de juda diasporo, estas unu el la plej interesaj. Apude situas [[Muzeo Erec-Israel]], dediĉita al la historio kaj arkeologio de la regiono. Ĝi estas la nura muzeo kiu estas konstruita ĉirkaŭ aktiva arkeologia sito - la antikva urbo de Tel Kasila. La [[Tel-Aviva Muzeo de Arto]] estas la ĉefa muzeo de vidaj artoj. Ĝi fondiĝis en [[1971]] kaj prezentas modernajn israelajn pentraĵojn kaj internacian arton. Tiu ĉi muzeo gastigas kulturajn eventojn, kaj estas unu el la ĉefaj kulturaj pivotoj de la urbo.

En Tel-Avivo vi ankaŭ povas amuziĝi per teatraĵoj kaj diversaj podi-artoj. La [[Filharmonia Orkestro de Israelo]] kun ĝia fama dirigento [[Zubin Mehta]] akiris mondan renomon. Kaj pri la apud-situanta [[Teatro Habima]], preskaŭ 100-jara, kaj la juna teatro Geŝer vi povas aŭdi eĉ en [[Novjorko]], [[Moskvo]] kaj [[Berlino]].

== Esperanto ==
En Tel-Avivo okazis la [[85-a UK 2000|85-a Universala Kongreso de Esperanto]] en [[2000]]. La Tel Aviva klubo nomita honore al [[Josef Ŝemer]] regule renkontiĝas en sia oficejo en la urbo.

=== Esperantistoj ===
* ''Ŝaj Josef Mor'', naskiĝis la 15-an de aprilo 1976 kaj studentis dum la 2000-aj jaroj (ekde 2021 laŭokaze kontribuis al Vikipedio kun la uzanto-nomo [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]])

== Vidindaĵoj kaj servoj ==
* [[Haveno Tel-Aviv]]
* [[Placo de la Ŝtato]]
* [[Holokaŭsta Monumento (Tel-Avivo)|Holokaŭsta Monumento]]
* [[Israela Komercfoiro kaj Kunvenejo]]
* [[Levantenia Foiro]]
* [[Parko Jarkon]]

== Transportoj ==
[[Internacia Flughaveno Ben Gurion]] ({{lang-he|נמל התעופה בן גוריון|t=''Nemal HaTe'ūfa Ben Gurion''}} - {{lang-en|Ben Gurion International Airport}}) estas internacia [[flughaveno]] en Tel Aviv. Tiu flughaveno estas la ĉefa internacia flughaveno en Israelo kaj la plej granda flughaveno en Israelo.

== Amaskomunikiloj ==
* [[Jediot Aĥronot]]

== Famuloj ==
* [[Béla Bán]] (1909–1972), hungardevena [[pentristo]]
* [[István Irsai]] (1896-1968), hungardevena [[grafikisto]]
* [[Menashe Kadishman]] (1932-2015), skulptisto
* [[István Kulcsár (psikiatro)|István Kulcsár]] (1901-1986), ginekologo, neŭrologo kaj psikiatro
* [[Samy Molcho]], mimo
* [[Ödön Pártos]] (1907-1977), hungardevena violonisto
* [[Félix Szarvas]], hungardevena ginekologo
* [[Ĥaim Topol]] (1935-2023), [[aktoro]]
* [[Ghil'ad Zuckermann]] (1971-), [[lingvisto]]
* [[Tova Ben-Cvi]] (1928-2020), kantistino

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
Dosiero:Tel Aviv Beachs.jpg|Telavivaj strandoj
Dosiero:Rehov Ben Yehuda.jpg|Blanka Urbo en Tel-Avivo
Dosiero:Geddes Plan for Tel Aviv 1925.jpg|Masterplan por Tel-Avivo, 1925
&lt;/gallery&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Tel-Aviva Parado]]
* [[Eŭrovido-Kantokonkurso 2019]]
* [[Malpeza trajno de Tel-Avivo]]

{{Projektoj|ReVo=telaviv|ReVo titolo=Telavivo}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{he}}, {{en}} kaj {{ar}})

{{Israelaj regionoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Tel-Avivo| ]]
[[Kategorio:Urboj de Israelo]]
[[Kategorio:Iamaj ĉefurboj]]</text>
      <sha1>hbupyg05376y94w0fiujze6w0x7qyhy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Varsovia geto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34150</id>
    <revision>
      <id>9365717</id>
      <parentid>9331576</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:04:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7535" sha1="6vx8kxujherpkinyowsa4mt86amov6m" xml:space="preserve">{{informkesto organizaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=PL
|Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
|situo sur mapo= Varsovio
|zomo=13
}}
[[Dosiero:Warsaw Ghetto.svg|eta|300ra|&lt;center&gt;Limoj de Varsovio geto {{nowrap|([http://sharemap.org/public/Warsaw_Ghetto interaga mapo])}}]]
[[Dosiero:The_Wall_of_ghetto_in_Warsaw_-_Building_on_Nazi-German_order_August_1940.jpg|eta|300ra|Konstruado de muro ĉirkaŭ la geto.]]

[[Dosiero:Warsaw Ghetto boundary marker 53 Sienna Street.JPG|eta|Memoratabulo]]
[[Dosiero:Tablica pomnik granic getta ulica Świętojerska.JPG|eta|Memoratabulo]]
[[Dosiero:Pkin mur getta.jpg|eta|Memoratabulo]]
[[Dosiero:Upamiętnienie muru getta PKiN.jpg|eta]]
[[Dosiero:2023 Warszawa Solidarności przy operze, pomnik granic getta, 2.jpg|eta|Memoratabulo]]

[[Dosiero:Getto pomnik.jpeg|eta|dekstra|300ra|&quot;La herooj de la geto&quot; monumento, Varsovio]]
[[Dosiero:Pomnik Żegoty w Warszawie.jpg|375x375px|eta|dekstre|[[Monumento al Konsilantaro por Helpo al Judoj]] &quot;Żeghota&quot; troviĝanta en [[Varsovio]] en ĝardenplaco ĉe la strato [[Ludoviko Zamenhof]]]]
[[Dosiero:Stroop Report - Warsaw Ghetto Uprising 13.jpg|eta|250ra|Fotografio el [[Raporto de Stroop]], laŭ lia komentario tiuj ĉi virinoj faris armitan reziston dum la [[Ribelo en varsovia geto]]. Senpere post la faro de tiu ĉi fotografio ili estis murditaj (sed [[Jürgen Stroop|Stroop]] klasifikis tion kiel &quot;laŭleĝan ekzekuton de banditoj&quot;).]]
La '''[[Varsovio|Varsovia]] geto''' ([[1940]]-[[1943]]) dum la [[Dua Mondmilito]] estis la plej granda porjuda [[geto]] establita de la [[NSDAP|nazia]] reĝimo. La [[25-an de novembro]] estis tute izolita - la judoj iĝis kondamnitaj al malsatmorto aŭ ekstermo en [[koncentrejo]]j. Dum la tri jaroj de ties ekzisto ĝia loĝantaro malkreskis de 380 000 (takso) al 70 000, pro malsato, malsanoj kaj fortransporto al la [[koncentrejo]]j.

En la varsovia geto okazis la [[Ribelo de la varsovia geto|unua amasa ribelo kontraŭ la nazia okupo]].

La domo de la familio [[L.L. Zamenhof|Zamenhof]] troviĝis tie; tie [[Lidja Zamenhof]] kaj pliaj familianoj pasigis siajn lastajn jarojn antaŭ fortransporto al la ekstermejo [[Treblinka]]. La dramo &quot;Ni vivos!&quot; de [[Julian Modest]] memorigas pri tiu ĉi tempo.

== Evoluo ==
Planoj izoli la judan loĝantaron de Varsovio kaj ĝiaj antaŭurboj ekestis tuj post la [[germanio|germana]] okupado de [[Pollando]] en [[1939]].
Tiutempe la administro de la &quot;Ĝenerala Gubernio por la Okupitaj Polaj Teritorioj&quot; ankoraŭ ne plene funkciis, kaj estis inter si konfliktaj interesoj de la tri precipaj partioj: la civila administracio, la armea administracio kaj [[Schutz-Staffel|SS]].
Sub tiuj cirkonstancoj la Juda Konsilio, prezidata de Adam Czerniaków [ĉernjAkuv], povis prokrasti la establon de la geto je unu jaro, precipe sugestiante al la armeuloj, kiom valora laborista resurso estas judoj.

La varsovia geto fine estis establita de la Ĝenerala Guberniestro de Pollando, Hans FRANK, je la [[16-a de oktobro]] [[1940]].
Tiutempe oni taksis la loĝantaron je ĉirkaŭ 380.000 (el 1,3 milionoj por tuta Varsovio, do ĉ. 30 %);
la areo de la geto tamen ampleksis nur 2,4 % de Varsovio.
Je la [[16-a de novembro]] la nazioj disigis la geton de la ekstera mondo per muro.
Dum unu kaj duona jaroj ili portis judojn el urbetoj kaj vilaĝoj en la geton,
sed malsanoj (precipe [[tifo]]) kaj malsato tenis la nombron de la loĝantoj pli-malpli konstanta.
Tagaj nutraĵ-porcioj por judoj estis limigitaj al 184 [[kcal]] (770 [[ĵulo|J]]); kompare poloj ricevis 1800 kcal (7500 J) kaj germanoj 2400 kcal (10000 J).

Je la [[22-a de julio]] [[1942]] komenciĝis amasa forpelo de la loĝantaro; ĝis la [[12-a de septembro]] oni ĉirkaŭ 300.000 homojn transportis al la ekstermejo de [[Treblinka]] aŭ surloke murdis.
Czerniaków malesperis kaj mortigis sin je la [[23-a de julio]].

La [[4-an de decembro]] [[1942]] jaro poloj kaj judoj kreis sekretan [[Konsilantaro por Helpo al Judoj|konsilantaron por helpi la judojn nomata &quot;Żegota&quot;]]. Tiu organizaĵo okupiĝis pri helpado al judoj ĉe la foriro de geto, falsado de dokumentoj kaj kaŝado en polaj familioj. La sekcion por savi la infanojn direktis [[Irena Sendlerowa]] kiu savis ĉirkaŭ 2500 judajn infanojn. En la organizaĵo partoprenis ankaŭ [[Władysław Bartoszewski]].

Dum la sekvaj ses monatoj la restaĵoj de kelkaj judaj politikaj organizaĵoj unuiĝis kiel ŻOB (''Żydowska Organizacja Bojowa'', Juda Batala Organizo), 220 – 500 personoj gvidataj de Mordechai ANIELEWICZ [anjelEwiĉ];
pliaj 250 – 450 organiziĝis kiel ŻZW (''Żydowski Związek Walki'', Juda Milita Unio).
Vide al la neniigaj planoj de Germanio tiuj homoj preferis morti batalante.

== Reprezalioj ==
17.02.1941: En la geto estis arestita helpanta al judoj Jerzy Szurig - pafmortigota

== Ribelo de la varsovia geto ==
{{Ĉefartikolo|Ribelo en varsovia geto}}
Kiam en januaro 1943 la germanoj komencis la duan amasan forpelon, je la [[18-a de januaro|18-a]] okazis la unua armita rezisto.
La judaj batalantoj sukcesis haltigi la forpelon;
la judaj organizaĵoj ŻOB kaj ŻZW transprenis la regadon de la geto.

La judoj konstruis [[bunkro]]jn por prepari sin al fina batalo.
Tiu komenciĝis je la [[19-a de aprilo]] [[1943]], kiam judaj partizanoj atakis germanajn patrolojn kaj germanoj reagis per artileria detruo de domblokoj kaj mortigo de kaptitaj judoj.

Post la [[23-a de aprilo]] ne plu okazis signifa rezisto, kaj je la [[16-a de majo]] la ribelo estis finita.
La germanajn taĉmentojn gvidis SS-generalo (&quot;grupestro&quot;) [[Jürgen Stroop]].

== Post la ribelo ==
Post la ribelo la germanoj uzis la areon de la geto por ekzekucii polajn malliberulojn kaj [[ostaĝo]]jn. Nokte de la 17-a/18-a de oktobro 1943 okazis unu el la plej grandaj [[ekzekuto]]j en la historio de varsovia enketa malliberejo [[Pawiak]] - ĉ. 600 nudajn enprizonigitojn [[germanoj]] forkondukis en grupoj kaj pafmortigis per [[mitralo]]j sur la stratoj Pawia kaj Dzielna. Komenco de preskaŭ ĉiutagaj ekzekutoj sur ruinoj de la geto, kie ĝis la [[ribelo de Varsovio]] pereis 20 mil personoj.

La 23-an de oktobro germana amasa sekreta [[ekzekuto]] de ĉirkaŭ 300 [[ostaĝo]]j el [[Pawiak]] en ruinoj de Varsovia geto. Post falo de la [[ribelo en varsovia geto]] pro dispono de [[Franz Kutschera]] komenciĝis murdoj de polaj politikaj malliberuloj kaj sustrate amase forkaptitaj personoj.

Poste germanoj fondis tie la [[koncentrejo]]n de Varsovio — [[KL Warschau]].

Kiam en [[1944]] okazis la [[ribelo de Varsovio]] ({{Lang-pl|Plan Burza}} = plano fulmotondro), la ribelantoj sukcesis liberigi 380 judajn prizonulojn el tiu [[koncentrejo]]. Plej multaj el ili aniĝis al la polaj rezistaj brigadoj.

== Konataj personoj enprizonigitaj en la geto ==
* [[Leo Belmont]] – (Leopold Blumental) verkisto, [[esperantisto]]
* [[Marek Edelman]] – unu el komandantoj de la ribelo
* [[Bronisław Geremek]] – historiisto pri [[mezepoko]], politikisto
* [[Janusz Korczak]] – verkisto kaj [[pedagogo]]
* [[Romana Zamenhof]] - [[farmacio|farmaciistino]]
* [[Wanda Zamenhof]] - okulistino
* [[Lidja Zamenhof]] - lingvistino
* [[Zofia Zamenhof]] - infankuracistino

== Vidu ankaŭ ==
* [[Ribelo en varsovia geto]]
* [[Ribelo de Varsovio]]
* [[Budapeŝta geto]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://katalogo.uea.org/katalogo.php?inf=7067 La Zamenhof-strato]

[[Kategorio:Varsovia geto| ]]</text>
      <sha1>6vx8kxujherpkinyowsa4mt86amov6m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Araraquara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34338</id>
    <revision>
      <id>9365494</id>
      <parentid>9254387</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:14:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5581" sha1="48q74bg5ygaup31borzs0ce8xc74wz7" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Araraquara
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araraquara (mezoregiono)|Araraquara]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Araraquara (mikroregiono)|Araraquara]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Araraquara''' (oficiale {{lang-pt|Município de Araraquara}}, prononco: /ararə'k&lt;sup&gt;w&lt;/sup&gt;arə/ aŭ, laŭ Internacia Fonetika Alfabeto: /aˌɾa.ɾaˈkwa.ɾɐ/), en Esperanto: '''Ararakvaro''', 646 m super marnivelo, [[klimato]] [[tropiko|tropika]] (kategorio [[Klimata klasifiko de Köppen|Aw]] laŭ la [[Klimata klasifiko de Köppen|klimata klasifiko]] de [[Wladimir Köppen|Köppen]]) estas urbo kaj municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araraquara (mezoregiono)|Araraquara]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Araraquara (mikroregiono)|Araraquara]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[São Carlos (São Paulo)|São Carlos]], [[Américo Brasiliense]], [[Matão]], [[Ibaté]], [[Boa Esperança do Sul]], [[Motuca]], [[Santa Lúcia (São Paulo)|Santa Lúcia]], [[Rincão]] kaj [[Gavião Peixoto]].

La loĝloko fondiĝis la {{daton|22|aŭgusto|1817}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 270 kilometroj. En la urbo situas unu el la terenoj de la [[universitato de San-Paŭlio]].

En Ararakvaro estas strato omaĝanta esperantiston [[João Masiero]].

== Esperanto en Araraquara ==
Oni diras, ke antaŭ longe la [[tajloro]] Francisco Banhatto gvidis bazan kurson de [[Esperanto]] en la urbo, tamen la movado tiutempe ne prosperis.

En [[1987]], okaze de la centjariĝo de Esperanto, Clélia Maria Adorna Fernandes kaj Nelson Orlando, cele la organizo de studgrupo de la lingvo, invitis samideanon Roberto Gomes de Freitas, el la urbo [[Jundiaí]], kiu la 2-an de aŭgusto 1987 starigis bazan kurson per [[Cseh-metodo]], por proksimume 30 personoj, 10 lecionoj je dimanĉoj vespere, kies rezulto estis malgranda grupo, kiu daure renkontigis sabate vespere.

Tuj poste, alia esperantisto, Laércio Olivatto, el [[São Carlos]], gvidis novan bazan kurson al tiu malgranda grupo plifortigante ĝin.

La tempo pasis kaj la 27-an de aprilo [[1996]] la dekdu personoj kiuj restis de la grupo fondis grupon &quot;Esperanto-Klubo de Araraquara&quot;. Ili estas: Adriano Góes, Ana Paula Broggio, Aparecida Ruiz Tagliari, Carlos Alberto dos Santos, Dagoberto Alcir Curti, João Baptista Olivi, Lídia de Jesus Pereira Sandrini, Maria Cristina Bergo, Maria José Martins da Silva, Nelson Orlando, Palmira Bernaschi kaj Palmira Serra Cunha. Ĝia unua prezidanto estis Palmira Serra Cunha. 

La klubo ankoraŭ ne posedas propran sidejon, ĝi funkcias en ĉambroj ceditaj de samideanoj, [[spiritisma centro|spiritismaj domoj]] aŭ [[klubo]]j kiuj malfermas siajn pordojn por la starigo de kursoj preskaŭ ĉiujare.

Pro leĝa projekto de la urba konsilanto,[José Carlos Porsani, la 16-an de Decembro [[1996]] la [[urbestro]], inĝeniero Roberto Massafera, omaĝis la kreinton de Esperanto, D-ro [[Lazaro Ludoviko Zamenhof]], per aprobo de Leĝo n-ro 4.795 kiu estu nomata strato D-ro Lázaro Luís Zamenhof, la publika vojo en tiu municipo inter la kvartaloj ''Jardim Planalto'' kaj ''Jardim Imperial''.

[[Dosiero:Araraquara_Panoramica.jpg|eta|maldekstra|900px|{{centre|urba panoramo}}]]
== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
* [http://www.camara-arq.sp.gov.br/ Municipa Konsilantaro]
* [http://www.nossosaopaulo.com.br/Reg_06/Reg06_Araraquara.htm/ Portalo &quot;Nia San-Paŭlio&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111012133200/http://nossosaopaulo.com.br/Reg_06/Reg06_Araraquara.htm |date=2011-10-12 }}

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>48q74bg5ygaup31borzs0ce8xc74wz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Romulo Zeballos Morales</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39407</id>
    <revision>
      <id>9365788</id>
      <parentid>9007400</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>informkesto</comment>
      <origin>9365788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="337" sha1="ltrfkp4t1ak1u9knml021p801eo9017" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

D-ro '''Romulo ZEBALLOS MORALES''' (naskiĝis [[1907]] - mortis [[1989]] en [[Montevideo]]) estis ĉefdelegito de [[UEA]] en [[Urugvajo]] dum pli ol 30 jaroj.{{Ĝermo|Esperantisto}}
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1907|ZEBALLOS MORALES, Romulo]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1989|Z]]
[[Kategorio:Urugvajaj esperantistoj|Z]]</text>
      <sha1>ltrfkp4t1ak1u9knml021p801eo9017</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Urborajto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40044</id>
    <revision>
      <id>9365814</id>
      <parentid>8922963</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:11:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>bildo</comment>
      <origin>9365814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="893" sha1="juoimni1okrcnt4jc1v8aodj0qdjaiy" xml:space="preserve">[[Dosiero:Stadtrechtsurkunde Flensburgs von 1284 (The Town Charter of Flensburg).JPG|eta|[[Flensburg]] atingis urborajton en 1284.]]
'''Urborajto''' estas privilegio donata al loĝloko por mem estri sin kaj havi kelkajn aliajn liberecojn. Plej ofte ĝi estis donata de terposedantoj en la [[Mezepoko]].

Bazaj partoj de urbaj rajtoj estis la rajto konstrui defendan muron, okazigi bazarojn kaj postuli [[dogano]]jn. La bazara rajto estis ofte donita ankaŭ al vilaĝoj ne-urbaj kaj do konsistigas malpli altan ŝtupon.

La privilegiaroj de kelkaj urboj ofte sekvis kiel modeloj por aliaj urboj kaj tiel akiris certan konatecon. Tiel la &quot;[[Magdeburga juro]]&quot; disvastiĝis tra grandaj partoj de orienta Eŭropo; la &quot;juro de [[Lübeck]]&quot; etendiĝis al [[Hanso|hansaj]] kaj aliaj urboj ĉe la bordo de la [[Balta maro]].

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Urbo]]
[[Kategorio:Mezepoko]]
[[Kategorio:Juro]]</text>
      <sha1>juoimni1okrcnt4jc1v8aodj0qdjaiy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Durbuy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44791</id>
    <revision>
      <id>9365767</id>
      <parentid>8821472</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>247382</id>
      </contributor>
      <comment>Photographs updated</comment>
      <origin>9365767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1766" sha1="a17dutf63ogh6humd1p7j15wvzoh664" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo
 | tipo= municipo
 | nomo= Durbuy
 | lando= [[Belgio]]
 | flago = &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
 | blazono = &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
 | mapo = Durbuy Luxembourg Belgium Map.png
 | longitudo= &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
 | latitudo= &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
 | regiono-ISO=BE-WLX
 | situo sur mapo=Belgio
 | situo de=Situo de Durbuy en [[Belgio]]
 | zomo = 10
 | regiono= [[Valonio]]
 | provinco= [[Luksemburgo (Belgio)|Luksemburgo]]
 | arondismento= 
 | areo 156.86
 | loĝantaro= {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|83012}}}}
 | loĝantaro-stato= {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}}
 | denso= 
 | horzono= +1 (+2 de aprilo ĝis oktobro)
 | pk= &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
 | tel=
 | TTTejo = &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
}}
'''Durbuy''' (''france:''[dyrBŬI]) estas [[municipo]] en Belgio, unu el la 133 municipoj, kiuj ricevis la honortitolon &quot;[[urbo]]&quot;. Ĝi ricevis la titolon en [[1331]]. Komence de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio||STATO}}}} ĝi havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Belgio|83012}}}} loĝantojn.
Ekde 1977 la municipoj [[Barvaux]], [[Grandhan]], [[Septon]], [[Wéris]], [[Bende (Belgio)|Bende]], [[Bomal (Belgio)|Bomal]], [[Borlon]], [[Heyd (Belgio)|Heyd]], [[Izier]]. [[Tohogne]] kaj [[Villers-Sainte-Gertrude]] apartenas al Durbuy, la ĉefa municipo.&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Dosiero:Durbuy - Rue de la prévoté.jpg
Dosiero:Durbuy - L'Ourthe et le château.jpg
Dosiero:Durbuy - L'église et le château.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.durbuy.be Oficiala retejo de la municipo] (france; turismaj informoj nederlande, germane, angle)

{{Belga provinco Luksemburgio}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Urboj de Belgio]]</text>
      <sha1>a17dutf63ogh6humd1p7j15wvzoh664</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artefarita intelekto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46490</id>
    <revision>
      <id>9365315</id>
      <parentid>9365032</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:02:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tekstoj pri AI */ interna ligilo anstataŭ ekstera ligilo</comment>
      <origin>9365315</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40507" sha1="s98uaqanl2ngoh0ykdh0qrs4iyxz6j3" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:AIBRAIN.png|eta|250x250ra|Simbola ilustraĵo de AI generita de AI, ''Midjourney'', la 5an de februaro 2023]]
[[Dosiero:DALL-E_3_example_AI_generated_image.png|eta|248x248ra|Pentraĵo, kiun AI generis laŭ jena priskribo: &quot;Moderna arkitektura konstruaĵo kun grandaj vitrofenestroj situanta sur klifo vid-al-vide al serena oceano ĉe sunsubiro.&quot;]]
[[Dosiero:Kp205-artefarita-inteligenteco.opus|eta|Epizodo de [[podkasto]] [[Kern.punkto]] pri artefarita inteligento]]
'''Artefarita intelekto'''&lt;ref&gt;[[NPIV]], «[http://vortaro.net/#intelekto artefarita intelekto]».&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;«Artefarita intelekto» en [[Reta Vortaro]] [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#intele.0o] kiel teĥnika sistemo&lt;/ref&gt; ('''AI'''), kelkfoje ankaŭ  '''artefarita inteligenteco'''&lt;ref&gt;«Artefarita inteligento» en [[ReVo]] [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#inteli.0o!] kiel branĉo de komputiko&lt;/ref&gt; estas termino en la kampo de [[informadiko]], per kiu oni celas komputilajn sistemojn, kiuj imitas kapablojn tradicie asociatajn kun homa intelekto; multaj el ili povas pliboniĝi per (mem)lernado kaj fine plenumi tradicie homajn taskojn kun lerteco komparebla kun homa&lt;ref&gt;(en) Steven Frank, ''[https://medium.com/brain-labs/it-doesnt-matter-who-wins-the-ai-wars-125837d2fbbd It Doesn’t Matter Who Wins the AI Wars]'' (Ne Gravas Kiu Venkas en la AI-Militoj), [[Medium (retejo)|Medium]], la 15-an de majo 2025.&lt;/ref&gt;. Simple dirite, temas pri la konceptado kaj ebligo, ke [[maŝino]] elmontru homajn kapablojn havantajn ecojn de [[intelekto]] kiel rezonado, lernado, planado kaj kreado, kaj pri konduto kaj strukturo de tiaj maŝinaj sistemoj.

La jardekojn longa [[filozofio|filozofia]] disputo, ĉu el la konduto de tiaj maŝinoj oni rajtas konkludi, ĉu kaj kiugrade aliaj intelektohavaj estaĵoj baziĝas sur similaj strukturoj, ankoraŭ restas senkonkluda. [[Alan Turing]] proponis tiurilate sian faman [[Testo de Turing|teston]]: oni detektu intelektajn kapablojn nur laŭ la konduto en konversacio aŭ [[intervjuo]].

La artefaritan intelekton oni fojfoje nomas '''maŝina intelekto''', t.e. intelekto montrata de maŝinoj, kontraste al la natura intelekto de homoj kaj aliaj animaloj. En [[komputoscienco]] la esplorado de AI estas difinita kiel la pristudado de &quot;intelektaj agantoj&quot;: temas pri ajna aparato, kiu perceptas sian medion kaj entreprenas agojn pliigantajn ĝian ŝancon sukcese atingi siajn celojn.&lt;ref&gt;Difino de AI kiel la studado de intelektohavaj agantoj:
* Poole, Mackworth &amp; Goebel 1998, p. 1, kiuj havigas la difin-version uzatan en tiu ĉi artikolo. Notu, ke ili uzas la terminon &quot;komputila intelekto&quot; kiel sinonimon por artefarita intelekto.
* Russell &amp; Norvig (2003), kiuj preferas la terminon &quot;racia aganto&quot; kaj skribas &quot;La ĉia-aganta vidpunkto estas nuntempe amplekse akceptita en la fako&quot; (Russell &amp; Norvig 2003, p. 55).
* Nilsson 1998
* Legg &amp; Hutter 2007.&lt;/ref&gt; Populare, la termino &quot;artefarita intelekto&quot; estas aplikata kiam maŝino imitas &quot;kognajn&quot; funkciojn, kiujn homoj asocias kun aliaj homaj mensoj, kiel &quot;lernado&quot; kaj &quot;problemosolvado&quot;.&lt;ref&gt;Russell &amp; Norvig 2009, p. 2.&lt;/ref&gt;

Artefarita intelekto estis fondita kiel scienca fako en [[1956]], kaj ekde tiam ĝi trapasis kelkajn tajdojn de [[optimismo]],&lt;ref&gt;Optimismo de la dekomenca AI:
* Citaĵo de Herbert Simon: Simon 1965, p. 96, citita en Crevier 1993, p. 109.
* Citaĵo de Marvin Minsky: Minsky 1967, p. 2, citita en Crevier 1993, p. 109.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Eksplodo de la 1980-aj jaroj: apero de ekspertaj sistemoj, Projekto de Kvina Generacio, Alvey, MCC, SCI:
* McCorduck 2004, pp. 426–441
* Crevier 1993, pp. 161–162,197–203, 211, 240
* Russell &amp; Norvig 2003, p. 24
* NRC 1999, pp. 210–211&lt;/ref&gt; sekvite de seniluziiĝo kaj la perdo de [[financo|financado]] (konata kiel &quot;AI vintro&quot;),&lt;ref&gt;First AI Winter, Mansfield Amendment, Lighthill report
* Crevier 1993, pp. 115–117
* Russell &amp; Norvig 2003, p. 22
* NRC 1999, pp. 212–213
* Howe 1994&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Dua AI vintro:
* McCorduck 2004, pp. 430–435
* Crevier 1993, pp. 209–210
* NRC 1999, pp. 214–216&lt;/ref&gt; sekvite de novaj alproksimiĝoj, sukcesoj kaj plinovigita financado.&lt;ref&gt;AI iĝis tre sukcesa en la komenco de la 21a jarcento. Clark 2015&lt;/ref&gt; Dum plejparto de ĝia historio, la esplorado de AI estis dividita en subfakojn, kiuj ofte interagas unu kun alia.&lt;ref&gt;Pamela McCorduck (2004, pp. 424) skribis &quot;the rough shattering of AI in subfields—vision, natural language, decision theory, genetic algorithms, robotics ... and these with own sub-subfield—that would hardly have anything to say to each other.&quot;&lt;/ref&gt; Tiuj subfakoj estas bazitaj sur teknikaj konsideroj, kiel specifaj celoj (ekz. &quot;robotiko&quot; aŭ &quot;maŝinlernado&quot;),&lt;ref&gt;Tiu listo de intelektaj trajtoj estis bazita sur la temoj kovritaj de ĉefaj AI lernolibroj, kiel:
* Russell &amp; Norvig 2003
* Luger &amp; Stubblefield 2004
* Poole, Mackworth &amp; Goebel 1998
* Nilsson 1998&lt;/ref&gt; la uzado de specialaj iloj (&quot;logikaj&quot; aŭ artefaritaj neŭroretoj), aŭ profundaj filozofiaj diferencoj.&lt;ref&gt;Biologia intelekto kontraŭ intelekto ĝenerale:

*Russell &amp; Norvig 2003, pp. 2–3, kiu faras la analogion kun la aviada inĝenierado.
*McCorduck 2004, pp. 100–101, kiu skribas ke estas &quot;two major branches of artificial intelligence: one aimed at producing intelligent behavior regardless of how it was accomplished, and the other aimed at modeling intelligent processes found in nature, particularly human ones.&quot;
*Kolata 1982, per artikolo en la gazeto Science, kiu priskribas la indiferenton de McCarthy pri biologiaj modeloj. Kolata citas McCarthy skribante: &quot;This is AI, so we don't care if it's psychologically real&quot; [https://books.google.com/books?id=PEkqAAAAMAAJ.]{{404|date=January 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} McCarthy ĵuse ripetis sian pozicion ĉe la AI@50 konferenco kie li diris &quot;Artificial intelligence is not, by definition, simulation of human intelligence&quot; (Maker 2006).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Neats vs. scruffies:
* McCorduck 2004, pp. 421–424, 486–489
* Crevier 1993, pp. 168
* Nilsson 1983, pp. 10–11&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Simbola kontraŭ subsimbola AI:
* Nilsson (1998, p. 7), kiu uzas la terminon &quot;subsimbola&quot;.&lt;/ref&gt; Subfakoj estis bazitaj sur sociaj faktoroj (speciale institucioj aŭ la verko de individuaj fakuloj).&lt;ref&gt;Pamela McCorduck (2004, pp. 424)&lt;/ref&gt;

En la 21-a jarcento, AI-teknikoj travivis renesancon sekvantan samtempajn progresojn en komputikpotenco, la amasiĝon de grandaj kvantoj da [[datumo]]j, kaj teorian komprenon; kaj AI-teknikoj fariĝis esenca parto de la teknologia industrio, helpante solvi multajn malfacilajn problemojn en komputiko, softvarinĝenierado kaj operacia esplorado.

== Historio ==
[[Dosiero:John McCarthy Stanford.jpg|eta|dekstre|250px|[[John McCarthy]] kreis la terminon ''artefarita intelekto''.]]

=== Konferenco ĉe Dartmouth ===
En Julio 1956 ĉe la [[Kolegio Dartmouth]] okazis konferenco organizita de [[John McCarthy]], [[Marvin Minsky]], [[Nathan Rochester]] kaj [[Claude Elwood Shannon|Claude Shannon]]. La nocion &quot;artefarita intelekto&quot; (AI) fiksis McCarthy.

=== Hipotezo de fizika simbola sistemo ===
Per apogo sur la studoj de [[Alan Turing]], interalie per la artikolo ''Komputa maŝinaro kaj intelekto'' (angle ''Computing machinery and intelligence''), [[Allen Newell]] (1927–1992) kaj [[Herbert Simon]] (1916–2001) de [[Carnegie Mellon Universitato]] en [[Pittsburgh]] formulis la hipotezon de fizika simbola sistemo, laŭ kiu la pensado estas prilaborado de informoj. La prilaborado de informoj estas procezo de kalkulado, do prilaborado de [[simbolo]]j. Ne gravas baze la [[cerbo]] je la pensado: intelekto estas menso formita per iu ajn formebla speco de materialo.

=== Forta AI ===
[[Dosiero:Marvin Minsky.jpg|eta|dekstre|250px|[[Marvin Minsky]] estis fakulo pri ''artefarita intelekto''.]]
La opinion, ke intelekto estas sendependa de la portanta substanco, subtenas adeptoj de la tezo pri ''forta AI'', kiel, ekzemple, [[Marvin Minsky]] (naskiĝinta en 1927) el [[MIT]] (''[[Massachusetts Institute of Technology]]''), unu el la pioniroj de AI, por kiu &quot;la celo de AI estas la venko kontraŭ la morto&quot;. Hans Moravec (naskiĝinta en 1948), specialisto pri [[roboto]]j, el Universitato Carnegie Mellon priskribas en sia libro ''infanoj de la menso'' (angle ''Mind Children'') la scenejon de la evoluo de la postbiologia vivo: roboto transigas la sciaron stokitan en homa cerbo al [[komputilo]], tiel ke la biologia materio de la cerbo fariĝas superflua kaj povas komenciĝi posthoma epoko, dum kiu atingeblo de la stokita sciaro povas daŭri senfine.

=== 1960-aj jaroj ===
Speciale la komenca fazo de la AI estis regata de preskaŭ senlima espero kaj kredo rilate la povo de komputiloj, &quot;solvi taskojn, por kies solvo estas bezonata [[inteligenteco]], se ili estas realigitaj de homoj&quot; (Minsky). Simon prognozis en 1957 interalie, ke ene de la sekvantaj dek jaroj komputilo fariĝos monda ĉampiono de [[ŝako]] kaj ke komputilo eltrovos kaj pruvos gravan matematikan leĝon. Tiuj prognozoj ne veriĝis. Fakte nur en 1997 la komputilo [[Deep Blue]] de la firmao IBM sukcesis venki kontraŭ la mondĉampiono [[Garri Kasparov]]. [[John McCarthy|McCarthy]] proponis en 1958 uzi [[Predikata logiko|predikatan logikon]] por efektivigi aŭtomatan rezonadon de artefarita intelekto.

Newell kaj Simon evoluigis dum la 1960-aj jaroj la ''Ĝeneralan solvilon de problemoj'', nome programon, kiu devus solvi iujn problemojn per simplaj metodoj. Post dek jaroj de evoluado tiu projekto fine estis haltigita.

====Eliza====
Fine de la 1960-aj jaroj [[Joseph Weizenbaum]] (1923–2008) de la MIT evoluigis la programon Eliza, ĉe kiu la dialogo de psikiatro kun paciento estas ŝajnigita. La efiko de tiu programo estis impresega. Weizenbaum mem estis surprizita, ke, per relative simpla maniero, oni povas doni la iluzion de animhavanta partnero al homoj. Weizmann formulis: &quot;Se oni miskomprenas la programon, tiam oni povas juĝi ĝin kiel sensacio&quot;&lt;ref&gt;[http://www.plugandpray-film.de/protagonisten.html] Dokumenta filmo ''Plug &amp; Pray'' de Joseph Weizenbaum kaj Raymond Kurzweil&lt;/ref&gt;.

===Ekde la 1980-aj jaroj===
Komence de la 1980-aj jaroj, esplorado por AI estis revivigita pro la komerca sukceso de ekspertaj sistemoj,&lt;ref&gt;
Ekspertaj sistemoj:
* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=23, 292}}
* {{Harvtxt|Luger|Stubblefield|2004|pp=227–331}}
* {{Harvtxt|Nilsson|1998|loc=chpt. 17.4}}
* {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=327–335, 434–435}}
* {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=145–62, 197–203}}
* {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=155–183}}
&lt;/ref&gt; formo de AI-programo, kiu modelis la sciaron kaj analizajn kapablojn de homaj fakuloj. Ĉirkaŭ 1985, la merkato de AI estis atinginta ĉirkaŭ milo da milionoj da dolaroj. Samtempe, japana projekto de kvingeneraciaj komputiloj inspiris la usonan kaj britan registarojn restarigi financadon por [[scienca esplorado]].&lt;ref name=&quot;AI in the 80s&quot;&gt;
Financaj iniciatoj komence de la 1980-aj jaroj estas ekzemple jenaj: Fifth Generation Project (Japanio), Alvey (Unuiĝinta Reĝlando), Microelectronics and Computer Technology Corporation (Usono), Strategic Computing Initiative (Usono):

* {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=426–441}}
* {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=161–162, 197–203, 211, 240}}
* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=23}}
* {{Harvtxt|NRC|1999|pp=210–211}}
* {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=235–248}}
&lt;/ref&gt; Tamen, dekomence per la falo de la merkato de la LISP-maŝino en 1987, AI denove falis en malfavoron, kaj komenciĝis dua, pli longdaŭra &quot;AI-vintro&quot;.&lt;ref name=&quot;Second AI winter&quot;&gt;
Dua AI Vintro:
* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=24}}
* {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=430–435}}
* {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=209–210}}
* {{Harvtxt|NRC|1999|pp=214–216}}
* {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=301–318}}
&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Nao Robot Close up.JPG|alternative=NAO humanoida roboto|eta|Homsimila roboto NAO. Robotiko ludis gravan rolon en la disvolvigo de AI.]]
&lt;!-- Embodied robotics and Uncertain reasoning in the 1980s --&gt;
Multaj esploristoj ekdubis, ke la nuntempaj praktikoj kapablus ŝajnigi ĉiujn procezojn de homa kognado, speciale perceptado, [[robotiko]], maŝinlernado kaj modelrekonado. &lt;ref&gt;Russell kaj Norvig, 2021, p. 24&lt;/ref&gt; nombraj esploristoj ekrigardis en &quot;sub-simbolaj&quot; alproksimiĝoj.&lt;ref&gt;Nilsson, 1998, p. 7&lt;/ref&gt; Esploristoj pri [[robotiko]], kiel Rodney Brooks, malakceptis &quot;reprezentadon&quot; ĝenerale kaj fokusis rekte al inĝenieradaj maŝinoj kiuj moviĝas kaj survivas. [[Judea Pearl]], Lofti Zadeh kaj aliaj fakuloj disvolvis metodojn, kiuj prilaboris nekompletan kaj necertan informaron, farante fidindajn supozojn anstataŭ precizan logikon.&lt;ref&gt;Russell kaj Norvig, 2021, p. 25&lt;/ref&gt; Sed la plej grava disvolvigo estis la revivado de &quot;konektismo&quot;, inkludante esploradon per [[Artefarita neŭra reto|neŭra reto]], fare de [[Geoffrey Hinton]] kaj aliaj.&lt;ref&gt;
* {{Harvtxt|Crevier|1993|pp=214–215}}
* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=24, 26}}
&lt;/ref&gt; En 1990, [[Yann LeCun]] sukcese montris, ke la konvoluciaj neŭraj retoj povas rekoni manskribitajn ciferojn, la unua el multaj sukcesaj aplikaĵoj de neŭraj retoj. &lt;ref&gt;Russell kaj Norvig, 2021, p. 26&lt;/ref&gt;

&lt;!-- FORMAL METHODS RISING IN THE 1990s: &quot;Statistical AI&quot;  --&gt;
AI laŭgrade restarigis sian reputacion fine de la 1990-aj jaroj kaj komence de la 21-a jarcento ekspluatante formalajn matematikajn metodojn kaj trovante specifajn solvojn al specifaj problemoj. Tiu &quot;mallarĝa&quot; kaj &quot;formala&quot; fokuso ebligis al esploristoj produkti verigeblajn rezultojn kaj kunlaboris kun aliaj kampoj (kiel [[statistiko]], [[ekonomiko]] kaj [[Optimumigo (matematiko)|matematiko]]).&lt;ref name=&quot;AI 1990s&quot;&gt;
[[#Neat vs. scruffy|Formalaj]] kaj [[#Narrow vs. general AI|mallarĝaj]] metodoj adoptiĝis en la 1990-aj jaroj:
* {{Harvtxt |Russell|Norvig|2021|pp=24–26}}
* {{Harvtxt|McCorduck|2004|pp=486–487}}
&lt;/ref&gt;
Ĉirkaŭ 2000, solvoj disvolvitaj de AI esploristoj estis amplekse uzataj, kvankam en la 1990-aj jaroj ili estis rare priskribitaj kiel &quot;artefarita intelekto&quot;.&lt;ref name=&quot;AI widely used 1990s&quot;&gt;
AI amplekse uzata fine de la 1990-aj jaroj:
* {{Harvtxt|Kurzweil|2005|p=265}}
* {{Harvtxt|NRC|1999|pp=216–222}}
* {{Harvtxt|Newquist|1994|pp=189–201}}
&lt;/ref&gt;

&lt;!-- AGI, 2002-present --&gt;
Kelkaj akademiaj esploristoj konstatis, ke AI ne plu klopodis al la origina celo kreadi plur-talentajn, tute inteligentajn maŝinojn. Dekomence ĉirkaŭ 2002, ili fondis la subfakon nomitan &quot;artefarita ĝenerala intelekto&quot; (aŭ &quot;AĜI&quot;), kiu havis kelkajn bone financitajn instituciojn ĉirkaŭ la 2010-aj jaroj.&lt;ref name=&quot;AGI&quot;&gt; Artificial general intelligence:
* Russell &amp; Norvig (2021, pp. 32–33, 1020–1021)
* Propono por moderna versio: Pennachin &amp; Goertzel (2007)
* Avertoj de ĉefaj esploristoj pri troa specialigo en AI:
** Nilsson (1995)
** McCarthy (2007)
** Beal &amp; Winston (2009)
&lt;/ref&gt;

&lt;!--DEEP LEARNING BOOM 2012–present--&gt;
[[Profunda lernado]] ekdominis industriajn markojn en 2012 kaj estis adoptita tra la tuta fako.&lt;ref name=&quot;Deep learning revolution&quot;&gt;
Revolucio de la profunda [[lernado]], AlexNet:
* {{Harvtxt|Goldman|2022}}
* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=26}}
* {{harvtxt|McKinsey|2018}}
&lt;/ref&gt;
Por multaj specifaj taskoj, aliajn metodojn oni abandonis. Matteo Wong verkis en [[The Atlantic]]: 
{{Citaĵo|&quot;Kvankam dum jardekoj, komputikaj fakoj kiel procezado de naturaj lingvoj, komputika vido, kaj robotiko uzis tre diferencajn metodojn, nune ĉiuj el ili uzas programigan metodon nomitan &quot;profunda lernado.&quot; Kiel rezulto, iliaj kodo kaj alproksimiĝoj pli kaj pli similiĝis, kaj iliaj modeloj estas pli facile integreblaj unu en alia.&quot;&lt;ref&gt;Wong 2023&lt;/ref&gt;}}

La sukceso de la profunda lernado estis bazita en plibonigoj de aparataro ([[Leĝo de Moore|pli rapidaj komputiloj]],&lt;ref name=&quot;Moore's Law&quot;&gt;
[[Leĝo de Moore]] kaj AI:
* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|pp=14, 27}}
&lt;/ref&gt; de grafika procezado, [[nuba komputado]]&lt;ref&gt;Clark, 2015b&lt;/ref&gt;)
kaj aliro al [[Datumarego|grandaj kvantoj de datumoj]]&lt;ref name=&quot;Big data&quot;&gt;
[[Datumarego]]:
* {{Harvtxt|Russell|Norvig|2021|p=26}}
&lt;/ref&gt; (inklude datumbazojn,&lt;ref&gt;Clark, 2015b&lt;/ref&gt;) kiel ImageNet).

&lt;!-- AI BOOM 2012–present. Four metrics: publications, patents, investment, graduates, jobs. That's enough I think, but more up-to-date numbers on these. --&gt;
La sukceso de la profunda lernado kondukis al enorma pliiĝo en intereso kaj financado por AI. Jack Clark skribis en [[Bloomberg News|Bloomberg]]: &quot;Post duona jardeko de silentaj elrompoj en artefarita intelekto, 2015 estis mejloŝtona jaro. Komputiloj estas pli saĝaj kaj lernas pli rapide ol iam ajn,&quot; kaj notis, ke la nombro de projektoj de programaro kiuj uzas maŝinlernado en [[Google]] pliiĝis el &quot;sporada uzado&quot; en 2012 al pli ol 2 700 projektoj en 2015.&lt;ref&gt;Clark, 2015b&lt;/ref&gt;

La kvanto de maŝinlernada esplorado (mezurita laŭ totala nombro de publikaĵoj) pliiĝis je ĉirkaŭ 50% en la jaroj 2015–2019,&lt;ref&gt;UNESCO, 2021&lt;/ref&gt; kaj [[WIPO]] informis, ke AI estis la plej fekunda aperinta teknologio laŭ terminoj de la nombro de [[patento|patentaj]] aplikaĵoj kaj aprobitaj patentoj.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Intellectual Property and Frontier Technologies |url=https://www.wipo.int/about-ip/en/frontier_technologies/ |website=WIPO |access-date=30a de Marto 2022 |archive-date=2a de Aprilo 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220402064804/https://www.wipo.int/about-ip/en/frontier_technologies/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Laŭ ''AI Impacts'', ĉirkaŭ la jaro 2022 nur en Usono la nivelo de jara investado en AI atingis 50 miliardojn da usonaj dolaroj, kaj ĉirkaŭ 20% de novaj usonaj doktoriĝintoj pri [[komputoscienco]] specialiĝis pri AI;&lt;ref&gt;DiFeliciantonio, 2023&lt;/ref&gt; ĉirkaŭ 800 000 AI-rilataj laborpostenoj kreitaj en Usono ekzistis en 2022.&lt;ref&gt;Goswami, 2023&lt;/ref&gt; La granda plimulto de antaŭeniroj okazis en [[Usono]], kaj ties kompanioj, universitatoj, kaj esplorlaboratorioj estris la esploradon en artefarita intelekto.&lt;ref&gt;Frank, 2023&lt;/ref&gt;

&lt;!-- ALIGNMENT PROBLEM  --&gt;
En 2016, jam aperis temoj pri justeco kaj misuzo de tia teknologio, kaj ili estis lanĉitaj al la centro de la podioj de kongresoj pri maŝinlernado, publikaĵoj ege pliiĝis, financado iĝis disponebla, kaj multaj esploristoj re-fokusigis siajn karierojn al tiuj temoj. La problemoj por la kongruigo de AI iĝis grava serioza kampo de akademia studado.&lt;ref&gt;Christian, 2020, pp. 67, 73&lt;/ref&gt;

==== Aliaj firmaoj ====
* Google [[DeepMind]] estas brita firmao por la disvolviĝo de artefarita intelekto, fondita en septembro 2010 sub la nomo DeepMind Technologies, kaj akirita de Google en 2014

=== 2020-aj jaroj ===
[[Dosiero:Ääretuvastuse_näide.png|eta|Trajtodetekto (bildigita kiel randa detekto) helpas artefaritan intelekton formi informajn abstraktajn strukturojn el krudaj [[Datumo|datumoj]].]]
En la lasta jardeko AI enorme disvolviĝis danke al grandaj progresoj en [[maŝina lernado]]:
* 2020 	
** En Februaro 2020, [[Microsoft]] enkondukas sian ''Turing Natural Language Generation'' (T-NLG), kiu estas &quot;la plej granda lingva modelo iam publikigita je 17 mil milionoj da parametroj&quot;.&lt;ref&gt; Sterling, Bruce (13a de Februaro 2020). [https://www.wired.com/beyond-the-beyond/2020/02/web-semantics-microsoft-project-turing-introduces-turing-natural-language-generation-t-nlg/ &quot;Web Semantics: Microsoft Project Turing introduces Turing Natural Language Generation (T-NLG)&quot;.] Wired. ISSN 1059-1028. Arkivita el la originalo la 4an de Novembro 2020. Alirita la 31an de Julio 2020. &lt;/ref&gt;
** En Novembro 2020, AlphaFold 2 de DeepMind, modelo kiu plenumas antaŭdirojn de proteinstrukturo, venkas en la konkurenco CASP.&lt;ref&gt; Sample, Ian (2a de Decembro 2018). [https://www.theguardian.com/science/2018/dec/02/google-deepminds-ai-program-alphafold-predicts-3d-shapes-of-proteins &quot;Google's DeepMind predicts 3D shapes of proteins&quot;.] [[The Guardian]]. Alirita la 19an de Julio 2019. &lt;/ref&gt;
* [[OpenAI]] enkondukas GPT-3, memregresa lingvomodelo kiu uzas profundan lernadon por produkti varion de komputilaj kodoj, poezio kaj aliaj lingvaj taskoj escepte pli similaj, kaj preskaŭ nedistingebla el tiuj verkitaj de homoj. Ties kapablo estas dek fojojn pli granda ol tiu de T-NLG. Ĝi estis enkondukita en Majo 2020,&lt;ref&gt; Brown, Tom B.; Mann, Benjamin; Ryder, Nick; Subbiah, Melanie; Kaplan, Jared; Dhariwal, Prafulla (22a de Julio 2020). &quot;Language Models are Few-Shot Learners&quot;. arXiv:2005.14165 [cs.CL]. &lt;/ref&gt; kaj estis en beta testado en Junio 2020. 
* 2022
** [[ChatGPT]], [[babilroboto]] de [[OpenAI]], startis en novembro 2022.

* 2025
** Malgranda AI-[[Start-Up|''start-up'']] (noventrepreno) kun la nomo &quot;[[Esperanto]]&quot; en la kampoj de alt-efikeca komputado (HPC) kaj [[Genera artefarita intelekto|genera AI]] kiu multe dependas de teknologia novigado kaj energiefikeco, perdis terenon en la tre konkurenca AI-industrio, ĉar ĝi tro multe dependis de teknologia novigado kaj malfacile merkatigebla energiefikeco, iam ŝlosila avantaĝo de Esperanto&lt;ref&gt;(de) ''[https://www.it-boltwise.de/esperanto-zieht-sich-aus-dem-siliziumgeschaeft-zurueck-herausforderungen-und-chancen.html Esperanto zieht sich aus dem Siliziumgeschäft zurück: Herausforderungen und Chancen]'' (Esperanto retiriĝas el la silicia komerco: defioj kaj ŝancoj), Boltwise, la 5-an de julio 2025.&lt;/ref&gt;.

== Uzoj ==
Principe, AI estas uzebla por ĉiu ago, kiu de homa plenumanto postulas pensadon aŭ inteligenton. Ju pli da tempo pasas, des pli da uzoj de AI estas trovitaj kaj grandskale uzataj. Sur kelkaj kampoj AI atingis sukcesojn, ekzemple ĉe strategiaj ludoj ([[ŝako]], [[damludo]], [[goo]] ktp.)&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://kern.punkto.info/2016/03/25/kp068-artefarita-inteligenteco/|titolo=KP068 Artefarita inteligenteco|alirdato=12an de Septembro 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.radioscienca.com/2017/06/10/rs009-alphago-venkis/|titolo=AlphaGo venkis|alirdato=12an de Septembro 2017|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170912055420/http://www.radioscienca.com/2017/06/10/rs009-alphago-venkis/|arkivdato=2017-09-12}}&lt;/ref&gt;; rekomendaj sistemoj (uzataj de [[YouTube]], [[Amazon]] kaj [[Netflix]]); interagado per homa parolado (kiel Google Assistant, Siri kaj Alexa); ĉe prilaborado de matematikaj simboloj, ĉe la simulado de robotoj, ĉe pruvado de logikaj kaj matematikaj formuloj, ĉe senŝoforaj [[veturilo]]j (kiel ekzemple Waymo), ĉe detektado de [[malsano]]j el bildoj kaj [[geno]]j, ĉe [[bilda rekonado]], ĉe detektado de [[spamo]], ĉe plialtigo de [[trafiko]] en sociaj retoj, ĉe retaj serĉiloj kiel [[Google]] kaj [[Yandex]], ĉe aŭtomataj tradukiloj kiel [[DeepL]], kaj ĉe trejnado (ekzemple, milita).&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://medium.com/poste/%C4%89u-artefarita-inteligenteco-okazigos-la-trian-mondmiliton-bc5257fda8dd|titolo=Ĉu Artefarita Inteligenteco okazigos la trian mondmiliton?|alirdato=12an de Septembro 2017}}&lt;/ref&gt;

Artefarita intelekto ebligas ellaboradon de [[Algoritmo|algoritmoj]] kaj modeloj, per kiuj maŝinoj povas percepti sian medion, rezoni pri ĝi kaj agi por atingi specifitajn celojn. Ĉi tiuj algoritmoj uzas grandajn volumojn de datumoj kaj altnivelajn teknikojn kiel maŝinlernado, profunda lernado, [[naturlingva prilaborado]] kaj komputila vidado.

=== Maŝintradukado ===
Grava apliko de artefarita intelekto estas [[maŝintradukado]]. Sekve de tio malpligrandiĝas la instigo lerni fremdajn lingvojn. Senperan aliron al personaj kontaktoj nutras interkomprenon kaj aliron al la fremda kulturo. Tian kontakton maŝintradukado nur rudimente povas ebligi inter homoj de malsimilaj lingvoj&lt;ref&gt;(eo) [https://www.esperanto.cz/soubory/Kongresa_libro_UK2025_Brno.pdf Esperanto kaj teknologioj kiel pontoj de paco kaj konfido inter la popoloj], Kongrsa Libro, 110-a UK en [[Brno]], p. 53&lt;/ref&gt;.

=== Spertaj sistemoj ===
En sperta sistemo estas reprezentata formala regul-bazita aŭ model-bazita sciaro de speciala fako. La sistemo ebligas sekve, ke je konkretaj demandoj, reguloj estu aŭtomate aplikataj ankaŭ je tiaj kombinoj, kiuj antaŭe ne nepre estis detale kaptitaj de la homaj spertuloj.

=== Bildarta kapablo de artefarita intelekto ===
{{Ĉefartikolo|Bildarta kapablo de artefarita intelekto}}
[[Dosiero:1960's art of cow getting abducted by UFO in midwest.jpg|eta|Bildo kreita de [[DALL-E]] 2 laŭ anglalingva teksta priskribo signifanta &quot;Arto de 1960-aj de bovino forrabata de NIFO en mez-okcidento&quot;.]]
Bildarton kapablas krei diversaj programoj de artefarita intelekto. En 2023 temas ĉefe pri laŭtekstaj bildokreaj modeloj. Oni distingu tian arton de [[cifereca arto]];&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Barale |first=Alice |date=2021-08-02 |title=“Who inspires who?” Aesthetics in front of AI art |url=https://doi.org/10.4454/philinq.v9i2.367 |journal=Philosophical Inquiries |volume=9 |issue=2 |pages=195–220 |doi=10.4454/philinq.v9i2.367 |issn=2282-0248}}&lt;/ref&gt; ambaŭ uzas ciferecan teknologion, sed pri artefarita intelekto temas, nur se la bildon generaj algoritmoj kaj profundlernaj teknikoj kreas aŭtonome, sen rekta interveno de homa artisto.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Suvajdzic |first=Marko |last2=Stojanović |first2=Dragana |last3=Kanishcheva |first3=Iryna |date=2022 |editor-last=Prieto |editor-first=Javier |editor2-last=Partida |editor2-first=Alberto |editor3-last=Leitão |editor3-first=Paulo |editor4-last=Pinto |editor4-first=António |title=Blockchain and AI in Art: A Quick Look into Contemporary Art Industries |url=https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-030-86162-9_27 |journal=Blockchain and Applications |language=en |location=Cham |publisher=Springer International Publishing |pages=272–280 |doi=10.1007/978-3-030-86162-9_27 |isbn=978-3-030-86162-9 |issn=2367-3389}}&lt;/ref&gt;

Multaj mekanismoj por krei bildojn per artefarita intelekto estas evoluigitaj, interalie procedoj kiuj uzas matematikajn regulojn, algoritmoj kiuj imitas la efikon de pentriloj, kaj profundlernaj algoritmoj, ekzemple [[genera kontraŭkonkura reto|generaj kontraŭkonkuraj retoj]] (GKR-oj) kaj transformiloj.

=== Genera artefarita intelekto ===
{{Ĉefartikolo|Genera artefarita intelekto}}
'''Genera artefarita intelekto''' aŭ &quot;generipova AI&quot; (angle: '''''Generative AI''''', mallonge '''Genera AI, GenAI''' aŭ '''GAI''') estas speco de [[artefarita intelekto]], kapabla generi/produkti tekstojn kiuj similas al tiuj verkitaj de homoj, same pri bildoj, filmoj aŭ aliaj formoj de komunikiloj. Tiucele generaj modeloj (novaj enhavoj kreitaj per lernitaj ŝablonoj de ekzistantaj datumoj) kiel [[Granda lingvomodelo|grandaj lingvomodeloj]] ({{lang-en|Large Language Model}}, mallonge LLM) estas uzataj.

=== Softvara realigo ===
AI realiĝas per la [[Programlingvo|programlingvoj]] kiel [[LISP]], [[Python]], [[C++]], [[Java (programlingvo)|Java]], kaj [[Prolog]].

== Riskoj ==
AI permesas aŭtomatigon de pli kaj pli kompleksaj taskoj. Tiu [[aŭtomatigado]] anstataŭigadas parton de la homa laboro kaj povas konduki al [[maldungeco]], ekzemple en asekurkompanioj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://esperanto.blog/2017/01/07/artefarita-inteligenteco-anstatauas-dungitojn-ce-asekurkompanio/|titolo=Artefarita Inteligenteco anstataŭas dungitojn ĉe asekurkompanio|alirdato=12an de Septembro 2017}}&lt;/ref&gt;. Tio okazas ĉar robotoj ne bezonas [[salajro]]n, kaj povas fari simplan laboron multe pli bonkvalite kaj precize ol homoj.

La potenco de AI prezentas ankaŭ alian riskon: ke ĝi estos uzata maletike: ekzemple, por konstrui aŭtomatajn [[armilo]]jn, kiuj povas decidi mortigi homon sen aprobo de iu ajn homo. Pro tio, homoj deziras [[juro]]n, por ke AI ne estu uzata en fakoj, kie ĝi povus senrege minaci homajn vivojn.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.espero.com.cn/2017-08/16/content_41419465.htm|titolo=Ĉu artefarita intelekto bezonas leĝojn?|alirdato=12an de Septembro 2017}}&lt;/ref&gt;

== Esperanto kaj artefarita intelekto ==
=== Artefaritaj intelektoj komunikantaj en Esperanto ===
Jam la unua publike atentata AI, ChatGPT, ofertis skriban komunikadon en Esperanto. Intertempe estas multaj AI-oj, kiuj ofertas tion. Krome pluraj ofertas ankaŭ voĉan komunikadon en Esperanto, ekzemple ChatGPT kaj Copilot. La sekvaj (senkostaj) [[Babilroboto|babilrobotoj]] scias interparoli en Esperanto (alfabeta ordo); la listo ne traktas t.n. asistantojn (kiel Siri, Alexa, Bixby ktp.), kiuj krome ŝajne ne komprenas Esperanton.
* [[ChatGPT]] (de [[OpenAI]], Usono) scias respondi demandojn en Esperanto, kaj skribe kaj buŝe, ankaŭ miksite - la uzanto enigas sian tekston buŝe, la maŝino respondas skribe. Ŝajne dum unu tago oni rajtas en la senkosta versio nur dum 5 minutoj voĉbabili.
* [[Claude (lingvomodelo)|Claude]], ([[Anthropic]], Usono); la roboton funkciigas usona esplorfirmao pri artefarita intelekto (AI), fondita en 2021 fare de iamaj membroj de [[OpenAI]]. La versio 3.5 de Claude (nomata Soneto) kapablas legi grandegajn tekstojn, ĝis 75,000 vortoj/125 paĝoj. Ĝi tre bone funkcias en [[Esperanto]] kaj kapablas krei esperantlingvajn tekstojn kun malmultaj eraroj.
* [[Microsoft Copilot|Copilot]] ([[Microsoft]], Usono)
* [[DeepSeek]] (DeepSeek; [[Ŝanhajo]], [[Ĉinio]])
* [[Gemini (chatbot)|Gemini]] ([[Google]], Usono); antaŭa nomo de Gemini: Bard
* [[Grok (chatbot)|Grok]] (xAI, mallonge por: X.AI Corp.; [[San-Francisko]] kaj [[Palo Alto|Palo]] [[Palo Alto|Alto]], Usono, kaj [[Londono]], Britio); proprietulo: [[Elon Musk]].
* [https://lite.koboldai.net Kobold AI] (OpenAI, Usono); nur skribe; ne perfekte skribas en Esperanto, sed ja bone.
* Le Chat ([[Mistral AI]]; Parizo, Francio); nur skribe
* [[Perplexity AI|Perplexity]] (Perplexity AI; [[San-Francisko]] kaj [[Novjorko]], Usono); nur skribe
* [https://pi.ai/talk Pi AI] (Inflection AI, Usono); ofte mem voĉe komunikas; havas hispanecan prononcmanieron; la uzanto devas tajpi; ne perfekta Esperanto.
* [[Qwen]] (aŭ Tongyi Qianwen; [[Alibaba Group|Alibaba]], Ĉinio)

==== Granda multlingva lingva modelo ofertanta Esperanton ====
La modelo mT5 (multilingual T5) de Google enhavas Esperanton.&lt;ref&gt;https://slashdot.org/software/p/mT5/&lt;/ref&gt; Por mem uzi ĝin necesas teknika scio; ĝi estas uzata de iuj retejoj kiel Google Translate aŭ DeepL.

==== Kelkaj artefaritaj intelektoj aktuale ne komunikantaj en Esperanto ====

* Galaxy AI (Samsung) subtenas 20 lingvojn (stato de junio 2025), inter kiuj ne estas Esperanto.&lt;ref&gt;https://sammyguru.com/galaxy-ai-supported-languages-how-to-download-language-packs/&lt;/ref&gt;
* Llama 3.3 (Meta) subtenas 8 lingvojn, ne Esperanton (junio 2025).&lt;ref&gt;https://ollama.com/library/llama3.3&lt;/ref&gt;
* Watson (IBM) subtenas 31 lingvojn (stato de 6/2025), sed ne Esperanton; ĝi tamen kapablas rekoni la lingvon de Esperanto-teksto.&lt;ref&gt;https://www.ibm.com/docs/en/watson-libraries?topic=references-supported-languages&lt;/ref&gt;

=== Helpo por lerni Esperanton ===
La babilrobotoj povas ekzemple

*respondi demandojn ''pri'' Esperanto
*respondi demandojn pri lingvaj aferoj - gramatiko, origino de vortoj, uzado ...
*konversacii en Esperanto
*plenumi peton pri korektado de teksto

Legu plu en la artikolo pri [[ChatGPT#Kiel ChatGPT povas helpi en la lernado de Esperanto?|ChatGPT]].

=== Tekstoj pri AI ===
* [[Frank van Hertrooij]], [https://scivolemo.wordpress.com/2019/02/20/la-historio-de-ai/ ''Artefarita Intelekto de la Komenco''] ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 20-a de februaro 2019
* Tactical Tech, ''[https://eo.globalvoices.org/2025/10/15700/ La amara vero pri AI: ankaŭ artefarita intelekto havas antaŭjuĝojn]'', [[Tutmondaj Voĉoj|Global Voices]] en Esperanto, la 7-an de oktobro 2025.
* [[Inko (eldonejo)|INKO]], la novelaro &quot;''[[Kie vojoj renkontiĝas]]''&quot; (2026) en kiu la novelo &quot;''Artefaritaj intelektoj, pensantaj maŝinoj kaj Homo sapiens''&quot; en kiu diversaj verkistoj en la mondo rigardas al la ŝanĝoj en niaj vivoj, okazantaj pro teknologio.

== En Esperanto aperis ==

* &quot;Uzi artefaritan intelekton por spuri malŝparon de manĝaĵoj&quot; [[Unesko-Kuriero]], [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000393310_epo?posInSet=17&amp;queryId=N-9a9b10f8-19a6-4595-92ef-fe92b8897a32 n-ro 2 (Apr-Jun 2025) &quot;Manĝaĵoj: kio kunigas nin&quot;], pĝ. 26-27, esperantigis [[Pablo León]] (Argentino).

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
HONDA ASIMO.jpg|Inteligenta humanoida [[roboto]] de Honda
ArtificialFictionBrain.png
Künstliche Intelligenz Methoden.png
PPTSuperComputersPRINT.jpg|Grafika eksponenta historio de superkomputilo
Dall-e 3 (jan '24) artificial intelligence icon.png|Bildo DE AI generita de [[DALL-E]] 3
Kismet robot 20051016.jpg|Kismet estas roboto, kiu nun estas en la muzeo ĉe MIT en [[Kembriĝo (Masaĉuseco)]], [[Usono]].
&lt;/gallery&gt;
== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

==Literaturo==
=== En Esperanto ===
* [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000387029_epo “Edukado en la epoko de artefarita intelekto”] En “Unesko-Kuriero”, nº 36.
=== Alilingve ===
* Beal, J.; Winston, Patrick (2009), &quot;The New Frontier of Human-Level Artificial Intelligence&quot;, IEEE Intelligent Systems, 24: 21–24, doi:10.1109/MIS.2009.75, hdl:1721.1/52357, S2CID 32437713
* Bundy, Alan (1980). Artificial Intelligence: An Introductory Course (2a eld.). Edinburgh University Press. ISBN 0-85224-410-X.
* Christian, Brian (2020). ''The Alignment Problem: Machine learning and human values''. W. W. Norton &amp; Company. ISBN 978-0-393-86833-3. OCLC 1233266753.
* Clark, Jack (2015b). [https://www.bloomberg.com/news/articles/2015-12-08/why-2015-was-a-breakthrough-year-in-artificial-intelligence &quot;Why 2015 Was a Breakthrough Year in Artificial Intelligence&quot;.] Bloomberg.com. Arkivita el la originalo la 23an de Novembro 2016. Alirita la 23an de Novembro 2016.
* Crevier, Daniel (1993). AI: The Tumultuous Search for Artificial Intelligence. New York, NY: BasicBooks. ISBN 0-465-02997-3.
* DiFeliciantonio, Chase (3a de Aprilo 2023). [https://www.sfchronicle.com/tech/article/ai-artificial-intelligence-report-stanford-17869558.php &quot;AI has already changed the world. This report shows how&quot;.] ''[[San Francisco Chronicle]]''. Arkivita el la originalo la 19an de Junio 2023. Alirita la 19an de Junio 2023.
* Frank, Michael (22a de Septembro 2023). [https://thediplomat.com/2023/09/us-leadership-in-artificial-intelligence-can-shape-the-21st-century-global-order/ &quot;US Leadership in Artificial Intelligence Can Shape the 21st Century Global Order&quot;.] The Diplomat. Alirita la 8an de Decembro 2023. &quot;Instead, the United States has developed a new area of dominance that the rest of the world views with a mixture of awe, envy, and resentment: artificial intelligence... From AI models and research to cloud computing and venture capital, U.S. companies, universities, and research labs – and their affiliates in allied countries – appear to have an enormous lead in both developing cutting-edge AI and commercializing it. The value of U.S. venture capital investments in AI start-ups exceeds that of the rest of the world combined.&quot;
* Goldman, Sharon (14a de Septembro 2022). [https://venturebeat.com/ai/10-years-on-ai-pioneers-hinton-lecun-li-say-deep-learning-revolution-will-continue/ &quot;10 years later, deep learning 'revolution' rages on, say AI pioneers Hinton, LeCun and Li&quot;.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20240119071744/https://venturebeat.com/ai/10-years-on-ai-pioneers-hinton-lecun-li-say-deep-learning-revolution-will-continue/ |date=2024-01-19 }} VentureBeat. Alirita la 8an de Decembro 2023.
* Goswami, Rohan (5a de Aprilo 2023). [https://www.cnbc.com/2023/04/05/ai-jobs-see-the-state-by-state-data-from-a-stanford-study.html &quot;Here's where the A.I. jobs are&quot;.] CNBC. Arkivita el la originalo la 19an de Junio 2023. Alirita la 19an de Junio 2023.
* Howe, J. (Novembro 1994). &quot;Artificial Intelligence at Edinburgh University: a Perspective&quot;. Arkivita el la originalo en 15a de Majo 2007. Alirita la 30an de Aŭgusto 2007.
* Hutter, Marcus (2005). Universal Artificial Intelligence. Berlin: Springer. ISBN 978-3-540-22139-5.
* Jackson, Philip (1985). Introduction to Artificial Intelligence (2a eld.). Dover. ISBN 0-486-24864-X.

*[https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0007681318301393 Andreas Kaplan; Michael Haenlein (2018) Siri, Siri in my Hand, who's the Fairest in the Land? On the Interpretations, Illustrations and Implications of Artificial Intelligence, Business Horizons, 62(1)]
* Kurzweil, Ray (2005). The Singularity is Near. Penguin Books. ISBN 978-0-670-03384-3.
* Luger, George; Stubblefield, William (2004). Artificial Intelligence: Structures and Strategies for Complex Problem Solving (5th ed.). Benjamin/Cummings. ISBN 0-8053-4780-1.
* McCorduck, Pamela (2004), Machines Who Think (2nd ed.), Natick, MA: A. K. Peters, Ltd., ISBN 1-56881-205-1.
* Neapolitan, Richard; Jiang, Xia (2018). Artificial Intelligence: With an Introduction to Machine Learning. Chapman &amp; Hall/CRC. ISBN 978-1-13850-238-3.
* Newquist, H. P. (1994). The Brain Makers: Genius, Ego, And Greed In The Quest For Machines That Think. New York: Macmillan/SAMS. ISBN 978-0-672-30412-5.
* Nilsson, Nils (1998). Artificial Intelligence: A New Synthesis. Morgan Kaufmann. ISBN 978-1-55860-467-4.
* NRC (United States National Research Council) (1999). &quot;Developments in Artificial Intelligence&quot;. Funding a Revolution: Government Support for Computing Research. National Academy Press.
* Rich, Elaine (1983). Artificial Intelligence. McGraw-Hill. ISBN 0-07-052261-8.
* Rich, Elaine; Knight, Kevin; Nair, Shivashankar B (2010). Artificial Intelligence (3a eld.). New Delhi: Tata McGraw Hill India. ISBN 978-0070087705.
* Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2003), Artificial Intelligence: A Modern Approach (2a eld.), Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall, ISBN 0-13-790395-2.
* Russell, Stuart J.; Norvig, Peter (2009). Artificial Intelligence: A Modern Approach (3a eld.). Upper Saddle River, New Jersey: Prentice Hall. ISBN 0-13-604259-7.
* Russell, Stuart J.; Norvig, Peter. (2021). Artificial Intelligence: A Modern Approach (4a eld.). Hoboken: Pearson. ISBN 978-0134610993. LCCN 20190474.
* Poole, David; Mackworth, Alan; Goebel, Randy (1998). Computational Intelligence: A Logical Approach. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-510270-3.
* Poole, David; Mackworth, Alan (2017). Artificial Intelligence: Foundations of Computational Agents (2a eld.). Cambridge University Press. ISBN 9781107195394.
* [https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000377433/PDF/377433eng.pdf.multi UNESCO Science Report: the Race Against Time for Smarter Development.] Paris: UNESCO. 2021. ISBN 978-92-3-100450-6. Arkivita el la originalo la 18an de Junio 2022. Alirita la 18an de Septembro 2021.
* Winston, Patrick Henry (1984). Artificial Intelligence. Reading, MA: Addison-Wesley. ISBN 0-201-08259-4.
* Wong, Matteo (19a de Majo 2023), [https://www.theatlantic.com/technology/archive/2023/05/ai-advancements-multimodal-models/674113/ &quot;ChatGPT Is Already Obsolete&quot;,] The Atlantic.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Genera artefarita intelekto]]
* [[Babilroboto]] (i.a. [[ChatGPT]])
* [[Sora (artefarita intelekto)]]
* [[Open AI]]
* [[Mistral AI]]
* [[Korpuso#Esperantaj korpusoj|AI kaj korpusa modelo por Esperanto]]
* [[Amy Webb]]
* [[Funkciismo]]
* [[Optika signorekono]]
* [[Komputila lingvistiko]]
* [[Kvantuma komputado]]
* [[Ludoteorio]]
* [[Maŝina lernado]]
* [[Cibernetiko|Kibernetiko]]
* [[Robotiko]]
* [[Artefarita neŭra reto]]
* [[Open Assistant]]
* [[Datumarego]]
* [[DeepSeek]]
* [[AlphaGo]]
* [[Deep learning|''Deep learning'']]
* [[Universitato pri Internacia Intelekto Mohamed bin Zayed]]
* [[Virtuala asistanto]]
{{Projektoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{en}} [http://ai-news.elzemozgurce.net/ Novaĵoj pri Artefarita Intelekto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060330204816/http://ai-news.elzemozgurce.net/ |date=2006-03-30 }}
* {{en}} [http://www.loebner.net/Prizef/loebner-prize.html Retejo de la premio Loebner] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101230195120/http://www.loebner.net/Prizef/loebner-prize.html |date=2010-12-30 }}
* {{en}} [http://www.aaai.org/ Usona Asocio por Artefarita Intelekto]
* {{en}} [http://www.eccai.org/ Eŭropa Kunordiga Komitato por Artefarita Intelekto]
* {{en}} [https://convertkit.com/resources/blog/ai-creator-economy Kiel uzi AI en krea procezo?] por tekstoj, subtekstigo de filmetoj, librokovriloj, voĉrekreado
* {{fr}} [https://assises-nationales-ia.fr/ Assises nationales de l'IA]

{{Bibliotekoj}}
{{Havenda artikolo}}

[[Kategorio:Artefarita intelekto| ]]
[[Kategorio:Komputiko]]
[[Kategorio:Scienco]]
[[Kategorio:Filozofio]]
[[Kategorio:Lernado]]</text>
      <sha1>s98uaqanl2ngoh0ykdh0qrs4iyxz6j3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>POUM</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47494</id>
    <revision>
      <id>9365408</id>
      <parentid>7017680</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8168" sha1="5i2tqjmt3dvdz8krpai778rqevkswtp" xml:space="preserve">{{Informkesto partio|esperanta nomo=Laborista Partio de Marksistaj Unuiĝo|propra nomo=Partido Obrero de Unificacion Marxista|emblemo=Partido Obrero de Unificación Marxista flag.svg|lando=Hispanio|estro=[[Joaquín Maurín]] &lt;small&gt;(1935–36)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Andreu Nin]] &lt;small&gt;(1936–37)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Julián Gorkin]] &lt;small&gt;(1937–39)&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Wilebaldo Solano]] &lt;small&gt;(1947–80)&lt;/small&gt;|titolo de estro=Gvidanto|fondiĝo=1935|dissolvo=1980|sidejo=|koloroj=ruĝa|ideologio=[[Marksismo]]&lt;br /&gt;[[Liberecisma socialismo]]&lt;br /&gt;[[Kontraŭstalinismo]]&lt;br /&gt;[[Trockismo]]|internacia aliĝo=Internacia Revolucia Marksista Centro|ĵurnalo=La Batalla|junulara organizaĵo=Juventud Comunista Ibérica}}La '''Laborista Partio de Marksista Unuiĝo''' ({{l-es|Partido Obrero de Unificacion Marxista}}, {{l-ca|Partit Obrer d'Unificació Marxista}}, akronime '''POUM''') estis politika partio kiu aktivis en la [[1930-aj jaroj]], teorie en la tuta [[Hispanio]], sed preskaŭ ekskluzive en [[Katalunio]], kun ideologio [[komunismo|komunista]] heterodoksa.

La POUM kreiĝis en [[Barcelono]] je la {{dato|29|septembro|1935}}, kiel kuniĝo de du malgrandaj partioj, aktivaj en Katalunio. Ĝi daŭre restis minoritata dum sia tuta ekzistado, sed fariĝis tre aktiva dum la [[Hispana Enlanda Milito]] en 1936, kaj iĝis vaste konata pro sia apogo al revoluciaj agadoj dum tiu milito kaj la alfrontiĝoj kun la [[Hispana Respubliko|respublikanaj]] fortoj kaj ĉefe kun la ortodoksaj komunistoj, kiuj neniigis ĝin en [[1937]].

La POUM estis starigita ĉefe de malkonsentantaj komunistoj, inter kiuj ĉeestis iuj el la plej konataj aktivuloj de la hispana komunismo, kiel [[Andreu Nin]], [[Juan Andrade]] aŭ [[Joaquim Maurín]].

== Ideologio ==
La POUM estas ofte priskribata kiel [[trockismo|trockiisma]]. Tamen, ĝi ne sekvis komplete la gvidadon de [[Lev Trockij]]. Ekzemple, Trockij konsiliis la POUM forlasu la [[sindikato]]jn kaj kreu [[soveto]]jn, kaj ĝi rifuzis. Tamen, tiu priskribo estis ofte uzata laŭ la senco ''[[Marksismo|marksista]] kontraŭ-[[stalinismo|stalinisma]]''. Kelkfoje ĝi estis uzata en ofenda maniero, kaj ne ĉiuj historiistoj favoras la uzon de tiu nomo.

Tamen, ĝiaj rilatoj kun Trockij servis kiel ekskuzon por la persekuto kiun la stalinismaj komunistoj prenis kontraŭ ĝi. Do, post la bataloj interrespublikanaj en majo 1937, la registaro de la Respubliko dissolvis la partion, kaj iliaj estroj estis enprizonigitaj, kaj kelkfoje torturitaj aŭ murditaj.

Parto de tiu procezo estis priskribita en la verko de [[George Orwell]], ''[[Omaĝo al Katalunio]]'', kiu pritraktas lian partoprenon en la batalionoj gvidataj de la POUM dum la hispana milito, kaj la postan neniigon de la partio. Tiu verko donis grandan famon al POUM, kaj estis la bazo de aliaj verkoj, kiel la filmo ''[[Land and Freedom]]'' de [[Ken Loach]].

== Historio ==
Andreu Nin, eksa sekretario de la [[Ruĝa Sindikata Internacio]], Juan Andrade kaj aliaj estontaj gvidantoj de la POUM forlasis la [[Hispana Komunista Partio|Hispanan Komunistan Partion]] (HKP) por starigi partion nomatan ''Komunistan Maldekstron'', sin bazinte sur tezoj de la trockiista kontraŭstaro. Tamen, ili rompis kun Trockij, kiam tiu ĉi ordonis al ili fari &quot;enigismon&quot; en la [[PSOE|Socialistan Partion]], por ke ili formu ene de ĝi revolucian frakcion. Anstataŭ obei lin, ili decidis kunfandiĝi kun la partio ''Laborista kaj Kamparana Bloko''' (katalune: ''Bloc Obrer i Camperol'', antikva kataluna federacio de la Komunista Partio, kiu rompis kun tiu ĉi dum la superrego de la &quot;maldekstrega&quot; tendenco en la [[Kominterno]], ĉefe ĉar ĝi ne konsentis la aferon pri la &quot;ruĝaj sindikatoj&quot; kaj la katalunan nacian demandon), gvidata de Joaquim Maurín. La Kataluna Komunista Partio, gvidata de [[Jordi Arquer]] (kiu ĉiam sin tenis sendependa de la HKP, ĉefe pro katalunnaciismo), unuiĝis kun ambaŭ organizaĵoj por starigi la POUM-n komence de la jaro 1936a. Tamen pri iuj aferoj (ĉefe la kritiko al la stalinismo) la POUM sintenis simile al Trocki –sed ankaŭ al Marceau-Pivert ekzemple.&lt;ref&gt;Pri la agado de la Komunista Maldekstro kaj pri tre interesa trockiisma analizo pri la revolucio kaj la milito oni vidu: MUNIS, Georges: Jalones de derrota, promesa de victoria. Crítica y teoría de la revolución española (1930-1939). [Spertaĵoj pri malvenko, promeso pri venko. Kritiko kaj teorio pri la hispana revolucio (1930-1939)]. Madrido: Zero 1977&lt;/ref&gt;

La POUM aktivis preskaŭ ekskluzive en Katalunio. En julio de 1936 ĝi nombris ĉirkaŭ 3.000 anojn, sed ĝi plikreskis dum la sekvantaj monatoj kaj atingis gravan influon sur iuj katalunaj urboj kiel [[Ĝirono]], [[Taragono]] kaj ĉefe [[Ilerdo]]. Kiam komenciĝis la revolucio, la gvidantaro de la POUM estis sendube tiu, kiu prenis la plej radikalan sintenon rilate al la amasa movado:

&lt;blockquote&gt;&quot;La laboristoj, kamparanoj kaj maristoj luktas ne por defendi la malnovan burĝan Respublikon, kiu nenion donis al ili, sed por starigi la reĝimon de la estonto: la Respublikon de la Laboristoj. Tio –ili scias– malgraŭ la propagando de la partio de la Popola Fronto, kiuj klopodas, ke la laboristaj milicoj defendu la nunan konstitucion. Kvankam ĉe Madrido la laborista klaso, konduktata de la Socialista Partio, la sindikato [[Ĝenerala Unuiĝo de Laboristoj]] UGT kaj la oficialaj komunistoj, ankoraŭ sekvas la ordonojn de la [[Popola Fronto]], en Barcelono kontraŭe la registaro de la [[Generalitato de Katalunio|Generalitato]] estas nenio krom oficiala fasado sen nenia povo (...). Sekve en Katalunio ne ekzistas la tiel nomata dueco da povoj, la laborista klaso regas la tutan socion. Tra la sindikatoj la proletaro garantias la efikecon de ĉiuj publikaj servoj kaj de multaj privataj entreprenoj. La ekleziularo kaj la reakciuloj estis senproprigataj, la domojn de la riĉuloj kaj la monaĥejojn oni transformas al instruadocentroj aŭ sanigejoj. Formiĝas komitatoj ĉe la entreprenoj kaj la vilaĝoj, inter la maristoj kaj ĉe la respublikanaj trupoj. Nia POUM, kiu faras ĉion sub sia ebleco por krei novajn kaj interligi ilin, rigardas tiujn komitatojn kiel la bazon mem de la ĝermanta laborista kaj kamparana Respubliko.”&lt;ref&gt;La révolution espagnole [La hispana revolucio] n-ro 1a (setembro de la 1936a)&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

La socialista partio, kiu estis tiel fortika ĉe aliaj hispanaj regionoj, apenaŭ havis forton en Katalunio. La kataluna federacio de la PSOE partoprenis la fondon de la [[PSUC]], kune kun la komunista partio, sed tiu nova partio baldaŭ prenis komunistan karakteron. Tiel, en Katalunio produktiĝis tiu kurioza fenomeno, per kiu ĉiuj socialistaj tendencoj finkonfluiĝis ĉu en la PSUC aŭ en la POUM, kaj tiel ili aliiĝis almenaŭ oficiale ĉu al stalinistaj komunistoj ene de la unua aŭ al kontraŭstalinistaj komunistoj ene de la dua. La anoj de la POUM kaj de la PSUC konkuris iun tempon por regi la katalunan sekcion de la partio UGT, kvankam tamen la hegemonio de la anarkiista [[CNT]] estis senkonkura.

== Rilato al Esperanto ==
La POUM havis tre gravan rilaton al Esperanto. Multaj el la anoj, inklude la gvidanto [[Andreu Nin]], konis la lingvon.

La partio mem utiligis Esperanton en informaj agadoj dum la milito, speciale per la eldono de iuj numeroj de la bultenoj &quot;Informa Bulteno POUM&quot; kaj &quot;La hispana revolucio&quot;, kaj ankaŭ per la elsendo de radiaj bultenoj.&lt;ref&gt;Toño del Barrio kaj Ulrich Lins: &quot;La utiligado de esperanto dum la hispana intercivitana milito&quot; [http://www.nodo50.org/esperanto/artik68.htm]&lt;/ref&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* NIN, Andreu: Signifo kaj graveco de la majaj tagoj antaŭ la kontraŭrevolucio. (Manifesto de la Centra Komitato de la POUM publikigita la 12an de majo de 1937)[http://www.enxarxa.com/esperanto/NIN%20Signifo%20kaj%20graveco%20de%20la%20majaj%20tagoj.pdf]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Land and Freedom]]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Politikaj partioj]]
[[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1935]]
[[Kategorio:Politikaj partioj malfonditaj en 1937]]
[[Kategorio:Politiko]]
[[Kategorio:Komunismo]]
[[Kategorio:Laborista movado]]
[[Kategorio:Historio de Katalunio]]</text>
      <sha1>5i2tqjmt3dvdz8krpai778rqevkswtp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brulaĵo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47657</id>
    <revision>
      <id>9365815</id>
      <parentid>9087206</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3151" sha1="fqg5ggki566vu010xxym8wbuph1bk42" xml:space="preserve">[[Dosiero:Siedekurven_white.svg|eta|Brulanta temperaturo de diversaj brulaĵoj]]
'''Brulaĵo''' (nomata ankaŭ '''fuelo'''&lt;ref&gt;La vorto [[fuelo]] en Esperanto estas disputata, neoficiala vorto. PIV en sia aktuala eldono de 2020 [https://vortaro.net/#fuelo_kd mencias ĝin] kiel teknologia fakvorto ekvivalenta al &quot;brulaĵo&quot;, kaj [[Reta Vortaro]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#fuel.0o dokumentigas ĝin] kiel reale uzatan vorton, kun indiko ke &quot;brulaĵo&quot; estas preferinda.&lt;/ref&gt; aŭ '''bruligaĵo''') estas materialo, kiu produktas [[energio]]n per [[Fiziko|fizikaj]] aŭ [[Kemio|ĥemiaj]] [[Reakcio|reakcioj]]. La vorto ''brulaĵo'' estas pli uzata por [[kemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]], ĉefe [[Oksidigo|oksidigado]], sed aliaj vortoj povas esti konsiderataj sinonimoj en pli ampleksa senco.

Kiam la procezo okazas en [[motoro]], oni ankaŭ uzas la vorton ''[[karburaĵo]]''.

Oni distingas ankaŭ nuancojn inter la terminoj '''brulaĵo''' kaj '''bruligaĵo''': 
* ''brulaĵo'' rilatas al materialo kiu povas bruli (laŭ [[NPIV]]&lt;ref&gt;http://vortaro.net/#Brulaĵo&lt;/ref&gt;), 

* dum '' bruligaĵo'' rilatas al materialo kiu povas produkti [[varmo]]n (laŭ [[ReVo]]&lt;ref&gt;{{ReVo|Brul|Bruligaĵo}} [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#brul.0igajxo] pro la fakto ke la verbo &quot;bruli&quot; estas ne tranzitiva.&lt;/ref&gt;). Kiam substanco kongruas kaj al unu difino kaj al la alia, la du terminoj estas sinonimoj.

'''Fuelo'''&lt;ref&gt;Fuelo en [[NPIV]] [https://vortaro.net/#fuelo_kd]&lt;/ref&gt; estas kemia materio, kies energienhavon oni plejofte utiligas per [[Brulo|bruligo]] aŭ aliaj energitransmutaciaj formoj por produkti [[energio]]n aŭ forpeladon en teknikaj sistemoj. Fuelojn oni uzas ofte en formoviloj (veturilo, ŝipo, raketo). Ĉar ili estas kunprenendaj, oni plejofte utiligas materiojn kun alta energidenseco.

Oni ankaŭ uzas tiujn esprimojn en la okazo de [[nuklea energio]], por nomi la [[uranio]]n aŭ la [[plutonio]]n, kvankam striktasence neniu brulado okazas en tiu procezo.
[[Dosiero:Coal.jpg|eta|dekstra|220ra|Peco de terkarbo.]]

== Listo de brulaĵoj ==
[[Dosiero:Fireplace, Wood fire, Rostov-on-Don, Russia.jpg|eta|220px|Ligno[[fajro]] en [[kameno]].]]

=== Solidaj ===
* [[Ligno]]
* [[Lignokarbo]]
* [[Torfo]]
* [[Terkarbo]]
* [[Koakso]]
[[Dosiero:KraftstoffpreiseNormalbenzinDeutschland.png|eta|dekstra|220px|Evoluo de la prezoj de karburaĵoj en Germanio depost [[1950]].]]

=== Likvaj ===
* [[Benzino]]
* Dizeloleo kaj [[Biodizeloleo]]
* [[Etanolo]]
* [[Mazuto]]
* [[Petrolo]]
[[Dosiero:Burning gas01.jpg|eta|Brula tergaso.]]

=== Gasaj ===
* [[Hidrogeno]]
* [[Metano]]
* [[Propano]]
* [[Tergaso]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Biobrulaĵo]]
* [[Biomaso]]
* [[Brulo]]
* [[Brulaĵĉelo]]
* [[Brulbombo]]
* [[Brulbotelo]]
* [[Fajro]]
* [[Hidrokarbono]]
* [[Kondiĉa fuelo]]
* [[Oksidigo]]
* [[Oktana indico]]
* [[Benzinstacio]]
* [[Fuelpumpilo]]
* [[Kanistro]]

== Bibliografio ==
{{Projektoj|ReVo=brul.0igajxo|ReVo titolo=Bruligaĵo}}
* {{eo}} Georgiev, Evgeni 2013 : Gasojlo el lignaj defalaĵoj, ''Monato'', 34/01, 20.

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Brulaĵoj| ]]
[[Kategorio:Energio]]</text>
      <sha1>fqg5ggki566vu010xxym8wbuph1bk42</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365816</id>
      <parentid>9365815</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="42n83pzid675i43qdavx5hpfekipku0" xml:space="preserve">[[Dosiero:Siedekurven_white.svg|eta|Brulanta temperaturo de diversaj brulaĵoj]]
'''Brulaĵo''' (nomata ankaŭ '''fuelo'''&lt;ref&gt;La vorto [[fuelo]] en Esperanto estas disputata, neoficiala vorto. PIV en sia aktuala eldono de 2020 [https://vortaro.net/#fuelo_kd mencias ĝin] kiel teknologia fakvorto ekvivalenta al &quot;brulaĵo&quot;, kaj [[Reta Vortaro]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#fuel.0o dokumentigas ĝin] kiel reale uzatan vorton, kun indiko ke &quot;brulaĵo&quot; estas preferinda.&lt;/ref&gt; aŭ '''bruligaĵo''') estas materialo, kiu produktas [[energio]]n per [[Fiziko|fizikaj]] aŭ [[Kemio|ĥemiaj]] [[Reakcio|reakcioj]]. La vorto ''brulaĵo'' estas pli uzata por [[kemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]], ĉefe [[Oksidigo|oksidigado]], sed aliaj vortoj povas esti konsiderataj sinonimoj en pli ampleksa senco.

Kiam la procezo okazas en [[motoro]], oni ankaŭ uzas la vorton ''karburaĵo''.

Oni distingas ankaŭ nuancojn inter la terminoj '''brulaĵo''' kaj '''bruligaĵo''': 
* ''brulaĵo'' rilatas al materialo kiu povas bruli (laŭ [[NPIV]]&lt;ref&gt;http://vortaro.net/#Brulaĵo&lt;/ref&gt;), 

* dum '' bruligaĵo'' rilatas al materialo kiu povas produkti [[varmo]]n (laŭ [[ReVo]]&lt;ref&gt;{{ReVo|Brul|Bruligaĵo}} [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#brul.0igajxo] pro la fakto ke la verbo &quot;bruli&quot; estas ne tranzitiva.&lt;/ref&gt;). Kiam substanco kongruas kaj al unu difino kaj al la alia, la du terminoj estas sinonimoj.

'''Fuelo''' estas kemia materio, kies energienhavon oni plejofte utiligas per [[Brulo|bruligo]] aŭ aliaj energitransmutaciaj formoj por produkti [[energio]]n aŭ forpeladon en teknikaj sistemoj. Fuelojn oni uzas ofte en formoviloj (veturilo, ŝipo, raketo). Ĉar ili estas kunprenendaj, oni plejofte utiligas materiojn kun alta energidenseco.

Oni ankaŭ uzas tiujn esprimojn en la okazo de [[nuklea energio]], por nomi la [[uranio]]n aŭ la [[plutonio]]n, kvankam striktasence neniu brulado okazas en tiu procezo.

[[Dosiero:Coal.jpg|eta|dekstra|220ra|Peco de terkarbo.]]

== Listo de brulaĵoj ==
[[Dosiero:Fireplace, Wood fire, Rostov-on-Don, Russia.jpg|eta|220px|Ligno[[fajro]] en [[kameno]].]]

=== Solidaj ===
* [[Ligno]]
* [[Lignokarbo]]
* [[Torfo]]
* [[Terkarbo]]
* [[Koakso]]
[[Dosiero:KraftstoffpreiseNormalbenzinDeutschland.png|eta|dekstra|220px|Evoluo de la prezoj de karburaĵoj en Germanio depost [[1950]].]]

=== Likvaj ===
* [[Benzino]]
* Dizeloleo kaj [[Biodizeloleo]]
* [[Etanolo]]
* [[Mazuto]]
* [[Petrolo]]
[[Dosiero:Burning gas01.jpg|eta|Brula tergaso.]]

=== Gasaj ===
* [[Hidrogeno]]
* [[Metano]]
* [[Propano]]
* [[Tergaso]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Biobrulaĵo]]
* [[Biomaso]]
* [[Brulo]]
* [[Brulaĵĉelo]]
* [[Brulbombo]]
* [[Brulbotelo]]
* [[Fajro]]
* [[Hidrokarbono]]
* [[Kondiĉa fuelo]]
* [[Oksidigo]]
* [[Oktana indico]]
* [[Benzinstacio]]
* [[Fuelpumpilo]]
* [[Kanistro]]

== Bibliografio ==
{{Projektoj|ReVo=brul.0igajxo|ReVo titolo=Bruligaĵo}}
* {{eo}} Georgiev, Evgeni 2013 : Gasojlo el lignaj defalaĵoj, ''Monato'', 34/01, 20.

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Brulaĵoj| ]]
[[Kategorio:Energio]]</text>
      <sha1>42n83pzid675i43qdavx5hpfekipku0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365823</id>
      <parentid>9365816</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:19:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9365823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3127" sha1="42ahegxe5b9uepjb8v5wh0j7cbrunlx" xml:space="preserve">[[Dosiero:Siedekurven_white.svg|eta|Brulanta temperaturo de diversaj brulaĵoj]]
'''Brulaĵo''' (nomata ankaŭ '''fuelo'''&lt;ref&gt;La vorto [[fuelo]] en Esperanto estas disputata, neoficiala vorto. PIV en sia aktuala eldono de 2020 [https://vortaro.net/#fuelo_kd mencias ĝin] kiel teknologia fakvorto ekvivalenta al &quot;brulaĵo&quot;, kaj [[Reta Vortaro]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#fuel.0o dokumentigas ĝin] kiel reale uzatan vorton, kun indiko ke &quot;brulaĵo&quot; estas preferinda.&lt;/ref&gt; aŭ '''bruligaĵo''') estas materialo, kiu produktas [[energio]]n per [[Fiziko|fizikaj]] aŭ [[Kemio|ĥemiaj]] [[Reakcio|reakcioj]]. La vorto ''brulaĵo'' estas pli uzata por [[kemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]], ĉefe [[Oksidigo|oksidigado]], sed aliaj vortoj povas esti konsiderataj sinonimoj en pli ampleksa senco.

Kiam la procezo okazas en [[motoro]], oni ankaŭ uzas la vorton ''karburaĵo''.

Oni distingas ankaŭ nuancojn inter la terminoj '''brulaĵo''' kaj '''bruligaĵo''': 
* ''brulaĵo'' rilatas al materialo kiu povas bruli (laŭ [[NPIV]]&lt;ref&gt;http://vortaro.net/#Brulaĵo&lt;/ref&gt;), 

* dum '' bruligaĵo'' rilatas al materialo kiu povas produkti [[varmo]]n (laŭ [[ReVo]]&lt;ref&gt;{{ReVo|Brul|Bruligaĵo}} [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#brul.0igajxo] pro la fakto ke la verbo &quot;bruli&quot; estas ne tranzitiva.&lt;/ref&gt;). Kiam substanco kongruas kaj al unu difino kaj al la alia, la du terminoj estas sinonimoj.

'''Fuelo''' estas kemia materio, kies energienhavon oni plejofte utiligas per [[Brulo|bruligo]] aŭ aliaj energitransmutaciaj formoj por produkti [[energio]]n aŭ forpeladon en teknikaj sistemoj. Fuelojn oni uzas ofte en formoviloj (veturilo, ŝipo, raketo). Ĉar ili estas kunprenendaj, oni plejofte utiligas materiojn kun alta energidenseco.

Oni ankaŭ uzas tiujn esprimojn en la okazo de [[nuklea energio]], por nomi la [[uranio]]n aŭ la [[plutonio]]n, kvankam striktasence neniu brulado okazas en tiu procezo.

[[Dosiero:Coal.jpg|eta|dekstra|220ra|Peco de terkarbo.]]

== Listo de brulaĵoj ==
[[Dosiero:Fireplace, Wood fire, Rostov-on-Don, Russia.jpg|eta|220px|Ligno[[fajro]] en [[kameno]].]]

=== Solidaj ===
* [[Ligno]]
* [[Lignokarbo]]
* [[Torfo]]
* [[Terkarbo]]
* [[Koakso]]
[[Dosiero:KraftstoffpreiseNormalbenzinDeutschland.png|eta|dekstra|220px|Evoluo de la prezoj de karburaĵoj en Germanio depost [[1950]].]]

=== Likvaj ===
* [[Benzino]]
* Dizeloleo kaj [[Biodizeloleo]]
* [[Etanolo]]
* [[Mazuto]]
* [[Petrolo]]
[[Dosiero:Burning gas01.jpg|eta|Brula tergaso.]]

=== Gasaj ===
* [[Hidrogeno]]
* [[Metano]]
* [[Propano]]
* [[Tergaso]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Nuklea fuelo]] aŭ nuklea brulaĵo
* [[Biobrulaĵo]]
* [[Biomaso]]
* [[Brulo]]
* [[Brulaĵĉelo]]
* [[Brulbombo]]
* [[Brulbotelo]]
* [[Fajro]]
* [[Hidrokarbono]]
* [[Kondiĉa fuelo]]
* [[Oksidigo]]
* [[Oktana indico]]
* [[Benzinstacio]]
* [[Fuelpumpilo]]
* [[Kanistro]]

== Bibliografio ==
{{Projektoj|ReVo=brul.0igajxo|ReVo titolo=Bruligaĵo}}
* {{eo}} Georgiev, Evgeni 2013 : Gasojlo el lignaj defalaĵoj, ''Monato'', 34/01, 20.

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Brulaĵoj| ]]
[[Kategorio:Energio]]</text>
      <sha1>42ahegxe5b9uepjb8v5wh0j7cbrunlx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365835</id>
      <parentid>9365823</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:20:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3172" sha1="cgx79typ78xlzjz2dpfj3m38nodp8md" xml:space="preserve">[[Dosiero:Siedekurven_white.svg|eta|Brulanta temperaturo de diversaj brulaĵoj]]
'''Brulaĵo''' (nomata ankaŭ '''fuelo'''&lt;ref&gt;La vorto [[fuelo]] en Esperanto estas disputata, neoficiala vorto. PIV en sia aktuala eldono de 2020 [https://vortaro.net/#fuelo_kd mencias ĝin] kiel teknologia fakvorto ekvivalenta al &quot;brulaĵo&quot;, kaj [[Reta Vortaro]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#fuel.0o dokumentigas ĝin] kiel reale uzatan vorton, kun indiko ke &quot;brulaĵo&quot; estas preferinda.&lt;/ref&gt; aŭ '''bruligaĵo''') estas materialo, kiu produktas [[energio]]n per [[Fiziko|fizikaj]] aŭ [[Kemio|ĥemiaj]] [[Reakcio|reakcioj]]. La vorto ''brulaĵo'' estas pli uzata por [[kemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]], ĉefe [[Oksidigo|oksidigado]], sed aliaj vortoj povas esti konsiderataj sinonimoj en pli ampleksa senco.

Kiam la procezo okazas en [[motoro]], oni ankaŭ uzas la vorton ''karburaĵo''.

Oni distingas ankaŭ nuancojn inter la terminoj '''brulaĵo''' kaj '''bruligaĵo''': 
* ''brulaĵo'' rilatas al materialo kiu povas bruli (laŭ [[NPIV]]&lt;ref&gt;http://vortaro.net/#Brulaĵo&lt;/ref&gt;), 

* dum '' bruligaĵo'' rilatas al materialo kiu povas produkti [[varmo]]n (laŭ [[ReVo]]&lt;ref&gt;{{ReVo|Brul|Bruligaĵo}} [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#brul.0igajxo] pro la fakto ke la verbo &quot;bruli&quot; estas ne tranzitiva.&lt;/ref&gt;). Kiam substanco kongruas kaj al unu difino kaj al la alia, la du terminoj estas sinonimoj.

'''Fuelo''' estas kemia materio, kies energienhavon oni plejofte utiligas per [[Brulo|bruligo]] aŭ aliaj energitransmutaciaj formoj por produkti [[energio]]n aŭ forpeladon en teknikaj sistemoj. Fuelojn oni uzas ofte en formoviloj (veturilo, ŝipo, raketo). Ĉar ili estas kunprenendaj, oni plejofte utiligas materiojn kun alta energidenseco.

Oni ankaŭ uzas tiujn esprimojn en la okazo de [[nuklea energio]], do la termino [[nuklea fuelo]] aŭ nuklea brulaĵo por nomi [[uranio]]n aŭ [[plutonio]]n, kvankam striktasence neniu brulado okazas en tiu procezo.

[[Dosiero:Coal.jpg|eta|dekstra|220ra|Peco de terkarbo.]]

== Listo de brulaĵoj ==
[[Dosiero:Fireplace, Wood fire, Rostov-on-Don, Russia.jpg|eta|220px|Ligno[[fajro]] en [[kameno]].]]

=== Solidaj ===
* [[Ligno]]
* [[Lignokarbo]]
* [[Torfo]]
* [[Terkarbo]]
* [[Koakso]]
[[Dosiero:KraftstoffpreiseNormalbenzinDeutschland.png|eta|dekstra|220px|Evoluo de la prezoj de karburaĵoj en Germanio depost [[1950]].]]

=== Likvaj ===
* [[Benzino]]
* Dizeloleo kaj [[Biodizeloleo]]
* [[Etanolo]]
* [[Mazuto]]
* [[Petrolo]]
[[Dosiero:Burning gas01.jpg|eta|Brula tergaso.]]

=== Gasaj ===
* [[Hidrogeno]]
* [[Metano]]
* [[Propano]]
* [[Tergaso]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Nuklea fuelo]] aŭ nuklea brulaĵo
* [[Biobrulaĵo]]
* [[Biomaso]]
* [[Brulo]]
* [[Brulaĵĉelo]]
* [[Brulbombo]]
* [[Brulbotelo]]
* [[Fajro]]
* [[Hidrokarbono]]
* [[Kondiĉa fuelo]]
* [[Oksidigo]]
* [[Oktana indico]]
* [[Benzinstacio]]
* [[Fuelpumpilo]]
* [[Kanistro]]

== Bibliografio ==
{{Projektoj|ReVo=brul.0igajxo|ReVo titolo=Bruligaĵo}}
* {{eo}} Georgiev, Evgeni 2013 : Gasojlo el lignaj defalaĵoj, ''Monato'', 34/01, 20.

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Brulaĵoj| ]]
[[Kategorio:Energio]]</text>
      <sha1>cgx79typ78xlzjz2dpfj3m38nodp8md</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365836</id>
      <parentid>9365835</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:20:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3177" sha1="sji5jx9ba8vuwsbs746fof2dn2ba6aw" xml:space="preserve">[[Dosiero:Siedekurven_white.svg|eta|Brulanta temperaturo de diversaj brulaĵoj]]
'''Brulaĵo''' (nomata ankaŭ '''fuelo'''&lt;ref&gt;La vorto [[fuelo]] en Esperanto estas disputata, neoficiala vorto. PIV en sia aktuala eldono de 2020 [https://vortaro.net/#fuelo_kd mencias ĝin] kiel teknologia fakvorto ekvivalenta al &quot;brulaĵo&quot;, kaj [[Reta Vortaro]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#fuel.0o dokumentigas ĝin] kiel reale uzatan vorton, kun indiko ke &quot;brulaĵo&quot; estas preferinda.&lt;/ref&gt; aŭ '''bruligaĵo''') estas materialo, kiu produktas [[energio]]n per [[Fiziko|fizikaj]] aŭ [[Kemio|ĥemiaj]] [[Reakcio|reakcioj]]. La vorto ''brulaĵo'' estas pli uzata por [[kemia reakcio|ĥemiaj reakcioj]], ĉefe [[Oksidigo|oksidigado]], sed aliaj vortoj povas esti konsiderataj sinonimoj en pli ampleksa senco.

Kiam la procezo okazas en [[motoro]], oni ankaŭ uzas la vorton ''karburaĵo''.

Oni distingas ankaŭ nuancojn inter la terminoj '''brulaĵo''' kaj '''bruligaĵo''': 
* ''brulaĵo'' rilatas al materialo kiu povas bruli (laŭ [[NPIV]]&lt;ref&gt;http://vortaro.net/#Brulaĵo&lt;/ref&gt;), 

* dum '' bruligaĵo'' rilatas al materialo kiu povas produkti [[varmo]]n (laŭ [[ReVo]]&lt;ref&gt;{{ReVo|Brul|Bruligaĵo}} [https://www.reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2m.html#brul.0igajxo] pro la fakto ke la verbo &quot;bruli&quot; estas ne tranzitiva.&lt;/ref&gt;). Kiam substanco kongruas kaj al unu difino kaj al la alia, la du terminoj estas sinonimoj.

'''Fuelo''' estas kemia materio, kies energienhavon oni plejofte utiligas per [[Brulo|bruligo]] aŭ aliaj energitransmutaciaj formoj por produkti [[energio]]n aŭ forpeladon en teknikaj sistemoj. Fuelojn oni uzas ofte en formoviloj (veturilo, ŝipo, raketo). Ĉar ili estas kunprenendaj, oni plejofte utiligas materiojn kun alta energidenseco.

Oni ankaŭ uzas tiujn esprimojn en la okazo de [[nuklea energio]], do pri la termino [[nuklea fuelo]] aŭ nuklea brulaĵo, por nomi [[uranio]]n aŭ [[plutonio]]n, kvankam striktasence neniu brulado okazas en tiu procezo.

[[Dosiero:Coal.jpg|eta|dekstra|220ra|Peco de terkarbo.]]

== Listo de brulaĵoj ==
[[Dosiero:Fireplace, Wood fire, Rostov-on-Don, Russia.jpg|eta|220px|Ligno[[fajro]] en [[kameno]].]]

=== Solidaj ===
* [[Ligno]]
* [[Lignokarbo]]
* [[Torfo]]
* [[Terkarbo]]
* [[Koakso]]
[[Dosiero:KraftstoffpreiseNormalbenzinDeutschland.png|eta|dekstra|220px|Evoluo de la prezoj de karburaĵoj en Germanio depost [[1950]].]]

=== Likvaj ===
* [[Benzino]]
* Dizeloleo kaj [[Biodizeloleo]]
* [[Etanolo]]
* [[Mazuto]]
* [[Petrolo]]
[[Dosiero:Burning gas01.jpg|eta|Brula tergaso.]]

=== Gasaj ===
* [[Hidrogeno]]
* [[Metano]]
* [[Propano]]
* [[Tergaso]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Nuklea fuelo]] aŭ nuklea brulaĵo
* [[Biobrulaĵo]]
* [[Biomaso]]
* [[Brulo]]
* [[Brulaĵĉelo]]
* [[Brulbombo]]
* [[Brulbotelo]]
* [[Fajro]]
* [[Hidrokarbono]]
* [[Kondiĉa fuelo]]
* [[Oksidigo]]
* [[Oktana indico]]
* [[Benzinstacio]]
* [[Fuelpumpilo]]
* [[Kanistro]]

== Bibliografio ==
{{Projektoj|ReVo=brul.0igajxo|ReVo titolo=Bruligaĵo}}
* {{eo}} Georgiev, Evgeni 2013 : Gasojlo el lignaj defalaĵoj, ''Monato'', 34/01, 20.

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Brulaĵoj| ]]
[[Kategorio:Energio]]</text>
      <sha1>sji5jx9ba8vuwsbs746fof2dn2ba6aw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝablono:Subŝtatoj de Brazilo/dokumentado</title>
    <ns>10</ns>
    <id>47864</id>
    <revision>
      <id>9365243</id>
      <parentid>8709341</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:22:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365243</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="288" sha1="f0uusq83s0apvsjp75nim8ymdbg6175" xml:space="preserve">{{Ŝablona navigado}}
Navigilo pri la [[subŝtatoj de Brazilo]].

Por uzi ĝin bonvolu tajpi &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;Subŝtatoj de Brazilo}}&lt;/code&gt; inter la kategorioj kaj la eksteraj ligiloj, sub la mesaĝokestoj.
&lt;includeonly&gt;
[[Kategorio:Navigilo:Brazilo|{{PAGENAME}}]]
&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>f0uusq83s0apvsjp75nim8ymdbg6175</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bolesław Prus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49462</id>
    <revision>
      <id>9365719</id>
      <parentid>9277918</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:33:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5317" sha1="f43gjffmmjhdrs45igfuq05f61ekpab" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
[[Dosiero:Pekoj de l infaneco.jpg|eta|200px|Kovrilpaĝo de Bolesław Prus: Pekoj de l' infaneco; 1980; tradukis [[Antoni Grabowski]]]]

'''Bolesław PRUS''', originale '''Aleksander GŁOWACKI''' [[blazono]] ''Prus'' (naskiĝis la {{daton|20|aŭgusto|1847}} en [[Hrubieszów]], mortis la {{daton|19|majo|1912}} en [[Varsovio]]) estis [[Pollando|pola]] [[verkisto]] kaj [[publicista verko|publicisto]] de [[pozitivismo]], kunkreinto de pola realismo en [[literaturo]], [[kroniko|kronikisto]] de Varsovio, [[pensado|pensisto]] kaj populariganto de [[scio]] kaj de perpieda kaj [[biciklo|bicikla]] [[turismo]].

== Kreado ==
[[Prozo|Proza]] verkado de Bolesław Prus apartenas al la plej grandaj atingaĵoj de la [[pola literaturo]]. Ĝi estas plej proksima al verkaĵoj de tiaj verkistoj kiel [[Charles Dickens]] kaj [[Anton Ĉeĥov]].

Temo de lia plej frua verkado estis prezentado de [[socio|socia]] maljusteco kontraste al nefekunda vivo de la fermita en sia mondo [[bieno|bienposedantaro]] (''Dusze w niewoli'' - [[Animo]]j en sklaveco, ''Anielka'' - Anjo).

En tiu ĉi periodo Prus estis atestanto de [[tragedio]] de la homa [[sorto]] kaj de sociaj maljustaĵoj, kaŭzitaj grandparte de intertuŝo kun fru[[kapitalismo|kapitalisma]] [[ekonomio]] (''Powracająca fala'' - Revenanta ondo). Aperiĝantajn soci-ekonomiajn fenomenojn Prus en sia verkado analizis kaj pritaksis.

Lia unua granda [[romano]] estis ''Placówka'' (1885–1886) — komence aperanta en la revuo &quot;Wędrowiec&quot; (Migranto). Laŭvice estiĝis lia [[epopeo|epopea]] panoramo de tiutempa Varsovio el la jaroj 1878–1879 – romano ''[[Lalka]]'' (&quot;La Pupo&quot;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto| url = http://pola-retradio.org/2015/09/e_elsendo-el-la-04-09-2015/| titolo = E_elsendo el la 04.09.2015| arkivurl = https://archive.today/20150904232730/http://pola-retradio.org/2015/09/e_elsendo-el-la-04-09-2015/| arkivdato = 2015-09-04| alirdato = 2015-09-04}}&lt;/ref&gt;) (1887–1889 en &quot;Kurier Codzienny&quot;, libra eldono 1890). Prus verkis ankaŭ soci-moran romanon ''Emancypantki'' (1890–1893 same en la &quot;Ĉiutaga Kuriero&quot;, lbra eldono 1894). En sia unu [[historio|historia]] romano ''[[La Faraono]]'' (1895–1896 en &quot;Tygodnik Ilustrowany&quot;, libra eldono 1897) li prezentis, surfone de elektita periodo el historio de la [[Antikva Egiptujo]], mekanismojn de regado, [[ŝtato]] kaj socio. El tiu romano oni faris [[filmo]]n [[La faraono (filmo)|La faraono]] en 1965 reĝisorita de [[Georgo Kavaleroviĉo]].

Poste en 1909 li eldonis ankoraŭ unu romanon ''Dzieci'' (Infanoj) (1908 en la sama &quot;Ilustrita Semajnrevuo&quot;, libra eldono 1909), en kiu kritikis la [[rusia revolucio de 1905|rusian revolucion de 1905]]. Morto de la verkisto ĉesigis laboron pri la lasta nefinita romano ''Przemiany'' (Ŝanĝiĝoj) (1911–1912 en &quot;Tygodnik Ilustrowany&quot;).

== En Esperanto aperis ==
[[Dosiero:1891 (1967) La Nova Jaro.jpeg|eta|''La Nova Jaro'', 1891.]]
* ''[[iarchive:bub gb lte6q3vgFjUC|La Nova Jaro]]'' (tradukis [[Antoni Grabowski]])
* ''Ombroj'' (tradukis Kabe)
* ''[[Ĉu ŝi amas aŭ ne amas?!]]'' (tradukis [[Kazimierz Bein]])
* ''[[Kamizolo]]'' (tradukis Danuta Kowalska)
* ''[[La Faraono]]'' (tradukis [[Kazimierz Bein]])
* ''[[La gurdo]]'' (tradukis [[Maciej Zgondek]])
* ''[[La legendoj pri pasinta Egiptujo]]'' (tradukis [[Maciej Zgondek]])
* ''[[La viva telegrafo]]'' (tradukis [[Maciej Zgondek]])
* ''[[Pekoj de l'infaneco]]'' ([https://libro.ee/book.php?id=3459 tradukis] [[Antoni Grabowski]])
* ''La vizio. La veŝto'' (tradukis [[Lidja Zamenhof|Lidia Zamenhof]])
* ''[[La pupo]]'' (tradukis [[Tomasz Chmielik]])
* ''Sonĝo'' (tradukis [[Bronisław Kuhl]]) - [[La Brita Esperantisto]] n-ro 81/1911, p. 161-167.
===Recenzoj===
Pri ''Pekoj de infaneco''
{{citaĵo|La nomo de la tradukinto certigas la stilon, kaj tiu de la aŭtoro la intereson de la historieto. Oni povas rekomendi ĝian legadon ne sole al lernantoj pro ĝia bona Esperanto, sed ankaŭ al spertuloj kiel tre agrablan kaj kelkloke kortuŝan rakonteton de la vivo de knabo. Liaj infanaj
petolaĵoj, la naskiĝo de liaj korsentoj kaj liaj unuaj spertoj en amrilatoj (kiujn angle oni nomus “ bovidamo '”) estas egale majstre pentritaj. Troviĝas du nekompreneblaj vortoj—  “ ŝroto,” p. 14, kaj “ ĉeta,” p. 54. Preseraroj estas malmultaj—-p. 44, “ estis”; p. 47, “ porkuj” kaj “ freŝa” ; p. 79, “feliĉa” ; p. 84, “arbusto”; p. 88,“ bonodoras” ; kaj p.93,” komprenis.”|[[Walter Gale|Ŭoago]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 110, Februaro (1914)}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Bolesław Prus}}
* [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2p&amp;datum=1903&amp;page=55&amp;size=45 Ombroj, en Bohema Esperantito]
* [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0b&amp;datum=1904&amp;page=48&amp;size=45 El la legendoj de antikva Egiptujo - trad. Kabe, Lingvo Internacia 1904, p. 43-46]
* [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0b&amp;datum=1904&amp;page=75&amp;size=45 El la legendoj de antikva Egiptujo - dua parto]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Prus, Boleslaw}}

[[Kategorio:Polaj verkistoj]]
[[Kategorio:Pollingvaj verkistoj]]
[[Kategorio:Polaj ĵurnalistoj]]
[[Kategorio:Polaj socialistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 20-an de aŭgusto]]
[[Kategorio:Mortintoj la 19-an de majo]]</text>
      <sha1>f43gjffmmjhdrs45igfuq05f61ekpab</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365808</id>
      <parentid>9365719</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:00:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* En Esperanto aperis */</comment>
      <origin>9365808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5318" sha1="80331p31784hesnq7o371rqs3dxu6ac" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
[[Dosiero:Pekoj de l infaneco.jpg|eta|200px|Kovrilpaĝo de Bolesław Prus: Pekoj de l' infaneco; 1980; tradukis [[Antoni Grabowski]]]]

'''Bolesław PRUS''', originale '''Aleksander GŁOWACKI''' [[blazono]] ''Prus'' (naskiĝis la {{daton|20|aŭgusto|1847}} en [[Hrubieszów]], mortis la {{daton|19|majo|1912}} en [[Varsovio]]) estis [[Pollando|pola]] [[verkisto]] kaj [[publicista verko|publicisto]] de [[pozitivismo]], kunkreinto de pola realismo en [[literaturo]], [[kroniko|kronikisto]] de Varsovio, [[pensado|pensisto]] kaj populariganto de [[scio]] kaj de perpieda kaj [[biciklo|bicikla]] [[turismo]].

== Kreado ==
[[Prozo|Proza]] verkado de Bolesław Prus apartenas al la plej grandaj atingaĵoj de la [[pola literaturo]]. Ĝi estas plej proksima al verkaĵoj de tiaj verkistoj kiel [[Charles Dickens]] kaj [[Anton Ĉeĥov]].

Temo de lia plej frua verkado estis prezentado de [[socio|socia]] maljusteco kontraste al nefekunda vivo de la fermita en sia mondo [[bieno|bienposedantaro]] (''Dusze w niewoli'' - [[Animo]]j en sklaveco, ''Anielka'' - Anjo).

En tiu ĉi periodo Prus estis atestanto de [[tragedio]] de la homa [[sorto]] kaj de sociaj maljustaĵoj, kaŭzitaj grandparte de intertuŝo kun fru[[kapitalismo|kapitalisma]] [[ekonomio]] (''Powracająca fala'' - Revenanta ondo). Aperiĝantajn soci-ekonomiajn fenomenojn Prus en sia verkado analizis kaj pritaksis.

Lia unua granda [[romano]] estis ''Placówka'' (1885–1886) — komence aperanta en la revuo &quot;Wędrowiec&quot; (Migranto). Laŭvice estiĝis lia [[epopeo|epopea]] panoramo de tiutempa Varsovio el la jaroj 1878–1879 – romano ''[[Lalka]]'' (&quot;La Pupo&quot;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto| url = http://pola-retradio.org/2015/09/e_elsendo-el-la-04-09-2015/| titolo = E_elsendo el la 04.09.2015| arkivurl = https://archive.today/20150904232730/http://pola-retradio.org/2015/09/e_elsendo-el-la-04-09-2015/| arkivdato = 2015-09-04| alirdato = 2015-09-04}}&lt;/ref&gt;) (1887–1889 en &quot;Kurier Codzienny&quot;, libra eldono 1890). Prus verkis ankaŭ soci-moran romanon ''Emancypantki'' (1890–1893 same en la &quot;Ĉiutaga Kuriero&quot;, lbra eldono 1894). En sia unu [[historio|historia]] romano ''[[La Faraono]]'' (1895–1896 en &quot;Tygodnik Ilustrowany&quot;, libra eldono 1897) li prezentis, surfone de elektita periodo el historio de la [[Antikva Egiptujo]], mekanismojn de regado, [[ŝtato]] kaj socio. El tiu romano oni faris [[filmo]]n [[La faraono (filmo)|La faraono]] en 1965 reĝisorita de [[Georgo Kavaleroviĉo]].

Poste en 1909 li eldonis ankoraŭ unu romanon ''Dzieci'' (Infanoj) (1908 en la sama &quot;Ilustrita Semajnrevuo&quot;, libra eldono 1909), en kiu kritikis la [[rusia revolucio de 1905|rusian revolucion de 1905]]. Morto de la verkisto ĉesigis laboron pri la lasta nefinita romano ''Przemiany'' (Ŝanĝiĝoj) (1911–1912 en &quot;Tygodnik Ilustrowany&quot;).

== En Esperanto aperis ==
[[Dosiero:1891 (1967) La Nova Jaro.jpeg|eta|''La Nova Jaro'', 1891.]]
* ''[[iarchive:bub gb lte6q3vgFjUC|La Nova Jaro]]'' (tradukis [[Antoni Grabowski]])
* ''Ombroj'' (tradukis Kabe)
* ''[[Ĉu ŝi amas aŭ ne amas?!]]'' (tradukis [[Kazimierz Bein]])
* ''[[Kamizolo]]'' (tradukis Danuta Kowalska)
* ''[[La Faraono]]'' (tradukis [[Kazimierz Bein]])
* ''[[La gurdo]]'' (tradukis [[Maciej Zgondek]])
* ''[[La legendoj pri pasinta Egiptujo]]'' (tradukis [[Maciej Zgondek]])
* ''[[La viva telegrafo]]'' (tradukis [[Maciej Zgondek]])
* ''[[Pekoj de l' infaneco]]'' ([https://libro.ee/book.php?id=3459 tradukis] [[Antoni Grabowski]])
* ''La vizio. La veŝto'' (tradukis [[Lidja Zamenhof|Lidia Zamenhof]])
* ''[[La pupo]]'' (tradukis [[Tomasz Chmielik]])
* ''Sonĝo'' (tradukis [[Bronisław Kuhl]]) - [[La Brita Esperantisto]] n-ro 81/1911, p. 161-167.
===Recenzoj===
Pri ''Pekoj de infaneco''
{{citaĵo|La nomo de la tradukinto certigas la stilon, kaj tiu de la aŭtoro la intereson de la historieto. Oni povas rekomendi ĝian legadon ne sole al lernantoj pro ĝia bona Esperanto, sed ankaŭ al spertuloj kiel tre agrablan kaj kelkloke kortuŝan rakonteton de la vivo de knabo. Liaj infanaj
petolaĵoj, la naskiĝo de liaj korsentoj kaj liaj unuaj spertoj en amrilatoj (kiujn angle oni nomus “ bovidamo '”) estas egale majstre pentritaj. Troviĝas du nekompreneblaj vortoj—  “ ŝroto,” p. 14, kaj “ ĉeta,” p. 54. Preseraroj estas malmultaj—-p. 44, “ estis”; p. 47, “ porkuj” kaj “ freŝa” ; p. 79, “feliĉa” ; p. 84, “arbusto”; p. 88,“ bonodoras” ; kaj p.93,” komprenis.”|[[Walter Gale|Ŭoago]]. [[La Brita Esperantisto]] - Numero 110, Februaro (1914)}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj|wikisource=Aŭtoro:Bolesław Prus}}
* [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e2p&amp;datum=1903&amp;page=55&amp;size=45 Ombroj, en Bohema Esperantito]
* [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0b&amp;datum=1904&amp;page=48&amp;size=45 El la legendoj de antikva Egiptujo - trad. Kabe, Lingvo Internacia 1904, p. 43-46]
* [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e0b&amp;datum=1904&amp;page=75&amp;size=45 El la legendoj de antikva Egiptujo - dua parto]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Prus, Boleslaw}}

[[Kategorio:Polaj verkistoj]]
[[Kategorio:Pollingvaj verkistoj]]
[[Kategorio:Polaj ĵurnalistoj]]
[[Kategorio:Polaj socialistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 20-an de aŭgusto]]
[[Kategorio:Mortintoj la 19-an de majo]]</text>
      <sha1>80331p31784hesnq7o371rqs3dxu6ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ĥemedo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50797</id>
    <revision>
      <id>9365397</id>
      <parentid>9352741</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="594" sha1="cktdezj61nx7girg3ld020jvhgd3ps8" xml:space="preserve">{{Informkesto fikcia loko
| bildo=Flag of Khemed.svg
| priskribo = Flago de Ĥemedo
| reganto = [[emiro]] Ben Kaliŝ Ezab
| lokoj = Vadesdah (ĉefurbo); Haŝ El Hemm (kie loĝas la emiro), Ĥemĥaah (ĉefa haveno)
}}
'''Ĥemedo''', origine ''Khemed'', estas fikcia [[emirlando]], kaj aperas dufoje en la aventuroj de [[Tinĉjo]].

* '''Regnestro''' : [[Emiro]] Ben Kalish Ezab
* '''[[Ĉefurbo]]''' : Vadesdah
* '''Aliaj [[urbo]]j''' : Haŝ El Hemm (kie loĝas la emiro), Ĥemĥaah (ĉefa haveno)
* '''[[Lingvo]]''' : La [[araba lingvo|araba]]

[[Kategorio:Tinĉjo]]
[[Kategorio:Fikciaj landoj]]</text>
      <sha1>cktdezj61nx7girg3ld020jvhgd3ps8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lako</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54929</id>
    <revision>
      <id>9365349</id>
      <parentid>9321840</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:13:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365349</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9024" sha1="5wxfocs5drdrqmvp6zrln1fzcwodys8" xml:space="preserve">{{TemasPri|rezina solvaĵo|etno en Dagestano|Lakoj}}[[Dosiero:Varnish.jpg|250px|eta|dekstra|Lako por ligno sur ŝtupoj]]
'''Lako''' estas speco de [[rezino|rezina]] [[solvaĵo]] uzata por surkovri kaj glazurbriligi objektojn (vd. [[emajlo]], [[glazuro]], [[poluro]]). '''Lako''' estas ankaŭ tiu natura [[gumo]], kiu eliĝas el diversaj arboj de [[Hindujo]]. Kvankam historie en iuj landoj rekoniĝis aparta profesio de '''lakisto''', oni nuntempe kutime subsumigas la fakon per la profesia termino [[farbisto]], ĉar lako, se ne tute transparenta, estas speco de [[farbo]].

Laŭ [[Francisko Azorín]] '''lako''' estas ''Terebinta aŭ alkohola solvaĵo de rezino uzata por gardi objektojn kontraŭ la malsekeco k. fari ilin brilantajn.''&lt;ref&gt;[[Francisko Azorín]], arkitekto, [[Universala Terminologio de la Arkitekturo]] (arkeologio, arto, konstruo k. metio), Presejo Chulilla y Ángel, Madrido, 1932, paĝo 125.&lt;/ref&gt; Li indikas [[etimologio]]n el la sanskrita ''laksha'' (lako) kaj de tie la araba ''lak''. Kaj li aldonas la terminon ''laki'' por kovri per lako.&lt;ref&gt;Azorín, samloke.&lt;/ref&gt;

== Priskribo ==
Lako uzata en lakmetiarto devenas de [[rezino]] de [[lakarbo]]. Lakarboj estas plurjaraj kaj deciduaj [[arbo]]j, al kiuj konvenas milda [[klimato]]. Ili plejparte kreskas en montregionoj de [[Shaanxi]] (Senŝji)-, [[Hubei]]-, [[Sichuan]]- kaj [[Guizhou]]-[[provincoj de Ĉinio]], kaj en [[Japanio]], [[Koreio]], [[Vjetnamio]] kaj [[Birmo]]. Tio karakterizas lakmetiarton per [[orienta gusto]].

Kiam lakarbo kreskas 8-9 jarojn, eblas rikolti '''lakon'''. Ĝenerale oni entranĉas la [[trunko]]n, sub ĝin metinte [[bambuo|bambuan]] [[tubo]]n aŭ [[konko]]n, al kiu lako malrapide elfluas. La primitiva formo de la ĉina [[ideogramo]] de lako konsistas el du partoj: Ia supra estas signo de [[ligno]] signifanta arbon, la malsupra - signo de akvo signifanta rezinon, inter la du partoj estas du oblikvaj strekoj etenditaj maldekstren kaj dekstren signifantaj bambuajn tubojn, laű kiuj lako elfluas.

Lakarbo estas valora. Ĝia ligno taŭgas por fari [[ilo]]n tineorezistan; ĝia [[frukto]] konvenas por fari [[vakso]]n; ĝia [[kerno]] por elpremi [[oleo]]n; ĝiaj [[floro]] kaj [[folio]] estas uzataj kiel [[drogo]]j. Kompreneble ĝia lako plej valoras. Kiel [[gluaĵo]], ĝi estas tiel glueca ke en [[Ĉinio]] estas la idiotismo &quot;intima kiel gluaĵo el lako&quot; por esprimi la intimecon inter [[geedzoj]]; kaj la antikvaj [[ĉarpentisto]]j, [[tanisto]]j, [[metalprilaboristo]]j estis nedisigeblaj de lako. Kiel protektanto, ĝi estas izolema kaj rezistema kontraŭ malsekeco, putreco, rusto kaj frotado; en la urbo [[Changsha]] de [[Hunan]]-[[provinco]], en [[Mawangdui]]a [[ruino]] elteriĝis [[kadavro]] de dumil jaroj, ties [[haŭto]] estas ankoraŭ elasta, tio multe rezultas de la [[ĉerko]] kun tri [[tavolo]]j da '''lako'''.

La ĵus el trunko elfluinta '''lako''' estas blanka. Post [[oksidado]] kaj sekigo ĝi fariĝas ruĝbruna. Solida lako estas preskaŭ nigra. Tial lako ankaŭ signifas nigron. En la ĉina lingvo troviĝas la esprimo &quot;lake nigra&quot;. Nigro estas la baza koloro de lakmetiarto. Pri antikvaj lakaĵoj oni diris: &quot;Tiu lakaĵo, kies koloron oni ne indikis, estas nigra.&quot;
La alia ĉefa koloro de lakmetiartaĵo estas vermiljono. La lako, miksiĝinte kun hidrarga sulfido farigas vermiljona. Ĉinaj antikvaj lakaĵoj senescepte estas nigraj aŭ vermiljonaj, aŭ kun vermiljona interna surfaco kaj nigra ekstera supraĵo. La antikvuloj opiniis, ke &quot;ruĝa lakajo sen ornamaĵo estas sufiĉe bela&quot;. Eble
ĝuste estas la koloroj nigra kaj vermiljona, kiuj naskis 1a estetikan guston de ĉinoj, kiuj ĝis nun preferis tiujn du kolorojn. En la Printempa Festo oni kutimas alglui al pordo vers-paron kun nigraj skribaĵoj sur vermiljonaj paperoj, opiniante ilin bonaŭguraj.
Por riĉigi la kolorojn de lakaĵoj, la lakistoj aŭ inkrustis lakaĵojn per [[perlamoto]], [[oro]], [[arĝento]] kc., aŭ ĉizis strekojn sur la surfaco de lakaĵoj por doni kolorojn, utiligante la gluecon de lako. Krome oni ŝmiris dek, kelkdek, eĉ cent tavolojn da lako sur kruda tipo kaj faris skulptadon, nome [[lakĉizado|lak-skulptaĵon]].

== Lakmetiarto ==
Kiel [[ornamilo]] kun delikata brilo, miksiĝinte kun [[pigmento]], ĝi povas esti uzata por ŝmiri, aŭ artisme, sur objektojn lignan, ledan kaj bambuan... t.e. lakmetiarto.
Lakajoj estas ĉefa formo de lakmetiarto. Por fari [[lakaĵo]]n oni devas unue prepari lignan, bambuan, ŝtofan, ledan, ceramikan aŭ oran krudan tipon. En la antikveco produktigis lakaĵoj por diversaj uzoj, ekz. [[manĝilo]]j, [[meblo]]j, [[boato]]j, [[veturilo]]j, [[ponto]]j, [[ĉerko]]j, eĉ [[kiraso]]j, [[pafarko]]j, [[sago]]j, [[ŝildo]]j, [[selo]]j... Interalie pli multnombraj estas mangiloj de korteganoj. En la supre menciita Mawangduiruino elteriĝis ĉ. 500 lakaĵoj, kies duono estas mangiloj. Antaŭ 2 000 jaroj en Sichuan, produktejo de lako, fondiĝis granda ŝtata farejo de lakaĵoj, kun laboristoj pri formado, pentrado, kolorigo, inkrustado, gravurado ktp.
Laŭdire, rusa [[caro]] [[Petro la 1-a (Rusio)|Petro la 1-a]] foje lernis lakadon de metiisto, kiu lertis en imitado de ĉinaj lakaĵoj. En virinaj lernejoj de [[Anglujo]] iam estis leciono de lakado. Tiam lernado de lakarto estis modo.

== Ĉina lakmetiarto ==
[[Dosiero:Lacquerware-roundbox-w-children.jpg|eta|maldekstra|200px|Ruĝa [[lakaĵo]]: ronda skatolo kun infanoj (Nacia muzeo de Ĉinio).]]
[[Ĉinio]] estas lando de [[ceramikaĵo]]j, [[silkaĵo]]j kaj ankaŭ [[lakaĵo]]j. El antikva [[tombo]] elfosiĝis vermiljone lakita ligna [[bovlo]] farita antaŭ sepmil jaroj. La [[arkeologio|arkeologia]] eltrovo de nombro da delikataj lakaĵoj montras, ke 2500-2000 jarojn antaűe, en Ĉinio la [[lakmetiarto]] jam multe disvolviĝis. Nun la lak-skulptaĵoj konservataj en diversaj [[muzeo]]j de la mondo plejparte estis faritaj en [[Ming]]- kaj [[Qing]]-[[dinastio]]j.

En la [[periodo]] de [[Militantaj Regnoj]] ([[-475|475]]-[[-221|221]] a.K.) jam plantiĝis [[lakarbo]]j. La tiama [[filozofo]] [[Zhuangzi]] (Ĝŭangzi) sin okupis kiel [[ŝtatoficisto]] pri [[mastrumado]] de lak-[[ĝardeno]]j. Li menciis '''lakon''' en sia [[libro]]: &quot;'''Lako''' estas utila, tial oni ĝin kolektas.&quot; La fama [[poeto]] [[Wang Wei]] de [[Tang]]-dinastio vivis ermite en sia maljuneco. Li havis lakan gardenon, faris [[lakpentraĵo]]jn kaj verkis prilakajn [[poemo]]jn.

Danke al penado de generacioj da metiistoj, la funkcio kaj beleco de lako estas sufiĉe montrataj.

En la [[3-a jarcento]], pro evoluo de budhismo oni inventis la metodon fari lakitan [[Budho]]-[[statuo]]n kun tipo el ramia [[ŝtofo]]. Tia budho-statuo kun alteco de 3 [[metro]]j estas tiel malpeza, ke unu homo povas levi ĝin.

Kiam Ming-dinastia [[imperiestro]] [[Zhu Di]] estis sur [[trono]] dum [[1403]]-[[1425]], en [[Pekino]] aperis kortega farejo de gravuritaj lakaĵoj kaj verko pri lakmetiarto, la unua en Ĉinio. En [[1914]], lakistoj faris ekranegon &quot;Feoj gratulas Dion pro lia naskiĝtaga datreveno&quot;. La brila ekranego kun delikate gravuritaj montoj, riveroj, floroj, homfiguroj, kioskoj, birdoj kaj bestoj en legendoj gajnis la unuagradan premion en la [[Universala Foiro]] en [[Panamo]].

Samkiel la silkaĵoj kaj ceramikaĵoj, la ĉinaj lakaĵoj disvastiĝis laŭ la [[Silka Vojo]]. El antikva tombo en [[Turpan]] elfosigis stako da teleroj lakitaj antaŭ trimil jaroj. La ligna internaĵo jam putris, tamen la desegnoj de [[nubo]]j kaj [[fiŝo]]j sur la [[vermiljono|vermiljona]] laka surfaco ankoraŭ estas klaraj. En la 17-a kaj [[18-a jarcento]]j, lakaĵoj trovis ŝaton de [[eŭropano]]j. La franca reĝo [[Ludoviko la 14-a (Francio)|Ludoviko la 14-a]] ne nur metis en la [[palaco]]n ĉinajn lakitajn [[tablo]]jn kaj [[seĝo]]jn kaj ceramikajn [[florvazo]]jn, sed ankaŭ enlistigis ilin en la katalogon de sia posedaĵo.

En la nuntempa lakmetiarto troviĝas ankaŭ lak-pentrado, kiu naskigis kiel dependa formo de lakaĵoj. En la [[1960-aj jaroj]] ĉinaj pentristoj kaj lakmetiartistoj kune starigis sendependan sistemon de lakpentrado kaj okazigis en [[1984]] ekspozicion de lakpentraĵoj en la [[Ĉina Belarta Domo]]. De tiam aperis pli kaj pli da lakpentristoj kaj lakpentraĵoj. Oni eĉ okazigis ekspoziciojn de lakpentraĵoj en Eks-[[Sovetunio]], [[Japanio]] kaj [[Koreio]].

Kompreneble, kiel tradicia kulturo la ĉina lakmetiarto renkontas defion de modernaj kulturo kaj industrio. Tamen kun senĉesa plialtiĝo de vivnivelo, oni deziras revigliĝon de la tradicia kulturo, precipe de la lakmetiarto kun lakaĵoj, lakpentraĵoj kaj lakskulptaĵoj kiel ĝiaj formoj.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Verniso]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|ReVo=lak}}
* http://www.malerlexikon.de
* http://heritage.dupont.com {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090118140200/http://heritage.dupont.com/ |date=2009-01-18 }} &lt;!-- en:Dupont.com Corporate History   en-&gt;eo:_Dupont_._com_ _Corporate_ Historio --&gt;

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Arto]]
[[Kategorio:Dekoracia arto]]
[[Kategorio:Substancoj]]</text>
      <sha1>5wxfocs5drdrqmvp6zrln1fzcwodys8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dinastio Ming</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55660</id>
    <revision>
      <id>9365343</id>
      <parentid>8978707</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:11:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365343</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33654" sha1="73l60b29h3e5kd5p3rbqhicxiipa650" xml:space="preserve">{{Informkesto dinastio}}
{{Historio de Ĉinio}}
La '''dinastio Ming''' ({{lang-zh|明朝|t=''Míng cháo''}}), nomita ankaŭ '''Imperio de la Granda Ming''', estis la [[Ĉinaj dinastioj|reganta dinastio]] de [[1368]] ĝis [[1644]] nome dum 276 jaroj en [[Ĉinujo]], haltiginte la [[Mongola Imperio|mongolan fremdregadon]] de la [[dinastio Yuan]] kaj finis en la [[17-a jarcento]] per la [[dinastio Qing]]. La Ming, priskribita de kelkaj kiel &quot;unu el plej grandaj epokoj de laŭorda regado kaj de socia stabileco en la homa historio,&quot;&lt;ref&gt;Edwin Oldfather Reischauer, John King Fairbank, Albert M. Craig (1960) ''A history of East Asian civilization, Volume 1. East Asia: The Great Tradition'', George Allen &amp; Unwin Ltd.&lt;/ref&gt; estis la lasta dinastio en Ĉinio regata de etnaj [[Hanoj]]. Kvankam la dekomenca ĉefurbo [[Pekino]] falis en 1644 pro ribelo kondukita de [[Li Ziĉeng]] (kiu establis la ekon de la [[dinastio Ŝun]], tuj anstataŭigita de la [[Manĉuoj|Manĉu]]-regata [[dinastio Qing]]), reĝimoj fidelaj al la trono Ming - kolektive nomata Suda Ming - estis kio survivis ĝis 1662.

== Historio ==
=== Fondiĝo ===
[[Dosiero:Map of Ming Chinese empire 1415.jpg|eta|maldekstra|La imperio Ming sub la imperiestro [[Jongle]] ([[1402]]-[[1424]])]]

[[Dosiero:明太祖.jpg|eta|maldekstra|La unua imperiestro de la dinastio Ming, ([[1368]] - [[1398]])]]
En la jaro [[1368]] la ribelestro ''Ĝu Juanĝang'', kiu gvidis rupon de la ''ruĝaj turbanoj'' kontraŭ la estreco de la mongoloj, kroniĝis imperiestro en la [[Ĉinio|ĉina]] urbo [[Nankino]] kaj fondis la '''dinastion Ming'''. En 1363 li sukcesis surakvan venkon kontraŭ sian plej gravan kontraŭulon, la Han-princon chen You-liang kaj tiel mutigis ankaŭ aliajn kontraŭulojn en la sekvaj jaroj. Samtempe li komencis organizi la administracion kaj jam en 1363 eldonis 38 milionojn da moneroj. En la jaro 1368 lia armeo forpelis la ĥanon Togan Timur el Pekino kaj tiel ĉesigis la mongolan regadon.

Jam en 1380 okazis proceso de la imperiestro kontraŭ iama konfidulo, en kiu estis fine enmiksitaj {{Nombro|15000}} homoj. Tiel la tuta potenco koncentriĝis ĉe la imperiestro, kiu rekte regis ĉiujn ministerion, tio estas sen la imperiestra sekretariejo. La posteno de grandkanceliero aŭ ĉefministro estis de tiam malpermesita. En la jaroj 1385 kaj 1390 la imperiestro ripetis tiajn procesojn.

Tamen Ĝu Juanĝang tenis la kronon 31 jarojn kaj ege potencigis la feŭdan aŭtokratian centralizismon; li mortigis meritoplenajn korteganojn, fortigis la imperiestran potencon, subpremis opozician forton. La administracia aparato de la dinastio Ming supervivis dum la sekvaj ducent kvindek jaroj kvankam la loĝantaro ege kreskis kaj okazis grandaj ekonomiaj ŝanĝoj. Ĝi restis modelo por la sekvaj registaroj ĝis la jaro 1911.

=== Sekvaj regantoj ===
Post la forpaso de Ĝu Juanĝang, lia nepo tenis la kronon kiel imperiestro [[Jianŭen|Ĝjanŭen]], poste estis venkita de sia onklo ''Ĝu Di'', la imperiestro ''Ĉengzu'' post enkroniĝo. La Imperiestro [[Jongle]] ([[ĉine]] 永樂) (n. la [[2-an de majo]] [[1360]] - m. la [[12-an de aŭgusto]] [[1424]]), naskita kiel Ĝu Di, estis la tria imperiestro de la Dinastio Ming de 1402 al 1424. Lia nomo Jongle signifas &quot;Porĉiama Feliĉo&quot;. Li estis la Princo de Jan (燕王), posedanta armean bazon en Beiping. Li iĝis konata kiel Chengzu de Ming. Li iĝis imperiestro per planado uzurpi la tronon kiu estis kontraŭ la deziroj de imperiestro [[Hongŭu]]. Li translokigis la ĉefurbon de [[Nankino]] ĝis [[Pekino]] en la jaro [[1421]] kie ĝi situis en la sekvantaj generacioj, kaj kie estis konstruita la [[Malpermesita Urbo]]. En tiu epoko [[Ĉeng He]] estis fama maristo, esploristo kaj diplomato. La imperiestro [[Hongŝi]] (洪熙 prononce xʊ̌ŋɕí; 16a de Aŭgusto 1378 – 29a de Majo 1425), laŭ persona nomo '''Ĉu Gaoĉi''' (朱高熾), estis la kvara [[imperiestro]] de la Dinastio Ming. Li sukcedis sian patron, la imperiestron [[Jongle]], en 1424. Lia politika nomo signifas &quot;Vaste brila&quot;. La [[imperiestro]] [[Ŝuande|Ŝŭande]] (en [[Ĉina lingvo|ĉina]]: 宣德帝, &lt;small&gt;[[Hanyu Pinyin|p]]&lt;/small&gt; ''Xuāndédì''; 16a de Marto 1399&lt;ref&gt;《宣宗章皇帝實錄》. “仁宗昭皇帝嫡長子，母今太皇太后，以己卯歲二月九日生上於北京。” en ĉina&lt;/ref&gt; - 31a de Januaro 1435), persona nomo '''Ĉu Ĉanji''' (朱瞻基), estis la kvina imperiestro de la Dinastio el 1425 al [[1435]]. Lia ĉina politika nomo signifas &quot;Proklamo de Virto&quot;.

[[Dosiero:明世宗.jpg|eta|dekstre|250ra|[[Ĝiaĝing]].]]
La imperiestro [[Ĝiaĝing|Ĝjaĝing]] (ĉine: 嘉靖; piĝine: Jiājng; Wade-Giles: Chia-ching; 16-an de septembro 1507 - 23-an de januaro 1567) estis la 12-a imperiestro de la Ming-dinastio kiu regis de 1521 ĝis 1567. Ĝiaĝing estas inteligenta kaj efika; dum poste li strikis, kaj elektis ne partopreni iujn ŝtatajn kunvenojn, li ne neglektis la dokumentarojn kaj aliajn registarajn aferojn. La imperiestro ankaŭ estis konata kiel kruela kaj memgrandiga imperiestro kaj li ankaŭ elektis resti ekster la [[Malpermesita Urbo]] en [[Pekino]] por povi vivi izolite. Ignorante ŝtatajn aferojn, la imperiestro fidis je Ĵang Cong kaj Jan Song por pritrakti aferojn de la ŝtato.

La imperiestro [[Ŭan Li]] aŭ pinjine Wanli (ĉine 萬曆, prononco Ŭànlì), n. la 4-an de septembro 1563; m. la 18-an de aŭgusto 1620, apartenis al la dinastio Ming. Li ekregis la 19-an de julio 1572, estante 8-jara knabo. Komence li estis sub la forta influo de sia edukisto Ĵang Juĵeng, pli poste sub tiu de diversaj potencemaj grupoj de eŭnukoj.

Kvankam la dinastio Ming potencigis la centralizismon, tamen pluraj imperiestroj estis sentalentaj aŭ tro junaj, ne administris la kortegajn aferojn, tiel la regpotenco falis en la manojn de [[eŭnuko]]j, kiuj malversaciis kaj ĉantaĝis, persekutis honestajn korteganojn, pro tio la [[reĝimo (politiko)|reĝimo]] pli kaj pli koruptiĝis kaj la sociaj kontraŭdiroj akriĝis. En la meza tempo de la dinastio Ming okazis multaj [[kamparana ribelo|kamparanaj ribeloj]], kiuj tamen estis subpremitaj.

[[Dosiero:ZhengHeShips.gif|eta|maldekstre|Ĉina [[Lignogravurado|lignogravuraĵo]] de la komenco de la 17-a jarcento, reprezentanta ŝipojn de Ĉeng He.]]
En la dinastio Ming estis fama politikisto nomata ''Ĵang Juĵeng''. Por mildigi la sociajn kontraŭdirojn kaj savi la regadon de la dinastio Ming, li praktikis reformadon. Li reordigis la administradon super oficistoj, vigligis agrikulturon, jungis riverojn, reduktis impostojn kaj publikajn servojn, tiel li certagrade malpezigis la ŝarĝon de la popolo.

La agrikulturo de la dinastio evoluis iom pli ol en la antaŭa dinastio, evoluis ŝpinteksado kaj porcelanado, plimulte evoluis ankaŭ ekspluatado de fererco, kuprofandado, peperfarado, ŝipfarado kaj similaj. Evoluis la eksteraj ekonomiaj kaj kulturaj interfluoj. La navigisto [[Ĉeng He]] sepfoje navigis al pli ol 30 landoj kaj regionoj de [[Azio]] kaj [[Afriko]]. Tamen post la meza tempo de la dinastio, Ĉinio estis agresita de [[Japanio]], [[Hispanio]], [[Portugalio]] kaj [[Nederlando]].

[[Dosiero:Jiajing Emperor on his state barge.jpg|eta|dekstra|Imperiestro ''Ŭan Li'' sur la ŝtata reprezenta ŝipo]]
En la dinastio la komercaĵa ekonomio evoluis kaj aperis kapitalisma ĝermo. En la komenco de la dinastio en la socio estis multe da dezertoj sen mastro. La imperiestro Taizu kolektis migrantojn, reduktis aŭ eliminis impostojn, pro tio ege multiĝis la memkultivistoj. Tabako, batato, maizo, arakido kaj aliaj novaj agrikulturaj specoj sinsekve enkondukiĝis en Ĉinion. En tiu tempo relative altnivele disvolviĝis metio inkluzive de porcelanado kaj ŝpinteksado. Precipe en silkŝpinteksado aperis metiejoj kun dekoj da tekstiloj kaj dungitaj metiistoj. Tio montras, ke en Ĉinio jam aperis malforta ĝermo de kapitalismo. En la dinastio multiĝis la specoj de komercaĵoj, oftis interŝanĝoj. En tiuj lokoj, kie abundis produktaĵoj kaj oportunis trafikado, jam formiĝis komercaj centroj grandaj kaj malgrandaj. Aperis prosperaj urboj, kiaj Pekino, Nankino, Suĵou, Hangĵou kaj Kantono.

[[Dosiero:Three Brothers (Bei, Yu, Fei).jpg|eta|200ra|maldekstre|''Tri Herooj de [[Tri regnoj]]'', silkopentraĵo de Sekkan Sakurai (1715–1790), priskribanta Liu Bei, Guan Yu kaj Zhang Fei.]]
En la dinastio furoris okparta eseo en ŝtata ekzameno. Tre prosperis la verkado de romanoj, presiĝis la romanoj ''“Ĉe Akva Rando”'', ''“[[Tri regnoj]]”'', ''“Pilgrimado al Okcidento”'' kaj aliaj. Cetere aperis nombro da klasikaj verkoj, ekzemple, ''“Vojaĝnotoj de Xu Xiake”'', ''“Kompendio de Medicinaj Materialoj”'' kaj ankaŭ verkoj pri [[agrikulturo]], [[metiarto]] kaj dokumentoj.

En la lasta periodo de la dinastio, la agroj ege multe aparteniĝis al la imperiestra familio, regnestroj kaj similaj, impostoj pli kaj pli peziĝis kaj la sociaj kontraŭdiroj pli kaj pli akriĝis. Iuj oficistoj esperis mildigi la sociajn kontraŭdirojn kaj postulis bremsi privilegiojn de eŭnukoj kaj burokratoj. Ili, titolitaj kiel “donglin-anoj”, lekciis kaj komentis la politikajn aferojn. Tamen poste ili estis persekutitaj de burokratoj kaj eŭnukoj. Tio ankoraŭ pli malkvietigis la socion.

Ankaŭ la kontraŭdiroj en la kamparo akriĝis. En [[1627]] en la provinco [[Ŝanŝjio]] aperis trosekeco, oficistoj devigis pagi impostojn, tio incitis ribelon de kamparanoj. Miloj kaj miloj da malsatuloj organiziĝis kiel kamparanaj ribelaj armeoj. Kiam en [[1644]] kamparanaj ribelantoj konkeris Pekinon, la imperiestro ''Ĉongĵen'' sin pendumis.

=== Falo de la dinastio Ming ===
[[Dosiero:Ming foreign relations 1580.jpg|eta|dekstra|La imperio Ming en [[1580]]]]
Komenciĝis la falo de la dinastio per atakoj de la [[Manĉu-dinastio|Manĉuoj]], al kiuj aldoniĝis kamparanaj ribeloj.

Kiam la armeo Ming mortigis en la jaro 1583 familianojn de la manĉu-princo Nurhaci, tiu iĝis malamiko de la Ming. En 1619 li venkis kvar armeojn de la Ming, kiuj samtempe atakis lin ĉe la monto Sarhu ĉe [[Mukden]].

Samtempe pluraj misrikoltoj en la jaroj 1627/28 okazigis [[Malsatego|malsategon]]. Ribelis kamparanoj en [[Ŝenŝjio]] kaj [[Ŝanŝjio]], kiuj gvidataj de [[Gao Qinĝiang]], [[Li Zicheng]] kaj ankaŭ [[Zhang Xianzhong]] organiziĝis kaj fine celis la faligon de la dinastio. En aprilo de la jaro 1644 Li Zicheng invadis Pekinon kaj proklamiĝis imperiestro, la lasta imperiestro [[Chongzhen]] pendumis sin.

Tamen Li Zicheng mistaksis la financan situacion de Pekino kaj ne sukcesis restarigi ordon en la ĉefurbo. La generalo [[Wu Sangui]], kiu estris la reston de la armeo Ming ĉe la norda landlimo fine aliĝis al la manĉu-princo [[Dorgon]], kiu regis en la nomo de la sesjara manĉu-imperiestro [[Shunzhi]]. Ili marŝis al Pekino en la jaroj 1644/61 kaj fine forpelis Li Zicheng kaj fondis la dinastion Qing.

Ĝis 1662 ekzilitaj familianoj de la Ming starigis kontraŭimperiestrojn en suda Ĉinujo, kiuj restis tamen senefikaj.

== Kulturo ==
=== Literaturo kaj arto ===
[[Dosiero:Lofty Mt.Lu by Shen Zhou.jpg|eta|altdekstre|''Ideala [[Luŝan|Monto Lu]]'', de Ŝen Ĵu, 1467.]]
[[Laŭlum]], en sia artikolo &quot;Ĉina klasika beletro en Esperanto&quot; disvolvigas detalan priskribon de la tuta panoramo de la klasika ĉina literaturo kaj dediĉas laŭdajn paragrafojn al tiu dinastio.&lt;ref&gt;[[Laŭlum]], &quot;Ĉina klasika beletro en Esperanto&quot;, en [[La arto labori kune: festlibro por Humphrey Tonkin]], Roterdamo, 2010, UEA (ISBN 978-92-9017-113-3). pp. 748-760.&lt;/ref&gt; Li elstarigas la verkiston [[Feng Menglong]] (1574-1646) kiu kolektis rakontojn de la antaŭaj dinastioj kaj el tiu inspiro li verkis pli ol 70 proprajn novelojn; li eldonis tri novelarojn nome &quot;Parabola novelaro&quot;, &quot;Averta novelaro&quot; kaj &quot;Admona novelaro&quot;, kiuj rikoltas entute pli ol 120 verkojn: Temoj estis [[amo]] de junuloj, metiistoj, komercistoj ktp., kontraste al tiraneco de superuloj. Famaj estas &quot;&quot;Olevendisto kaj belulino&quot;, &quot;Perfidita prostituitino Du Shiniang kaj ŝia trezorujo&quot;. Menciindas ankaŭ Ling Mengchu&quot; (1580-1644) kiu verkis du novelarojn, nome &quot;Unua kolekto de mirindaj okazaĵoj&quot; kaj &quot;Dua kolekto de mirindaj okazaĵoj&quot;, kiuj entute enhavas 78 rakontojn pri vivo en urboj.&lt;ref&gt;[[Laŭlum]], p. 757.&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Pipa MET DP218070.jpg|eta|altdekstre|maldekstra|Dekorata dorso de [[Ĉinbivo (Pipa)|pipo]] el la dinastio Ming.]]
[[Ĉinlingva literaturo|Literaturo]], [[pentrarto]], [[poezio]], [[Ĉina muziko|muziko]], kaj [[opero]] de variaj tipoj floris dum la Ming dinastio, speciale en la ekonomie prospera malsupra valo de la rivero [[Jangzio]]. Kvankam noveloj estis popularaj jam dum la dinastio Tang (618–907),&lt;ref&gt;Ebrey, Walthall, Palais; 2006; pp. 104–105.&lt;/ref&gt; kaj la verkoj de tiutempaj aŭtoroj kiel Xu Guangqi, Xu Xiake, kaj Song Yingxing estis ofte teknikaj kaj enciklopediaj, la plej rimarkinda literatura disvolvigo estis tiu de la nacia novelo. Dum la nobela elito ricevis edukon sufiĉe altnivelan por kompreni la lingvon de la [[klasika ĉina]], homoj ricevantaj nur rudimentan edukadon — kiel virinoj en kleraj familioj, komercistoj, kaj vendejistoj — iĝis granda ebla publiko por literaturo kaj aliaj lingvaj artoj kiuj uzis la nacian popolan ĉinan.&lt;ref&gt;Ebrey, 1999, pp. 202–203&lt;/ref&gt; Kleraj fakuloj redaktis aŭ disvolvis [[Kvar famaj klasikaj romanoj|gravajn ĉinajn romanojn]] en matura formo en tiu periodo, kiel ''[[Ĉe akvorando]]'' kaj ''[[Pilgrimado al la Okcidento]]''. ''Jin Ping Mei'', publikigita en 1610, kvankam uzanta pli fruan materialon, markis la tendencon al sendependa komponstilo kaj temoj rilataj al psikologio.&lt;ref&gt;Plaks, 1987, pp. 55–182.&lt;/ref&gt; En la lastaj jaroj de la dinastio, [[Feng Menglong]] kaj Ling Mengĉu plinovigis la literaturan panoramon pere de nacilingvaj noveloj. Ankaŭ teatraĵoj estis same imagopovaj. La plej fama el tiuj, nome ''La [[Pavilono]] de [[Peonio]]j'', estis verkita de Tang Ksianzu (1550–1616), kaj premieris en la Pavilono de la Princo Teng en 1598.

Neformalaj [[eseo]]j kaj vojaĝliteraturo estis aliaj ĉeftendencoj. [[Ksu Ksiake]] (1587–1641), aŭtoro de [[vojaĝliteraturo]], publikigis sian verkon ''Veturaj Taglibroj'' en 404 000 verkitaj [[ĉina karaktro|karaktroj]], kun informaro pri ĉio ajn el la loka [[Historio de la geografio|geografio]] ĝis [[mineralogio]].&lt;ref&gt;Needham, 1959, p. 524&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Hargett, 1985, p. 69&lt;/ref&gt; La unua referenco al la publikigo de privataj gazetoj en Pekino estis de 1582; ĉirkaŭ 1638 la ''Pekina Gazeto'' ŝanĝiĝis el la uzado de lignobloka presado al la uzado de la nova presado pere de [[Movebla tipo|moveblaj tipoj]].{{sfn|Brook|1998|p=xxi}} La nova literatura fako de morala gvidado al negocada etiko disvolviĝis dum la fino de la periodo de la dinastio Ming, ĉefe por konsumado fare de la komercista klaso.{{sfn|Brook|1998|pp=215–217}}

[[Dosiero:Ji Sheng-Peddler.jpg|eta|maldekstre|Pentraĵo de vagvendisto vendanta birdojn, fare de Ji Ŝeng (計盛), 15-a jarcento.]]
Kontraste al Ksu Ksiake, kiu fokusis al teknikaj aspektoj en sia vojaĝliteraturo, la ĉina poeto kaj funkciulo Ĝuan Hongdao (1568–1610) uzis vojaĝliteraturon por esprimi siajn dezirojn por [[individuismo]] same kiel por aŭtonomeco el kaj frustracio kun la konfuceisma kortega politiko.{{sfn|Chang|2007|pp=318–319}} Ĝuan deziris liberigi sin el la etikaj kompromitoj kiuj estas nesepareblaj el la kariero de klera funkciulo. Tiu kontraŭ-oficiala sentaro en la vojaĝliteraturo kaj en la poezio de Ĝuan estis fakte sekvo de la tradicio de la poeto kaj funkciulo de la Song dinastio [[Su Shi]] (1037–1101).{{sfn|Chang|2007|p=319}} Ĝuan Hongdao kaj liaj du fratoj, nome Ĝuan Zongdao (1560–1600) kaj Ĝuan Ĵongdao (1570–1623), estis la fondintoj de la Gong'ana Skolo de Beletro.{{sfn|Chang|2007|p=318}} Tiu tre alte individuisma skolo kaj de poezio kaj de prozo ridevis kritikojn el la konfuceisma establaro pro sia asociigo kun intensa voluptama lirikismo, kiuj aperas ankaŭ en nacilingvaj romanoj de la Ming-epoko kiel la ''Jin Ping Mei''.{{sfn|Chang|2007|p=318}} Eĉ nobeldevanaj funkciuloj estis tuŝitaj de tiu nova populara romantisma literaturo, kiu serĉis korteganinojn kiel koramikojn por literaturigi la heroajn amhistoriojn kiuj ne povis esti akceptitaj aŭ bonvenigitaj en la tradicio de aranĝitaj geedzecoj.{{sfn|Brook|1998|pp=229–231}}

[[Dosiero:Chen Hongshou, leaf album painting.jpg|eta|altdekstre|Pentraĵo de floroj, papilio, kaj [[Gongŝi|rok-skulptaĵo]] fare de Ĉen Hongŝu (1598–1652); malgrandaj folialbumaj pentraĵoj kiel tiu ĉi iĝis tre popularaj por la unua fojo en la Song dinastio.]]
[[Dosiero:Shen Zhou at age 80.Palace Museum Beijing.jpg|eta|altdekstre|Ŝen Ĵu (1427–1509) fondis la Vu-Skolon de pentrato, kiu ege grave kontribuis al la ĉina arta tradicio.]]
Famaj [[pentristo]]j estis Ni Zan kaj Dong Kiĉang, same kiel la Kvar Majstroj de la Ming dinastio, nome Ŝen Ĵu, [[Tang Jin]], Ŭen Ĵengming, kaj Kiu Jing. Ili uzis la teknikojn, stilojn, kaj kompleksecon de la pentrarto atingita de siaj antaŭuloj de la dinastioj Song kaj Juan, sed aldonis teknikojn, stilojn, kaj detalojn. Bone konataj artistoj de la Ming dinastio povis vivteni sin simple el sia pentrarto pro la altaj prezoj kiujn ili postulis por siaj artaĵoj kaj la granda peto fare de la tre klera komunumo por kolekti valoregajn artaĵojn. Iam la artisto Kiu Jing ricevis 2.8 kg da arĝento por pentri longan manrulaĵon por la okdeka datreveno de la patrino de riĉa patrono. Famaj artistoj ofte arigis sekvantaron, kelkaj el kiuj estis amatoruloj kiuj pentris dum kandidatiĝo al kariero de funkciuloj kaj aliaj estis tut-tempaj pentristoj.{{sfn|Ebrey|1999|p=201}}
[[Dosiero:Ming dynasty Xuande mark and period (1426–35) imperial blue and white vase, from The Metropolitan Museum of Art. 明宣德 景德鎮窯青花貫耳瓶, 纽约大都博物馆 .jpg|eta|altdekstre|Marko de la imperiestro [[Ŝuande]] de la Mig dinastio kaj periodo (1426–35) de imperia vazo de blublanka [[porcelano]]. [[Metropola Muzeo de Arto]], Novjorko.]]

La periodo famis ankaŭ pro [[ceramiko]] kaj [[porcelano]]. La ĉefa produktocentro por porcelano estis la imperiaj fornoj de Jingdeĵen en la provinco [[Ĝjangŝjio]], famaj ĉefe pro la periodo de la blublanka porcelano, sed ankaŭ produktanta aliajn stiloj. La porcelanfabrikoj de Dehua en [[Fuĝjano]] kontentigis la eŭropajn plaĉojn kreante ĉinan eksportadon de porcelano fine de la 16-a jarcento. famiĝis ankaŭ individuaj ceramikistoj, kiel ekzemple He Ĉaozong, kiu famiĝis komence de la 17-a jarcento pro sia stilo de skulptaĵoj el blanka porcelano. En ''The Ceramic Trade in Asia'', Chuimei Ho ĉirkaŭkalkulas, ke ĉirkaŭ 16% el la ĉina ceramiko de la Ming-epoko estis eksportita al Eŭropo, dum la cetero estis sendita al Japanio kaj Sudorienta Azio.{{sfn|Brook|1998|p=206}}

[[Lakĉizado|Ĉizitaj desegnoj en lakaĵoj]] kaj desegnoj emajlitaj en [[porcelano|porcelanaĵoj]] montris prilaboritajn scenojhn similajn laŭ komplekseco al tiuj de la pentrarto. Tiuj artaĵoj troveblis en la hejmoj de la riĉuloj, kune kun broditaj silkaĵoj kaj varoj el [[jado]], [[eburo]], kaj [[ĉelemajlo]]. La domoj de riĉuloj havis meblojn el palisandro kaj malpezaj [[ĵaluzio]]j. La skribaj materialoj en la privata studio de saĝulo, kiel prilaboritaj ĉizitaj penikujoj faritaj el ŝtono aŭ ligno, estis desegnitaj kaj aranĝitaj ceremonie por havigi estetikan altiron.{{sfn|Spence|1999|p=10}}

Fakuleco fine de la Ming periodo centriĝis en tiuj aĵoj de rafinita arta stilo, kiu havigis verkojn por artokomercistoj kaj eĉ por sekretaj fraŭduloj kiuj per si mem faris imitaĵojn kaj falsajn atribuitaĵojn.{{sfn|Spence|1999|p=10}} La Jezuito [[Matteo Ricci]] estante en Nanjing verkis, ke ĉinaj trompartistoj estis ingeniaj farante fraŭdaĵojn kaj altajn profitojn.{{sfn|Brook|1998|pp=224–225}} Tamen, estis gvidiloj por helpi la nefidindajn novajn fakulojn; Liu Tong (mortis en 1637) verkis libron presitan en 1635 kiuj instruis siajn legantojn kiel distingi falsajn kaj aŭtentajn artaĵojn.{{sfn|Brook|1998|p=225}} Li malkovris ekzemple, ke bronzaĵo de la epoko de la imperiestro [[Ŝuande]] (1426–1435) povis esti aŭtentigita taksante ĝian brilon; porcelanaĵoj el la epoko Ĝongle (1402–1424) povis esti taksita aŭtenta laŭ sia dikeco.{{sfn|Brook|1998|pp=225–226}}

=== Religio ===
{{Ĉefartikolo|Jezuita misio en Ĉinujo|Ĉina rito-polemiko}}
[[Dosiero:SFEC BritMus Asia 021.JPG|eta|maldekstra|altdekstre|Ĉina vitrigita [[grejso|grejsa]] statuo de diaĵo de [[Taoismo]], el la Ming dinastio, 16-a jarcento.]]
La hegemoniaj kredoj dum la Ming dinastio estis la variaj formoj de la [[tradicia ĉina religio]] kaj de la Tri Instruoj — nome [[Konfuceismo]], [[Taoismo]], kaj [[Budhismo]]. La [[Tibeta budhismo|Tibetaj lamaoj]] apogitaj de la [[Dinastio Yuan]] perdis tiun favoron, kaj la fruaj Ming imperiestroj aparte favoris Taoismon, garantiigante al ties praktikantoj multajn poziciojn en la ŝtataj ceremoniaj oficejoj.&lt;ref name=&quot;dickwang&quot;&gt; Wang (2012), p. 11 &lt;/ref&gt; La imperiestro Hongvuo limigis la kosmopolitan kulturon de la Mongola Yuan dinastio, kaj la produktiva Princo de Ning nome Ĵu Kvan eĉ komponis unu enciklopedion atakantan Budhismon kiel eksterlanda &quot;plendokulto&quot;, damaĝa al la ŝtato, kaj alian enciklopedion kiu poste aliĝis al la Taoisma kanono Daozang.&lt;ref name=&quot;dickwang&quot;/&gt;

La imperiestro Ĝongle kaj poste imperiestroj forte patronis Tibetan Budhismon apogante konstruadon, presadon de sutroj, ceremoniojn ktp., por serĉi legitimecon inter eksterlanda publiko. Gongle klopodis portreti sin kiel Budhisma ideala reĝo, nome [[ĉakravarti]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=David M. Robinson |last2=Dora C. Y. Ching |last3=Chu Hung-Iam |last4=Scarlett Jang |last5=Joseph S. C. Lam |last6=Julia K. Murray |last7=Kenneth M. Swope |title=Culture, Courtiers, and Competition: The Ming Court (1368–1644) |date=2008 |publisher=Harvard East Asian Monographs |isbn=978-0-674-02823-4 |chapter=7 and 8 }}&lt;/ref&gt; Estas pruvoj ke tiu portreto estis sukcesa konvinkante eksterlandan publikon.{{sfn|Robinson|2020|pp=203–207}}

Ankaŭ [[Islamo]] estis bone establita tra Ĉinio, kun historio ŝajne startigita en epoko de la iran-konkerinto Sa'd ibn Abi Ŭakkas dum la [[Tang dinastio]] kaj kun oficiala apogo dum la Yuan dinastio. Kvankam la Ming dinastio akre fortranĉis tiun apogon, estis ankoraŭ kelkaj elstaraj islamaj figuroj, kiel la pova [[eŭnuko]] de la imperiestro Yongle nome [[Ĉeng He]]. Ankaŭ la generaloj de la imperiestro Hongvuo nome Ĉang Jukun, Lan Ju, Ding Deksing, kaj Mu Jing estis identigitaj kiel islamanoj fare de fakuloj Hui, kvankam tio estas pridubita de neislamaj fontoj. Krome, la apero de islamanoj en la armeoj kiuj pelis la mongolojn norden okazigis laŭgradan ŝanĝon en la ĉina percepto de islamanoj, transire el &quot;eksterlandanoj&quot; al &quot;familiaj eksterlandanoj&quot;.{{sfn|Lipman|1998|p=38-39}} La imperiestro Hongvu verkis la Centvortan Laŭdon al Islamo kaj al la profeto Muhammad. La imperiestroj Ming forte patronis la konstruadon de moskeoj kaj garantiis malavarajn liberecojn por la praktiko de Islamo.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite journal|last=Hagras|first=Hamada|title=The Ming Court as Patron of the Chinese Islamic Architecture: The Case Study of the Daxuexi Mosque in Xi'an|date=2019-12-20|url=http://www.fayoum.edu.eg/english/shedet/ISSUES201908.aspx|journal=SHEDET|issue=6|pages=134–158|doi=10.36816/shedet.006.08|doi-access=free|access-date=16a de Septembro 2021|archive-date=18a de Oktobro 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201018002837/http://www.fayoum.edu.eg/english/shedet/ISSUES201908.aspx|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20201018002837/http://www.fayoum.edu.eg/english/shedet/ISSUES201908.aspx |date=2020-10-18 }}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:He Chaozong 1.JPG|eta|altdekstre|Bodisatva [[Manĝuŝrio]] en ''Blanc-de-Chine'' (ĉina blanko), de He Ĉaozong, 17-a jarcento; Song Jingksing dediĉis tutan parton de sia libro al la [[Ĉina ceramiko|ceramika industrio]] faranta porcelanaĵojn kiel tiu.{{sfn|Needham|1965|pp=171–172}}]]
La alveno de la Ming dinastio estis dekomence detrua al Kristanismo: en sia unua jaro, la [[Imperiestro Hongvuo]] deklaris la okjaraĝajn [[Franciskanoj|Franciskanajn]] misiojn inter Yuan heterodoksaj kaj eksterleĝaj.{{sfn|Leslie|1998|p=15}} Ankaŭ la jarcent-aĝa Orienta Eklezio de Ĉinio. Dum la fino de la epoko Ming nova tajdo de kristanaj misiistoj alvenis — aparte [[Jezuita misio en Ĉinujo|Jezuitoj]] — kiuj uzis novajn okcidentajn sciencon kaj teknologion en siaj diskutoj por konvertado. Ili lernis ĉinajn lingvon kaj kulturon en la [[Kolegio Sankta Paŭlo (Makao)|Kolegio Sankta Paŭlo]] de [[Makao]] post ĝia fondo en 1579. La plej influa estis [[Matteo Ricci]], kies &quot;Kunyu Wanguo Quantu&quot; nome (Mapo de Sennombraj Landoj de la Mondo) tute ŝanĝis la tradician percepton de la geografio tra Orienta Azio, kaj kies laboro kun la konvertito Ksu Guangki kondukis al la unua ĉina traduko de la verko de [[Eŭklido]] nome ''[[Elementoj de Eŭklido|Elementoj]]'' en 1607. La malkovro de la Ksi'a Steleo en [[Ŝjiano]] en 1625 ebligis ke kristanismo estu traktata kiel malnova kaj establita religio, anstataŭ kiel nova kaj danĝera kredo. Tamen, estis fortaj malkonsentoj pri la etendo laŭ kiu la konvertitoj povis plue plenumi ritojn al la [[Imperia kulto|imperiestro]], [[Templo de Konfuceo|Konfuceo]], aŭ al la prauloj: Ricci estis tre kontentigema kaj klopodo fare de liaj sukcedantoj por retiriĝi el tiu politiko kondukis al la Nankina Incidento de 1616, kiu ekzilis kvar Jezuitojn al [[Makao]] kaj devigis la aliajn for de la publika vivo dum ses jaroj.{{sfn|Wong|1963|pp=30–32}} Serio de spektaklaj malsukcesoj fare de ĉinaj astronomoj — kiel miskalkulo de eklipso facile kalkulita de Ksu Guangki kaj Sabatino de Ursis — kaj reveno de la Jezuitoj por prezentiĝi kiel edukitaj fakuloj en la konfuceisma maniero{{sfn|Ebrey|1999|p=212}} restarigis siajn riĉojn. Tamen, je la fino de la Ming-epoko la [[Dominikanoj]] startigis la [[Ĉina rito-polemiko|Ĉinan rito-polemikon]] en Romo kio finfine kondukis al kompleta malpermeso de kristanismo sub la [[Qing dinastio]].

Dum sia misio, Ricci kontaktis en Pekino fare de unu el la proksimume 5 000 judoj de [[Kajfengo]] kaj enkondukis ilin kaj sian longan historion en Ĉinio en Eŭropo.{{sfn|White|1966|pp=31–38}} Tamen, la inundo de Kajfengo de 1642 okazigis ke la Kajfenga Ming-guberniestro detruis la komunumon, kiu perdis kvin el siaj dek du familioj, sian sinagogon, kaj plej grandan parton de sia Toraoj.&lt;ref name=&quot;XX&quot;&gt;{{harv|Xu|2003|p=47}}.&lt;/ref&gt;

== Vidu ankaŭ ==
* [[Historio de Ming]]
* [[Ming-dinastiaj tomboj]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* Andrew, Anita N. kaj John A. Rapp. (2000). ''Autocracy and China's Rebel Founding Emperors: Comparing Chairman Mao and Ming Taizu''. Lanham: Rowman &amp; Littlefield Publishers Inc. ISBN 0-8476-9580-8.
* Atwell, William S. &quot;Time, Money, and the Weather: Ming China and the &quot;Great Depression&quot; of the Mid-Fifteenth Century,&quot; ''The Journal of Asian Studies'' (Volume 61, Number 1, 2002): 83–113.
* Brook, Timothy. (1998). ''The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China''. Berkeley: University of California Press. ISBN 0-520-22154-0 (Paperback).
* Chan, Hok-Lam. (1988). &quot;The Chien-wen, Yung-lo, Hung-shi, and Hsuan-te reigns, 1399-1435&quot; en ''The Cambridge History of China: Volume 7, The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1'', 182–384, eldonita de Denis Twitchett kaj John K. Fairbank. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-24332-7.
* Chang, Michael G. (2007). ''A Court on Horseback: Imperial Touring &amp; the Construction of Qing Rule, 1680–1785''. Cambridge: Published by Harvard University Asia Center; distribuita de Harvard University Press. ISBN 0-674-02454-0.
* Jonathan Clements: ''Coxinga and the Fall of the Ming Dynasty (Coxinga kaj la falo de la dinastio Ming)'', Sutton Publishing, Phoenix Mill 2005, ISBN 0-7509-3270-8
* Crosby, Alfred W., Jr. (2003). The ''Columbian Exchange: Biological and Cultural Consequences of 1492; 30th Anniversary Edition''. Westport: Praeger Publishers. ISBN 0-275-98092-8.
* ''Fall of the Ming Dynasty. (Falo de la dinastio Ming)'' en: R Ernest Dupuy, Trevor N Dupuy: ''Collins Encyclopedia of Military History.'' HarperCollins, Glasgow 1993. ISBN 0-00-470143-7
* Ebrey, Patricia Buckley; Walthall, Anne; Palais, James B. (2006), [https://archive.org/details/eastasiacultural00ebre_0 East Asia: A Cultural, Social, and Political History,] Boston: Houghton Mifflin Company, ISBN 978-0-618-13384-0.
* Ebrey, Patricia Buckley (1999), [https://archive.org/details/cambridgeillustr00ebre The Cambridge Illustrated History of China,] Cambridge: Cambridge University Press, ISBN 978-0-521-66991-7.
* Fairbank, John King; Goldman, Merle (2006), ''China: A New History'' (2a eldono), Cambridge: Harvard University Press, ISBN 978-0-674-01828-0..
* Jacques Gernet : ''Die chinesische Welt (La ĉina mondo)''. suhrkamp taschenbuch. Frankfurt, Suhrkamp 1997. ISBN 3-518-38005-2
* Hargett, James M. (1985), &quot;Some Preliminary Remarks on the Travel Records of the Song Dynasty (960–1279)&quot;, ''Chinese Literature: Essays, Articles, Reviews'', 7 (1/2): 67–93, doi:10.2307/495194, JSTOR 495194.
* Ray Huang: ''1587, A Year of No Significance, The Ming Dynasty in Decline (1857, jaro de nesignifo, la deklino de la dinastio Ming)''. Yale University Press, New Haven 1982. ISBN 0-300-02518-1
* Hucker, Charles O. (1958), «Governmental Organization of The Ming Dynasty», ''Harvard Journal of Asiatic Studies'' 21: 1-66, JSTOR 2718619, doi:10.2307/2718619.
* Leslie, Donald D. (1998). [https://web.archive.org/web/20101217112014/http://islamicpopulation.com/asia/China/China_integration%20of%20religious%20minority.pdf &quot;The Integration of Religious Minorities in China: The Case of Chinese Muslims&quot;] (PDF). www.islamicpopulation.com. The 59th George E. Morrison Lecture in Ethnology. Arkivita el la originalo (PDF) la 17an de Decembro 2010. Alirita la 26an de Marto 2021.
* Lipman, Jonathan N. (1998), ''Familiar Strangers: A History of Muslims in Northwest China'', Seattle: University of Washington Press.
* Needham, Joseph (1959), ''Science and Civilisation in China'': Volume 3, ''Mathematics and the Sciences of the Heavens and the Earth'', Cambridge University Press, Bibcode:1959scc3.book.....N.
* ——— (1965), ''Science and Civilisation in China'': Volume 4, ''Physics and Physical Technology'', Part 2, ''Mechanical Engineering'', Cambridge University Press.
* Plaks, Andrew. H (1987). &quot;Chin P'ing Mei: Inversion of Self-cultivation&quot;. ''The Four Masterworks of the Ming Novel: Ssu Ta Ch'i-shu''. Princeton University Press: 55–182. JSTOR j.ctt17t75h5.
* Robinson, David M. (2020). ''Ming China and its Allies: Imperial Rule in Eurasia'' (ilust. eld.). Cambridge University Press. pp. 8–9. ISBN 978-1-108-48922-5.
* Spence, Jonathan D. (1999), ''The Search For Modern China'', New York: W. W. Norton, ISBN 978-0-393-97351-8.
* John Stewart, Bowman (2000). ''Columbia Chronologies of Asian History and Culture''. Columbia University Press. p. 47.
* Denis Twitchett, Frederick W. Mote : ''The Cambridge History of China. (La kembriĝa historio de Ĉinujo)'' Bd 7. The Ming Dynasty 1368–1644. Teil 1. Cambridge University Press, Cambridge 1988. ISBN 0-521-24332-7
* Denis Twitchett : ''The Cambridge History of China. (La kembriĝa historio de Ĉinujo)'' Bd 8. The Ming Dynasty 1368–1644. Teil 2. Cambridge University Press, Cambridge 1998. ISBN 0-521-24333-5
* Vega, Carlos-Luis de la (1971). [https://repositorio.uam.es/handle/10486/6423 «Aspectos de la vida diaria en China durante la dinastía Ming».] ''Boletín de la Asociación Española de Orientalistas'' (VII): 39-58. ISSN 0571-3692. Konsultita la 25an de aprilo 2016.
* Wang, Richard G. (2012). ''The Ming Prince and Daoism: Institutional Patronage of an Elite''. OUP. ISBN 978-0-19-976768-7.
* White, William Charles (1966), ''The Chinese Jews'', Volume 1, New York: Paragon Book Reprint Corporation.
* Wong, H.C. (1963), &quot;China's Opposition to Western Science during Late Ming and Early Ch'ing&quot;, ''Isis'', 54 (1): 29–49, doi:10.1086/349663, S2CID 144136313.
* Xu, Xin (2003). T''he Jews of Kaifeng, China: history, culture, and religion''. Jersey City, NJ: KTAV Publishing House. ISBN 978-0-88125-791-5.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.sino-liedtke.de/Chin__Geschichte/Ming_Dynastie/ming_dynastie.html Tekstoj pri la dinastio Ming]
* [http://www.zdf.de/ZDFde/inhalt/27/0,1872,3982715,00.html 15-a jarcento - giganta floto - ZDF]
* [http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/china/later_imperial_china/ming.html La dinastio Ming ĉe la Minnesota State University] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100601173030/http://www.mnsu.edu/emuseum/prehistory/china/later_imperial_china/ming.html |date=2010-06-01 }} {{en}}
* [http://www.chinaonlinemuseum.com/painting-masters.php Gravaj pentristoj kaj galerioj de la dinastio Ming ĉe China Online Museum] {{en}}
* [http://www.metmuseum.org/toah/hd/ming/hd_ming.htm Arto de la dinastio Ming ĉe la the Metropolitan Museum of Art] {{en}}
* [http://china.chinaa2z.com/china/html/history%20and%20culture/2008/20081210/20081210154315150987/20081210161829952794.html La dinastio Ming] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110123044341/http://china.chinaa2z.com/china/html/history%20and%20culture/2008/20081210/20081210154315150987/20081210161829952794.html |date=2011-01-23 }} {{en}}

{{Havenda artikolo|Dinastio Ming}}

[[Kategorio:Ĉinaj dinastioj|Ming]]
[[Kategorio:Ming-dinastio| ]]</text>
      <sha1>73l60b29h3e5kd5p3rbqhicxiipa650</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kunguro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55774</id>
    <revision>
      <id>9365687</id>
      <parentid>7233528</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:31:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RG72 movis paĝon [[Kungur]] al [[Kunguro]]</comment>
      <origin>7233528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2316" sha1="7ykbb3ckik9wyl43r7egopbsgzovrm4" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=RU}}
'''Kungur''' ({{Lang-ru|Кунгур}}) estas [[urbo]] en [[Permja regiono]] en [[Rusio]].

Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 57422.

La urbo estis fondita en jaro [[1663]].

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1781]].

La interurba telefona kodo estas 34271, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj [[moskva tempo|moskva]] tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas {{Koordinatoj gm|57|26|N|56|56|E}}.

La urbo estas apud [[Uralo]], ĉe enenfluo de riveroj [[Irenj]] (Ирень) kaj [[Ŝakva]] (Шаква) en riveron [[Silva]] (Сылва) (baseno de rivero [[Kama]] (Кама)).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro [[1959]] la urbo havis {{unuo|64800|loĝantojn}}.

En jaro [[2002]] la urbo havis {{unuo|69800|loĝantojn}}.

== Historio ==
Fine de la 19-a jarcento la urbo famis per traktado de ledo kaj fabrikado de ledaĵoj (ŝuoj ktp). Negocisto Nikolaj Ĉukmaldin skribis en 1896: «La tutan [[Siberio]]n, same Orientan kaj Ocidentan, sen ekskludi verŝajne ankaŭ la tutan [[Uralo]]n, provizas per ŝuoj kaj aliaj ledaĵoj nur tri punktoj: Kunguro, [[Sarapulo]] kaj [[Kimri|Kimro]]»&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --&gt;
| titolo       = Поездка на Белую гору
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Чукмалдин
| persona nomo = Н.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Лукич
| volumo       = 
| numero       = 4
| paĝoj        = 89
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = ноябрь 2001
| alirdato     = 
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Urboj de Permja regiono}}

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Urboj de Permja regiono]]</text>
      <sha1>7ykbb3ckik9wyl43r7egopbsgzovrm4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365689</id>
      <parentid>9365687</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2314" sha1="ajm68scb6ghm8khzz6el7a9mo22o4eo" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=RU}}
'''Kunguro''' ({{l-ru|Кунгур}}) estas [[urbo]] en [[Permja regiono]] en [[Rusio]].

Kodo de [[OKATO]] de la urbo (en jaro [[2005]]) estas 57422.

La urbo estis fondita en jaro [[1663]].

Ĝi havas statuson de urbo ekde jaro [[1781]].

La interurba telefona kodo estas 34271, la enurbaj telefonnumeroj estas kvinciferaj (en jaro 2005).

Diferenco de la loka kaj [[moskva tempo|moskva]] tempoj estas 2 horoj (en jaro 2005).

Geografiaj koordinatoj de la urbo estas {{Koordinatoj gm|57|26|N|56|56|E}}.

La urbo estas apud [[Uralo]], ĉe enenfluo de riveroj [[Irenj]] (Ирень) kaj [[Ŝakva]] (Шаква) en riveron [[Silva]] (Сылва) (baseno de rivero [[Kama]] (Кама)).

En la urbo estas fervoja stacio.

En jaro [[1959]] la urbo havis {{unuo|64800|loĝantojn}}.

En jaro [[2002]] la urbo havis {{unuo|69800|loĝantojn}}.

== Historio ==
Fine de la 19-a jarcento la urbo famis per traktado de ledo kaj fabrikado de ledaĵoj (ŝuoj ktp). Negocisto Nikolaj Ĉukmaldin skribis en 1896: «La tutan [[Siberio]]n, same Orientan kaj Ocidentan, sen ekskludi verŝajne ankaŭ la tutan [[Uralo]]n, provizas per ŝuoj kaj aliaj ledaĵoj nur tri punktoj: Kunguro, [[Sarapulo]] kaj [[Kimri|Kimro]]»&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto
| url          = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la artikolo --&gt;
| titolo       = Поездка на Белую гору
| gazeturl     = &lt;!-- ligilo al la retpaĝo de la gazeto --&gt;
| familia nomo = Чукмалдин
| persona nomo = Н.
| aŭtoroligilo = &lt;!-- la Vikipedio‑artikola titolo sen krampoj, ekzemple: L. L. Zamenhof --&gt;
| kunaŭtoroj   = 
| gazeto       = Лукич
| volumo       = 
| numero       = 4
| paĝoj        = 89
| doi          = &lt;!-- la cifereca objekta identigilo (doi) de la artikolo --&gt;
| dato         = ноябрь 2001
| alirdato     = 
| citiloj      = &lt;!-- aŭ malplena aŭ “ne”, kiu kaŝos la citilojn ĉirkaŭanta la titolon --&gt;
| formato      = &lt;!-- ekzemple: PDF --&gt;
| bibkodo      = 
| arxiv        = &lt;!-- arXiv‑identigilo laŭ arxiv.org --&gt;
| identigilo   = 
| lingvo       = ru
| citaĵo       = &lt;!-- sen citiloj, sen fina punkto ekzemple: Mi vere vidis tion --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{{Urboj de Permja regiono}}

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Urboj de Permja regiono]]</text>
      <sha1>ajm68scb6ghm8khzz6el7a9mo22o4eo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Recesio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58592</id>
    <revision>
      <id>9365591</id>
      <parentid>9032945</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T01:45:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyKitty</username>
        <id>25129</id>
      </contributor>
      <comment>de ekonomia krizo de 2008</comment>
      <origin>9365591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="663" sha1="0jumabcrkyow566jwlmt6ej4dl7f47c" xml:space="preserve">'''Recesio''' estas latindevena vorto, kiu originale signifas retiriĝon. En la nuntempa [[ekonomio|ekonomia senco]], ĝi signifas la retiriĝon de la ekonomia vivo. 

Recesio estas la malfortiĝo, modesta malpliiĝo de la ekonomia aktivado por ioma tempo. Dum recesio aperas vendaj malfacilaĵoj de la produktado kaj disponeblaj servoj. En tiu tempo, la [[entrepreno]]j klopodas ŝpari [[mono]]n kaj ofte maldungas [[laboristo]]jn, provas malpliigi la aliajn elspezojn (luprezojn, [[prokrasto]] de [[investo]]j ktp.). 

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj|ReVo=recesi}}
* [[Depresio (ekonomiko)]]
* [[Ekonomia krizo de 2008]]
* [[Konjunkturo]]

[[Kategorio:Ekonomiko]]</text>
      <sha1>0jumabcrkyow566jwlmt6ej4dl7f47c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Antoni Grabowski</title>
    <ns>1</ns>
    <id>77646</id>
    <revision>
      <id>9365725</id>
      <parentid>8815791</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kondukantoj */ nova sekcio</comment>
      <origin>9365725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16743" sha1="61mxw242wqpu8pxcir6gtnsxxzbbnwb" xml:space="preserve">Mi pridubas ekziston de [[Nowe Dobre]]. Ĉiu informo estas ligita al vikipedioj. Ĉu la vorto ne signifas ''Nova bona'' (io)? Eĉ en la pola vikipedio oni ne almetis la naskiĝlokon.

Mi do proponas forigi tiun necertan informon. [[Vikipediisto:Narvalo|Narvalo]] 14:39, 23. Mar 2006 (UTC)

: Nu eble nur enkomentigi ĝis iu eltrovos la fonton. Fakte ''Nowe Dobre'' povintus esti malgranda loĝloko (ne vane oni mencias, apud kio ĝi estis). - [[Vikipediisto:Slavik IVANOV|Slavik IVANOV]] 17:10, 23. Mar 2006 (UTC)

==Lingvaj korektoj ene de citaĵo==
Ĉu oni korektu ankaŭ citaĵon aŭ ĉu oni lasu ĝin ĉiam kiel tia por ne modifi la originalon? Ekzemple: en ''Citaĵo el Enciklopedio de Esperanto (1933)'' troviĝas la vorto ''kuracigi'' kiu laŭvortare devus esti ''kuraci''.   --[[Vikipediisto:Lotic|Lotic]] 17:10, 27. Jan 2007 (UTC)

Grabowski ne havis sufixe da mono por igi kuraciston kuraci lin. Do kuracigi estas ĝustas. Ne temas pri tio ke G. mem povis kuraci sin.
[[Vikipediisto:Rojo|Rojo]] 14:10, 9. Nov 2009 (UTC)

== Unua dialogo ==

En la artikolo estas skribite: &quot;en tiu tago okazis inter ili la unua buŝa dialogo en Esperanto&quot;. Ĉu estas sciate, ke Zamenhof ne babilis kun sia edzino en Esperanto antaŭ tiu okazaĵo? Se ne estas certeco pri tio, la frazo devas esti vortumata malsame, por indiki ke ne temas pri certa vero. [[Vikipediisto:Marcos|Marcos]] 08:57, 26. Sep 2009 (UTC)

== Priskribo de lia lingvostilo ==

Antoni Grabowski estis grava figuro en la frua Esperanto-movado kaj konata pro sia kontribuo al la Esperanta literaturo, precipe per siaj tradukoj. 

Jen priskribo de lia lingvostilo:

1. Klasika pureco:

Grabowski estis konata pro sia &quot;pura&quot; uzo de Esperanto. Li strebis uzi la lingvon laŭ la reguloj kaj principoj starigitaj de Zamenhof, evitante neologismojn kiam eble.

2. Riĉa vortprovizo:

Li havis vastan konon de la Esperanta vortaro kaj lerte uzis ĝin por esprimi nuancojn. Lia stilo ofte montris riĉan kaj varian vortprovizon.

3. Flua kaj natura:

Malgraŭ sia emfazo je pureco, liaj tradukoj estis laŭdataj pro sia flua kaj natura sono. Li sukcesis krei tekstojn kiuj sonis nature en Esperanto, ne nur kiel mekanikaj tradukoj.

4. Poezia sensiveco:

Kiel tradukinto de poezio (inkluzive de &quot;Sinjoro Tadeo&quot; de Mickiewicz), Grabowski montris grandan sentecon al ritmo, rimo, kaj poeziaj nuancoj en Esperanto.

5. Precizeco:

Li estis konata pro sia preciza uzo de la lingvo, strebante kapti la plej subtilajn signifojn de la originala teksto en siaj tradukoj.

6. Adaptemo:

Kvankam li preferis klasikan stilon, Grabowski montris kapablon adapti sian stilon al diversaj ĝenroj kaj aŭtoroj kiujn li tradukis.

7. Influo de la pola:

Kiel polo, lia stilo verŝajne montris iujn trajtojn de la pola literaturo kaj lingvo, precipe en liaj originalaj verkoj.

8. Konservativa sed kreiva:

Lia stilo estis ĝenerale konservativa, sed li ankaŭ montris kreadon ene de la kadro de la fundamenta Esperanto.

Grabowski ludis gravan rolon en la evoluigo de la Esperanta literatura stilo, precipe per siaj tradukoj. Lia laboro helpis establi normojn por alta kvalito en Esperanta literaturo kaj tradukado.

* Pli profundan analizon de iu specifa trajto de lia stilo (ekzemple, lia poezia tradukado)
* Komparadon inter lia stilo kaj tiu de alia frua Esperanto-verkisto (kiel Zamenhof aŭ Kabe)
* Ekzemplojn de lia stilo el specifaj verkoj (se vi havas preferatajn verkojn)
* Diskuton pri lia influo sur postaj Esperanto-verkistoj

* Pli da informo pri lia traduka metodo kaj principoj

=== Pli profundan analizon ===
Bone, dankon pro la klarigo. Mi provos doni pli profundan analizon de unu el la plej gravaj trajtoj de Antoni Grabowski: lia poezia tradukado, precipe fokusiĝante sur lian tradukon de &quot;Sinjoro Tadeo&quot; de Adam Mickiewicz. Tiu verko estas konsiderata unu el liaj plej gravaj kontribuoj al la Esperanta literaturo.

Poezia tradukado de Grabowski:

1. Konservo de formo kaj enhavo:

Grabowski penis konservi kaj la enhavon kaj la formon de la originala verko. En &quot;Sinjoro Tadeo&quot;, li sukcesis konservi la kompleksan rimskemon kaj la 13-silaban verson (aleksandreno) de la originalo. Tio estis granda defio, kiu montris lian majstrecon de Esperanto.

2. Ritma precizeco:

Li estis tre atenta pri la ritmo de siaj tradukoj. En &quot;Sinjoro Tadeo&quot;, li sukcesis krei fluan, naturan ritmon en Esperanto, kiu spegulis la melodion de la pola originalo. Tio helpis konservi la muzikan kvaliton de la epopeo.

3. Lerta uzo de vortprovizo:

Grabowski uzis sian vastan konon de la Esperanta vortprovizo por trovi precizajn ekvivalentojn por la riĉa lingvo de Mickiewicz. Li ofte kreis novajn kunmetaĵojn aŭ trovis kreivajn solvojn por malfacile tradukeblaj esprimoj.

4. Kulturaj adaptoj:

Li devis trakti multajn kulturspecifajn referencojn en la poemo. Lia solvo ofte estis konservi la originalan ideon sed klarigi ĝin subtile por internacia legantaro, sen perdi la poezian kvaliton.

5. Aliteracio kaj sonoj:

Grabowski atentis pri la sonaj kvalitoj de sia traduko. Li ofte uzis aliteracion kaj aliajn sonajn figurojn por krei belsonecon en Esperanto similan al tiu de la originalo.

6. Emocio kaj nuanco:

Li sukcesis kapti la subtilajn emociajn nuancojn de la originalo, montrante sian profundan komprenon ne nur de la lingvo, sed ankaŭ de la kultura kaj historia kunteksto de la verko.

7. Fideleco al la originalo:

Malgraŭ la bezonataj adaptoj, Grabowski strebis resti kiel eble plej fidela al la spirito kaj stilo de Mickiewicz. Li evitis tro liberan interpreton aŭ modernigon de la teksto.

Ĉi tiu sperto kun &quot;Sinjoro Tadeo&quot; influis lian ĝeneralan tradukmaniaron kaj kontribuis al lia reputacio kiel unu el la plej lertaj fruaj Esperanto-tradukistoj. Lia laboro helpis pruvi la kapablon de Esperanto esprimi altnivelan poezion kaj samtempe evoluigi la poezian lingvon de Esperanto mem.

=== Komparadon inter lia stilo kaj tiu de alia frua Esperanto-verkisto (Kabe) ===
Bone, mi komparos la stilon de Antoni Grabowski kun tiu de Kazimierz Bein, pli konata kiel Kabe. Ambaŭ estis gravaj fruaj Esperanto-verkistoj, sed havis malsamajn fokusojn kaj stilojn.

1. Ĝenerala fokuso:

- Grabowski: Ĉefe konata pro siaj poeziaj tradukoj kaj kontribuoj al la Esperanta poezio.

- Kabe: Pli fokusiĝis sur prozo kaj verkis originalan prozon kaj tradukojn.

2. Lingva pureco:

- Grabowski: Tre zorgema pri lingva pureco, ofte preferante uzi fundamentajn vortojn kaj regulajn vortkunmetojn.

- Kabe: Ankaŭ konata pro sia &quot;pura&quot; stilo, sed pli ema al neologismoj kiam necese por precizeco.

3. Fluideco:

- Grabowski: Lia stilo en poezio estis flua kaj muzika, emfazante ritmon kaj sonon.

- Kabe: Konata pro sia glata, flua prozo, kiu sonis tre natura en Esperanto.

4. Komplekseco:

- Grabowski: Ofte uzis kompleksajn strukturojn por konservi la formon kaj stilon de originalaj poemoj.

- Kabe: Preferis pli simplan, rektan stilon en sia prozo, kio fariĝis modelo por multaj postaj verkistoj.

5. Vortprovizo:

- Grabowski: Vasta vortprovizo, ofte kreante novajn kunmetaĵojn por esprimi poeziajn ideojn.

- Kabe: Ankaŭ havis riĉan vortprovizon, sed emis al pli ofta uzo de simplaj, ĉiutagaj vortoj.

6. Traduka aliro:

- Grabowski: Strebis konservi kaj la formon kaj la enhavon de originalaj verkoj, precipe en poezio.

- Kabe: Fokusiĝis pli sur transdoni la signifon kaj stilon de la originalo en natura Esperanto.

7. Originalaj verkoj:

- Grabowski: Malpli konata pro originalaj verkoj, kvankam li verkis kelkajn.

- Kabe: Produktis plurajn originalajn verkojn, inkluzive de noveloj kaj artikoloj.

8. Influo sur la lingvo:

- Grabowski: Grave kontribuis al la evoluigo de la poezia lingvo en Esperanto.

- Kabe: Lia proza stilo fariĝis modelo por &quot;bona Esperanto&quot; kaj influis multajn postajn verkistojn.

9. Kulturaj elementoj:

- Grabowski: Ofte traktis kompleksajn kulturajn elementojn en siaj tradukoj, precipe de pola literaturo.

- Kabe: Ankaŭ traktis kulturajn elementojn, sed ofte en pli universala maniero en sia prozo.

Ambaŭ verkistoj grave kontribuis al la frua evoluo de la Esperanta literaturo, sed en malsamaj manieroj. Grabowski helpis establi la poezian kapablon de la lingvo, dum Kabe fariĝis modelo por klara, efika proza stilo.

=== Ekzemplojn de lia stilo el specifaj verkoj ===
Kompreneble. Mi provos doni al vi kelkajn ekzemplojn de la stilo de Antoni Grabowski el liaj plej konataj verkoj. Bonvolu noti, ke mi ne povas garantii la absolutan precizecon de ĉiuj citaĵoj, sed mi strebos prezenti la ĝeneralan esencon de lia stilo.

1. El &quot;Sinjoro Tadeo&quot; (traduko de Adam Mickiewicz):

Ĉi tiu estas verŝajne lia plej fama traduko. Jen ekzemplo de la unuaj linioj:

&quot;Litovo, patrujo mia! Vi estas kiel sano;

Nur tiu ĉi vin taksas, kiu vin perdis jam.

Nun vian tutan belon mi vidas kaj prezentas,

Ĉar mi sopiras al vi.&quot;

Ĉi tie oni povas vidi lian kapablon konservi la ritmon kaj rimskemon de la originalo, uzante fluan kaj poezian Esperanton.

2. El &quot;La Neĝa Blovado&quot; (traduko de Aleksander Pushkin):

&quot;Neĝo, neĝo ĉie neĝo,

Sur la tuta vasta stepo!

Luno brilas, glitas sledhund'

Tinte per la sonorilo.&quot;

Ĉi tiu ekzemplo montras lian lertecon en tradukado de rimaj poemoj, konservante la muzikan kvaliton de la originalo.

3. El &quot;La Faraono&quot; (traduko de Bolesław Prus):

Kvankam Grabowski estas pli konata pro siaj poeziaj tradukoj, li ankaŭ tradukis prozon. Jen ekzemplo:

&quot;La suno subiris, kaj sur la tero ekregis mallumo. En la aero flugis milionoj da brilantaj fajreroj, kiuj lumigis la arbojn, la murojn de la konstruaĵoj kaj eĉ la vizaĝojn de la homoj.&quot;

Ĉi tie oni povas vidi lian kapablon krei vivplenan, priskriban prozon en Esperanto.

4. El liaj originalaj poemoj:

Grabowski ankaŭ verkis originalajn poemojn. Jen fragmento el &quot;Al la Semanto&quot;:

&quot;Ho vi, semanto de l' idea';

Rigardu: jen la frukto jam!

La semo, kiun vi dissemis,

Elkreskis; ĝi ne pereos.&quot;

Ĉi tiu ekzemplo montras lian kapablon krei originalan poezion en Esperanto, uzante simplan sed efikan lingvaĵon.

Ĉi tiuj ekzemploj montras diversajn aspektojn de la stilo de Grabowski:

- Lian kapablon konservi ritmon kaj rimon en tradukoj

- Lian riĉan vortprovizon kaj lertan uzon de Esperanto

- Lian flekseblecon en traktado de diversaj ĝenroj (poezio kaj prozo)

- Lian preferon por klasika, &quot;pura&quot; Esperanto

=== Diskuton pri lia influo sur postaj Esperanto-verkistoj ===
Bone, ni diskutu pri la influo de Antoni Grabowski sur postaj Esperanto-verkistoj. Lia kontribuo al la frua Esperanto-literaturo estis signifa kaj havis daŭran efikon.

1. Poezia tradukado:

Grabowski starigis altan normon por poezia tradukado en Esperanto. Lia laboro, precipe la traduko de &quot;Sinjoro Tadeo&quot;, montris ke Esperanto kapablas esprimi kompleksajn poeziajn ideojn kaj formojn. Tio inspiris postajn tradukistojn kiel William Auld kaj Kálmán Kalocsay, kiuj daŭrigis la tradicion de alta kvalito en poezia tradukado.

2. Lingva pureco:

Lia emfazo je &quot;pura&quot; Esperanto influis multajn verkistojn en la fruaj jardekoj de la movado. Tiu tendenco al lingva purismo daŭris longe en la Esperanto-literaturo, kvankam ĝi estis poste defiita de pli eksperimentemaj verkistoj.

3. Vortfarado:

Grabowski montris kiel uzi la afiksojn kaj vortkunmetadon de Esperanto por krei novajn esprimojn, precipe en poezio. Tiu kreiva aliro al la lingvo inspiris postajn verkistojn eksperimenti kun la lingvaj eblecoj de Esperanto.

4. Kultura pontado:

Per siaj tradukoj, precipe de polaj verkoj, Grabowski montris kiel Esperanto povas servi kiel ponto inter kulturoj. Tio inspiris multajn postajn verkistojn uzi Esperanton por prezenti siajn naciajn literaturojn al internacia publiko.

5. Teknika lerteco:

Lia kapablo konservi kompleksajn formojn (kiel specifajn rimskemojn kaj metrojn) en siaj tradukoj starigis altan normon por teknika lerteco en Esperanta poezio. Tio influis la evoluon de originala Esperanta poezio, kiu ofte uzas tradiciajn formojn.

6. Lingva modelo:

Kvankam malpli fama pro tio ol Kabe, Grabowski ankaŭ servis kiel lingva modelo por multaj lernantoj kaj verkistoj. Lia stilo en prozo kaj poezio estis konsiderata ekzemplo de bona Esperanto.

7. Literatura ambicio:

Per entreprenante grandajn projektojn kiel la tradukon de &quot;Sinjoro Tadeo&quot;, Grabowski montris la ambicion kaj eblecojn de Esperanto-literaturo. Tio kuraĝigis postajn verkistojn entrepreni similajn grandajn projektojn.

8. Balanco inter fideleco kaj naturaleco:

Lia aliro al tradukado, kiu strebis trovi ekvilibron inter fideleco al la originalo kaj naturaleco en Esperanto, influis la debaton pri tradukaj principoj en la Esperanto-komunumo.

9. Poezia sensiveco:

Lia atento al sono, ritmo, kaj aliaj poeziaj kvalitoj en Esperanto helpis evoluigi la poezian sensivecon de la lingvo, influante kiel postaj poetoj perceptis kaj uzis la sonajn kvalitojn de Esperanto.

La influo de Grabowski estis profunda kaj daŭra, precipe en la kampo de poezio kaj tradukado. Kvankam postaj movadoj en Esperanto-literaturo foje defiis liajn pli klasikajn aliroj, lia kontribuo restas fundamenta por la evoluo de la Esperanta literatura tradicio.

=== Pli da informo pri lia traduka metodo kaj principoj ===
Certe, mi provos doni pli da informo pri la traduka metodo kaj principoj de Antoni Grabowski. Lia aliro al tradukado estis tre influaj en la frua Esperanto-movado.

1. Fideleco al la originalo:

Grabowski forte kredis je la principo de fideleco al la originala teksto. Li strebis konservi ne nur la signifon, sed ankaŭ la stilon, tonon, kaj eĉ la formon de la originalo kiam eble.

2. Konservo de poeziaj formoj:

En poeziaj tradukoj, li metis grandan emfazon sur konservadon de la originala metrika strukturo, rimskemo, kaj ritmo. Tio estis precipe evidenta en lia traduko de &quot;Sinjoro Tadeo&quot;, kie li konservis la 13-silaban verson.

3. Lingva pureco:

Li preferis uzi &quot;puran&quot; Esperanton, bazitan sur la Fundamento. Kiam eble, li evitis neologismojn kaj prefere uzis ekzistantajn radikojn kaj afiksojn por krei novajn esprimojn.

4. Fleksebla vortordo:

Grabowski lerte uzis la flekseblecon de la Esperanta vortordo por helpi konservi la ritmon kaj emfazon de la originalo, precipe en poezio.

5. Kulturaj adaptoj:

Por kulturspecifaj terminoj aŭ konceptoj, li ofte serĉis ekvivalentojn kiuj estus kompreneblaj por internacia publiko, sed ankoraŭ konservus la esencon de la originalo.

6. Sonoj kaj aliteracio:

Li atentis pri la sonaj kvalitoj de sia traduko, ofte provante reprodukti aliteracion kaj aliajn sonajn figurojn de la originalo en Esperanto.

7. Respekto al la aŭtora stilo:

Grabowski strebis kapti la unikan stilon de ĉiu aŭtoro kiun li tradukis, adaptante sian propran stilon laŭbezone.

8. Precizeco kaj nuanco:

Li metis grandan emfazon sur precizecon en sia tradukado, provante kapti eĉ subtilajn nuancojn de la originala teksto.

9. Natura Esperanto:

Malgraŭ sia strikta fideleco al la originalo, li ankaŭ strebis krei tekstojn kiuj sonus nature en Esperanto, evitante tro artefaritajn konstruojn.

10. Vasta legado:

Grabowski kredis je la graveco de vasta legado en la cellingvo (Esperanto) por plibonigi sian tradukadon. Li mem multe kontribuis al la Esperanta literaturo por helpi krei tiun bazon.

11. Eksperimentado ene de limoj:

Kvankam li estis ĝenerale konservativa, li ne timis eksperimenti kun la lingvo ene de la kadro de la Fundamento por trovi la plej taŭgajn solvojn.

12. Poezia sensiveco:

Li emfazis la gravecon de poezia &quot;orelo&quot; en tradukado, kredante ke bona tradukisto devas senti la ritmon kaj muzikon de la lingvo.

Grabowski's traduka metodo influis multajn postajn tradukistojn en Esperantujo, precipe tiujn kiuj laboris pri poezio. Lia emfazo je fideleco, lingva pureco, kaj poezia kvalito helpis stabligi altajn normojn por literatura tradukado en Esperanto.

Produktita fare de Claude AI 3.5 Soneto, babilboto kaj virtuala asistanto

[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 10:00, 30 jul. 2024 (UTC)

== Kondukantoj ==

Ĝi enhavas modelajn dialogojn, frazojn por diversaj vivsituacioj kaj modelojn de leteroj (komercaj kaj privataj).

La unua eldono aperis en Nürnberg (1890). La verko estis trarigardita de D-ro Zamenhof mem, kio donis al ĝi grandan aŭtoritaton en la frua lingvostilo.

https://eo.wikisource.org/wiki/Kondukanto_internacia_de_l%E2%80%99_Interparolado_kun_modeloj_de_leteroj

La pligrandigita eldono (1904/1907): Poste, Grabowski publikigis multe pli dikan libron (ĉirkaŭ 180-190 paĝoj) titolitan &quot;Kondukanto de l' interparolado kaj korespondado kun aldonita antologio internacia&quot;.

https://eo.wikisource.org/wiki/Pa%C4%9Do:Grabowski_-_Kondukanto_de_l%E2%80%99interparolado_kaj_korespondado,_1907.pdf/15 [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 07:50, 3 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>61mxw242wqpu8pxcir6gtnsxxzbbnwb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deaj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96164</id>
    <revision>
      <id>9365653</id>
      <parentid>8881738</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>Informkesto</comment>
      <origin>9365653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1112" sha1="po29gbs81h31irk49k327jqbqmh11c3" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo}}

'''Deaj''' [deaĵ] (hungare: '''Désfalva''' [de:ĵfalva]) estas vilaĝo en [[Rumanio]] orient-nordoriente de [[Târnăveni]]. Administre ĝi apartenas al [[Mica_(Mureș)|Mica]]. 
==Loĝantaro==
En [[1910]] ĝi havis 974 loĝantojn (hungaroj, rumanoj, ciganoj) kaj en [[1992]] 1 359 (45 % rumanoj, hungaroj). 
==Historio==
Ĝia unua skriba mencio estas en [[1270]]. Ĝis [[1919]] ĝi apartenis al [[Hungario]] ([[Kis-Küküllő]]). 
==Fonto==
*Magyar nagylexikon, 1-18., 1993-2004, Budapest.
== Renomaj personoj ==
*[[Kálmán Jakab]] ([[26-a de oktobro]] [[1925]] – [[Miercurea Ciuc]], [[27-a de aprilo]] [[2004]] ): internisto, kardiologo, fakverkisto.

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.desfalva.ro/ Désfalva], &quot;transilvania vilaĝeto&quot; {{hu}}
* [http://www.harta-turistica.ro/map.php?ID=16 Interaga mapo de distrikto Mureş]
* [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }}


[[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]]
[[Kategorio:Distrikto Mureș]]</text>
      <sha1>po29gbs81h31irk49k327jqbqmh11c3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto-Diskuto:ThomasPusch</title>
    <ns>3</ns>
    <id>97530</id>
    <revision>
      <id>9365232</id>
      <parentid>9364563</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T16:10:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aidas</username>
        <id>3488</id>
      </contributor>
      <comment>/* Files nominated for deletion */</comment>
      <origin>9365232</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114195" sha1="jti8t1ve15uw3unmoej2dgub04hho4v" xml:space="preserve">{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = 
|teksto  = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas
}}
&lt;!--
&lt;hr&gt;
{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = &lt;!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -&gt;
|teksto  =  Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch
}}
{{-}}
{{Klariga noto
|titolo = &lt;small&gt;&lt;small&gt;Noto&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon.
:Thomas Pusch 
|larĝeco = 100%
|pozicio =
|enhav-grandeco =
}}
--&gt;
== Arkive ==
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_&quot;oblasto&quot;|Uzo aŭ neuzo de la vorto &quot;oblasto&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_&quot;popolo&quot;_al_&quot;popola lingvo&quot;|Pludirektigoj de paĝoj pri &quot;popolo&quot; al &quot;popola lingvo&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_&quot;Litovio&quot;_aŭ_Litvo&quot;|Historie: &quot;Litovio&quot; aŭ Litvo&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_&quot;Urbo_de_Germanio&quot;|Korekto de la ŝablono &quot;Urbo de Germanio&quot; (urbo de) kaj de ties uzo]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj &quot;geografiaĵo DE aŭ EN lando&quot;|Kategorionomoj &quot;geografiaĵo DE aŭ EN lando&quot; (do ekz. &quot;Lagoj de Svislando&quot; aŭ &quot;Lagoj en Svislando&quot;)]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter &quot;dum&quot; kaj &quot;en&quot;|Diferenco inter &quot;dum&quot; kaj &quot;en&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio &quot;sindromoj&quot;|Kategorio &quot;sindromoj&quot;]]

=== Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: ===
{{Div col|cols = 4}}
&lt;small&gt;
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj
** Kategoriaj alidirektiloj
** Landaj ŝablonoj
** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando
** Azova maro kaj Nigra maro
** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo?
** Mapo de Eŭropo
** Administranto
** Helpalvoko por germana vikipedio
** Informkesto por artikoloj


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj
** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando
** forviŝo de malplena kategorio
** &quot;Ŝablono:Ligo el bildo&quot;
** Naskiĝjaro kaj aĝo
** flagoj svg
** Binet
** Valdorfa pedagogio
** ebla nova portalo (pri psikologio)
** Ŝablono:Plurtone
** Vlaggen
** Informoj sur bildaj paĝoj
** diskutejo...
** Nekonscia tajpado
** Wikipedija:Hornjoserbšćina
** Plibeligo de informkestoj
** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko
** Granda Nordia Milito
** Situo sur mapo Moldavio
** Les Halles (Parizo)
*** Marko sur bildo
** Neris
** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto?
** Pariza Regiono


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj
** Resonkorpo
** Zoo de Londono
** Valo Owens
** Helpo bezonata
** Kato sur varmega ladotegmento
** Korono
** Okulvitra strigo
** Metropoliteno
** Kolonaj ordoj
** Homaj respondecoj
** Ĉapulteko
** Bertha Benz Memorial Route
** Vikifontaro


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj
** Timo Boll
** Dosiero:Navaro-dum-1037.png
** Avatar: The Last Airbender
** Na'via lingvo
** Kriaj koloroj
** Laura Chinchilla
** Ĝermoj
** olimpika tabelo
** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto?
** Administraj rajtoj
** Tarator
** Bonan resaniĝon!
** Peto
** Kotdivuara Esperanto-Asocio
** Vulkanologio
** Informkesto pro blazonoj?
** Helpopeto
** Translation request
** Navigilo2
** Forigitaj kategorioj
** Saluton, sorry to bother you
** Heiner Keupp
** Ĝemelaj urboj
** Futbala mondĉampionado
** Internacia Junulara Kongreso
** Aldono de kodo
** Puĉo
** Provlegado
** Uzantobloko kaj lingva demando
** Ŝablono:Informkesto televida kanalo
** Monunuoj
** Defio
** &quot;Rekuperi&quot;
** &quot;Por deletigi?&quot;
** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio
** &quot;Anekti&quot;


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj
** Stivardoj 
** mw:Template:Languages 
** SVG-Flagoj 
**  Leysin 
** Ŭ kaj v 
** Rufa kaj Ruĝa haro 
** 2011 Board Elections 
** artikolo &quot;Tutmondiĝo&quot; 
**  VIAF 47453644 
*** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011
** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj 
** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko 
** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio 
** Tonalta lingvo 
** Helle Thorning-Schmidt 
** Oŭrenso 
** Ŝablono:Informkesto sciencisto 
** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj 
** Grandurbo


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj
** Kuujjuaq (Kebekio)
** Schwarzbach (Majno)
** Litovaj personaj nomoj
** Robert
** Esperanto-Asocio de Rumanio
** Cite web
** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio
** Kanada konfederacio
** Kiel alinomigi ĝin?
** Listo de Meksikaj ŝtatoj
** Ŝablono:Flageto
** Ŝablono:Priskribo
** Gemeinsame Normdatei (GND)
** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj
** Ekzekut(iv)o?
** Forigita dosiero
** Usona problemo
** Sebastian Giovinco
** Forbaro
** Malgranda problemo
** Provincnomoj
** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion
*** refaktorigita
*** Forbaro
** Afiksoj en Esperanto
** Signifoplena kaj ne ekspresiva
** Cleopatra Stratan
** Article translation/collaboration request
** Pavel Stratan
** en la aŭ dum?
** Ŝablono &quot;el&quot;
** Ŝablono:El
** Subpaĝoj
** Foto
** Birdoj
** Tradukpeto
** Hans Georg Link
** Sinagogo
** Ŝablono:Informkesto germania komunumo
** A380
** Bildoj pri Tibor
** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio
** &quot;Vadmaro (ĝenerale)&quot; estis alidirektita al &quot;Flusejo&quot;


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj
** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo
** Top Gear
** Flago de Ĝibutio
** Ruĝaj ligiloj
** Mondoñedo
** Esperanto-movado en Vigo
** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo
** Citŝablonoj
*** Misfunkcio
*** Parametroj en citŝablonoj
** Diskuto:Alpakao
** Diskuto pri neliberaj dosieroj
** licenco pri foto
** Hungaroj
** Kukuhorloĝo
** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen
** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo
** Trepanado
** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio
** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj
** Ŝablono:Informkesto lingva familio
** Scorpions
** 2012-W37
** Forigitaj bildoj
** Star Trek oficistoj
** Justa uzo
** Aleksandro Galkin
** Gaviedoj
** Skalo de Mercalli
** Forigitaj dosieroj en Komunejo
** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj
** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎
** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208
** Hispana literaturo de la Klerismo
** Germana Muzika Arkivo
** Plena informo pri justa uzo
** Unue belan kristnaskon
** diskuto pri pedofilio
** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj
** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari?
** Paroleraro
** Nomoj de meksikaj komunumoj
** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas 
** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio
** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven
** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio?
** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo
** Averto
** Georg Sauerwein‎‎
** Amasa alinomigado
** Re:Rebonvenon
** Ĉefkatedralo
** Ektopia gravedeco
** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio
** San Pedro
** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando
** Neliberaj dosieroj
** Jenő Kuncz
** Santo Domingo Petapa
** Absurda batalo kun KuboF
** Ŝablono:El
** Amt Schenkenländchen‎‎
** Ŝablono:Citaĵo el la reto
** Por ADLS
** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj
** Kirko
** Katedralo de Brno
** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎
** Kontakto
** Tekstaj librokovriloj
** po
** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel
** Pri resumo
** Weyhusen
** Tahirih
** Kemia ŝablono
** Liv and Maddie
** Kirko
** Big Hero 6 (film)
** Preĝejo Sankta Marteno (Laives)


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj
** Paulo Casaca
** Tradukpeto por meta-vikio
** Subpaĝo de uzanto
** Eraro &quot;zoologia ĝardeno&quot;&gt;&quot;bestoscienco&quot;
** Tonlingvo
** Malŝalto de la x-sistemo
** Graflando/duklando
** Frank Christoph Schnitzler
** Vestfalia Paco
** Termina problemo
** Deletion request
** Jonas Marx
** Lingvoj de okcidenta Afriko
** Kotafonua lingvo
** Nudbrankuloj
** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj
** Ŝablono &lt;nowiki&gt;{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}&lt;/nowiki&gt;
** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov
** Artikolo de la semajno
** &lt;nowiki&gt;{{Lang-en}}&lt;/nowiki&gt; en Encyclopedia of Judaism‎‎
** Ĉu kunigi?
** Mario Puzo
** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj
** Helpaj ŝablonoj
** Investitura kontroverso
** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ...
** Chantal Gacond
** Reinfeld en Latvio
** Francaj arondismentoj kaj kantonoj
** Turingio
** Ans (Belgio)‎
** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj
** Henegovio


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']]
&lt;/small&gt;
{{Div col end}}

&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}&quot;&gt;'''{{centre|[[2026]]}}'''&lt;/div&gt;

== [[Rayan Hamda Barhoumi]] ==

Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC)

:{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being &quot;an outstanding professional photo&quot; can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC)

== [[Rayan Hamda Barhoumi]] ==

Saluton ThomasPusch,

Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo.

Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado:

https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/

https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/

https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785

https://lytcheess.fr/

https://www.imdb.com/name/nm15961728/

Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj.
Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion?

Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-40212|&amp;#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC)

== Artikolo de la monato ==
Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC)

:Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC)

== Finnlando ==
Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur.

La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad.

-- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC)

:Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC)

Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC)

Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC)

[[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026

Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do.  -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026

== Kiu estas kristano? ==
Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC)

:Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome &quot;[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]&quot;. Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome &quot;parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]].&quot;  Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo &quot;kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon&quot;, sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome &quot;'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio&quot; montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata &quot;kristano&quot;. Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu &quot;astestantoj de Jehovo kaj mormonoj&quot; estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC)

==Forigo de dosiero==
Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]].
Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC)

{{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte &quot;duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto&quot;.

Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj.

Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo &quot;X&quot; vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC)

== persona nomo Adolf ==
Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf.
:Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo &quot;Adi&quot;, certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta &quot;normala&quot; nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, &quot;Adi Dasler&quot;), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj &quot;Himmler&quot; kaj &quot;Goebbels&quot; (same ankaŭ &quot;Göring&quot;, &quot;Mengele&quot; ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC)

Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton.

== Re:Naskis v naskiĝis ==

Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de &quot;n.&quot; ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo.
Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro.
Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC)

:Mi tute konsentas kun la frazo «&lt;span style=&quot;color:darkgreen;&quot;&gt;la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon&lt;/span&gt;». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC)

::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC)
:::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]].
:::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon &quot;[[16-a de marto]]&quot; (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&amp;target=Super+nabla&amp;dir=prev&amp;offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC)
::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC)

== Pentti Hirvonen ==
Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for?

:Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC)

Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia  grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22

== Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki ==

[[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|&lt;big&gt;inismo kaj folkloro 2026&lt;/big&gt;]]

== Forigendaĵo 2026-01 ==
Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC)

:{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC)

== Recenzo ==

@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC)

: Malbona konduto:
:* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&amp;page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...]
:* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&amp;action=history Q117305113] [vidu supre: &quot;ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove&quot;]
:* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto)
:* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo)
:* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri &quot;Susovan Sonu Roy&quot;)
:* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&amp;diff=prev&amp;oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel &quot;ne forigita&quot;
:* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita)
:* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]]
:* -&gt; {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC)
::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC)
:::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC)

== Pro-drop -lingvo ==
Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC)
:Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC)

:Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC)

Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC)

Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC)

Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio.

== Pikku Kakkonen ==
Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC)

== Sveda lingvo en Finnlando ==
Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko:

&quot;La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj.&quot;

Respondo al mi:

&quot;Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj.&quot; [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC)

:La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC)

Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC)

:Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam &quot;singarda kaj konstruema agado&quot; de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC)
::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC)
:::La &quot;fono de la mencio&quot; estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo &quot;Georgo&quot;. Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''&quot;Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto&quot;'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC)
:# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804).
::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas.

::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon &quot;yrjö&quot; verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto.
::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC)
::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC)
::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC)

:::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä

:En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC)

&quot;Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando.&quot; Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio &quot;Deviga instruo de la sveda&quot;. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC)

Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]]

== MediaWiki:Linkshere ==
La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC)

{{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC)

: Risko de &quot;fuŝa ago&quot; forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin:

&lt;pre&gt;
La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''':

Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&amp;page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&amp;namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&amp;name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj]
&lt;/pre&gt;

: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC)

La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC)

Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC)

Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC)

: Estis ERARO, lingvokodo estu &quot;eo&quot;, ne &quot;en&quot;. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC)

Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC)

: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC)

== [[Rita Süssmuth]] ==
Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC)
:Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis &quot;ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo&quot;. Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC)

== [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] ==

Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC)

:Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC)

::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie &quot;diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten&quot; (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen &quot;hochverdächtig&quot; ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als &quot;Kunst&quot; verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu &quot;WMF-Bans&quot; zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch &quot;den Benutzer wieder anlocken&quot; wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC)
:::Es gibt nicht &quot;die Autoren&quot;, es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC)

== Ceditaj areoj ==
Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC)

Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC)

== Yrjö ==

Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC)

Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli

Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera?

Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto

== [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] ==
Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio &quot;Komunumoj de Provinco Mantova&quot; al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC)

==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj==
Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, &quot;Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?&quot;

Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin.

Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon.

Kaj eble vi demandas, &quot;Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?&quot;. Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: 
:::::&lt;small&gt;&quot;Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. 
:::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?&quot;&lt;/small&gt;

Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC)
::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC)

== Lestadianismo / kontraukoncipo ==
Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC)

En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]]

== &quot;Ŝablono:Tradukita&quot; -&gt; &quot;Ŝablono:Trad&quot; ==
Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC)

:La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo &quot;ekzemplo&quot; en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC)

:: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC)

::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC)

== Genetikaĵoj ==
Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC)

== Forigendaĵo 2026-03 ==
Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC)

== Uusimaa ==
Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj:

* https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province
* https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa

Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]]

Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco.

Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj.

La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda.

En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco.

En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08

== Elkorajn dankojn ==
Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC)
: {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC)

==Kontraŭrajtaj dosieroj==
[[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke &quot;malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo&quot;. Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC)

{{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte &quot;tuj&quot; forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla &quot;tujforigo&quot;, kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC)
::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]].
::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC)
:::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC)
::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC)

== Finnlanda kaj svedia sveda ==
[[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola  / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-15115-85|&amp;#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC)

:En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-15115-85|&amp;#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC)

La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. 

En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj.

En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis.

Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio.

== Vidu ==

https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC)

Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj

== Yrjö Karilas ==

Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC)

Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto.

En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam  Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos  el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki  Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: &quot;Cxu vin amuzas la  doloro de Lipponen?&quot; Tuomioja respondis:  &quot;Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por  mi multe pli sadisma gxuo.&quot; Zyskowicz diris: &quot;Ho Erkki. Vi estas tute malsana.&quot;  Tuomioja diris: &quot;Eble. Sed do nirvane malsana.&quot; --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 &lt;small&gt;- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto &quot;Uzanto:Urpola@global&quot;: ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&amp;diff=30269368&amp;oldid=30268941])&lt;/small&gt;

== Suĝoŭo (Anhujo) ==
Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas:
* Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp.
Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC)
:Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas &quot;el vikipedio&quot; korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC)

Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita?

Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-17456-00|&amp;#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC)

:Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-17456-00|&amp;#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC)

== Lestadianismo en Finnlando ==
En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-18014-78|&amp;#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC)

==Artikolo de la monato==
Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC)
:Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC)
::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis &quot;En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026.&quot; Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC)
:::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas &quot;Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...&quot;. Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon &quot;04. Aprilo&quot; tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo &quot;Graz&quot; mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC)
::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC)

== Help ==

Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC)

Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: &quot;Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis.&quot; Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn.

==Du notetoj pri stilo==
Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia:

- La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla.

- Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn&quot; kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC)

===Kaj tria===
- Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj&quot;. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC)


{{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke &quot;''Hary poter&quot;'' aŭ ''&quot;Pipi ŝtrumpolonga&quot;'' estus stranga minuskligo de dua vorto de &quot;persona nomo&quot;, ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto.

Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj:

{{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: 
::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'')

* Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}}

-- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC)
:Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi &quot;toleris&quot; la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC)

Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi &quot;kvazaŭ propra nomo&quot;, sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC)
:Laŭ mia kompreno de &quot;propra nomo&quot;, kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Balta Maro&quot;, &quot;Universitata Hospitalo de Gento&quot; ktp. estas propraj nomoj ne &quot;kvazaŭ propraj nomoj&quot;. Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke &quot;propra nomo&quot; estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC)
:Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC)

== Forigpeto 3 paĝoj ==
* [[MediaWiki:Watchdetails]]
* [[MediaWiki:Wlhideshowbots]]
* [[MediaWiki:Wlhideshowown]]
Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC)

{{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC)

== Pliaj finnaj temoj ==
Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC)
: Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP

''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben '''
Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko &quot;vidu ankaŭ&quot; kaj sub ĝi &quot;[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?&quot;

Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko &quot;vidu ankaŭ&quot; kaj sub ĝi &quot;[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo&quot;? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC)

:Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026)

[[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC)
: La teksto estis artikola &quot;orfo&quot;, ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola &quot;orfo&quot;. Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC)

[[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula.

Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio &quot;kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?&quot; kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC)

:Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC)

Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]].

Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala 
fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante.

https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne

Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti

:Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC)

==Universala Kodo de Konduto==
Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC)

Hello {{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;PAGENAME}},&lt;br&gt;
You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]].

You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended.

Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information).
:Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion.
:Via konkluda aserto &quot;«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better&quot; ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, &quot;funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj&quot;.
:Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian &quot;eksperimenton&quot; pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin.
:Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC)

:Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne &quot;premadas forigi&quot; la ligilojn, sed &quot;substrekas dubon&quot; pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto &quot;dubo&quot;, esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC)

==(sen titolo)==

Nomi vomajxon kiel &quot;yrjö&quot; supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto.

Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja)

Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj.

Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la &quot;alia enlanda lingvo&quot; en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026

== Saltvik ==

Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-22334-13|&amp;#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC)
:Ah: estas tre simple: Vi aldonis
&lt;pre&gt;&lt;!--
En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]].
== Referencoj ==
..
--&gt;&lt;/pre&gt;
:Kion vi aldonas inter la signoj &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!--&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot; kaj &quot;&lt;code&gt;--&gt;&lt;/code&gt;&quot;, ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo &quot;Referencoj&quot; estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo  por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!--&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot;. Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton &quot;&gt; Specialaj signoj&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC)
:Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron &quot;|regiono-ISO = FI&quot; - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn &quot;|regiono-ISO = FI&quot; &quot;|tipo1 = reliefo&quot; &quot;|zomo = 9&quot;, sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko &quot;|regiono-ISO = FI&quot; estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC)

== Enhavo ==
Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC)
::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC)
::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOTOC__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (la angla mallongigo signifas &quot;'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent&quot;, &quot;sen listo de enhavo&quot;), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon &quot;diplomacia&quot;, tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas &quot;diplomatia&quot; aŭ &quot;diplomata&quot;. Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono &quot;{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC)
:::Dankon! Diplomatia {{farita}}

== Dulingveco... ==
Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-21899-04|&amp;#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC)

Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC)

== Atentu == 
{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = 
|teksto  = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas
}}

&lt;hr&gt;

Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]]

Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero.

Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas &quot;Jahve levas.&quot; [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-22675-77|&amp;#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC)

:Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon &quot;Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes&quot;? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC)

== Forbaro nepras ==
Bv forbaru du kontojn:
* {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= &quot;vomiga ulaĉo&quot;), forbarita en unu vikio
* {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen
La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC)

{{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC)

== Maintenance script ==
Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC)

:{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC)

== Asplund ==

Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed &quot;röst nej&quot; estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC)
: Meto de plia jutuba muzika filmeto en la &quot;eksterajn ligilojn&quot; estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)

Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska  paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco.

Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo.

Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta.
: Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471751 --&gt;

== Linkola ==
https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen

Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-26205-68|&amp;#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC)

== Suviseurat ==

Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC)

== Files nominated for deletion ==

Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC)

:{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas

== Navigiloj pri municipoj de Brazilo ===
Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas</text>
      <sha1>jti8t1ve15uw3unmoej2dgub04hho4v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365233</id>
      <parentid>9365232</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T16:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aidas</username>
        <id>3488</id>
      </contributor>
      <comment>/* Navigiloj pri municipoj de Brazilo = */</comment>
      <origin>9365233</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114277" sha1="0ta28ki0jax9ahzc36q3yjowyu4l3fz" xml:space="preserve">{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = 
|teksto  = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas
}}
&lt;!--
&lt;hr&gt;
{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = &lt;!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -&gt;
|teksto  =  Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch
}}
{{-}}
{{Klariga noto
|titolo = &lt;small&gt;&lt;small&gt;Noto&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon.
:Thomas Pusch 
|larĝeco = 100%
|pozicio =
|enhav-grandeco =
}}
--&gt;
== Arkive ==
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_&quot;oblasto&quot;|Uzo aŭ neuzo de la vorto &quot;oblasto&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_&quot;popolo&quot;_al_&quot;popola lingvo&quot;|Pludirektigoj de paĝoj pri &quot;popolo&quot; al &quot;popola lingvo&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_&quot;Litovio&quot;_aŭ_Litvo&quot;|Historie: &quot;Litovio&quot; aŭ Litvo&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_&quot;Urbo_de_Germanio&quot;|Korekto de la ŝablono &quot;Urbo de Germanio&quot; (urbo de) kaj de ties uzo]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj &quot;geografiaĵo DE aŭ EN lando&quot;|Kategorionomoj &quot;geografiaĵo DE aŭ EN lando&quot; (do ekz. &quot;Lagoj de Svislando&quot; aŭ &quot;Lagoj en Svislando&quot;)]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter &quot;dum&quot; kaj &quot;en&quot;|Diferenco inter &quot;dum&quot; kaj &quot;en&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio &quot;sindromoj&quot;|Kategorio &quot;sindromoj&quot;]]

=== Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: ===
{{Div col|cols = 4}}
&lt;small&gt;
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj
** Kategoriaj alidirektiloj
** Landaj ŝablonoj
** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando
** Azova maro kaj Nigra maro
** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo?
** Mapo de Eŭropo
** Administranto
** Helpalvoko por germana vikipedio
** Informkesto por artikoloj


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj
** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando
** forviŝo de malplena kategorio
** &quot;Ŝablono:Ligo el bildo&quot;
** Naskiĝjaro kaj aĝo
** flagoj svg
** Binet
** Valdorfa pedagogio
** ebla nova portalo (pri psikologio)
** Ŝablono:Plurtone
** Vlaggen
** Informoj sur bildaj paĝoj
** diskutejo...
** Nekonscia tajpado
** Wikipedija:Hornjoserbšćina
** Plibeligo de informkestoj
** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko
** Granda Nordia Milito
** Situo sur mapo Moldavio
** Les Halles (Parizo)
*** Marko sur bildo
** Neris
** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto?
** Pariza Regiono


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj
** Resonkorpo
** Zoo de Londono
** Valo Owens
** Helpo bezonata
** Kato sur varmega ladotegmento
** Korono
** Okulvitra strigo
** Metropoliteno
** Kolonaj ordoj
** Homaj respondecoj
** Ĉapulteko
** Bertha Benz Memorial Route
** Vikifontaro


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj
** Timo Boll
** Dosiero:Navaro-dum-1037.png
** Avatar: The Last Airbender
** Na'via lingvo
** Kriaj koloroj
** Laura Chinchilla
** Ĝermoj
** olimpika tabelo
** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto?
** Administraj rajtoj
** Tarator
** Bonan resaniĝon!
** Peto
** Kotdivuara Esperanto-Asocio
** Vulkanologio
** Informkesto pro blazonoj?
** Helpopeto
** Translation request
** Navigilo2
** Forigitaj kategorioj
** Saluton, sorry to bother you
** Heiner Keupp
** Ĝemelaj urboj
** Futbala mondĉampionado
** Internacia Junulara Kongreso
** Aldono de kodo
** Puĉo
** Provlegado
** Uzantobloko kaj lingva demando
** Ŝablono:Informkesto televida kanalo
** Monunuoj
** Defio
** &quot;Rekuperi&quot;
** &quot;Por deletigi?&quot;
** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio
** &quot;Anekti&quot;


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj
** Stivardoj 
** mw:Template:Languages 
** SVG-Flagoj 
**  Leysin 
** Ŭ kaj v 
** Rufa kaj Ruĝa haro 
** 2011 Board Elections 
** artikolo &quot;Tutmondiĝo&quot; 
**  VIAF 47453644 
*** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011
** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj 
** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko 
** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio 
** Tonalta lingvo 
** Helle Thorning-Schmidt 
** Oŭrenso 
** Ŝablono:Informkesto sciencisto 
** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj 
** Grandurbo


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj
** Kuujjuaq (Kebekio)
** Schwarzbach (Majno)
** Litovaj personaj nomoj
** Robert
** Esperanto-Asocio de Rumanio
** Cite web
** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio
** Kanada konfederacio
** Kiel alinomigi ĝin?
** Listo de Meksikaj ŝtatoj
** Ŝablono:Flageto
** Ŝablono:Priskribo
** Gemeinsame Normdatei (GND)
** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj
** Ekzekut(iv)o?
** Forigita dosiero
** Usona problemo
** Sebastian Giovinco
** Forbaro
** Malgranda problemo
** Provincnomoj
** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion
*** refaktorigita
*** Forbaro
** Afiksoj en Esperanto
** Signifoplena kaj ne ekspresiva
** Cleopatra Stratan
** Article translation/collaboration request
** Pavel Stratan
** en la aŭ dum?
** Ŝablono &quot;el&quot;
** Ŝablono:El
** Subpaĝoj
** Foto
** Birdoj
** Tradukpeto
** Hans Georg Link
** Sinagogo
** Ŝablono:Informkesto germania komunumo
** A380
** Bildoj pri Tibor
** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio
** &quot;Vadmaro (ĝenerale)&quot; estis alidirektita al &quot;Flusejo&quot;


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj
** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo
** Top Gear
** Flago de Ĝibutio
** Ruĝaj ligiloj
** Mondoñedo
** Esperanto-movado en Vigo
** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo
** Citŝablonoj
*** Misfunkcio
*** Parametroj en citŝablonoj
** Diskuto:Alpakao
** Diskuto pri neliberaj dosieroj
** licenco pri foto
** Hungaroj
** Kukuhorloĝo
** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen
** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo
** Trepanado
** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio
** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj
** Ŝablono:Informkesto lingva familio
** Scorpions
** 2012-W37
** Forigitaj bildoj
** Star Trek oficistoj
** Justa uzo
** Aleksandro Galkin
** Gaviedoj
** Skalo de Mercalli
** Forigitaj dosieroj en Komunejo
** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj
** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎
** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208
** Hispana literaturo de la Klerismo
** Germana Muzika Arkivo
** Plena informo pri justa uzo
** Unue belan kristnaskon
** diskuto pri pedofilio
** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj
** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari?
** Paroleraro
** Nomoj de meksikaj komunumoj
** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas 
** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio
** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven
** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio?
** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo
** Averto
** Georg Sauerwein‎‎
** Amasa alinomigado
** Re:Rebonvenon
** Ĉefkatedralo
** Ektopia gravedeco
** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio
** San Pedro
** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando
** Neliberaj dosieroj
** Jenő Kuncz
** Santo Domingo Petapa
** Absurda batalo kun KuboF
** Ŝablono:El
** Amt Schenkenländchen‎‎
** Ŝablono:Citaĵo el la reto
** Por ADLS
** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj
** Kirko
** Katedralo de Brno
** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎
** Kontakto
** Tekstaj librokovriloj
** po
** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel
** Pri resumo
** Weyhusen
** Tahirih
** Kemia ŝablono
** Liv and Maddie
** Kirko
** Big Hero 6 (film)
** Preĝejo Sankta Marteno (Laives)


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj
** Paulo Casaca
** Tradukpeto por meta-vikio
** Subpaĝo de uzanto
** Eraro &quot;zoologia ĝardeno&quot;&gt;&quot;bestoscienco&quot;
** Tonlingvo
** Malŝalto de la x-sistemo
** Graflando/duklando
** Frank Christoph Schnitzler
** Vestfalia Paco
** Termina problemo
** Deletion request
** Jonas Marx
** Lingvoj de okcidenta Afriko
** Kotafonua lingvo
** Nudbrankuloj
** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj
** Ŝablono &lt;nowiki&gt;{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}&lt;/nowiki&gt;
** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov
** Artikolo de la semajno
** &lt;nowiki&gt;{{Lang-en}}&lt;/nowiki&gt; en Encyclopedia of Judaism‎‎
** Ĉu kunigi?
** Mario Puzo
** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj
** Helpaj ŝablonoj
** Investitura kontroverso
** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ...
** Chantal Gacond
** Reinfeld en Latvio
** Francaj arondismentoj kaj kantonoj
** Turingio
** Ans (Belgio)‎
** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj
** Henegovio


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']]
&lt;/small&gt;
{{Div col end}}

&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}&quot;&gt;'''{{centre|[[2026]]}}'''&lt;/div&gt;

== [[Rayan Hamda Barhoumi]] ==

Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC)

:{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being &quot;an outstanding professional photo&quot; can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC)

== [[Rayan Hamda Barhoumi]] ==

Saluton ThomasPusch,

Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo.

Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado:

https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/

https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/

https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785

https://lytcheess.fr/

https://www.imdb.com/name/nm15961728/

Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj.
Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion?

Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-40212|&amp;#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC)

== Artikolo de la monato ==
Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC)

:Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC)

== Finnlando ==
Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur.

La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad.

-- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC)

:Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC)

Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC)

Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC)

[[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026

Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do.  -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026

== Kiu estas kristano? ==
Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC)

:Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome &quot;[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]&quot;. Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome &quot;parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]].&quot;  Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo &quot;kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon&quot;, sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome &quot;'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio&quot; montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata &quot;kristano&quot;. Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu &quot;astestantoj de Jehovo kaj mormonoj&quot; estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC)

==Forigo de dosiero==
Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]].
Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC)

{{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte &quot;duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto&quot;.

Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj.

Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo &quot;X&quot; vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC)

== persona nomo Adolf ==
Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf.
:Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo &quot;Adi&quot;, certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta &quot;normala&quot; nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, &quot;Adi Dasler&quot;), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj &quot;Himmler&quot; kaj &quot;Goebbels&quot; (same ankaŭ &quot;Göring&quot;, &quot;Mengele&quot; ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC)

Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton.

== Re:Naskis v naskiĝis ==

Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de &quot;n.&quot; ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo.
Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro.
Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC)

:Mi tute konsentas kun la frazo «&lt;span style=&quot;color:darkgreen;&quot;&gt;la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon&lt;/span&gt;». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC)

::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC)
:::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]].
:::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon &quot;[[16-a de marto]]&quot; (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&amp;target=Super+nabla&amp;dir=prev&amp;offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC)
::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC)

== Pentti Hirvonen ==
Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for?

:Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC)

Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia  grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22

== Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki ==

[[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|&lt;big&gt;inismo kaj folkloro 2026&lt;/big&gt;]]

== Forigendaĵo 2026-01 ==
Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC)

:{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC)

== Recenzo ==

@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC)

: Malbona konduto:
:* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&amp;page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...]
:* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&amp;action=history Q117305113] [vidu supre: &quot;ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove&quot;]
:* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto)
:* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo)
:* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri &quot;Susovan Sonu Roy&quot;)
:* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&amp;diff=prev&amp;oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel &quot;ne forigita&quot;
:* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita)
:* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]]
:* -&gt; {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC)
::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC)
:::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC)

== Pro-drop -lingvo ==
Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC)
:Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC)

:Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC)

Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC)

Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC)

Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio.

== Pikku Kakkonen ==
Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC)

== Sveda lingvo en Finnlando ==
Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko:

&quot;La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj.&quot;

Respondo al mi:

&quot;Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj.&quot; [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC)

:La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC)

Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC)

:Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam &quot;singarda kaj konstruema agado&quot; de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC)
::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC)
:::La &quot;fono de la mencio&quot; estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo &quot;Georgo&quot;. Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''&quot;Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto&quot;'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC)
:# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804).
::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas.

::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon &quot;yrjö&quot; verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto.
::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC)
::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC)
::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC)

:::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä

:En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC)

&quot;Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando.&quot; Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio &quot;Deviga instruo de la sveda&quot;. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC)

Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]]

== MediaWiki:Linkshere ==
La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC)

{{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC)

: Risko de &quot;fuŝa ago&quot; forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin:

&lt;pre&gt;
La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''':

Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&amp;page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&amp;namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&amp;name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj]
&lt;/pre&gt;

: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC)

La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC)

Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC)

Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC)

: Estis ERARO, lingvokodo estu &quot;eo&quot;, ne &quot;en&quot;. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC)

Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC)

: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC)

== [[Rita Süssmuth]] ==
Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC)
:Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis &quot;ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo&quot;. Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC)

== [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] ==

Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC)

:Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC)

::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie &quot;diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten&quot; (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen &quot;hochverdächtig&quot; ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als &quot;Kunst&quot; verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu &quot;WMF-Bans&quot; zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch &quot;den Benutzer wieder anlocken&quot; wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC)
:::Es gibt nicht &quot;die Autoren&quot;, es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC)

== Ceditaj areoj ==
Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC)

Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC)

== Yrjö ==

Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC)

Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli

Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera?

Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto

== [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] ==
Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio &quot;Komunumoj de Provinco Mantova&quot; al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC)

==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj==
Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, &quot;Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?&quot;

Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin.

Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon.

Kaj eble vi demandas, &quot;Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?&quot;. Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: 
:::::&lt;small&gt;&quot;Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. 
:::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?&quot;&lt;/small&gt;

Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC)
::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC)

== Lestadianismo / kontraukoncipo ==
Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC)

En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]]

== &quot;Ŝablono:Tradukita&quot; -&gt; &quot;Ŝablono:Trad&quot; ==
Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC)

:La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo &quot;ekzemplo&quot; en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC)

:: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC)

::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC)

== Genetikaĵoj ==
Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC)

== Forigendaĵo 2026-03 ==
Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC)

== Uusimaa ==
Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj:

* https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province
* https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa

Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]]

Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco.

Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj.

La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda.

En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco.

En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08

== Elkorajn dankojn ==
Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC)
: {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC)

==Kontraŭrajtaj dosieroj==
[[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke &quot;malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo&quot;. Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC)

{{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte &quot;tuj&quot; forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla &quot;tujforigo&quot;, kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC)
::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]].
::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC)
:::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC)
::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC)

== Finnlanda kaj svedia sveda ==
[[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola  / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-15115-85|&amp;#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC)

:En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-15115-85|&amp;#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC)

La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. 

En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj.

En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis.

Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio.

== Vidu ==

https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC)

Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj

== Yrjö Karilas ==

Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC)

Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto.

En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam  Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos  el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki  Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: &quot;Cxu vin amuzas la  doloro de Lipponen?&quot; Tuomioja respondis:  &quot;Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por  mi multe pli sadisma gxuo.&quot; Zyskowicz diris: &quot;Ho Erkki. Vi estas tute malsana.&quot;  Tuomioja diris: &quot;Eble. Sed do nirvane malsana.&quot; --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 &lt;small&gt;- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto &quot;Uzanto:Urpola@global&quot;: ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&amp;diff=30269368&amp;oldid=30268941])&lt;/small&gt;

== Suĝoŭo (Anhujo) ==
Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas:
* Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp.
Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC)
:Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas &quot;el vikipedio&quot; korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC)

Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita?

Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-17456-00|&amp;#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC)

:Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-17456-00|&amp;#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC)

== Lestadianismo en Finnlando ==
En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-18014-78|&amp;#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC)

==Artikolo de la monato==
Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC)
:Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC)
::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis &quot;En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026.&quot; Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC)
:::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas &quot;Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...&quot;. Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon &quot;04. Aprilo&quot; tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo &quot;Graz&quot; mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC)
::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC)

== Help ==

Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC)

Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: &quot;Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis.&quot; Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn.

==Du notetoj pri stilo==
Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia:

- La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla.

- Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn&quot; kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC)

===Kaj tria===
- Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj&quot;. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC)


{{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke &quot;''Hary poter&quot;'' aŭ ''&quot;Pipi ŝtrumpolonga&quot;'' estus stranga minuskligo de dua vorto de &quot;persona nomo&quot;, ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto.

Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj:

{{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: 
::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'')

* Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}}

-- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC)
:Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi &quot;toleris&quot; la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC)

Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi &quot;kvazaŭ propra nomo&quot;, sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC)
:Laŭ mia kompreno de &quot;propra nomo&quot;, kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Balta Maro&quot;, &quot;Universitata Hospitalo de Gento&quot; ktp. estas propraj nomoj ne &quot;kvazaŭ propraj nomoj&quot;. Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke &quot;propra nomo&quot; estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC)
:Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC)

== Forigpeto 3 paĝoj ==
* [[MediaWiki:Watchdetails]]
* [[MediaWiki:Wlhideshowbots]]
* [[MediaWiki:Wlhideshowown]]
Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC)

{{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC)

== Pliaj finnaj temoj ==
Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC)
: Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP

''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben '''
Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko &quot;vidu ankaŭ&quot; kaj sub ĝi &quot;[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?&quot;

Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko &quot;vidu ankaŭ&quot; kaj sub ĝi &quot;[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo&quot;? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC)

:Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026)

[[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC)
: La teksto estis artikola &quot;orfo&quot;, ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola &quot;orfo&quot;. Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC)

[[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula.

Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio &quot;kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?&quot; kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC)

:Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC)

Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]].

Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala 
fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante.

https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne

Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti

:Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC)

==Universala Kodo de Konduto==
Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC)

Hello {{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;PAGENAME}},&lt;br&gt;
You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]].

You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended.

Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information).
:Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion.
:Via konkluda aserto &quot;«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better&quot; ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, &quot;funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj&quot;.
:Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian &quot;eksperimenton&quot; pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin.
:Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC)

:Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne &quot;premadas forigi&quot; la ligilojn, sed &quot;substrekas dubon&quot; pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto &quot;dubo&quot;, esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC)

==(sen titolo)==

Nomi vomajxon kiel &quot;yrjö&quot; supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto.

Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja)

Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj.

Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la &quot;alia enlanda lingvo&quot; en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026

== Saltvik ==

Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-22334-13|&amp;#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC)
:Ah: estas tre simple: Vi aldonis
&lt;pre&gt;&lt;!--
En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]].
== Referencoj ==
..
--&gt;&lt;/pre&gt;
:Kion vi aldonas inter la signoj &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!--&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot; kaj &quot;&lt;code&gt;--&gt;&lt;/code&gt;&quot;, ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo &quot;Referencoj&quot; estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo  por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!--&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot;. Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton &quot;&gt; Specialaj signoj&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC)
:Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron &quot;|regiono-ISO = FI&quot; - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn &quot;|regiono-ISO = FI&quot; &quot;|tipo1 = reliefo&quot; &quot;|zomo = 9&quot;, sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko &quot;|regiono-ISO = FI&quot; estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC)

== Enhavo ==
Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC)
::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC)
::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOTOC__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (la angla mallongigo signifas &quot;'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent&quot;, &quot;sen listo de enhavo&quot;), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon &quot;diplomacia&quot;, tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas &quot;diplomatia&quot; aŭ &quot;diplomata&quot;. Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono &quot;{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC)
:::Dankon! Diplomatia {{farita}}

== Dulingveco... ==
Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-21899-04|&amp;#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC)

Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC)

== Atentu == 
{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = 
|teksto  = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas
}}

&lt;hr&gt;

Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]]

Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero.

Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas &quot;Jahve levas.&quot; [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-22675-77|&amp;#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC)

:Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon &quot;Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes&quot;? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC)

== Forbaro nepras ==
Bv forbaru du kontojn:
* {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= &quot;vomiga ulaĉo&quot;), forbarita en unu vikio
* {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen
La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC)

{{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC)

== Maintenance script ==
Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC)

:{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC)

== Asplund ==

Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed &quot;röst nej&quot; estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC)
: Meto de plia jutuba muzika filmeto en la &quot;eksterajn ligilojn&quot; estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)

Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska  paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco.

Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo.

Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta.
: Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471751 --&gt;

== Linkola ==
https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen

Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-26205-68|&amp;#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC)

== Suviseurat ==

Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC)

== Files nominated for deletion ==

Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC)

:{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas

== Navigiloj pri municipoj de Brazilo ==
Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0ta28ki0jax9ahzc36q3yjowyu4l3fz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365240</id>
      <parentid>9365233</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Navigiloj pri municipoj de Brazilo */</comment>
      <origin>9365240</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114328" sha1="jxjnuh24e6ejacny0hw8kqahkfraxqn" xml:space="preserve">{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = 
|teksto  = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas
}}
&lt;!--
&lt;hr&gt;
{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = &lt;!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -&gt;
|teksto  =  Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch
}}
{{-}}
{{Klariga noto
|titolo = &lt;small&gt;&lt;small&gt;Noto&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon.
:Thomas Pusch 
|larĝeco = 100%
|pozicio =
|enhav-grandeco =
}}
--&gt;
== Arkive ==
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_&quot;oblasto&quot;|Uzo aŭ neuzo de la vorto &quot;oblasto&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_&quot;popolo&quot;_al_&quot;popola lingvo&quot;|Pludirektigoj de paĝoj pri &quot;popolo&quot; al &quot;popola lingvo&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_&quot;Litovio&quot;_aŭ_Litvo&quot;|Historie: &quot;Litovio&quot; aŭ Litvo&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_&quot;Urbo_de_Germanio&quot;|Korekto de la ŝablono &quot;Urbo de Germanio&quot; (urbo de) kaj de ties uzo]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj &quot;geografiaĵo DE aŭ EN lando&quot;|Kategorionomoj &quot;geografiaĵo DE aŭ EN lando&quot; (do ekz. &quot;Lagoj de Svislando&quot; aŭ &quot;Lagoj en Svislando&quot;)]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter &quot;dum&quot; kaj &quot;en&quot;|Diferenco inter &quot;dum&quot; kaj &quot;en&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio &quot;sindromoj&quot;|Kategorio &quot;sindromoj&quot;]]

=== Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: ===
{{Div col|cols = 4}}
&lt;small&gt;
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj
** Kategoriaj alidirektiloj
** Landaj ŝablonoj
** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando
** Azova maro kaj Nigra maro
** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo?
** Mapo de Eŭropo
** Administranto
** Helpalvoko por germana vikipedio
** Informkesto por artikoloj


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj
** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando
** forviŝo de malplena kategorio
** &quot;Ŝablono:Ligo el bildo&quot;
** Naskiĝjaro kaj aĝo
** flagoj svg
** Binet
** Valdorfa pedagogio
** ebla nova portalo (pri psikologio)
** Ŝablono:Plurtone
** Vlaggen
** Informoj sur bildaj paĝoj
** diskutejo...
** Nekonscia tajpado
** Wikipedija:Hornjoserbšćina
** Plibeligo de informkestoj
** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko
** Granda Nordia Milito
** Situo sur mapo Moldavio
** Les Halles (Parizo)
*** Marko sur bildo
** Neris
** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto?
** Pariza Regiono


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj
** Resonkorpo
** Zoo de Londono
** Valo Owens
** Helpo bezonata
** Kato sur varmega ladotegmento
** Korono
** Okulvitra strigo
** Metropoliteno
** Kolonaj ordoj
** Homaj respondecoj
** Ĉapulteko
** Bertha Benz Memorial Route
** Vikifontaro


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj
** Timo Boll
** Dosiero:Navaro-dum-1037.png
** Avatar: The Last Airbender
** Na'via lingvo
** Kriaj koloroj
** Laura Chinchilla
** Ĝermoj
** olimpika tabelo
** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto?
** Administraj rajtoj
** Tarator
** Bonan resaniĝon!
** Peto
** Kotdivuara Esperanto-Asocio
** Vulkanologio
** Informkesto pro blazonoj?
** Helpopeto
** Translation request
** Navigilo2
** Forigitaj kategorioj
** Saluton, sorry to bother you
** Heiner Keupp
** Ĝemelaj urboj
** Futbala mondĉampionado
** Internacia Junulara Kongreso
** Aldono de kodo
** Puĉo
** Provlegado
** Uzantobloko kaj lingva demando
** Ŝablono:Informkesto televida kanalo
** Monunuoj
** Defio
** &quot;Rekuperi&quot;
** &quot;Por deletigi?&quot;
** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio
** &quot;Anekti&quot;


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj
** Stivardoj 
** mw:Template:Languages 
** SVG-Flagoj 
**  Leysin 
** Ŭ kaj v 
** Rufa kaj Ruĝa haro 
** 2011 Board Elections 
** artikolo &quot;Tutmondiĝo&quot; 
**  VIAF 47453644 
*** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011
** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj 
** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko 
** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio 
** Tonalta lingvo 
** Helle Thorning-Schmidt 
** Oŭrenso 
** Ŝablono:Informkesto sciencisto 
** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj 
** Grandurbo


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj
** Kuujjuaq (Kebekio)
** Schwarzbach (Majno)
** Litovaj personaj nomoj
** Robert
** Esperanto-Asocio de Rumanio
** Cite web
** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio
** Kanada konfederacio
** Kiel alinomigi ĝin?
** Listo de Meksikaj ŝtatoj
** Ŝablono:Flageto
** Ŝablono:Priskribo
** Gemeinsame Normdatei (GND)
** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj
** Ekzekut(iv)o?
** Forigita dosiero
** Usona problemo
** Sebastian Giovinco
** Forbaro
** Malgranda problemo
** Provincnomoj
** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion
*** refaktorigita
*** Forbaro
** Afiksoj en Esperanto
** Signifoplena kaj ne ekspresiva
** Cleopatra Stratan
** Article translation/collaboration request
** Pavel Stratan
** en la aŭ dum?
** Ŝablono &quot;el&quot;
** Ŝablono:El
** Subpaĝoj
** Foto
** Birdoj
** Tradukpeto
** Hans Georg Link
** Sinagogo
** Ŝablono:Informkesto germania komunumo
** A380
** Bildoj pri Tibor
** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio
** &quot;Vadmaro (ĝenerale)&quot; estis alidirektita al &quot;Flusejo&quot;


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj
** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo
** Top Gear
** Flago de Ĝibutio
** Ruĝaj ligiloj
** Mondoñedo
** Esperanto-movado en Vigo
** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo
** Citŝablonoj
*** Misfunkcio
*** Parametroj en citŝablonoj
** Diskuto:Alpakao
** Diskuto pri neliberaj dosieroj
** licenco pri foto
** Hungaroj
** Kukuhorloĝo
** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen
** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo
** Trepanado
** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio
** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj
** Ŝablono:Informkesto lingva familio
** Scorpions
** 2012-W37
** Forigitaj bildoj
** Star Trek oficistoj
** Justa uzo
** Aleksandro Galkin
** Gaviedoj
** Skalo de Mercalli
** Forigitaj dosieroj en Komunejo
** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj
** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎
** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208
** Hispana literaturo de la Klerismo
** Germana Muzika Arkivo
** Plena informo pri justa uzo
** Unue belan kristnaskon
** diskuto pri pedofilio
** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj
** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari?
** Paroleraro
** Nomoj de meksikaj komunumoj
** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas 
** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio
** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven
** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio?
** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo
** Averto
** Georg Sauerwein‎‎
** Amasa alinomigado
** Re:Rebonvenon
** Ĉefkatedralo
** Ektopia gravedeco
** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio
** San Pedro
** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando
** Neliberaj dosieroj
** Jenő Kuncz
** Santo Domingo Petapa
** Absurda batalo kun KuboF
** Ŝablono:El
** Amt Schenkenländchen‎‎
** Ŝablono:Citaĵo el la reto
** Por ADLS
** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj
** Kirko
** Katedralo de Brno
** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎
** Kontakto
** Tekstaj librokovriloj
** po
** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel
** Pri resumo
** Weyhusen
** Tahirih
** Kemia ŝablono
** Liv and Maddie
** Kirko
** Big Hero 6 (film)
** Preĝejo Sankta Marteno (Laives)


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj
** Paulo Casaca
** Tradukpeto por meta-vikio
** Subpaĝo de uzanto
** Eraro &quot;zoologia ĝardeno&quot;&gt;&quot;bestoscienco&quot;
** Tonlingvo
** Malŝalto de la x-sistemo
** Graflando/duklando
** Frank Christoph Schnitzler
** Vestfalia Paco
** Termina problemo
** Deletion request
** Jonas Marx
** Lingvoj de okcidenta Afriko
** Kotafonua lingvo
** Nudbrankuloj
** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj
** Ŝablono &lt;nowiki&gt;{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}&lt;/nowiki&gt;
** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov
** Artikolo de la semajno
** &lt;nowiki&gt;{{Lang-en}}&lt;/nowiki&gt; en Encyclopedia of Judaism‎‎
** Ĉu kunigi?
** Mario Puzo
** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj
** Helpaj ŝablonoj
** Investitura kontroverso
** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ...
** Chantal Gacond
** Reinfeld en Latvio
** Francaj arondismentoj kaj kantonoj
** Turingio
** Ans (Belgio)‎
** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj
** Henegovio


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']]
&lt;/small&gt;
{{Div col end}}

&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}&quot;&gt;'''{{centre|[[2026]]}}'''&lt;/div&gt;

== [[Rayan Hamda Barhoumi]] ==

Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC)

:{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being &quot;an outstanding professional photo&quot; can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC)

== [[Rayan Hamda Barhoumi]] ==

Saluton ThomasPusch,

Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo.

Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado:

https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/

https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/

https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785

https://lytcheess.fr/

https://www.imdb.com/name/nm15961728/

Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj.
Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion?

Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-40212|&amp;#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC)

== Artikolo de la monato ==
Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC)

:Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC)

== Finnlando ==
Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur.

La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad.

-- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC)

:Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC)

Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC)

Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC)

[[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026

Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do.  -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026

== Kiu estas kristano? ==
Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC)

:Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome &quot;[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]&quot;. Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome &quot;parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]].&quot;  Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo &quot;kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon&quot;, sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome &quot;'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio&quot; montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata &quot;kristano&quot;. Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu &quot;astestantoj de Jehovo kaj mormonoj&quot; estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC)

==Forigo de dosiero==
Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]].
Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC)

{{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte &quot;duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto&quot;.

Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj.

Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo &quot;X&quot; vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC)

== persona nomo Adolf ==
Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf.
:Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo &quot;Adi&quot;, certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta &quot;normala&quot; nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, &quot;Adi Dasler&quot;), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj &quot;Himmler&quot; kaj &quot;Goebbels&quot; (same ankaŭ &quot;Göring&quot;, &quot;Mengele&quot; ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC)

Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton.

== Re:Naskis v naskiĝis ==

Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de &quot;n.&quot; ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo.
Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro.
Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC)

:Mi tute konsentas kun la frazo «&lt;span style=&quot;color:darkgreen;&quot;&gt;la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon&lt;/span&gt;». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC)

::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC)
:::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]].
:::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon &quot;[[16-a de marto]]&quot; (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&amp;target=Super+nabla&amp;dir=prev&amp;offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC)
::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC)

== Pentti Hirvonen ==
Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for?

:Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC)

Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia  grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22

== Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki ==

[[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|&lt;big&gt;inismo kaj folkloro 2026&lt;/big&gt;]]

== Forigendaĵo 2026-01 ==
Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC)

:{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC)

== Recenzo ==

@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC)

: Malbona konduto:
:* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&amp;page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...]
:* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&amp;action=history Q117305113] [vidu supre: &quot;ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove&quot;]
:* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto)
:* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo)
:* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri &quot;Susovan Sonu Roy&quot;)
:* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&amp;diff=prev&amp;oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel &quot;ne forigita&quot;
:* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita)
:* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]]
:* -&gt; {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC)
::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC)
:::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC)

== Pro-drop -lingvo ==
Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC)
:Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC)

:Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC)

Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC)

Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC)

Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio.

== Pikku Kakkonen ==
Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC)

== Sveda lingvo en Finnlando ==
Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko:

&quot;La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj.&quot;

Respondo al mi:

&quot;Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj.&quot; [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC)

:La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC)

Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC)

:Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam &quot;singarda kaj konstruema agado&quot; de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC)
::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC)
:::La &quot;fono de la mencio&quot; estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo &quot;Georgo&quot;. Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''&quot;Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto&quot;'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC)
:# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804).
::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas.

::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon &quot;yrjö&quot; verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto.
::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC)
::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC)
::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC)

:::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä

:En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC)

&quot;Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando.&quot; Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio &quot;Deviga instruo de la sveda&quot;. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC)

Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]]

== MediaWiki:Linkshere ==
La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC)

{{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC)

: Risko de &quot;fuŝa ago&quot; forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin:

&lt;pre&gt;
La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''':

Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&amp;page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&amp;namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&amp;name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj]
&lt;/pre&gt;

: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC)

La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC)

Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC)

Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC)

: Estis ERARO, lingvokodo estu &quot;eo&quot;, ne &quot;en&quot;. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC)

Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC)

: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC)

== [[Rita Süssmuth]] ==
Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC)
:Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis &quot;ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo&quot;. Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC)

== [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] ==

Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC)

:Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC)

::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie &quot;diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten&quot; (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen &quot;hochverdächtig&quot; ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als &quot;Kunst&quot; verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu &quot;WMF-Bans&quot; zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch &quot;den Benutzer wieder anlocken&quot; wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC)
:::Es gibt nicht &quot;die Autoren&quot;, es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC)

== Ceditaj areoj ==
Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC)

Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC)

== Yrjö ==

Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC)

Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli

Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera?

Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto

== [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] ==
Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio &quot;Komunumoj de Provinco Mantova&quot; al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC)

==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj==
Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, &quot;Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?&quot;

Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin.

Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon.

Kaj eble vi demandas, &quot;Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?&quot;. Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: 
:::::&lt;small&gt;&quot;Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. 
:::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?&quot;&lt;/small&gt;

Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC)
::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC)

== Lestadianismo / kontraukoncipo ==
Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC)

En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]]

== &quot;Ŝablono:Tradukita&quot; -&gt; &quot;Ŝablono:Trad&quot; ==
Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC)

:La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo &quot;ekzemplo&quot; en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC)

:: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC)

::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC)

== Genetikaĵoj ==
Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC)

== Forigendaĵo 2026-03 ==
Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC)

== Uusimaa ==
Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj:

* https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province
* https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa

Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]]

Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco.

Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj.

La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda.

En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco.

En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08

== Elkorajn dankojn ==
Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC)
: {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC)

==Kontraŭrajtaj dosieroj==
[[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke &quot;malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo&quot;. Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC)

{{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte &quot;tuj&quot; forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla &quot;tujforigo&quot;, kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC)
::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]].
::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC)
:::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC)
::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC)

== Finnlanda kaj svedia sveda ==
[[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola  / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-15115-85|&amp;#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC)

:En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-15115-85|&amp;#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC)

La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. 

En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj.

En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis.

Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio.

== Vidu ==

https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC)

Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj

== Yrjö Karilas ==

Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC)

Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto.

En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam  Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos  el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki  Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: &quot;Cxu vin amuzas la  doloro de Lipponen?&quot; Tuomioja respondis:  &quot;Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por  mi multe pli sadisma gxuo.&quot; Zyskowicz diris: &quot;Ho Erkki. Vi estas tute malsana.&quot;  Tuomioja diris: &quot;Eble. Sed do nirvane malsana.&quot; --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 &lt;small&gt;- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto &quot;Uzanto:Urpola@global&quot;: ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&amp;diff=30269368&amp;oldid=30268941])&lt;/small&gt;

== Suĝoŭo (Anhujo) ==
Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas:
* Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp.
Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC)
:Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas &quot;el vikipedio&quot; korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC)

Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita?

Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-17456-00|&amp;#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC)

:Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-17456-00|&amp;#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC)

== Lestadianismo en Finnlando ==
En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-18014-78|&amp;#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC)

==Artikolo de la monato==
Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC)
:Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC)
::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis &quot;En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026.&quot; Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC)
:::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas &quot;Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...&quot;. Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon &quot;04. Aprilo&quot; tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo &quot;Graz&quot; mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC)
::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC)

== Help ==

Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC)

Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: &quot;Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis.&quot; Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn.

==Du notetoj pri stilo==
Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia:

- La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla.

- Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn&quot; kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC)

===Kaj tria===
- Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj&quot;. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC)


{{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke &quot;''Hary poter&quot;'' aŭ ''&quot;Pipi ŝtrumpolonga&quot;'' estus stranga minuskligo de dua vorto de &quot;persona nomo&quot;, ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto.

Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj:

{{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: 
::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'')

* Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}}

-- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC)
:Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi &quot;toleris&quot; la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC)

Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi &quot;kvazaŭ propra nomo&quot;, sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC)
:Laŭ mia kompreno de &quot;propra nomo&quot;, kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Balta Maro&quot;, &quot;Universitata Hospitalo de Gento&quot; ktp. estas propraj nomoj ne &quot;kvazaŭ propraj nomoj&quot;. Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke &quot;propra nomo&quot; estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC)
:Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC)

== Forigpeto 3 paĝoj ==
* [[MediaWiki:Watchdetails]]
* [[MediaWiki:Wlhideshowbots]]
* [[MediaWiki:Wlhideshowown]]
Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC)

{{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC)

== Pliaj finnaj temoj ==
Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC)
: Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP

''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben '''
Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko &quot;vidu ankaŭ&quot; kaj sub ĝi &quot;[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?&quot;

Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko &quot;vidu ankaŭ&quot; kaj sub ĝi &quot;[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo&quot;? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC)

:Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026)

[[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC)
: La teksto estis artikola &quot;orfo&quot;, ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola &quot;orfo&quot;. Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC)

[[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula.

Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio &quot;kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?&quot; kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC)

:Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC)

Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]].

Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala 
fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante.

https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne

Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti

:Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC)

==Universala Kodo de Konduto==
Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC)

Hello {{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;PAGENAME}},&lt;br&gt;
You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]].

You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended.

Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information).
:Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion.
:Via konkluda aserto &quot;«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better&quot; ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, &quot;funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj&quot;.
:Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian &quot;eksperimenton&quot; pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin.
:Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC)

:Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne &quot;premadas forigi&quot; la ligilojn, sed &quot;substrekas dubon&quot; pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto &quot;dubo&quot;, esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC)

==(sen titolo)==

Nomi vomajxon kiel &quot;yrjö&quot; supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto.

Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja)

Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj.

Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la &quot;alia enlanda lingvo&quot; en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026

== Saltvik ==

Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-22334-13|&amp;#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC)
:Ah: estas tre simple: Vi aldonis
&lt;pre&gt;&lt;!--
En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]].
== Referencoj ==
..
--&gt;&lt;/pre&gt;
:Kion vi aldonas inter la signoj &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!--&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot; kaj &quot;&lt;code&gt;--&gt;&lt;/code&gt;&quot;, ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo &quot;Referencoj&quot; estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo  por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!--&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot;. Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton &quot;&gt; Specialaj signoj&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC)
:Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron &quot;|regiono-ISO = FI&quot; - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn &quot;|regiono-ISO = FI&quot; &quot;|tipo1 = reliefo&quot; &quot;|zomo = 9&quot;, sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko &quot;|regiono-ISO = FI&quot; estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC)

== Enhavo ==
Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC)
::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC)
::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOTOC__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (la angla mallongigo signifas &quot;'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent&quot;, &quot;sen listo de enhavo&quot;), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon &quot;diplomacia&quot;, tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas &quot;diplomatia&quot; aŭ &quot;diplomata&quot;. Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono &quot;{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC)
:::Dankon! Diplomatia {{farita}}

== Dulingveco... ==
Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-21899-04|&amp;#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC)

Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC)

== Atentu == 
{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = 
|teksto  = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas
}}

&lt;hr&gt;

Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]]

Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero.

Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas &quot;Jahve levas.&quot; [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-22675-77|&amp;#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC)

:Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon &quot;Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes&quot;? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC)

== Forbaro nepras ==
Bv forbaru du kontojn:
* {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= &quot;vomiga ulaĉo&quot;), forbarita en unu vikio
* {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen
La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC)

{{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC)

== Maintenance script ==
Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC)

:{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC)

== Asplund ==

Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed &quot;röst nej&quot; estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC)
: Meto de plia jutuba muzika filmeto en la &quot;eksterajn ligilojn&quot; estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)

Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska  paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco.

Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo.

Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta.
: Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471751 --&gt;

== Linkola ==
https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen

Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-26205-68|&amp;#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC)

== Suviseurat ==

Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC)

== Files nominated for deletion ==

Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC)

:{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas

== Navigiloj pri municipoj de Brazilo ==
Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC)
:Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos...</text>
      <sha1>jxjnuh24e6ejacny0hw8kqahkfraxqn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365241</id>
      <parentid>9365240</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:06:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Navigiloj pri municipoj de Brazilo */</comment>
      <origin>9365241</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114431" sha1="mgcob9zeob9in85kulvtaacp66zwim1" xml:space="preserve">{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = 
|teksto  = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas
}}
&lt;!--
&lt;hr&gt;
{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = &lt;!- nur por kazoj de ekstrema drameco: [[dosiero:Attention Sign Red White.svg|40ra]] -&gt;
|teksto  =  Ekde la 20-a ĝis 22-a de junio mi ne aŭ nur tre malmulte povas kontribui. Ekde la 23-a mi ree partoprenos. Th. Pusch
}}
{{-}}
{{Klariga noto
|titolo = &lt;small&gt;&lt;small&gt;Noto&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|enhavo = En la [[Vikipedio:Diskutejo/Teknikejo#Rezulto|vikipedia teknikejo]] estis diskuto pri konservo aŭ forigo de tradicia aspekto de la eksteraj ligiloj en vikipediaj artikoloj, kiu laŭ mi finiĝis per malbona baloto, ne per trovo de teknika solvo, kiu ebligus liberan decidon inter du samvaloraj variaĵoj. Mi tial komence de marto 2017 ekprenis vikipedio-ferion de eble monato, eble duonjaro, eble pli longe, dum tiu tempo observos kaj minimume agetos kiel administranto, kaj post mia ebla reaktiviĝo vidos ĉu tamen eblos havi elekton inter du bonaj eblecoj pri tiu temo. Dum la intertempo mi ne povos labori pri plua bonigo de tekstoj pri komunumoj de eŭropaj ŝtatoj, ne elektos artikolon de la semajno kaj ne plenumos alian kontinue faratan taskon.
:Thomas Pusch 
|larĝeco = 100%
|pozicio =
|enhav-grandeco =
}}
--&gt;
== Arkive ==
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/uzo_aŭ_neuzo_de_la_vorto_&quot;oblasto&quot;|Uzo aŭ neuzo de la vorto &quot;oblasto&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Transskribo_de nomoj_ne-latin-literaj_sen_esperantigo_al_esperanta prononco|Transskribo de nomoj ne-latin-literaj sen esperantigo al esperanta prononco]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Pludirektigoj_de_paĝoj_pri_&quot;popolo&quot;_al_&quot;popola lingvo&quot;|Pludirektigoj de paĝoj pri &quot;popolo&quot; al &quot;popola lingvo&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Geografiaj_nomoj_en_Esperanto,_el_regionoj,_kies_lingva_kaj_politika situacio ŝanĝiĝis_post_1887|Geografiaj nomoj en Esperanto, el regionoj, kies lingva kaj politika situacio ŝanĝiĝis post 1887]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Historie:_&quot;Litovio&quot;_aŭ_Litvo&quot;|Historie: &quot;Litovio&quot; aŭ Litvo&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Korekto_de_la_ŝablono_&quot;Urbo_de_Germanio&quot;|Korekto de la ŝablono &quot;Urbo de Germanio&quot; (urbo de) kaj de ties uzo]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorionomoj &quot;geografiaĵo DE aŭ EN lando&quot;|Kategorionomoj &quot;geografiaĵo DE aŭ EN lando&quot; (do ekz. &quot;Lagoj de Svislando&quot; aŭ &quot;Lagoj en Svislando&quot;)]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Ŝablono:Informkesto administra unuo|Ŝablono:Informkesto administra unuo]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Centrigo de bildosubskriboj|Centrigo de bildosubskriboj]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Diferenco inter &quot;dum&quot; kaj &quot;en&quot;|Diferenco inter &quot;dum&quot; kaj &quot;en&quot;]]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Kategorio &quot;sindromoj&quot;|Kategorio &quot;sindromoj&quot;]]

=== Pliaj, unuopaj temoj laŭ jaroj: ===
{{Div col|cols = 4}}
&lt;small&gt;
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2007|'''arkivo 2007''']] kun temoj
** Kategoriaj alidirektiloj
** Landaj ŝablonoj
** Ŝablono:KategorioGeografioLaŭLando
** Azova maro kaj Nigra maro
** Ĉu du apudaj adjektivoj en nomo?
** Mapo de Eŭropo
** Administranto
** Helpalvoko por germana vikipedio
** Informkesto por artikoloj


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2008|'''arkivo 2008''']] kun temoj
** Ŝablono:KategorioMontaroEnLando
** forviŝo de malplena kategorio
** &quot;Ŝablono:Ligo el bildo&quot;
** Naskiĝjaro kaj aĝo
** flagoj svg
** Binet
** Valdorfa pedagogio
** ebla nova portalo (pri psikologio)
** Ŝablono:Plurtone
** Vlaggen
** Informoj sur bildaj paĝoj
** diskutejo...
** Nekonscia tajpado
** Wikipedija:Hornjoserbšćina
** Plibeligo de informkestoj
** Skandinavistiko kaj Nederlandistiko
** Granda Nordia Milito
** Situo sur mapo Moldavio
** Les Halles (Parizo)
*** Marko sur bildo
** Neris
** Ĉu vi ne volas/pretas kandidati kiel administranto?
** Pariza Regiono


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2009|'''arkivo 2009''']] kun temoj
** Resonkorpo
** Zoo de Londono
** Valo Owens
** Helpo bezonata
** Kato sur varmega ladotegmento
** Korono
** Okulvitra strigo
** Metropoliteno
** Kolonaj ordoj
** Homaj respondecoj
** Ĉapulteko
** Bertha Benz Memorial Route
** Vikifontaro


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2010|'''arkivo 2010''']] kun temoj
** Timo Boll
** Dosiero:Navaro-dum-1037.png
** Avatar: The Last Airbender
** Na'via lingvo
** Kriaj koloroj
** Laura Chinchilla
** Ĝermoj
** olimpika tabelo
** Ĉu vi ne volas fariĝi administranto?
** Administraj rajtoj
** Tarator
** Bonan resaniĝon!
** Peto
** Kotdivuara Esperanto-Asocio
** Vulkanologio
** Informkesto pro blazonoj?
** Helpopeto
** Translation request
** Navigilo2
** Forigitaj kategorioj
** Saluton, sorry to bother you
** Heiner Keupp
** Ĝemelaj urboj
** Futbala mondĉampionado
** Internacia Junulara Kongreso
** Aldono de kodo
** Puĉo
** Provlegado
** Uzantobloko kaj lingva demando
** Ŝablono:Informkesto televida kanalo
** Monunuoj
** Defio
** &quot;Rekuperi&quot;
** &quot;Por deletigi?&quot;
** Alinomado de artikoloj pri gubernioj de Japanio
** &quot;Anekti&quot;


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2011|'''arkivo 2011''']] kun temoj
** Stivardoj 
** mw:Template:Languages 
** SVG-Flagoj 
**  Leysin 
** Ŭ kaj v 
** Rufa kaj Ruĝa haro 
** 2011 Board Elections 
** artikolo &quot;Tutmondiĝo&quot; 
**  VIAF 47453644 
*** Nurembergo, la 10-an de septembro 2011
** Anstataŭo de la ŝablono projekto per la ŝablono projektoj 
** Statuto de la Eŭropa Sistemo de Centraj Bankoj kaj de la Eŭropa Centra Banko 
** Distrikta reformo en Meklenburgio-Antaŭpomerio 
** Tonalta lingvo 
** Helle Thorning-Schmidt 
** Oŭrenso 
** Ŝablono:Informkesto sciencisto 
** Vikipedio:Proponoj por elstaraj artikoloj 
** Grandurbo


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2012|'''arkivo 2012''']] kun temoj
** Kuujjuaq (Kebekio)
** Schwarzbach (Majno)
** Litovaj personaj nomoj
** Robert
** Esperanto-Asocio de Rumanio
** Cite web
** Ŝablono:Informkesto kanada provinco-teritorio
** Kanada konfederacio
** Kiel alinomigi ĝin?
** Listo de Meksikaj ŝtatoj
** Ŝablono:Flageto
** Ŝablono:Priskribo
** Gemeinsame Normdatei (GND)
** Berlin-Lichtenberg kaj rilataj artikoloj
** Ekzekut(iv)o?
** Forigita dosiero
** Usona problemo
** Sebastian Giovinco
** Forbaro
** Malgranda problemo
** Provincnomoj
** Petr Tomasovsky kontraŭregule forigis tutan sekcion
*** refaktorigita
*** Forbaro
** Afiksoj en Esperanto
** Signifoplena kaj ne ekspresiva
** Cleopatra Stratan
** Article translation/collaboration request
** Pavel Stratan
** en la aŭ dum?
** Ŝablono &quot;el&quot;
** Ŝablono:El
** Subpaĝoj
** Foto
** Birdoj
** Tradukpeto
** Hans Georg Link
** Sinagogo
** Ŝablono:Informkesto germania komunumo
** A380
** Bildoj pri Tibor
** Fuŝado de artikoloj en la germana vikipedio
** &quot;Vadmaro (ĝenerale)&quot; estis alidirektita al &quot;Flusejo&quot;


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2013|'''arkivo 2013''']] kun temoj
** Vikipedia diskuto:Ĉefpaĝo
** Top Gear
** Flago de Ĝibutio
** Ruĝaj ligiloj
** Mondoñedo
** Esperanto-movado en Vigo
** Inkludigado de balotpaĝo pri elstarigo
** Citŝablonoj
*** Misfunkcio
*** Parametroj en citŝablonoj
** Diskuto:Alpakao
** Diskuto pri neliberaj dosieroj
** licenco pri foto
** Hungaroj
** Kukuhorloĝo
** Artikolo Sudorienta Kvartalo de Essen
** Ŝablono:Informkesto nuklea centralo
** Trepanado
** Artikolotitoloj pri provincoj de Italio
** Pri diskuto:Titoloj de artikoloj
** Ŝablono:Informkesto lingva familio
** Scorpions
** 2012-W37
** Forigitaj bildoj
** Star Trek oficistoj
** Justa uzo
** Aleksandro Galkin
** Gaviedoj
** Skalo de Mercalli
** Forigitaj dosieroj en Komunejo
** Alinomigado kaj forigado de alidirektiloj
** Uzanto:毛澤東的智障孫子毛新宇‎
** Ŝablono:Bildo de la Tago2/208
** Hispana literaturo de la Klerismo
** Germana Muzika Arkivo
** Plena informo pri justa uzo
** Unue belan kristnaskon
** diskuto pri pedofilio
** Voĉdono pri forigo de la Portalo Pedofilio


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2014|'''arkivo 2014''']] kun temoj
** Kalumnio kontraŭ la administranto DidiWeidmann fare de uzanto Pangea – ĉu forbari?
** Paroleraro
** Nomoj de meksikaj komunumoj
** Pangea plu misatentas la admonojn kaj atakas 
** Landnoma interkonsento ĉe la Aŭstruja Popola Partio
** Ŝablono:Distrikto Cuxhaven
** Kion vi pretus fari por portalo pedofilio?
** Realŝuto de viaj bildoj al Komunejo
** Averto
** Georg Sauerwein‎‎
** Amasa alinomigado
** Re:Rebonvenon
** Ĉefkatedralo
** Ektopia gravedeco
** Esperantaj prefiksoj en la germana vikipedio
** San Pedro
** Svisa instituto de esplorado pri eksterlando
** Neliberaj dosieroj
** Jenő Kuncz
** Santo Domingo Petapa
** Absurda batalo kun KuboF
** Ŝablono:El
** Amt Schenkenländchen‎‎
** Ŝablono:Citaĵo el la reto
** Por ADLS
** Dankon pro la novaj kategorioj pri sportoj
** Kirko
** Katedralo de Brno
** Modulo:Portalo/bildoj/alternativaj nomoj‎‎
** Kontakto
** Tekstaj librokovriloj
** po
** Eraro/ĝisdatigo Amri Wandel
** Pri resumo
** Weyhusen
** Tahirih
** Kemia ŝablono
** Liv and Maddie
** Kirko
** Big Hero 6 (film)
** Preĝejo Sankta Marteno (Laives)


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2015|'''arkivo 2015''']] kun temoj
** Paulo Casaca
** Tradukpeto por meta-vikio
** Subpaĝo de uzanto
** Eraro &quot;zoologia ĝardeno&quot;&gt;&quot;bestoscienco&quot;
** Tonlingvo
** Malŝalto de la x-sistemo
** Graflando/duklando
** Frank Christoph Schnitzler
** Vestfalia Paco
** Termina problemo
** Deletion request
** Jonas Marx
** Lingvoj de okcidenta Afriko
** Kotafonua lingvo
** Nudbrankuloj
** Du kategorioj pri unu tempo / redirektiloj al kategorioj
** Ŝablono &lt;nowiki&gt;{{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Baden-Virtembergo|081260020}}}}&lt;/nowiki&gt;
** Fotoj pri teatraĵoj de Anton Ĉeĥov kaj Pavel Ŝumilov
** Artikolo de la semajno
** &lt;nowiki&gt;{{Lang-en}}&lt;/nowiki&gt; en Encyclopedia of Judaism‎‎
** Ĉu kunigi?
** Mario Puzo
** Fermo de proponoj por elstaraj artikoloj
** Helpaj ŝablonoj
** Investitura kontroverso
** Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj ...
** Chantal Gacond
** Reinfeld en Latvio
** Francaj arondismentoj kaj kantonoj
** Turingio
** Ans (Belgio)‎
** Artikoloj pri la provincoj de Belgio kaj pri ties municipoj
** Henegovio


* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2016|'''arkivo 2016''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2017|'''arkivo 2017''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2018|'''arkivo 2018''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2019|'''arkivo 2019''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2020|'''arkivo 2020''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2021|'''arkivo 2021''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2022|'''arkivo 2022''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2023|'''arkivo 2023''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2024|'''arkivo 2024''']]
* [[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch/Arkivo_2025|'''arkivo 2025''']]
&lt;/small&gt;
{{Div col end}}

&lt;br/&gt;
&lt;div style=&quot;background-color: #f0f8ff; border: 1px solid #808000; padding: 5px; {{kesta ombro}}&quot;&gt;'''{{centre|[[2026]]}}'''&lt;/div&gt;

== [[Rayan Hamda Barhoumi]] ==

Dear colleague, as far as I could understand, after discussion at [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj#Rayan_Hamda_Barhoumi]] you kept this article in Vikipedio arguing that the articles about this person also exist on several other languages. However, since then all other articles about this guy have been deleted as self-promotion. At present the article in esperanto is the only one that prevents me, as administrator of Commons, from deleting the photographs of Barhoumi. That's why I would like to ask if you are willing to reconsider your August decision. [[Uzanto:Андрей Романенко|Андрей Романенко]] ([[Uzanto-Diskuto:Андрей Романенко|diskuto]]) 20:22, 2 jan. 2026 (UTC)

:{{re|Андрей Романенко}} Priviet and Sveiks, Andrej. The fact that in august 2025 there were texts about him in catalan and portuguese was not the only argument for keeping the text (far from being an important argument, because his work seems not at all related to the catalan and portuguese culture). Of course we can reconsider our decision of August and can reopen the case, though I fear that my colleagues won't be very amused that the soup will be heatened again. But I don't understand why the photographs in Commons would have to be deleted anyway: if there is any licence problem, files anyway are deleted very straightforward, and here I can't see any licence problem - just that the description of being &quot;an outstanding professional photo&quot; can be seen as bragging. I just saw that you or anyone has anyway deleted the three files. If so, the [[:commons:Category:Rayan Hamda Barhoumi|category]] should also be removed. Is there a documented discussion about the deletion? I doubt so, because I looked up the three files when you wrote some houres ago and didn't see anything. Well, the headshot in the infobox is of no big importance in the Esperanto wikipedia. No need to upload a local file. I'm just astonished about the urge of (speedy) deleting all three file from commons. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:34, 3 jan. 2026 (UTC)

== [[Rayan Hamda Barhoumi]] ==

Saluton ThomasPusch,

Dankon pro konservi la artikolon en Esperanto pri Rayan Hamda Barhoumi. La artikolo jam enhavas bazajn informojn pri lia agado kiel aktoro, muzikisto kaj kreinto de Jackrabbit. Tamen, kelkaj informoj povas esti aldonitaj aŭ plibonigitaj, ekzemple: detaloj pri liaj interpretaj influoj (Vee Boonyasak, Jon Bernthal, Charlie Cox), kaj aliaj faktoj rilataj al lia verko kaj artistnomo.

Por faciligi la aktualigon, jen ĉiuj fidindaj fontoj disponeblaj por uzado:

https://filmdaily.co/indie-film/indie-filmmakers/rayan-hamda-barhoumi-building-a-universe-from-instinct-and-intensity/

https://www.indieactivity.com/rayan-hamda-barhoumi-creator-and-aspiring-actor-of-jackrabbit/

https://www.issuewire.com/rayan-hamda-barhoumi-the-french-actor-and-musician-behind-the-indie-series-jackrabbit-1835820131084785

https://lytcheess.fr/

https://www.imdb.com/name/nm15961728/

Uzante ĉi tiujn fontojn, la artikolo en Esperanto povus esti ĝisdatigita laŭ faktoj kaj referencoj.
Krome, eblas konsideri la kreon de artikolo en la franca. Ĉu vi povus helpi rekte aŭ konsili pri la plej taŭga maniero por fari tion?

Dankon pro via tempo kaj helpo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-40212|&amp;#126;2026-40212]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-40212|diskuto]]) 23:58, 2 jan. 2026 (UTC)

== Artikolo de la monato ==
Saluton. Strange aperis kiel Artikolo de la monato [[Pingvenoj]] kaj tuj poste [[Nazia Germanio]]. Mi ne bone komprenas kiel funkcias tiuj elektoj, sed mi gapas pri kelkaj detaloj: Unue dum unu monato ĉiu kiu venos al Vikipedio vidos unue la svastikon, kiu por multaj estas tikla bildo, se ne eĉ kontraŭleĝa. Mi ne kontraŭas la elekton de la artikolo, sed la bildo povus esti mapo aŭ io alia. Ĉiuokaze mi scivolas kiel kaj kiu ŝanĝis la unuan elekton post monatoj sen klara elekto. Due mi gapas ke jam estas elektitaj la artikoloj por la tuta jaro, en kiuj aperas ankaŭ Hitlero kaj grava batalo de Nazia Germanio, plus pluraj politikaj entoj elirintaj el iama Sovetunio. Estas suspektinda tiu elektado. Ĝenerale ne estas tre gravaj artikoloj inter la dekduo, escepte [[Nazia Germanio]] kaj [[Adolfo Hitlero]].--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 12:32, 3 jan. 2026 (UTC)

:Dankon pri la atentigo. Mi ĵus rigardis, kaj respondis tuj en [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo]], ĉar necesas rapide ekhavi vastan bazon de interkonsento. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:52, 3 jan. 2026 (UTC)

== Finnlando ==
Mi provis skribi pri [[sveda lingvo en Finnlando]] pli neŭtrale ol en 2022. Mi ankaŭ riparis unu eraron, kiun faris Moldur.

La deviga sveda estas diversa afero en diversaj partoj de Finnlando. La loĝantoj parolas normale la anglan kun la svedaj vizitantoj, se ili estas. Ekzemple en [[Ostrobotnio]] la svedan oni instruas por reala neceso. En lernejoj de la kamparaj malriĉaj arbaraj komunumoj en orienta Finnlando la instruo de la sveda estas tute simbola - ĝi ne produktas lingvoscion tiel multe kiel en mia hejmurbo Jyväskylä. La instruistoj scias, ke verŝajne la lernantoj en la labora nek pensia aĝo neniam necesos la svedan lingvon. Estas malfacile lerni svedan en loko, kie la svedan oni parolas nur en lekcioj lerneje. Tial la instruistoj ne postulas altan nivelon. Estas klare, ke tia estas diversa afero ol instruo de la sveda ekzemple en Vaasa kaj Jakobstad.

-- aldonis, sen subskribo, uzanto de konto [[uzanto:Urpola|Urpola]] je 19:11, 3 jan. 2026 (UTC)

:Mi provos ene de la venonta semajno rigardi tien... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:45, 3 jan. 2026 (UTC)

Ekzistas du tipoj de la deviga sveda, kaj por la tipoj estas apartaj instruistoj, kvankam ili kaj la Sveda Popola Partio de Finnlando ne asertas tion. La funkcia deviga sveda estas en tiaj dulingvaj lokoj kiel [[Jakobstad]], [[Vasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] farata deviga instruo de la sveda. Gxia celo estas sama kiel estas celo de la deviga finna por svedlingvaj finnlandanoj: la celo estas instrui la alian enlandan lingvon al lernantoj, kiuj necesas tiun lingvoscion. Alia tipo de la deviga sveda estas ekzemple en [[Pirkanmaa]], [[Meza Finnlando]], [[Savonio]], [[Kainuu]] kaj [[Finna Laponio]] instruata simbola deviga sveda, kies cxefcelo estas alia. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:33, 5 jan. 2026 (UTC)

Ŝajnas, ke el la plej multaj altlernejoj la deviga sveda lingvo malaperos ene de 20 jaroj, kaj parte ĝi jam nun estas for, ĉar al enmigrintoj oni donas esceptojn. Tiuj esceptoj starigas la demandon, ke se enmigrinto povas funkcii en Finnlando sen la sveda, kial do finnlandano ne povus. En la baza lernejo kaj en la gimnazio la devigo verŝajne restos dum 30–40 jaroj, sed en la plej granda parto de la lando ĝi fariĝos ĉiam pli simbola. Ĝi produktas ĉiam malpli kaj malpli da reala lingvokapablo, sed ĝi ne malaperos baldaŭ. Por la Sveda Popola Partio ĝi estas memvaloro, kaj la partio kapablas konservi ĝin kiel formalan lernobjekton, eĉ se ĝi ne kapablas haltigi la malkreskon de ĝia efikeco. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 11:11, 5 jan. 2026 (UTC)

[[:fi:Peter Albäck]]: La viro klarigis, ke la svedaj parolantoj de Uusimaa kaj Ostrobotnio estas malsamaj grupoj - la svedaj parolantoj de Ostrobotnio, male al Uusimaa, estas sufiĉe klare grupo, kiu diferencas de la finnaj parolantoj laŭ kulturo kaj nacia karaktero. Li diris, ke tio estas sufiĉe klara, sed ĝi estas tabuo. Mi demandis, kiel ĝi malkaŝiĝas. Li respondis, ke ĝi devenas de la konduto de la loĝantaro. -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 7 jan. 2026

Mi trovis en rubujo la libron ''[[Antero Vipunen]]''. El tiu libro mi unuafoje eksciis pri la volapuko kaj lernis la esperanton. Longe mi konis [[Yrjö Karilas]] nur kiel skribanto de Pikkujättiläinen kaj Antero Vipunen. Kiam mi eksciis pri lia aliaj meritoj, mi komencis miri pri tio, kial li estas do malmulte konata. Iam mi interrete legis, kial estas do.  -- notis, sen subskribo, [[Uzanto:Urpola|Urpola]] je 9 jan. 2026

== Kiu estas kristano? ==
Mi aldonis al la paĝo [[bapto]] mencion, ke iuj ne-kristanaj grupoj havas ankaŭ bapton. Ekzemple astestantoj de Jehovo kaj mormonoj. Vi asertis, ke malbone skribita tiel, ĉar ili estas kristanaj grupoj. Laŭ mia scio ili ne estas tiaj, ĉar ili ne apogas la sankta triecon. Vi asertis, ke tamen ili estas kristanaj. Laŭ la finna Vikipedio estas postulo por tio, ke iu grupo estas kristana, tio, ke ĝi apogas la sanktan triecan kondicion. Ĉu temas laŭ vi pri tio, ke Finnlando ne estas do sekulara ol ekzemple Litovio, Svedio kaj Germanio kaj tial en Finnlando ankoraŭ oni taksas, ke grupo, kiu ne apogas la triecon, ne estas kristana? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 17:57, 6 jan. 2026 (UTC)

:Eblas fortege pridubi la hipotezon ke ''ĉiu kredanto aŭ religia grupo kiu ne apogas la sanktan triecon (=triunuon) ne estus kristana''. Mi nun ne havas multan tempon por profunde enplonĝi meditadon pri tio, kaj supozeble ankaŭ ne konvinkas subtenanton de la hipotezo ke ekzemple [[PIV]] havas tute simplan difinon de [[kristanismo]], nome &quot;[https://vortaro.net/#kristano_kdc religio, bazita sur la evangelioj]&quot;. Sed pri la teologia koncepto de [[triunuo]] aŭ trieco almenaŭ konatas ke historie estis la fortega movado [[arianismo]], nome &quot;parto de la [[unitariismo|unitariisma]] aŭ '''kontraŭtrinitarisma branĉo de [[kristanismo]]''' (do parto de tiu branĉo de kristanismo kiu forte kontraŭbatalis ĉiun kredon je [[triunuo]]) kiu floris ekde la [[4-a jarcento]] ĝis pli-malpli la [[8-a jarcento]].&quot;  Bone, oni povus blufe kredi ke ekde la 2-a jarmilo, do ekde la jaro 1000, validus la dogmo &quot;kristanoj ĉiuj apogas la sanktan triunuon&quot;, sed simpla rigardo al la teksto kaj kristanisma movado [[unitariismo]], nome &quot;'''tiu branĉo de la kristanismo''' kiu, male al la trinitatismo, '''ne akceptas la dogmon pri triunuo''' kaj kelkaj unitariismaj eklezioj tute neas la rolon de dogmo en religio&quot; montas ke subtenantoj la kristanaj eklezioj de [[unitariismo]] daŭre fortas en la 21-a jarcento, do en la 3-a jarmilo. Alia historia branĉo de kristanismo cetere estis la [[adoptismo]], kiu ankaŭ forte kontraŭis koncepton de triunuo. Sume: NE, kredo de triunuo ne necesas por esti nomata &quot;kristano&quot;. Tio entute ne konsiderante pruvon laŭ kiu &quot;astestantoj de Jehovo kaj mormonoj&quot; estus kristanaj grupiĝoj. Sed jam la vasta kristanisma movado [[unitariismo]] sufiĉas por malvalidigi la hipotezon. La esperantistaj farintoj de PIV efektive saĝe elektis sian tre koncizan kaj tre simplan difinon!! --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] 20:29, 6 jan. 2026 (UTC)

==Forigo de dosiero==
Bonvolu forigi la artikolon kiun mi alŝutis dufoje: [[:Dosiero:Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo, 356 p.K..png]].
Mi anticipe dankas vin.[[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 21:12, 8 jan. 2026 (UTC)

{{re|Claudio Pistilli}} Principe eblas senprobleme forigi duoblan dosieron, kiun mi en unua paŝo faris, notinte &quot;duobla kopio de Triumfa enirado de la Imperiestro Konstancio la 2-a en Romo.png - forigo laŭ peto de l'alŝutanto&quot;.

Sed tiam mi konstatis ke la restinta dosiero estas anglalingva, dum la forigita estis esperantlingva. En kazo de tiu elekto, teno de la esperantlingva versio prefereblas, ĉar kiun utilon havus la angla lingvo, kiu ne estas oficiala en tiu ĉi vikipedio kaj ankaŭ ne estis en la Romia Imperio de jaro 356? Do mi ŝanĝis la du dosierojn, forigis la anglan kaj tenis la esperantigitan. Ĉiukaze nun ne plu estas duoblaj bildoj.

Tamen kiel lasta demando restas al mi la dubo: kie en la paĝo de retejo &quot;X&quot; vi vidis ke la dosiero estas liberigita laŭ krea komunaĵo 1.0 ???? Povas esti ke estas indiko sed mi ne trovis ĝin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:37, 8 jan. 2026 (UTC)

== persona nomo Adolf ==
Adolf estis tre ofta vira nomo en Germanio, sed post kiam Germanio perdis 2-a Mondmiliton sub la influo de Adolf Hitler, la populareco de la nomo en Germanio malpliiĝis signife. Ekzemple, [[Kustaa Vilkuna]], post pasigado de tempo en Germanio dum kelkaj jaroj post la milito, skribis ke unu el la ŝanĝoj en germanaj personaj nomoj estas ke ekzistas neniuj knabetoj nomitaj Adolf.
:Estas multaj pliaj nomoj kiuj en [[Germanlingvio]] iĝis malmodaj dum la 20-a jarcento. Sed Adolf, eĉ en knabeta formo &quot;Adi&quot;, certe ekde 1944-45 estas la nomo kiu vekus plej da plendoj ĉe aliaj samlingvanoj ke estas krimo nomi knabon laŭ tiu persona nomo, pri kiu ĉiu ekde almenaŭ 1933 aŭtomate pensas pri Hitler: kiel povus esti signo de bonaj sentoj por sia ido nomi sian infanon laŭ freneziĝanta radikalega amasmurdisto?? Mi ne scias pri nomaj statistikoj de antaŭ 1945 aŭ antaŭ 1915, sed mi supozas ke la nomo Adolf ankaŭ antaŭe ne estis ofta, nur ke ĝi almenaŭ ĝis 1915 ne havis ofendan kromsignifon. La lasta &quot;normala&quot; nomportanto, pri kiu mi scias estis Adolf Dassler (1900-1978, &quot;Adi Dasler&quot;), fondinto de ŝufabrikejo el kiu fontos la firmao [[Adidas]], Adi-das(ler). Kompare la knabaj nomoj Heinrich aŭ Henrik, Hendrik, Henry kiel en [[Heinrich Himmler]] aŭ Josef, Jo, Sepp aŭ malnovece Joseph kiel en [[Joseph Goebbels]] estis tiom oftaj ĉe knaboj tiam laŭ mia supozo, ke la ligiĝo aŭdinte la personan nomon aŭtomate pensi pri la krima amasmurdinto ne tiom funkcias. Sincere dirite mi eĉ ne parkeras la personajn nomojn de la lastaj du militkrimuloj - laŭ mia memoro ili nur estas krimuloj &quot;Himmler&quot; kaj &quot;Goebbels&quot; (same ankaŭ &quot;Göring&quot;, &quot;Mengele&quot; ktp). --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:52, 12 jan. 2026 (UTC)

Mi ridas por mi mem. Lerneje ni havis instruiston Yrjö Varjanne. Unu el miaj samklasanoj diris, ke li kunligis manojn kun Yrjö Varjanne (se vi volas vidi bildon pri li, vidu: https://www.sjl.fi/paikalliset/7809780) kaj post tio lia mano odoris kiel vomajxo do, ke li devis iri necesejen kaj lavi siajn manojn. Poste mia samklasano ridis pri tio, ke mi kredis tiun rakonton.

== Re:Naskis v naskiĝis ==

Saluton kaj bonan kaj sukcesan novan jaron. Tiu kontrolo de &quot;n.&quot; ne devus esti tro malfacila. Kvankam mi komprenas vian zorgon pri la encicklopedio, en ĉi tiu kazo mi taksas vin tro pesimisma. Mi povos elŝuti kopion de la encicklopedio el https://dumps.wikimedia.org/eowiki/ kaj trovi ĉiujn paĝojn kun la erara antataŭigo.
Simple donu al mi tempon, ĉar eĉ en la ceteraj Vikimediaj projektoj mi ne tro aktivas lastatempe pro manko da tempo pro mia laboro.
Mi lastatempe pli aktivas en Vikidatumoj kiam mi eĉ aldonas etikedojn en Esperanto, precipe pri Sud-Aziaj temoj, kiel kutime. Ĝis baldaŭ.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:17, 16 jan. 2026 (UTC)

:Mi tute konsentas kun la frazo «&lt;span style=&quot;color:darkgreen;&quot;&gt;la misoj nun estis dum plenaj preskaŭ 3 jaroj, unu aŭ du monatoj pli aŭ malpli apenaŭ faros diferencon&lt;/span&gt;». Mi ĉiokaze klopodu solvi kiel eble plej baldaŭ.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 00:20, 16 jan. 2026 (UTC)

::{{re|super nabla}} Vi havos tempon. Dankon ke vi tiom fulmrapide reagis! Mi tro pigris kontroli vian aktivecon en '''ĉiuj''' projektoj, ĉar ĉiukaze gravas ke vi entute vidas mian peton (kiun vi ankaŭ povus vidi se vi tute pasive ensalutinte legas Vikipedion - kio jes estas tute nobla uzo de la projekto, neniu postulas ke oni kontinue devus redakti paĝojn). Ĉaŭ kaj ankaŭ al vi sukcesan novan jaron. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 00:27, 16 jan. 2026 (UTC)
:::Mi kontrolis ĉiujn uzojn de [[Ŝablono:Diskreta mallongigo]] kaj mi nur trovis ĉi tiun ununuran eraron: [[speciala:diff/9306934]].
:::Ankaŭ kontrolinte mian agadon dum la tago kiam mi modifis la paĝon &quot;[[16-a de marto]]&quot; (vi trovis la eraron tie), mi nur povas vidi tiun ununuran misan kontribuon, kium vi jam korektis. Jen la ligilo: [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Kontribuoj/Super_nabla&amp;target=Super+nabla&amp;dir=prev&amp;offset=20230319112527 ligilo]. Do mi kredas, ke ĉio bonas nun.—&lt;span style=&quot;font-family:Kristen ITC, serif;margin:0 .3em&quot;&gt;[[user:super nabla|super n∇bl∇]]&lt;/span&gt;([[user talk:super nabla|🪰 msg]]) 19:51, 8 feb. 2026 (UTC)
::::Dankon al vi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:04, 8 feb. 2026 (UTC)

== Pentti Hirvonen ==
Kiam mi estis blokita, mi skribis pri Pentti Hirvonen tie: [[Rääkkylä]]. Cxu lau vi oni devas preni la tekston for?

:Mi dirus ke la ĝisnunaj tri frazoj pri la lokulo P. Hirvonen estis jam multo (neniu alia pasinta aŭ nuna lokulo menciiĝas), kaj la obsedeta fokusiĝo pri kontraŭknaloj povus facile kaŭzi ke oni entute forstrekus la pli grandan malseriozan ĉapitron (ĉiukaze la aldonoj kaj forigoj antaŭe iris tien-reen). Sed plaĉis al mi la interna ligilo al vikidatumoj, kiun pensis eniri Taylor, kaj mi el tie ankoraŭ vidigis la vivdatojn: [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] (1826-1878). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 22:42, 17 jan. 2026 (UTC)

Mi demandis, cxu la [[Sveda Popola Partio de Finnlando]], speciale ostrobotnia, igxis pli kolera en kazoj, kie oni malapogas la devigan svedan. Spertulo pri la finna politiko jesis - gxi kolerigxas pri tiaj asertoj pli facile kiel antauxe kaj la ostrobotnia  grupo estas pli radikala ol la suda grupo. La parlamentanoj ne plu povas malapogi la devon sen malamo de la tiu partio, speciale la ostrobotnianoj. Sed mi ne aldonas mencion pri tio. Mi ne havas fontojn. por tio Mi aldonis fontojn pri aliaj aferoj en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]]. -- [[User:Urpola]] 2026-01-17T20:34:22

== Invitation: Bring Feminism and Folklore to your wiki ==

[[dosiero:Fnf as 2023 logo.jpg|dekstra|50px]] En februaro kaj marto: kampanjo [[:m:Feminism_and_Folklore_2026|&lt;big&gt;inismo kaj folkloro 2026&lt;/big&gt;]]

== Forigendaĵo 2026-01 ==
Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:31, 19 jan. 2026 (UTC)

:{{farite|parte farite}} 31 malplenaj, do neuzataj kategorioj forigitaj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:14, 20 jan. 2026 (UTC)

== Recenzo ==

@[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] Bonvolu revizii ĉi tiun paĝon [[Susovan Sonu Roy]], ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove. Ĉi tiu temo havas iom da rimarkindaĵo, antaŭ kelkaj tagoj ĝi estis konservita en la germana Vikipedio. Ankaŭ mi iom plibonigis ĉi tiun artikolon. [[Uzanto:Traniala|Traniala]] ([[Uzanto-Diskuto:Traniala|diskuto]]) 10:29, 20 jan. 2026 (UTC)

: Malbona konduto:
:* [https://eo.wikipedia.org/w/index.php?title=Speciala%C4%B5o:Protokolo&amp;page=Susovan+Sonu+Roy protokolo] [fakte...]
:* [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q117305113&amp;action=history Q117305113] [vidu supre: &quot;ili metas krucvikian spam-etikedon denove kaj denove&quot;]
:* [[:m:Special:CentralAuth/সামীৰা]] (unuaga konto)
:* [[:m:Special:CentralAuth/Jujucio]] (kreinto kaj globale forbarita gantopupumulo)
:* [[:en:Wikipedia:Sockpuppet_investigations/Blogs19/Archive]] (tre agresema gantopupumulo, ĉefe pri &quot;Susovan Sonu Roy&quot;)
:* [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy&amp;diff=prev&amp;oldid=1268941185 Wikipedia:Articles_for_deletion/Susovan_Roy] sabota fermo de forigpropono kiel &quot;ne forigita&quot;
:* [[Vikipedio:Forigendaj_artikoloj/Arkivo/2023/Marto#Susovan_Sonu_Roy]] (jam unufoje forigita)
:* veras ke unu forigpropono estis forĵetita: [[:de:Wikipedia:L%C3%B6schkandidaten/4._Januar_2026#Susovan_Sonu_Roy_(bleibt)]]
:* -&gt; {{por}} forigo de la artikolo [[Susovan Sonu Roy]] de ĉi tiu vikio. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 13:30, 21 jan. 2026 (UTC)
::En la germanlingva diskuto la menciindeco de la temo estis diskutita, sed ne la neŭtraleco de la artikolo, kiu ŝajnas pli suspektinda al mi. Laŭ mia impreso ĝi estas forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:52, 21 jan. 2026 (UTC)
:::Mi komprenas viajn argumentojn kaj ankaŭ origine dividis ilin en la unua voĉdono pri forigo de la tiam nematura teksto. Sed kvankam estas tute en ordo diskuti ĉu unufoja forigo validas por ĉiam, aŭ ĉu bonas forigi tekston pro tio ke unu uzanto pasintece agis malbone, mi nun vidas ke la esperanta teksto nun lingve estas en tute bona kvalito, mi ankaŭ ne plu dubas pro la ekstervikipediaj referencoj, ke la homo vere ekzistas, kaj se uzanto daŭre malbonkondutas, la reago estus forbari tiun uzantn, ne pro tiu agado venĝe buĉi la tekston pri kiu la malbonulo interesiĝis. Mi pro la teksto atentiĝis pri tekstoj kiel [[Haora]], [[Guvahati]] kaj [[Kolkato]], pri kanaloj [[Star Jalsha]] kaj [[Zee Bangla]] ktp, mi ĝojas ke estas iom da okazo povi kaj devi plibonigi iujn tekston pri orienta Barato, kaj mi scius ke se mi voĉdonas por venĝa forigo de la esperanta teksto pri la eble duaranga aktoro, teksto kiu nun restos en la germanlingva vikipedio, ke tiam aliaj esperantaj tekstoj pri orienta Barato jam iĝos orfoj aŭ preskaŭ-orfoj, simple ĉar pri tiu regiono estas tre malmultaj esperantaj tekstoj. Mi sinceras: mi ne volas ankoraŭ investi horojn en tiun temaron kaj volas laŭeble malmultan adagon, por ne malfermi novajn teknikajn problemojn. Sed samkiel la germanoj nun juĝis por teno de sia teksto, kun eksplicita noto ke transvikia forigoj de aliaj tekstoj sekve de spamado de unu aŭ iuj uzantoj ne estas valida kialo por buĉado de artikolo, mi same ankaŭ pledus lasi tiun temon, kiu en la nuna formo ne estas danĝera por la esperantlingva vikipedio... Do mi voĉdonas {{kontraŭ|kontraŭ}} refoja forigo, sed kiel mi skribis ne volas ankoraŭ investi multajn horojn en la temon kaj ne protestos se mi havos la malplimultan opinion ĉi tie. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:41, 21 jan. 2026 (UTC)

== Pro-drop -lingvo ==
Cxu estus bone krei artikolon [[pro-drop -lingvo]]? Mi lernis tiun termon en Chat GPT. En tiuj lingvoj oni normale ne devas uzi la personpronominojn de la unua kaj la dua persono kiel subjektoj, cxar la verbomorfo sole rakontas la subjekton. ''Lauri Hakulinen'' skribis en la 1950-aj aux en la 1960-aj jaroj pri la afero, ke oni kvazau dufoje diras saman. Kiel ''minä kaivan'' (mi fosas), kvankam ankaux jam nur ''kaivan'' signifas la saman. Oni povus diri ''minä kaivaa'' (''kaivaa'' estas la neuxtrala formo, formo de la triapersono singulare). Hakulinen skribis, ke kompreneble ekzistus eventuale agi kiel ekzemple nuntempe en la sveda: la verbmorfo estus sama kun la cxiuj subjektoj. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:38, 22 jan. 2026 (UTC)
:Chat GPT ĉiukaze ne estas serioza referenco. Se vi volas ekverki, havu bonajn ekstervikipediajn referencojn, kaj plej bone alilingvajn vikipediajn artikolojn, kiuj jam kelkajn semajnojn aŭ monatojn ekzistas kaj ne estas forigitaj intertempe en tiuj vikipedioj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 19:44, 22 jan. 2026 (UTC)

:Mia antaŭa artikolo pri deviga sveda instruado estis kritikita pri la temo. Nun kiam la mensa sanproblemo iom malpliiĝis, mi skribis pri ĝi pli neŭtrale. Esperantistoj estas iagrade grupo, kiu pripensas la statuson de lingvoj, do eble estus bone, ke la Esperanta Vikipedio havu informojn pri tiu stranga politika afero. Sed eble indus dividi la artikolon pri la sveda lingvo en Finnlando en du artikolojn, unu el kiuj diskutus la formon de la sveda en Finnlando ĝenerale, lingve, kaj la alia pri deviga sveda instruado. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 20:49, 22 jan. 2026 (UTC)

Laux Chat GPT mi pravas en tiu takso, ke [[Anna-Maja Henriksson]] kaj [[Mikaela Nylander]] apogas la trudsvedan je diversaj motivoj: Anna-Maja Henriksson estas forta finn-sveda naciisto kaj Nylander svedlingva finnino, kiu asertas, ke por svedlingvanoj estus malfacile vivi en Finnlando sen la deviga sveda por finnlingvuloj. Henriksson estas ostrobotnia kaj Nylander uusimaaana. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC)

Ĉu estas bone, ke en la artikolo [[Markus-setä]] estas ligilo pri tiu anglanlingva video? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 21:07, 22 jan. 2026 (UTC)

Laŭ Chat GPT, mi pravas, ke la instruado de la sveda al finnaj parolantoj konsistas el du malsamaj lernejaj fakoj, sed la instruistoj de RKP kaj la sveda ne mencias tion: Ekzistas ia deviga sveda instruado, kies celo estas doni al finnlingvaj parolantoj, kiuj bezonas la svedan (ekz. [[Jakobstad]], [[Vaasa]], [[Loviisa]], [[Raseborg]]) svedan kapablon kaj kiu korespondas al la deviga finna instruado en svedlingvaj lernejoj. Kaj aliflanke ekzistas deviga sveda instruado aliloke en Finnlando, kies celo estas nur efektivigi la mem-servantan lingvopolitikan programon de RKP, kaj la lingvokapabloj, kiujn tiu instruado produktas (kaj kiuj kutime ne estas bonaj), estas nur flanka afero. Sed nun mi devos sindeteni de skribi pri la temo en la Esperanta Vikipedio estonte. Mi skribas pamfleton pri la temo, sed la pamfleto ne apartenas al Vikipedio.

== Pikku Kakkonen ==
Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti ekstera ligilo al tio: https://www.youtube.com/watch?v=0O8OvJ73s2M. Vidu la tri unuajn minutojn. Se vi vidis, rakontu. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 18:01, 23 jan. 2026 (UTC)

== Sveda lingvo en Finnlando ==
Mi skribis al spertulo pri la finna lingvopolitiko:

&quot;La lastaj spuroj de pedagogiaj pravigoj por deviga sveda lingvo, kiaj estis prezentitaj antaŭ iom da dek jaroj kaj sufiĉe multe antaŭ tridek jaroj, jam tute malaperis kaj ĝi estas nur simbola kaj oni jam ne provas silentigi kritikon per kontraŭkritiko sed per agresema akuzado kaj insultado, laux kio la malapogantoj estas faŝismaj kaj rasistoj kontraux la finnlandaj svedlingvanoj.&quot;

Respondo al mi:

&quot;Ĝuste. La nuna deviga sveda lingvo tute transiris en la simbolan kaj politikan sferon, kaj ĝia legitimigo jam ne baziĝas sur iuj lernaj aŭ pedagogiaj celoj. La finnlingvanaj baz- kaj mezlernejanoj lernas la svedan ecx pli malmulte ol en viaj lernejaj jaroj, sed la apogantoj de la deviga sveda ne plu taksas tion kiel probleme. La apogantoj de la deviga sveda ne plu provas aferece diskuti pri la afero kun la malapogantoj sed nur asertas, ke la malapogantoj estas rasistoj kaj fasistoj.&quot; [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:18, 26 jan. 2026 (UTC)

:La apogantoj ne plu zorgas pri tio, kiom la lernejanoj kaj sxtudantoj lernas la svedan, sed por ili estas grava simbolo, ke la lernejanoj kaj sxtudantoj iom la svedan lernas ecx simbole. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:29, 26 jan. 2026 (UTC)

Cxu vi taksas, ke mi ne estas vandalo sed tio ne sxangxigas tion, ke mi estas problema uzanto? Kaj nun mi havas la lastan eblon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:35, 27 jan. 2026 (UTC)

:Nu, vi pasintece tre ĝene vandalis, kaj sendube estas iuj (ekzemple uzanto Surfo), kiuj ne facile forgesas la pasinton. Tiun neforgesemon pri pasintaj misfaroj vi nur povas renkonti per aparte singarda, modela kaj konstruema agado nun, kaj esperi ke iam ankaŭ la skeptikuloj komprenos ke pasinteco ne egalas al nuntempo. Sed se homo (Taylor 49) klare esprimas ke tiu ne volas ricevi mesaĝojn de vi, ĉar tiu ne opinias la lingvopolitikon de najbara lando Finnlando sia fokusa temo, tiam &quot;singarda kaj konstruema agado&quot; de vi estas centprocente respekti tiun klaran esprimon kaj vere '''tute''' ne meti notojn al ties diskutpaĝo. Mi ne esprimus min tiom draste kiel Taylor: por mi la kultura politiko de Finnlando same interesas kiel tiu de la 192 aliaj membraj ŝtatoj de UN. Mi havas finnlingvajn kaj svedlingvajn finnlandajn amikojn kaj la temo ne estas tute fremda al mi. Sed ankaŭ mi havas ankaŭ aliajn temajn fokusojn en vikipedio kaj sentas mankon de tempo por iuj vikipediaj konstruejoj - do ankaŭ mi ne detale reagos al ĉiu temeto, kvankam mi iam legos ĉiujn notojn. Do por mi estas bone, se vi sen vandalismo kaj sen troigita obsedo pri iuj malseriozaj temoj konstrueme redaktos vikipedion kaj evitos estontajn forbarojn de iu nova konto, ke vi faros viajn redaktojn laŭeble laŭ ĉiuj vikipediaj normoj, do kun intervikia ligiĝo (por tio necesas ke vi ne estas forbarita en vikidatumoj), kun normalaj esperantaj supersignoj, ne iuj x-kodoj, kaj normalaj teknikaj skribaĵoj, normalaj eksteraj ligiloj, normalaj uzoj de informkestoj kaj navigiloj, kaj senca uzo de ekstervikip4ediaj referencoj - simple ĉio kion mi deziras ankaŭ de ĉiu alia uzanto kiu jam pli ol du semajnojn umas en Vikipedio kaj jam ne plu estas tute nematura ekkomencanto. Ĉar daŭre ripari tion kion vi ekredaktus malmature estus tro por ĉiu alia uzanto. Jes, vi nun havas eblecon montri, ke mi povas aktive partopreni al la farado de la esperanta Vikipedio, kaj facile povas esti ke tio estas la lasta ŝanco. Saĝe uzu tiun ŝancon, ĉar klaras ke estas multaj homoj en Vikipedio kiuj ekstreme bone memoras la agojn de antaŭaj monatoj kaj jaroj... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:54, 27 jan. 2026 (UTC)
::Cxu vi taksas, ke en la artikolo [[Yrjö]] ne estas bone pli prezice rakonti fono de la mencio? [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:52, 27 jan. 2026 (UTC)
:::La &quot;fono de la mencio&quot; estas, ke Yrjö estas nacilingva, pli ekzakte finnlingva variaĵo de la nomo &quot;Georgo&quot;. Punkto. Kun referenco, laŭ mia persona juĝo estas tolereble aldoni viajn du frazojn ''&quot;Slange ĝi fine de la 20-a jarcento ekhavis negativan [[konotacio]]n: la vorto yrjö signifas [[vomaĵo]]n. Tiun signifon supozeble peris la onomatopoa aŭ deskriptiva fonetika prononco de la vorto&quot;'' kun referenco, kiel estas nun. Sed oni povus same ankaŭ formeti la slangan kromsignifon - kiu ŝajne inter la esperantistoj pli forte interesas kaj amuzas vin ol iun alian. Sed bone, du frazoj ne tute komence de la teksto kun referenco estas en ordo. Laŭ mi ne necesas ankoraŭ multon maĉi en tiu teksto: principe oni lasu ĝin trankvile, ne plu redaktu ĝin. Se vi volas, faru tekston pri [[Georg Zacharias Forsman]]. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:09, 27 jan. 2026 (UTC)
:# ''Pyhä Georgios kääntyisi haudassaan, jos tietäisi, mihin tarkoitukseen nimeänsä on jo vuosikymmeniä käytetty. Kun suomalainen yrjöää, hän oksentaa'' (https://yle.fi/a/3-8413804).
::Sankta Georgo turnus sin en sia tombo, se li scius, en kiu celo lian nomon oni jam jardekojn uzis lian nomon. Kiam finno georgas, li vomas.

::::Libro de [[Kaisa Häkkinen]] mencias, ke nomi vomajxon &quot;yrjö&quot; verŝajne devenas de la priskriba prononco de la vorto.
::::[[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:14, 27 jan. 2026 (UTC)
::::: Jes, fakte: Georg Zacharias Forsman identas al [[Yrjö Sakari Yrjö-Koskinen]]. Tiam alidirektilo estas bona helpo, ĉar ruĝa ligilo donus falsan impreson ke teksto pri la temo ankoraŭ mankus. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:39, 1 feb. 2026 (UTC)
::::::Laŭ Kimmo Kiljunen, la flagkonflikto inter Indonezio kaj Monako povus esti solvita tre elegante per lasado de Monako cedi: ĝi povus revenigi sian malnovan diamant-ornamitan flagon. Tio estus vere originala kaj memorinda. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 00:03, 6 feb. 2026 (UTC)

:::https://eo.wiktionary.org/wiki/Yrjö https://eo.wiktionary.org/wiki/yrjötä

:En la finna Vikipedio mi demandis, cxu estas bone difini Sibelius kiel finn-svedo - li heredigxis el finnlingvanoj, kiuj sxangxigis la lingvon. Iu respondis, ke supozeble oni povas difini do - multaj svedlingvanoj en Finnlando heredigxas el finnlingvanoj, speciale en [[Uusimaa]] kaj cxar oni ne nuntempe oficiale difinas tiun pozicion aliel ol laux la lingvo, oni povus uzi la vorton finn-svedo pri Sibelius. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:13, 27 jan. 2026 (UTC)

&quot;Ĉu oni devus forigi la porfinnlingvanan devon lerni la svedan el lernejoj estis tra jardekoj unu el la plej malfacilaj demandoj en la politiko de Finnlando.&quot; Tio estas kerna mencio en la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] en la sekcio &quot;Deviga instruo de la sveda&quot;. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:32, 1 feb. 2026 (UTC)

Eble estas pli bone por homoj kiel mi rezigni esperon. Forigi la devigan svedan lingvon estas kiel revenigi Karelion - ekzistis unu ŝanco por tio komence de la 1990-aj jaroj, sed tiu sola ŝanco estis malŝparita. Tamen, vidu ankaŭ [[sveda lingvo en Finnlando]]

== MediaWiki:Linkshere ==
La paĝo [[MediaWiki:Linkshere]] bezonas redakton. Rompita ligilo al ekstera servo estas forigenda. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:43, 1 feb. 2026 (UTC)

{{re|Taylor 49|Tlustulimu|LiMr}} Ŝajnas ke tiu temo ankoraŭ ne traktiĝis. Mi vidis pri antaŭa adapto en decembro 2017, diskutita [[Vikipedio:Diskutejo/Arkivo/2017/12#Ripari_ligilon|ĉi tie]]. Kaj evidente, la ligilo al ekstera servo estas nun rompita. Sed simple forigi ĝin, ne anstataŭigi ĝin per pli bona ligilo, havas grandan riskon esti fuŝa ago. Ĉu iu havas bonan ideon, kion eblus rekomendi en la situacio? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:00, 7 feb. 2026 (UTC)

: Risko de &quot;fuŝa ago&quot; forestas. Mi rekomendas simple formeti ĝin:

&lt;pre&gt;
La jenaj paĝoj ligas al '''[[:$1]]''':

Eksteraj iloj: [https://linkcount.toolforge.org/?project=eo.wikipedia.org&amp;page={{urlencode:{{{1|$1}}}}} kvanto da ligiloj], [https://templatecount.toolforge.org/index.php?lang=eo&amp;namespace={{NAMESPACENUMBER:{{{1|$1}}}}}&amp;name={{PAGENAMEE:{{{1|$1}}}}} kvanto da transkluzivigoj]
&lt;/pre&gt;

: [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:32, 8 feb. 2026 (UTC)

La paĝo/servo evidente misfunkcias. Mi devas simple viŝi la enhavon, ne konante la sekvojn, sed faras tion laŭ la rekomendo de Taylor, ĉar ne fari ion ankaŭ estus malbone. Raportu kiam vi rimarkos nedeziratajn flankefikojn. Eblas ĉiam ĉion malfari... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:15, 8 feb. 2026 (UTC)

Nenio fuŝiĝis ĝismorte, tamen la servo [[MediaWiki:Linkshere]] povus esti iomete pli utila kun la enhavo proponita supre. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:34, 10 feb. 2026 (UTC)

Do tiel ĉi? Bv. rekontroli kaj konfirmeti. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:38, 10 feb. 2026 (UTC)

: Estis ERARO, lingvokodo estu &quot;eo&quot;, ne &quot;en&quot;. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:49, 10 feb. 2026 (UTC)

Do nun, ĉu? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:55, 10 feb. 2026 (UTC)

: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:56, 10 feb. 2026 (UTC)

== [[Rita Süssmuth]] ==
Hazarde mi vidis, mi eĉ ne scias ĉu vi jam rimarkis, ke hodiaŭ mortis la germana politikistino [[Rita Süssmuth]]. Mi nur volis enigi la mortoinformon en ŝian artikolon kaj rimarkis ke teksto pri ŝi ankoraŭ tute ne estis. Do, kvankam nur restis al mi malmultaj momentoj da Vikipedio umado, mi sekve komencis artikolan ĝermeton. Sed ĝi vere estas tro malplena. Ĉu mi povas peti vin almenaŭ duobligi la frazojn de 2 al 4 kaj ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo?? Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 22:01, 1 feb. 2026 (UTC)
:Mi nur nun venas al tiu temo, kaj konstatas ke intertempe jam vi sukcesis &quot;ŝanĝi la ĝermeton al deca ĝermo&quot;. Do mi nur iomete aldonetas pri la infanaĝo, aldonas ligilon pri la ministerio 1985-1988, kaj krome lasas la biografion tiom nepreciza kiel vi faris, ĉar evidente aldoni detale, kiam ekzakte ŝi translokiĝis de kiu urbeto en Vestfalio al sekva, kaj kiam sekvis kiu docenta posteno al alia, ne aldonus signifan plusvaloron al ne-eŭropa aŭ ne-vestfalia esperantlingva leganto. Do mi pardonpetas mian malfruan aliĝon al tiu paĝo, kaj dankas pro la kreo de la teksto. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 04:40, 8 feb. 2026 (UTC)

== [[muzeo Henryk Jan Dominiak pri miniatura profesia arto en Tychy]] ==

Hallo Thomas, ich habe gesehen, dass Du den Schnelllöschantrag von Johannnes89 entfernt hast. Ist Dir bewusst, dass es sich dabei um ein LTA-Projekt handelt? [[:wikidata:Q48851673]] existierte bis mitte Dezember in 106 Sprachversionen + plwikivoyage. Die Konten, die den Artikel hier im wesentlichen erstellt und bearbeitet haben, sind global geschlossen. Der Artikel wird vermutlich den Benutzer wieder anlocken. Möchtest Du diesen Artikel wirklich im Projekt behalten? Viele Grüße [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 00:25, 5 feb. 2026 (UTC)

:Darüber hinaus möchte ich Dich auch informieren, dass in Kürze der Großteil der Fotos auf Commons gelöscht wird. Es beginnt mit Uploads der Sockenpuppen, die bereits gesperrt sind. Gemäß der policy zu WMF-Bans sollte dieser Artikel hier eigentlich auch verschwinden, die Konten [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] sind als LTA-Socken bereits seit Dezember global geschlossen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 14:25, 5 feb. 2026 (UTC)

::{{re|NDG}} Der Artikel ist auf Esperanto sauber geschrieben, enthält keine Sprachfehler oder Murks gemäß der Wikipedia-Syntax, und ist stilistisch insgesamt untadelig. Wenn er automatisch übersetzt wurde, war das eine außergewöhnlich gute Computer-Übersetzung, die meisten Artikel, die hier auf den Index der möglicherweise zu löschenden Artikel gelangen, haben ein unvergleichlich schlechteres Niveau. Es kann ja sein, dass die Menschen, die diese Ex-Konten benutzt haben, keine Computer-Übersetzung herangezogen haben, sondern z.B. einen Esperanto-Autor in Tychy um die qualifizierte manuelle Übersetzung gebeten haben. Es gibt relativ viele Esperanto-Sprecher in Polen, diejenigen davon die in Wikipedia mitarbeiten, haben in der Regel Spezialinteressen und haben keine Lust, die grundlegenden Artikel über Städte auf ein gutes Niveau zu heben oder zu halten, es ist etwas nervig, wenn dann nationalistische Polen feststellen dass deutsche, litauische oder ukrainische Wikipedianer die Arbeit über polnische Städte auf Esperanto übernehmen und in Diskussionen ein Tenor rüberkommt wie &quot;diese Leute haben uns gerade eben 1939 genügend Leid angetan, da ist es ganz gut dass sie 2026 Wiedergutmachung leisten&quot; (so etwas killt natürlich den letzten Funken Mitarbeitsbereitschaft). Aber es gibt keinen Anlass, einen sauber geschriebenen Artikel zu löschen, nur weil dieselben Konten noch 105 andere Sprachversionen geschrieben haben, die vielleicht sprachlich minderwertig waren oder zumindest allein die Zahl an Sprachversionen &quot;hochverdächtig&quot; ist. Ich habe keine Ahnung, wer hinter [[User:Krzysiek2224]] und [[User:Kwarcoaa12311111]] stecken könnte, und ich kann nicht genügend Walisisch, Kroatisch oder Polnisch, um die Qualität dieser Sprachversionen zu beurteilen (ich spreche fließend Litauisch und kann daher die lettische Version verstehen, aber ob dort Grammatikfehler versteckt sind oder wie der Sprachstil ist, kann ich ebenso nicht beurteilen). Aber in der Esperanto-Version gibt es höchstens kleinere Verbesserungsmöglichkeiten, einzelne lateinische Wörter durch normale Esperanto-Wörter zu ersetzen, und ich persönlich würde auf das Hugo Boss-Emblem als &quot;Kunst&quot; verzichten und auf den Luftwaffenoffiziersdolch unten. Aber das sind Kleinigkeiten. Es ist möglich, einen Antrag auf Löschung eines an sich guten Artikels allein aus Solidarität zu &quot;WMF-Bans&quot; zu stellen, aber ich habe den Grund für mich nicht als hinreichend schwerwiegend empfunden, das jetzt selbst anzuleiern. Ich weiß natürlich nicht, ob ein Verbleib des Themas auf Esperanto, Walisisch, Kroatisch, Lettisch und Polnisch &quot;den Benutzer wieder anlocken&quot; wird - aber ich denke, wenn der Artikel in den Sprachen sauber geschrieben ist (ich hätte den Verdacht, dass die Autoren muttersprachlich Polen sind, daher hätte ich Zweifel an der Qualität des walisischen Artikels, aber das müssen die Walisen entscheiden), stört er eigentlich keinen. Er preist wohl nichts großmäulig an, was gar nicht wirklich existiert, und ist für mich nicht als Fake-News zu erkennen... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:57, 6 feb. 2026 (UTC)
:::Es gibt nicht &quot;die Autoren&quot;, es gibt eine einzige [[:en:User:Wikinger|Person]], die das über Jahre hinweg gemacht hat. Magst Du aktuelle Beispiele des Wirkens? [https://sw.wikipedia.org/wiki/Maalum:Michango/Siegen_Heilen] [https://de.wikipedia.org/wiki/Benutzer:Knergy/Tansania-Troll] [https://muddyb255.wordpress.com/2025/06/22/a-cry-for-help-and-a-timely-rescue-on-swahili-wikipedia/] Diese Person lässt nichts übersetzen. [[Uzanto:NDG|NDG]] ([[Uzanto-Diskuto:NDG|diskuto]]) 17:08, 6 feb. 2026 (UTC)

== Ceditaj areoj ==
Cxu vi taksas, ke neniom da sameco havis movigo de la germanoj kaj finnoj de ceditaj areoj? Mi legis en [[Otavan iso tietosanakirja]], ke en aro de la milionaj rifuĝintoj ktp. en la mondo la movopopolo de Finnlando (finne ''siirtoväki'') estas tiel en speciala pozicio, ke gxi ne perdis ecx parte siajn civitanajn rajtojn kaj por gxi oni faris aktiva pormovopopolan politikon. Mi skribis en tio en la artikolo [[fi:siirtoväki]] kaj demandis en la finnvikipedia babilejo, cxu la movigo de la germanoj el la ceditaj areoj de Germanio havis samajn trajtojn kiel la movigo de la germanoj el la orientaj areoj. Unu uzanto skribis, ke al lia menso ekstaris jxus tiu demando, kiam li legis mian redakton en la artikolo kaj la komparoj inter de tiuj aferoj oni ne multe faris sed radie iu, laux lia memoro ''Pirkko Sallinen-Gimpl'' komparis ilin kaj diris, ke la aferoj estis samtipaj kaj tiaj, ke la logxantaro de la ceditaj areoj konservis siajn tutajn civitanajn rajtojn. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 14:16, 6 feb. 2026 (UTC)

Vidu [[Grandlago de interna Finnlando]]. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 13:18, 7 feb. 2026 (UTC)

== Yrjö ==

Vidu denove [[Yrjö]] [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 08:45, 17 feb. 2026 (UTC)

Finna spertulo pri la trans-homoj diris, ke tio estas vere, ke en Usono oni uzas la longecon de etendita peniso unu colo kiel kritero, cxu oni povas difini infanon kiel knabo. Kaj aliel kirurgo fortrancxas la penison, metas gxin al rubujo kaj igxas la infanon al knabino. Mi pensis: cxu tio estas vere se nur urbana legendo? Sed tiu spertulino diris, ke estas vere. https://eo.wiktionary.org/wiki/hihhuli

Oni diras, ke Finnlando estas lando malriĉa je naturaj rimedoj. Ĉu tio estas vera?

Akvo estas multe pli valora natura rimedo ol oro, arĝento kaj nafto

== [[:Kategorio:Komunumoj de Provinco Mantova]] ==
Saluton. Mi vidis ke vi hieraŭ komencis adapti kaj ampleksigi la tiam grandparte senesperajn tekstojn en la kategorio &quot;Komunumoj de Provinco Mantova&quot; al espereble finaj kontentigaj artikolaj ĝermoj. La laboro ĝis nun nur trione aŭ kvarone estas farita. Mi enkroĉiĝis kaj ĉe iuj tekstoj, komencinte komence de la alfabeto, kompletigis la informkestojn, ĉar en tiuj paĝoj vikidatumaro estas manka. Tio konsiderindas subteno al via laboro: nur atentu ke vi ne akcidente viŝas iujn el miaj ĵusaj redaktoj, kiam vi plulaboros! [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 11:03, 21 feb. 2026 (UTC)

==Uzado de artikolaj diskutpaĝoj pri ruĝaj ligiloj==
Propono sur diskutpaĝo ĉiam estas demando al la komunumo, &quot;Ĉu estas interkonsento pri ĉi tio?&quot;

Lastatempe vi faras multajn proponojn nigrigi unuopajn ruĝajn ligilojn laŭ argumento, ke dum x jaroj neniu volis fari artikolon, aŭ simile. Sed la demando, ĉu estas interkonsento ke la manko de intereso por fari artikolon estas kialo por nigrigi ligilon, jam estas respondita nee ĉe [[Vikipedio:Diskutejo/Administrejo#Ruĝaj kaj bluaj ligiloj]]. Mi taksas ke la ripeta farado de jam respondita demando estas malhelpa por la funkciado de la vikipedia komunumo kaj impresas, kvazaŭ vi volas trudi neinterkonsentitan regulon al Vikipedio. Mi esperas ke vi ĉesos ĝin.

Eble konfuzis vin tio, ke estas interkonsento por nigrigi certajn ligilojn - precipe tiujn, pri kies temoj oni ne povus verki vikipedian artikolon eĉ se oni volus. Eble vi supozis ke tio pravigas amasan nigrigadon kian vi antaŭe faradis. Sed simple ne estas multaj ligiloj en Vikipedio, pri kiuj interesato ne povus verki artikolon.

Kaj eble vi demandas, &quot;Kion do mi estus devinta fari, laŭ vi?&quot;. Jen. Vi ĉiam estus povinta, kaj teorie ankoraŭ povas, bonorde proponi vian principon. Ion tian: 
:::::&lt;small&gt;&quot;Mi komprenas ke aliaj vikipedioj kaj pluraj anoj de la Esperanta vikipedio uzas ruĝajn ligilojn por indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolon. Mi ankaŭ komprenas ke iuj ruĝaj ligiloj aŭtomate fariĝas bluaj ligiloj kiam la koncerna artikolo kreiĝas. Tamen mi pensas ke estus pli bone uzi ruĝecon kiel kontrolilon, por scii ke oni mistajpis la celon de la ligilo. 
:::::Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas indiki temojn, pri kiuj oni povus verki artikolojn: _______. Jen estas kialoj por pensi ke ne multe utilas havi aŭtomatajn ligilojn al novaj artikoloj: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke mistajp-kontrolilo por ligiloj utilas pli: ______. Jen estas kialoj por pensi, ke la ekzisto de tro multaj ruĝaj ligiloj malpliigas ilian utilon kiel mistajp-kontrolilo: _______. Kaj jen estas kialoj por pensi, ke simila plibonigo de la kontrolado de mistajpoj ne eblas alimaniere: _______. Ĉu do estas interkonsento ne plu uzi ligilojn por aliaj temoj, ol tiuj kiuj jam havas artikolon aŭ antaŭvideble baldaŭ havos?&quot;&lt;/small&gt;

Se vi estus farinta tian proponon en ĝenerala diskutejo, kaj multaj vikipediistoj estus respondintaj, kaj preskaŭ ĉiuj respondoj estus favoraj, esperinde ĉiuj respektus tion kiel interkonsenton de la Esperanta vikipedio. Vi povus fari la provon se vi volus. Aŭ vi povus ŝpari al vi ĝenon kaj akcepti ke ligiloj estas kontribuoj al Vikipedio, kiuj al vi persone ne utilas, sed kiujn vi ne tial rajtas detrui. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:19, 23 feb. 2026 (UTC)
::Por malhelpi la kontribuadon de enhavo al vikipedio, oni devas havi interkonsenton, ke la enhavo estas problema. Ĉu io en tiu principo estas malklara aŭ malprava laŭ vi? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:57, 6 mar. 2026 (UTC)

== Lestadianismo / kontraukoncipo ==
Ĉu la artikolo pri lestadianismo kaj kontraukoncipo nun estas neuxtrala? -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 16:11, 23 feb. 2026 (UTC)

En 2007, kuracisto prezentis deklaron pri mi al la oficejo de deviga militservo, kiu legis ion similan al: La persono havas severan epilepsion, pro kiu li estas traktata en la Centra Hospitalo de Centra Finnlando. Li ankaŭ ricevis diagnozon de la sindromo de Asperger. Do ne estas tute realisme, ke li povus plenumi militservon. Pro ĉi tiu kialo, mi kredas, ke li devus esti sendevigita de militservo. -- [[Uzanto:Urpola|Urpola]]

== &quot;Ŝablono:Tradukita&quot; -&gt; &quot;Ŝablono:Trad&quot; ==
Mi reaktivigis la diagnozajn katojn en [[Ŝablono:Tradukita]]. Tamen ĉi-foje eblas eviti ilin per transŝalto al la nova [[Ŝablono:Trad]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:09, 28 feb. 2026 (UTC)

:La nova {{ŝ|trad}} je supraĵa rigardo aspektas bona. Mi nur ŝatus ĝenerale havi unu plian artikolon en la frazero «...teksto el la artikolo &quot;ekzemplo&quot; en '''la''' angla vikipedio», sed tio estas certe kosmetikaĵo. Mi vere esperas ke fine de la testado elvenos stabila solvo - dankon pro la penoj! [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:36, 28 feb. 2026 (UTC)

:: {{farite}} [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 20:43, 28 feb. 2026 (UTC)

::: Ĝuste tiel, dankon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 28 feb. 2026 (UTC)

== Genetikaĵoj ==
Tion diris ankaux sveda historispertulo, ke estis en Finnlando kaj la svedparolanta normala popolo, kies plejo estis ankaux genetike sveda kaj la svedparolanta nobelaro, el kies plejo estis posteuloj de lingvosxangitaj finnoj. Sed alia klarigis, ke grandparte de la svedlingva normala popolo en [[Origina Finnlando]] kaj [[Uusimaa]] estas genetikeb finna.[[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 09:23, 1 mar. 2026 (UTC)

== Forigendaĵo 2026-03 ==
Saluton ... akumuliĝis forigendaĵo: [[:Kategorio:Tujforigendaj_artikoloj]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 01:15, 4 mar. 2026 (UTC)

== Uusimaa ==
Cxu estu ankaux en esperanto diversaj du artikoloj pri tiuj temoj:

* https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa_Province
* https://en.wikipedia.org/wiki/Uusimaa

Mi provas finigi la pensadon pri la deviga sveda. Mi faros tamen plu unu redakton en [[Sveda lingvo en Finnlando]]

Klasike oni diras, ke la svedia sveda kaj la finnlanda sveda estas kiel la brita angla kaj la usona angla. Pri vere granda parto tio certe estas tute realisme dirita. La gramatiko estas preskaŭ sama, same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. En la vortaro estas inter la svedia kaj finnlanda sveda iomete pli diversecoj ol inter la brita kaj usona angla. En la prononco la diverseco estas klare pli granda ol en la skribaĵo, sed ĉar la diverseco estas precipe en la intonacio, ĝi ne multe malhelpas la komprenon inter la du lingvaj variantoj - same kiel en la kazo de la brita kaj usona angla. Tamen en la finnlanda sveda mankas aspiro de k, p kaj t. En vere multaj kazoj ekzistas anstataŭ tia longa k, p aux t, kiuj estas tipaj al la finna - tia eco estas fremda al la svedia sveda, sed normale ĝi ne malhelpas la komprenon. La diferencoj inter la finnlanda kaj svedia sveda peris kaj la influo de la finna kaj tio, ke ne aranĝis ĉiuj samaj ŝangxoj kiel en la svedia sveda. En la finnlanda sveda mankas tonaleco - normale en la sveda la vortoj axel (ŝultro) kaj aksel (akŝo) diferencas kun si aliaj laŭ la melodio, sed en la finnlanda sveda ne estas tiu diferenco.

Esceptoj estas iuj vere arkaiaj finn-svedaj dialektoj en kamparo de la svedparolanta Ostrobotnio - ili povas esti malfacilaj kompreni por la svedoj kaj eĉ por la aliaj svedlingvaj finnlandanoj. Ekzemple en la dialekto de Närpes ekzistas tri gramatikaj kazoj kiel en la germana. Tian dialekton uzas ekzemple Ida Asplund en iuj el siaj kantoj.

La alanda sveda estas kompromiso inter la finnlanda sveda kaj la svedia sveda.

En Svedio oni iam humure uzas pri la finnlanda sveda la vorton muminspråk (muminlingvo). Tiu esprimo iĝis, kiam en Svedio televide aperis serio pri mumintroloj, kie la svedlingvaj voĉaktoroj estis finnlandanoj kaj tial parolis finnlandan svedan. La svedaj rigardantoj komprenis la grandan plejon el la parolado de Mumin-figuroj sed miris pri ilia stranga prononco.

En norda Svedio la sveda en finnpleja areo kiel Haaparanta kaj Komunumo Övertorneå havas iom da samajn trajtojn kiel la finnlanda sveda. --urpola je 2026-03-08

== Elkorajn dankojn ==
Mi volas esprimi mian feliĉon scii ke ekzistas homoj kiuj vere kontribuas kun Esperanto kaj Esperanta Vikipedio. Mi verdire sentas mian koron eksplodi pro la amo kiun mi verkas artikolojn ĉi tie kaj pri la apogo de veraj sinceraj batalantoj tiel kiel vi. Ricevu fortan ĉirkaŭbrakon pro ĉiuj viaj klopodoj. [[Uzanto:Claudio Pistilli|Claudio Pistilli]] ([[Uzanto-Diskuto:Claudio Pistilli|diskuto]]) 23:27, 4 mar. 2026 (UTC)
: {{s}}. Estas pena laboro detektive spuri bonan argumentadon por ĉiuj fotoj pri kiuj povas ekesti duboj, sed jes estas la ideo ne simple tujforĵeti ĉion se oni ne jam kontentas pri la kvanto kaj kvalito de la argumentado, sed sencas alvoki laŭeble en tiuj kazoj plibonigi la kvanton kaj kvaliton de la argumentado - se tio eblas, kompreneble, alikaze forigo ankaŭ estas akceptebla. Vi vidis, ke mi hodiaŭ traktis la dosierojn 1 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Jakobo de Edesa.png|Jakobo de Edesa]], 2 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Klodjo Albino (147-197).png|Klodjo Albino (147-197)]], 3 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Konstanteno la 3-a (361-412).png|Konstanteno la 3-a (361-412)]], 4 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Hostiliano, c. 230-251, Romia Imperiestro.png|Hostiliano, c. 230-251]] kaj 5 [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] - pri tiuj la argumentado devus esti sufiĉa. Sed mi ne scias ĉu mi morgaŭ ankaŭ sukcesos pri savo de 2 aŭ 3 dosieroj, kaj ne scias ankaŭ kiom da tempo restas, ĝis iu alia administranto eble pli draste forigas ĉiujn ceterajn. Sed forigoj, aparte de dosieroj, ne apartenas al la ŝatataj administraj taskoj. Tial povas esti ke ankoraŭ estas bona ŝanco savi ĉiujn pri kiuj kunskrapeblas sekveblaj informoj pri eldono antaŭ 100 jaroj aŭ morto de konata kreinto plej bone antaŭ 100 jaroj, kaj en EU fakte sufiĉas 70 jaroj post morto... Se vi havas aŭ povas kunskrapi bonan argumentadon pri plia dosiero, nepre faru tion kaj indiku ĝin al mi, tiam mi povas rigardi vian argumentadon kaj povas pli facile forpreni la ŝablonon pri tujforigo ol kiam mi mem devas elfosi ĉiujn detektivajn detalojn... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 23:50, 4 mar. 2026 (UTC)

==Kontraŭrajtaj dosieroj==
[[Dosiero-Diskuto:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Ĉi tie]] vi menciis, ke &quot;malmultaj administrantoj trovas tempon por vere forigi ilin, aŭ pli bone por mem enketi ĉu la argumento pri neceso de forigo konvinkas lin aŭ ŝin, kaj nur forigi kiam li aŭ ŝi estas konvinkita pri la forigo&quot;. Pri kio, laŭ vi, vi devas konvinkiĝi? Ĉu manko de pruvo de laŭleĝeco ne estas memevidenta? Aŭ ĉu vi ne komprenas, ke pruvo de laŭleĝeco estas respondeco de la alŝutanto? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:06, 6 mar. 2026 (UTC)

{{re|Arbarulo}} Vi pravas el formala vidpunkto, ke dosiero kun nesufiĉaj informoj povas tuj forpreniĝi. Sed ĉi tie temas parte pri dosieroj, kiuj estas tute utilaj kaj bonordaj en Vikipedio, ĉar signife pli aĝaj ol 100 jaroj, nur ke la alŝutinto ne sukcesis sufiĉe konvinke pruvi tion. Ekzemple la [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]], presita reproduktaĵo de [https://www.posterazzi.com/philip-ii-of-macedon-n-382-336-b-c-king-of-macedon-359-336-b-c-stipple-engraving-english-1807-poster-print-by-granger-collection-item-vargrc0007044/ de nekonata presisto publikigita en 1807] - pluraj kopioj cirkulas en la interreto, ĉiuj estas [[publika havaĵo]] pro la aĝo de la origina reproduktaĵo. Viaj protestoj aspektas kvazaŭ la tujforigo anstataŭ iom-post-ioma revizio kaj tiam forigo punus kaj dolorigus la alŝutinton, sed fakte ĝi domaĝas la projekton kaj ĝenas la forprenantan administranton, se tiu ne investas ĉiam ankoraŭ privatan tempon por serĉi laŭeble bonan anstataŭaĵon. Pri [[:Dosiero:Filipo la 2-a (Makedonio).jpeg|Filipo la 2-a (Makedonio)]] tutsimila bildo ne ekzistus en la komunejo, oni povus anstataŭe meti iun tute alian bildon kiun la forprenanta administranto devas mem elserĉi, sed pri iuj sen bona argumentado forigendaj, sed kun dokumentita pruvo facile teneblaj bildoj ne estas bonaj anstataŭaĵoj, kaj vere la forpreno tute ne sencas SE iu pretas esplori la fonton kaj pretas pruvi ke bildo vere senkonteste estas pli ol 100-jara. Pri bildo de 1807 tio estas nekontestebla. ĈU iu iam havos la tempon fari tion estas la demando, mi nun povis sukcese esplori pri 5 bildoj, eble antaŭe jam pri 1-2, mi eĉ ne havas nottaglibron pri tiuj agoj, kaj ne garantias ĉu mi entute ankoraŭ povos savi 1, 5 aŭ 10 pliajn - tial mi urĝe alvokas al la alŝutinto laŭeble multajn kazojn de malnovaj bildoj mem trovi kaj dokumentigi, ĉar certe la forigo de la aliaj iam okazos. Nur mi konscias se mi nur sukcesas pri kvin sondadoj en unu tago, la alŝutinto eble povas sukcesi pri 10, ne pri ĉiuj en du horoj, tial mi pensas ke laŭvorte &quot;tuj&quot; forigi estus tro hektike. Nur pro tio mi nun ne hektikas. Sed mi tute konsentas kun vi, ke la aliaj dosieroj kiujn vi proponas por tujforigo, estas altgrade dubindaj, kaj garantiite ne ĉiuj estos pruveble pli ol 100-jaraĝaj. Tial mi lasis ilin en la ujo pri ebla &quot;tujforigo&quot;, kaj fidas pri tio ke kvankam ĝi estas rubujo ni kutime nur malplenigas la rubujon ĉiun monaton aŭ ĉiujn du. Do vi pravas el formala vidpunkto, sed tiu vidpunkto estas pli detrua ol estas saĝe, kaj vi pravas ankaŭ en parto de la dosieroj tute konkrete - sed sencas tion detale esplori kaj revizii antaŭ forigo, ĉar kvankam oni ankaŭ povas fari tion post forigo, tiam estos multe pli malpraktike fari. Mi certas ke ne estas danĝero pri jura verdikto kontraŭ la esperanta vikipedio se tiuj bildoj ankoraŭ atendas celatan revizion tri aŭ ses tagojn, tri aŭ ses semajnojn - nur gravas ne entute forgesi ilin. Tial fakte vi pravas pri tio marki ilin kiel altgrade dubindaj, pro tio ke vere la dokumentado ĝis nun estas manka, kaj eble eĉ estas pli sobra via propono simple tuj forĵeti ilin kaj ne atenti pri vakuoj kiuj restos en tekstoj - tio kompreneble estas multe pli tempoŝpara ol longe esplori. Sed baze mi estas konvinkita ke nia tasko de vikipediistoj estas peni laŭeble ne tro facile forĵeti materialon de kontribuantoj, se klaras ke la materialo estis bonintence alŝutita/aldonita, kaj la kritiko nur celas formalaĵon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:18, 8 mar. 2026 (UTC)
::Via revizio estas tre bonvena, se vi faros ĝin. Ankaŭ eventuala revizio de la alŝutinto estas bonvena. Sed vi havas multajn eble pli valorajn aferojn por fari, kaj ĝis nun la alŝutinto montris nenian indikon de kunlaboremo, sed rekte mensogis al la vikipedia komunumo aldonante ŝablonojn, pri kies vereco li evidente faris nenian kontrolon. Prenu en konsideron, ke temas pri centoj da dosieroj, kaj eĉ marki ilin por tujforigo estas signifa tempinvesto. Prenu en konsideron ankaŭ, ke la plejparto de la bildoj, eĉ se ili montriĝos laŭleĝaj, ne estas tre utilaj. Ekzemple, ne havas multe da utilo pene savi tiun bildon de Filipo faritan en 1807, kiam oni povus uzi aŭtentike antikvan bildon kiel [[:commons:File:Philip II of Macedon CdM.jpg]].
::Ĉu vi povas promesi, ke se post racie atendebla tempo (ni diru ekzemple ses semajnoj) se nek vi trovos tempon nek Claudio trovos intereson revizii la dosierojn, vi forigos ankaŭ la nereviziitajn? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:11, 8 mar. 2026 (UTC)
:::Absolute jes. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 15:14, 8 mar. 2026 (UTC)
::::Mi hodiaŭ antaŭtagmeze metis 3 bildojn por forigo je la 10-a horo vespere je grenviĉa tempo, do dum la sekva horo ([[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Anastazio la 1-a (430-518) 1.png|1]], [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Antikva Romio.png|2]] kaj [[dosiero:Qizil.png|14ra]] [[:dosiero:Batalo de Abrito (251).png|3]]), kaj samtempe dokumentigis [[dosiero:Verde.png|14ra]] [[:dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|unu]] ankoraŭ ne markitan, kiu do povos resti. Supozeble vi jam vidis tion. Se ne: La limhoro jam preskaŭ pasis, tute klaras ke ili estos for post 45 minutoj, se vi volas vi povas ankoraŭ rerigardeti ilin antaŭ ili estos for. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:17, 8 mar. 2026 (UTC)

== Finnlanda kaj svedia sveda ==
[[Uzanto:Moldur]] pravis en tio, ke mi troigis la diferencon inter la finnlanda kaj svedia sveda. Plejparte ili estas preskaŭ kiel la britia kaj usona angla. Sed estas esceptoj en kamparo de svedparolanta Ostrobotnio. Tiun kanton mi ne povas kompreni kvankam mi lernis la devigan svedan: https://www.youtube.com/watch?v=uhNHQe1_r9g. Mia amikino, kies edzo, kiu estis el kamparo de svedparolanta Ostrobotnio, diris, ke en popollernejo (https://eo.wiktionary.org/wiki/folkskola  / https://eo.wiktionary.org/wiki/kansakoulu) la unua malfacileco por li estis tio, ke estis malfacile kompreni la instruiston, kiu parolis kiel svedparolanta helsinkano aux turkuano. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-15115-85|&amp;#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:15, 9 mar. 2026 (UTC)

:En hejmdialekto de edzo de mia amikino estas ekzemple tri gramatikaj kazoj. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-15115-85|&amp;#126;2026-15115-85]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-15115-85|diskuto]]) 15:20, 9 mar. 2026 (UTC)

La devon oni apogas kaj malapogas nuntempe precipe ideologie: iuj admiras pri gxi sed aliaj spertas mensan angoron kaj senton de nacia humiligo. Antaŭe la devon oni apogis kaj malapogis ankaŭ pedagogie. 

En la finnlanda publiko la devigeco de la lerneja sveda estas afero, pri kiu diskuto fortigas kaj poste plejparte silentas en cikloj proksimume 15 - 20 jaroj. Diskuto pri gxi estis forta en la unua duono de la 1970-aj jaroj, en la unua duono de la 1990-aj jaroj kaj en la dua duono de la 2000-aj jaroj kaj en la unua duono de la 2010-aj jaroj.

En la lastaj jaroj, la tabuo ĉirkaŭ rezisto kontraŭ deviga sveda lingvo kreskis.

Kvankam Kuusamo apartenas al la provinco Norda Ostrobotnio, ĝiaj pejzaĝoj kaj la naturo estas verege diversaj ol tipe en Ostrobotnio, kiu estas konata pri ebenaj kampaj pejzaĝoj, malgranda nombro de lagoj kaj en la finnlanda vidpunkto grandaj riveroj, kiu malrapide fluas al Botnia Golfo – tia pejzaĝoj estas en la nunaj oficialaj provincoj Ostrobotnio, Suda Ostrobotnio, Meza Ostrobotnio kaj plejparto el Norda Ostrobotnio.

== Vidu ==

https://eo.wiktionary.org/wiki/saksalainen_y [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 19:11, 11 mar. 2026 (UTC)

Mi diskutis kun finna spertulo pri la lingvoinstruo. Ri diris, ke mi apartenas al la lasta generacio, al kiu la svedan oni parte instruis la svedan pedagogike - la instruado estas nun ecx pli malforta ol en miaj lernejaj tagoj. Krome ri klarigis, ke kvankam la svedinstruo ne ankaux en Jyväskylä ne estas kiel en Vaasa, ne en Jyväskylä la instruo ecx nun estas la malpli bona - en multaj maricxaj komunumoj oriente la sveda estas tute simbola lernfako speciale nun, kiam ne ecx la cxiuj instruistoj de la sveda ne multe konas la svedan kaj ili komprenas la realon kaj la testoj estas facilaj

== Yrjö Karilas ==

Yrjö Karilas/Karlsberg estis ekstreme talenta, multe pli talenta ol liaj pli maljunaj samlernejanoj kaj tiel soifa je scio, ke la scioj instruitaj en la lernejo, kiel ekzemple la finna, la sveda kaj la germana, matematiko, historio, geografio, ktp., ne sufiĉis por li, sed li devis akiri pliajn informojn pri lernejaj fakoj ekster la lernejo. [[Uzanto:Urpola|Urpola]] ([[Uzanto-Diskuto:Urpola|diskuto]]) 12:20, 15 mar. 2026 (UTC)

Saluton. Mi parolis kun Jorma Nieminen. Li diris, ke estas vere stranga signifo, ke Jorma estas peniso. Fakte, Jorma estas Jeremia, eminenta israela profeto.

En [[Itse valtiaat]] en 2002, kiam  Sauli Niinistö anoncis, ke li forigxos  el la pozicio de la ministro pri eksteraj aferoj, Lipponen ploris. Erkki  Tuomioja ridis. Ben Zyskowicz demandis: &quot;Cxu vin amuzas la  doloro de Lipponen?&quot; Tuomioja respondis:  &quot;Ho, jes. Doloro de Lipponen produktas por  mi multe pli sadisma gxuo.&quot; Zyskowicz diris: &quot;Ho Erkki. Vi estas tute malsana.&quot;  Tuomioja diris: &quot;Eble. Sed do nirvane malsana.&quot; --aldonis, sen subskribo, IP-adreso ~2026-16720-35 je 10:48, 17 mar. 2026 &lt;small&gt;- la konto {{uzanto2|Urpola}}, ankoraŭ uzita ĉi-matene en vikivortaro jam estas ŝlosita ĝenerale: 08:19, 17 mar. 2026 uzanto ''Count Count'' ŝanĝis la staton por tutprojekta konto &quot;Uzanto:Urpola@global&quot;: ŝlosita kaj malaktivigita (kun noto: Transvikia misuzo - sekve de la plej nova raporto ĉe [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_sysops%2FRequests&amp;diff=30269368&amp;oldid=30268941])&lt;/small&gt;

== Suĝoŭo (Anhujo) ==
Estas pluraj veroj, ja via skribo veras, samtempe mia kontraŭa vero jen estas:
* Suĝoŭo ne meritas la o-finaĵon, ĉar nek estas provinca sidejo, nek kongresejo de Esperanto, ktp.
Nuntempe Ĉinio havas ĉirkaŭ 20 provincajn ĉefurbojn, tiom da estas normala nombro, ili meritas o-finaĵon. Suĝoŭo apartenas al la tria urboklaso kun 300 similaj urboj. Ili ne ricevu o-, ĉar tio estus absurda. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 14:28, 17 mar. 2026 (UTC)
:Vi pravas: Ili '''ne ricevas novajn esperantigojn''' kun o-finaĵoj. Sed se ili jam havas tiun nomon en PIV, Reta Vortaro, la poŝatlaso de 1971, en la verkaro de Ludoviko Zamenhof aŭ de Esperanto-literatura verko milope disvendita el Pekino, tiam jam estas, kaj tiam ne necesas &quot;el vikipedio&quot; korekti vortarojn, atlason kaj nian literaturon. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:52, 17 mar. 2026 (UTC)

Kial mia uzantonomo Urpola estas blokita?

Mi june diris al [[Aarni Virtanen]], kiulogxis en sama [[Kypärämäki|loĝareo]] kaj estis en sama lernejo, ke mi volus esti ''uomo universale''. Li diris, ke interese sed ke tio ne eble plu estas realisme. Ekzistas do multe da scio kaj sciencaj kampoj ktp.. Mi versxajne troigis en la artikolo [[Yrjö Karilas]]. Mia patro diris, ke Aarni supozeble pravas, sed estas ankoraux eble estas mulflanke scianta homo. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-17456-00|&amp;#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-17456-00|diskuto]]) 21:10, 20 mar. 2026 (UTC)

:Nun la artikolo [[Sveda lingvo en Finnlando]] inkludas proksimume bonajn sciojn pri la afero. Cxu lau vi gxi estas bona? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-17456-00|&amp;#126;2026-17456-00]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-17456-00|diskuto]]) 23:08, 20 mar. 2026 (UTC)

== Lestadianismo en Finnlando ==
En la najbareco de mia infana hejmo [[Kypärämäki|ĉi tie]] antaŭe loĝis lestadiisma familio kun 16 infanoj. Mi ne scias, kiun branĉon de la lestadiismo ili apartenis, sed verŝajne konservativajn lestadiistojn, ĉar en Ĵyväskylä estas tiel malmulte da aliaj lestadiistoj. Iu en tiu domo dormis en vestkonservocxambro. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-18014-78|&amp;#126;2026-18014-78]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-18014-78|diskuto]]) 16:06, 22 mar. 2026 (UTC)

==Artikolo de la monato==
Saluton. Mi reagis en [[Vikipedia diskuto:Artikolo de la monato/2026]], sed la debato tie ĉesis sen rezulto. Mi ne favoras la ripeton per Aŭstrio (kio ĉiuokaze povus reveni junie), kaj proponas anstataŭe [[Graz]], sed ankaŭ estas la aliaj kandidatoj [[Futbalo]], [[Lajsana albatroso]] ktp. en la koncerna paĝo de propono ja aperas Aŭstrio por du monatoj, ĉu tiu estis la fina decido?--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 19:00, 22 mar. 2026 (UTC)
:Saluton. En [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj]] estas, inter aliaj, propono por legindigi [[Vikipedio:Proponoj por legindaj artikoloj#Graz|Graz]], kio estas nepra kondiĉo por elekti ĝin kiel sekva Artikolo de la monato post [[Aŭstrio]], ĉio rilate al venonta UK. Ĉar tion oni planis tro urĝe oni ne povos atendi sufiĉan tempon kaj ĉion oni devos fari antaŭ la monatfino. Se vi bonvolas voĉdoni, tio ege helpos. Dankon.--[[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 09:43, 26 mar. 2026 (UTC)
::Mi ĵus konstatis, ke en [[Graz]] oni diris nenion pri la UKo. Do, mi aldonis &quot;En Graz okazos la [[UK 2026|111-a]] [[Universala Kongreso de Esperanto]] (UK) ekde la 1-a ĝis la 8-a de aŭgusto 2026.&quot; Ĉu ne indus aldoni tion ankaŭ al la resumo en Artikolo de la Monato? Mi ne scias fari tion. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:29, 1 apr. 2026 (UTC)
:::{{re|Kani}} La resumo de la ADLM jam ekde frumatene la 1-an de aprilo tekstas &quot;Graz [grac], gastiganta urbo de la ĉi-jara UK 2026, estas la ĉefurbo de ...&quot;. Pri tio pensis Sj1mor. Do la UK estas en plej elstara loko de la resumo, tuj en la unua frazo. Tio elstareco estas bona. La resumon redakti ne estas miraklo: Eblas iri al [[Vikipedio:Artikolo de la monato]], tiam premi la ligilon &quot;04. Aprilo&quot; tie kaj redakti. Sed vi pravas: Sj1mor ne pensis pri tio ankaŭ enplekti la informon en la artikolo &quot;Graz&quot; mem kaj ankaŭ mi kaj ĉiuj aliaj ne jam pensis pri tio. Nun jam ĉio laŭ mi bonas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 16:10, 2 apr. 2026 (UTC)
::::Stulte mi ne rigardis la komencon. Nu, ĉio en ordo. [[Uzanto:Kani|kani]] ([[Uzanto-Diskuto:Kani|diskuto]]) 18:46, 2 apr. 2026 (UTC)

== Help ==

Hello, I need help to improving [[Gazaa genocido|this]] article I recently created. [[Uzanto:جودت|جودت]] ([[Uzanto-Diskuto:جودت|diskuto]]) 18:54, 26 mar. 2026 (UTC)

Maljunulo el [[Muurame]] skribis, ke li sugestis, ke bibliotekoj marku, kiuj DVD-oj havas finnajn subtekstojn - li klarigis, ke li pruntis DVD-ojn de la biblioteko kaj havis problemon: &quot;Mi ne komprenas la lingvon de Berlino, Londono kaj Parizo. Mi komprenas nur la finnan kaj iom da sveda. Mi nur iris al bazlernejo kaj faklernejo, ĉi-lasta instruis iom da sveda sed nenian anglan, germanan aŭ francan. Mi pensis, ke la DVD-oj havas finnajn subtekstojn, sed ili ne havis.&quot; Iu tiam diris, ke tiuj DVD-oj havas subtekstojn, kiujn oni povus elekti, kaj mi scivolas, ĉu ĉiuj DVD-oj en la biblioteko de Muurame havas finnajn subtekstojn.

==Du notetoj pri stilo==
Du atentigetoj, sen rilato unu al la alia:

- La unua litero de scienca nomo ĉiam estas majuskla.

- Laŭ la nuna stato de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Esperantigoj de nomoj el kategorioj, ĉe kiuj oni kutime uzas Esperantigojn ankaŭ estas permesataj (eĉ se temas pri nova Esperantigo). Tiaj kategorioj estas ekzemple nomoj de . . . renesancaj humanistoj, kiuj latinigis siajn nomojn&quot; kaj supozeble ankaŭ mezepokaj eŭropaj intelektuloj, kiuj latinigis siajn nomojn. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:42, 27 mar. 2026 (UTC)

===Kaj tria===
- Denove laŭ [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Majusklaj estu ĉiuj unuaj literoj de propra nomo, escepte de enaj konjunkcioj, prepozicioj kaj artikoloj&quot;. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 14:42, 29 mar. 2026 (UTC)


{{re|Arbarulo}} Pri kio vi ekzakte aludas? En la interna ligilo mi legas multon pri [[personaj nomoj]], de realaj kaj ankaŭ fikciaj personoj. Ke &quot;''Hary poter&quot;'' aŭ ''&quot;Pipi ŝtrumpolonga&quot;'' estus stranga minuskligo de dua vorto de &quot;persona nomo&quot;, ne grave ke inventita nomo de fikcia persono, estas ekster diskuto.

Krome mi en la ligita paĝo precipe vidas la jenan rekomendon pri plurvortaj verko-titoloj:

{{citaĵo|Ĉe plurvortaj verko-titoloj kelkaj kulturoj kutime majuskligas la komencajn literojn de ĉiuj vortoj krom la plej malgrandaj (artikoloj, konjunkcioj ktp.) En Esperanto pli konvenas majuskligi nur la unuan komencliteron: 
::'''[[Kredu min, sinjorino!]]''' (kaj ne ''Kredu Min, Sinjorino!'')

* Esceptas se la verkotitolo estas fremdlingva, aŭ se esperantlingva verko jam havas plurmajusklan nomon: [...], '''[[Plena Vortaro]]'''}}

-- [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:55, 29 mar. 2026 (UTC)
:Mi aludas al [[Diskuto:Universitata Malsanulejo de Gento]], kie vi &quot;toleris&quot; la majusklan titolon nur pro specialaj kialoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:13, 29 mar. 2026 (UTC)

Hm, vi scias ke mi lernis Esperanton 13- kaj 14-jara, kaj mi denaske devenas el kulturo germanlingva, kie oni amase majuskligas ĉiun subjekton, simple ĉar en la germana la komenca majusklo estas tio kio en Esperanto estas la o-finaĵo. Mi samtempe lernis Esperanto, la anglan kaj francan, iom pli poste ankaŭ la hispanan kaj italan, kaj komprenis ke ne ĉiuj lingvoj majuskligas ĉiujn subjekton, kaj ankaŭ ne majuskligas ĉiun vorton en titolo. Ankaŭ 13-jarulo tuj komprenas ke estas diferencoj inter la lingvoj: ke anglalingvanoj majuskligas multe pli da vortoj en titoloj ol franc- kaj itallingvanoj, kaj oni konsilis al mi en Esperanto pli kopii la franc- aŭ itallingvan modon ol la angla- aŭ germanlingvan, do aŭtomate majuskligi nur tiujn vortojn kiuj estas komence de frazo aŭ estas personaj nomoj, kaj krome pripensi ĉu estas aparta kialo majuskligi titolon aŭ vorton. Aparta kialo povas esti ke utilas majuskligi unuan vorton de titolo entute, kiel en ''Kredu min, sinjorino!'', aŭ ke oni videble vidas presitan titolon, kie klare estas majusklaj vortoj, kaj ĉiuj konas tiun titolon, kiel ''Plena Ilustrita Vortaro'' aŭ ''Akademio de Esperanto''. Ĉe simplaj vortoj same kiel en titoloj. Do la lingvosento, kiun mi internigis kiel 13-jarulo, diras ke la vorto [[Insula hospitalo]] ĝustas en tiu formo, kaj ke la universitata hospitalo en la flandra urbo Gent fakte havus titolon [[Universitata hospitalo de Gento]] esperante, hôpital universitaire de Gand france kaj Ospedale universitario di Gand itale ... ĝi estus nur unu specifa hospitalo de Gento, kiel la urbocentra hospitalo, la havenokvartala aŭ la pediatria. Mi scias ke angloj, germanoj, kaj influite de ili ankaŭ iuj aliaj ĝermanlingvanoj kiel svedoj kaj nederlandanoj foje iom pli da vortoj majuskligas. Mi scias ke la Balta Maro, Nigra Maro kaj Azova Maro aperas en PIV en tiu formo kaj tial rajtas konsideriĝi &quot;kvazaŭ propra nomo&quot;, sed same certas ke mia blanka aŭto aŭ mia nigra pantalono ne aperas en PIV kaj garantiite ne estas personaj nomoj Blanka Aŭto de Thomas kaj Nigra Pantalono de Thomas, sed simple estas iuj objektoj, kaj la diversaj hospitaloj de Gento ankaŭ estus baze nur objektoj (kaj ankaŭ klare ne estas en PIV, aŭ havus longan artikolon en Monato, aŭ estus tutmajuskla libro Universitata Hospitalo de Gento en la UEA-libroservo), ankaŭ se pliaj el ili ricevas esperantan vikipedian titolon... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:01, 29 mar. 2026 (UTC)
:Laŭ mia kompreno de &quot;propra nomo&quot;, kaj ankaŭ mia kompreno de [[Vikipedio:Titoloj de artikoloj]], &quot;Balta Maro&quot;, &quot;Universitata Hospitalo de Gento&quot; ktp. estas propraj nomoj ne &quot;kvazaŭ propraj nomoj&quot;. Ĉu vi volas diri, ke vi pensas, ke &quot;propra nomo&quot; estas io alia? --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 23:13, 29 mar. 2026 (UTC)
:Se laŭ vi ili ne estas propraj nomoj, kial vi majuskligas la unuan vorton? Kaj mi petas vin kontroli skribajn esperantajn fontojn. Laŭ mia memoro mi neniam vidis tian majuskligon (unua vorto jes, sekvaj ne) krom en verktitoloj, nek trovis ĝin en kelkaj fontoj kiujn mi ĵus kontrolis. Mi suspektas ke ĉe via lingvosento aŭ tiu de viaj instruintoj efikis [[:de:Hyperkorrektur|trokorekto]]. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 00:25, 30 mar. 2026 (UTC)

== Forigpeto 3 paĝoj ==
* [[MediaWiki:Watchdetails]]
* [[MediaWiki:Wlhideshowbots]]
* [[MediaWiki:Wlhideshowown]]
Centra peto forigi ne-plu-aktualan-aĵon: [[phab:T234776]]. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 18:02, 30 mar. 2026 (UTC)

{{re|Taylor 49}} {{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:55, 30 mar. 2026 (UTC)

== Pliaj finnaj temoj ==
Ĉar vi estas kuracisto, mi petas, ke vi legu: https://eo.wiktionary.org/wiki/valel%C3%A4%C3%A4k%C3%A4ri [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 15:42, 1 apr. 2026 (UTC)
: Mi ne vidas problemon en tio, nur ĝustigis unu gx al ĝ. TP

''' Pikku Kakkonen/ Buu klubben '''
Ĉu en la artikolo [[Pikku Kakkonen]] povu esti rubriko &quot;vidu ankaŭ&quot; kaj sub ĝi &quot;[[BUU-klubben]], samtipa svedlingva finnlanda programo?&quot;

Ĉu en la artikolo [[BUU-klubben]] povu esti rubriko &quot;vidu ankaŭ&quot; kaj sub ĝi &quot;[[Pikku Kakkonen]], samtipa finnlingva finnlanda programo&quot;? [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:08, 1 apr. 2026 (UTC)

:Jes, farite. TP (17:29, 1 apr. 2026)

[[tago de svedeco (Finnlando)]] [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 16:15, 1 apr. 2026 (UTC)
: La teksto estis artikola &quot;orfo&quot;, ĉar malpli ol 4 paĝoj montris tien. Nun estas en ordo. Mi kreis novan mikro-ĝermon [[Peter Nyman]], kiu tamen ankoraŭ estas artikola &quot;orfo&quot;. Eble vi havas ideon kiel eblus ankoraŭ 3 paĝojn ligi teien (diskutpaĝoj kiel tiu ĉi ne kalkuliĝas). [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:29, 1 apr. 2026 (UTC)

[[Kyösti Karjula]] mencias kiel religio evangeli-luteranismon. Pli realisme: konservativa lestadianismo (gxi apartenas oficiale al [[Evangeli-luterana Eklezio de Finnlando]], sed gxiaj konditoj pri ekzemple [[bapto]], [[eŭkaristio]] kaj [[absolvo]] ne estas praktike luteranaj. Krome ili havas proprajn diservojn, praktike propran eklezion kaj proprajn ekleziojn. La rilato de la movado kun la Evangelia Lutera Eklezio estas nuntempe pure formala. Tial, estus pli logike listigi la konservativan Laestadianismon kiel la religion de Karjula.

Speciale en la 1960–1980-aj jaroj, kiam la instuo kontraŭ la kontraŭkoncipo estis pli forta ol antaŭe kaj poste, multaj konservativaj lestadianoj kredis, ke virino, kiu uzis kontraŭkoncipon kaj tial ricevis pli malmulte da infanojn, aŭtomate iras al infero kaj tie unue aŭdas koleregan krion de Dio &quot;kie estas tiuj infanoj, kiujn mi donis al vi?&quot; kaj ploron de tiuj infanoj, kiuj ne naskiĝis kaj poste ŝi devas naski tiujn infanojn infere. Ekzemple la konservativa lestadiana predikanto Pauli Korteniemi en sia prediko en suviseurat en 1982 diris[[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:53, 1 apr. 2026 (UTC)

:Multaj luteranaj teologoj taksas kiel tute for-fermita la penson, laŭ kiu en infere naskiĝus infanoj. [[Uzanto:Oksettava örvelö|Oksettava örvelö]] ([[Uzanto-Diskuto:Oksettava örvelö|diskuto]]) 19:58, 1 apr. 2026 (UTC)

Mi petas, ke vi plu unufoje legu [[sveda lingvo en Finnlando]].

Laux pri tio konanta mi pravas en tio, ke la deviga sveda ekzemple en [[Vaasa]], [[Raseborg]] kaj [[Loviisa]] estas praktike tute alia lernfako ol ekzemple en [[Taivalkoski]], [[Suomussalmi]] ktp. kaj cxar la deviga sveda ekzemple en la kamparo de [[Kainuu]] kaj [[Koillismaa]] estas tute simbola, formala 
fako (en tiulokaj vilagxaj bazlernejoj ecx la instruistoj ne praktike povas diskuti svede), el tiuj lokoj tiuj junuloj, kiuj iras universitaten, devas komenci la lernadon de la sveda praktike tute komencante.

https://eo.wiktionary.org/wiki/Ura#finne

Mi petas, ke vi vidu: https://eo.wiktionary.org/wiki/Atlantti

:Tiuj notoj alvenis, kiam mi estis for en vojaĝo, kaj nun ili jam ne plu ŝajnas al mi esti traktendaj. Kaj ne, kiam mi havas malmultan tempon, mi koncentriĝas pri vikipedio kaj ne ankoraŭ dividas mian tempon por rigardi paĝojn en vikivortaro aŭ en aliaj projektoj de la vikia projektofamilio. Se iu havas la impreson, ke iu projekto de la vikia projektofamilio havas draste tro malmultajn laborantojn, tiam oni povas diskutigi tion en la ĝenerala diskutejo de vikipedio kaj provi varbi pliajn agantojn por tiu projekto, sed ĝis tiam mi nur rigardos aliajn branĉojn se foje mi vere havas tro da tempo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:59, 26 apr. 2026 (UTC)

==Universala Kodo de Konduto==
Nu, finfine mi faris peton al la komitato pri la Universala Kodo de Konduto pri la aferoj de la ruĝaj ligiloj. Mi ne volus, sed mi sentas min devigita al tio pro daŭraj forigoj de ligiloj kaj prezentoj de via interpreto de ruĝaj ligiloj kvazaŭ ĝi estus intencata de la personoj, kiuj kreis ilin. Sube estas la oficiala anglalingva sciigo por plenumi la postulojn de la komitato. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 01:46, 6 apr. 2026 (UTC)

Hello {{&lt;includeonly&gt;safesubst:&lt;/includeonly&gt;PAGENAME}},&lt;br&gt;
You are named in a recently filed request to the [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]]. Please review the request at [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Cases/2026/Redlinkphobia imposed without consensus on Esperanto Wikipedia]].

You are requested to enter your statement and any other material you wish to submit, so that the U4C can get a better overview of the situation. All writing should be complete, but also as concise as possible. Please ensure that you make all comments in your own section and in the discussion section only. If the U4C makes a decision, this will be binding for you and so your participation is recommended.

Please do not reply here, but on the linked case page, or on the associated talk page. If you would like to contact the U4C directly, you will find an e-mail address [[:m:Universal Code of Conduct/Coordinating Committee#How to contact U4C|here]]. Please use the email only if privacy is necessary (e.g. personal information).
:Mi vidas ke vi ankoraŭ intencas insisti pri la afero. Tamen via argumento ŝajnas ankoraŭ esti, ke tolero de longdaŭraj ruĝaj ligiloj estas logike malebla. Tio estas malpruvebla, mi dirus eĉ jam malpruvita, kaj solvos nenion.
:Via konkluda aserto &quot;«Red links» are linked to «the desire to turn them blue», they are not meant to be collected as such, the more the better&quot; ne estas tute eksplica, sed mi komprenas la rezonadon jene: (unu) funkcio de ruĝa ligilo estas bluiĝi, sekve ruĝa ligilo, kiu ne bluiĝas, faras damaĝon. Tio estas mallogika. Estas kvazaŭ iu dirus, &quot;funkcio de monumentoj estas memorigi la publikon pri famaj homoj; sekve, se la publiko forgesas pri iu homo, ĉiuj monumentoj de tiu homo estas damaĝaj kaj detruendaj&quot;.
:Mi plurfoje atentigis ke aliaj vikipedioj fakte toleras longdaŭrajn ruĝajn ligilojn. Tio pruvas ke tolero estas ebla. Laŭ mia kompreno vi malakceptas tion pro du kredoj - vi pensas ke tolero nur okazas ĉe grandaj vikipedioj kaj vi pensas ke ĝi ne daŭras longe ĉar la ligiloj ĉiam bluiĝas ene de malmultaj semajnoj. Sed tion eblas empirie kontroli. Memoru nian &quot;eksperimenton&quot; pri metado de ligiloj al aliaj vikipedioj. Tio okazis antaŭ monatoj, kaj la ligiloj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Vi povas kontroli ankaŭ mian normalan verkadon ĉe aliaj vikipedioj, kiu estas plena de ligiloj, kiuj nek bluiĝis nek nigriĝis nek akuziĝis pri vandalismo. Tio inkludas la latinan vikipedion, kiu estas signife malpli granda ol nia. Kaj vi povas kontroli mian specimenaron de ligiloj en kelkaj grandaj vikipedioj ĉe [[Uzanto:Arbarulo/Ruĝaj ligiloj]], kie ligiloj bluigitaj ene de kelkaj semajnoj estas malmultaj en la angla vikipedio, praktike neekzistaj ĉe aliaj grandaj vikipedioj. Vi povas kontroli en la sama specimenaro ke la absoluta nombro da ruĝaj ligiloj estas multe pli granda ol nia en ĉiuj vikipedioj, kaj ke la proporcio de ruĝaj ligiloj al totala teksto estas simila al nia en la hispana, franca kaj germana. Ŝajne vi jam akceptis surbaze de la empiriaj pruvoj ke aliaj vikipedioj ne nigrigas siajn ligilojn; bonvolu kontroli pli, kaj vi konstatos ke ili toleras ilin.
:Se vi fakte volas ke ligiloj en nia vikipedio havu ian funkcion kiun ili ne havas en aliaj (ekzemple kiel lingvokorektilon), kaj volas meti limojn al ilia kvanto por optimumigi tiun funkcion, mi ja argumentos kontraŭe, sed ni povos diskuti tion. Aŭ se vi konstatis ke la tolero de ruĝaj ligiloj iel malutilas al la vikipedioj, kiuj praktikas ĝin, ankaŭ tio estas legitima argumento. Sed se vi nur volas insisti, ke ne eblas trakti ilin kiel aliaj vikipedioj konstateble jes traktas, tio povas nur krei pli da malpaco. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:48, 9 apr. 2026 (UTC)

:Al la konkreta plendo - ke vi premadas forigi enhavon sen interkonsento - vi respondis ke vi ne &quot;premadas forigi&quot; la ligilojn, sed &quot;substrekas dubon&quot; pri ili. Mi ne komprenas la celatan distingon. Laŭ mia kompreno de la vorto &quot;dubo&quot;, esprimi dubon pri ligilo estas diri, ke ĝi eble estas forigenda. Kaj ne estas interkonsento, ke iu ajn menciinda ligilo povas esti forigenda. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 16:59, 9 apr. 2026 (UTC)

==(sen titolo)==

Nomi vomajxon kiel &quot;yrjö&quot; supozeble perigxas el la malafabla, deskriptiva fonetika prononco de la vorto.

Cxu pri li oni povus fari esperantan vikipedian artikolon: https://fi.wikipedia.org/wiki/Sakari_Kiuru_(valokuvaaja)

Li prezentis ankaux en dokumenta filmo pri konservativa lestadianismo. Li kreskis en konservativa lestadiana familio. Li rakontis pri sia familia fono: Ni estas 16. Mi estas la dua plej aĝa. Kelkaj naskiĝis post kiam mi forlasis la hejmon. Mi memoras, ke mia patrino estis terure laca dum tiaj oftaj gravedecoj.

Iam oni uzas la vortojn pakkosuomi kaj tvångsfinska pri la deviga instruo de la finna por la finnlandaj svedaj denaskaj parolantoj. Tamen, ĝi ne estas tute simila fenomeno en ĉiuj aspektoj. Tio ŝuldiĝas al la diferenco en grandeco de la du lingvogrupoj. Pro tio multaj kredas, ke estas malkonvene rekomendi devigan svedan lingvon tiel, ke svedlingvanoj en Finnlando estas devigitaj lerni la finnan. Klare pli ol duono, en Uusimaa, ekzemple Helsinko kaj kontinenta parto de Origina Finnlando, ekzemple Turku, eĉ pli ol 80 % el la finnlandaj svedlingvanoj uzas ĉiutage ankaŭ la finnan lingvon. Deviga bazlerneja instruo de la finna por la finnlandaj svedlingvanoj, aliel ol deviga bazlerneja instruo de la sveda por la finnlandaj finnlingvanoj, apartenas al komunaj opinioj de la planantoj de la finnlanda bazlerneja sistemo jam ekde la 1960-aj jaroj. Ankaŭ la finnlanda svedlingvanoj mem ne disputas pri la deviga finna samece kiel la finnlandaj finnlingvanoj pri la deviga sveda. Praktike la instruo de la &quot;alia enlanda lingvo&quot; en la svedlingvaj lernejoj en la Finnlando estas klare pli amplekse ol en la finnlandaj finnlingvaj lernejoj. La svedlingvaj finnlandaj bazlernejanoj komencas la lernon de la finna normale jam en la dua lerneja jaro. Parto el la denaskaj parolantoj de la sveda en Finnlando, speciale en Uusimaa, estas praktike dulingvaj. Por tiuj lernantoj en iuj finnlandaj svedlingvaj lernantoj estas kiel alternativo de la normala porsvedlingvana instruo de la finna modersmålsinriktad finska (hejmlingvsimila finna), pri mallongigo sia nomo mofi, kiu estas instruo de la finna kiel alia gepatra lingvo. --forgesis subskribi la posedinto de tiutempa uzantokonto Penttihirv je 4 redaktoj de frumatene ĝis 17:45 horo je 8 apr. 2026

== Saltvik ==

Mi provis aldoni al la artikolo [[Saltvik]] mencion pri [[Orrdalsklint]]. Kial mi ne sukcesis? [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-22334-13|&amp;#126;2026-22334-13]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-22334-13|diskuto]]) 10:43, 11 apr. 2026 (UTC)
:Ah: estas tre simple: Vi aldonis
&lt;pre&gt;&lt;!--
En Saltvik situas ankaux la plej alta loko de Alando, [[Orrdalsklint]].
== Referencoj ==
..
--&gt;&lt;/pre&gt;
:Kion vi aldonas inter la signoj &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!--&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot; kaj &quot;&lt;code&gt;--&gt;&lt;/code&gt;&quot;, ne estos videbla en la fina paĝa aspekto. Estas bone ke la ĉapitrotitolo &quot;Referencoj&quot; estas inter tiuj signoj, ĉar momente ne estas referencoj, sed estas bone ke jam estas la ĉapitrotitolo  por la kazo ke iam ekestos referenco, sed por via roko estas grave ke oni jam nun povas vidi la frazon, do metu ĝin ANTAŬ la signoj &quot;&lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;&lt;!--&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt;&quot;. Kompreneble, krome estas bone meti al la paĝofino la ŝablonon {{ŝ|ĝermo|Finnlando}} aŭ {{ŝ|ĝermo|geografio}}, SE temas nur pri 3-5 frazoj. Kaj krome mi nur nun vidis ke vere se oni redaktas anonime estas pli malfacile tajpi esperantajn literojn, sed por aliaj uzantoj estas tre tede ripari viajn x-kodajn straangajn esperanto-vortojn: tial konsideru ĉu vi povas supre en la redaktofenestro uzi la elekton &quot;&gt; Specialaj signoj&quot;. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:42, 12 apr. 2026 (UTC)
:Cetere: Ankoraŭ unu konsilon pri la ŝablono {{ŝ|Informkesto monto}} en paĝo [[Orrdalsklint]]: Pri tiu ŝablono oni nur bezonas unu solan parametron &quot;|regiono-ISO = FI&quot; - estas bone kaj bele uzi almenaŭ tri indikojn &quot;|regiono-ISO = FI&quot; &quot;|tipo1 = reliefo&quot; &quot;|zomo = 9&quot;, sed vi vidos, se vi ne metas la duan indikon nur la supra mapo aspektos iom malpli bela kaj sen la tria indiko la suba mapo ne estas ideale fokusita, ambaŭ statoj ne estas katastrofaj, sed se mankas la unua indiko &quot;|regiono-ISO = FI&quot; estas nur iu tre malhela mondmapo en kiu tute nenion eblas vidi. Do la unuan indikon necesas nepre ne forgesi. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:12, 12 apr. 2026 (UTC)

== Enhavo ==
Eble mi faris ion malbone, sed en artikolo [[Miskolc]] ne aperas nun la Enhavo, ĉu vi povas helpi?--[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 08:51, 12 apr. 2026 (UTC)
:{{re|Crosstor}} Bonvolu rekontroli ĉe vi: ĉe mi en artikolo [[Miskolc]] ĉio aspektas normale. Estus tre strange se vi vidus ion alian en sama horo ol mi... Alikaze bonvolu precizigi kion ekzakte vi vidas... sed mi supozas ke estis iu nur momenta misfunkcio, kiu iritis vin... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:36, 12 apr. 2026 (UTC)
::Supozeble mi vidas miraklon. En iu ajn artikolo (iom longa) mi vidas la Enhavon, tamen en Miskolc mi ne vidas. Ĝuste nun mi kontrolis. En [[Eger]] mi vidas Enhavon el 12 punktoj. Se vi ne scias la solvon, lasu la aferon. Trovi eron la Enhavo tre helpas, sed en Miskolc mi devas uzi la lifton. --[[Uzanto:Crosstor|Crosstor]] ([[Uzanto-Diskuto:Crosstor|diskuto]]) 09:50, 12 apr. 2026 (UTC)
::{{re|Crosstor}} Nun mi komprenas vian problemon. Dankon pro la komparo al paĝo [[Eger]]. Jes, tio ĉe mi estas same. Estas iu signaro &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;__NOTOC__&lt;/nowiki&gt;&lt;/code&gt; (la angla mallongigo signifas &quot;'''no T'''able '''O'''f '''C'''ontent&quot;, &quot;sen listo de enhavo&quot;), se tiu signaro estas ie tiam la enhavo vere ne videblas, sed ĉi tie nenie en artikolo [[Miskolc]] estas kaŝitaj tiuj anglaj signoj. Do mi vere ĝis nun ne sukcesas malkovri la problemon, sed almenaŭ mi nun komprenas kio estis via miro. Cetere, tute flanke mi ĵus videtis en la paĝo la adjektivon &quot;diplomacia&quot;, tiu vorto ne estas esperanta, en Esperanto ĉiam estas &quot;diplomatia&quot; aŭ &quot;diplomata&quot;. Eta tajperaro, kiun mi ĵus hazarde vidis. Ĉu vi volas mem ĝustigi ĝin? Pri la neapero de la enhavolisto mi nur povas '''''supozi''''' ke estas iu interfero kun la ŝablono &quot;{{ŝ|granda dosiero}} tute supre. Mi teste forprenis ĝin, enhavo estas, remetis ĝin, enhavo ne estas, kaj nun mi metis la ŝablonon tute malsupren kaj tiam ankaŭ estas la enhavo. Al mi la vasta panoramo tute sube same bonas kiom tute supre. Tial mi proponas simple lasi ĝin tute malsupre...[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 10:29, 12 apr. 2026 (UTC)
:::Dankon! Diplomatia {{farita}}

== Dulingveco... ==
Ĉu oni povu fari artikolon pri dulingveco, tia, ke homo havas du hejmlingvoj? Oni povu mencii kiel ekzemploj ekzemple tion, ke en [[Paragvajo]] la plejo estas dulingvaj kaj en [[Finnlando]] nuntempe multaj svedparolantoj, speciale en Uusimaa, parolas ankaŭ la finnan kiel hejmlingvo. Kaj ekzistas familioj, kie estas du hejmlingvoj, el kiuj unu estas Esperanto. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-21899-04|&amp;#126;2026-21899-04]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-21899-04|diskuto]]) 16:23, 12 apr. 2026 (UTC)

Teksto [[dulingveco]] en la e-lingva vikio ekzistas; mi nun havas malmultan tempon, ĉar mi estas nur posttagmezon hejme kaj morgaŭ matene por dua semajno forveturos, tial mi eĉ ne povas legeti kiu nun estas skribita en tiu teksto. Sed vi vidu ankoraŭ la noton en [[Diskuto:Komunumdomo de Säynätsalo]], tie mi aldonis informkeston kaj ligion al vikidatumoj, sed ankoraŭ iuj elementoj mankas... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:54, 12 apr. 2026 (UTC)

== Atentu == 
{{ArtikolaMesaĝokesto
|speco  = stilo
|bildo = 
|teksto  = De la 7-a ĝis la 11-a de aprilo mi vojaĝas kaj estas sen retkonekto, kaj de la 13-a frumatene ĝis 17-a malfruvespere ankaŭ. Do la venontan tempon mi nur tagmeze la 12-an de aprilo havos iom da tempo por vikipedio kaj denove ekde la 18-a de aprilo. Thomas
}}

&lt;hr&gt;

Vidu: [[Marja-Sisko Aalto]]

Unu Jorma diris al mi, ke reale Jorma estas formo el la hebrea Jeremia kaj tio, ke oni donis al la nomo la signifon peniso, estas tute stranga afero kaj li ne volas, ke mi daŭre diras tiun afero por li. Poste mi demandis lin, pri kiel li pensas pri tio, ke jorma signifas kacon. Li diris, ke estas vane demandi pri tio - mi jam scias, kiel li pensas pri la afero.

Li neniom sxatas pri tiu signifo, kiun oni donis al gxi post tio - ke li naskiĝis en 1956 - tiutempe la nomon oni en nia lando multe donis al knaboj kaj nur poste iuj malbonigis la signifon. Li ne ŝatas pri tio, ke iu sxercas al li pri la afero. Jorma estas formo el la nomo Jeremia, kiu signifas &quot;Jahve levas.&quot; [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-22675-77|&amp;#126;2026-22675-77]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-22675-77|diskuto]]) 19:25, 15 apr. 2026 (UTC)

:Nu, estas iuj malmaturaj homoj, kiuj multe ŝercas pri vortoj por peniso, kaj laŭ diversaj lingvoj ligas iujn knabajn kaj virajn antaŭnomojn al tiu ŝercado, sed almenaŭ oni ne misuzu diskutpaĝojn de kultura kaj scienca enciklodedio por tio. Ĉu vi en via elekto jam havas la ŝajne mezepokan germanlingvan frazon &quot;Wie die Nase eines Mannes, allso groß ist sein Johannes&quot;? kie oni anstataŭigas la viran generilon per la nomo de [[sankta Johano]]? En iom simpligita formo la parolturno eĉ eniris la [https://de.wiktionary.org/wiki/wie_die_Nase_des_Mannes,_so_sein_Johannes germanlingvan vikivortaron], sed tamen estas malserioza informo... Mi ne interesiĝas pri tiaj temoj kaj alvokas vin ne (mis)uzi mian diskutpaĝon por tiaj pripensoj. Ĉu komprenite? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:57, 24 apr. 2026 (UTC)

== Forbaro nepras ==
Bv forbaru du kontojn:
* {{uzanto2|Oksettava örvelö}} vulgara uzantonomo (= &quot;vomiga ulaĉo&quot;), forbarita en unu vikio
* {{uzanto2|Penttihirv}} neakceptebla uzantonomo pro [[d:Q5477226|Pentti Hirvonen]] - pro obsedo pri (vulgaraj aŭ almenaŭ stultaj) vortaj ŝercoj pri Pentti Hirvonen
La ulo intertempe kreis almenaŭ unu plian konton, kaj aldone ofte kontribuas kiel IP-ulo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 21:15, 18 apr. 2026 (UTC)

{{farite}} Taylor 49 pravas pri la kritiko de la neakcepteblaj uzantonomoj. Tutegale ke mi tri semajnojn nur tre malmulte povis esti en Vikipedio kaj ne rimarkis la neakcepteblon antaŭe, kaj ke ankaŭ aliaj administrantoj ne sufiĉe rapide postĉasis la provokaĵojn. La fakte ankoraŭ valida forbaro nur iom malpli strikte aplikiĝis dum lastaj semajnoj kaj monatoj, se vere ĉiuj redaktoj kaj uzantonomoj estas sen provokoj, detruemaj fuŝoj kaj senescepte estas konstruemaj. Lasta averto. Se ankoraŭ unu malregulaĵo re-aperas, la stato denove estos tia kia ĝi jam estis antaŭ jaroj, refleksa forbaro de ĉiuj iusence suspektaj novaj IP-kanaloj kaj prefere malfaro de ĉiuj redaktoj, ĉar individue revizii kiuj agoj estos tamen valoraj ankaŭ mi ne havos la tempon dum venontaj monatoj. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 21:45, 18 apr. 2026 (UTC)

== Maintenance script ==
Bv forigu kaj porĉiam ŝlosu la paĝon [[Uzanto-Diskuto:Maintenance script]]. La konto estas globala roboto, neniu legas mesaĝojn sur la diskpaĝo. [[Uzanto:Taylor 49|Taylor 49]] ([[Uzanto-Diskuto:Taylor 49|diskuto]]) 15:57, 22 apr. 2026 (UTC)

:{{farite}} [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:45, 24 apr. 2026 (UTC)

== Asplund ==

Cxu estas bone mencii en la artikolojn [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]] DU kantojn? Unu estas en suda finnlanda sveda, kiu malsimilas el la regna sveda nur proksimume kiel la amerika kaj brita angla el si aliaj, sed &quot;röst nej&quot; estas en ostrobotnia sveddialekto, kiu estas malfacile kompreni por la svedoj kaj eĉ ekzemple helsinkaj finn-svedoj. [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 18:00, 22 apr. 2026 (UTC)
: Meto de plia jutuba muzika filmeto en la &quot;eksterajn ligilojn&quot; estas laŭ mi en ordo. Mi adaptis la lastajn ŝanĝojn kaj aprobis la meton de aldona ekstera ligilo en la artikoloj [[Ida Asplund]] kaj [[Korsholm]]. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)

Cxu estas eventuale, ke punon oni fortigas, cxar la krimo estis farita laux kristnaska paco? En [[Keskisuomalainen]] iu demandis tion, kaj [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)laux la respondo la kristnaska paco ne plu estas oficiala, sed iam praktike tia estas eventuale laux la ideo de la kristnaska  paco, ke la puno estas pli forta ol normale kaj la pli altaj jugxregantoj akceptas tion - almenau puno de [[Pentti Linkola]] estis fortigita, cxar li faris la krimon dum la kristnaska paco.

Mi konas Jorman, kiu tute ne ŝatas la slangan signifon de sia nomo. Li demandis sin, de kie tiu signifo maĉiĝis. Li rakontis, ke kiam li naskiĝis (1956), estis tute kutime doni al knabo la nomon Jorma; ĝi neniel estis malkonvena, kaj la uzo de la vorto por signifi penison estas posta misuzo.

Pejzaĝe, la vasta plimulto de Ostrobotnio estas iom unuforma. Ostrobotnio estas ankau unu el la difinitaj per La pejzaĝoprovincoj de sia lando. Pejzaĝoj de Ostrobotnio estas karakterizitaj per larĝaj, plataj malfermaj kampoj kaj inter ili la grandaj riveroj malrapide fluantaj en la Botnia golfo, sed ekzistas malpli da lagoj ol en la plej granda parto de la resto de Finnlando. Tamen, la nordorienta parto de historia Ostrobotnio estas pli monteta.
: Tamen el la rezonoj de la lastaj tri alineoj ne sekvas ago. --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 20:45, 26 apr. 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:32, 28 apr. 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471751 --&gt;

== Linkola ==
https://eo.wikipedia.org/wiki/eläkeläinen

Mi demandis al [[Pentti Linkola]] proksimume jare 2002 (kiu fiŝkaptis) ĉu li ne jam estas emerito. Laŭ li, li estas, sed lia pensio ne sufiĉas por vivi kaj pagi la ago en [[Luonnonperintösäätiö]]. Tial li ankoraŭ fiŝkaptis vintre. Lia lasta fiŝkapta aŭtuno estis 1994. [[Specialaĵo:Kontribuoj/&amp;#126;2026-26205-68|&amp;#126;2026-26205-68]] ([[Uzanto-Diskuto:&amp;#126;2026-26205-68|diskuto]]) 12:47, 29 apr. 2026 (UTC)

== Suviseurat ==

Cxu estas bone skribita: [[Suviseurat]] [[Uzanto:Näin on näreet|Näin on näreet]] ([[Uzanto-Diskuto:Näin on näreet|diskuto]]) 09:05, 30 apr. 2026 (UTC)

== Files nominated for deletion ==

Hi! I just noticed that some files I nominated for deletion long ago are still waiting in [[:Kategorio:Forigendaj dosieroj]]. Should the files be listed at a page somewhere to make sure someone actually notice the suggestion? I hope you can point me in the right direction. [[Uzanto:MGA73|MGA73]] ([[Uzanto-Diskuto:MGA73|diskuto]]) 05:19, 1 maj. 2026 (UTC)

:{{re|MGA73}} {{farite}} Mi ĵus sukcesis forigi ĉiujn post kontrolo. Sincere, [[Uzanto:ThomasPusch|Thomas]] 16:08, 1 maj. 2026 (UTC)Thomas

== Navigiloj pri municipoj de Brazilo ==
Mi certas ke vi tuj komprenas kiun avantaĝon havus havi navigilojn kiel {{ŝ|Municipoj de San-Paŭlio}} - ĉefe, per tio ĉiuj zorgoj pri eblaj artikolaj orfoj estus pasi to, ĉar ĉiu ero ligiĝus kun ĉiu alia en la grupo. Se vi emas, mi petus vin krei tiun ĉi navigilon kaj ekuziĝis ĝin... mi vidis ke vi ĵus ampleksigis unuajn dek paĝojn pri la municipoj de San-Paŭlio, kaj supozas ke la aliaj paĝoj rapide sekvos ĉe vi... Salutas [[Uzanto:Aidas|Aidas]] ([[Uzanto-Diskuto:Aidas|diskuto]]) 16:11, 2 maj. 2026 (UTC)
:Tute prave. Mi instalos kaj ankaŭ disvastigos... --[[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 17:06, 2 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>mgcob9zeob9in85kulvtaacp66zwim1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Chier</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106475</id>
    <revision>
      <id>9365803</id>
      <parentid>8861099</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>Informkesto</comment>
      <origin>9365803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="pj1ew1pm8hczr31fdo1s62kejih30ex" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo}}

[[Chier]] (kier) (hungare:'''Kurtakér''') estas vilaĝo en Rumanio sude de [[Ineu]] administracie apartenanta al komunumo [[Târnova (Arad)]]. En [[1910]] ĝi havis 2 192 loĝantojn (rumanoj), en [[1992]] 1 130. Ĝia unua skriba mencio estas en [[1427]]. Ĝi apartenis ĝis [[1919]] al [[Hungario]] (Zaránd, de [[1744]] [[Arad]] vármegye).
==Fonto==
*[[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest.
*[[Loknomvortaro de Transilvanio kaj de Moldavio (Rumanio)]]
== Eksteraj ligiloj ==
* [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Arad Administra mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060822054257/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Arad |date=2006-08-22 }}
* [http://adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720153801/http://adatbank.transindex.ro/ |date=2011-07-20 }}

 [[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]]
 [[Kategorio:Distrikto Arad]]</text>
      <sha1>pj1ew1pm8hczr31fdo1s62kejih30ex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kareno (konstelacio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115078</id>
    <revision>
      <id>9365260</id>
      <parentid>8434681</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:07:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Иван Коссей</username>
        <id>70931</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1174" sha1="0u1ha04ggarl4fuffbmdx9f2unx8pi7" xml:space="preserve">{{Konstelacio |
Nomo = Kareno |
Mallongigo = Car |
Latina_nomo = Carina |
Latina_nomo_g = Carinae |
Bildo = Carina constellation map.png |
Epoko = [[1875.0]] |
Rektascensio1 = 6h 0m 0s |
Rektascensio2 = 11h 15m 0s |
Deklinacio1 = -75° 0' 0&quot; |
Deklinacio2 = -50° 45' 0&quot; |
Areo = 494 |
Area_rango = 34 |
Najbaraj_konstelacioj = [[Velaro (konstelacio)|Velaro]], [[Pobo (konstelacio)|Pobo]], [[Pentristo (konstelacio)|Pentristo]], [[Flugfiŝo (konstelacio)|Flugfiŝo]], [[Ĥameleono (konstelacio)|Ĥameleono]], [[Muŝo (konstelacio)|Muŝo]], [[Centaŭro (konstelacio)|Centaŭro]] |
Kvanto_de_steloj_magn_mg_3 = 5 |
Magn_de_plej_hela_stelo = -0,7 |
Videbleca_latitudo1 = -90° |
Videbleca_latitudo2 = 40° |
Plena_videbleca_latitudo1 = -90° |
Plena_videbleca_latitudo2 = 15° |
Videbleca_tempo = [[Marto]] |
Inventisto = |
Inventa_jaro = |
Inventa_verko = |
Ŝanĝoj = [[Nicolas Louis de Lacaille]] ([[1763]])
}}
'''Kareno''' estas [[konstelacio]] de [[Tero|tera]] [[ĉielo]] en la [[sudo|suda]] [[hemisfero]]. La plej hela stelo de la konstelacio Kareno estas [[Kanopo]].

{{Projektoj}}
{{Ĝermeto|Astronomio}}

[[Kategorio:Kareno (konstelacio)| ]]
[[Kategorio:Konstelacioj]]</text>
      <sha1>0u1ha04ggarl4fuffbmdx9f2unx8pi7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365261</id>
      <parentid>9365260</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:13:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Иван Коссей</username>
        <id>70931</id>
      </contributor>
      <origin>9365261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1188" sha1="bxa80v6skpja5l0r8wn8ac8d32uess4" xml:space="preserve">{{Konstelacio |
Nomo = Kareno |
Mallongigo = Car |
Latina_nomo = Carina |
Latina_nomo_g = Carinae |
Bildo = Carina constellation map.png |
Epoko = [[1875.0]] |
Rektascensio1 = 6h 0m 0s |
Rektascensio2 = 11h 15m 0s |
Deklinacio1 = -75° 0' 0&quot; |
Deklinacio2 = -50° 45' 0&quot; |
Areo = 494 |
Area_rango = 34 |
Najbaraj_konstelacioj = [[Velaro (konstelacio)|Velaro]], [[Pobo (konstelacio)|Pobo]], [[Pentristo (konstelacio)|Pentristo]], [[Flugfiŝo (konstelacio)|Flugfiŝo]], [[Ĥameleono (konstelacio)|Ĥameleono]], [[Muŝo (konstelacio)|Muŝo]], [[Centaŭro (konstelacio)|Centaŭro]] |
Kvanto_de_steloj_magn_mg_3 = 5 |
Magn_de_plej_hela_stelo = -0,7 |
Videbleca_latitudo1 = -90° |
Videbleca_latitudo2 = 40° |
Plena_videbleca_latitudo1 = -90° |
Plena_videbleca_latitudo2 = 15° |
Videbleca_tempo = [[Marto]] |
Inventisto = |
Inventa_jaro = |
Inventa_verko = |
Ŝanĝoj = [[Nicolas Louis de Lacaille]] ([[1763]])
}}
'''Kareno''' estas [[konstelacio]] de [[Tero|tera]] [[ĉielo]] en la [[sudo|suda]] [[hemisfero]]. La plej hela stelo de la konstelacio Kareno estas Kanopo ([[Alfo Karena]]).

{{Projektoj}}
{{Ĝermeto|Astronomio}}

[[Kategorio:Kareno (konstelacio)| ]]
[[Kategorio:Konstelacioj]]</text>
      <sha1>bxa80v6skpja5l0r8wn8ac8d32uess4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bedeciu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115701</id>
    <revision>
      <id>9365790</id>
      <parentid>8879716</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:43:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>informkesto</comment>
      <origin>9365790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1093" sha1="4xraxx4qovon6hkp8i79ic6r6bjqxd6" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo}}

'''Bedeciu''' [bedeĉu] ({{Lang-hu|Bedecs}} bedeĉ) estas [[vilaĝo]] en [[Rumanio]] okcidente de [[Cluj-Napoca]]. En [[1910]] ĝi nombris 1116 loĝantojn (rumanoj), en [[1992]] 766. Ĝia unua skriba mencio estis en [[1345]]. Ĝis [[1919]] kaj inter [[1919]] kaj [[1944]] apartenis al [[Hungario]] (''[[Kolozs (reĝa departemento)]] vármegye''). Administre ĝi apartenas al [[Mănăstireni]].

== Fonto ==
* [[Magyar nagylexikon]], 1-18., 1993-2004, Budapest.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.harta-turistica.ro/map.php?ID=21 Interaga mapo de distrikto Cluj]
* [http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ Popolnombrado 2002] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080614234332/http://nepszamlalas.adatbank.transindex.ro/ |date=2008-06-14 }}
* [http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Kolozs Administracia mapo de distrikto] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070808134426/http://sebok1.adatbank.transindex.ro/legbelso.php3?nev=Kolozs |date=2007-08-08 }}

[[Kategorio:Vilaĝoj de Rumanio]]
[[Kategorio:Distrikto Cluj]]</text>
      <sha1>4xraxx4qovon6hkp8i79ic6r6bjqxd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lavr Kornilov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124538</id>
    <revision>
      <id>9365606</id>
      <parentid>9361706</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T03:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6618" sha1="cizxb1o34vegjkykoc1d74fseq44sut" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Lavr Georgijeviĉ Kornilov''' ({{l-ru|Лавр Георгиевич Корнилов}}; naskiĝis la {{JULGREGDATO|30|8|1870|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}}, [[Ust-Kamenogorsko]], la [[Rusia imperio]] — mortis la {{daton|13|4|1918}}, apud [[Jekaterinodaro]], Kubana Soveta Respubliko) estis rusia [[generalo]]. En 1917 li provis enkonduki militistan diktaturon per [[Kornilov-puĉo|puĉo]].

== Biografio ==

Kornilov estis skolto-oficiro en la [[rusa-japana milito]] (1904–1905), poste laboris en Pekino kiel [[armea ataŝeo]] (1907–1911). Oni nomumis lin en la unua mondmilito al divizia generalo. Li estis militkaptita ĉe [[Przemyśl]] (marto de 1915, fare de la aŭstra-hungara armeo), sed en 1916 sukcesis fuĝis reen al Rusio, kie oni komisiis lin komandi korpuson.

Generalo [[Aleksej Brusilov]], sub kies komando li militis, priskribis lin kiel la homon kuraĝan, sed tro ambician, kies riskaj, malbone pripensitaj operacoj ofte kaŭzis grandajn perdojn.

{{Citaĵo
|teksto = Stranga estas la afero, generalo Kornilov sian divizion neniam kompatis: en ĉiuj bataloj, kiujn ĝi partoprenis subestre de li, ĝi havis terurajn perdojn, tamen la oficiroj kaj soldatoj amis lin kaj kredis al li. Cetere li ankaŭ sin ne kompatis, persone estis kuraĝa kaj impetis antaŭen sentime.
|aŭtoro = [[Aleksej Brusilov]]
|verko = Miaj rememoroj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Мои воспоминания
|lasta        = Брусилов 
|unua         = А. А. 
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1983
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Moskvo
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 114
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Странное дело, генерал Корнилов свою дивизию никогда не жалел: во всех боях, в которых она участвовала под его начальством, она несла ужасающие потери, а между тем офицеры и солдаты его любили и ему верили. Правда, он и себя не жалел, лично был храбр и лез вперед очертя голову.
}}

Post la [[Februara revolucio]], li estis nomumita de la Provizora Registaro al ĉefo de la Petrograda Milita Distrikto. Ĉar la komandanto volis rigoran disĉiplon, tio igis lin tre malpopulara en la revolucia urbo. La 1-an de aŭgusto, la ĉefministro [[Aleksandr Kerenskij]] nomumis lin armea ĉefkomandanto. Baldaŭ estiĝis konflikto inter ili: ili havis aliajn politikajn ideojn kaj pensojn pri la rolo de la armeo. Fine de aŭgusto, Kornilov komandis taĉmentojn al direkto de Petrogrado, kion Kerenskij rigardis kiel iniciaton je puĉo kaj demisiigis lin kaj devigis lin reveni al Petrogrado. Kornilov rifuzis la ordonon, sed la fervojistoj obstaklis, ke la taĉmentoj atingu la urbon. La 1-an de spetembro, Kornilov kapitulacis kaj oni enprizonigis lin.

Poste li eskapis kaj post la [[Oktobra revolucio]] iĝis komandanto de la kontraŭbolŝevika [[Volontula Armeo]]. Post kelkaj monatoj li pereis dum batalo ĉe [[Jekaterinodaro]].

Post jaroj generalo Aleksej Brusilov tiel resumis liajn vivon kaj karakteron:

{{Citaĵo
|teksto = Mi opinias ke tiu ĉi sendube kuraĝa homo estas grave kulpa pri senbezone verŝita sango de soldatoj kaj oficiroj. Sekve de sia ardo li senutile estis pereiganta soldatojn, kaj proklaminte sin sen iu ajn senco diktatoro, li pereigis per sia misago multe da oficiroj. Sed mi devas diri ke ĉio kion li estis faranta, li faris sen pripensi kaj sen profundiĝi je la senco de la afero. Kaj nun, kiam li delonge pereis, mi nur povas diri: &quot;Pacon al lia cindro&quot;, same kiel al ĉiuj similaj al li, ardaj reprezentantoj de nia eksa Rusio. 
|aŭtoro = [[Aleksej Brusilov]]
|verko = Miaj rememoroj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Мои воспоминания
|lasta        = Брусилов 
|unua         = А. А. 
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1983
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Moskvo
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 245
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Считаю, что этот безусловно храбрый человек сильно повинен в излишне пролитой крови солдат и офицеров. Вследствие своей горячности он без пользы губил солдат, а провозгласив себя без всякого смысла диктатором, погубил своей выходкой множество офицеров. Но должен сказать, что все, что он делал, он делал, не обдумав и не вникая в глубь вещей. И теперь, когда он давно погиб, я могу только сказать: «Мир праху его», как и всем, подобным ему, пылким представителям нашей бывшей России.
}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Rusiaj generaloj]]
[[Kategorio:Homoj de la Rusa-japana milito]]
[[Kategorio:Rusiaj militistoj de la Unua Mondmilito]]
[[Kategorio:Militkaptitoj de la Unua Mondmilito]]
[[Kategorio:Homoj de la Rusia enlanda milito]]
[[Kategorio:Rusiaj ribelestroj]]</text>
      <sha1>cizxb1o34vegjkykoc1d74fseq44sut</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ilona Koutny</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125290</id>
    <revision>
      <id>9365453</id>
      <parentid>9318966</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alifono</username>
        <id>114488</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365453</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6589" sha1="gcnw1ny3r8x5gmw8za0go7kog3v67qj" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Image of Ilona Koutny 01.jpg|eta|Ilona Koutny parolas dum la [[Tria Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto|la akcepto de FAME-premio 2018]]]]
'''Ilona KOUTNY''' (naskiĝis la [[1-a de marto|1-an de marto]] [[1953]] en [[Budapeŝto]]) estas hungara [[lingvistiko|lingvistino]] kaj [[esperantologio|esperantologo]], vivanta en Pollando ekde 1997, fondinto de la Interlingvistikaj Studoj de [[Universitato Adam Mickiewicz|UAM]].

== Vivo ==
Ŝi diplomiĝis pri [[matematiko]], [[franca lingvo|franca]] [[filologio]] kaj [[esperantologio]] ĉe [[Scienca Universitato Loránd Eötvös|Eötvös Loránd Universitato]] (ELTE) en [[Budapeŝto]] en 1977 (ĉe [[István Szerdahelyi]] per esperantlingva temo: ''Grandaj matematikistoj kaj la lingvomodeligo''). Poste ŝi studis ĝeneralan kaj aplikatan [[lingvistiko]]n kaj [[doktoro|doktoriĝis]] pri lingvistiko same en ELTE, en 1990 (per hungarlingva temo: Aplikado de parolsintezo en la komputila instruado de la lingvoj hungara kaj esperanto), habilitiĝis pri lingvistiko en [[Universitato Adam Mickiewicz|Adam Mickiewicz Universitato]] (UAM), [[Poznano]] en 2009 (per anglalingva libro: ''Naturlingva prilaboro por la hungara parolsintezo'').

Unue ŝi laboris en komputika tereno en esplorinstitutoj, poste kiel redaktisto, ankaŭ ĉe la iama Scienca Eldona Centro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], en Budapeŝto (1983-85). Ŝi estis kunredaktoro de la revuoj [[Interkomputo]] kaj [[Fokuso]]. Ekde 1986 ŝi okupiĝis pri parolprilaboro kunlabore kun la [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]], kunevoluigis la esperantan parolsintezan sistemon [[ESPAROL]] enkadre de plurlingva parolsinteza sistemo, kaj laboris pri parolantaj instruprogramoj PAROLERN. Ŝi kunlaboris ankaŭ kun la maŝintraduka [[DLT]]-projekto, pretigante hungaran modulon kun hungaraj kolegoj.

Post la morto de prof. István Szerdahelyi en 1987, ŝi transprenis la instruadon de esperantaj lingvo kaj lingvistiko en la Esperanto-fako ĉe la Lingvistika Katedro de Eötvös Universitato. Kunfondis la internacian Esperantologian fakon, kiu dum kelkaj jaroj funkciis kaj donis magistran diplomon pri esperantologio al la diverslandaj finstudintoj. Ŝi gvidis kursojn ankaŭ pri komputa kaj aplikata lingvistiko. Ŝi prezidis la Ekzamenan komisionon de HEA, kaj instruis kadre de la tiamaj C-kursoj.

En 1997 ŝi transloĝiĝis al Pollando (ŝia edzo, [[Zbigniew Galor]], estis pola [[sociologo]] kaj esperantisto). Ŝi instruas en la Etnolingvistika Instituto (posteulo de la Lingvistika Instituto) de Adam Mickiewicz Universitato en Poznano hungarajn lingvon kaj lingvistikon. Ŝi gvidas la Hungarologian Katedron (inter 2010-19 la Finno-ugran Katedron). En 1997 ŝi fondis kaj gvidas la internaciajn postdiplomajn Interlingvistikajn Studojn, prelegas pri esperanta lingvistiko, internacia kaj [[interkultura komunikado]], Esperanto-instruado. De 2008 la Studoj kunokazigas kun [[ILEI]] kaj [[Edukado.net]] instruistan trejnadon. Plurfoje kun kolego Michael Farris ŝi gvidis anglalingvan kurson pri Internacia komunikado – internaciaj lingvoj por la studentoj de la Lingvistika Instituto kun partopreno de kelkaj eksterlandaj [[Programo Erasmus|Erasmus]]-studentoj.

Ŝi estis membro de la [[Akademio de Esperanto]] de 1998 ĝis 2016.

== Distingoj ==
* En 1989, ŝi ricevis honorinsignon de [[Hungara Esperanto-Asocio]].
* En 2008, ŝi ricevis la [[Premio Grabowski|Grabowski-premion]].
* En 2008, ŝi elektiĝis [[Esperantisto de la jaro]].
* En 2015, ŝi ricevis [[Diplomo pri Elstara Agado|Diplomon pri Elstara Agado]] de UEA.
* En 2016, ŝi fariĝis honora membro de [[ILEI]].
* En 2018, ŝi akiris la [[Alena_Esperanto-Kulturpremio|FAME-premion]].

== Verkoj (elekto) ==
* '''1996''': ''Hungara-Esperanta Meza Vortaro'' (ĉefredaktoro kun [[István Szerdahelyi]])
* '''2003''': (prelego) Interkultura komunikado en Eŭropo: la angla kaj Esperanto kiel alternativaj komunikiloj, en [[Christer Kiselman|Kiselman, C.]], ''Simpozio pri interkultura komunikado'', Prago: KAVA-PECH 2005
* '''2018''': [http://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/dokumentoj.html Tipologia karakterizo de Esperanto kiel natura lingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211017010335/http://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/dokumentoj.html |date=2021-10-17 }}, en Christer Kiselman &amp; Renato Corsetti &amp; Probal Dasgupta (red.), ''Aliroj al Esperanto'', Dobřichovice: Kava-Pech, 129-146

== Fontoj ==
* [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=68&amp;s=8cdbe15964447d5f6ee7cc8368f0f0fd edukado.net → Biografio de Ilona Koutny (esperante)]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projekto vizaĝoj}}
* {{YouTube|video=5LHLDgwNi5c|nomo=Intervjuo de Ilona Koutny}}, dum la 52-aj [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]]
* [http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Ilona.html Biografio en la retejo de la Universitato Adam Mickiewicz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200218164213/http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Ilona.html |date=2020-02-18 }}
* [http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/IlonaK_publ14.pdf Listo de publikaĵoj de Ilona Koutny] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230326061156/http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/IlonaK_publ14.pdf |date=2023-03-26 }}
* [http://search.obvsg.at/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&amp;scp.scps=scope%3A(ONB_aleph_esperanto)&amp;tab=onb_sondersammlungen&amp;mode=Basic&amp;vl(freeText0)=Ilona+koutny&amp;vid=ONB&amp;fn=search Libroj kaj aliaj dokumentoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} de kaj pri Ilona Koutny en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }}
* [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Ilona Koutny en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA)
* [https://tubaro.aperu.net/v/ytb_5TRy0YyQZmw/ EsKu – Epizodo 66 – Ilona Koutny], [[YouTube|jutuba]] filmeto en la kanalo [https://tubaro.aperu.net/k/ytb_UCW9JemT1Xk8U1o73fuqKhEw/ EsKu - Esperanto-Kulturo -] aperinta la 2025-01-17

{{Eo-Jaro|state=collapsed}}
{{Unua}}
{{Vivtempo|Koutny, Ilona}}
{{Portalo|Esperanto}}

[[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]]
[[Kategorio:Esperantologoj]]
[[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]]
[[Kategorio:Akademio de Esperanto]]
[[Kategorio:Esperantisto de la Jaro]]
[[Kategorio:FAME-premiitoj]]</text>
      <sha1>gcnw1ny3r8x5gmw8za0go7kog3v67qj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365464</id>
      <parentid>9365453</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:46:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alifono</username>
        <id>114488</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365464</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6428" sha1="tr3cgezllrt2o6gl0m235eidsmkekcz" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Image of Ilona Koutny 01.jpg|eta|Ilona Koutny parolas dum la [[Tria Tutmonda Kolokvo pri instruado de Esperanto|la akcepto de FAME-premio 2018]]]]
'''Ilona KOUTNY''' (naskiĝis la [[1-a de marto|1-an de marto]] [[1953]] en [[Budapeŝto]]) estas hungara [[lingvistiko|lingvistino]] kaj [[esperantologio|esperantologo]], vivanta en Pollando ekde 1997, fondinto de la Interlingvistikaj Studoj de [[Universitato Adam Mickiewicz|UAM]].

== Vivo ==
Ŝi diplomiĝis pri [[matematiko]], [[franca lingvo|franca]] [[filologio]] kaj [[esperantologio]] ĉe [[Scienca Universitato Loránd Eötvös|Eötvös Loránd Universitato]] (ELTE) en [[Budapeŝto]] en 1977 (ĉe [[István Szerdahelyi]] per esperantlingva temo: ''Grandaj matematikistoj kaj la lingvomodeligo''). Poste ŝi studis ĝeneralan kaj aplikatan [[lingvistiko]]n kaj [[doktoro|doktoriĝis]] pri lingvistiko same en ELTE, en 1990 (per hungarlingva temo: Aplikado de parolsintezo en la komputila instruado de la lingvoj hungara kaj esperanto), habilitiĝis pri lingvistiko en [[Universitato Adam Mickiewicz|Adam Mickiewicz Universitato]] (UAM), [[Poznano]] en 2009 (per anglalingva libro: ''Naturlingva prilaboro por la hungara parolsintezo'').

Unue ŝi laboris en komputika tereno en esplorinstitutoj, poste kiel redaktisto, ankaŭ ĉe la iama Scienca Eldona Centro de [[Universala Esperanto-Asocio|UEA]], en Budapeŝto (1983-85). Ŝi estis kunredaktoro de la revuoj [[Interkomputo]] kaj [[Fokuso]]. Ekde 1986 ŝi okupiĝis pri parolprilaboro kunlabore kun la [[Teknika kaj Ekonomia Universitato de Budapeŝto]], kunevoluigis la esperantan parolsintezan sistemon [[ESPAROL]] enkadre de plurlingva parolsinteza sistemo, kaj laboris pri parolantaj instruprogramoj PAROLERN. Ŝi kunlaboris ankaŭ kun la maŝintraduka [[Distribuita Lingvo-Tradukado|DLT]]-projekto, pretigante hungaran modulon kun hungaraj kolegoj. 

Post la morto de prof. István Szerdahelyi en 1987, ŝi transprenis la instruadon de esperantaj lingvo kaj lingvistiko en la Esperanto-fako ĉe la Lingvistika Katedro de Eötvös Universitato. Kunfondis la internacian Esperantologian fakon, kiu dum kelkaj jaroj funkciis kaj donis magistran diplomon pri esperantologio al la diverslandaj finstudintoj. Ŝi gvidis kursojn ankaŭ pri komputa kaj aplikata lingvistiko. Ŝi prezidis la Ekzamenan komisionon de HEA, kaj instruis kadre de la tiamaj C-kursoj.

En 1997 ŝi transloĝiĝis al Pollando (ŝia edzo, [[Zbigniew Galor]], estis pola [[sociologo]] kaj esperantisto). Ŝi instruas en la Etnolingvistika Instituto (posteulo de la Lingvistika Instituto) de Adam Mickiewicz Universitato en Poznano hungarajn lingvon kaj lingvistikon. Ŝi gvidas la Hungarologian Katedron (inter 2010-19 la Finno-ugran Katedron). En 1997 ŝi fondis kaj gvidas la internaciajn postdiplomajn Interlingvistikajn Studojn, prelegas pri esperanta lingvistiko, internacia kaj [[interkultura komunikado]], Esperanto-instruado. De 2008 la Studoj kunokazigas kun [[Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj|ILEI]] kaj [[Edukado.net]] instruistan trejnadon. Plurfoje kun kolego Michael Farris ŝi gvidis anglalingvan kurson pri Internacia komunikado – internaciaj lingvoj por la studentoj de la Lingvistika Instituto kun partopreno de kelkaj eksterlandaj [[Erasmus (programo)|Erasmus]]-studentoj.

Ŝi estis membro de la [[Akademio de Esperanto]] de 1998 ĝis 2016.

== Distingoj ==
* En 1989, ŝi ricevis honorinsignon de [[Hungaria Esperanto-Asocio]].
* En 2008, ŝi ricevis la [[Premio Grabowski|Grabowski-premion]].
* En 2008, ŝi elektiĝis [[Esperantisto de la Jaro|Esperantisto de la jaro]].
* En 2015, ŝi ricevis [[Diplomo pri Elstara Agado|Diplomon pri Elstara Agado]] de UEA.
* En 2016, ŝi fariĝis honora membro de ILEI.
* En 2018, ŝi akiris la [[Alena_Esperanto-Kulturpremio|FAME-premion]].

== Verkoj (elekto) ==
* '''1996''': ''Hungara-Esperanta Meza Vortaro'' (ĉefredaktoro kun [[István Szerdahelyi]])
* '''2003''': (prelego) Interkultura komunikado en Eŭropo: la angla kaj Esperanto kiel alternativaj komunikiloj, en [[Christer Kiselman|Kiselman, C.]], ''Simpozio pri interkultura komunikado'', Prago: KAVA-PECH 2005
* '''2018''': [http://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/dokumentoj.html Tipologia karakterizo de Esperanto kiel natura lingvo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211017010335/http://interl.home.amu.edu.pl/interlingvistiko/dokumentoj.html |date=2021-10-17 }}, en Christer Kiselman &amp; Renato Corsetti &amp; Probal Dasgupta (red.), ''Aliroj al Esperanto'', Dobřichovice: Kava-Pech, 129-146

== Fontoj ==
* [https://edukado.net/biblioteko/panteono?iid=68&amp;s=8cdbe15964447d5f6ee7cc8368f0f0fd edukado.net → Biografio de Ilona Koutny (esperante)]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projekto vizaĝoj}}
* {{YouTube|video=5LHLDgwNi5c|nomo=Intervjuo de Ilona Koutny}}, dum la 52-aj [[Baltiaj Esperanto-Tagoj]]
* [http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Ilona.html Biografio en la retejo de la Universitato Adam Mickiewicz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200218164213/http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/Ilona.html |date=2020-02-18 }}
* [http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/IlonaK_publ14.pdf Listo de publikaĵoj de Ilona Koutny] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230326061156/http://interl.amu.edu.pl/interlingvistiko/IlonaK_publ14.pdf |date=2023-03-26 }}
* Libroj kaj aliaj dokumentoj de kaj pri Ilona Koutny en la [http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm Kolekto por Planlingvoj kaj Esperantomuzeo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071221233948/http://www.onb.ac.at/sammlungen/plansprachen/eo/index.htm |date=2007-12-21 }}
* [http://www.esperantoland.org/ebea/ Artikoloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080509062042/http://www.esperantoland.org/ebea/ |date=2008-05-09 }} de kaj pri Ilona Koutny en [[Elektronika Bibliografio de Esperantaj Artikoloj]] (EBEA)
* [https://tubaro.aperu.net/v/ytb_5TRy0YyQZmw/ EsKu – Epizodo 66 – Ilona Koutny], [[YouTube|jutuba]] filmeto en la kanalo [https://tubaro.aperu.net/k/ytb_UCW9JemT1Xk8U1o73fuqKhEw/ EsKu - Esperanto-Kulturo -] aperinta la 2025-01-17

{{Eo-Jaro|state=collapsed}}
{{Unua}}
{{Vivtempo|Koutny, Ilona}}
{{Portalo|Esperanto}}

[[Kategorio:Hungaraj esperantistoj]]
[[Kategorio:Esperantologoj]]
[[Kategorio:Esperanto-vortaristoj]]
[[Kategorio:Akademio de Esperanto]]
[[Kategorio:Esperantisto de la Jaro]]
[[Kategorio:FAME-premiitoj]]</text>
      <sha1>tr3cgezllrt2o6gl0m235eidsmkekcz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sabira Ståhlberg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125474</id>
    <revision>
      <id>9365896</id>
      <parentid>9363063</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Alifono</username>
        <id>114488</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12850" sha1="5d9wiqkr4ttinqlfspzgskoxztlm194" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|dosiero = Sabira.jpg
|dato de naskiĝo = [[1969]]
}}
'''Sabira STÅHLBERG,''' iam Sabira Shun (naskiĝis en [[1969]] en [[Helsinko]], [[Finnlando]]) estas [[Aziologio|aziologo]], [[Esplorado|esploristo]], plurlingva kaj multkultura [[tradukisto]] kaj [[Eldonejo|eldonisto]] kaj la plej [[Poligloto|poliglota]] [[verkisto]] de nuntempa literaturo tutmonde&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(en) Johanna Domokos: &quot;''[https://balticnordic.hypotheses.org/files/2022/01/05.Domokos.pdf On semantic and semiotic multilingualism in earlier and latest works of Sabira Ståhlberg and Tzveta Sofronieva]''&quot; (Pri semantika kaj semiotika plurlingveco en pli fruaj kaj plej novaj verkoj de Sabira Ståhlberg kaj Tzveta Sofronieva), Revista Română de Studii Baltice şi Nordice / The Romanian Journal for Baltic and Nordic Studies, ISSN 2067-1725, Vol. 13, Issue 1 (2021): pp. 29-46. Submitted: 4 June 2021; Published: 15 August 2021 DOI: 10.53604/rjbns.v13i1_3&lt;/ref&gt;.

== Vivkuro ==
Ståhlberg estas de [[Tatarstano|tatara]] deveno. Ŝia patrino estas [[Svedlingvaj finnlandanoj|svedlingva finnlandano]] kaj ŝia patro estis [[Tataroj|tataro]]. Ŝi kreskis plurlingva familie en finna-sveda - finna-tatara familio&lt;ref&gt;(finna) ''[https://magma.fi/tatarerna-finlands-osynliga-minoritet/#:~:text=Sabira%20St%C3%A5hlberg%20f%C3%B6ddes%20i%20en,Sibirien%2C%20Centralasien%20och%20%C3%B6stra%20Europa. Tatarerna – Finlands osynliga minorite],'' Magma.fi, la 30-an de majo 2012.&lt;/ref&gt;. Ŝia avo estis la politika aktivulo Hasan Kanykoff kiu krom sia laboro kiel komercisto, estis politika aktivulo en la plej malnova islama komunumo de Finnlando. Li establis personajn rilatojn kun reprezentantoj de la finna scienca komunumo kaj politiko en la espero, ke la Volgantaroj sekvus la ekzemplon de la finnoj sur la vojo al aŭtonomeco kaj sendependeco&lt;ref&gt;(fi) Antero Leitzinger, [https://kansallisbiografia.fi/kansallisbiografia/henkilo/9906 Kanykoff, Hasan (1880 - 1954)], nacia biografio.&lt;/ref&gt;.

Ŝi kreskis en plurlingva ĉirkaŭaĵo, kiu subpremis plurlingvecon kaj kiu alkuraĝigis [[Ĉikanado|ĉikanadon]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Post lernejaj jaroj kaj studo en [[Helsinko]], kie ŝi studis Orient-Aziajn Studojn ĉe la [[Universitato de Helsinko]], ŝi en 1996 doktoriĝis en la [[Bonna universitato]] (Germanio)&lt;ref&gt;Sabira Ståhlberg kaj Ingvar Svanberg: ''Wildmen in Central Asia''. In: Anthropos. Band 112, 2017, pp.51–61, doi:10.5771/0257-9774-2017-1-51&lt;/ref&gt;. Ŝia disertaĵo analizis la historion de kultura, lingva, socia kaj ekonomia interŝanĝo inter Ĉinio kaj [[Centra Azio]]. Ŝiaj akademiaj interesoj temas pri la [[daŭripovo]] de la naturo, [[Endanĝerigataj lingvoj|endanĝerigitaj lingvoj]] kaj mondkulturoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

Krom orient- kaj centraziajn studojn, religiajn studojn, folkloron kaj historion, ŝi interesiĝas pri manĝaĵtradicioj, lingvoj, popolrakontoj kaj muziko. 

=== Esperanto ===
Sabira Ståhlberg estas verkisto kaj tradukisto, eldonisto de esperantlingvaj libroj kaj redaktoro de la revuo [[Kontakto (revuo)|Kontakto]] (1998–2001). 

Ŝi elstaris inter la jaroj [[1991]] kaj [[1993]] kiel [[estraro de TEJO|estrarano de TEJO]] pri eksteraj rilatoj kaj vicprezidanto, poste kiel komisiito, en tiu ofico ofte reprezentis la asocion en neesperantaj internaciaj konferencoj, kaj kadre de tiu engaĝiĝo ankaŭ estis membro de la [[Komitato de UEA 1992-1995]].

Inter 2001–2004 ankaŭ membro de la [[Akademio de Esperanto]], sed poste retiriĝis de la [[Esperanto-movado|esperanta movado]]&lt;ref&gt;[https://www.cabinetmagazine.org/issues/1/katchadourian_stahlberg.php Nina Katchadourian : Esperanto: Intervjuo kun Sabira Ståhlberg] . En: cabinetmagazine.org . Ne.  1. Cabinet Magazine, 2000 (angla, cabinetmagazine.org ): “ĜISDATIGO JANUARO 2007: Sabira Ståhlberg jam ne plu apartenas al la Esperanto-movado.”&lt;/ref&gt;. 

== Verkaro ==
Ståhlberg verkis romanojn, novelojn, poezion, teatraĵojn kaj centon da artikoloj. Ŝi verkis pli ol 20 nefikciajn librojn kaj prelegis pri la temo eksterlande. Ŝi kune kun ŝia instruistino/ilustristino Maria Viitasalo fondis la eldonejon Bokpil en 2015, kiu publikigis nefikciajn librojn en pluraj lingvoj.  

La hejmvilaĝo de la familio servis kiel bazo por ŝia verko ''Molnvandraren, Pilvivaeltaja (Nubpromenanto)'' (2006) estis verkita paralele en la sveda kaj finna (2026). Temas pri ŝia debuta romano de Sabira Ståhlberg, pri interkulturaj kaj interreligiaj rilatoj, traktante centrajn problemojn de fremdiĝo, diferenco kaj identeco en modernaj tempoj, Basam Books, 2006. Ståhlberg ankaŭ faris esploradon proksime al la antikva patrujo de la [[tataroj]], inter la [[ujguroj]] en [[Ĉinio]] por sia doktora disertaĵo publikigita de la [[Bonna universitato|Universitato de Bonn]].  

Ŝiajn literaturajn verkojn estis forte influitataj de ŝiaj diversaj akademiaj interesoj kaj ŝiaj multaj vojaĝoj kaj periodoj pasigitaj eksterlande en Eŭropo kaj Azio&lt;ref&gt;(en, de) ''[https://finnlandcool.fi/authors/sabira-stahlberg/ Sabira Ståhlberg. Finnland. Cool. Frankfurt Book Fair. Guest of Honour 2014]''.

&lt;/ref&gt; 

=== Poligloto ===
Krom la [[Sveda lingvo|sveda]], [[Finna lingvo|finna]] kaj [[Tatara lingvo|tatara]] lingvoj, ŝi flue parolas la [[Germana lingvo|germanan]], [[Angla lingvo|anglan]], [[Bulgara lingvo|bulgaran]], [[Esperanto|esperanton]] kaj aliajn lingvojn. Literatura fakulo Johanna Domokos priskribas Ståhlberg kiel &quot;la ''plej'' poliglotan aŭtoron de nuntempa literaturo tutmonde&quot;&lt;ref&gt;(angla) Johanna Domokos : Pri semantika kaj semiotika plurlingveco en pli fruaj kaj plej novaj verkoj de Sabira Ståhlberg kaj Tzveta Sofronieva. En: La Rumana Revuo por Baltaj kaj Nordiaj Studoj,  13 , n-ro 1, la 15-an de aŭgusto 2021, pp.  29–46 , doi : 10.53604/rjbns.v13i1_3. &lt;/ref&gt;.

Ståhlberg verkis pli ol dudek facile legeblajn librojn en pluraj lingvoj&lt;ref&gt;(en) Stahlberg, Sabira &amp; Nasretdin, Fazile (2021). ''[https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/1828498 Tatar Easy to Read books for language learning, developing reading skills and support for minority and endangered languages]''. Sabira Stahlberg (ed.), Journal of Endangered Languages 19, Vol. 11: Tatar language preservation strategies and innovative practices. Ankara: 347–377, e-ISSN 2148-130X&lt;/ref&gt;. kiel la Filip-libroj. Ŝi verkis originale en Esperanto, la [[Finna lingvo|finna]], la [[Sveda lingvo|sveda]], la angla, germana lingvoj kaj verkis ankaŭ plurlingvan porinfanan literaturon (''Hundväder på Svarta havet'', ''Dog Weather on the Black Sea'', ''Hundewetter auf dem Schwarzmeer'', ''Koiran elämää Mustallamerellä'' (2014). 

Ŝia poemaro ''Polyglotta Sabirica'' (en 2015) estas volumo eldonita kun germanaj tradukoj sub la titolo ''Polyglorica'' (en 2017), [[Translingvado|translingvas]] &lt;ref&gt;[[Suresh Canagarajah]] (2013) difinas ''translingvulojn'' kiel parolantojn, kiuj havas la kapablon sukcese adapti siajn disponeblajn lingvojn trans vasta gamo da normoj al kuntekst-specifaj celoj. &lt;/ref&gt; kun pli ol 30 lingvoj kaj pluraj alfabetoj&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. Unu el la poemoj estas la lingve diversa ''Sea horse'' (Marĉevalo)&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=hVIwJBWts4c Poemo Sea horse (Marĉevalo)], YouTube&lt;/ref&gt;.

=== Fakaj libroj ===

* 1996 ''Der [[Hesi-koridoro|Gansu-Korridor]] – Barbarenland diesseits und jenseits der grossen chinesischen Mauer. Zum Nord-Süd-Dialog eines zentralasiatischen Gebietes,'' Hamburg: Verlag Dr. Kovač (germana)
* 2003 ''Sultanens auberginer, recept och matminnen från hela världen'' ''(La [[Melongeno|melongenoj]] de la [[sultano]], receptoj kaj manĝmemoroj el la tuta mondo),'' Helsinki: eld. Schildts (sveda, kun Stina Katchadourianin)
* 2003 ''Sulttaanin salaatti, reseptejä ja ruokamuistoja maailmalta'' ''(Salato de Sultano, receptoj kaj manĝmemoroj el la tuta mondo),'' Helsinki: Schildts förlag (finna, kun Stina Katchadourianin)
* 2013 ''K. E. Ståhlberg: Fotograf, filmskapare och entreprenör,'' Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland (sveda)
* 2022 ''Visible and invisible Tatar women in Finland,'' Helsinki: eld. Aybagar &lt;nowiki&gt;ISBN 978-952-7334-69-0&lt;/nowiki&gt; (angla)

=== Infanaj kaj junaj plenkreskaj libroj ===
Ståhlberg famiĝis kiel aŭtorino de infanaj kaj junularaj libroj en [[Facila Lingvo|simpligita lingvo]] kaj [[Translingvado|translingva]] poezio. Ståhlberg origine verkis ŝian debutan romanon en kaj sveda ''(*Molnvandraren*)'' kaj finna ''(*Pilvivaeltaja*)'' versio. La ĉefrolulo, Altan, devenas de multkultura familio kaj vagas tra la mondo kiel nuboj trans la ĉielo. Ŝi serĉas sian vojon for de [[ĉikanado]] kaj [[diskriminacio]] en la finna socio&lt;ref&gt;''Vita'' Sabira Ståhlberg. En: Johanna Domokos (red.): Invasion Paradise, eld. Pluralica, Budapeŝto 2014, &lt;nowiki&gt;ISBN 978-963-89336-8-3&lt;/nowiki&gt; , p. 434 .&lt;/ref&gt;. 

* 2006 ''Molnvandraren'' ''(Nudpremenanto),'' [[Helsinko]]: Basam Books (sveda)
* 2006 ''Pilvivaeltaja (Nubpromenanto),'' Helsinko: Basam Books (finna)
** 2014 ''Wolkenwanderer, [[Varna|Varna:]]'' Lecti Book Studio (germana traduko: Hannes Langendörfer)
* 2014 ''Hundewetter auf dem Schwarzmeer'' ''(Hunda vetero ĉe la Nigra Maro),'' Varna: Lecti Book Studio (germana)

==== En la sveda ====

* 1996 Der Gansu-Korridor – Barbarenland diesseits und jenseits der grossen chinesischen Mauer. Zum Nord-Süd-Dialog eines zentralasiatischen Gebietes, Hamburg: Verlag Dr. Kovač (germana)
* ''2001 Miranda,'' eld. Lärum,   36 p., 21 cm,
* ''2006-2012 Filip och tunneln, Filip och båten, Filip och flyget, Filip i djurparken (Filip kaj la tunelo, Filip kaj la boato, Filip kaj la flugo, Filip ĉe la bestoĝardeno),'' eld. Lärum 

==== Angla ====
En sia lastatempa manlibro (2020) verkita por kreskigi la lingvan konscion pri [[plurlingveco]] kaj titolita ''Multicolored language'' (''Plurkolora lingvo''), Sabira Ståhlberg pripensas [[Plurlingveco|plurlingvecon]]. Tio revenas ankaŭ en artikolo de Johanna Domokos&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;.

==== En Esperanto ====
Plej gravaj verkoj:

* &quot;''Malantaŭ la muro - puzleroj pri Ĉinio''&quot;, Tokio: Internacia Kultura Laborejo, 1991, 72 + 6 paĝoj, dua eldono en 1994
* &quot;''Durankulak''&quot; (Premio 'Verko de la Jaro 1999'), Durankulak, originale verkita en Espernato, temas pri urbeto sur la limo inter realo kaj sonĝo, vizitata de japana turisto kun granda dorsosako kaj sekreta misio. Lin atendas eksterordinaraj travivaĵoj, plurajn el kiuj ne eblas klarigi racie. La urbeto vivas sian propran vivon kun marĉkoboldoj, parolantaj hundoj kaj mulao&lt;ref&gt;(eo) Libroprezento [https://retbutiko.be/de/ero/dura Durankulak], Libroservo FEL&lt;/ref&gt;.
* &quot;''Lando malekzista''&quot; (1999) de [[Edith Södergran]]. El la sveda tradukis Sabira Ståhlberg. Serio Kargo. Eld. Bambu Ltd, Varna, 1999. 92 paĝoj. &lt;nowiki&gt;ISBN 954-9637-05-0&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;(eo) Geraldo Mattos, [https://www.monato.be/2000/lmal.html#:~:text=Edith%20S%C3%B6dergran:%20Lando%20malekzista.%20Sabira%20St%C3%A5hlberg.%20ISBN%20954%2D9637%2D05%2D0. Etoso de liberiĝo kaj de liberigo], [[Monato (gazeto)|Monato]], la 11-an de junio 2001&lt;/ref&gt;.

=== Tradukoj ===
Ŝiaj verkoj ĝis nun estas tradukitaj en dekduon da lingvoj, Ŝia debuta porjunulara romano ''Molnvandraren, Pilvivaeltaja (Nubpromenanto) estis tradukita en 2014 en la germanan kaj bulgaran lingvojn, (parte) en la hungaran (2013) kaj la anglan (de la aŭtoro mem).''

Sabira Ståhlberg tradukis el la svede al Esperanto la poemon &quot;''Landet som icke är&quot;'' sub la titolo &quot;''Lando malekzista''&quot; (1999) de [[Edith Södergran]] kiu estis multfoje muzikigita&lt;ref&gt;(angla) Cecilia Damström, ''[https://ceciliadamstrom.com/landet-som-icke-ar/#:~:text=The%20poet%20Edith%20S%C3%B6dergran%20is%20well%20known,Sweden%2C%20%E2%80%9CWhen%20You%20Wish%20Upon%20a%20Star%E2%80%9D Landet som icke är]''&lt;/ref&gt; kaj estas konsiderata kultura heredajo kaj en Finnlando kaj en Svedio. La poemara antologio centriĝas ĉirkaŭ la netuŝebla deziro trovi vojon al la lando kiu ne estas, enkadrigita ne kiel eskapismo sed kiel malakcepto de la perceptita realo.

== Vidu ankaŭ ==

* [[Poligloto]]
* [[Esperantologio]]
* [[Tzveta Sofronieva]], [[Eksterlingvaj verkistoj|eksterlingva verkistino]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.sabirien.eu Retpaĝoj de Sabira Ståhlberg] en diversaj lingvoj.
* (eo) [http://www.esperanto.net/literaturo/roman/stahlberg.html Biografieto en la retejo OLE]
* (en) [http://www.cabinetmagazine.org/issues/1/esperanto.php Sabira Ståhlberg pri Esperanto], anglalingva intervjuo en la revuo ''Cabinet''.
* (en) [http://www.esperanto.net/literaturo/roman/libr/durankulakrecsj.html Recenzo pri ŝia verko Durankulak]
* (en) [https://www.youtube.com/results?sp=mAEB&amp;search_query=Sabira+St%C3%A5hlberg Sabira Ståhlberg en YouTube]

== Referencoj ==
[[Kategorio:Finnaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Estraranoj de TEJO]]
[[Kategorio:Tataroj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]</text>
      <sha1>5d9wiqkr4ttinqlfspzgskoxztlm194</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bauru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129601</id>
    <revision>
      <id>9365339</id>
      <parentid>8917424</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365339</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3797" sha1="f70jpii8vyfzfu5oazs7w89t2t7r3mn" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bauru (mikroregiono)| Bauru]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}, prononco: /bawˈɾu/, en Esperanto: '''Baŭruo''') estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], estas la administra centro de la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj ankaŭ de la samnoma [[mikroregiono]] [[Bauru (mikroregiono)|Bauru]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Famuloj ==
* [[Marcos Pontes]]

== Esperanto en Bauru ==
Tuj post la fondo de Esperanta Klubo Zamenhof en São Miguel Paulista la 25-an de januaro 1949, ekestis korespondado inter ĉi tiu klubo kaj la aktivaj esperantistoj Leônidas Silva, Luiz Augusto Bartholomeu kaj Helena Moré, de la urbo Bauru.

Du esperantaj asocioj aperis en municipo, Grupo Esperantista de Bauru kaj Brazila Junul-Organizo, tiuj por pli bone disvastigi la lingvon decidis unuiĝi. Post la kunfandiĝo la nova societo alprenis la antaŭan nomon Grupo Esperantista de Bauru. Estis elektita la jena estraro:

Prezidanto Luís Augusto Bartholomeu; vicprezidanto Ivone C. Barbosa; ĝenerala sekretario Delorgenes Pauli; 1-a sekretario Leônidas Silva; 2-a sekretario Helena Moré; 1-a kasisto Geraldo Ramos; 2-a kasisto A. J. F. Padilha; bibliotekisto Maria Teresa Silva; ekstera informado Nadir N. Serra. Kontrolaj konsilantaj Anélio Mostério, João R. Pascale kaj Nilson F. Costa.

En 1977 okazis en Bauru la unua San-Paŭlia Esperanto-Renkontiĝo. 

=== Elstaraj esperantistoj ===
* Euclydes Geraldis de Carvalho
* [[Ivon Barbosa]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>f70jpii8vyfzfu5oazs7w89t2t7r3mn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Botucatu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>131928</id>
    <revision>
      <id>9365676</id>
      <parentid>8653231</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3030" sha1="8z2wkv6fbxk6hy4a1glmjo99fbj6jsz" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Botucatu (mikroregiono)| Botucatu]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
[[Dosiero:Catedral Metropolitana de Botucatú - SP - Ao meu amigo Rafael Z.P. - panoramio.jpg|eta|maldekstra|220ra|{{centre|la metropola katedralo}}]]
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Botucatu (mikroregiono)|Botucatu]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}. En la urbo situas unu el la kampusoj de la [[Universitato de San-Paŭlio]].

== Esperanto en Botucatu ==
Tie [[Francisco Wechsler]] estis [[delegito de UEA]] dum multaj jaroj.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
{{-l}}
[[Dosiero:Botucatu - vistas 250906 REFON 1.jpg|eta|centre|360ra|{{centre|urba silueto, vidita de apuda rapidvojo}}]]

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>8z2wkv6fbxk6hy4a1glmjo99fbj6jsz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stephen Crane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>133274</id>
    <revision>
      <id>9365919</id>
      <parentid>8817525</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1628" sha1="pz57413zfpo8vythh4fyd37828dp1xw" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}

'''Stephen CRANE''' (naskiĝis je la [[1-a de novembro]] [[1871]] en [[Newark (Nov-Ĵerzejo)]] - mortis en [[Badenweiler]] en [[Germanio]] je la [[5-a de junio]] [[1900]]) estis [[Usono|usona]] [[verkisto]]. Li estis [[ĵurnalisto]] kiu verkis ankaŭ [[novelo]]jn, [[Romano|romanetojn]] kaj [[Poezio|poemojn]]. Li estas rigardata kiel unu el la plej fruaj kaj plej gravaj [[Naturalismo|naturalismaj]] [[Usona literaturo|verkistoj en Usono]]. Li estis la 14-a ido de [[Metodismo|metodista]] pastro.

Jam en la aĝo de 16 jaroj, Stephen Crane helpis la fraton Townley en verkado de artikoloj por lokaj ĵurnaloj laŭ la bordo novĵerzeja kaj por la [[Novjorko|novjorka]] ''[[New York Tribune|Tribune]]''. Li studentis ĉe [[Lafayette College|Kolegio Lafayette]] kaj la [[Syracuse University|Universitato de Sirakuzo]]. Post la morto de la patrino (lia patro mortis pli frue) en 1890, li translokis sin al Novjorko, kie li vivtenis sin per verkado kaj ĵurnalismo, vivante kiel &quot;bohemo&quot;. Dum tiu tempo li observis la senhavularon en la malriĉega kvartalo nomata &quot;[[Bowery (kvartalo)|Bowery]]&quot; por ellabori la enhavon de sia unua libro, la mallonga romano ''[[Maggie: A Girl Of The Streets]]'' (1893: ''Manjo: Knabino de la stratoj'').

En 2007 [[ELNA]] anoncis premion por la esperantigo de ''War is kind''.&lt;ref&gt;https://www.liberafolio.org/arkivo/www.liberafolio.org/Members/timwestover/PremioHarlow/&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}{{Projektoj}}{{Ne finita}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Crane, Stephen}}

[[Kategorio:Usonaj poetoj]]
[[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]]
[[Kategorio:Usonaj romanistoj]]</text>
      <sha1>pz57413zfpo8vythh4fyd37828dp1xw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto:Moldur</title>
    <ns>2</ns>
    <id>136645</id>
    <revision>
      <id>9365276</id>
      <parentid>9365003</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:44:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 2026 */ [[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9831" sha1="qb0uxpqsxoz5xaot39oailukxv9qi0u" xml:space="preserve">{{BabelDevenLoĝLoko
|lingvonombro=5
|l1=de-D
|l2=eo-3
|l3=en-3
|l4=sv-3
|l5=fr-2
|devenlando=Germanio|
|devenloko=Munkeno|
|loĝlando=Svedio
|loĝloko=Gotenburgo
|nomo=Moldur
}}
'''Moldur''' &amp;ndash; estas esperantisto [[Martin Weichert]].

Jen eta, tute senorda listo de kelkaj ekzemplaj vikipediaj paĝoj kiujn mi (tute aŭ grandparte) kontribuis:

== ĝis 2019 ==
* [[Christer Fuglesang]]
* [[Ŝaŭmburgo-Lipo]]
* [[Hesio-Kaselo]]
* [[Kristoforo de Bavario]]
* [[Otto la 1-a (Grekio)]]
* [[Dairat al-Muĥabarat al-Ammah]]
* [[Reĝlando Libio]]
* [[Christian Wulff]]
* [[Georgo la 4-a (Britio)]]
* [[Nathan Söderblom]]
* [[Nyamko Sabuni]]
* [[Diktaturo de la  koloneloj]]
* [[Fruktodona Societo]]
* [[Savendulino]]
* [[Senjatrollet]]
* [[Brahe]]
* [[Dilbert]]
* [[Peppa Pig]]
* [[Hello Kitty]]
* [[Göta-kanalo]]
* [[Evangelia eklezio de Aŭgsburga konfeso en Rumanio]]
* [[Cadfael]]
* [[Bamse]]
* [[The No. 1 Ladies' Detective Agency]]
* [[Ronjo, rabista filino]]
* [[Karlsson sur la tegmento]]
* [[ALMA-premio]]
* [[Premio Andersen]]
* [[Bajrona heroo]]
* [[Chotek]]
* [[Wonder Woman]]
* [[Jessica Meir]]
* [[Ento (Mez-Tero)]]

== 2020 ==
* granda parto de la membroj de la [[Komisiono von der Leyen]]
* [[Kabus ibn Sa'id Al Sa'id]] kaj [[Hajtam ibn Tarik Al Sa'id]]
* [[Nestlé Smarties Book Prize]]
* [[Adelajdo de Meißen]]
* [[Don Camillo]]
* {{ŝ|Komisiono von der Leyen}} kaj plejparto de la Komisionanoj en ĝi
* [[Ernesto Aŭgusto la 1-a (Hanovro)]]
* [[Luitpold de Bavario]]
* [[Antaŭdaŭrigo]] (&quot;prequel&quot;)
* {{ŝ|Reĝoj de la Hanovra dinastio}}
* {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Bernadotte}}
* {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Glücksburg}}
* {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Vasa}}

* {{ŝ|Reĝa familio de Svedio}}

* [[Les trois mousquetaires]]
* [[Dentotroloj]]

* {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Wittelsbach}}
* [[Konstantino la 1-a (Grekio)]]
* [[Aleksandro (Grekio)]]
* [[Konstantino la 2-a (Grekio)]]
* [[Ferdinando la 1-a (Rumanio)]]

* Unuigo de {{ŝ|informkesto reganto}} kaj {{ŝ|informkesto regantino}}
* Refarado de {{ŝ|informkesto politikisto}} pere de {{ŝ|informkesto reganto}}

* {{ŝ|Reĝoj de la Hohencolerna dinastio}}
* [[Konrado la 4-a (Sankta Romia Imperio)]]

* Unuigo de {{ŝ|informkesto reganto}} kaj {{ŝ|informkesto verkisto}}
* Profunda rearanĝo de pluraj Informkestoj kaj Informkesteroj 

* [[:Kategorio:Fikciaj esperantistoj]]
* [[Valérian kaj Laureline]]
* [[Rustimuna Ŝtalrato]]

* [[Norma Horzono de Filipinoj]]

* [[Princino de Marso]]
* [[:Kategorio:Fikciaj finnoj]]
* [[:Kategorio:Naskiĝintoj en Teherano]] kaj rilataj
* {{Ŝ|Reĝoj de la Haŝemida dinastio}}
* [[:Kategorio:Fikciaj keltoj]]

* [[:Kategorio:Specioj de Star Trek]]
* [[:Kategorio:Fikciaj eksterteranaj specioj]]

* [[Barbapapa]]
* [[:Kategorio:Pikareskaj romanoj]]
* [[Princlando Aĥeo]]

== 2021 ==
* [[Axel Oxenstierna]]
* [[Julian de Svedio]]

* [[:Kategorio:17-a jarcento en fikcio]]
* [[:Kategorio:18-a jarcento en fikcio]]

* [[:Kategorio:Hunyadi]]
* [[:Kategorio:Cindrulino]]

* [[:Kategorio:Naskiĝintoj en Brunsvigo]]
* [[:Kategorio:Mortintoj en Brunsvigo]]
* [[:Kategorio:Naskiĝintoj en Vajmaro]]
* [[:Kategorio:Mortintoj en Vajmaro]]

{{Algebraj strukturoj}}
* [[:Ŝablono:Algebraj strukturoj]]
* [[Identa funkcio]]

* [[:Ŝablono:Umajadaj kalifoj]]

* [[Henriko (Saksio)]]
* [[Heredo laŭ pliaĝeco]]

* [[:Kategorio:Fikciuloj de la estonteco]]

* [[:Kategorio:Fikciaj kavaliroj]]
* [[:Kategorio:Kavaliroj]]
* [[:Kategorio:Donkiĥoto]]
* [[:Kategorio:Kavaliroj de la Ronda Tablo]]

* [[:Kategorio:Mumin]]
* [[:Kategorio:Filmoj laŭ fabeloj de fratoj Grimm]]

* [[Lestadianismo]]

* [[:Kategorio:Fikciaj fiŝoj]]
* [[:Kategorio:Carl Friedrich Gauss]]
* [[:Kategorio:Krucmilitoj en fikcio]]

* [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Finnlando]]
* [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Svedio]]

* [[:Kategorio:Gottfried Wilhelm Leibniz]]

* [[The Song of Hiawatha]]
* [[:Kategorio:Fikciaj nordamerikaj indianoj]]

* [[:Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Svedio]]
* [[:Ŝablono:Tria ministraro de Stefan Löfven]]
* [[:Ŝablono:Navigilo Kancelieroj de Germanio]]

* [[Magdalena Andersson]]
* [[:Kategorio:Svedaj ministroj pri financoj]]

* [[Frederiko la 1-a (Brandenburgio)]]

* [[:Kategorio:Premiitoj de Premio Goncourt]]

* [[:Kategorio:Navigilo:Regantlisto]]

== 2022 ==
* [[:Kategorio:Johano Keplero]]
* [[:Kategorio:Misio Kepler]]

* [[:Kategorio:Jesuo en populara kulturo]]
* [[:Kategorio:Inkvizicio en fikcio]]

* [[Franĉizo (populara kulturo)]]

* [[:Ŝablono:Prezidantoj de Finnlando]]

* ''[[Monster High]]''
* [[:Kategorio:The Big Bang Theory]]
* [[Hägar]]

* {{ŝ|Saksio-Koburgo kaj Gotao}}
* [[:Kategorio:Venecio en fikcio]]
* {{ŝ|Provincoj de Prusio}}
* [[Doĵd]]

* [[Sileziaj princlandoj]]/duklandoj kaj princoj/dukoj:
** [[Duklando Aŭŝvico]] * [[Duklando Zatoro]] * [[Opola princlando]] * [[Ratibora princlando]] * [[Opola-Ratibora princlando]] * [[Duklando Legnico]] * [[Duklando Glogovo]] * [[Mjeŝko la Tordokrura]] * [[Boleslao la Alta]] * [[Vladislao la Ekzilito]]

* {{ŝ|Ĉefministroj de Danio}}
* [[Elefant-ordeno]]
* [[:Kategorio:Elefant-ordeno]]

* [[Jonas Gahr Støre]]
* [[Muhamad bin Zajid bin Sultan Al Nahjan]]

* {{ŝ|Eŭropaj Komisionoj}}

* [[Ulf Kristersson]]

* {{ŝ|Reĝa familio de Britio}}

* [[:Kategorio:Konestabloj de Francio]]

* {{ŝ|Ministraro de Ulf Kristersson}}
* [[Ebba Busch]]
* [[Tobias Billström]]

* [[:Kategorio:Premio de ĝusta vivmaniero]]
* [[:Kategorio:Majordomoj]]

* [[Nataša Pirc Musar]]

* [[:Kategorio:Stefan Banach]]

* [[klifpenda fino]]
* [[Heinrich XIII. Prinz Reuß]]
* [[Dina Boluarte]]
* [[Svante Pääbo‎]]
* [[Karl Barry Sharpless‎]]
* [[Eva Kaili]]

Kelkaj areoj kie mi multe laboris en vintro 2022/2023:
# '''Kristanismo:''' Mi reverkis, renomis kaj rearanĝis pri [[Maria (patrino de Jesuo)]], [[Jesuo de Nazaret]], [[Jesuo Kristo]] kaj rilataj kategorioj, por krei prezenton pli neŭtralan, enciklopedian kaj malpli unuflanke kristanisman.
# '''Proponlistoj:''' Mi poluris en [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] kaj [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]]: arkivigis malnovajn proponojn finfaritajn aŭ malaktualiĝintajn, finfaris kaj arkivigis deciditajn sed ne efektivigitajn proponojn, reaktivigis kaj finfarigis kaj fine arkivigis malfreŝajn proponojn, sume atingante signife reduktantitajn kaj pli taŭge uzeblajn proponlistojn.
# '''Natoli - Polli:''' Havante subtilajn suspektojn pri la taŭgeco [[Angelo Polli]] kaj rilataj paĝoj, mi faris detekt(iv)an laboron kaj eksciis pri tuta aro da blufe kreitaj artikoloj pri la italaj familioj Natoli kaj Polli kaj diversaj italaj domoj kaj palacoj, kaj ekis poluran laboron. Fine pluraj fanfaronaj paĝoj sen fidindaj fontoj estas nun forigitaj.
# '''Francaj postenuloj:''' Antaŭ jaroj iu ambiciulo kreis amason da ege detalaj listoj, kategorioj, ŝablonoj ktp. pri diversaj francaj postenuloj (urbestroj, ministroj, deputitoj ktp.), sed dume forlasis la projektegon. Ekde tiam plu restis amaso de ruĝaj ligiloj neniam aktualigotaj, nenecese detalaj kategorioj, malaktualaj listoj kaj ŝablonoj, alfabetaj listoj A-Z kiuj ne atingas pli ol A, ktp. Mi simpligis, rearanĝis, forigis kaj purigis por pli simpla kaj taŭga strukturo.
# '''Finnlanda lingvopolitiko:''' Forigis tekston pri lingvopolitiko en Finnlando, kiu estis pli politika debato ol enciklopedio, estis ege tro longa kaj kun multaj senfontaj disputeblaj asertoj. Anstataŭis per multe malpli longa, pli neŭtrala artikolo kun klaraj fontindikoj, kaj prilaboris diversajn aliajn kontribuojn de la sama redaktinto.

== 2023 ==
* [[Boris Pistorius]]
* [[Ferdinando la 1-a (Bulgario)]]
* [[:Kategorio:Seleŭkidoj]]
* [[Thomas kaj amikoj]]
* [[:Kategorio:Fikciaj hoteloj]]
* {{ŝ|Ĉefministroj de Italio}}
* [[Eŭzebio]]:
** signifa pliampleksigo de [[Eŭzebio]], kaj alinomado al tiu formo el la antaŭa &quot;Eŭzebo&quot;, inkluzive diversajn portantojn de tiu nomo
* {{ŝ|Ministraro de Olaf Scholz}}
* [[:Kategorio:Berlino en romanoj]]
* [[:Kategorio:Koboldoj]]
* [[Ŝablono:Prezidantoj de Ĉeĥio]]
* [[Ŝablono:Ĉefministroj de Ĉeĥio]]
* [[Petr Fiala]]
* [[Ŝablono:Prezidantoj de Litovio]]
* [[Ŝablono:Ĉefministroj de Litovio]]
* [[Ŝablono:Jogajlidoj]]
* [[Ŝablono:Prezidantoj de Kroatio]]

* [[Nikolaj Denkov]]

* [[Ŝablono:Dinastio Nassau]]
* [[:Kategorio:Japanaj princinoj]]
* [[Ŝablono:Imperiestra familio de Japanio]]
* {{ŝ|Luksemburga dinastio}}
* {{ŝ|Dinastio Valois}}
* {{ŝ|Ĉefministroj de Belgio}}
* {{ŝ|Ĉefministroj de Nov-Zelando}}
* [[Chris Hipkins]], [[Christopher Luxon]]
* {{ŝ|Ĉefministroj de Norvegio}}
* [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Hispanio]] ekde 1975

== 2024 ==
* [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Rumanio]] ekde 1989
* [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Britio]] ekde 1922
* [[Princlando Bayreuth]]
* [[:Kategorio:Waldeck]]
* [[Borgia (familio)]], [[:Kategorio:Borgia]]
* [[:Kategorio:Koptaj papoj]]
* [[:Kategorio:Biblio en populara kulturo]]
* [[Filipo de Ŝvabio]]
* [[:Kategorio:Episkopoj de Seckau]]
* [[:Kategorio:Episkopoj de Ljubljano]]
* Aldono al [[VP:TA]] pri nomoj de historiaj personoj
* [[Maria Malmer Stenergard]]
* [[Komisiono von der Leyen 2]]
* [[Jessika Roswall]], [[Hadja Lahbib]], [[Teresa Ribera]], [[Ekaterina Zaĥarieva]]

== 2025 ==
* [[:Ŝablono:Familio Roosevelt]], [[:Kategorio:Roosevelt]]
* [[:Ŝablono:Stuartoj]]
* helpis pliigi informojn pri originale jidlingvaj verkoj de [[Ŝalom Alejĥem]]
* [[:Kategorio:Bizancaj imperiestrinoj]]
* [[:Kategorio:Ministraro de Friedrich Merz]]
* [[Ciferecigo]]
* [[Ofico]]

== [[2026]] ==
* [[Episkopujo de Würzburg]]
* {{ŝ|Reĝa familio de Belgio}}
* {{ŝ|Prezidantoj de Bulgario}}
* {{ŝ|Nuntempaj monarĥoj}}
* {{ŝ|Nuntempaj tronheredontoj}}
* [[dalekarlia ĉevalo]]
* [[:Kategorio:Kalifornio en fikcio]]
* [[Jon Klassen]]
* {{ŝ|Shinawatra}}
* [[:Kategorio:Navigilo:Tajlando]]
* {{ŝ|Kennedy}}, [[:Kategorio:Kennedy-familio]]
* ...</text>
      <sha1>qb0uxpqsxoz5xaot39oailukxv9qi0u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365375</id>
      <parentid>9365276</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <comment>/* 2026 */ [[Kennedy (familio)]]</comment>
      <origin>9365375</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9854" sha1="sia9p3boa4znajfh7fnjxwmfelfi6r3" xml:space="preserve">{{BabelDevenLoĝLoko
|lingvonombro=5
|l1=de-D
|l2=eo-3
|l3=en-3
|l4=sv-3
|l5=fr-2
|devenlando=Germanio|
|devenloko=Munkeno|
|loĝlando=Svedio
|loĝloko=Gotenburgo
|nomo=Moldur
}}
'''Moldur''' &amp;ndash; estas esperantisto [[Martin Weichert]].

Jen eta, tute senorda listo de kelkaj ekzemplaj vikipediaj paĝoj kiujn mi (tute aŭ grandparte) kontribuis:

== ĝis 2019 ==
* [[Christer Fuglesang]]
* [[Ŝaŭmburgo-Lipo]]
* [[Hesio-Kaselo]]
* [[Kristoforo de Bavario]]
* [[Otto la 1-a (Grekio)]]
* [[Dairat al-Muĥabarat al-Ammah]]
* [[Reĝlando Libio]]
* [[Christian Wulff]]
* [[Georgo la 4-a (Britio)]]
* [[Nathan Söderblom]]
* [[Nyamko Sabuni]]
* [[Diktaturo de la  koloneloj]]
* [[Fruktodona Societo]]
* [[Savendulino]]
* [[Senjatrollet]]
* [[Brahe]]
* [[Dilbert]]
* [[Peppa Pig]]
* [[Hello Kitty]]
* [[Göta-kanalo]]
* [[Evangelia eklezio de Aŭgsburga konfeso en Rumanio]]
* [[Cadfael]]
* [[Bamse]]
* [[The No. 1 Ladies' Detective Agency]]
* [[Ronjo, rabista filino]]
* [[Karlsson sur la tegmento]]
* [[ALMA-premio]]
* [[Premio Andersen]]
* [[Bajrona heroo]]
* [[Chotek]]
* [[Wonder Woman]]
* [[Jessica Meir]]
* [[Ento (Mez-Tero)]]

== 2020 ==
* granda parto de la membroj de la [[Komisiono von der Leyen]]
* [[Kabus ibn Sa'id Al Sa'id]] kaj [[Hajtam ibn Tarik Al Sa'id]]
* [[Nestlé Smarties Book Prize]]
* [[Adelajdo de Meißen]]
* [[Don Camillo]]
* {{ŝ|Komisiono von der Leyen}} kaj plejparto de la Komisionanoj en ĝi
* [[Ernesto Aŭgusto la 1-a (Hanovro)]]
* [[Luitpold de Bavario]]
* [[Antaŭdaŭrigo]] (&quot;prequel&quot;)
* {{ŝ|Reĝoj de la Hanovra dinastio}}
* {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Bernadotte}}
* {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Glücksburg}}
* {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Vasa}}

* {{ŝ|Reĝa familio de Svedio}}

* [[Les trois mousquetaires]]
* [[Dentotroloj]]

* {{ŝ|Reĝoj de la dinastio Wittelsbach}}
* [[Konstantino la 1-a (Grekio)]]
* [[Aleksandro (Grekio)]]
* [[Konstantino la 2-a (Grekio)]]
* [[Ferdinando la 1-a (Rumanio)]]

* Unuigo de {{ŝ|informkesto reganto}} kaj {{ŝ|informkesto regantino}}
* Refarado de {{ŝ|informkesto politikisto}} pere de {{ŝ|informkesto reganto}}

* {{ŝ|Reĝoj de la Hohencolerna dinastio}}
* [[Konrado la 4-a (Sankta Romia Imperio)]]

* Unuigo de {{ŝ|informkesto reganto}} kaj {{ŝ|informkesto verkisto}}
* Profunda rearanĝo de pluraj Informkestoj kaj Informkesteroj 

* [[:Kategorio:Fikciaj esperantistoj]]
* [[Valérian kaj Laureline]]
* [[Rustimuna Ŝtalrato]]

* [[Norma Horzono de Filipinoj]]

* [[Princino de Marso]]
* [[:Kategorio:Fikciaj finnoj]]
* [[:Kategorio:Naskiĝintoj en Teherano]] kaj rilataj
* {{Ŝ|Reĝoj de la Haŝemida dinastio}}
* [[:Kategorio:Fikciaj keltoj]]

* [[:Kategorio:Specioj de Star Trek]]
* [[:Kategorio:Fikciaj eksterteranaj specioj]]

* [[Barbapapa]]
* [[:Kategorio:Pikareskaj romanoj]]
* [[Princlando Aĥeo]]

== 2021 ==
* [[Axel Oxenstierna]]
* [[Julian de Svedio]]

* [[:Kategorio:17-a jarcento en fikcio]]
* [[:Kategorio:18-a jarcento en fikcio]]

* [[:Kategorio:Hunyadi]]
* [[:Kategorio:Cindrulino]]

* [[:Kategorio:Naskiĝintoj en Brunsvigo]]
* [[:Kategorio:Mortintoj en Brunsvigo]]
* [[:Kategorio:Naskiĝintoj en Vajmaro]]
* [[:Kategorio:Mortintoj en Vajmaro]]

{{Algebraj strukturoj}}
* [[:Ŝablono:Algebraj strukturoj]]
* [[Identa funkcio]]

* [[:Ŝablono:Umajadaj kalifoj]]

* [[Henriko (Saksio)]]
* [[Heredo laŭ pliaĝeco]]

* [[:Kategorio:Fikciuloj de la estonteco]]

* [[:Kategorio:Fikciaj kavaliroj]]
* [[:Kategorio:Kavaliroj]]
* [[:Kategorio:Donkiĥoto]]
* [[:Kategorio:Kavaliroj de la Ronda Tablo]]

* [[:Kategorio:Mumin]]
* [[:Kategorio:Filmoj laŭ fabeloj de fratoj Grimm]]

* [[Lestadianismo]]

* [[:Kategorio:Fikciaj fiŝoj]]
* [[:Kategorio:Carl Friedrich Gauss]]
* [[:Kategorio:Krucmilitoj en fikcio]]

* [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Finnlando]]
* [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Svedio]]

* [[:Kategorio:Gottfried Wilhelm Leibniz]]

* [[The Song of Hiawatha]]
* [[:Kategorio:Fikciaj nordamerikaj indianoj]]

* [[:Kategorio:Ministroj pri eksteraj rilatoj de Svedio]]
* [[:Ŝablono:Tria ministraro de Stefan Löfven]]
* [[:Ŝablono:Navigilo Kancelieroj de Germanio]]

* [[Magdalena Andersson]]
* [[:Kategorio:Svedaj ministroj pri financoj]]

* [[Frederiko la 1-a (Brandenburgio)]]

* [[:Kategorio:Premiitoj de Premio Goncourt]]

* [[:Kategorio:Navigilo:Regantlisto]]

== 2022 ==
* [[:Kategorio:Johano Keplero]]
* [[:Kategorio:Misio Kepler]]

* [[:Kategorio:Jesuo en populara kulturo]]
* [[:Kategorio:Inkvizicio en fikcio]]

* [[Franĉizo (populara kulturo)]]

* [[:Ŝablono:Prezidantoj de Finnlando]]

* ''[[Monster High]]''
* [[:Kategorio:The Big Bang Theory]]
* [[Hägar]]

* {{ŝ|Saksio-Koburgo kaj Gotao}}
* [[:Kategorio:Venecio en fikcio]]
* {{ŝ|Provincoj de Prusio}}
* [[Doĵd]]

* [[Sileziaj princlandoj]]/duklandoj kaj princoj/dukoj:
** [[Duklando Aŭŝvico]] * [[Duklando Zatoro]] * [[Opola princlando]] * [[Ratibora princlando]] * [[Opola-Ratibora princlando]] * [[Duklando Legnico]] * [[Duklando Glogovo]] * [[Mjeŝko la Tordokrura]] * [[Boleslao la Alta]] * [[Vladislao la Ekzilito]]

* {{ŝ|Ĉefministroj de Danio}}
* [[Elefant-ordeno]]
* [[:Kategorio:Elefant-ordeno]]

* [[Jonas Gahr Støre]]
* [[Muhamad bin Zajid bin Sultan Al Nahjan]]

* {{ŝ|Eŭropaj Komisionoj}}

* [[Ulf Kristersson]]

* {{ŝ|Reĝa familio de Britio}}

* [[:Kategorio:Konestabloj de Francio]]

* {{ŝ|Ministraro de Ulf Kristersson}}
* [[Ebba Busch]]
* [[Tobias Billström]]

* [[:Kategorio:Premio de ĝusta vivmaniero]]
* [[:Kategorio:Majordomoj]]

* [[Nataša Pirc Musar]]

* [[:Kategorio:Stefan Banach]]

* [[klifpenda fino]]
* [[Heinrich XIII. Prinz Reuß]]
* [[Dina Boluarte]]
* [[Svante Pääbo‎]]
* [[Karl Barry Sharpless‎]]
* [[Eva Kaili]]

Kelkaj areoj kie mi multe laboris en vintro 2022/2023:
# '''Kristanismo:''' Mi reverkis, renomis kaj rearanĝis pri [[Maria (patrino de Jesuo)]], [[Jesuo de Nazaret]], [[Jesuo Kristo]] kaj rilataj kategorioj, por krei prezenton pli neŭtralan, enciklopedian kaj malpli unuflanke kristanisman.
# '''Proponlistoj:''' Mi poluris en [[Vikipedio:Forigendaj artikoloj]] kaj [[Vikipedio:Alinomendaj artikoloj]]: arkivigis malnovajn proponojn finfaritajn aŭ malaktualiĝintajn, finfaris kaj arkivigis deciditajn sed ne efektivigitajn proponojn, reaktivigis kaj finfarigis kaj fine arkivigis malfreŝajn proponojn, sume atingante signife reduktantitajn kaj pli taŭge uzeblajn proponlistojn.
# '''Natoli - Polli:''' Havante subtilajn suspektojn pri la taŭgeco [[Angelo Polli]] kaj rilataj paĝoj, mi faris detekt(iv)an laboron kaj eksciis pri tuta aro da blufe kreitaj artikoloj pri la italaj familioj Natoli kaj Polli kaj diversaj italaj domoj kaj palacoj, kaj ekis poluran laboron. Fine pluraj fanfaronaj paĝoj sen fidindaj fontoj estas nun forigitaj.
# '''Francaj postenuloj:''' Antaŭ jaroj iu ambiciulo kreis amason da ege detalaj listoj, kategorioj, ŝablonoj ktp. pri diversaj francaj postenuloj (urbestroj, ministroj, deputitoj ktp.), sed dume forlasis la projektegon. Ekde tiam plu restis amaso de ruĝaj ligiloj neniam aktualigotaj, nenecese detalaj kategorioj, malaktualaj listoj kaj ŝablonoj, alfabetaj listoj A-Z kiuj ne atingas pli ol A, ktp. Mi simpligis, rearanĝis, forigis kaj purigis por pli simpla kaj taŭga strukturo.
# '''Finnlanda lingvopolitiko:''' Forigis tekston pri lingvopolitiko en Finnlando, kiu estis pli politika debato ol enciklopedio, estis ege tro longa kaj kun multaj senfontaj disputeblaj asertoj. Anstataŭis per multe malpli longa, pli neŭtrala artikolo kun klaraj fontindikoj, kaj prilaboris diversajn aliajn kontribuojn de la sama redaktinto.

== 2023 ==
* [[Boris Pistorius]]
* [[Ferdinando la 1-a (Bulgario)]]
* [[:Kategorio:Seleŭkidoj]]
* [[Thomas kaj amikoj]]
* [[:Kategorio:Fikciaj hoteloj]]
* {{ŝ|Ĉefministroj de Italio}}
* [[Eŭzebio]]:
** signifa pliampleksigo de [[Eŭzebio]], kaj alinomado al tiu formo el la antaŭa &quot;Eŭzebo&quot;, inkluzive diversajn portantojn de tiu nomo
* {{ŝ|Ministraro de Olaf Scholz}}
* [[:Kategorio:Berlino en romanoj]]
* [[:Kategorio:Koboldoj]]
* [[Ŝablono:Prezidantoj de Ĉeĥio]]
* [[Ŝablono:Ĉefministroj de Ĉeĥio]]
* [[Petr Fiala]]
* [[Ŝablono:Prezidantoj de Litovio]]
* [[Ŝablono:Ĉefministroj de Litovio]]
* [[Ŝablono:Jogajlidoj]]
* [[Ŝablono:Prezidantoj de Kroatio]]

* [[Nikolaj Denkov]]

* [[Ŝablono:Dinastio Nassau]]
* [[:Kategorio:Japanaj princinoj]]
* [[Ŝablono:Imperiestra familio de Japanio]]
* {{ŝ|Luksemburga dinastio}}
* {{ŝ|Dinastio Valois}}
* {{ŝ|Ĉefministroj de Belgio}}
* {{ŝ|Ĉefministroj de Nov-Zelando}}
* [[Chris Hipkins]], [[Christopher Luxon]]
* {{ŝ|Ĉefministroj de Norvegio}}
* [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Hispanio]] ekde 1975

== 2024 ==
* [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Rumanio]] ekde 1989
* [[:Ŝablono:Ĉefministroj de Britio]] ekde 1922
* [[Princlando Bayreuth]]
* [[:Kategorio:Waldeck]]
* [[Borgia (familio)]], [[:Kategorio:Borgia]]
* [[:Kategorio:Koptaj papoj]]
* [[:Kategorio:Biblio en populara kulturo]]
* [[Filipo de Ŝvabio]]
* [[:Kategorio:Episkopoj de Seckau]]
* [[:Kategorio:Episkopoj de Ljubljano]]
* Aldono al [[VP:TA]] pri nomoj de historiaj personoj
* [[Maria Malmer Stenergard]]
* [[Komisiono von der Leyen 2]]
* [[Jessika Roswall]], [[Hadja Lahbib]], [[Teresa Ribera]], [[Ekaterina Zaĥarieva]]

== 2025 ==
* [[:Ŝablono:Familio Roosevelt]], [[:Kategorio:Roosevelt]]
* [[:Ŝablono:Stuartoj]]
* helpis pliigi informojn pri originale jidlingvaj verkoj de [[Ŝalom Alejĥem]]
* [[:Kategorio:Bizancaj imperiestrinoj]]
* [[:Kategorio:Ministraro de Friedrich Merz]]
* [[Ciferecigo]]
* [[Ofico]]

== [[2026]] ==
* [[Episkopujo de Würzburg]]
* {{ŝ|Reĝa familio de Belgio}}
* {{ŝ|Prezidantoj de Bulgario}}
* {{ŝ|Nuntempaj monarĥoj}}
* {{ŝ|Nuntempaj tronheredontoj}}
* [[dalekarlia ĉevalo]]
* [[:Kategorio:Kalifornio en fikcio]]
* [[Jon Klassen]]
* {{ŝ|Shinawatra}}
* [[:Kategorio:Navigilo:Tajlando]]
* {{ŝ|Kennedy}}, [[Kennedy (familio)]], [[:Kategorio:Kennedy-familio]]
* ...</text>
      <sha1>sia9p3boa4znajfh7fnjxwmfelfi6r3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meiĵi-reformo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138489</id>
    <revision>
      <id>9365436</id>
      <parentid>9249347</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365436</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38604" sha1="d7j9tgdh02tofuam68vdj171cz8hu6d" xml:space="preserve">{{Historio de Japanio}}
[[Dosiero:Mutsuhito-Emperor-Meiji-1873.png|eta|220px|La imperiestro [[Imperiestro Meiĵi|Meiĵi]] en jaro [[1873]]]]

La '''Meiĵi-reformo''', '''-restarigado''' aŭ '''-renovigado''', ankaŭ nomata '''la restaŭro de Meiĵi''', '''Reformo''', '''Restarig(ad)o''' aŭ '''Renovig(ad)o Meiĵi''' kaj foje ankaŭ esperantigata per la vorto '''[[Mejĝi]]''' ([[japane]] 明治維新 [meiĵi-iŝin], [[angla]]lingva literumo: ''Meiji'') estas reforma periodo en [[Japanio]] de la [[19-a jarcento]], pli konkrete — ekde la jaro [[1868]], en kiu sekvis la detronigo de la [[ŝoguno]]j, la restaŭrado de imperiismo kaj la modernigo de la ŝtato, kiu ekde la jaro 1868 nomatas [[Japana Imperio]]. La nova registaro estas nun nomata '''Meiĵi-registaro''' aŭ '''Registaro de Meiĵi''' (明治政府 [meiĵi-seifu]).

La {{nihongo|'''Restarigado Meiĵi'''|明治維新|Meiji iŝin}} estas termino kiu referencas al serio de okazaĵoj kiuj kondukis al ŝanĝo en la strukturo kaj politika kaj socia de [[Japanio]] en la periodo el [[1868]] ĝis [[1912]]&lt;ref name=&quot;beasley&quot;&gt; Beasley, William G. (1972). [https://books.google.cat/books?id=k2FQEaQtWHIC&amp;pg=PA247&amp;dq=1866+meiji+restoration+1869&amp;hl=ca&amp;sa=X&amp;ei=xISFUcWsHOqh7Aa95ICwDw#v=onepage&amp;q=1866%20meiji%20restoration%201869&amp;f=false The Meiji restoration] (en angla). Stanford University Press. p. 247. ISBN 0804779902. &lt;/ref&gt; kiu enhavas parton de la periodo Edo nomita [[Bakumacu|malfrua Tokugava ŝogunlando]] kaj la komenco de la Erao Meiĵi.

La formado en [[1866]] de la alianco &quot;Satĉo&quot; inter Saigo Takamori, estro de la feŭdo Sacuma kaj Kido Takaĝoŝi, estro de la feŭdo Ĉoŝu, markas la komenco de la restaŭro Meiĝi. Tiuj du estroj apogis la imperiestron kaj laboris kun Sakamoto Rĵoma por finigi la regadon de la [[Tokugava ŝogunlando]] (finigita en 1867) kaj restaŭri la povon de la imperiestro.

En Januaro [[1868]] en la [[Boŝin-milito]] aŭ ''Milito de la jaro de la drako''&lt;ref&gt;{{nihongo|Boshin|戊辰}} estas la nomo de la kvina jaro de la sesdekjara ciklo en la aziaj orientaj kalendaroj. 戊辰 estas legebla ankaŭ kiel &quot;cuĉinoe-tacu&quot; en japana, laŭvorte &quot;Plej aĝa frato de la Drako de la Tero&quot;. En la ĉina terminaro, ĝi estis tradukebla kiel &quot;Drako de la Tero [[Jino kaj Jango|Jango]]&quot;, asocia kun tiu jaro partikulare en la sesdekjara ciklo. Etimologie, 戊 y 辰 havas nenion komuna kun &quot;drako&quot; aŭ &quot;Plej aĝa frato de la Tero&quot;, kaj tiel, la kompreno de &quot;cuĉinoe-tacu&quot; estas konsiderata kiel tipo de kun'ĝomi asocia. En terminoj de la erao, la konflikto ekis en la kvara jaro de la Erao Keiō, kiu estis ankaŭ la unua jaro de Meiĝi en Oktobro samjare, kaj finis la dua jaro de Meiĵi.&lt;/ref&gt; Ĉoŝu kaj Sacuma venkis super la armeo de la antaŭa ŝoguno. Reale oni ne redonis la povojn al la imperiestro ses la povo pasis de la venkita ŝoguno al oligarkio de [[Daimio|daimioj]]. Ekis la erao Meiĵi, en kiu estis abolitaj la specialaj privilegioj de la samurajoj, kaj oni donis al la loĝantaro la eblon porti familinomon (privilegio ĝis tiam ekskluzivo de la aristokrataro, dum la popolo uzis nur la nomon de sia profesio, por ekzemplo, la kapitano de ŝipo estis nomita &quot;Anĵin&quot; - &quot;kapitano&quot; -). Tiuj ŝanĝoj okazigis la nestabilecon de la lando en la komienco de la erao Meiĵi. Estis multaj ribeloj, inter kiuj menciindas Saigo Takamori, kiuj integris la triopon iŝin, amiko kaj kunulo de [[Okubo Toshimichi|Okubo Toŝimiĉi]]. Saigo estis venkita de Ōkubo kaj, laŭ kelkaj fontoj, memmortigis sin per la ceremonia [[harakiro]] (''seppuku'').&lt;ref&gt; Andrew M. Beierle (eld.). [http://emory.edu/EMORY_MAGAZINE/spring2004/precis_samurai.html «The Real Last Samurai».] Emory Magazine (en angla). Konsultita la 18an de Majo 2013. &lt;/ref&gt; La erao Meiĵi sukcesis la totalan stabilecon post kvar jardekoj.

== Eksterlanda influo ==
En 1853, komodoro Matthew C. Perry alvenis en Japanion. Unu jaron poste Perry revenis minacante prr [[Nigraj ŝipoj|grandaj militŝipoj]] kun la deziro konkludi traktaton kiu malfermu japanajn havenojn por komercado.&lt;ref&gt;Hunt, Lynn, Thomas R. Martin, Barbara H. Rosenwein, R. Po-chia Hsia et al. ''The Making of the West, Peoples and Cultures''. Vol. C. 3a eld. Boston: Bedford/ St. Martin's, 2009. pp. 712–713.&lt;/ref&gt; Perry finfine konkludis la traktaton kiu malfermis du japanajn havenojn (nome [[Ŝimoda]] kaj Hakodate) nur por materiala apogo, kiel brulaĵo, trinkakvo, manĝo kaj karbo por usonaj ŝipoj. La [[Traktato de Kanagaŭa]] estis subskribita en 1854 kaj malfermis komercon inter Usono kaj Japanio. Poste, Japanio malvolonte etendis siajn komerajn traktatojn al Francio, Britio, Nederlando kaj Rusio pro usona premo. Tiuj traktatoj subskribitaj kun la okcidentaj potencoj iĝis konataj kiel Malegalaj Traktatoj ĉar Japanio perdis la kontrolon super siaj tarifoj dum la okcidentaj potencoj ekkontrolis japanajn terojn. En 1858, [[Townsend Harris]], ambasadoro en Japanio, finkonkludis la traktaton, kiu malfermis la japanajn havenojn al komercado. 

Post la humiligo de la Malegalaj Traktatoj, la estroj de la Meiĵi-reformo (kiel tiu revolucio estis konata), agadis por restarigi la imperian regadon por plifortigi Japanion kontraŭ la minaco esti koloniigita, finigante la eraon konata kiel ''[[sakoku]]''. La vorto &quot;Meiĵi&quot; signifas &quot;kleran regadon&quot; kaj la celo estis kombini &quot;modernajn antaŭenirojn&quot; kun tradiciaj &quot;orientaj&quot; valoroj 和魂洋才 ''Wakonyosai''.&lt;ref&gt;Hunt, Lynn, Thomas R. Martin, Barbara H. Rosenwein, R. Po-chia Hsia et al.. ''The Making of the West, Peoples and Cultures''. Vol. C. 3rd ed. Boston: Bedford/ St. Martin's, 2009. 712–713.
* Henry Kissinger ''On China''. 2011 p. 79&lt;/ref&gt; La ĉefaj estroj de tiu proceso estis [[Itō Hirobumi]], Macukata Masajoŝi, Kido Takajoŝi, Itagaki Taisuke, Jamagata Aritomo, Mori Arinori, [[Okubo Toshimichi|Okubo Toŝimiĉi]], kaj Jamaguĉi Naojoŝi.

== Kultura kunteksto ==
[[Dosiero:Teenager Meiji Emperor with foreign representatives 1868 1870.jpg|eta|upright=1.5|maldekstre|Adoleska [[imperiestro Meiĵi]] kun eksterlandaj reprezentantoj fine de la [[Boŝin-milito]], 1868-1870.]]
{{Ĉefartikolo|Bakumacu}}
La Restaŭrado Meiĵi (fino de la ŝoguna reĝimo) reprezentis la falon de la despota reĝimo en Japanio. Tiu reĝimo estis bazita sur modelo tre simila al la eŭropa [[feŭdismo]]; la imperiestro, kiu estis kredata descendinta de la dioj, ne havis la realan povon sed dependis de la [[daimio]], nome la plej grava feŭda senjoro. Tiu ricevis la titolon &quot;ŝōgun&quot;, kiu estas la plej alta rango kiun daimio povis atingi. Pro tio la politika reĝimo estis nomita ''ŝogunlando'' aŭ ''bakufu''. Tamen, Japanio ĝis 1853 estis izolita de la cetero de la landoj kaj ekonomie kaj politike, escepto por Ĉinio kaj Nederlando. En tiu jaro 1853, alvenis usona armita floto, sub la regado de Matthew C. Perry, cele al peto, aŭ postulo, de traktato de komerco. Tiu fakto estas konata kiel &quot;Kuro-fune raikō&quot; (la alveno de la nigraj ŝipoj). Ĉar Japanio ne havis ŝiparmeon por fronti, ĝi devis akcepti la traktaton, kio montris la malfortecon de la lando.

En Februaro 1867, [[Mucuhito]], tiam dekkvinjaraĝa, sukcedis sian patron, la imperiestro Kōmei kaj proklamiĝis nova erao de ''Meiĵi'' (kiu signifas &quot;kulton al regulo&quot;).{{sfn|Junqueras y Vies|Madrid y Morales|Martínez Taberner|Pitarch Fernández|2011|p=219}} La restaŭrado Meiĵi de 1868 finigis 256 jarojn de feŭdismo de la [[Tokugava ŝogunlando]].

=== Altklasa revolucio ===
[[Dosiero:Toshimichi Okubo.jpg|eta|upright=0.659|maldekstra|170px|[[Okubo Toshimichi|Toŝimiĉi Okubo]] kiel juna samurajo.]]
Tiu revolucio havis unikan partikularecon en la historio; la [[reganta klaso]] mem (la aristokrataro) estis kiu vidis la neceson de ŝanĝoj kaj de rezigno el siaj specialaj rajtoj. Pro tio ili estis dividitaj en du partioj: nome la ''Iŝin Ŝiŝi'' unuflanke kaj la partianoj de la ŝogunlando. La terposedantoj (daimioj) kiuj estis kontraŭ la ŝogunlando estris la ''Iŝin Ŝiŝi''. Inter ili elstaris tri estroj, nome la nomita ''Iŝin no sankecu'' (nome la triopo Iŝin), kies integrantoj estis [[Okubo Toshimichi|Toŝimiĉi Okubo]], Saigo Takamori kaj Kido Takaĝoŝi.{{sfn|Junqueras y Vies|Madrid y Morales|Martínez Taberner|Pitarch Fernández|2011|p=222-223}}

La partianoj de la ŝogunlando disponis el diversaj fortoj por fronti tiujn revoluciulojn; inter ili la Ŝinsengumi (nome forto paramilita-polica kun sidejo en Kioto). Ĉirkaŭ 1867 la revolucia movado estis sukcesinta gravan avancon kaj la imperiestro Meiĵi (kiu ne havis realan povon) ordonis la dissolvon de la ''bakufu'' (ŝogunlando). Sed la ŝoguno Tokugaŭa Joŝinobu ne volis lasi la povon en manoj de la ''Iŝin Ŝiŝi'' kaj en 1868 okazis kvin bataloj pliaj, konataj per la nomo de [[Boŝin-milito]] (per kronologia ordo estis jenaj: Toba-Fuŝimi, Monte Ueno, Nagoaka, Aizu kaj Hakodate).

Poste la samurajoj, post la radikalaj ŝanĝoj faritaj de la imperiestro, ribeliĝis kontraŭ tiu, formante armeon. La malamiko estis la imperiestro kiu estis abolinta la privilegiojn de la samuraja klaso. La batalantoj estis la ĵus fondita polickorpuso, formita grandparte de samurajoj je la servo de la imperiestro kaj samurajoj de la klanoj venkintoj en la Boŝin-militoj: nome Sacuma kaj Ĉozu.

La rezultoj de la kvin militoj estis definitivaj kaj la ŝoguno kunvokis al konsilo la iŝin Saigo Takamori, en kiu estis ankaŭ la estro de la floto ŝoguna, nome Kacu Kaiŝu. La rezulto de tiu konsilio estis la kapitulaco de la ŝogunlando.

=== Aliancoj kaj fidelecoj ===
[[Dosiero:The New fighting the Old in early Meiji Japan circa 1870.jpg|eta|360px|Alegorio de la Novo luktante kontraŭ la Malnovo, de komenco de la Japanio Meiĵi, ĉirkaŭ la jaro 1870.]]
La formado en 1866 de la alianco Sacuma-Ĉoŝu inter Saigo Takamori, la estro de la teritorio Sacuma kaj Kido Takaĝoŝi, la estro de la teritorio Ĉoŝu, konstruis la fundamentojn de la restaŭrado Meiĵi. Tiuj du estroj apogis la imperiestron Komei (patro de la imperiestro Meiĵi) kaj alianciĝis kun Sakamoto Rjoma cele al ŝanĝo de la registaro de la [[Tokugava ŝogunlando]] (''bakufu'') kaj al redono de la povo al la imperiestro. La 3an de Februaro 1867, la imperiestro Meiĵi surtroniĝis&lt;ref name=&quot;gecmeiji&quot;&gt; L'Enciclopèdia.cat (eld.). [https://www.enciclopedia.cat/ec-gec-0041753.xml «Época Meiji»] (katalune). Konsultita la 8an de Majo 2013. &lt;/ref&gt; post la morto de la imperiestro Kōmei. Tiu periodo estis granda ŝanĝo en Japanio, kiu evoluis el feŭdisma socio al kapitalisma ekonomio, per forta okcidenta influo.

== Eventoj rilataj al Restarigado Mejĝi ==
Kiam [[Sakoku]] finiĝis kaj la kontakto de Japanio kun la [[Okcidenta civilizo|okcidento]] en 19-a jarcento intensiĝis, la nestabileco de la ŝogunatoj kaj ties regadsistemo iĝis evidenta.

Radikaluloj (倒幕派 [Tōbaku-ha]) kaj precipe junaj [[samurajo]]j de la orientaj [[feŭdo]]j konsideris la rekonstruadon de imperia regado kiel elturniĝon el la krizo.

[[Dosiero:Tokugawa yoshinobu.jpg|eta|220px|maldekstre|[[Tokugaŭa Joŝinobu]] en ceremonia vesto.]]
La formala konfrontado inter la reformistaj kaj la ŝogunoj kulminis en [[intercivitana milito]], la [[Boŝin-milito]]. La [[3-an de oktobro]] [[1867]] la ribelanto [[Tosa-Krano]] postulis [[abdiko]]n de la ŝoguno [[Tokugaŭa Joŝinobu]]. Li konsentis principe la [[9-an de novembro]] [[1867]] ([[14-an de oktobro]], en la 3-a jaro de [[Keio]] laŭ [[lunosuna kalendaro]]). Oni konsideras, ke la [[abdiko]] estas plej grava evento de Restarigado Mejĝi. Poste la radikaluloj kaj ŝogunregnaj lojaluloj batalis en [[Kioto]] kaj proklamis la restaŭradon de [[imperiismo]] sub la juna [[Imperiestro de Japanio|imperiestro]] [[Imperiestro Mejĝi|Mejĝi]] inter la [[3-a de januaro|3-a]] kaj la [[6-a de januaro]] [[1868]] ([[Batalo de Toba-Fuŝimi]]). Sekvis la pacema [[kapitulaco]] la [[27-an de junio]] [[1869]] post la [[batalo ĉe Fortikaĵo Gorjokaku]]. La intercivitana milito finiĝis.

En [[1877]] ribelis la samurajoj de [[Kjuŝuo]], ĉar ili estis malgravaj kaj sen influo ([[Seinan-Milito]]).

== Fino de la Tokugava ŝogunlando ==
{{Ĉefartikolo|Tokugava ŝogunlando|Bakumacu}}
[[File:Taisehokan.jpg|thumb|[[Tokugaŭa Joŝinobu]] informas siajn funkciulojn pri sia decido en la kastelo Nijō-jō en 1867.]]
La Tokugaŭa regado estis fondita en la 17-a jarcento kaj dekomence fokusis al reestablado de la ordo en sociaj, politikaj kaj internaciaj aferoj post jarcento de militoj. La politika strukturo, establita de [[Tokugawa Ieyasu]] kaj plifirmigita dum la regado de liaj du tujaj sukcedantoj, nome lia filo [[Tokugawa Hidetada]] (kiu regis el 1616 ĝis 1623) kaj nepo Tokugaŭa Iemicu (1623–51), ligis ĉiujn el la [[daimio]]j al la ŝogunlando kaj limigis ĉiun individuan daimion el akirado de tro multan teron aŭ povon.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Tokugawa Period and Meiji Restoration |url=http://www.history.com/topics/meiji-restoration|publisher=History.com|access-date=2a de Marto 2018}}&lt;/ref&gt; La Tokugava ŝogunlando venis al sia oficiala fino la 9an de Novembro 1867, kiam [[Tokugaŭa Joŝinobu]], nome 15a Tokugaŭa ''[[shōgun]]'', &quot;metis siajn privilegiajn postenojn al la dispono de la imperiestro&quot; kaj rezignis ten tagojn poste.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/event/Meiji-Restoration|title=Meiji Restoration {{!}} Definition, History, &amp; Facts|work=Encyclopedia Britannica|access-date=21a de Aŭgusto 2017}}&lt;/ref&gt; Tio estis efektive la &quot;restarigo&quot; (''Taisei Hōkan'') de la imperia regado – kvankam Joŝinobu ankoraŭ retenis gravan influon kaj nur la 3an de Januaro de la sekva jaro, pere de edikto de la juna imperiestro, la restarigo plene okazis.&lt;ref&gt;&quot;One can date the 'restoration' of imperial rule from the edict of 3th January&lt;!-- sic --&gt; 1868.&quot; Jansen (2000), p. 334.&lt;/ref&gt; La 3an de Januaro 1868, la imperiestro senigis Joŝinobu el ĉiu povo kaj faris formalan deklaron de la restarigo de sia povo:

{{Citaĵo|La imperiestro de Japanio anoncas al la suverenoj de ĉiuj eksterlandaj ŝtatoj kaj al ties subuloj ke oni havigis permeson al la ''[[Shōgun]]'' Tokugaŭa Joŝinobu redoni la regantan povon kongrue kun sia propra peto. Ni ekde nun plenumos supreman aŭtoritaton en ĉiuj internaj kaj eksteraj aferoj de la lando. Sekve, la titolo de imperiestro devas esti anstataŭita pere de tiu de &quot;Taikun&quot;, en kies nomo oni faris la traktatojn. Ni nomumos funkciulojn por konduki la eksterlandajn aferojn. Estas dezirebla ke la reprezentantoj de la potencoj de la traktato agnosku tiun anoncon.|[[Mutsuhito]], 3a de Januaro, 1868&lt;ref&gt;Citita kaj tradukita en ''A Diplomat In Japan'', Sir Ernest Satow, p. 353, {{ISBN|978-1-933330-16-7}}&lt;/ref&gt;}}

Baldaŭ poste, nome en Januaro 1868, la [[Boŝin-milito]] startis pere de la Batalo de Toba–[[Kvartalo Fuŝimi|Fuŝimi]] en kiu fortoj de Ĉōŝū kaj de Sacuma vekis super la armeo de la eks-''ŝōguno''. Ĉiuj Tokugaŭaj teroj estis konkeritaj kaj metitaj sub &quot;imperia kontrolo&quot;, tiel metante ilin sub la kontrolo de la nova regado de Meiĵi Japanio. Pere de la administracia subdividado &quot;Fuhanken sanĉisei&quot;, la areoj estis dividitaj en tri tipoj: {{nihongo|urbaj [[prefektujo]]j|府|fu}}, {{nihongo|ruraj prefektujoj|県|ken}} kaj la jam ekzistintaj teritorioj (subregnoj).

[[Image:Emperor Receives Foreign Ministers by Hiroshima Kōho (Meiji Memorial Picture Gallery).jpg|thumb|maldekstre|Imperiestro Meiĵi ricevas la nederlandan ministro-rezidanton Dirk de Graeff van Polsbroek en 1868.]]

La 23an de Marto la nederlanda ministro-rezidanto Dirk de Graeff van Polsbroek kaj la franca ministro-rezidanto Léon Roches estis la unuaj eŭropaj senditoj kiuj estis akceptitaj en persona aŭdienco kun Meiĵi en Edo (Tokio).&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=3YQpz9v8TjQC&amp;dq=Dirk+de+Graeff+van+Polsbroek+meiji&amp;pg=PA133 Emperor of Japan: Meiji and his world, 1852–1912, p 133. Donald Keene]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=fyfayVVWBmYC&amp;dq=dirk+de+graeff+van+polsbroek&amp;pg=PA90 The last Samurai: japanische Geschichtsdarstellung im populären Kinofilm, pp 90–91. Daniel Scherer (2009)]&lt;/ref&gt; Tiu aŭdienco kondukis al la fondo de (moderna) nederlanda diplomatio en Japanio.&lt;ref name=&quot;From Dejima to Tokyo&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.dejima-tokyo.com/articles/54/Dirk-de-Graeff-van-Polsbroek |title=From Dejima to Tokyo. Dirk de Graeff van Polsbroek (This study is the first complete history of Dutch diplomatic locations in Japan. It has been commissioned by the Embassy of the Kingdom of the Netherlands in Tokyo) |access-date=17a de Marto 2023 |archive-date=8a de Marto 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230308142434/https://www.dejima-tokyo.com/articles/54/Dirk-de-Graeff-van-Polsbroek |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Sekve, De Graeff van Polsbroek konsilis la imperiestron kaj la registaron en ilia negocado kun reprezentantoj de la ĉefaj eŭropaj potencoj.&lt;ref name=&quot;geheugen&quot;&gt;[http://www.geheugenvannederland.nl/?/nl/items/KONB11:s3628-03-p01f4/&amp;p=1&amp;i=9&amp;st=de%20graeff&amp;sc=(%27de%20graeff%27%20*)%20and%20(type%20any%20%27image%20video%20audio%20text%27)/&amp;wst=de%20graeff ''Het geheugen van Nederland'']{{404|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;From Dejima to Tokyo&quot;/&gt;

En 1869, la daimioj de la subregnoj Tosa, Hizen, Sacuma kaj Ĉōŝū, kiuj estis tre akre batalantaj kontraŭ la ŝogunlando, estis konvinkitaj &quot;redoni siajn subregnojn al la imperiestro&quot;. Aliaj daimioj estis poste same konnvinkitaj fari same, tiel kreante centran registaron en Japanio kiu plenumis rektan povon al la tuta &quot;regno&quot;.{{ref|b}}

Kelkaj ŝogunlandaj fortoj fuĝis al [[Hokkaidō]], kie ili intencis krei elrompan Respublikon Ezo; tamen, la fortoj fidelaj al la imperiestro finigis tiun klopodon en Majo 1869 pere de la Batalo de Hakodate en Hokkaidō. La malvenko de la armeoj de la iama ''shōgun'' (estritaj de Enomoto Takeaki kaj [[Hijikata Toŝizō]]) markis la finon de la Tokugava ŝogunlando, per kiu la povo de la imperiestro estis tute restarigita.

Finfine, ĉirkaŭ 1872, la ''daimyō'', pasintaj kaj tiutempaj, estis kunvokitaj antaŭ la Imperiestro, kaj tiukadre oni deklaris, ke ĉiuj subregnoj estis tiam redonendaj al la Imperiestro. La ĉirkaŭ 280 subregnoj estis tiam konvertitaj en 72 prefektujoj, el kiuj ĉiu sub la kontrolo de ŝtat-nomumita guberniestro. Se la ''daimyō'' pace akceptis, ili ricevis elstaran sidlokon en la nova Meiĵi-registaro.&lt;ref&gt;David &quot;Race&quot; Bannon, &quot;Redefining Traditional Feudal Ethics in Japan during the Meiji Restoration,&quot; ''Asian Pacific Quarterly'', Vol. 26, No. 1 (1994): 27–35.&lt;/ref&gt; Poste, iliaj ŝuldoj kaj pagoj de samurajaj postenoj estis ĉu peze taksitaj aŭ konvertitaj en ligiloj kiu rezultis en granda perdo de riĉo inter iamaj samurajoj.&lt;ref name=&quot;polsy&quot;&gt; Gordon, Andrew (2003). [https://archive.org/details/modernhistoryjap00gord ''A Modern History of Japan From Tokugawa Times to the Present''.] New York: Oxford University Press. pp. 61–62. ISBN 9780198027089. &lt;/ref&gt;

==Armea reformo==
La Imperiestro Meiĵi anoncis en sia Ĵur-Ĉarto de 1868 ke &quot;Sciaro estu serĉata tra la tuta mondo, kaj tiel oni plifortigos la fundamentojn de la imperia regado.&quot;&lt;ref name=&quot;China p.79&quot;&gt;Henry Kissinger On China. 2011, p. 79&lt;/ref&gt;

Sub la estreco de Mori Arinori, grupo de elstaraj japanaj intelektuloj kreis la &quot;Meirokuŝa&quot; aŭ Meiĵi Sesopa Societo en 1873 poo plue &quot;promocii civilizacion kaj kleron&quot; pere de modernaj etiko kaj ideoj. Tamen, dum la restarigo, la politika povo simple moviĝis el la [[Tokugava ŝogunlando]] al [[oligarkio]] konsistanta de tiuj estroj, ĉefe el Sacuma Provinco ([[Okubo Toshimichi|Okubo Toŝimiĉi]] kaj Saigō Takamori), kaj Ĉōŝū Provinco ([[Itō Hirobumi]], Jamagata Aritomo, kaj Kido Takajoŝi). Tio montris ilian kredon en la pli tradicia praktiko de imperia regado, laŭ kiu la [[Imperiestro de Japanio]] servas sole kiel la spirita aŭtoritato de la lando kaj liaj ministroj regas la landon en lia nomo. La Meiĵi-oligarkio kiu formis la regadon sun la povo de la imperiestro dekomence enkondukis politikojn por plifortigi sian povon kontraŭ la restaĵojn de la regantoj de la Edo erao, nome la ŝogunklaso, la ''daimyō'', kaj la klaso de [[samurajo]]j.&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Federal Research Division |title=Japan: A Country Study |date=1992 |publisher=Library of Congress |pages=38}}&lt;/ref&gt;

[[File:Hoheikosho-at-Koishikawa-Arsenal-c1920.png|thumb|La [[Tokio|tokia]] Arsenalo Koiŝikava estis establita en 1871.]]
Tra tuta Japanio tiam, la samurajoj estis ĉirkaŭ 1.9 milionoj. Por kompare, tio estis pli ol dek fojoj la grando de la franca privilegiita klaso antaŭ la [[Franca Revolucio]] de 1789. Krome, la samurajoj en Japanio ne estis simple la senjoroj, sed ankaŭ iliaj pli altaj servistoj — nome tiuj kiuj fakte laboras. Ĉar ĉiu samurajo ricevis fiksajn padojn, ilia kosto estis enorma financa pezo, kio kondukis la oligarkojn al agado. Estante ajnaj iliaj veraj intencoj, la oligarkoj eniris en alia malrapida kaj intencita procezo por aboli la samurajan klason. Dekomence, en 1873, oni anoncis, ke la samurajaj salajroj estis taksitaj laŭ ŝtupara bazo. Poste, en 1874, la samurajoj ricevis la eblon konverti siajn salajrojn en registaraj [[Obligacio|obligacioj]]. Finfine, en 1876, tiu konverto iĝis deviga.

Por reformi la armeon, la registaro instituciigis tutlandan [[konskripcio]]n en 1873, ordonante, ke ĉiu viro devas servi dum kvar jaroj en la armitaj fortoj estante 21-jaraĝa, sekvite de tri pluaj jaroj en rezervo. Unu el la unuarangaj diferencoj inter la samurajaj kaj la kamparanaj klasoj estis la rajto porti armilojn; tiu antikva privilegio estis tuje etenditaj al ĉiu viro en la lando. Krome, samurajoj jam ne plu rajtis promeni tra la urbo portante [[glavo]]n aŭ alian armilon por montri sian statuson.

Tio kondukis al serio de tumultoj fare el malkontentaj samurajoj. Unu el la ĉefaj tumultoj estis tiu estrita de Saigō Takamori, nome la Sacuma Ribelo, kiu finfine iĝis [[enlanda milito]]. Tiu ribelo estis, tamen, tuj venkita fare de la ĵus formita [[Japana imperia armeo]], trejnita en okcidentaj taktikoj kaj armiloj, eĉ kvankam la kerno de la nova armeo estis la Tokia policforto, kiu estis ege komponita de iamaj samurajoj. Tio sendis fortan mesaĝon al la malkontentaj samurajoj, ke ilia tempo estis jam for. Estis ankoraŭ malmultaj postaj samurajaj ribeloj kaj la distingo iĝis nur nomo dum la samurajoj aliĝis al la nova societo. La idealo de samuraja milita spirito vivis en romantika formo kaj estis ofte uzata kiel propagando dum la militoj de la komenco de la 20-a jarcento fare de la [[Imperio Japanio]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Wert |first1=Michael |title=Samurai: A Concise History |date=26a de Septembro 2019 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0190932947 |pages=108–109 |url=https://books.google.com/books?id=eguXDwAAQBAJ&amp;q=samurai+propaganda&amp;pg=PA109 |access-date=7a de Aprilo 2021}}&lt;/ref&gt;

[[Dosiero:Great Victory of Pyongyang and Capture of Chinese Qing Generals by Migita Toshihide 1894.jpg|thumb|300px|maldekstre|Ĉinaj generaloj kapitulace antaŭ Japanoj en la [[Unua ĉina-japana milito|Ĉin-Japana milito]] (1894–1895).]]
Tamen, estas vero ke la plimulto de samurajoj estis kontentaj spite la fakton ke ilia statuso estis abolita. Multaj trovis postenojn en la registara burokrataro, kiu similis elita klaso per si mem. La samurajoj, estante pli bone edukitaj ol la plimulto de la populacio, iĝis instruistoj, pafilfaristoj, registaraj funkciuloj, kaj/aŭ armeaj oficiroj. Kvankam la formala titolo de samurajo estis abolita, la elitisma spirito kiu karakterizis la samurajan klason pluiĝis.

La oligarkoj ankaŭ eniris en serion de reformoj pri la terimpostado. Aparte, ili legitimis la posedsistemon kiu estis valida dum la Tokugava periodo. Spite la plej bonajn klopodojn de &quot;bakufu&quot; por frostigi la kvar klasojn de socio en la epoko, dum ilia regado vilaĝanoj ekluis teron el aliaj agrokulturistoj, iĝante riĉaj en la procezo. Tio ege disrompis la klare difinitan klas-sistemon kiun la sistemon de &quot;bakufu&quot; estis antaŭvidinta, parte kondukante al eventuala dekadenco.

La armeo de Japanio, plifortigita per la tutlanda konskripcio kaj kuraĝigita de milita sukceso kaj en la [[Unua ĉina-japana milito|Ĉin-Japana milito]] kaj en la [[Rus-Japana milito]], ekrigardis sin kiel kreskiĝanta mondopotenco.

== Centralizado ==
[[File:The_New_fighting_the_Old_in_early_Meiji_Japan_circa_1870.jpg|thumb|dekstre|300ra|Alegorio de Novo luktante kontraŭ Malnovo, en la komenco de japana Meiĵi, ĉirkaŭ 1870.]]
Kun tiuj drastaj ŝanĝoj en la socia strukturo de Japanio, en klopodo por krei fortan centralizitan ŝtaton difinante sian nacian identecon, la registaro establis dominantan nacian dialekton, nomitan {{Nihongo|&quot;normiga lingvo&quot;|標準語|hyōjungo}}, kiu anstataŭis lokajn kaj regionajn dialektojn kaj estis bazita sur la modeloj de la tokiaj samurajaj klasoj. Tiu dialekto finfine iĝis la normo en la kampoj de edukado, amaskomunikiloj, registaro kaj negocado.&lt;ref&gt;Bestor, Theodore C. &quot;Japan.&quot; Countries and Their Cultures. Eld. Melvin
Ember kaj Carol Ember. Vol. 2. New York: Macmillan Reference USA, 2001. 1140–1158. 4 vol. Gale Virtual Reference Library. Gale. Pepperdine University SCELC. 23a de Novembro&lt;!-- sic --&gt; 2009 [http://find.galegroup.com.lib.pepperdine.edu/gvrl/infomark.do?&amp;contentSet=EBKS&amp;type=retrieve&amp;tabID=T001&amp;prodId=GVRL&amp;docId=CX3401700121&amp;source=gale&amp;userGroupName=pepp12906&amp;version=1.0].
&lt;/ref&gt;

La Meiĵi-reformo, kaj la rezultanta modernigo de Japanio, ankaŭ influis japanan memidentecon rilate al ties najbaroj en Azio, ĉar Japanio iĝis la unu azia ŝtato kiu moderniĝis bazite sur la okcidenta modelo, anstataŭante la tradician konfucean hierarkian ordoj kiu estis pluiĝinta antaŭe sub hegemonio de Ĉinio per alia ordo bazita sur moderneco.&lt;ref&gt;{{Cite journal |first=Chih-yu |last=Shih |jstor=23462195 |title=A Rising Unknown: Rediscovering China in Japan's East Asia |date=Printempo 2011 |issue=1 |volume=11 |journal=China Review|publisher=Chinese University Press |page=2 }}&lt;/ref&gt;
Adoptante la idealojn de [[Klerismo]] por populara edukado, la japana registaro establis nacian sistemon de publikaj lernejoj.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://afe.easia.columbia.edu/special/japan_1750_meiji.htm|title=The Meiji Restoration and Modernization {{!}} Asia for Educators {{!}} Columbia University|website=afe.easia.columbia.edu|access-date=21a de Majo 2019}}&lt;/ref&gt; Tiuj senpagaj lernejoj instruis studentojn legopovon, skribadon, kaj matematikons. Studentoj ankaŭ ricevis klasojn de &quot;morala trejnado&quot; kiuj plifortigis sian devontigon al la imperiestro kaj al la japana ŝtato. Ĉirkaŭ la fino de la Meiĵi periodo, la lernado en publikaj lernejoj estis disvastigitaj, pliiĝante la disponeblon de kapablaj laboristoj kaj kontribuante al la industria kresko de Japanio.

La malfermo de Japanio konsistis ne nur en la fakto ke la havenoj estis malfermitaj al komerco, sed ankaŭ ke komenciĝis la procezo kunigi membrojn de la diferencaj socioj. Ekzemploj de tio inkludas la faktojn ke okcidentaj instruistoj kaj konsilistoj enmigris al Japanio kaj ankaŭ ke japanoj veturis al okcidentaj landoj por edukaj celoj. Ĉiuj tiuj aferoj siavice ludis rolon en la etendo al japanoj de la sciaro pri okcidentaj kutimoj, teknologio kaj institucioj. Multaj japanoj kredis, ke estas esenca por Japanio akiri okcidentan &quot;spiriton&quot; por iĝi granda lando kun fortaj komercvojoj kaj armea forto.

=== Industria kresko ===
La Meiĵi-reformo akcelis la procezon de [[industriigo]] en Japanio, kio kondukis al pliigo kiel armea potenco ĉirkaŭ la jaro 1895, laŭ la moto {{Nihongo|&quot;Riĉigu la landon, plifortigu la armeon&quot;|富国強兵|fukoku kyōhei}}.

[[Dosiero:Japan Marine United Kure Shipyard (1).jpg|eta|maldekstre|230ra|Nuntempa japana ŝipkonstruejo.]]
Dum la Meiĵi-periodo, potencoj de Eŭropo kaj Usono helpis transformi Japanion kaj ebligis ke la necesa ŝanĝo okazis. Kelkaj estroj veturis al eksteraj landoj kaj uzis la sciaron kaj la registarajn tekstojn por helpi formi pli influan registaron ene de siaj muroj kio ebligu aferojn kiaj la produktado. Krom la helpo kiun Japanio ricevis el aliaj potencoj, unu el la ŝlosilaj faktoroj por la sukceso de la industriigo estis ties relativa manko de rimedoj, kio faris Japanion nealtira por okcidenta [[imperiismo]].&lt;ref&gt;{{Cite book|title=World Resources and Industries|last=Zimmermann|first=Erich W.|publisher=Harper &amp; Row|year=1951|location=New York|pages=462, 525, 718}}&lt;/ref&gt; La disklasigo de klasoj inter kamparanoj kaj samurajoj estis la bazo por industriigo sed tuj iĝis problemo pri limo de la kresko en la landa industria sektoro. La registaro sendis funkciulojn kiel ekzemple samurajojn por kontroli la laboron farata. Ĉar la estraro de Japanio ekhavis la kontrolon kaj adaptis okcidentajn teknikojn, ĝi restis unu el la plej grandaj industriaj landoj en la mondo.

La rapida industriigo kaj modernigo de Japanio kaj ebligis kaj postulis amasan pliiĝon en produktado kaj infrastrukturo. Japanio konstruis industriojn kiel [[ŝipkonstruejo]]jn, ferfandejojn, kaj teksejojn, kiuj estis poste vendataj al bone konektitaj entreprenistoj. Sekve, landaj kompanioj iĝis konsumantoj de okcidenta teknologio kaj aplikis ĝin por produkti varojn kiuj estas vendataj malmultekoste en la internacia merkato. Pro tio, industriaj zonoj enorme kreskiĝis, kaj estis amasa migrado al industriiĝintaj centroj el la kamparo. Industriigo krome iris paralele kun la disvolvigo de tutlandaj [[fervojo|fervoja sistemo]] kaj modernaj komunikvojoj.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last1=Yamamura |first1=Kozo |title=Success Illgotten? The Role of Meiji Militarism in Japan's Technological Progress |journal= The Journal of Economic History |publisher=[[Cambridge University Press]] |volume=37 |number=1 |date=1977 |pages=113–135 |doi=10.1017/S0022050700096777 |jstor = 2119450|s2cid=154563371 }}&lt;/ref&gt;

===Detruo de la kultura heredo===
[[Dosiero:Himeji_Castle_The_Keep_Towers.jpg|dekstra|eta|250px|[[Kastelo Himeĵi]].]]
La plimulto de [[Japana kastelo|japanaj kasteloj]] estis parte aŭ komplete dismuntitaj fine de la 19-a jarcento pro la Meiĵi-reformo pro ordono de la tutlanda registaro. Ĉar la feŭda sistemo estis abolita kaj la feŭdoj (''han'') teorie redonitaj al la imperiestro, la tutlanda registaro ne vidis alian pluan uzadon por la reteno de tiuj nun neuzeblaj kasteloj. La armeo estis modernigita kaj kelkaj partoj de la kasteloj estis konvertitaj en modernaj armeaj instalaĵoj kiel kazernoj kaj paradejoj, kiel ĉe la [[Hiroŝima-jo|Hiroŝima Kastelo]]. Aliaj estis transdonitaj al la civilaj aŭtoritatoj por konstrui siajn novajn administraciajn strukturojn.&lt;ref&gt;{{cite web |url= https://www.japan-guide.com/e/e2296.html |title= Japanese castles History of Castles |date=4a de Septembro 2021 |website= Japan Guide}}&lt;/ref&gt; Tamen kelkaj estis aparte savitaj el la detruo pere de intervenoj fare de diversaj personoj kaj partioj kiel politikistoj, registaraj kaj armeaj funkciuloj, fakuloj, historiistoj, kaj lokanoj kiuj timis perdon de sia kultura heredaĵo. En la kazo de la kastelo de [[Hikone]], kvankam la registaro estis ordonanta ties dismuntadon, ĝi estis savita pro ordonoj el la imperiestro mem. La kasteloj de [[Nagojo]] kaj de Nijo, pro siaj historiaj kaj kulturaj gravoj kaj aŭtentaj grandoj kaj strategiaj lokoj, ambaŭ iĝis oficialaj imperiligitaj palacoj, antaŭ redonitaj al la lokaj aŭtoritiatoj en la [[1930-aj jaroj]]. Aliaj kiel la [[Kastelo Himeĵi]] survivis nur hazarde.

Dum la ''Ŝinbucu bunri'' (apartigo de Ŝintoismo disde Budhismo) farita dum la Meiĵi-reformo, oni detruis dekojn da miloj de japanaj Budhismaj religiaj figuroj kaj temploj.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://jref.com/articles/shinbutsu-bunri-the-separation-of-shinto-and-buddhism.468/ |title=Shinbutsu bunri – the separation of Shinto and Buddhism |last= |first= |date=11a de Julio 2019 |website=Japan Reference |publisher= |access-date= |quote=}}&lt;/ref&gt; Japanio poste fermis dekojn da miloj de tradiciaj malnovaj ŝintoismaj sanktejoj pro la Politiko de la Plifirmigo de Sanktejoj kaj la Meiĵi registaro konstruis la novajn modernajn 15 sanktejojn de la [[Kemmu-restarigado]] kiel politika reformo por ligi la Meiĵi-restarigon al la Kemmu-restarigado por sia nova kulto de ŝtata [[Ŝintoismo]].

===Eksterleĝigo de tradiciaj praktikoj===
En la Sangimpostaj Tumultoj, la Meiĵi-registaro frontis ribelojn de japanaj samurajoj koleraj pro tio ke la tradicia netuŝebleco de la statuso de ''[[burakumin]]'' estis laŭleĝe renversita.

Pro la Meiĵi-reformo, la praktikoj de la samurajaj klasoj, iĝis feŭdecepokaj kaj netaŭgaj por modernaj tempoj je la fino de la ''[[sakoku]]'' (iama izoliga priekstera politiko) en 1853, rezultis en nombraj ediktoj intencitaj por 'modernigi' la aspekton de la altklasaj japanoj. Pere de la Edikto Dampacurei de 1871 aprobita de la [[Mucuhito|imperiestro Meiĵi]] dum la komenco de la Meiĵi-Erao, viroj de la samurajaj klasoj estis devigitaj fortondi mallonge sian hararon, efektive abandonante la hararstilon &quot;ĉonmage&quot;.&lt;ref name=&quot;kanban&quot;&gt;{{cite book |last=Scott Pate |first=Alan |title=Kanban: Traditional Shop Signs of Japan |date=2017 |url=https://books.google.com/books?id=a4ofDgAAQBAJ&amp;dq=Dampatsurei+Edict&amp;pg=PA149 
|location=New Jersey |publisher=Princeton University Press |quote=In 1871 the Dampatsurei edict forced all samurai to cut off their topknots, a traditional source of identity and pride. |isbn=978-0691176475}}&lt;/ref&gt;{{rp|149}}

Dum la Meiĵi-reformo, la praktiko de [[kremacio]] kaj Budhismo estis kondamnitaj kaj la japana registaro klopodis por malpermesi kremacion sed tio malsukcesis, poste oni klopodis por limigi ĝin en urbaj areoj. La japana registaro renversis sian malpermeson de kremacio kaj pro-kremaciaj japanoj adoptis okcidenteŭropajn argumentojn pri kiel kremacio estas bona por limigi etendon de malsanoj, kaj tiukadre la japana registar mildigis sian intencitan malpermeson en Majo 1875 kaj promociis kremacion por malsanuloj en 1897.&lt;ref&gt;{{cite news |last=Hiatt   |first=Anna  |date=9a de Septembro, 2015 |title= The History of Cremation in Japan |url=https://daily.jstor.org/history-japan-cremation/ |work=Jstor Daily |location= |access-date=}}&lt;/ref&gt;

== Restarigado en politiko ==
La nova regado sub [[Saigo Takamori]], [[Okubo Toshimichi]], [[Kido Takayoshi]] administris la konfiskajn feŭdbienojn (25% de regnobieno) kaj etendis tiele sian influsferon en [[Japanio]].

En [[1869]] imperiestro translokis sian kortegon de [[Kioto]] al ''Edo'' kiu iĝis alinomata [[Tokio]]. Oni konsideras ke ekde la transloko ĉefurbo de Japanio estas Tokio.

== Restarigado en socia sistemo ==
La [[militservodevo]] kaj [[lernejodevo]] iĝis leĝa, okcidentaj ekspertoj estis alvokata pro konstrui [[fervojo|ferovojojn]], [[industrio]]jn, la [[floto]]n kaj [[armeo]]n.

En [[1873]], la registaro de Mejĝi aprobis la [[Gregoria kalendaro|Gregorian kalendaron]].

Ekde [[1889]] valida aŭtoritata [[konstitucio]], la ''konstitucio de Mejĝi'' establiĝis. Tamen la potenco troviĝis ankoraŭ en manoj de la oligarĥia [[nobelaro]] kiu agis parte kontraŭ la nova [[parlamento]] kaj staris super la konstitucio.

== Gravuloj ==
* [[Ito Hirobumi]] (1841-1909), japana [[politikisto]]. Li plurfoje iĝis [[ĉefministro de Japanio]]
* [[Enryō Inoue]] (1858-1919), unu el la plej influaj budhanoj de [[Mejĝi-reformo]]. Li provis redifini [[budhismo|budhisman]] religion helpe de okcidenta filozofio.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

==Bibliografio==
* Akamatsu, Paul (1972). ''Meiji 1868: Revolution and Counter-Revolution in Japan''. New York: Harper &amp; Row. p. 1247.
* Beasley, William G. (1972). ''The Meiji Restoration''. Stanford: Stanford University Press.
* Beasley, William G. (1995). ''The Rise of Modern Japan: Political, Economic and Social Change Since 1850''. New York: St. Martin's Press.
* Breen, John, &quot;The Imperial Oath of April 1868: ritual, power and politics in Restoration Japan&quot;, ''Monumenta Nipponica'', 51,4 (1996)
* Craig, Albert M. (1961). ''Chōshū in the Meiji Restoration''. Cambridge: Harvard University Press.
* Earl, David M. ''Emperor and Nation in Japan'' (Seattle: University of Washington Press, 1972), en Yoshida: &quot;Attitude toward the Emperor/Nation&quot;, pp. 161–192. Ankaŭ pp. 82–105.
* Harry D. Harootunian, ''Toward Restoration'' (Berkeley: University of California Press, 1970), &quot;Introduction&quot;, pp. 1–46; en Yoshida: chapter IV &quot;The Culture of Action – Yoshida Shōin&quot;, pp. 184–219.
* Jansen, Marius B.; Gilbert Rozman, eld. (1986). ''Japan in Transition: From Tokugawa to Meiji''. Princeton: Princeton University Press.
* Jansen, Marius B. (1961). ''Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration''. Princeton: Princeton University Press. OCLC 413111. Especially chapter VIII: &quot;Restoration&quot;.
* Jansen, Marius B.: &quot;The Meiji Restoration&quot;, en: Jansen, Marius B. (eld.): ''The Cambridge history of Japan'', Volume 5: The nineteenth century (New York: Cambridge UP, 1989), pp. 308–366.
* Jansen, Marius B. (2000). ''The Making of Modern Japan''. Cambridge: Harvard University Press.
* Karube, Tadashi (2019). [https://web.archive.org/web/20210928011152/https://japanlibrary.jpic.or.jp/books/published/527438647812450dea17acbdd426623312492dd2.html ''Toward the Meiji Revolution: The Search for &quot;Civilization&quot; in Nineteenth-Century Japan''.] Tokyo: Japan Publishing Industry Foundation for Culture. Arkivita el la originalo la 28an de Septembro 2021. Alirita la 27an de Majo 2019.
* McAleavy, Henry. &quot;The Meiji Restoration&quot; ''History Today'' (Sept. 1958) 8#9 pp. 634–645
* McAleavy, Henry. &quot;The Making of Modern Japan&quot; ''History Today'' (May 1959) 9#5 pp 297–30
* Murphey, Rhoads (1997). ''East Asia: A New History''. New York: Addison Wesley Longman.
* Satow, Ernest Mason (2002). ''A Diplomat in Japan''. ICG Muse. ISBN 4-925080-28-8.
* Strayer, Robert W. (2013). ''Ways of the World with Sources'' Vol. 2 (2nd ed.), pp 950(?).
* Najita Tetsuo, ''The Intellectual Foundations of Modern Japanese Politics'' (Chicago &amp; London: University of Chicago Press), chapter 3: &quot;Restorationism in Late Tokugawa&quot;, pp. 43–68.
* Totman, Conrad (1988). &quot;From Reformism to Transformism, bakufu Policy 1853–1868&quot;, en: T. Najita &amp; V. J. Koshmann, ''Conflict in Modern Japanese History'' (New Jersey: Princeton University Press), pp. 62–80.
* Wall, Rachel F. (1971). ''Japan's Century: An Interpretation of Japanese History since the Eighteen-fifties''. London: The Historical Association.

{{Havenda artikolo|Reformo Mejĝi}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Historio de Japanio]]</text>
      <sha1>d7j9tgdh02tofuam68vdj171cz8hu6d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barack Obama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>138592</id>
    <revision>
      <id>9365584</id>
      <parentid>8583047</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T00:14:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10857" sha1="afibhy6l9rod42eqgqs0tctupyfohc7" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto
|nomo = Barack Obama
|dosiero =President Barack Obama.jpg
|vico = [[Listo de prezidantoj de Usono|44-a]]
|ofico = [[Prezidanto de Usono]]&lt;br /&gt;
| venanta post = 
| de = [[20-a de januaro]] [[2009]]
|ĝis =[[20-a de januaro]] [[2017]]
|antaŭulo = [[George W. Bush]]
| vicprezidento = [[Joe Biden]]
|sekvanto = [[Donald Trump]]
|vico2 = 
|ofico2 = Senatano de Usono
|de2 = [[4-a de januaro]] [[2005]]
|ĝis2 = [[16-a de novembro]] [[2008]]
|antaŭulo2 = [[Peter Fitzgerald]]
|sekvanto2 = [[Roland Burris]]
|vico3 = 
|ofico3 = Senatano de la ŝtato [[Ilinojo]] en la 13-a distrikto
|de3 = [[8-a de januaro]] [[1997]]
|ĝis3 = [[4-a de novembro]] [[2004]]
|antaŭulo3 = [[Alice J. Palmer]]
|sekvanto3 = [[Kwame Raoul]]
|dato de naskiĝo = {{naskiĝdato kaj aĝo|1961|8|4}}
|loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of Hawaii.svg|20px]] [[Honolulu (Havajo)]]
|partio = [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrato]]
|edzo/ino = [[Michelle Obama]]
|infanoj      = Malia Ann (nask. 1998)&lt;br /&gt; Natasha (&quot;Sasha&quot;) (nask. 2001)
|okupo= [[politikisto]] 
|sidejo     = ([[Kenwood]]), [[Ĉikago]]&lt;br /&gt;[[Dosiero:Flag of Illinois.svg|20px]] [[Illinois]]
|alma_mater = [[Columbia University]] &lt;br /&gt; [[Harvard Law School]]
|religio = [[protestantismo|protestanto]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://projects.pewforum.org/rp2012/barack-obama/|title=Pew Forum on Religion &amp; Public Life» Blog Archive  » Barack Obama|work=pewforum.org|accessdate=August 23, 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-11-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150925231841/http://projects.pewforum.org/rp2012/barack-obama/|arkivdato=2015-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925231841/http://projects.pewforum.org/rp2012/barack-obama/|archivedate=2015-09-25}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|subskribo = Barack Obama signature.svg
|notoj =
|}}
'''Barack Hussein OBAMA II''' {{EkajIFA|b''aR''AK h''u''SEJN oŭBAm''a''|bəˈɹɑːk hʊˈseɪn oʊˈbɑːmə}} ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Barako Husejn Obamo II'''; naskiĝis la {{daton|4|aŭgusto|1961}}) estis la 44-a [[Prezidanto de Usono]]. De 2005 ĝis 2008 li estis [[usona senatano|senatano]] por [[Ilinojo]].

Laŭ la ''Historia Oficejo de la Usona Senato'', li estis la kvina [[afrik-usonanoj|afrik-usona]] senatano en la [[usona historio]]. Obama estis la ĉefa [[oratoro]] ĉe la 2004-a nacia kunveno de la demokratia partio, kiam li ankoraŭ servis en la ŝtata senato de Ilinojo. En novembro 2004 li elektiĝis kun granda iomo en jaro de multaj gajnoj de la [[Usona Demokrata Partio]].

En 2008 li gajnis la antaŭbalotojn kontraŭ [[Hillary Rodham Clinton|Hillary Clinton]]. La {{daton|4|novembro|2008}}, 47-jaraĝa, li gajnis la baloton kontraŭ [[John McCain]]. Pro tio li fariĝis la 44-a [[prezidanto de Usono]], inaŭgurita la {{daton|20|januaro|2009}}. Li estas la unua usona prezidanto kiu ne havis du blankajn gepatrojn. La {{daton|6|novembro|2012}}, li regajnis la baloton, kontraŭ [[Mitt Romney]].

La {{daton|9|oktobro|2009}} la [[Nobel-premio pri paco]] estis atribuita al Barack Obama.

== Vivo ==
=== Infaneco kaj junaĝo ===
[[Dosiero:Honolulu and Waikiki from Diamond Head.jpg|eta|maldekstra|[[Honolulu (Havajo)|Honolulu]] kaj [[Waikiki]]]]
Barack Obama naskiĝis en [[Honolulu]], [[Havajo]] kiel infano de Stanley Ann Dunham (1942–1995) kaj Barack Hussein Obama (1936–1982).&lt;ref name=&quot;biography&quot;&gt;{{cite web|year=2008|title=President Barack Obama|location=Washington, D.C.|publisher=The White House|url=http://www.whitehouse.gov/administration/president-obama|accessdate=December 12, 2008}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; La patro, ano de la popolo de la [[Luoj]] devenis de la urbeto [[Nyang’oma Kogelo]], distrikto de Siaya, [[provinco Nyanza]], [[Kenjo]]; la patrino estis blankhaŭta usonanino el [[Wichita]], [[Kansaso]]. La patro estis en Usono pro universitataj kaŭzoj. La gepatroj konatiĝis unu la alian en la [[universitato de Havajo]] en ''Manoa'', urboparto de Honolulu. Ili geedziĝis dum tempo, kiam en kelkaj partoj de Usono geedziĝoj inter blankuloj kaj nigruloj ankoraŭ ne estis permesataj.

En sia memorlibro eldonita en 1995, ''Dreams from My Father'' (&quot;Revoj de mia patro&quot;) Obama priskribis sian preskaŭ rasblindecan fruan infanecon. Li skribis: ''&quot;Ke mia patro aspektis neniel, kiel la personoj ĉirkaŭ mi — ke li estis nigra kiel [[peĉo]], kaj mia patrino estis blanka kiel lakto — apenaŭ registriĝis en mia menso&quot;''.

Kiam Obama estis dujaraĝa en 1963, liaj gepatroj eksedziĝis kaj lia patro reiris al Kenjo. Lia patrino edziniĝis al Lolo Soetoro, [[indonezio|indoneza]] studento, kiu kunprenis Obama-n al [[Ĝakarto]], kiam tiu estis ses-jaraĝa. Obama dum kvar jaroj vizitis diversajn lokajn lernejojn, inter 1967 katolikan lernejon kaj kaj en 1970/71 lernejon kun [[islamo|islama]] fono. En Ĝakarto naskiĝis la duonfratino Maya. Ankaŭ de la flanko de la patro li havas diversajn duongefratojn. Inter ili junan duonfraton, kiu vivas en la mizerkvartalo de [[Najrobio]] kaj la duonfratinon Auma, kiu studis en la germana urbo [[Heidelberg]]. La patron, kiu poste mortis en aŭtoakcidento, vidis la filo denove nur unu fojon, kiel dekjara knabo.

Post kvar jaroj, en 1971, Obama revenis al Havajo por loĝi kun siaj patrinflankaj geavoj, Madelyn (1922-2008; ŝi mortis nur du tagojn antaŭ la balotoj pro [[kancero]]) kaj Stanley Dunham (1918–1992). En Havajo li vizitis la faman privatan lernejon ''Punahou School''. Li finis la lernejon kun speciala laŭdo.

=== Studoj kaj profesio ===
Obama studis dum du jaroj ĉe la Occidental College en [[Losanĝeleso]]. Poste li ŝanĝis por studi ĉe la ''[[Columbia University]]'' en [[Novjorko]]. Post la [[bakalaŭro|bakalaŭriĝo]] en politikaj sciencoj (speciala fako: internaciaj rilatoj) li laboris dum unu jaro por la konsilentrepreno ''Business International Corporation'' en Novjorko. En 1985 li translokiĝis al [[Ĉikago]], kie li laboris por komunutila organizaĵo (bonfarta organizaĵo). Poste Obama studis juron ĉe la [[Universitato Harvard]] dum 3 jaroj. Li diplomiĝis tie kiel ''magna cum laude'' (plej alta laŭdo) en 1991. Li estis [[instruisto]] pri [[konstitucio|konstitucia]] [[leĝo]] ĉe la lernejo de juro de la [[Universitato de Ĉikago]] ekde 1993 ĝis kiam li elektiĝis al la [[Usona Senato|usona senato]] en 2004.

En 2006, li publikigis la libron ''The Audacity of Hope'' (&quot;La aŭdaco de espero&quot;).

=== Privata Vivo ===
[[Dosiero:Barack_Michelle.jpg|eta|dekstra|Michelle kaj Barack Obama]]
Li edziĝis kun [[Michelle Obama]] en 1992. Michelle ankaŭ studis en Harvard kaj laboris poste en la urboadministracio de [[Ĉikago]]. Ili interkonatiĝis en la advokatejo kie la juna Obama laboris kiel staĝanto. Ili havas du filinojn (naskitajn en 1998 kaj 2001). Barack Obama vivis kun sia familio en Ĉikago ĝis lia prezidantiĝo.

== Politika vivo ==
Obama aktiviĝis en la politiko de la federacia ŝtato [[Ilinojo]] en 1992. En Ĉikago li subtenis politikan kampanjon por konvinki [[afrik-usonanoj|afrikusonajn]] balotontojn registriĝi por la naciaj balotoj por subteni [[Bill Clinton]]. En 1996 li fariĝis senatano por la suda balot-distrikto de Ĉikago. Kiel parlamentano li estis konvinkita [[politikisto]] de la maldekstra-liberala [[politika spektro|spektro]]. Li estis kunverkanto de pluraj leĝaj proponoj por helpi al malriĉaj laboristaj familioj. En 2000 li ne sukcesis eniri la domon de la reprezentantoj, ĉar li malsukcesis jam en la antaŭbalotoj kontraŭ Bobby L. Rush.

=== Antaŭbalotoj ===
En 2004 Obama estis kandidato por la Demokrata Partio por fariĝi senatano. En la antaŭbalotoj li gajnis 52 % de la voĉoj.

=== Balotlukto ===
Post la gajno en la antaŭbalotoj Obama kandidatis kontraŭ la respublikano Jack Ryan. Post skandaloj Jack Ryan retiriĝis kaj Alan Keyes iĝis la nova kandidato de la respublikanoj la 8-an de aŭgusto 2004. Obama fine gajnis 70 % de la voĉoj, Keyes nur 27 %.

=== Antaŭbalotoj de la Demokrata Partio ===
[[Dosiero:Barack Obama in St. Paul 2008.jpg|eta|dekstra|Obama deklaras la venkon kontraŭ [[Hillary Clinton]] ĉe la antaŭbalotoj]]
Obama gajnis la antaŭbalotojn en entute 29 el la 50 federaciaj ŝtatoj. Krome li gajnis inter la demokratoj kiuj vivas en eksterlando kaj en eksteraj teritorioj kiel ekzemple [[Guam]] kaj la [[Usonaj Virgulininsuloj]]. Post la 3-a de junio 2008 li sukcesis havi sufiĉe da delegitoj kaj Hillary Clinton retiriĝis. Obama fariĝis la unua [[afrik-usonanoj|afrikusona]] prezidant-kandidato.

=== Balotoj ===
Obama venkis vaste kaj kun multe da voĉoj kontraŭ [[John McCain]]. Por fariĝi prezidento de Usono necesas minimume 270 de la voĉdonreprezentantoj. Estas probable, ke Obama havos minimume 365 reprezentantojn, kiuj voĉdonos por li la 15-an de decembro 2008. Li eĉ estas la unua kandidato post 1892, kiu kaŭzis splitiĝon de la voĉdonreprezentantoj de Nebrasko gajninte la elekton en la 2-a elektodistrikto de Nebrasko (Nebrasko estas unu el la du ŝtatoj, kiuj dividas voĉdonreprezentadon laŭ kongresdistriktoj). Tiu rezulto garantias al li komfortan plimulton por fariĝi la 44-a prezidanto de Usono.

== Postena ŝanĝo al Barack Obama ==
La ŝanĝo de la prezidanta posteno al Barack Obama komenciĝis, kiam li gajnis la prezidantecan elekton de Usono la 4-an de novembro 2008.

La [[20-a de januaro|20-an de januaro]] Barack Obama ricevis povon en solena ceremonio en [[Vaŝingtono]] kiel la unua nigrula aŭ duonnigrula prezidento de Usono.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[John Podesta]]
* [[Alexis Debat]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj
|wikiquote=Barack Obama
|commons=Category: Barack Obama
|wikisource=Aŭtoro:Barack Obama
|wikinews=Obama reelektita
}}
* [http://www.barackobama.com Oficiala TTT-ejo de la politika kampanjo] 
* [http://www.dotsub.com/films/yeswecan/index.php?autostart=true&amp;language_setting=eo_2677 Yes, we can! (jes, ni povas!) - muzikfilmo kun Barack Obama]
* [http://www.eventeo.net/web/index.php/tutmonde/99-tutmonde/1668-surpriza-nobel-premio-pri-paco &quot;Surpriza Nobel-Premio pri Paco 2009&quot; artikolo el la retejo &quot;Eventeo&quot; de la 10-a de oktobro 2009 (esperante)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111060602/http://www.eventeo.net/web/index.php/tutmonde/99-tutmonde/1668-surpriza-nobel-premio-pri-paco |date=2012-01-11 }}

{{Prezidentoj de Usono}}

{{sinsekvo
|titolo= 44-a [[Listo de prezidantoj de Usono|Prezidento de Usono]]
|dosiero=Flago-de-Usono.svg
|periodo=2009-2017
|antaŭ=[[George W. Bush]]
|post=[[Donald Trump]]
}}

{{Bibliotekoj}}
{{Nobel-premio pri paco}}
{{Vivtempo|Obama, Barack}}

[[Kategorio:Barack Obama| ]]
[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Senatanoj de Usono]]
[[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]]
[[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 4-an de aŭgusto]]
[[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]]
[[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]]</text>
      <sha1>afibhy6l9rod42eqgqs0tctupyfohc7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365585</id>
      <parentid>9365584</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T00:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10858" sha1="pcq7bdnrzafmtgwzisf3ak9zbeoda89" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto
|nomo = Barack Obama
|dosiero =President Barack Obama.jpg
|vico = [[Listo de prezidantoj de Usono|44-a]]
|ofico = [[Prezidanto de Usono]]&lt;br /&gt;
| venanta post = 
| de = [[20-a de januaro]] [[2009]]
|ĝis =[[20-a de januaro]] [[2017]]
|antaŭulo = [[George W. Bush]]
| vicprezidento = [[Joe Biden]]
|sekvanto = [[Donald Trump]]
|vico2 = 
|ofico2 = Senatano de Usono
|de2 = [[4-a de januaro]] [[2005]]
|ĝis2 = [[16-a de novembro]] [[2008]]
|antaŭulo2 = [[Peter Fitzgerald]]
|sekvanto2 = [[Roland Burris]]
|vico3 = 
|ofico3 = Senatano de la ŝtato [[Ilinojo]] en la 13-a distrikto
|de3 = [[8-a de januaro]] [[1997]]
|ĝis3 = [[4-a de novembro]] [[2004]]
|antaŭulo3 = [[Alice J. Palmer]]
|sekvanto3 = [[Kwame Raoul]]
|dato de naskiĝo = {{naskiĝdato kaj aĝo|1961|8|4}}
|loko de naskiĝo = [[Dosiero:Flag of Hawaii.svg|20px]] [[Honolulu (Havajo)]]
|partio = [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrato]]
|edzo/ino = [[Michelle Obama]]
|infanoj      = Malia Ann (nask. 1998)&lt;br /&gt; Natasha (&quot;Sasha&quot;) (nask. 2001)
|okupo= [[politikisto]] 
|sidejo     = ([[Kenwood]]), [[Ĉikago]]&lt;br /&gt;[[Dosiero:Flag of Illinois.svg|20px]] [[Illinois]]
|alma_mater = [[Columbia University]] &lt;br /&gt; [[Harvard Law School]]
|religio = [[protestantismo|protestanto]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://projects.pewforum.org/rp2012/barack-obama/|title=Pew Forum on Religion &amp; Public Life» Blog Archive  » Barack Obama|work=pewforum.org|accessdate=August 23, 2015|titolo=Arkivita kopio|alirdato=2015-11-30|arkivurl=https://web.archive.org/web/20150925231841/http://projects.pewforum.org/rp2012/barack-obama/|arkivdato=2015-09-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150925231841/http://projects.pewforum.org/rp2012/barack-obama/|archivedate=2015-09-25}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt;
|subskribo = Barack Obama signature.svg
|notoj =
|}}
'''Barack Hussein OBAMA II''' {{EkajIFA|b''aR''AK h''u''SEJN oŭBAm''a''|bəˈɹɑːk hʊˈseɪn oʊˈbɑːmə}} ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Barako Husejno Obamo II'''; naskiĝis la {{daton|4|aŭgusto|1961}}) estis la 44-a [[Prezidanto de Usono]]. De 2005 ĝis 2008 li estis [[usona senatano|senatano]] por [[Ilinojo]].

Laŭ la ''Historia Oficejo de la Usona Senato'', li estis la kvina [[afrik-usonanoj|afrik-usona]] senatano en la [[usona historio]]. Obama estis la ĉefa [[oratoro]] ĉe la 2004-a nacia kunveno de la demokratia partio, kiam li ankoraŭ servis en la ŝtata senato de Ilinojo. En novembro 2004 li elektiĝis kun granda iomo en jaro de multaj gajnoj de la [[Usona Demokrata Partio]].

En 2008 li gajnis la antaŭbalotojn kontraŭ [[Hillary Rodham Clinton|Hillary Clinton]]. La {{daton|4|novembro|2008}}, 47-jaraĝa, li gajnis la baloton kontraŭ [[John McCain]]. Pro tio li fariĝis la 44-a [[prezidanto de Usono]], inaŭgurita la {{daton|20|januaro|2009}}. Li estas la unua usona prezidanto kiu ne havis du blankajn gepatrojn. La {{daton|6|novembro|2012}}, li regajnis la baloton, kontraŭ [[Mitt Romney]].

La {{daton|9|oktobro|2009}} la [[Nobel-premio pri paco]] estis atribuita al Barack Obama.

== Vivo ==
=== Infaneco kaj junaĝo ===
[[Dosiero:Honolulu and Waikiki from Diamond Head.jpg|eta|maldekstra|[[Honolulu (Havajo)|Honolulu]] kaj [[Waikiki]]]]
Barack Obama naskiĝis en [[Honolulu]], [[Havajo]] kiel infano de Stanley Ann Dunham (1942–1995) kaj Barack Hussein Obama (1936–1982).&lt;ref name=&quot;biography&quot;&gt;{{cite web|year=2008|title=President Barack Obama|location=Washington, D.C.|publisher=The White House|url=http://www.whitehouse.gov/administration/president-obama|accessdate=December 12, 2008}} {{ref-en}}&lt;/ref&gt; La patro, ano de la popolo de la [[Luoj]] devenis de la urbeto [[Nyang’oma Kogelo]], distrikto de Siaya, [[provinco Nyanza]], [[Kenjo]]; la patrino estis blankhaŭta usonanino el [[Wichita]], [[Kansaso]]. La patro estis en Usono pro universitataj kaŭzoj. La gepatroj konatiĝis unu la alian en la [[universitato de Havajo]] en ''Manoa'', urboparto de Honolulu. Ili geedziĝis dum tempo, kiam en kelkaj partoj de Usono geedziĝoj inter blankuloj kaj nigruloj ankoraŭ ne estis permesataj.

En sia memorlibro eldonita en 1995, ''Dreams from My Father'' (&quot;Revoj de mia patro&quot;) Obama priskribis sian preskaŭ rasblindecan fruan infanecon. Li skribis: ''&quot;Ke mia patro aspektis neniel, kiel la personoj ĉirkaŭ mi — ke li estis nigra kiel [[peĉo]], kaj mia patrino estis blanka kiel lakto — apenaŭ registriĝis en mia menso&quot;''.

Kiam Obama estis dujaraĝa en 1963, liaj gepatroj eksedziĝis kaj lia patro reiris al Kenjo. Lia patrino edziniĝis al Lolo Soetoro, [[indonezio|indoneza]] studento, kiu kunprenis Obama-n al [[Ĝakarto]], kiam tiu estis ses-jaraĝa. Obama dum kvar jaroj vizitis diversajn lokajn lernejojn, inter 1967 katolikan lernejon kaj kaj en 1970/71 lernejon kun [[islamo|islama]] fono. En Ĝakarto naskiĝis la duonfratino Maya. Ankaŭ de la flanko de la patro li havas diversajn duongefratojn. Inter ili junan duonfraton, kiu vivas en la mizerkvartalo de [[Najrobio]] kaj la duonfratinon Auma, kiu studis en la germana urbo [[Heidelberg]]. La patron, kiu poste mortis en aŭtoakcidento, vidis la filo denove nur unu fojon, kiel dekjara knabo.

Post kvar jaroj, en 1971, Obama revenis al Havajo por loĝi kun siaj patrinflankaj geavoj, Madelyn (1922-2008; ŝi mortis nur du tagojn antaŭ la balotoj pro [[kancero]]) kaj Stanley Dunham (1918–1992). En Havajo li vizitis la faman privatan lernejon ''Punahou School''. Li finis la lernejon kun speciala laŭdo.

=== Studoj kaj profesio ===
Obama studis dum du jaroj ĉe la Occidental College en [[Losanĝeleso]]. Poste li ŝanĝis por studi ĉe la ''[[Columbia University]]'' en [[Novjorko]]. Post la [[bakalaŭro|bakalaŭriĝo]] en politikaj sciencoj (speciala fako: internaciaj rilatoj) li laboris dum unu jaro por la konsilentrepreno ''Business International Corporation'' en Novjorko. En 1985 li translokiĝis al [[Ĉikago]], kie li laboris por komunutila organizaĵo (bonfarta organizaĵo). Poste Obama studis juron ĉe la [[Universitato Harvard]] dum 3 jaroj. Li diplomiĝis tie kiel ''magna cum laude'' (plej alta laŭdo) en 1991. Li estis [[instruisto]] pri [[konstitucio|konstitucia]] [[leĝo]] ĉe la lernejo de juro de la [[Universitato de Ĉikago]] ekde 1993 ĝis kiam li elektiĝis al la [[Usona Senato|usona senato]] en 2004.

En 2006, li publikigis la libron ''The Audacity of Hope'' (&quot;La aŭdaco de espero&quot;).

=== Privata Vivo ===
[[Dosiero:Barack_Michelle.jpg|eta|dekstra|Michelle kaj Barack Obama]]
Li edziĝis kun [[Michelle Obama]] en 1992. Michelle ankaŭ studis en Harvard kaj laboris poste en la urboadministracio de [[Ĉikago]]. Ili interkonatiĝis en la advokatejo kie la juna Obama laboris kiel staĝanto. Ili havas du filinojn (naskitajn en 1998 kaj 2001). Barack Obama vivis kun sia familio en Ĉikago ĝis lia prezidantiĝo.

== Politika vivo ==
Obama aktiviĝis en la politiko de la federacia ŝtato [[Ilinojo]] en 1992. En Ĉikago li subtenis politikan kampanjon por konvinki [[afrik-usonanoj|afrikusonajn]] balotontojn registriĝi por la naciaj balotoj por subteni [[Bill Clinton]]. En 1996 li fariĝis senatano por la suda balot-distrikto de Ĉikago. Kiel parlamentano li estis konvinkita [[politikisto]] de la maldekstra-liberala [[politika spektro|spektro]]. Li estis kunverkanto de pluraj leĝaj proponoj por helpi al malriĉaj laboristaj familioj. En 2000 li ne sukcesis eniri la domon de la reprezentantoj, ĉar li malsukcesis jam en la antaŭbalotoj kontraŭ Bobby L. Rush.

=== Antaŭbalotoj ===
En 2004 Obama estis kandidato por la Demokrata Partio por fariĝi senatano. En la antaŭbalotoj li gajnis 52 % de la voĉoj.

=== Balotlukto ===
Post la gajno en la antaŭbalotoj Obama kandidatis kontraŭ la respublikano Jack Ryan. Post skandaloj Jack Ryan retiriĝis kaj Alan Keyes iĝis la nova kandidato de la respublikanoj la 8-an de aŭgusto 2004. Obama fine gajnis 70 % de la voĉoj, Keyes nur 27 %.

=== Antaŭbalotoj de la Demokrata Partio ===
[[Dosiero:Barack Obama in St. Paul 2008.jpg|eta|dekstra|Obama deklaras la venkon kontraŭ [[Hillary Clinton]] ĉe la antaŭbalotoj]]
Obama gajnis la antaŭbalotojn en entute 29 el la 50 federaciaj ŝtatoj. Krome li gajnis inter la demokratoj kiuj vivas en eksterlando kaj en eksteraj teritorioj kiel ekzemple [[Guam]] kaj la [[Usonaj Virgulininsuloj]]. Post la 3-a de junio 2008 li sukcesis havi sufiĉe da delegitoj kaj Hillary Clinton retiriĝis. Obama fariĝis la unua [[afrik-usonanoj|afrikusona]] prezidant-kandidato.

=== Balotoj ===
Obama venkis vaste kaj kun multe da voĉoj kontraŭ [[John McCain]]. Por fariĝi prezidento de Usono necesas minimume 270 de la voĉdonreprezentantoj. Estas probable, ke Obama havos minimume 365 reprezentantojn, kiuj voĉdonos por li la 15-an de decembro 2008. Li eĉ estas la unua kandidato post 1892, kiu kaŭzis splitiĝon de la voĉdonreprezentantoj de Nebrasko gajninte la elekton en la 2-a elektodistrikto de Nebrasko (Nebrasko estas unu el la du ŝtatoj, kiuj dividas voĉdonreprezentadon laŭ kongresdistriktoj). Tiu rezulto garantias al li komfortan plimulton por fariĝi la 44-a prezidanto de Usono.

== Postena ŝanĝo al Barack Obama ==
La ŝanĝo de la prezidanta posteno al Barack Obama komenciĝis, kiam li gajnis la prezidantecan elekton de Usono la 4-an de novembro 2008.

La [[20-a de januaro|20-an de januaro]] Barack Obama ricevis povon en solena ceremonio en [[Vaŝingtono]] kiel la unua nigrula aŭ duonnigrula prezidento de Usono.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[John Podesta]]
* [[Alexis Debat]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj
|wikiquote=Barack Obama
|commons=Category: Barack Obama
|wikisource=Aŭtoro:Barack Obama
|wikinews=Obama reelektita
}}
* [http://www.barackobama.com Oficiala TTT-ejo de la politika kampanjo] 
* [http://www.dotsub.com/films/yeswecan/index.php?autostart=true&amp;language_setting=eo_2677 Yes, we can! (jes, ni povas!) - muzikfilmo kun Barack Obama]
* [http://www.eventeo.net/web/index.php/tutmonde/99-tutmonde/1668-surpriza-nobel-premio-pri-paco &quot;Surpriza Nobel-Premio pri Paco 2009&quot; artikolo el la retejo &quot;Eventeo&quot; de la 10-a de oktobro 2009 (esperante)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120111060602/http://www.eventeo.net/web/index.php/tutmonde/99-tutmonde/1668-surpriza-nobel-premio-pri-paco |date=2012-01-11 }}

{{Prezidentoj de Usono}}

{{sinsekvo
|titolo= 44-a [[Listo de prezidantoj de Usono|Prezidento de Usono]]
|dosiero=Flago-de-Usono.svg
|periodo=2009-2017
|antaŭ=[[George W. Bush]]
|post=[[Donald Trump]]
}}

{{Bibliotekoj}}
{{Nobel-premio pri paco}}
{{Vivtempo|Obama, Barack}}

[[Kategorio:Barack Obama| ]]
[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Senatanoj de Usono]]
[[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]]
[[Kategorio:Nobel-premiitoj pri paco]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 4-an de aŭgusto]]
[[Kategorio:Usonaj Nobel-premiitoj]]
[[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]]</text>
      <sha1>pcq7bdnrzafmtgwzisf3ak9zbeoda89</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Harrison Ford</title>
    <ns>0</ns>
    <id>148874</id>
    <revision>
      <id>9365611</id>
      <parentid>9362032</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:18:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8449" sha1="b6x3wlq9jx0gp40nyvoxqy81pynb4st" xml:space="preserve">{{Ne konfuzu|Harrison Ford (mutfilma aktoro)}}
{{Informkesto aktoro
|nomo                   = Harrison Ford
|dosiero                = Harrison Ford by Gage Skidmore 3.jpg
|grandeco de dosiero    = 120
|priskribo de dosiero   = (fotita en 2007)
|naskonomo              =
|dato de naskiĝo       = {{dato|13|julio|1942}}
|loko de naskiĝo       = [[Ĉikago]], [[Ilinojo]], [[Usono]]
|dato de morto          =
|loko de morto          =
|kromnomo               =
|aktivaj jaroj          = 1966 – nun
|geedzo                 = Mary Marquardt (1964–1979) (eksedziĝis)&lt;br /&gt;Melissa Mathison (1983–2004) (eksedziĝis)
|gepatroj               =
|sidejo                 =
|oficiala ttt           =
|karakteriza rolo       = [[Han Solo]] en ''[[Star Wars]]'' serio&lt;br /&gt;[[Indiana Jones]] en Indiana Jones-serio
|oskar-premio           =
|premio emmy            =
|premio ora globo       =
|ora urso               =
|premio bafta           =
|césar                  =
|grammy                 =
|premio ora frambo      =
|pluaj premioj          =
}}
'''Harrison FORD''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Harisono Fordo'''; naskiĝis la {{daton|13|julio|1942}}) estas [[usono|usona]] [[aktoro]] multe nomumita por [[Oskar-premio]]. Li estas plej konata pro roloj de spacpiloto [[Han Solo]] en la film-serio ''[[Star Wars]]'' kaj de tenaca aventurema arkeologo [[Indiana Jones]] en la filmo ''[[Raiders of the Lost Ark]]'' kaj ĝiaj sekvaĵoj. Ford ankaŭ estis la stelulo de multaj [[Holivudo|Holivudaj]] furoraĵoj kiel ''[[Air Force One]]'' kaj ''[[The Fugitive]]''. Iame, Ford havis rolojn en la plej furoremaj filmoj en historio. Kvin el liaj filmoj estis enmetitaj en la [[Usona Nacia Film-Registro]]. Li estas nune la dua plej populara film-aktoro laŭ film-profito, post usona aktoro [[Tom Hanks]].

== Filmaro ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|+ Filmo kaj televido
|-
! Jaro
! Titolo
! Rolo
|-
| 1966
| ''[[Dead Heat on a Merry-Go-Round]]''
| Bellhop
|-
| 1966
| ''[[The Long Ride Home]]''
|
|-
| 1967
| ''[[Luv (filmo)|Luv]]''
| Irate Motorist
|-
| 1967
| ''{{sortname|A|Time for Killing}}''
| Lt. Shaffer
|-
| 1968
| ''[[Journey to Shiloh]]''
| Willie Bill Bearden
|-
| 1970
| ''[[Zabriskie Point (filmo)|Zabriskie Point]]''
| Airport Worker
|-
| 1970
| ''[[Getting Straight]]''
| Jake
|-
| 1970
| ''[[The Intruders (1970 filmo)|The Intruders]]''
| Carl
|-
| 1971
| ''[[Dan August]]''
| Hewett
|-
| 1973
| ''[[American Graffiti]]''
| Bob Falfa
|-
| 1974
| ''{{sortname|The|Conversation}}''
|Martin Stett
|-
| 1975
| ''[[William Calley|Judgment: The Court Martial of Lieutenant William Calley]]''
| Frank Crowder
|-
| 1976
| ''[[Dynasty (filmo)|Dynasty]]''
| Mark Blackwood
|-
| 1977
| ''[[The Possessed (1977 filmo)|The Possessed]]''
| Paul Winjam
|-
| 1977
| ''[[Star Wars Episode IV: A New Hope]]''
| [[Han Solo]]
|-
| 1977
| ''[[Heroes (1977 filmo)|Heroes]]''
| Ken Boyd
|-
| 1978
| ''[[Force 10 from Navarone (filmo)|Force 10 from Navarone]]''
| Lieutenant Colonel Mike Barnsby
|-
| 1978
| ''[[Star Wars Holiday Special]]''
| Han Solo
|-
| 1979
| ''[[Apocalypse Now]]''
| Colonel Lucas
|-
| 1979
| ''[[Hanover Street (filmo)|Hanover Street]]''
| David Halloran
|-
| 1979
| ''{{sortname|The|Frisco Kid}}''
| Tommy Lillard
|-
| 1979
| ''[[More American Graffiti]]''
| Bob Falfa
|-
| 1980
| ''[[Star Wars Episode V: The Empire Strikes Back]]''
| Han Solo
|-
| 1981
| ''[[Ĉasantoj de la Perdita Arkeo|Raiders of the Lost Ark]]''
| [[Indiana Jones]]
|-
| 1982
| ''[[Blade Runner]]''
| [[Rick Deckard]]
|-
| 1983
| ''[[Star Wars Episode VI: Return of the Jedi]]''
| Han Solo
|-
| 1984
| ''[[Indiana Jones kaj la Templo de Pereo|Indiana Jones and the Temple of Doom]]''
| Indiana Jones
|-
| 1985
| ''[[Witness (1985 filmo)|Witness]]''
| Det. Capt. John Book
|-
| 1986
| ''{{sortname|The|Mosquito Coast}}''
| Allie Fox
|-
| 1988
| ''[[Frantic (filmo)|Frantic]]''
| Dr. Richard Walker
|-
| 1988
| ''[[Working Girl]]''
| Jack Trainer
|-
| 1989
| ''[[Indiana Jones kaj la Lasta Krucmilito|Indiana Jones and the Last Crusade]]''
| Indiana Jones
|-
| 1990
| ''[[Presumed Innocent (filmo)|Presumed Innocent]]''
| Rusty Sabich
|-
| 1991
| ''[[Regarding Henry]]''
| Henry Turner
|-
| 1992
| ''[[Patriot Games (filmo)|Patriot Games]]''
| [[Jack Ryan (Tom Clancy)|Jack Ryan]]
|-
| 1993
| ''{{sortname|The|Fugitive|The Fugitive (1993 filmo)}}''
| [[Richard Kimble|Dr. Richard David Kimble]]
|-
| 1994
| ''[[Clear and Present Danger (filmo)|Clear and Present Danger]]''
| Jack Ryan
|-
| 1995
| ''[[Sabrina (1995)|Sabrina]]''
| Linus Larabee
|-
| 1997
| ''{{sortname|The|Devil's Own}}''
| Tom O'Meara
|-
| 1997
| ''[[Air Force One (filmo)|Air Force One]]''
| President James Marshall
|-
| 1998
| ''[[Six Days Seven Nights]]''
| Quinn Harris
|-
| 1999
| ''[[Random Hearts (filmo)|Random Hearts]]''
| Sergeant William 'Dutch' Van Den Broeck
|-
| 2000
| ''[[What Lies Beneath]]''
| Dr. Norman Spencer
|-
| 2002
| ''[[K-19: The Widowmaker]]''
| Alexei Vostrikov
|-
| 2003
| ''[[Hollywood Homicide]]''
| Sgt. Joe Gavilan
|-
| 2004
| ''[[Water to Wine]]''
| Jethro the Bus Driver
|-
| 2006
| ''[[Firewall (filmo)|Firewall]]''
| Jack Stanfield
|-
| 2008
| ''[[Indiana Jones kaj la Reĝlando de la Kristala Kranio|Indiana Jones and the Kingdom of the Crystal Skull]]''
| Indiana Jones
|-
| 2008
| ''[[Dalai Lama Renaissance]]''
| Narrator
|-
| 2009
| ''[[Crossing Over (filmo)|Crossing Over]]''
| Max Brogan
|-
| 2009
| ''[[Brüno]]''
| Himself
|-
| 2010
| ''[[Extraordinary Measures]]''
| Dr. Robert Stonehill
|-
| 2010
| ''[[Morning Glory (2010 filmo)|Morning Glory]]''
| Mike Pomeroy
|-
| 2011
| ''[[Cowboys &amp; Aliens]]''
| Colonel Dolarhyde
|-
| 2013
| ''[[42 (filmo)|42]]''
| [[Branch Rickey]]
|-
| 2013
| ''[[Paranoia (2013 filmo)|Paranoia]]''
| Jack Goddard
|-
| 2013
| ''[[Ender's Game (filmo)|Ender's Game]]''
| [[Hyrum Graff|Colonel Hyrum Graff]]
|-
| 2013
| ''[[Anchorman: The Legend Continues]]''
| Mack Harken
|-
| 2014
| ''[[The Expendables 3]]''
|  Max Drummer
|-
| 2017
| ''[[Blade Runner 2049]]''
| [[Rick Deckard]]
|}

=== Dokumentfilmo ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jaro !! Titolo !! Rolo
|-
| 1995 || The World of Jacques Demy || Si mem
|-
| 1996 || The Immortal Beaver || Si mem
|-
| 2004 || Empire of Dreams: The Story of the Star Wars Trilogy || Si mem
|-
| 2007 || Dalai Lama Renaissance || Rakontisto
|-
| 2013 || Drew: The Man Behind the Poster || Si mem
|-
| 2013 || Milius || Si mem
|-
| 2014 || Flying the Feathered Edge: The Bob Hoover Project || Si mem
|-
| 2015 || Living in the Age of Airplanes || Rakontisto
|-
| 2017 || Toxic Puzzle - Hunt for the Hidden Killer || Rakontisto
|-
| 2017 || Spielberg || Si mem
|-
| 2017 || Joan Didion: The Center Will Not Hold || Si mem
|-
| 2019 || Armstrong || Rakontisto (vortoj de [[Neil Armstrong]])
|}

=== Televido ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jaro !! Titolo !! Rolo
|-
| 1967 || The Virginian || Juna farmisto / Cullen Tindall
|-
| 1967 || Ironside || Tom Stowe
|-
| 1968 || The Mod Squad || Plaĝa patrola policisto
|-
| 1969 || My Friend Tony || -
|-
| 1969 || The F.B.I. || Everett Giles / Glen Reverson
|-
| 1969 || Love, American Style || Roger Crane
|-
| 1970 || The Intruders || Carl
|-
| 1971 || Dan August || Hewett
|-
| 1972–1973 || Gunsmoke || Hobey / Print
|-
| 1974 || Kung Fu || Mr. Harrison
|-
| 1974 || Petrocelli || Tom Brannigan
|-
| 1975 || Judgment: The Court Martial of Lieutenant William Calley || Frank Crowder
|-
| 1976 || Dynasty || Mark Blackwood
|-
| 1977 || The Possessed || Paul Winjam
|-
| 1978 || The Star Wars Holiday Special || Han Solo
|-
| 1993 || The Young Indiana Jones Chronicles || Dr. Henry &quot;Indiana&quot; Jones Jr.
|-
| 2014 || Years of Living Dangerously || Si mem
|-
| 2022–2025 || 1923 || Jacob Dutton
|-
| 2023 || Shrinking || Dr. Paul Rhodes
|}

=== Videoludoj ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! Jaro !! Titolo !! Rolo
|-
| 2016 || Lego Star Wars: The Force Awakens || Han Solo (voĉo)
|}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Harrison Ford (mutfilma aktoro)]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{IMDb nomo}}
* {{Box Office Mojo nomo}}
* {{Metacritic nomo}}
* {{Rotten Tomatoes nomo}}

{{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Ford, Harrison}}
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Trotuaro de famo en Holivudo]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 13-an de julio]]
[[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]]
[[Kategorio:Mediprotektuloj]]
[[Kategorio:Ĉarpentistoj]]
[[Kategorio:Pilotoj]]</text>
      <sha1>b6x3wlq9jx0gp40nyvoxqy81pynb4st</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Golop</title>
    <ns>0</ns>
    <id>163828</id>
    <revision>
      <id>9365801</id>
      <parentid>8208520</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>Informkesto</comment>
      <origin>9365801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1930" sha1="rmjgwbft50fuy7ruy8s5hp2zzvu15b6" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo}}

'''Golop''' estas [[vilaĝo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Norda Hungario]], en [[departemento]] [[ Borsod-Abaúj-Zemplén]], en [[Distrikto Szerencs]].
[[Dosiero:Vay-castle (old) of Golop, Hungary 3.jpg|eta|Kastelo en Golop]]
Golop situas sur dekstra [[bordo]] de la rivereto Szerencs, sur orienta flanko de la [[montetaro]] Szerencs, situas ĉi tiu al la [[Tokaj]] - montosubo apartenanta vilaĝo. De tie estas je 16 km-oj la pri ĝia ĉokoladfabrikado fama urbo [[Szerencs]], kien sistema aŭtobustrafiko estas. La arkeologoj trovis en Golop 3000-jaraĝan tombejon.

== Historio ==
La vilaĝon oni menciis unue en ĉarto en [[1258]] laŭ „Glup” nomo. Tio signifas en la slavaj lingvoj: stultan, malsaĝan. En epoko de Árpád-domaj [[reĝo]]j, la kolonio estis bieno de Golopy [[familio]], kiu devenis el la Aba nacia familio.

En [[1356]] bieno de la [[Eger]] – urba kapitulo. En [[1567]] la [[turkoj]] disdetruis la komunumon. De [[1571]] la [[komunumo]] denove apartenis al la Goopy familio, de la [[18-a jarcento]] al la Vay familio.

== Vidindaĵoj ==
Sur la orienta flanko de la vilaĝo staras la [[Vay-kastelo]], la tn. „Malnova kastelo”, kion eble el iu mezepoka kastelo oni elformis. La iaman Renesancan stilan, je fino de la [[16-a jarcento]] konstruitan malgrandan [[fortikaĵo]]n oni trakonstruis je la 18-a jarcento al ties nunan formon. Samtempe ankaŭ belegan, romantikan [[parko]]n elformis oni kun [[lago]], [[akvofalo]], kaj kun maloftaj [[floro]]j. La tutlande konata Vay-familio iatempe ĉi tie gardis sian [[biblioteko]]n kaj arkivon. Bedaŭrinde la [[kastelo]] pereiĝis pro homa malzorgemo.

En la proksimo staras la alia Vay-kastelo. Tiu konstruiĝis en [[1820]] en klasikisma stilo.

== Famuloj ==
En Golop naskiĝis [[pentristo]] [[István Zsignár]].

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Vilaĝoj de Hungario]]
[[Kategorio:Vilaĝoj de departemento Borsod-Abaúj-Zemplén]]</text>
      <sha1>rmjgwbft50fuy7ruy8s5hp2zzvu15b6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Simbach am Inn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>185343</id>
    <revision>
      <id>9365705</id>
      <parentid>8450684</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:54:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ retejo</comment>
      <origin>9365705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1557" sha1="7ncbtivpypr7csvc93bkdinpvehsms1" xml:space="preserve">{{Informkesto germania komunumo
|urborajtoj = Urbo (''Stadt'')
|blazono = Wappen der Stadt Simbach am Inn.png
|zomo = 10
|situo-bildo = dosiero:Simbach am Inn in PAN.svg
|federacia_lando = [[Bavario]]
|distriktaro = [[Malsupra Bavario]]
|distrikto = [[Distrikto Rottal-Inn]]
|alto = 440
|areo = 47,33
|poŝtkodo = 84359
|tel_antaŭkodo = 08571
|aŭtokodo = PAN
|oficiala_kodo = 09277145
|subdivido = 4 urbopartoj (''Stadtteile'')
|adreso-komunumestraro = Innstraße 14&lt;br /&gt;84359 Simbach a. Inn
|retpaĝaro = [http://www.simbach.de/ www.simbach.de]
|komunumestro = Richard Findl
|komunumestro-partio = CSU
}}
'''Simbach am Inn''' estas urba komunumo en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Rottal-Inn]] kaj en la [[distriktaro (Germanio)|distriktaro]] [[Malsupra Bavario]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Bavario]]. Fine de {{#time: F Y | {{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario||STATO}}}} la komunumo havis {{nombro|{{Metadatumoj pri nombroj de loĝantoj en Bavario|09277145}}}} loĝantojn.

== Eksteraj rilatoj ==
* {{oficiala retejo}} ({{de}})

[[Dosiero:Pfarrkirche Simbach am Inn.JPG|eta|maldekstra|300ra|&lt;center&gt;la paroĥa kirko kirko Sankta Maria detale]]
[[Dosiero:Rathaus-simbach-am-inn 1-1184x856-3.jpg|eta|maldekstra|300ra|&lt;center&gt;urbodomo kaj dekstre la turo de la maria kirko]]
[[Dosiero:Heimatmuseum Simbach am Inn.JPG|eta|maldekstra|300ra|&lt;center&gt;la urba etnografia muzeo]]

{{Projektoj}}
{{Distrikto Rottal-Inn}}
{{Ĝermo|Germanio}}

[[Kategorio:Distrikto Rottal-Inn]]
[[Kategorio:Urboj de Bavario]]</text>
      <sha1>7ncbtivpypr7csvc93bkdinpvehsms1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Theißen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>186080</id>
    <revision>
      <id>9365618</id>
      <parentid>8478328</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:31:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="820" sha1="5r6q96yvqtl0igjruzo2zuhh0b2qjho" xml:space="preserve">{{Informkesto germania komunumo
|blazono = DE-ST 15-0-84-590 Theissen COA.png
|zomo = 10
|situo-bildo =
|federacia_lando = [[Saksio-Anhalto]]
|distrikto = [[Distrikto Burgenland]]
|alto = 189
|areo = 5,36
|poŝtkodo = 06727
|tel_antaŭkodo = 03441
|aŭtokodo = BLK
}}
'''Theißen''' estas ekse administre sendependa komunumo kaj ekde la 1-a de januaro 2010 parto de la urbo [[Zeitz]] en [[Germanio]]. Ĝi troviĝas en la [[distrikto Burgenland]] de la [[federacia lando (Germanio)|federacia lando]] [[Saksio-Anhalto]]. La loĝloko situas nordoriente de la urbocentro de Zeitz.
==Gefiloj==
*[[Ernst Flemming]], arĥitekto

[[Dosiero:Theißen (Zeitz), the village church.jpg|eta|maldekstra|&lt;center&gt;la loka kirko]]

{{Projektoj}}
{{Ĝermo|Germanio}}

[[Kategorio:Distrikto Burgenland]]
[[Kategorio:Urboj de Saksio-Anhalto]]</text>
      <sha1>5r6q96yvqtl0igjruzo2zuhh0b2qjho</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wolsztyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196277</id>
    <revision>
      <id>9365156</id>
      <parentid>8573057</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:37:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9575" sha1="onkpp9jivaqvqiwk96vtnbhh29qp43y" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo de Pollando
| pola_nomo = Wolsztyn
| slogano =
| genitivo = Wolsztyna
| blazono = POL Wolsztyn COA.svg
| flago =
| mapo =
| provinco = [[Grandpollando]]
| distrikto-rajta =
| distrikto = [[Distrikto Wolsztyński]]
| komunumo = Komunumo Wolsztyn
| komunumo-speco = Urbo-kampa
| estro-titolo = Urbestro
| estro = Wojciech Lis
| urba_komunumo =
| retpoŝto =
| adreso-estraro = Rynek 1
| poŝtkodo-estraro = 64-200
| telefono-estraro = 68 384-27-47
| fakso-estraro = 68 384-27-47
| poŝto-estraro = um@wolsztyn.pl
| areo = 4.78
| alto =
| latitudo = 52/07
| longitudo = 16/07
| loĝantaro-dato = 2004
| loĝantaro = 13638
| denso = 2853.1
| tel_antaŭkodo = 68
| poŝtkodo = 64-200
| aglomeraĵo =
| aŭtokodo = PWL
| TERYT = 4303929034
| SIMC =
| fondita =
| urborajtoj =
| ĝemelaj_urboj =
| retpaĝaro = http://www.wolsztyn.pl
| domajno =
| vikinovaĵoj =
}}

'''Wolsztyn''' (germane '''Wollstein''') estas urbo en [[Grandpollando]] en [[Pollando]].
[[Dosiero:Wolsztyn location map.svg|maldekstra|eta|250ra|La urboplano, kun videblaj du lagoj ene de la urbo]]
[[Dosiero:PL PT47 Wolsztyn.jpg|eta|maldekstra|250ra|La [[vaporlokomotivo]]j en Wolsztyn]]
[[Dosiero:Steam Locomotives Parade 2012 - distant view (Wolsztyn, Poland).jpg|eta|250ra|maldekstra|La Parado (Festo) de [[Vaporlokomotivo]]j, 2012]]
Ĝi apartenas al la komunumo Wolsztyn en samnoma [[distrikto Wolsztyn]] kaj situas ĉirkaŭ 75 kilometrojn sudokcidente de [[Poznano]]. En la urbo estas 13 328 loĝantoj (la 31an de decembro 2017).

[[Dosiero:Parada parowozow.jpg|eta|maldekstra|250ra|La Parado (Festo) de [[Vaporlokomotivo]]j]]

== Historio ==
La unuaj spuroj de la setklado gaj agado de homoj sur la tero de Wolsztyn devenas de la Kulturo de Frua [[Luzacio]] do de la [[bronzepoko]] kaj [[ferepoko]], kion pruvas la trovitaj tie agrilaj ujoj. Oni supozas ke ĉe la elfluo de la rivero '''Dojca''' al la '''Berzyńskie Lago''' estis la defenda burgo jam en la 9a kaj 10a jarcentoj. La unuaj skribaj dokumentoj devenas de la mezo de 12a jarcento. Ĉirkaŭ la jaro 1285 estis konstruita setlejo, kiun fondis [[Cistercianoj]] de la proksima klostro en '''Obra'''.

Wolsztyn akiris la [[Urborajto]]jn de la jaro 1458.

La jaro 1793, kaj kun ĝi la [[dispartigoj de Pollando|dua dispartigo de Pollando]] ŝanĝis situacion de Wolsztyn. La urbo eniris limojn de [[Reĝlando Prusio]] sub la nomo Wollstein. Tio signifis forŝiron de la ĝisnuna ekonomia bazo, kiun konsistis teritorioj de la [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]].

De 1815 ĝis 1920 la urbo apartenis al la [[Prusio|prusa]] [[provinco Posen]] (Poznano) kaj pro tio post 1871 al la [[Germana Regno]].

Dum la [[Ribelo de Grandpolujo]] estis tie pola taĉmento kun 800 ribelantoj kiuj transprenis la urbon la 5an de januaro 1920. En la sama jaro ekestis la [[distrikto Wolsztyn]].

De 1939 ĝis 1945 Wollstein estis sidejo de la distrikta administracio de la samnoma distrikto (''Landkreis Wollstein'').

[[Dosiero:Hotel wolsztyn.JPG|eta|maldekstra|250ra|La palaco en la novklasikisma stilo el la 20a jarcento, nun la hotelo &quot;Wolsztyn&quot;]]
[[Dosiero:Muzeum Roberta Kocha.jpg|eta|La Muzeo de [[Robert Koch]], la iama hospitalo, en kiu laboris dum la jaroj 1872–1880 la fama germana kuracisto]]
[[Dosiero:Wolsztyn, Kościół NMP Niepokalanie Poczętej - fotopolska.eu (275288).jpg|eta|250ra|maldekstra|La Maria-preĝejo de la [[Senmakula koncipiĝo]]]]
[[Dosiero:62150 Wolsztyn kosciol ew.JPG|eta|250ra|dekstra|La Postevangelia preĝejo de [[Ĉieliro]]]]
[[Dosiero:Wolsztyn, Miejska Hala Sportowa &quot;Świtezianka&quot; - fotopolska.eu (141970).jpg|eta|250ra|maldekstra|La Urba Sport-halo „Świtezianka”]]
[[Dosiero:Wolsztyn 250865.jpg|eta|250ra|dekstra|La Wolsztyńskie Lago, vidata flanke de la urbo Wolsztyn]]
[[Dosiero:Wolsztyn 250854.jpg|eta|250ra|maldekstra|La Wolsztyńskie Lago]]
[[Dosiero:Wolsztyn, Ratusz - fotopolska.eu (167187).jpg|eta|dekstra|250ra|La urbodomo]]
[[Dosiero:Wolsztyn, Stacja kolejowa Wolsztyn - fotopolska.eu (26178).jpg|eta|maldekstra|250ra|La akvoturo]]
[[Dosiero:Berzyńskie Lake in Niałek Wielki (3).jpg|eta|dekstra|250ra|La jaĥtejo ĉe la Berzyńskie Lago]]
[[Dosiero:Wolsztyn 251214.jpg|eta|dekstra|250ra|La ventumilo en la subĉiela muzeo]]
[[Dosiero:Wolsztyn dworzec.jpg|eta|maldekstra|250ra|La stacidomo en Wolsztyn]]
[[Dosiero:Fara wolsztyn.JPG|eta|dekstra|250ra|La [[fontano]] en la centro de la urbo]]
[[Dosiero:Wolsztyn, Pałac , Hotel - fotopolska.eu (275265).jpg|eta|maldekstra|250ra|La palaco en la novklasikisma stilo el la 20a jarcento]]
[[Dosiero:62167 Wolsztyn bud szkoly.JPG|eta|maldekstra|250ra|La Baza Lernejo n-ro en Wolsztyn]]
[[Dosiero:Wolsztyn, Kościół Wniebowstąpienia Pańskiego - fotopolska.eu (130225).jpg|eta|dekstra|250ra|L preĝejo de [[Ĉieliro]]]]

La urbo estas konata pro la fervoja linio de Zbąszyń (''Wollstein–Bentschen'') malfermita de la germana fervoja administracio en 1884. Wolsztyn hodiaŭ estas la hejmo de pli ol 30 ankoraŭ servantaj [[vaporlokomotivo]]j (vidu la apudajn fotojn) kaj okazas tie la &quot;Parado (Festo) de [[Vaporlokomotivo]]j&quot;.

Dum la [[dua mondmilito]] plimulto de [[poloj]] estis [[deportado|deportitaj]] al [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]], anstataŭe alvenis [[germanoj]] kadre de [[koloniigo]] nomata ''Heim ins Reich''. En kvartalo Komorowo troviĝis labortendaroj kaj militkaptitejoj. La germanan [[okupado]]n de Wolsztyn finis alveno, la 26-an de januaro 1945, de taĉmentoj de la 7-a aŭtonomeca [[korpuso (armeo)|korpuso]] de gvardia kavalerio kaj de la 33-a [[armeo]] de la Unua Belorusa Fronto.

== Konataj personoj ==
* [[Józef Hoene-Wroński]] (1776-1853), estis pola [[filozofo]], [[matematikisto]], [[astronomo]], [[fizikisto]] kaj [[ekonomiko|ekonomikisto]]
Kiam li havis 16 jarojn eniris Lernejon de Korpuso de [[Artilerio]]. Li ŝanĝis sian nomon al Wroński. Partoprenis en [[insurekcio de Kościuszko]]
* '''Bruno Asch''' (1890–1940), germana socialdemokrata politikisto de [[Socialdemokratia Partio de Germanio]] kaj lasta urbestro de [[Frankfurt-Höchst|Höchst am Main]]
* '''Marcin Rożek''' – pola [[skulptisto]] kaj [[pentristo]] dum la intermilitaj jaroj, profesoro de la Ŝtata Art-Akademio en [[Poznano]], la partopteanto de [[Ribelo de Grandpolujo]]. Li estas aŭtoro de la monumento de la [[Boleslao la 1-a (Pollando)|Boleslao la 1-a, nomata &quot;la Brava&quot;]] en [[Gniezno]]. Eminenta artisto, la plimulton de liaj verkoj detruis germanoj, li estis mortigita fare de germanoj, en la [[koncentrejo]] en [[Auschwitz]] dum la jaro 1944
* '''Hans Jürgen Kallmann''' (1908–1991), germana [[pentristo]]
* [[Robert Koch]], germana kuracisto kaj bakteriologo, laboris de 1872–1880 kiel ŝtata distrikta kuracisto (''Kreisphysikus'') en Wollstein kaj malkovris tie la [[sporo]]jn de [[antrakso]]. En 1882 li malkovris la [[tuberkulozo|tuberkulozan]] bacilon kaj unu jaron poste, en [[Hindio]], la kaŭzanton de la [[ĥolero]]. Pro siaj meritoj li en la jaro 1905 estis honorita per la [[Premio Nobel de Fiziologio aŭ Medicino]].
Li estis profesoro de pola sciencisto, bakteriologo kaj [[esperantisto]] [[Odo Bujwid]].
* '''Otto Plathner''' (1811–1885), germana juristo kaj politikisto de la [[Nacia Asembleo (Germanio 1848)|Nacia Asembleo]] en [[Frankfurto ĉe Majno]] en la jaro 1848
* '''Max Samuel Grifenhagen''' - Ŝerifo en [[Nov-Jorko]] dum la jaroj 1913–16, nun Borough en [[Manhattan]]; lia patro, Benjamin William Grifenhagen, naskiĝis en la urbo
* '''Heinrich Graetz''' (1817-1891), juddevena historiisto, profesoro, dum la jaroj 1831-1836 finis [[jeŝivo]]n en la urbo
* '''William Rosenau''' (1865–1943) - [[rabeno]]
* '''Meyer Levy''' (1833-1896) - juddevena [[juĝisto]], [[advokato]] kaj [[notario]]
* '''Paul Wojtkowski''' (1892–1960), germana politikisto de [[Socialdemokratia Partio de Germanio]]
* '''Maciej Chojnacki''' – sportisto, basketbalisto, reprezentanto de Pollando, bronza medalisto de Eŭropa Ĉampioneco kaj pola reprezentanto dum [[Olimpikaj Ludoj]] en [[Meksiko]] 1968.

En Wolsztyn naskiĝis ankaŭ:
* '''Jerzy Antkowiak''' (1935-) – projektanto de modo, artisto, [[pentristo]]
* '''Andrzej Brachmański''' (1958-) – eks-vicministro pri internaj aferoj
* '''Eleonora Gonda-Soroczyńska''' (1951-) - prof-ino d-rino habil. en Naturscienca Universitato en [[Vroclavo]], [[arkitekto]] pri pejzaĝ[[arkitekturo]]
* '''Cezary Julski''' (1927-1997) – pola [[aktoro]]
* '''Robert Kubaczyk''' (1986-) – leĝera atletikisto, sprintisto, reprezentanto de Pollando
* '''Stanisław Piosik''' (1946-) – [[parlamentano]] de Pola [[Sejmo]]
* '''Adam Skórnicki''' (1976-) - la venkinto dum la Individua Ĉampioneco de Pollando en ''Motorcikla Vetkurado sur Skorio'' / ''Speedway'' en la jaro 2008
* '''Włodzimierz Wojciechowski''' (1948-) – futbalisto de &quot;Pogoń&quot; [[Szczecin]] kaj &quot;Lech&quot; [[Poznano]], reprezentanto de Pollando
* '''Zenon Zając''' (1959-) – unu el la naŭ ministoj murditaj de la komunista registaro dum la komenco de [[militstato]] en la jaro 1981

== Partneraj urboj ==
* {{Ĝemeleco|Lübben (Spreewald)|Germanio|}}
* {{Ĝemeleco|Maasbree|Nederlando|}}
* {{Ĝemeleco|Neunkirchen (Saar)|Germanio|}}
* {{Ĝemeleco|Domont|Francio|}}
* {{Ĝemeleco|Bad Bevensen|Germanio|}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Ribelo de Grandpolujo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.wolsztyn.pl/ Interreta paĝo de Wolsztyn]
* [http://www.digitalpoland.pl/?p=867 Parado de Vaporlokomotivoj 2010 - video]{{404|date=February 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Commons|Wolsztyn}}

[[Kategorio:Urboj de Grandpollanda provinco]]
[[Kategorio:Urboj en Pollando]]</text>
      <sha1>onkpp9jivaqvqiwk96vtnbhh29qp43y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tolkmicko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196690</id>
    <revision>
      <id>9365151</id>
      <parentid>8725608</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:33:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14956" sha1="ashk3bh9zpvswv70c5mkzqyfttxc6zq" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo de Pollando
| pola_nomo = Tolkmicko
| germana_nomo = Tolkemit
| blazono = POL Tolkmicko COA.svg
| flago =
| mapo =
| provinco = [[Varmio-Mazurio]]
| distrikto-rajta =
| distrikto = [[distrikto Elbląg]]
| komunumo = komunumo Tolkmicko
| komunumo-speco = Urbo-kampa
| estro-titolo = Urbestro
| estro = Mirosław Rydzewski
| urba_komunumo =
| retpoŝto =
| adreso-estraro = ul. Portowa 2
| poŝtkodo-estraro = 82-340
| telefono-estraro = 55 231-61-27
| fakso-estraro = 55 231-61-27
| poŝto-estraro = umgtolk@portel.pl
| areo = 2.28
| alto =
| latitudo = 54/19/14
| longitudo = 19/31/50
| loĝantaro-dato = 2016 &lt;!--{{WikidataLoĝantaroDato}}--&gt;
| loĝantaro = 2731 &lt;!--{{WikidataLoĝantaro}}--&gt;
| denso = 1213.2
| tel_antaŭkodo = 55
| poŝtkodo = 82-340
| aglomeraĵo =
| aŭtokodo =
| TERYT = 6283504094
| SIMC =
| fondita =
| urborajtoj = proksimume [[1296]]
| ĝemelaj_urboj =
| retpaĝaro = http://www.tolkmicko.pl
| __Bip__ = http://tolkmicko-umig.bip-wm.pl
| domajno =
| vikinovaĵoj =
}}
'''Tolkmicko''' ({{lang-de|Tolkemit}}) estas urbo en [[Varmia-Mazuria Provinco]] en [[Pollando]]. Ĝi apartenas al samnoma komunumo Tolkmicko en [[distrikto Elbląg]] kaj situas ĉe la [[Vistula Laguno]].

== Historio ==
La loĝloko situas ĉe la [[Vistula Laguno]] kaj norde de la Elblonga Altaĵo. La plej malnovaj mencioj pri la urbo estas nur legendoj. En tre proksima ĉirkaŭaĵo de la urbo estis jam dum la frua [[Mezepoko]] kastelo, kies restaĵoj estas ĝis hodiaŭ. La elfosaĵ-esploroj farataj tie de germanaj kaj polaj esploristoj antaŭ la [[Dua Mondmilito]] kaj en la jaro 1959, la esploroj montris ke ekestis la kastelo (burgo) jam en la frua [[fera epoko]] (650-400 [[a.K.]]) (vidu la apudan mapon). Sur la bazo de la luzacia kulturo kreiĝis la pomeria kulturo kaj ''kulturo de [[tumulto]]j okcidentbaltaj'' (vidu la apudan mapon). Tiam plimulto de la setlejoj oni konstruis ĉe la riveroj kaj akvejoj, ekzemple la ''Lago Druzno'' kaj la [[Vistula Laguno]]. Oni trovis la pruvojn, ke loĝis en la kastelo (burgo) dum frua [[Mezepoko]], probable la gentoj okcidentbaltaj kiuj venis ien el Duoninsulo [[Sambio]] kiujn poste oni nomis [[praprusoj]]. Inter la trovitaj la historiaj objektoj estis el la regionoj de [[Mediteraneo]] kaj [[Skandinavio]], tio povas montri la vastajn komercajn kontaktojn de la tiamaj loĝantoj de tiuj terenoj. En la 3-a jc [[p.K.]] tra tiuj terenoj migris la gentoj de [[Gotoj]] kaj [[Gepidoj]], kiuj direktiĝis al la suda Eŭropo (vidu la apudan mapon). En la ĉirkaŭaĵo de hodiaŭa Tolkmicko oni trovis multaj ŝpurojn de ilia restado tie, eĉ ilia asimilado kun la loke loĝanta tie la [[baltoj]].

Ĝis la 13-a jc en tiuj terenoj loĝis la [[praprusoj]] &quot;pogezanoj&quot; (vidu la apudan mapon). Dum la jaroj 1233-1283 la [[praprusoj]] estis konkeritaj fare de germanaj kavaliroj de la [[Teŭtona Ordeno]]. Post la jaro 1273, rezulte de la du ribeloj de [[praprusoj]] (vidu la apudan mapon de la bataloj de la [[praprusoj]] kontraŭ teŭtonoj dum la 2-a ribelo de praprusoj), la tuta loĝantaro de la terenoj estis aŭ murdita aŭ forpelita. Ĉirkaŭ la jaro 1300 sur la monto, kie antaŭe estis la komerca setlejo de la [[praprusoj]], la kavaliroj de la [[Teŭtona Ordeno]] konstruis la fortikaĵon, kaj ĉe la piedoj de la kastelo ekaperis la urbo kun la germanaj kolonianoj. Dum la jaroj 1296-1300 la setlejo ricevis la lokigan privilegion ([[urborajto]]j). La unua skriba dokumento pri la nomo de la urbo devenas de la jaro 1326 kaj ĝi estis jena: ''Tolkemit''. En la jaro 1330 en Tolkemit estis konstruita la preĝejo (la nuna Rom-Katolika paroĥa preĝejo de [[Jakobo la pli aĝa]] (Sankta Jakobo Apostolo). La 21-an de marto 1351 la Granda Majsto de la [[Teŭtona Ordeno]] ''Heinrich Dusemer von Arfberg'' renovigis la lokigan privilegion ([[urborajto]]j), kaj en la jaro 1359 Tolkmicko kun la vilaĝo ''Nowinka'' ricevis la privilegion pri la [[fiŝkaptado]].

En la jaro 1440 kreiĝis [[Prusa Konfederacio]] aŭ [[Prusia Konfederacio]] (en la germana ''Preußischer Bund'') estis organizo formita la {{daton|21|februaro|1440}} ĉe [[Kwidzyn]] de grupo de 53 nobeloj kaj ekleziuloj kaj 19 urboj (inter ili Tolkmicko) en [[Prusio]], por kontraŭi la maljustecon ĉe la [[Teŭtonaj Kavaliroj]]. Ĝi estis bazita sur la modelo de simila organizo, nome la ''Lacerta Unio'' establita en la jaro 1397 de nobeloj el [[Chełmno]].

En 1454, la estro (gvidanto) de la [[Prusa Konfederacio]], nome Johannes von Baysen (pole nomata Jan Bażyński), kiu naskiĝis en Tolkmicko kaj tie li estis urbestro, formale li faris la peton al la pola reĝo [[Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio)|Kazimiro la 4-a]], aligi Prusion en la [[Jogajlidoj|Regno de Pollando]] kiel [[feŭdo]] (vidu la apudan foton de la historia dokumento el la jaro 1454). Tio markis la ekon de la [[Dektrijara Milito (1454–66)|Dektrijara Milito]] inter la [[Ordeno de germanaj kavaliroj|Ordena Ŝtato]] kaj Pollando, kun la prusiaj urboj financante la militajn kostojn de tiu lasta. Laŭ la dua ''Traktato de [[Toruno]]'', la fino de la [[Dektrijara Milito (1454–66)|Dektrijara Milito]] en la jaro 1466, la urbo ekestis en la limoj de [[Pollando]] (en la [[Reĝa Prusio]], [[Vojevodio]] de [[Malborko]]) kaj tio daŭris 300 jaroj t.e. ĝis la jaro 1772, tiam okazis la [[dispartigoj de Pollando-Litovio|unua dispartigo de Pollando]] fare de imperioj de [[Prusio]], [[Rusio]] kaj [[Aŭstrio]]. Dum la pol-sveda milito (1626-29), dum la tagoj 11–12-a de junio 1626, en Tolkmicko estis la sveda reĝo [[Gustavo la 2-a Adolfo]].

Komence de la 19-a jarcento, dum la [[Napoleonaj Militoj]], la stato (konjunkturo) de la urbo draste malboniĝis. De la 5-a de februaro 1807 trairis la urbon dum kelkaj jaroj la taĉmentoj (armeoj) prusiaj kaj franciaj, greno kaj brutaro estis rekviziciitaj de la batalantaj armeoj. Dum la [[Novembra ribelo]] (1830-1831) restadis en la urbo 240 polaj soldatoj. En la sama jaro en la urbo aperis la epidemio de [[ĥolero]]. Dum la dua duono de la 19-a jarcento la urbo bonege disvolviĝis, kaj dum la jaroj 1862-1883 oni konstruis la fiŝistan havenon (vidu la apudan foton), kaj en la jaro 1873 oni konstruis la vojon de Tolkmicko al [[Elblongo]]. En la jaro 1899 oni finis la fervojon ĝis la urba stacidomo. Dum la jaroj 1925-1928 aperis la infrastrukturo kiel kanalizado (pluveg-kanaletaro). En la jaro 1939 oni komencis la konstruon de la fabriko de [[marmelado]], tamen oni fermis ĝin jam, en la jaro 1940. La [[Ruĝa Armeo]] ekokupis la urbon la 26-an de januaro 1945. Dum la [[Dua Mondmilito]] la urbo estis je 50% detruita, la duono de la loĝantaro fuĝis antaŭ la proksimiĝanta fronto kaj sovetia armeo. En la jaro 1945 la urbo doniĝis al socialisma Pollando laŭ la decidoj de la [[Potsdama konferenco]], la restinta germana loka loĝantaro estis forpelita en 1945-46. Al tiuj terenoj venis poloj el la centra Pollando kaj de la aneksitaj orientaj partoj de Pollando fare de [[Sovetunio]]. Bedaŭrinde la urbo neniam revenis al la iama prospero.

'''Bibliografio''':
* Bronisław Chlebowski (1892): Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich (Geografia leksikono de [[Krono de la Regno de Pollando]]), vol. 12-a, eld. de Władysław Walewski, [[Varsovio]].
* Czesław Czubryt-Borkowski, Zygmunt Czarnocki (1988): Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939-1945 (La gvidlibro pri la memor-lokoj pri la batalo kaj martiro dum la jaroj 1939-1945), Wydawnictwo Sport i Turystyka (Eldonejo Sporto kaj Turismo), [[Varsovio]].
* Otto Hupp (2006):Königreich Preussen ([[Reĝa Prusio]]). Wappen der Städte (La urb-blazonoj), Flecken und Dörfer: Ostpreussen ([[Orienta Prusio]]), Westpreussen ([[Okcidenta Prusio]]), Brandenburg ([[Brandenburgio]]), Pommern ([[Pomerio]]), Posen ([[Poznano]]), Schlesien ([[Silezio]]), Kulturstiftung der Deutschen Vertriebenen, [[Bonno]].
* Eugen Gustav Kerstan (1967):Die Geschichte des Landkreises Elbing (La historio de la Distrikto de [[Elblongo]]): auf wissenschaftl. Grundlage volkstümlich dargest, Elbinger Nachrichten, Oldenstadt.
* Jerzy Kwiatek (2006): Polska. Urokliwy świat małych miasteczek (Pollando. Bela mondo de malgrandaj urboj), eld. Sporto kaj Turismo-Muzo, [[Varsovio]].
* Franciszek Mamuszka (1978): Elbląg i okolice ([[Elblongo]] kaj ĉirkaŭaĵo). Landkona informilo, La Mara Eldonejo, [[Gdansko]].
* Arkadiusz Wełniak, Losy ludności niemieckiej powiatu elbląskiego w latach 1945-1947 (La sorto de la germana loĝantaro de la Distrikto en [[Elblongo]] (laŭ dokumentoj de la Federala Arkivo en [[Bayreuth]]/ (Bajreŭto), „Przegląd Zachodni”, n-ro 2, 2011.
* Alfred Feliks Wielkopolski (1946): Tolkmicko nad Zalewem Wiślanym (Tolkmicko ĉe la [[Vistula Laguno]], Wydawnictwo Związku Gospodarczego Miast Morskich (Eldonejo de la Ekonomia Asocio de Maraj Urboj), [[Szczecin]].
* Michał Wiszniewski (1840): Historya literatury polskiej (La historio de la pola literaturo), vol. 2, la presejo de Stanisław Gieszkowski, [[Krakovo]].

== Naskiĝintoj ==
* ''Hans Adolf Prützmann'' (naskiĝis en la jaro 1901 en tiutempe [[Orienta Prusio]]), germana-nazia [[militkrimo|militkrimulo]]
* ''Johannes von Baysen'' (pole nomata Jan Bażyński) - urbestro, fondinto kaj gvidanto de la [[Prusa Konfederacio]] (tio estis organizo formita la {{daton|21|februaro|1440}} de grupo de 53 nobeloj kaj ekleziuloj kaj 19 urboj en [[Prusio]] kiun gvidis von Baysen, por kontraŭi la maljustecon ĉe la [[Teŭtonaj Kavaliroj]]

== La partner-urboj ==
* {{Flago|Germanio}} [[Heringsdorf]], Germanio

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}}

{{Projektoj}}

&lt;!--

Estas amase tro da fotoj ĉi-tie. Nepre necesus elekti kaj kunordigi kun la teksto...

[[Dosiero:Tolkmicko centrum.jpg|eta|maldekstra|La centro de Tolkmicko]]
[[Dosiero:1750 Tolkmicko.jpg|eta|maldekstra|Tolkmicko, 1750 j.]]
[[Dosiero:Vistula Lagoon.jpg|eta|maldekstra|La satelita foto de la [[Vistula Laguno]]]]
[[Dosiero:ArcheologicalCulturesOfCentralEuropeAtEarlyPreRomanIronAge.png|eta|maldekstra|altdekstre=1.2|Eŭropo en la antaŭ-romia periodo dum [[fera epoko]]:&lt;br /&gt;
{{Legendo|#00AA00|[[Nordio|nordiaj grupoj]]}}
{{Legendo|#BB0000|[[Jastorfkulturo]]}}
{{Legendo|#E4E400|grupo de [[Harpstedt]]-[[Nienburg]]}}
{{Legendo|#FF9900|[[Keltoj|celtaj gentoj]]}}
{{Legendo|#99CC33|[[Pomerio|pomeria kulturo]]}}
{{Legendo|#00FF00|kulturo de domaj urnoj}}
{{Legendo|#FF6666|kulturo orientbalta}}
{{Legendo|#CC00FF|kulturo de [[tumulto]]j okcidentbaltaj}}
{{Legendo|#33CCCC|kulturo de milograd}}
{{Legendo|#444444|[[Estonio|estonaj grupoj]]}}]]
[[Dosiero:Chernyakhov.PNG|eta|maldekstra|Disvastiĝo de la '''Wielbark-kulturo''' en la 3-a jc [[p.K.]] /la nomo '''Wielbark-kulturo''' estas de la kvartalo '''Wielbark''' en [[Malborko]] / [[Malbork]]; Sur la mapo la verda koloro: [[gotoj]] en suda [[Svedio]], la viola koloro: [[Gotlando]], la ruĝa koloro: '''Wielbark-kulturo''', la bruna: [[ostrogotoj]] en norda parto de la [[Nigra Maro]], blua koloro: [[Romia Imperio]].]]
[[Dosiero:Baltic Tribes c 1200.svg|eta|235ra|dekstra|Distribuo de triboj de [[baltoj]], ĉirkaŭ 1200 [[p.K.]] La Orientaj Baltoj montriĝas en brunaj nuancoj dum la Okcidentaj Baltoj montriĝas verde. La limoj estas proksimumaj.]]
[[Dosiero:Prussian clans 13th century.png|eta|260ra|maldekstra|La &quot;pogezanoj&quot; loĝis ĉe la nuna Tolkmicko; la pli singarda mapo de la prusaj triboj dum la 13-a jarcento laŭ la ''Encyclopaedia Lithuanica'';&lt;br /&gt; grize: la &quot;galindoj&quot; markitaj kiel baltoj, sed ne kiel [[praprusoj]],&lt;br /&gt;la regionoj Sasnia kaj Lubavia markitaj kiel miksitaj praprusaj-slavaj regionoj]]
[[Dosiero:2nd Prussian uprising.svg|eta|300ra|dekstra|La mapo de la bataloj de [[praprusoj]] kontraŭ [[Teŭtona Ordeno]] dum la 2-a ribelo de praprusoj]]
[[Dosiero:Prusy historyczne.png|320ra|eta|maldekstra|La historiaj regionoj en la iama [[Prusio]]]]
[[Dosiero:AGAD Akt erekcyjny Związku Pruskiego.png|240ra|eta|La fond-dokumento de [[Prusia Konfederacio]], 1440]]
[[Dosiero:AGAD Stany pruskie oddaja swe ziemie krolowi polskiemu Kazimierzowi Jagiellonczykowi i koronie polskiej.jpg|eta|266ra|maldekstra|La dokumento de [[Prusia Konfederacio]] kiu oferas al la pola reĝo [[Kazimiro la 4-a (Pollando-Litovio)|Kazimiro la 4-a]] la enkorporigon de la teŭtona Prusio al [[Krono de la Regno de Pollando]], 1454, (Pola Centra Arkivo de Historiaj Dokumentoj), la gvidanto de la [[Prusa Konfederacio]] estis Jan Bażyński kiu naskiĝis en [[Tolkmicko]]]]
[[Dosiero:Teutonic Order 1466.png|eta|266ra|dekstra|La Ŝtato de [[Teŭtona ordeno]] post la [[Dektrijara Milito]], la 1466 jaro]]
[[Dosiero:PRVSSIA1576Casparo Henneberg.png|eta|maldekstra|Mapo de 1576 de Prusio fare de Caspar Henneberg: [[Reĝa Prusio]] (sen suda [[Pomerio]]) aperas blanke, [[Duklando Prusio]] palflave]]
[[Dosiero:Polish-Lithuanian Commonwealth (1619) compared with today's borders PL.png|eta|240ra|dekstra|La teritorio de la [[Krono de la Regno de Pollando]] kaj [[Grandprinclando Litovio]] ([[Litvo]]), dum la jaroj 1619–1622, post la [[armistico]] (batalhalto) en '''Deulino''' (Dywilin), vidata sur la nunaj limoj de la landoj en Eŭropo.
&lt;br /&gt;'''Legendo:'''
{{Legendo|#ffaec9|[[Krono de la Regno de Pollando]], 1635}}
{{Legendo|#ffc90e|[[Duklando Prusio]] – feŭdo de la [[Krono de la Regno de Pollando]]}}
{{Legendo|#dab9f4|[[Grandprinclando Litovio]] ([[Litvo]])}}
{{Legendo|#bccacb|[[Livonio]] – la teritoriaj posedaĵoj de la [[Krono de la Regno de Pollando]] kaj [[Grandprinclando Litovio]] ([[Litvo]])}}
{{Legendo|#efe4b0|[[Kurlando]] – feŭdo de la [[Krono de la Regno de Pollando]]}}]]
[[Dosiero:Partitions of Poland.png|250ra|eta|maldekstra|La [[Respubliko de Ambaŭ Nacioj]] post la [[dispartigoj de Pollando-Litovio]]]]
[[Dosiero:Europa w czasach Napoleona (Ultima Thule).png|eta|dekstra|Eŭropo dum la [[Napoleonaj Militoj]] kiuj daŭris de 1803 ĝis 1815 jaro, ankaŭ tuŝis la urbeton Tolkmicko]]
[[Dosiero:Tolkmicko port.jpg|eta|maldekstra|La haveno en [[Tolkmicko]] ĉe la [[Vistula Laguno]]]]
[[Dosiero:Tolkemit Bahnhof.JPG|eta|dekstra|La stacidomo en Tolkmicko, ĉ. la jaro 1900]]
[[Dosiero:Tolkmicko, Morska 4, dworzec fota 5.JPG|eta|maldekstra|Tolkmicko, la historia stacidomo en Tolkmicko (nuntempe), (la strato Morska 4)]]
[[Dosiero:Curzon-linio.svg|eta|350ra|dekstra|[[Curzon-linio]] kaj ŝanĝoj de la teritorio de Pollando post la [[Dua Mondmilito]]]]
[[Dosiero:WNna49.png|eta|maldekstra|La [[Vojevodio]] de [[Elblongo]] (verdkolora) dum la jaroj 1975–1998 kun la nuna limo de [[Varmia-Mazuria Provinco]]]]
[[Dosiero:Tolkmicko - Kościół parafialny pw. Św. Jakuba Ap. 01.JPG|eta|dekstra|La paroĥa preĝejo de [[Jakobo la pli aĝa]] (Sankta Jakobo Apostolo) (Rom-Katolika Eklezio), el la 14-a jc, en Tolkmicko]]
[[Dosiero:Tolkmicko kosciol polsko katolicki front.jpg|eta|dekstra|La Pol-Katolika preĝejo de la Anĝela [[Dipatrino]] en Tolkmicko]]

--&gt;

[[Kategorio:Urboj de Varmio-Mazurio]]
[[Kategorio:Urboj en Pollando]]</text>
      <sha1>ashk3bh9zpvswv70c5mkzqyfttxc6zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Klasifiko de galaksioj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>199491</id>
    <revision>
      <id>9365369</id>
      <parentid>9347576</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:20:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] Nekorekta linirompo (&lt;br&gt;)</comment>
      <origin>9365369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4091" sha1="bmoffs7rt823eb86ux9i3yqmbci138h" xml:space="preserve">{{Apartigila paĝo|Hubble}}
'''[[Galaksio]]j''' estas klasifikataj surbaze de ilia entuta geometria formo:
* [[Elipsa galaksio]]
* [[Spirala galaksio]]
* [[Rektokoneksa spirala galaksio]]

Plua klasifiko estas per la specifaj proprecoj de la aparta galaksio (ekzemple grado de elipseco, nombro de spiraloj). La sistemo de galaksia klasifiko estas nomata ankaŭ kiel la '''forko de Hubble''' aŭ '''vico de Hubble'''.

== Vico de Hubble ==
La '''vico de Hubble''' estas klasifiko de specoj de [[galaksio]] ellaborita de [[Edwin Hubble]] en [[1925]]. Ĝi estas ankaŭ nomata la '''agordanto-forka figuro''' pro al la geometria formo de ĝia grafika prezento.

[[Dosiero:Hubblescheme.png|eta|400ra|dekstra|Forko-stila figuro de la vico de Hubble]]
[[Dosiero:Hubble sequence photo.png|dekstra|eta|400ra|Diversaj tipoj de galaksioj, laŭ la vico de Hubble:&lt;br/&gt; tipo E respondas al [[elipsa galaksio]], tipo S al [[spirala galaksio]] kaj&lt;br/&gt; tipo SB al [[rektokoneksa spirala galaksio]].]]
La figuro startas maldekstre de [[Elipsa galaksio|elipsaj galaksioj]]. Elipsaj galaksioj povas esti nomita ekde E0 ĝis E7. La litero &quot;E&quot; signifas ke elipsa kaj la nombro indikas kiel ovale formita la elipso estas kun 0 por globa formo (en aliaj vortoj, grandega [[stelamaso]]) ĝis 7 por diska formo. Teknike, la nombro estas [[elipseco]] dividita per 10. Ekzemple, galaksio E7 havas elipsecon egalan al 0,7.

Post la elipsaj galaksioj la figuro fendiĝas en du branĉojn. La supra branĉo kovras [[Spirala galaksio|spiralajn galaksiojn]]. Ĝi ekstartas kun galaksio S0, ankaŭ nomitaj kiel [[Lensosimila galaksio|lensosimilaj galaksioj]]. La litero &quot;S&quot; signifas ke spirala, la &quot;0&quot; signifas ke ne estas spiralaj bukloj, kaj la suba indica nombro indikas kiel peze strio estas absorbita el la bildo de la galaksio per polvo en la galaksia disko. Sur la sama branĉo estas la sekvaj 3 specoj kiu ĉiuj havas spiralajn buklojn. La litero &quot;S&quot; ankaŭ ĉi tie signifas ke spiralo, sed la minuskla litero &quot;a&quot; ... &quot;d&quot; post ĝi signifas kiel grandaj estas la bukloj. Ili havas jenajn signifojn:

* Sa - striktaj, glataj bukloj kaj hela centra disko;
* Sb - pli bona difinita spiralaj bukloj ol en Sa;
* Sc - multa pli dikaj spiralaj bukloj ol en Sb;
* Sd - tre dikaj spiralaj bukloj, la plejparto de la heleco estas en la bukloj sed ne en la disko.

La suba branĉo de la figuro kovras [[rektokoneksa spirala galaksio|rektokoneksajn spiralajn galaksiojn]] donitaj per la simbolo &quot;Sb&quot;. &lt;!--Ĉi tiu branĉo startas kun galaksioj Sb0 kiuj estas sekvita per suba indica nombro kiu indikas kiel peze difinita la rektokonekso estas. Poste la branĉo daŭras kun la galaksioj Sb kiuj havas minusklajn literojn &quot;a&quot; ... &quot;c&quot; en la kodo kiuj indikas kiel peze difinis la (bAR, mezuro, drinkejo, bari) estas. Ilia limigo de &quot;a&quot; al &quot;c&quot; havantaj jenaj signifoj:--&gt;

* SBa - hela centro kaj striktaj spiraloj;
* SBb - pli bona difinitaj bukloj ol en SBa;
* SBc - pli bona difinitaj bukloj ol en SBb, kaj multe pli malhela centra porcio de la galaksio.

Oni opinias ke la [[Lakta vojo]] estas galaksio SBb.

Ĝenerale ĉi tiuj vicoj de galaksioj ''ne'' estas la vicoj de evoluado de galaksioj. Tamen, estas kaŭzoj por opinii ke elipsaj galaksioj ĝenerale estas pli malnova ol spiralaj galaksioj. Elipsaj galaksioj estas pli ruĝaj ol la spiralaj, kio indikas ke ili konsistas el pli malnovaj, pli ruĝaj steloj kaj [[stelamaso]]j. La fakto ke spiralaj galaksioj kutime aspektas pli blue kaj pli hele aludas al [[stela formigo]]. Ĉar stela formigo postulas [[interstela nubo|interstelajn nubojn]] por [[gravita kolapso]], oni povas opinii ke spiralaj galaksioj estas pli junaj ol elipsaj galaksioj kie ĉiuj necesaj ingrediencoj por stela formigo jam 'estas elĉerpitaj'. Ankoraŭ bezonatas mencii ke ankaŭ pro la intergalaksia interago stela formigo ([[linioj de Balmer]]) estas ofte observitaj. La ĉion enhavanta evolua figuro de galaksioj restas unu el la nesolvitaj defioj de astronomio hodiaŭ.

{{Galaksioj}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Galaksioj| ]]
[[Kategorio:Specoj de galaksioj| ]]
[[Kategorio:Klasifikaj sistemoj]]</text>
      <sha1>bmoffs7rt823eb86ux9i3yqmbci138h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Izabela de Aŭstrio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>201367</id>
    <revision>
      <id>9365357</id>
      <parentid>8968792</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365357</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2046" sha1="olnv21x8p5gv8hbps85u5o0r0fsjgy2" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| koloro as       = thistle &lt;!--por kunregantino plenigi thistle (implicite), por reganta regantino koloron orchid--&gt;
| nomo             = Izabela de Aŭstrio
| titolo             = Reĝino de [[Danio]] kaj [[Norvegio]]
| dosiero           = Attributed to the workshop of Pieter van Coninxloo (active 1479-1513) - Isabella of Austria (1501-1526) - RCIN 403466 - Royal Collection.jpg
| priskribo           =
| regado             =
| dosiero de blazono =
| grandeco de dosiero de blazono = 120px

| kronado        =
| titoloj            = [[arkiduko|arkidukino]] de [[Aŭstrio]], [[infanto|infantino]] de [[Hispanio]] kaj [[princino]] de [[Burgundio]]
| plena nomo        =
| antaŭulo  =
| sekvanto =
| reganto          =
| edzo1          = [[Kristiano la 2-a (Danio)|Kristiano la 2-a]] de Danio
| idoj         =
| familio              =
| dinastio          = [[Habsburgo]]
| himno             =
| moto             =
| patro              =
| patrino             =
| naskiĝo          = la [[18-an de julio]] [[1501]]
| loko de naskiĝo    = [[Gent]]
| morto             = la [[19-an de januaro]] [[1526]]
| loko de morto       = [[Gent]]
}}
'''Izabela de Aŭstrio''' (ankaŭ konata kiel '''Izabela''' aŭ '''Elizabeta''', '''de Burgundio''' aŭ '''de Kastilio'''; naskiĝis la [[18-an de julio]] [[1501]] en [[Gent]], mortis la [[19-an de januaro]] [[1526]] samloke) de [[dinastio]] [[Habsburgo]], estis Reĝino de [[Danio]] kaj [[Norvegio]] pro edziniĝo al [[Kristiano la 2-a (Danio)|Kristiano la 2-a]] de Danio.

Izabela estis filino de [[Filipo la 1-a (Kastilio)|Filipo la Bela]] de Kastilio kaj [[Johana de Kastilio|Johana &quot;la Freneza&quot;]] kaj fratino de la imperiestro [[Karlo la 5-a (Sankta Romia Imperio)|Karlo la 5-a]], denaske [[arkiduko|arkidukino]] de [[Aŭstrio]], [[infanto|infantino]] de [[Hispanio]] kaj [[princino]] de [[Burgundio]].

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo}}

[[Kategorio:Danaj reĝedzinoj kaj reĝinedzoj]]
[[Kategorio:Norvegaj reĝedzinoj]]
[[Kategorio:Habsburgoj]]
[[Kategorio:Arkidukoj]]</text>
      <sha1>olnv21x8p5gv8hbps85u5o0r0fsjgy2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nord-Makedonio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>203700</id>
    <revision>
      <id>9365354</id>
      <parentid>9261304</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:15:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365354</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16380" sha1="7k3ng3gr2llerxyhvyheenjwthvj5d1" xml:space="preserve">{{Informkesto lando
|nomoenlokalingvo = Република Северна Македонија
|transskribo = Republika Severna Makedonija
|eonomo = Respubliko Nord-Makedonio
|eonomo alternative = Respubliko Makedonio, Respubliko Makedonujo
|flago = Flago-de-Makedonio.svg
|priskribo de flago=
|blazono = Coat of arms of North Macedonia.svg
|priskribo de blazono=
|nacia himno = [[Denes nad Makedonija]]
|nacia devizo =
|lokigo-bildo =[[Dosiero:Europe-Macedonia.svg|270px]]
|oficiala lingvo =[[Makedona lingvo|Makedona]]
|lingvoj = 
|ĉefurbo = [[Skopjo]]
|religio = 
|km2 = 25713
|akvo = 1.9
|loĝantoj = makedonoj
|loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}}
|loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}}
|loĝdenso = 80.1
|vivlongeco =
|valuto = [[Makedona denaro]]
|valuta kodo = MKD
|horzono = +1
|ttt = mk
|landkodo = MKD, MK
|tel = 389
|politika sistemo = [[Respubliko]]
|ŝtatestro = [[Gordana Siljanovska-Davkova]]
|ĉefministro = [[Talat Xhaferi]]
|nacia tago = 
|sendependeco = {{dato|8|9|1991}}
|de kiu = [[Jugoslavio]]
|esperanto-asocio = 
|MEP = 12,383 mld [[Usona dolaro|$]]
|MEP jaro = 2019
|MEP pokapa = 
}}
[[Dosiero:North Macedonia Map.png|eta|300px|Mapo|maldekstra]]
'''Nord-Makedonio''' aŭ '''Norda Makedonio''' ([[Makedona lingvo|makedone]]: '''''Северна Македонија'''''), laŭ la konstitucio nomata {{lang|mk|Република Северна Македонија, ''Republika Severna Makedonija''}} ('''RSM''') en Esperanto '''Respubliko de Norda Makedonio/Respubliko Nord-Makedonio.''' Temas pri la ''Eksa Jugoslava Respubliko de Makedonio'' ({{lang|mk|Поранешна Југословенска Република Македонија, ''Poraneŝna Jugoslovenska Republika Makedonija''}}). ŝtato en [[Suda Eŭropo]] situanta en la [[Balkana duoninsulo]]. Ĝi estas unu el la ŝtatoj naskiĝintaj post la disiĝo de la [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio]], disde kiu ĝi deklaris sian sendependecon en [[1991]].

Ĝi konsistigas proksimume la nordan trionon de la pli granda 'geografia regiono de Makedonio'. [[Skopjo]], la ĉefurbo kaj plej granda urbo, estas hejmo al kvarono de la landa loĝantaro (1.83 mio da loĝantoj). La plimulto de la loĝantoj estas etnaj makedonoj, sudslava popolo. [[Albanoj]] formas signifan malplimulton (pli-malpli 25%), sekvitaj de [[turkoj]], [[Ciganoj|romaoj]], [[serboj]], [[bosnianoj]], [[arumanoj]] kaj kelkaj aliaj malplimultoj.

La lando iĝis membro de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] (UN) en [[1993]], sed kiel rezulto de disputo kun Grekio pri la nomo &quot;Makedonio&quot; , ĝi estis allasita sub la provizora priskribo &quot;la iama Jugoslava Respubliko de Makedonio&quot; (mallongigita kiel &quot;FYR Makedonio&quot; aŭ &quot;FYROM&quot;). En 2018, la disputo estis solvita kun interkonsento ke la lando devus renomi sin &quot;Respubliko de Norda Makedonio&quot;. Ĉi tiu renomado ekvalidis komence de 2019.

Ĝi aliĝis al [[NATO]] la 27-a de marto 2020&lt;ref&gt;''(en) [https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_174589.htm NATO. North Macedonia joins NATO as 30th Ally]''. Nato.int, la 30-an de marto 2020.&lt;/ref&gt;.  Ekde decembro 2005, ĝi estas kandidato por aliĝo al la [[Eŭropa Unio]].  Norda Makedonio estas ankaŭ membro de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] (WTO), la [[Konsilio de Eŭropo]],  [[Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo|OSKE]], CEFTA, BSEC kaj la [[Monda Banko]].  La monunuo estas la [[makedona denaro]]. 

La lingvo parolata de la plimulto de la loĝantaro estas la makedona . La albana estas ankaŭ parolata de etnaj albanoj . La [[valuto]] de la lando estas la [[makedona denaro]] (MKD).

La lando estas ĉefe monta. Kvankam ĝi estas kontinenta lando, ĝi havas pli ol 50 lagojn kaj 16 montojn pli altajn ol 2 000 metrojn.

Norda Makedonio estas lando kun alt-meza enspezo laŭ la difinoj de la Monda Banko kaj spertis konsiderindan ekonomian reformon ekde sia sendependeco kaj evoluigado al malferma ekonomio. Ĝi estas evolulando, okupata en la 82-a loko de la [[Indico de homa disvolviĝo]]. La lando disponas pri [[socia sekureco]], [[Universalismo|universala]] [[sansistemo]] kaj senpaga [[elementa edukado|baza]] kaj [[mezgrada edukado]].

== Disputo kun Grekio pri la landnomo ==
La nova nomo '''''Северна Македонија''''' (Norda Makedonio) estis konfirmita per referendumo en la makedona parlamento kaj la parlamento de Grekio&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Macedonia and Greece: Deal after 27-year row over a name | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-44401643 | alirdato = 2018-06-12 | eldoninto = BBC News | dato = 2018-06-12 | lingvo = en}}&lt;/ref&gt; kaj ekuzita en februaro 2019&lt;ref&gt;{{citaĵo el novaĵo | url = https://www.theguardian.com/world/2019/feb/12/nato-flag-raised-ahead-of-north-macedonias-prospective-accession | titolo = Macedonia officially changes its name to North Macedonia | verkaĵo = The Guardian | persona nomo = Helena | familia nomo = Smith | eldoninto = Guardian News &amp; Media | dato = 2019-02-12 | alirdato = 2019-02-13 | lingvo = en}}&lt;/ref&gt;. Ĝis tiam la lando uzis la nomon&quot;Respubliko Makedonio&quot; ([[Makedona lingvo|makedone]]: {{lang|mk|Република Македонија, ''Republika Makedonija''}}) aŭ la nomon ''Eksa Jugoslava Respubliko de Makedonio.''

La nomo devenas de la samnoma historia regiono kiu inkluzivas la nordokcidentan regionon de la samnoma [[Grekio|greka]] provinco, historia Makedonio, naskiĝloko de [[Aristotelo]], [[Filipo la 2-a (Makedonio)|Filipo la 2-a]] [[Filipo la 2-a (Makedonio)|(Makedonio)]]  kaj [[Aleksandro la Granda]]. En [[1991]] la antaŭa Socialisma Respubliko de Makedonio, kiu estis parto de la Socialisma Federacia Respubliko de Jugoslavio, proklamis sian sendependecon sub la oficiala nomo ''Respubliko de Makedonio''. 

La uzo de la termino &quot;Makedonio&quot; estis malakceptita de Grekio kaj ekestis disputo inter la du ŝtatoj pri la nomo de ĉi tiu lando, kiu daŭris ĝis [[2019]]. Ĝis tiu dato, la lando estis foje nomata simple Makedonio. Post referenco en 1993 ekestis provizora kompromiso inter Grekio kaj la Respubliko de Makedonio. De 1993 ĝis 2018 ĝi portis la provizoran anglan akronimon FYROM&lt;ref&gt;(en, fr) [http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm Rezolucio A/RES/47/225], Unuiĝintaj Nacioj, 27-04-1993.&lt;/ref&gt; ([[Makedona lingvo|makedone]]: ''Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija'' aŭ Iama Jugoslava Respubliko de Makedonio) en pluraj internaciaj organizaĵoj, kiel la Unuiĝintaj Nacioj.

La 12-an de junio 2018, post 27-jara disputo pri la nomo, la makedonia kaj greka ĉefministroj interkonsentis, ke la nova nomo estos '''Respubliko de Norda Makedonio''' (Република Северна Македонија).

En 2018, la Prespa Interkonsento estis finita inter la makedona registaro kaj la greka registaro kiu establis la nomon de la lando por interna kaj ekstera uzo kiel &quot;'''Norda Makedonio'''&quot; (makedone: '''Северна Македонија'''). La nova nomo estis oficialigita la 11-an de februaro 2019. Tamen, malgraŭ la nomŝanĝo, homoj kaj amaskomunikiloj erare nomas la landon simple Makedonio.

== Geografio ==
Ĝi ne havas aliron al maro kaj havas landlimojn kun [[Grekio]], [[Bulgario]], [[Serbio]], [[Kosovo]] kaj [[Albanio]]. La lando, kiu havas du milionojn da loĝantoj, okupas pli-malpli la nordan duonon de la [[Makedonio (regiono)|regiono Makedonio]], kiu etendiĝas ankaŭ en Bulgario kaj Grekio. Ĝia ĉefurbo kaj plej granda urbo estas [[Skopjo]], kaj la sekvaj plej grandaj urboj estas [[Kumanovo]], [[Bitola]], [[Prilep]] kaj [[Tetovo]]. La lando estas ĉefe montara kaj havas ĉirkaŭ 50 lagojn.

* [[Listo de riveroj en Makedonio]]

== Administra divido ==
{{Ĉefartikolo|Komunumo de Nord-Makedonio}}

La ĉefurbo estas [[Skopjo]], kiu havas pli ol 500 000 loĝantojn.  [[Statistikaj regionoj de Nord-Makedonio]] estas formita de kelkaj municipoj. Entute ekzistas ok regionoj.

== Historio ==
En la malfrua sesa jarcento a.K., la areo estis subigita fare de la Persa [[Aĥemenida Imperio]], tiam integrigita en la [[Antikva Makedonio]] en la kvara jarcento a.K. La [[Romia Respubliko]] konkeris la regionon en la dua jarcento a.K. kaj faris ĝin parto de ĝia pli granda provinco Makedonio. La areo restis parto de la Orientromia imperio ([[Bizanca imperio|Bizanca Imperio]]), sed ofte estis trudenirita kaj aranĝita fare de slavaj triboj komencantaj en la [[6-a jarcento]] de la kristana epoko. Sekvante jarcentojn da disputo inter la bulgara, bizanca, kaj serba imperioj, ĝi estis parto de la [[Otomana Imperio|Otomana Regno]] de la meza 14-a jarcento ĝis la frua 20-a jarcento, kiam, post la [[Balkanaj militoj|Balkanaj Militoj]] de [[1912]] kaj [[1913]], la moderna teritorio de Norda Makedonio venis sub serba regado.

Dum la [[Unua Mondmilito]], la teritorio estis regita de Bulgario. Post la fino de la milito, ĝi revenis al serba regado kiel parto de la lastatempe formita [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj|Reĝlando de Serboj, Kroatoj kaj Slovenoj]]. Dum la [[Dua Mondmilito]], ĝi denove estis regita fare de Bulgario; kaj en [[1945]] ĝi establiĝis kiel konsistiga ŝtato de komunista [[Jugoslavio]], kiun ĝi restis ĝis sia paca [[Secesio (politiko)|secesio]] en [[1991]]. 

En [[1991]] post la disfalo de socialisma [[Jugoslavio]] estis deklarita sendependeco de Makedonio. Kontraŭ la nomo de nova ŝtato elpaŝis [[Grekio]], ĉar la saman nomon havas Greka provinco ([[Makedonio (Grekio)|Makedonio]]) kun la centro en la urbo [[Tesaloniko]], kiu najbaras al la sendependa [[Makedonio (regiono)|Makedona]] regno. La teritorio de la historia [[Pramakedonio|Makedonio]] nun apartenas al tri najbaraj ŝtatoj: Grekio, [[Bulgario]] kaj Respubliko Makedonio.

La [[26-an de februaro]] de [[2004]] mortis la ŝtatprezidanto [[Boris Trajkovski]] en aviadila akcidento.

== Loĝantaro ==
* Loĝantaro: 2.119 mil (1995), inter ili - makedonoj (slavoj) 63%, albanoj 25%, turkoj 5%.
* Kredantoj: [[kristanoj]] (64,7%), [[islamanoj]] (33,3%), aliaj (2%)

== Lingvoj ==
La [[oficiala lingvo]] estas la [[Makedona lingvo|makedona]],  unu el la [[Slava lingvaro|slavaj lingvoj]], sed en [[Šuto Orizari]] ankaŭ la [[Romaa lingvo|romaa]] (''romani'') havas oficialan statuson.  La [[Albana lingvo|albana]] havas la statuson de &quot;dua oficiala lingvo&quot; (makedone: ''втор офјален јизик''), sed ne estas uzata por nternaciaj rilatoj, defendo, centra polico kaj monpolitiko. Laŭ la oficiala pozicio de la Bulgara Lingva Instituto ĉe la Bulgara Akademio de Sciencoj (1978), la lingvo de Nord-Makedonio estas ''la makedona literatura normo'' (derivata de la bulgara lingvo)&lt;ref&gt;(bg) [http://www.promacedonia.org/bugarash/ed/edinstvoto_makedonija_3.htm Единството на българския език в миналото и днес] (''La unueco de la bulgara lingvo en la pasinteco kaj hodiaŭ), www.promacedonia.org'' . BAN (1978). Alirita la 19-an de decembro 2021. [https://web.archive.org/web/20211219012620/http://www.promacedonia.org/bugarash/ed/edinstvoto_makedonija_3.htm Arkivita de  la originalo] la 19-an de decembro 2021.&lt;/ref&gt;. Post la [[disfendo inter Tito kaj Stalin]], la regiono restis parto de Bulgario kaj poste la [[Bulgara Komunista Partio]] de Alberto reviziis ĝian opinion de la ekzisto de aparta makedona nacio kaj lingvo.

===Lokaj esperantistoj===
*[[Konstantin Vasilev]] (1874?-1934) en vilaĝo [[Orehovec]], [[Ŝersko]];
*[[Menahem Farfatty]] movadis en [[Skopjo]] dum unua duono de 20-a jarcento;
*[[Stojo Ljondev]] (mortis 1936) el vilaĝo [[Dutlia]], [[Ŝersko]];

== Kulturo ==
Trajto de Nord-Makedonio estas ĝia etnokultura diverseco. Makedonio estas trezorejo de preskaŭ ĉiuj signifaj kulturaj kaj historiaj epokoj, kiuj markas eŭropan civilizacion.  La antikva, romia, frua kristana, bizanca, slava, kaj otomana epokoj lasis riĉajn kulturajn spurojn sur la teritorio de Makedonio. Ĉi tiuj kulturaj kaj historiaj spuroj distingas Makedonion kiel specialan medion, kun riĉa kultura kaj spirita heredaĵo, kiu en la 20-a jarcento , precipe post la Dua Mondmilito , kontribuus aŭ estus tre signifa fundamento por la kreado de speciala arto kaj kreivo kiu havas eŭropan kuntekston kaj atingojn.[[Dosiero:Church of St. John at Kaneo 6.jpg|eta|Ohrid|350x350ra]]
=== Monda Heredaĵo de Unesko ===
{{Ĉefartikolo|Monda heredaĵo en Makedonio}}
En la listo de [[monda heredaĵo de Unesko]] troviĝas unu makedona loko, [[Ohrid]] kaj [[Lago de Ohrid|ĝia lago]].

=== Belartoj ===
Belartoj en Makedonio havas riĉan tradicion kun eksterordinaraj artaĵoj.

* Frukristanaj mozaikoj en Heraclea Lyncestis, Ohrid, Stobi.
* Skulparto: krom la fondinto Dimo ​​​​Todorovski, kiu estas konsiderita la fondinto de nuntempa makedona skulptarto, la verkoj de Petar Hadzi Boškov, Boro Mitriđeski, Novak Dimitrovski kaj Tome Serafimovski estas elstaraj.
* Teatro: tradicia festivalo de makedonaj profesiaj teatroj okazas en [[Prilep]] honore al Vojdan Chernodrinski, la fondinto de nuntempa makedona teatro.

=== Komunikiloj ===
* [[Makedona Radio kaj Televido]]

=== Transporto ===

==== Aŭtovojo ====
La plej grava ŝoseo estas la internacia ŝoseo E-75 kiu komenciĝas en [[Ostendo]] (''Oostende'', Belgio) pasas tra [[Bruselo]], [[Nurenbergo]], [[Vieno]], [[Budapeŝto]], [[Beogrado]], [[Tesaloniko]] kaj finiĝas en [[Ateno]], Grekio. La totala longo en Norda Makedonio estas 201 km. Ĝi pasas tra la centra parto de la lando, laŭ la [[rivero Vardar]] kaj estas la ĉefa aŭtovojo en la lando.

==== Fervojoj ====
''Makedonian Railways''

==== Aviado ====
Ekzistas du internaciaj flughavenoj (en [[Ohrid]] kaj en [[Skopjo]]) kun pluraj internaciaj ligoj (''Macedonian Airlines'').

=== Religio ===
Proksimume 67% de la loĝantaro apartenas al la [[Ortodoksa Kristana Eklezio]], [[Islamo|islamanoj]] konsistigas 30% de la tutsumo de loĝantoj, kaj anoj de aliaj kredoj konsistigas 3%. 

== Ekonomio ==
Norda Makedonio estas membro de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]].

Norda Makedonio ankoraŭ ne atingis la nivelon de evoluo, kiun ĝi atingis ekde sia sendependiĝo en 1991 (ĝi atingis sian plej altan nivelon en 1987). Laŭ la klasifiko de la [[Monda Banko]], Norda Makedonio estas lando de mezalta enspezo. Norda Makedonio estas post-transira ekonomio, kun granda nombro da ankoraŭ nesolvitaj transiraj problemoj. Senlaboreco estas la plej granda problemo: 38% (2005 ). Korupto estas sistema fenomeno. Malefika juĝistaro ankaŭ negative influas la ekonomion. La nivelo de enlanda kaj eksterlanda investoj estas malalta. La merkata ekonomio estas distordita de pluraj monopoloj. La ombra ekonomio estas ĝeneraligita kaj oni taksas ke ĝi reprezentas 20 ĝis 40% de la ekonomia aktiveco.

== Konataj makedonoj ==
&lt;!--* [[Makedonoj]] kiuj gajnis la [[Nobel-premio]]n:
* Inventistoj:
* Sciencistoj:
* Pentristoj:--&gt;
* Poetoj kaj verkistoj:
* Kantistoj: [[Toše Proeski]]
* Sportistoj:
** Futbalistoj: [[Besart Abdurahimi]], [[Boban Babunski]], [[David Babunski]], [[Dorian Babunski]], [[Boško Gjurovski]], [[Gjoko Hadžievski]], [[ Blazhe Ilijoski]], [[Nikola Jakimovski]], [[Stevica Ristić]], [[Goce Sedloski]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Makedonio (regiono)]]
* [[Nacia himno de Makedonio]]
* [[Jugoslavio#Historio|Historio de Jugoslavio]]
* [[Sevdalinko]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|n=Kategorio:Makedonujo}}
* {{Oficiala retejo}}
* {{ueavikio|Makedonujo|{{paĝonomo}}}} {{eo}}
* [http://www.gov.mk oficialaj paĝoj de la registaro de la Respubliko Makedonio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080402031318/http://www.president.gov.mk/index_e.asp |date=2008-04-02 }}
* [http://www.mzsv.gov.mk paĝoj de la ministerio pri agrikulturo, arbaroj kaj akvoprovizoj]
* [http://www.culture.in.mk paĝoj de la ministrio pri kulturo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080530095052/http://culture.in.mk/ |date=2008-05-30 }}
* http://www.mon.gov.mk paĝoj de la ministerio pri eduko kaj scienco]

{{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}}
{{Ŝtatoj en Eŭropo}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Nord-Makedonio| ]]
[[Kategorio:Balkanaj landoj]]
[[Kategorio:Slavaj ŝtatoj]]
[[Kategorio:Sudorienteŭropaj landoj]]
[[Kategorio:Membroj de la Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]]
[[Kategorio:Membroj de la Nordatlantika Traktat-Organizo]]
[[Kategorio:Membroj de la Unuiĝintaj Nacioj]]
[[Kategorio:Landoj sen maraliro]]
[[Kategorio:Respublikoj]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]]</text>
      <sha1>7k3ng3gr2llerxyhvyheenjwthvj5d1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365356</id>
      <parentid>9365354</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365356</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16377" sha1="303fjibs16qsvg3fnx6ak1ko48ordsl" xml:space="preserve">{{Informkesto lando
|nomoenlokalingvo = Република Северна Македонија
|transskribo = Republika Severna Makedonija
|eonomo = Respubliko Nord-Makedonio
|eonomo alternative = Respubliko Makedonio, Respubliko Makedonujo
|flago = Flago-de-Makedonio.svg
|priskribo de flago=
|blazono = Coat of arms of North Macedonia.svg
|priskribo de blazono=
|nacia himno = [[Denes nad Makedonija]]
|nacia devizo =
|lokigo-bildo =[[Dosiero:Europe-Macedonia.svg|270px]]
|oficiala lingvo =[[Makedona lingvo|Makedona]]
|lingvoj = 
|ĉefurbo = [[Skopjo]]
|religio = 
|km2 = 25713
|akvo = 1.9
|loĝantoj = makedonoj
|loĝantaro = {{WikidataLoĝantaro}}
|loĝantaro-jaro = {{WikidataLoĝantaroDato}}
|loĝdenso = 80.1
|vivlongeco =
|valuto = [[Makedona denaro]]
|valuta kodo = MKD
|horzono = +1
|ttt = mk
|landkodo = MKD, MK
|tel = 389
|politika sistemo = [[Respubliko]]
|ŝtatestro = [[Gordana Siljanovska-Davkova]]
|ĉefministro = [[Talat Xhaferi]]
|nacia tago = 
|sendependeco = {{dato|8|9|1991}}
|de kiu = [[Jugoslavio]]
|esperanto-asocio = 
|MEP = 12,383 mld [[Usona dolaro|$]]
|MEP jaro = 2019
|MEP pokapa = 
}}
[[Dosiero:North Macedonia Map.png|eta|300px|Mapo|dekstra]]
'''Nord-Makedonio''' aŭ '''Norda Makedonio''' ([[Makedona lingvo|makedone]]: '''''Северна Македонија'''''), laŭ la konstitucio nomata {{lang|mk|Република Северна Македонија, ''Republika Severna Makedonija''}} ('''RSM''') en Esperanto '''Respubliko de Norda Makedonio/Respubliko Nord-Makedonio.''' Temas pri la ''Eksa Jugoslava Respubliko de Makedonio'' ({{lang|mk|Поранешна Југословенска Република Македонија, ''Poraneŝna Jugoslovenska Republika Makedonija''}}). ŝtato en [[Suda Eŭropo]] situanta en la [[Balkana duoninsulo]]. Ĝi estas unu el la ŝtatoj naskiĝintaj post la disiĝo de la [[Socialisma federacia respubliko Jugoslavio]], disde kiu ĝi deklaris sian sendependecon en [[1991]].

Ĝi konsistigas proksimume la nordan trionon de la pli granda 'geografia regiono de Makedonio'. [[Skopjo]], la ĉefurbo kaj plej granda urbo, estas hejmo al kvarono de la landa loĝantaro (1.83 mio da loĝantoj). La plimulto de la loĝantoj estas etnaj makedonoj, sudslava popolo. [[Albanoj]] formas signifan malplimulton (pli-malpli 25%), sekvitaj de [[turkoj]], [[Ciganoj|romaoj]], [[serboj]], [[bosnianoj]], [[arumanoj]] kaj kelkaj aliaj malplimultoj.

La lando iĝis membro de la [[Unuiĝintaj Nacioj]] (UN) en [[1993]], sed kiel rezulto de disputo kun Grekio pri la nomo &quot;Makedonio&quot; , ĝi estis allasita sub la provizora priskribo &quot;la iama Jugoslava Respubliko de Makedonio&quot; (mallongigita kiel &quot;FYR Makedonio&quot; aŭ &quot;FYROM&quot;). En 2018, la disputo estis solvita kun interkonsento ke la lando devus renomi sin &quot;Respubliko de Norda Makedonio&quot;. Ĉi tiu renomado ekvalidis komence de 2019.

Ĝi aliĝis al [[NATO]] la 27-a de marto 2020&lt;ref&gt;''(en) [https://www.nato.int/cps/en/natohq/news_174589.htm NATO. North Macedonia joins NATO as 30th Ally]''. Nato.int, la 30-an de marto 2020.&lt;/ref&gt;.  Ekde decembro 2005, ĝi estas kandidato por aliĝo al la [[Eŭropa Unio]].  Norda Makedonio estas ankaŭ membro de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]] (WTO), la [[Konsilio de Eŭropo]],  [[Organizaĵo pri Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo|OSKE]], CEFTA, BSEC kaj la [[Monda Banko]].  La monunuo estas la [[makedona denaro]]. 

La lingvo parolata de la plimulto de la loĝantaro estas la makedona . La albana estas ankaŭ parolata de etnaj albanoj . La [[valuto]] de la lando estas la [[makedona denaro]] (MKD).

La lando estas ĉefe monta. Kvankam ĝi estas kontinenta lando, ĝi havas pli ol 50 lagojn kaj 16 montojn pli altajn ol 2 000 metrojn.

Norda Makedonio estas lando kun alt-meza enspezo laŭ la difinoj de la Monda Banko kaj spertis konsiderindan ekonomian reformon ekde sia sendependeco kaj evoluigado al malferma ekonomio. Ĝi estas evolulando, okupata en la 82-a loko de la [[Indico de homa disvolviĝo]]. La lando disponas pri [[socia sekureco]], [[Universalismo|universala]] [[sansistemo]] kaj senpaga [[elementa edukado|baza]] kaj [[mezgrada edukado]].

== Disputo kun Grekio pri la landnomo ==
La nova nomo '''''Северна Македонија''''' (Norda Makedonio) estis konfirmita per referendumo en la makedona parlamento kaj la parlamento de Grekio&lt;ref&gt;{{Citaĵo el novaĵo | titolo = Macedonia and Greece: Deal after 27-year row over a name | url = https://www.bbc.co.uk/news/world-europe-44401643 | alirdato = 2018-06-12 | eldoninto = BBC News | dato = 2018-06-12 | lingvo = en}}&lt;/ref&gt; kaj ekuzita en februaro 2019&lt;ref&gt;{{citaĵo el novaĵo | url = https://www.theguardian.com/world/2019/feb/12/nato-flag-raised-ahead-of-north-macedonias-prospective-accession | titolo = Macedonia officially changes its name to North Macedonia | verkaĵo = The Guardian | persona nomo = Helena | familia nomo = Smith | eldoninto = Guardian News &amp; Media | dato = 2019-02-12 | alirdato = 2019-02-13 | lingvo = en}}&lt;/ref&gt;. Ĝis tiam la lando uzis la nomon&quot;Respubliko Makedonio&quot; ([[Makedona lingvo|makedone]]: {{lang|mk|Република Македонија, ''Republika Makedonija''}}) aŭ la nomon ''Eksa Jugoslava Respubliko de Makedonio.''

La nomo devenas de la samnoma historia regiono kiu inkluzivas la nordokcidentan regionon de la samnoma [[Grekio|greka]] provinco, historia Makedonio, naskiĝloko de [[Aristotelo]], [[Filipo la 2-a (Makedonio)|Filipo la 2-a]] [[Filipo la 2-a (Makedonio)|(Makedonio)]]  kaj [[Aleksandro la Granda]]. En [[1991]] la antaŭa Socialisma Respubliko de Makedonio, kiu estis parto de la Socialisma Federacia Respubliko de Jugoslavio, proklamis sian sendependecon sub la oficiala nomo ''Respubliko de Makedonio''. 

La uzo de la termino &quot;Makedonio&quot; estis malakceptita de Grekio kaj ekestis disputo inter la du ŝtatoj pri la nomo de ĉi tiu lando, kiu daŭris ĝis [[2019]]. Ĝis tiu dato, la lando estis foje nomata simple Makedonio. Post referenco en 1993 ekestis provizora kompromiso inter Grekio kaj la Respubliko de Makedonio. De 1993 ĝis 2018 ĝi portis la provizoran anglan akronimon FYROM&lt;ref&gt;(en, fr) [http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm Rezolucio A/RES/47/225], Unuiĝintaj Nacioj, 27-04-1993.&lt;/ref&gt; ([[Makedona lingvo|makedone]]: ''Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija'' aŭ Iama Jugoslava Respubliko de Makedonio) en pluraj internaciaj organizaĵoj, kiel la Unuiĝintaj Nacioj.

La 12-an de junio 2018, post 27-jara disputo pri la nomo, la makedonia kaj greka ĉefministroj interkonsentis, ke la nova nomo estos '''Respubliko de Norda Makedonio''' (Република Северна Македонија).

En 2018, la Prespa Interkonsento estis finita inter la makedona registaro kaj la greka registaro kiu establis la nomon de la lando por interna kaj ekstera uzo kiel &quot;'''Norda Makedonio'''&quot; (makedone: '''Северна Македонија'''). La nova nomo estis oficialigita la 11-an de februaro 2019. Tamen, malgraŭ la nomŝanĝo, homoj kaj amaskomunikiloj erare nomas la landon simple Makedonio.

== Geografio ==
Ĝi ne havas aliron al maro kaj havas landlimojn kun [[Grekio]], [[Bulgario]], [[Serbio]], [[Kosovo]] kaj [[Albanio]]. La lando, kiu havas du milionojn da loĝantoj, okupas pli-malpli la nordan duonon de la [[Makedonio (regiono)|regiono Makedonio]], kiu etendiĝas ankaŭ en Bulgario kaj Grekio. Ĝia ĉefurbo kaj plej granda urbo estas [[Skopjo]], kaj la sekvaj plej grandaj urboj estas [[Kumanovo]], [[Bitola]], [[Prilep]] kaj [[Tetovo]]. La lando estas ĉefe montara kaj havas ĉirkaŭ 50 lagojn.

* [[Listo de riveroj en Makedonio]]

== Administra divido ==
{{Ĉefartikolo|Komunumo de Nord-Makedonio}}

La ĉefurbo estas [[Skopjo]], kiu havas pli ol 500 000 loĝantojn.  [[Statistikaj regionoj de Nord-Makedonio]] estas formita de kelkaj municipoj. Entute ekzistas ok regionoj.

== Historio ==
En la malfrua sesa jarcento a.K., la areo estis subigita fare de la Persa [[Aĥemenida Imperio]], tiam integrigita en la [[Antikva Makedonio]] en la kvara jarcento a.K. La [[Romia Respubliko]] konkeris la regionon en la dua jarcento a.K. kaj faris ĝin parto de ĝia pli granda provinco Makedonio. La areo restis parto de la Orientromia imperio ([[Bizanca imperio|Bizanca Imperio]]), sed ofte estis trudenirita kaj aranĝita fare de slavaj triboj komencantaj en la [[6-a jarcento]] de la kristana epoko. Sekvante jarcentojn da disputo inter la bulgara, bizanca, kaj serba imperioj, ĝi estis parto de la [[Otomana Imperio|Otomana Regno]] de la meza 14-a jarcento ĝis la frua 20-a jarcento, kiam, post la [[Balkanaj militoj|Balkanaj Militoj]] de [[1912]] kaj [[1913]], la moderna teritorio de Norda Makedonio venis sub serba regado.

Dum la [[Unua Mondmilito]], la teritorio estis regita de Bulgario. Post la fino de la milito, ĝi revenis al serba regado kiel parto de la lastatempe formita [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj|Reĝlando de Serboj, Kroatoj kaj Slovenoj]]. Dum la [[Dua Mondmilito]], ĝi denove estis regita fare de Bulgario; kaj en [[1945]] ĝi establiĝis kiel konsistiga ŝtato de komunista [[Jugoslavio]], kiun ĝi restis ĝis sia paca [[Secesio (politiko)|secesio]] en [[1991]]. 

En [[1991]] post la disfalo de socialisma [[Jugoslavio]] estis deklarita sendependeco de Makedonio. Kontraŭ la nomo de nova ŝtato elpaŝis [[Grekio]], ĉar la saman nomon havas Greka provinco ([[Makedonio (Grekio)|Makedonio]]) kun la centro en la urbo [[Tesaloniko]], kiu najbaras al la sendependa [[Makedonio (regiono)|Makedona]] regno. La teritorio de la historia [[Pramakedonio|Makedonio]] nun apartenas al tri najbaraj ŝtatoj: Grekio, [[Bulgario]] kaj Respubliko Makedonio.

La [[26-an de februaro]] de [[2004]] mortis la ŝtatprezidanto [[Boris Trajkovski]] en aviadila akcidento.

== Loĝantaro ==
* Loĝantaro: 2.119 mil (1995), inter ili - makedonoj (slavoj) 63%, albanoj 25%, turkoj 5%.
* Kredantoj: [[kristanoj]] (64,7%), [[islamanoj]] (33,3%), aliaj (2%)

== Lingvoj ==
La [[oficiala lingvo]] estas la [[Makedona lingvo|makedona]],  unu el la [[Slava lingvaro|slavaj lingvoj]], sed en [[Šuto Orizari]] ankaŭ la [[Romaa lingvo|romaa]] (''romani'') havas oficialan statuson.  La [[Albana lingvo|albana]] havas la statuson de &quot;dua oficiala lingvo&quot; (makedone: ''втор офјален јизик''), sed ne estas uzata por nternaciaj rilatoj, defendo, centra polico kaj monpolitiko. Laŭ la oficiala pozicio de la Bulgara Lingva Instituto ĉe la Bulgara Akademio de Sciencoj (1978), la lingvo de Nord-Makedonio estas ''la makedona literatura normo'' (derivata de la bulgara lingvo)&lt;ref&gt;(bg) [http://www.promacedonia.org/bugarash/ed/edinstvoto_makedonija_3.htm Единството на българския език в миналото и днес] (''La unueco de la bulgara lingvo en la pasinteco kaj hodiaŭ), www.promacedonia.org'' . BAN (1978). Alirita la 19-an de decembro 2021. [https://web.archive.org/web/20211219012620/http://www.promacedonia.org/bugarash/ed/edinstvoto_makedonija_3.htm Arkivita de  la originalo] la 19-an de decembro 2021.&lt;/ref&gt;. Post la [[disfendo inter Tito kaj Stalin]], la regiono restis parto de Bulgario kaj poste la [[Bulgara Komunista Partio]] de Alberto reviziis ĝian opinion de la ekzisto de aparta makedona nacio kaj lingvo.

===Lokaj esperantistoj===
*[[Konstantin Vasilev]] (1874?-1934) en vilaĝo [[Orehovec]], [[Ŝersko]];
*[[Menahem Farfatty]] movadis en [[Skopjo]] dum unua duono de 20-a jarcento;
*[[Stojo Ljondev]] (mortis 1936) el vilaĝo [[Dutlia]], [[Ŝersko]];

== Kulturo ==
Trajto de Nord-Makedonio estas ĝia etnokultura diverseco. Makedonio estas trezorejo de preskaŭ ĉiuj signifaj kulturaj kaj historiaj epokoj, kiuj markas eŭropan civilizacion.  La antikva, romia, frua kristana, bizanca, slava, kaj otomana epokoj lasis riĉajn kulturajn spurojn sur la teritorio de Makedonio. Ĉi tiuj kulturaj kaj historiaj spuroj distingas Makedonion kiel specialan medion, kun riĉa kultura kaj spirita heredaĵo, kiu en la 20-a jarcento , precipe post la Dua Mondmilito , kontribuus aŭ estus tre signifa fundamento por la kreado de speciala arto kaj kreivo kiu havas eŭropan kuntekston kaj atingojn.[[Dosiero:Church of St. John at Kaneo 6.jpg|eta|Ohrid|350x350ra]]
=== Monda Heredaĵo de Unesko ===
{{Ĉefartikolo|Monda heredaĵo en Makedonio}}
En la listo de [[monda heredaĵo de Unesko]] troviĝas unu makedona loko, [[Ohrid]] kaj [[Lago de Ohrid|ĝia lago]].

=== Belartoj ===
Belartoj en Makedonio havas riĉan tradicion kun eksterordinaraj artaĵoj.

* Frukristanaj mozaikoj en Heraclea Lyncestis, Ohrid, Stobi.
* Skulparto: krom la fondinto Dimo ​​​​Todorovski, kiu estas konsiderita la fondinto de nuntempa makedona skulptarto, la verkoj de Petar Hadzi Boškov, Boro Mitriđeski, Novak Dimitrovski kaj Tome Serafimovski estas elstaraj.
* Teatro: tradicia festivalo de makedonaj profesiaj teatroj okazas en [[Prilep]] honore al Vojdan Chernodrinski, la fondinto de nuntempa makedona teatro.

=== Komunikiloj ===
* [[Makedona Radio kaj Televido]]

=== Transporto ===

==== Aŭtovojo ====
La plej grava ŝoseo estas la internacia ŝoseo E-75 kiu komenciĝas en [[Ostendo]] (''Oostende'', Belgio) pasas tra [[Bruselo]], [[Nurenbergo]], [[Vieno]], [[Budapeŝto]], [[Beogrado]], [[Tesaloniko]] kaj finiĝas en [[Ateno]], Grekio. La totala longo en Norda Makedonio estas 201 km. Ĝi pasas tra la centra parto de la lando, laŭ la [[rivero Vardar]] kaj estas la ĉefa aŭtovojo en la lando.

==== Fervojoj ====
''Makedonian Railways''

==== Aviado ====
Ekzistas du internaciaj flughavenoj (en [[Ohrid]] kaj en [[Skopjo]]) kun pluraj internaciaj ligoj (''Macedonian Airlines'').

=== Religio ===
Proksimume 67% de la loĝantaro apartenas al la [[Ortodoksa Kristana Eklezio]], [[Islamo|islamanoj]] konsistigas 30% de la tutsumo de loĝantoj, kaj anoj de aliaj kredoj konsistigas 3%. 

== Ekonomio ==
Norda Makedonio estas membro de la [[Monda Organizaĵo pri Komerco]].

Norda Makedonio ankoraŭ ne atingis la nivelon de evoluo, kiun ĝi atingis ekde sia sendependiĝo en 1991 (ĝi atingis sian plej altan nivelon en 1987). Laŭ la klasifiko de la [[Monda Banko]], Norda Makedonio estas lando de mezalta enspezo. Norda Makedonio estas post-transira ekonomio, kun granda nombro da ankoraŭ nesolvitaj transiraj problemoj. Senlaboreco estas la plej granda problemo: 38% (2005 ). Korupto estas sistema fenomeno. Malefika juĝistaro ankaŭ negative influas la ekonomion. La nivelo de enlanda kaj eksterlanda investoj estas malalta. La merkata ekonomio estas distordita de pluraj monopoloj. La ombra ekonomio estas ĝeneraligita kaj oni taksas ke ĝi reprezentas 20 ĝis 40% de la ekonomia aktiveco.

== Konataj makedonoj ==
&lt;!--* [[Makedonoj]] kiuj gajnis la [[Nobel-premio]]n:
* Inventistoj:
* Sciencistoj:
* Pentristoj:--&gt;
* Poetoj kaj verkistoj:
* Kantistoj: [[Toše Proeski]]
* Sportistoj:
** Futbalistoj: [[Besart Abdurahimi]], [[Boban Babunski]], [[David Babunski]], [[Dorian Babunski]], [[Boško Gjurovski]], [[Gjoko Hadžievski]], [[ Blazhe Ilijoski]], [[Nikola Jakimovski]], [[Stevica Ristić]], [[Goce Sedloski]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Makedonio (regiono)]]
* [[Nacia himno de Makedonio]]
* [[Jugoslavio#Historio|Historio de Jugoslavio]]
* [[Sevdalinko]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj|n=Kategorio:Makedonujo}}
* {{Oficiala retejo}}
* {{ueavikio|Makedonujo|{{paĝonomo}}}} {{eo}}
* [http://www.gov.mk oficialaj paĝoj de la registaro de la Respubliko Makedonio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080402031318/http://www.president.gov.mk/index_e.asp |date=2008-04-02 }}
* [http://www.mzsv.gov.mk paĝoj de la ministerio pri agrikulturo, arbaroj kaj akvoprovizoj]
* [http://www.culture.in.mk paĝoj de la ministrio pri kulturo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080530095052/http://culture.in.mk/ |date=2008-05-30 }}
* http://www.mon.gov.mk paĝoj de la ministerio pri eduko kaj scienco]

{{Membroŝtatoj de la Eŭropa Unio}}
{{Ŝtatoj en Eŭropo}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Nord-Makedonio| ]]
[[Kategorio:Balkanaj landoj]]
[[Kategorio:Slavaj ŝtatoj]]
[[Kategorio:Sudorienteŭropaj landoj]]
[[Kategorio:Membroj de la Internacia Organizaĵo de la Franclingvio]]
[[Kategorio:Membroj de la Nordatlantika Traktat-Organizo]]
[[Kategorio:Membroj de la Unuiĝintaj Nacioj]]
[[Kategorio:Landoj sen maraliro]]
[[Kategorio:Respublikoj]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1991]]</text>
      <sha1>303fjibs16qsvg3fnx6ak1ko48ordsl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Proteo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>208425</id>
    <revision>
      <id>9365335</id>
      <parentid>9360466</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:09:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>/* Movo- kaj elektroriceviloj */ [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] ŝablonoj</comment>
      <origin>9365335</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15313" sha1="fiks65gtpmvzklbamp5ysoynq9krcue" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Proteo
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|dosiero = Proteus_humanfish.jpg
|dosiero larĝo = 300px
|priskribo de dosiero = Proteoj en Kavo [[Postojna]], [[Slovenio]]
|regno = [[Bestoj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Amfibioj]] ''Amphibia''
|subklaso = [[Lissamphibia]]
|ordo = [[Kaŭdatoj]] ''Caudata''
|familio = [[Proteedoj]] ''Proteidae''
|genro = '''''Proteus'''''
|specio = '''''P. anguinus'''''
|statuso = VU
|statuso ref = &lt;ref name=&quot;iucn&quot;&gt;{{IUCN2006|assessors=Arntzen ''et al''|year=2004|id=18377|title=Proteus anguinus|downloaded=11 May 2006}} Datenbazero inkluzivas mapon kaj pruvon kial la specio estas malaperanta.&lt;/ref&gt;
|tendenco = down
|dunomo = ''Proteus anguinus''
|dunomo aŭtoritato = [[Josephus Nicolaus Laurenti|Laurenti]], 1768
|specioj de subdivizio = [[Subspecioj]]
|subdivizio2 = &lt;center&gt;
* ''Proteus anguinus anguinus''
&lt;small&gt;[[Joseph Nicolai Laurenti|Laurenti]], 1768&lt;/small&gt;

* ''Proteus anguinus parkelj''
&lt;small&gt;[[Boris Sket|Sket]] &amp; Arntzen, 1994&lt;/small&gt;
''(Vidu tekston)''&lt;/center&gt;
|vikispecio = 
|komunejo = 
|mapo de vivoteritorioj =Proteus anguinus distribution.png
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 300px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''proteo''' aŭ '''homfiŝo''' (''Proteus anguinus'') estas [[amfibioj|amfibio]] kiu loĝas en karstaj subteraj akvoj de la [[Dinaraj Alpoj]] de la riverbazeno [[Soĉa]] ĉe [[Triesto]] en [[Italio]] tra suda [[Slovenio]], sudokcidenta [[Kroatio]], [[Hercegovino]] kaj [[Montenegro]]. Ĝi estas la ununura [[specio]] de la [[genro (biologio)|genro]] ''[[Proteus]]'', la ununuraj eŭropaj specio kaj genro de la [[familio (biologio)|familio]] [[proteedoj]], kaj la ununura eŭropa [[ĥordulo]] [[troglobito]]. Ĝi ricevas krom la nomon '''Proteo''' de la scienca latinlingva ''Proteus'' la nomojn &quot;homfiŝo&quot; (tradukita el la [[Slovena lingvo|Slovena]]: ''Človeška ribica'' kaj el la [[Kroata lingvo|Kroata]]: ''Čovječja ribica''), Grota [[salamandro]], aŭ blanka salamandro.&lt;ref name=&quot;istria&quot;&gt;[http://www.istrianet.org/istria/fauna/amphibians/proteus-anguinus1.htm Istria on the Internet - Proteus anguinus (Olm)] {{Webarchiv|url=http://archive.wikiwix.com/cache/20050322000000/http://www.istrianet.org/istria/fauna/amphibians/proteus-anguinus1.htm |date=2005-03-21 }}. Retrieved on 7 June 2007.&lt;/ref&gt;

Tiu besteto estas elstara pro ties adaptiĝo al vivo en tuta malhelo de ties subtera medio. Ties [[okulo]]j atrofiiĝis, kaj pro tio ''estas blinda la proteo'', dum la aliaj [[senso]]j, ĉefe tiu de [[gusto]] kaj [[tuŝado]], plilertiĝis kiel kompenso. Ĝi ankaŭ ne havas [[pigmento]]n en la [[haŭto]]. Kontraste kun aliaj amfibioj, la proteo estas tute akva, kaj reproduktiĝas kaj vivas sian tutan vivon sub akvo.&lt;ref name=&quot;animal&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Animal|aŭtoro=Burnie D. &amp; Wilson D.E. (eds.)|jaro=2001|loko=Londono|eldoninto=DK|ISBN=0-7894-7764-5|paĝoj=61, 435}}&lt;/ref&gt; Tio ebla pro ties larvaj karakteroj kaj pro ties eksteraj [[branko]]j, kiujn ili pluhavas dum plenkreskuloj.

== Anatomio ==
=== Ekstera aspekto ===
[[Dosiero:P anguinus2.jpg|eta]]
La korpo de la proteo estas '''serpenteca''', 20–30&amp;nbsp;cm longa, sed kelkaj ekzempleroj atingas ĝis 40&amp;nbsp;cm.&lt;ref name=&quot;WEB01&quot;&gt;Weber A. (2000). ''Fish and amphibia''. In: Culver D.C. ''et al.'' (ed.): ''Ecosystems of the world: Subterranean Ecosystems'', pp. 109-132. Amsterdam: [[Elsevier]]&lt;/ref&gt; La trunko estas cilindra, maldika, kaj dividita laŭ regulaj sulkoj en la bordoj de la [[miomero]] . La [[vosto]] estas relative mallonga, flanke platigita, kaj ĉirkaŭita de maldika [[naĝilo]]. La membroj estas malgrandaj kaj maldikaj, kun '''malpliigitaj nombro da fingroj''' kompare kun aliaj amfibioj; la antaŭaj kruroj havas tri fingrojn anstataŭ la normalaj kvar, kaj la malantaŭaj nur du anstataŭ la normalaj kvin. La korpo estas kovrita de maldika tavolo de [[haŭto]], kiu enhavas malmultege da [[pigmento]] kun riboflavino &lt;ref&gt;Istenic L. in Ziegler I. (1974). ''Riboflavin as &quot;pigment&quot; in the skin of'' ''Proteus anguinus'' L. Naturwissenschaften 12: 686-687.&lt;/ref&gt;, kaj pro tio la Proteo estas flavecblanka aŭ rozkolora.&lt;ref name=&quot;animal&quot;/&gt; La '''internaj organoj estas videblaj''' per brilo en la ventro de ekstere. La simileco laŭ koloro kun la homa haxuto estas la kialo pro kio la Proteo estas nomita &quot;homfiŝo&quot; en kelkaj lingvoj ĉefe lokaj. Tamen la haŭto de la Proteo pluhavas kapablecon produkti [[melanino]]n. Sub la [[lumo]], ĝi malheliĝas kaj foje ankaŭ la [[larvo]]j estas koloritaj. La '''piroforma''' kapo finas laŭ mallonga, dorsoventre platigita muzelo. La buŝo estas malgranda, kun etaj [[dento]]j formantaj [[kribrilo]]j por reteni pli grandajn eretojn en la buŝo. La naztruoj estas tiom malgrandaj ke ili estas apenaŭ videblaj, sed ili estas iel lokitaj flanke ĉe la fino de la muzelo. La restaĵoj de la [[okulo]]j estas kovritaj de eta tavolo de haŭto. La proteo spiras per eksteraj [[branko]]j, formantaj du branĉajn tufojn ĉe la fino de la kapo.&lt;ref name=&quot;animal&quot;/&gt; Ili estas ruĝaj ĉar la [[sango]] riĉa je [[oksigeno]] montriĝas tra la senpigmenta haŭto. La Proteo havas ankaŭ bazajn [[pulmo]]jn, sed ties rolo en spirado estas nur duaranga. Ambaŭ sekskoj estas similaj laŭ aspekto, nur maskloj havas iome pli grandajn fekotruon ol inoj.

=== Sensorganoj ===
Bestoj kiuj loĝas en grotoj, inter aliaj adaptiĝoj, disvolvigis kaj plibonigis nevidajn sensosistemojn por orientiĝi kaj adaptiĝi al malhelaj medioj &lt;ref&gt;Schlegel, P. A., Briegleb, W., Bulog, B., Steinfartz, S. (2006). ''Revue et nouvelles données sur la sensitivité a la lumiere et orientation non-visuelle chez Proteus anguinus, Calotriton asper et Desmognathus ochrophaeus'' (Amphibiens urodeles hypogés). Bulletin de la Société herpétologique de France, vol. 118, str. 1-31.&lt;/ref&gt;. La sensosistemo de Proteo estas ankaŭ adaptita al '''vivo en subtera akva medio'''. Nekapabla uzi vidkapablon por orientiĝo, la Proteo kompensas per aliaj sensoj, kiuj estas pli disvolvigitaj ol en la amfibioj vivantaj sur la surfaco. Ĝi daŭre pluhavas larvajn proporciojn, kiel longa, fajna korpo kaj granda, platigita kapo kiu permesas al ĝi havi pli grandan nombron de [[sensoricevilo]]j.

==== Lumoriceviloj ====
La okuloj estas atrofiitaj, sed pluhavas sentivecon al [[lumo]]. Ili kuŝas profunde sub la [[haŭto]], kaj estas malofte videblaj escepte ĉe kelkaj junaj plenkreskuloj. Larvoj havas normalajn okulojn, sed ties disvolviĝo tuj haltas kaj ekatrofias por atingi kompletan atrofion post kvar monatoj de disvolviĝo.&lt;ref name=&quot;DUR01&quot;&gt;Durand J.P. (1973). ''Développement et involution oculaire de Proteus anguinus Laurenti, Urodele cavernicole.'' Ann. Spéléol. 28, 193-208 {{fr}}&lt;/ref&gt; Ankaŭ la pineilo atrofiigis lumricevantajn ĉelojn, pluhavante vidantajn pigmentojn kiel lumricevantajn ĉelojn de la atrofiita okulo. Pinea organo eble regas ian kontrolon sur la fiziologia procezo ankaŭ en ''Proteus''.&lt;ref name=&quot;LANG01&quot;&gt;Langecker T.G. (2000). ''The effects of continuous darkness on cave ecology and caverniculous evolution''. In: Culver D.C. ''et al.'' (ed.): ''Ecosystems of the world: Subterranean Ecosystems'', pp. 135-157. Amsterdam: Elsevier&lt;/ref&gt; Eksperimentoj pri konduto pruvis, ke ankaŭ la propra haŭto estas sentivaj al la lumo &lt;ref name=&quot;HAW01&quot;&gt;Hawes R.S. (1945). ''On the eyes and reactions to light of Proteus anguinus.'' Quart. Journ. Micr. Sc. N.S. 86:1-53&lt;/ref&gt;. Lumosentiveco de la integumento ŝuldiĝas al la pigmento [[melanopsino]] ene de specifaj ĉeloj nomitaj [[melanoforo]]j. Antaŭaj inmunozitoĥemiaj analizoj pruvas la ekziston de lumosentivaj pigmentoj ankaŭ en la integumento de la Proteo,&lt;ref name=&quot;KOS01&quot;&gt;Kos M. (2000). ''Imunocitokemijska analiza vidnih pigmentov v čutilnih celicah očesa in pinealnega organa močerila (Proteus anguinus, Amphibia, Urodela)'' (''Immunocitochemical analysis of the visual pigments in the sensory cells of the eye and the pineal organ of the olm (Proteus anguinus, Amphibia, Urodela).'') PhD thesis. Ljubljana: [[University of Ljubljana]]. {{sl}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kos, M., Bulog, B. et al. (2001) ''Immunocytochemical demonstration of visual pigments in the degenerate retinal and pineal photoreceptors of the blind cave salamander'' (''Proteus anguinus''). Cell Tissue Res, No. 303, pp. 15-25.&lt;/ref&gt;
[[Dosiero:P anguinus-head1.jpg|eta|La antaŭa parto de la kapo de la Proteo enhavas sentivajn ĥemi-, movo- kaj elektroricevilojn.]]

==== Ĥemiriceviloj ====
Proteo kapablas sensi tre malaltajn koncentriĝojn de organikaj estaĵoj en akvo. Ili povas pli bone sensi kaj la kvanton kaj la kvaliton de la predoj per gustosenso ol la aliaj rilataj amfibioj.&lt;ref name=&quot;HUP01&quot;&gt;Hüpop K. (2000). ''How do cave animals cope with the food scarcity in caves?''. In: Culver D.C. ''et al.'' (ed.): ''Ecosystems of the world: Subterranean Ecosystems'', pp. 159-188. Amsterdam: Elsevier&lt;/ref&gt; La naza [[epitelio]], lokata en la interna surfaco de la naztruo kaj de la [[organo de Jacobson]], estas pli maldika ol en aliaj amfibioj&lt;ref name=&quot;DC01&quot;&gt;Dumas P. in Chris B. (1998). ''The olfaction in Proteus anguinus''. Behavioural Processes 43: 107-113&lt;/ref&gt;. La burĝonoj de la gustosenso estas en la muka epitelio de la buŝo, plej parto ĉe la supra flanko de la [[lango]] kaj en la enirejo al la truoj de la brankoj. Tiuj de la buŝa truo estas uzataj por gustumi la manĝaĵon, dum tiuj de la brankoj eble sensas la ĥemian enhavon de la akvo.

==== Movo- kaj elektroriceviloj ====
La sensaj [[epitelio]]j de la interna orelo estas tre specife diferencaj kaj permesas la Proteon ricevi sonajn ondojn en akvo, kaj [[vibro]]jn el la grundo. La kompleksa funkcia kaj morfologia orienteco de la sentivaj ĉeloj ebligas la beston ekscii pri la deveno de la ondoj.&lt;ref&gt;Bulog, B. 1989) ''Differentiation of the inner ear sensory epithelia of'' ''Proteus anquinus'' (Urodela, Amphibia). J. morph. (1931), let. 202, str. 325-338.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BUL01&quot;&gt;Bulog B. (1990). ''Čutilni organi oktavolateralnega sistema pri proteju Proteus anguinus (Urodela, Amphibia). I. Otični labirint'' (''Sense organs of the octavolateral system in proteus Proteus anguinus (Urodela, Amphibia). I. Otic labyrinth''). Biološki vestnik 38: 1-16 {{sl}}&lt;/ref&gt;
Oni konas malmulte pri la aŭdkapablo de la ''Proteus'', sed foje oni observis reagojn al sonoj kaj pro tio oni supozas, ke ekzistas tiu eblo (Bulog, persona observ.). Tio supozigas aŭdkapablon eĉ kaj ĉefe sub akvo. Ĉar tiu animalo restas neotenia tra ties longa vivo, ĝi estas nur eventuale eksponita al normala aŭdkapablo de plenkreskulo kio eblas probable ankaŭ ĉe la Proteo kiel en plej parto de salamandroj. Tio devus supozi adaptan valoron en kavoj, kie ne eblas vido, por profiti el subakva aŭskulto kaj rekoni precizajn sonojn kaj eventuala lokiĝo de predo aŭ aliaj sonofontoj, i.a. akustikaj orientiloj ĝenerale. La prikondutaj eksperimentoj indikas, ke la plej bona aŭdsentiveco de la ''Proteus'' estas inter 50&amp;nbsp;Hz kaj 15.000&amp;nbsp;Hz &lt;ref&gt;Bulog B. in Schlegel P. (2000). ''Functional morphology of the inner ear and underwater audiograms of'' ''Proteus anguinus'' (Amphibia, Urodela)''. Pflügers Arch 439(3), suppl., str. R165-R167.&lt;/ref&gt;.
La [[flanka linio]] kunhelpas la internorelan sentivecon per registro de proksima malalta-frekvenco pro akvomovoj.

Nova tipo de sensaj organoj estis analizitaj per lumo kaj elektra mikroskopo en la kapo de la Proteo kaj priskribita kiel ampularaj organoj &lt;ref&gt;Istenič, L. in Bulog B.(1984). ''Some evidence for the ampullary organs in the European cave salamander'' ''Proteus anguinus'' (Urodela, Amphibia). Cell Tissue Res, let. 235, str. 393-402.&lt;/ref&gt;.
Kiel aliaj malaltaj [[vertebrulo]]j, la Proteo havas evidente la kapablon registri malfortajn kazojn de [[elektra kampo]] &lt;ref name=&quot;SB01&quot;&gt;Schegel P. &amp; Bulog B. (1997). ''Population-specific behavioral electrosensitivity of the European blind cave salamander, Proteus anguinus''. Journal of Physiology (Paris) 91: 75-79&lt;/ref&gt;. Kelkaj prikondutaj eksperimentoj supozigas, ke la [[magneta kampo de Tero]] povas esti uzata eble de la Proteo por orientiĝi per si mem. Lastatempaj liniigoj de la Proteus anguinus al nature kaj artefarite modifitaj {{J|magneta kampo}} estis nun konataj&lt;ref&gt;Bulog, B., Schlegel, P. et al. (2002). ''Non-visual orientation and light-sensitivity in the blind cave salamander, Proteus anguinus'' (Amphibia, Caudata). V: Latella, L., Mezzanotte, E. , Tarocco,M. (ur.). 16th international symposium of biospeleology; 2002 Sep 8-15; Verona: Societé Internationale de Biospéologie, str. 31-32.&lt;/ref&gt;. La eksperimento estis regata de prof. Peter A. Schlegel. La reagoj de la animalo, ties movoj, estis observataj per infraruĝa videokamerao. Ronda ejo (akvario de 30&amp;nbsp;cm kiel diametro) estis instalita en la centro de la bobenoj de Helmholtz. Tiu estas sistemo de bobenoj tra kiu (per aliigo de D-kordo) povas esti kreata kaj kontrolata eta homogena magneta kampo ĉirkaŭ ejo.


== Reproduktado kaj vivo ==
[[Dosiero:P anguinus1.jpg|eta|Proteo naĝas per serpenteca movo de la korpo.]]
La disvolvigo de la [[embrio]] de la Proteo daŭras 140 tagojn, post kio ĝi bezonas ankoraŭ pliajn '''14 jarojn por atingi seksan maturecon'''. La &quot;ranidoj&quot; atingas plenkreskan aspekton post preskaŭ kvar monatoj, kaj la daŭro de tiu disvolviĝo rilatas kun la temperaturo de la akvo.&lt;ref name=&quot;DUR02&quot;&gt;Durand J.P. &amp; Delay B. (1981). ''Influence of temperature on the development of ''Proteus anguinus'' (Caudata: Proteidae) and relation with its habitat in the subterranean world''. Journal of Thermal Biology 6(1): 53-57&lt;/ref&gt; Nekonfirmita historia observado de [[vivipareco]] okazis, sed ŝajne temas pri havo ĉe inoj de [[glando]] kio produktas la ovoprovizon, simila al tiu de [[fiŝo]]j kaj ovodemetantaj amfibioj.&lt;ref name=&quot;ALJ01&quot;&gt;Aljančič M., Bulog B. et al. (1993). ''Proteus - mysterious ruler of Karst darkness''. Ljubljana: Vitrium d.o.o. {{sl}}&lt;/ref&gt; Oni supozis longe, ke la ino de Proteo naskas post vivi juna en pli malaltaj temperaturoj por demeti poste ovojn en pli altaj temperaturoj, sed serioza observado malkonfirmis tion. Proteo ŝajne estas [[ovopara]].

La ino demetas ĝis 70 ovojn, de ĉirkaŭ 12&amp;nbsp;mm en la diametro, inter rokoj, kie ili restas sub ties protekto. La '''idoj estas 2&amp;nbsp;cm longaj''' kiam ili eloviĝas kaj vivas en [[ovoflavo]] en la ĉeloj de la digesta sistemo dum unu monato.&lt;ref name=&quot;AA01&quot;&gt;Aljančič G. and Aljančič M. (1998). ''Žival meseca oktobra: Človeška ribica (Proteus anguinus)'' (''The animal of the month of October: Olm''). Proteus 61(2): 83-87&lt;/ref&gt;.

== Aliaj ==
[[Jean-Baptiste Lamarck]] parolas pri la proteo, kiel ekzemplo de stranga tipo de [[bestoj|besto]], kiu ne havas [[okulo]]jn aŭ pli precize ĝi havas ilin nur kiel spuro kaj kovrita kaj kaŝita, kio pruvas, ke maluzo de specifa organo kaŭzas la malaperon de tiu, tiukaze la okulojn (p.&amp;nbsp;100).

La unua dokumentita mencio de kaverna organismo datas el [[1689]], kun la dokumentaro pri la proteo. Tio estas konsiderita la nasko de la [[biospeleologio]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Lamarko ([[Lamarck]]), ''Filozofio zoologia'', 1809. SAT-Broŝurservo, 1987. Tradukis Valo.

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Salamandroj]]
[[Kategorio:Amfibioj de Eŭropo]]</text>
      <sha1>fiks65gtpmvzklbamp5ysoynq9krcue</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Batman (Turkio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>210133</id>
    <revision>
      <id>9365322</id>
      <parentid>9364560</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:04:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] ŝablonoj</comment>
      <origin>9365322</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="737" sha1="f0hwh21qwvwzgjltdvlact0arn2c2il" xml:space="preserve">{{Apartigila paĝo|Batman (apartigilo)}}
{{Urbo tr
 |turka_nomo = Batman
 |mapo = Batman Turkey Provinces locator.gif
 |mapo-amplekso = 250
 |regiono = [[Sudorienta Anatolio]]
 |provinco = [[Provinco Batman]]
 |loĝantaro = 246700
 |loĝantaro-dato = 2005
 |loĝantaro-ref =
 |denso =
 |areo = 4654
 |latitudo = 37/53
 |longitudo = 41/07
 |alto = 550
 |poŝtkodo = 72x xx
 |tel_antaŭkodo = 0488
 |aŭtokodo = 72
 |estro = Huseyin Kalkan
 |retpaĝaro = [http://www.batman-bld.gov.tr/ http://www.batman-bld.gov.tr/]
}}
'''Batman''' estas urbo en [[provinco Batman]] en [[Turkio]].
[[Dosiero:Batman(city).jpg|eta|maldekstra|250px|Batman]]
{{-}}
{{projektoj}}
{{Ĝermeto|Turkio}}

[[Kategorio:Provinco Batman]]
[[Kategorio:Urboj de Turkio]]</text>
      <sha1>f0hwh21qwvwzgjltdvlact0arn2c2il</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seksegaleca konsiderado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>212743</id>
    <revision>
      <id>9365443</id>
      <parentid>9326848</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365443</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6706" sha1="rmy0e2lcb23j9ev7qivbyi8wvr7cjc4" xml:space="preserve">[[Dosiero:Ĉu_latinidaj_lingvoj_iĝas_pli_genroneŭtralaj_-_scivolemo.webm|eta|Video: Ĉu latinidaj lingvoj iĝas pli genroneŭtralaj? - video de la jutuba kanalo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]]]]
'''Seksegaleca Konsiderado''' celas al seks-justeca [[socio]]. Konforme al tiu ĉi metodo sociaj diferencoj kaj malsamecoj por [[virino]]j kaj por [[viro]]j estu videbligitaj, pripensitaj kaj fine la kaŭzo por la maljusteco estu forigita.
Pro tiu intenco ĉiu projekto devas esti kontrolata, kiel ĝi efektos al vivkondiĉoj kaj de virinoj kaj de viroj; se necese la plano estas denove pripensenda.
La diferenco inter Seksegaleca Konsiderado kaj [[Feminismo|feminista]] politiko estas, ke ambaŭ seksoj estu samjuste atentitaj.
Seksegaleca lingvouzo estas konsiderata premiso por la efektivigo.

== Termino, tradukoj ==
En kelkaj [[ŝtato]]j la anglalingva vorto &quot;Gender Mainstreaming&quot; [ĜENd(e) MEJNstrimin(g)] estis transprenita netradukite kiel [[termino (vorto)|terminon]]. La nocio estis unue karakterizita en [[1995]] kadre de la kvara [[UN-virina konferenco]]. La [[Kontrakto de Amsterdamo]] [[1997]] faris tiun ĉi koncepton oficiala celo de la [[Eŭropa Unio]]-politiko.
[[Eŭropa Unio]]-estraroj uzas ekz. sekvantajn terminojn en la naciaj tradukoj: &quot;seksosentema taksado de konsekvencoj&quot;, &quot;seksoegalecema politiko&quot; aŭ &quot;seksegalec-politiko&quot;.

== Ekzemploj ==
[[Dosiero:Necesejo-publika-Vieno-2007.jpg|eta|dekstra|300ra|En la plej malsupra ŝildo sur la pordo al publika necesejo estas skribita &quot;Enirejo al zorgistino&quot;; kvazaŭ nur inoj farus (faru?) tiun ĉi laboron (Aŭstrio/2007).]]
'''Medicinaj problemoj:''' Tipaj &quot;virproblemoj&quot;, ekz. [[Alkoholo|alkohola]] aŭ [[Nikotino|nikotina]] [[dependeco (medicino)|dependeco]] kaj [[korapopleksio]] estas ĝenerale esploritaj nur koncerne al viroj. Inverse validas la sama pri &quot;virinproblemoj&quot;, ekz. pri la [[Anoreksio|Malsana Malgreco]], kaj ties mankanta esplorado pri viroj.

'''[[Laboreja seksismo|Profesio]] kaj familio:''' Virinoj kaj junulinoj ofte pretas forlasi aŭ restrikcii sian [[profesio]]n pro la [[familio]]. El tio povas sekvi kelkaj malavantaĝoj, ekz. por profesia disvolviĝo aŭ rentprovizado. En multaj socioj viroj memkrompeneble ne limigas sian profesion pro familiaj cirkonstancoj. Tio kaŭzas diferencajn viv- kaj spertmanierojn de virinoj kaj viroj, influantajn preskaŭ ĉiun socian kampon. Ankaŭ la elekto de la profesio ofte estas socie destinata. En konversacia libro (Esperanto/Germana) el [[1990]] troviĝas en la listo &quot;profesioj kaj okupoj&quot; ekz. &quot;kamentubisto, trafikpolicisto, arkitekto, edukistino, floristino, frizistino, dommastrumistino, komercisto, infanĝardenistrino, ...&quot;. Informbroŝuro de la Aŭstra estraro [[Laborinspektejo]] pri Seksegaleca Konsiderado nomiĝas &quot;Jozefo volas fariĝi frizistino&quot;; tiu ĉi titolo montru unu el la multaj socie kaŭzitaj rolatendoj.

'''Servo al la ŝtato:''' [[Leĝo]]j de diversaj [[ŝtato]]j (ekz. [[Aŭstrio]], [[Svisio]]) postulas, ke ĉiu viro devas servi kiel [[Civila servo|civilservanto]] aŭ [[soldato]] por fiksita minimuma tempo; sed tiu ĉi devigo ofte ne koncernas virinojn.

'''En Esperantujo:''' Kelkaj kritikas, ke la seksa malsimetrio en [[Esperanto]] estas lingva [[seksismo]]. Oni kritikas ke pluraj parenc-radikoj (kiel &quot;patr-&quot;, &quot;frat-&quot; kaj &quot;edz-&quot;) havas baze viran signifon, dum necesas aldoni &quot;-in-&quot; por paroli pri inoj. Aldone oni kritikas ke multaj aliaj vortoj (kiel &quot;instruisto&quot;, &quot;anglo&quot; kaj la pronomo &quot;li&quot;) servas kaj por signi viran personon kaj por signi ajnaseksan personon, dum ekzistas apartaj vortoj por inaj personoj (&quot;instruistino&quot;, &quot;anglino&quot;, &quot;ŝi&quot;). Riistoj kaj iĉistoj provas forigi tiun malsimetrion el Esperanto. [[Bertilo Wennergren]] skribis pri tiu ĉi afero en la [[Plena Manlibro de Esperanta Gramatiko]] ([[2019]]), § 11.5: &quot;Kiam oni parolas pri persono, kies sekso ne estas konata, aŭ kiam oni parolas ĝenerale pri persono de iu ajn sekso, oni tradicie uzas ''li''. (...) Tia ĉi uzo de ''li'' povas esti rigardata kiel seksa diskriminacio. Eblas diri, ke ''li'' estas dusignifa: vira kaj sekse neŭtra, sed multaj opinias, ke tia uzo ignoras virinojn aŭ prezentas virecon kiel normalan kaj virinecon kiel esceptan. Krome tiu dusignifeco ja povas iafoje kaŭzi malklaraĵojn. Tiam oni povas esprimi sin pli klare per ekz. ''ŝi aŭ li'', ''tiu'', ''tiu persono'' k.s. Sed tia uzo povas esti maloportuna, kaj tial aperis diversaj proponoj de nova sekse neŭtra pronomo. La sola tia propono, kiu efektive estas uzata, estas ''ri°'' (vidu ĉi-poste). Tiu nova vorto tamen ne estas parto de la oficiala kaj normala Esperanto, kaj ne ĉiuj Esperantistoj konas ĝin. Aliaj uzas ''ĝi'' tiusence, do ankaŭ por homo.&quot;

'''Urba administrado:''' En 2006 la [[administracio|administrejo]] de la [[Aŭstrio|Aŭstra]] [[ĉefurbo]] [[Vieno]] komencis kadre de seksegaleca programo ankaŭ ŝanĝi la aspekton de ŝildoj, afiŝoj kaj [[piktogramo]]j en publikaj lokoj; ekz. tram-etiketo montras virecan figuraĵon tenantan bebon sur la genuoj por ke aliaj pasaĝeroj cedu sidlokon al la patro. Ankaŭ aliaj projektoj estis lanĉitaj, ekz. la administrejo startis kampanjon por dungi pli multe da viroj en infanĝardenoj, por ke viraj kaj virinaj anoj de la pedagogia personaro ekzemplodonu diversajn rolojn kaj montru kielmaniere oni povas interŝanĝi la tradiciajn genrajn taskojn.

== Kritikoj kontraŭ Seksegaleca Konsiderado ==
Multaj [[Feminismo|feministoj]] timante malfortigon de atingitaj celoj atentigas pri misuzo, ekz. la forigo de virinkomisiitoj aŭ la malaltigo de [[salajro]]j por viraj [[laborprenanto]]j, por ke la virinaj gajnu sammulte.
Kritikistoj kontraŭ la [[feminismo]] opinias, ke la Seksegaleca Konsiderado maljuste malavantaĝigas virojn kaj favoras virinojn.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Feminismo]]
* [[socia sekso]]
* [[Genra egaleco|Egaleco (socio)]]
* [[Seksneŭtrala homa triapersona pronomo]]
* [[Seksismo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* Kurso en Esperanto pri [http://monda.eu/eo/modules/gender/1 seksa egaleco] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180224061159/http://monda.eu/eo/modules/gender/1 |date=2018-02-24 }}, Monda.eu,
* [http://ec.europa.eu/employment_social/gender_equality/gender_mainstreaming/general_overview_de.html Eŭropa Komisiono], angle, france, germane
* [http://www.arbeitsinspektion.gv.at/AI/Arbeitsinspektion/Geschichte/geschichte_80gm.htm Aŭstra Laborinspektejo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, germane
* [http://www.wien.gv.at/menschen/gendermainstreaming/ Viena Administrejo], germane
* [http://www.gender-mainstreaming.net/ &quot;Gender Mainstreaming&quot; en Germanio], germane, angle

[[Kategorio:Feminismo]]
[[Kategorio:Sociologio]]</text>
      <sha1>rmy0e2lcb23j9ev7qivbyi8wvr7cjc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Szarvas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>225376</id>
    <revision>
      <id>9365766</id>
      <parentid>9148578</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:25:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* Famaj nomportantoj */</comment>
      <origin>9365766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4048" sha1="g972too52ixnxnns0nyqly50ymtfspd" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=HU-BE|tipo1=reliefo|zomo=11}}
'''Szarvas''' ([sarvaŝ], {{lang-sk|'''Sarvaš'''}}) estas [[urbo]] en [[Hungario]], en [[regiono]] [[Suda Ebenaĵo]], en [[departemento]] [[Békés]], en [[Distrikto Szarvas]], kies centro ĝi estas. La [[loknomo]] signifas: [[cervo]] (vidu la [[blazono]]n!).
[[Dosiero:Szarvas - Palace.jpg|eta|maldekstre|Kastelo en Szarvas]]

== Geografio ==
Szarvas situas sur [[ebenaĵo]], laŭ maldekstra [[bordo]] de [[Körös]], laŭ ĉefvojo [[Békéscsaba]]-[[Kecskemét]], laŭ fervojo [[Mezőtúr]]-[[Orosháza]]. Mezőtúr 20, Orosháza 40, Békéscsaba 48, Kecskemét 74, [[Szeged]] 87, [[Budapeŝto]] 154 [[km]].

== Historio ==
Pli frue [[avaroj]] loĝis tie. La loko estis grava trapasejo de Körös, [[Anonymus (hungara kronikisto)]] mencias ĝin. La [[turkoj]] konstruis fuorteton, kiu kune kun la komunumo dum la reokupiĝo en [[1686]] detruiĝis. En [[1722]] la komunumo refondiĝis, poste iĝis [[kampurbo]] ĝis [[1872]]. Klasika luterana [[preĝejo]] konstruiĝis en [[1788]], la pli nova en [[1897]]. La katolika preĝejo pretiĝis en [[1812]], [[hotelo]] Árpád en [[1896]]. La komunumo urbiĝis en [[1966]].

== Vidindaĵoj ==
Apud la riverbordo troviĝas unu el la plej gravaj hungaraj [[arboreto]]j, ene estas [[kastelo]] de Bolza. Proksime estas [[ventomuelejo]], kiu estis onidire geografia centro de [[Hungara reĝlando]]. La menciindaĵoj apartenas al [[Nacia parko]] Körös-[[Mures]]. Aparte menciindaj estas klasikisma kastelo de Mitrovszky (mitrovski) kaj gastejo de Bárány, en kiu nun estas kuracejo. Sakralaj vidindaĵoj estas:
[[Dosiero:Szarvas arborétum4.jpg|eta|Vido en arboreto de Szarvas]]
* [[Preĝejo de Sankta Klara (Szarvas)]]
* [[Luterana malnova preĝejo (Szarvas)]]
* [[Luterana nova preĝejo (Szarvas)]]
* [[Kalvinana preĝejo (Szarvas)]].
[[Dosiero:Szarvas 03civertanlegi.jpg|eta|Aerfoto pri Szarvas]]

== Famuloj ==
* en Szarvas naskiĝis kaj mortis: [[Béla Molnár (ornitologo)]]
* en Szarvas naskiĝis:
{{Ĉefartikolo|Listo de famuloj naskiĝintaj en Szarvas}}
** [[advokato]] [[Ferenc Tessedik]]
** [[aktoro]]j [[Gabriella Hámori]] kaj [[József Kétszery]]
** [[apotekisto]] [[Béla Réthy]]
** [[ĉefepiskopo]] [[László Dankó]]
** [[László Kékesi (grafikisto)]]
** [[historiisto]] [[Géza Ballagi]]
** [[Mihály Székely (inĝeniero)]]
** [[Lajos Hanzó (inĝeniero)]]
** [[instruisto]]j [[Gyula Benka]] kaj [[Ernő Levius]]
** [[jezuito]] [[László Menyhárt]]
** kajakisto [[Dóra Bodonyi]]
** [[komponisto]] [[Kálmán Chován]]
** [[kuracisto]] [[Pál Réthy]]
** [[lingvisto]] [[János Melich]]
** [[Gábor Kemény (pedagogo)]]
** [[pianisto]] [[Árpád Szendy]]
** [[politikisto]]j [[Endre Bajcsy-Zsilinszky]] kaj [[Dániel Boczkó (politikisto)|Dániel Boczkó]]
** [[skulptisto]] [[Ferenc Lebó]]
** urologo [[Jonathán Pál Haberern]]
* en Szarvas mortis:
** [[agronomo]] [[Ferenc Gruber]]
** [[Dániel Boczkó (episkopo)]]
** [[Lajos Hanzó (historiisto)]]
** [[iĥtiologo]] [[Mihály Szalay]]
** [[Sámuel Tessedik (pastoro, 1742–1820)]]
** luterana [[episkopo]] [[Márton Hamaliar]]
** luterana pastoro [[Ádám Áchim]]
** [[poeto]] [[Péter Vajda]]
** [[operkantisto]] [[György Melis]]

== Famaj nomportantoj ==
* [[Félix Szarvas]], [[ginekologo]]
* [[József Szarvas]], aktoro
* [[Soma Szarvasi]], aktoro

== Ĝemelurboj ==
* {{Flago|Rusio}} [[Serdobsk]], [[Rusio]] ([[1970]])
* {{Flago|Slovakio}} [[Poprad]], [[Slovakio]] ([[1980]])
* {{Flago|Rumanio}} [[Vlăhița]], [[Rumanio]] ([[1994]])
* {{Flago|Rumanio}} [[Baraolt]], [[Rumanio]] ([[1997]])
* {{Flago|Slovakio}} [[Malacky]], [[Slovakio]] ([[2000]])
* {{Flago|Ĉinio}} [[Vuŝio]], [[Ĉinio]] ([[2009]])
* {{Flago|Rumanio}} [[Șimleu Silvaniei]], [[Rumanio]]
* {{Flago|Finnlando}} [[Keuruu]], [[Suomio]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.tavolsag.hu/index.asp?go=tavolsag&amp;i1=23870&amp;i2=9566 distancoj]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Szarvas]]</text>
      <sha1>g972too52ixnxnns0nyqly50ymtfspd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rick Astley</title>
    <ns>0</ns>
    <id>229535</id>
    <revision>
      <id>9365638</id>
      <parentid>8878625</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:55:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1754" sha1="ssp9e853k6pdjb1hsdk2pgt47gj0c0r" xml:space="preserve">{{Informkesto muzika artisto
| nomo                = Rick Astley
| dosiero             = Rick Astley-cropped.jpg
| priskribo de dosiero = Astley prezentiĝanta en [[Singapuro]], aŭgusto de 2008
| fono         = soloa kantisto
| naskonomo          = Richard Paul Astley
| naskiĝo   = [[6-an de februaro]] [[1966]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Anglio}} [[Newton-le-Willows]], [[Merseyside]], [[Anglio]]
| instrumento          = [[Voĉa muziko]], [[gitaro]], [[drumo]], [[Klavarinstrumento]]
| tipo de voĉo          = [[Bass-baritono]]
| ĝenro               = [[Popmuziko]], [[blue-eyed soul]]
| okupo          = [[kantverkisto]]
| aktivaj jaroj       = [[1985 en muziko|1985]] - nuntempo
| eldoninto               = [[Sony BMG]]
| parencaj temoj     = [[FBI (apartigilo)|FBI]]&lt;br /&gt;[[Stock Aitken Waterman]]
| ttt                 = http://www.rickastley.co.uk/
|kesteroj=
{{Informkesto homo
|subŝablono=jes
}}}}
'''Richard Paul ASTLEY''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Rikardo''' '''Paŭlo''' '''Astlio'''; naskiĝis la {{daton|6|februaro|1966}} en [[Warrington]], [[Cheshire]], [[Anglio]]) estas angla [[kantisto]] kaj [[komponisto]], komencanta en sojlo de la [[1980-aj jaroj]] kiel [[drumisto]] en grupo Give Way. En 1983, jam kiel kantisto, aliĝas al grupo FBI. Du jarojn poste li ligas kiel solisto sukcesan kunlaboradon kun produktora teamo Stock - Aitken - Waterman.

En 1987 li havas tre sukcesan kanton ''Never Gonna Give You Up'' (la 1-a en Anglio kaj Usono), post ĝi sekvas pluajn. Stile li estadas alvicigata al pop-soŭlo.

{{Projektoj}}
{{Ĝermo|anglio|kantisto}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Astley, Rick}}

[[Kategorio:Drumistoj]]
[[Kategorio:Popmuzikistoj]]
[[Kategorio:Britaj kantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 6-an de februaro]]</text>
      <sha1>ssp9e853k6pdjb1hsdk2pgt47gj0c0r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365643</id>
      <parentid>9365638</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:09:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1754" sha1="r9d6wu09fz9a4ryva98lhvymex206hn" xml:space="preserve">{{Informkesto muzika artisto
| nomo                = Rick Astley
| dosiero             = Rick Astley-cropped.jpg
| priskribo de dosiero = Astley prezentiĝanta en [[Singapuro]], aŭgusto de 2008
| fono         = soloa kantisto
| naskonomo          = Richard Paul Astley
| naskiĝo   = [[6-an de februaro]] [[1966]]&lt;br /&gt;{{flagicon|Anglio}} [[Newton-le-Willows]], [[Merseyside]], [[Anglio]]
| instrumento          = [[Voĉa muziko]], [[gitaro]], [[drumo]], [[Klavarinstrumento]]
| tipo de voĉo          = [[Bass-baritono]]
| ĝenro               = [[Popmuziko]], [[blue-eyed soul]]
| okupo          = [[kantverkisto]]
| aktivaj jaroj       = [[1985 en muziko|1985]] - nuntempo
| eldoninto               = [[Sony BMG]]
| parencaj temoj     = [[FBI (apartigilo)|FBI]]&lt;br /&gt;[[Stock Aitken Waterman]]
| ttt                 = http://www.rickastley.co.uk/
|kesteroj=
{{Informkesto homo
|subŝablono=jes
}}}}
'''Richard Paul ASTLEY''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Rikardo''' '''Paŭlo''' '''Astlej'''; naskiĝis la {{daton|6|februaro|1966}} en [[Warrington]], [[Cheshire]], [[Anglio]]) estas angla [[kantisto]] kaj [[komponisto]], komencanta en sojlo de la [[1980-aj jaroj]] kiel [[drumisto]] en grupo Give Way. En 1983, jam kiel kantisto, aliĝas al grupo FBI. Du jarojn poste li ligas kiel solisto sukcesan kunlaboradon kun produktora teamo Stock - Aitken - Waterman.

En 1987 li havas tre sukcesan kanton ''Never Gonna Give You Up'' (la 1-a en Anglio kaj Usono), post ĝi sekvas pluajn. Stile li estadas alvicigata al pop-soŭlo.

{{Projektoj}}
{{Ĝermo|anglio|kantisto}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Astley, Rick}}

[[Kategorio:Drumistoj]]
[[Kategorio:Popmuzikistoj]]
[[Kategorio:Britaj kantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 6-an de februaro]]</text>
      <sha1>r9d6wu09fz9a4ryva98lhvymex206hn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝablono:Aĝo</title>
    <ns>10</ns>
    <id>238389</id>
    <revision>
      <id>9365441</id>
      <parentid>5764150</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <origin>9365441</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="443" sha1="j8f1itq52j6il1fotfnnh33j7kmoow3" xml:space="preserve">&lt;includeonly&gt;{{#invoke:Datoj|agho}}&lt;/includeonly&gt;&lt;noinclude&gt;
{{dok}}
[[Kategorio:Ŝablono:Kronologio|{{PAGENAME}}]]
&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {},
	&quot;description&quot;: &quot;Tiu ĉi ŝablono elkalkululas nombron de plenaj jaroj inter du specifaj datoj. Se la dua grupo da parametroj (jaro, monato kaj tago) ne estas donata, la ŝablono elkalkulu la nombron de plenaj jaroj inter la donata unua dato kaj la hodiaŭa tago. &quot;
}
&lt;/templatedata&gt;&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j8f1itq52j6il1fotfnnh33j7kmoow3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sociala anarkiismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>242195</id>
    <revision>
      <id>9365438</id>
      <parentid>8453089</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:39:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365438</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1981" sha1="6ob9dpiy5tzf4talyh5gtbd16jdnw5a" xml:space="preserve">'''Sociala [[anarĥiismo]]''' aŭ '''sociala anarkiismo''' estas multenhava termino uzata por distingi inter la du vastaj tipoj de [[anarkiismo]] - la alia estas [[individuisma anarkiismo]]. Dum individuismaj anarkiismoformoj emfazas personan aŭtonomecon kaj la racian naturon de homoj, sociala anarkiismo vidas &quot;individuisman liberecon kiel koncepte konektitan al sociala egaleco, kaj emfazas komunumon kaj [[Reciproka helpo|reciprokan helpon]]&quot;. Sociala anarkiismo estas uzata por specife priskribi anarkiismajn tendencojn ene de anarkiismo, kiuj multe emfazas la [[Komunumismo|komunumisman]] kaj kunlaborademan partojn de anarkiisma teorio kaj praktiko. Sociala anarkiismo inkluzivas [[Anarki-kolektivismo|anarki-kolektivismon]], [[anarki-komunismo]]n, [[Libertarianisma socialismo|libertarianisman socialismon]], [[anarki-sindikatismo]]n, kaj [[Socia ekologio|socian ekologion]], interalie.

En [[Usono]], la termino &quot;sociala anarkiismo&quot; estas uzata de la rondo, kiu eldonas la revuon ''Sociala Anarkiismo'' (''Social Anarchism''), kaj estas porpledita fare de [[Murray Bookchin]]. Bookchin karakterizis socialan anarkiismon kiel &quot;[[Politika maldekstro|politike maldekstran]]&quot;, priparolante la &quot;grandan tradicion de homa [[Solidaro|solidareco]] kaj kredon je la kapablo de [[homeco]],&quot; [[Internaciismo|internaciismon]], la [[Demokratio|demokratan]] spiriton, [[kontraŭmilitarismo]]n, kaj racian [[Sekularismo|sekularismon]]. Tamen, religiaj anarkiistoj kaj religiaj maldekstristoj ĝenerale kontraŭas la ligon inter maldekstrismo kaj &quot;racia sekularismo,&quot; precipe pro la potencaj maldekstraj religioj movadoj kiel la [[Teologio de la Liberigo]] kaj la [[Usona movado por civilaj rajtoj]]. Sociala anarkiismo celas &quot;[[Libera asociado (psikologio)|liberan asociadon]] de homoj kunvivantaj kaj kunlaborantaj en liberaj komunumoj.&quot;

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Sociala anarkiismo| ]]
[[Kategorio:Anarkiismaj pensoskoloj]]
[[Kategorio:Kontraŭkapitalismo]]
[[Kategorio:Socialismo]]</text>
      <sha1>6ob9dpiy5tzf4talyh5gtbd16jdnw5a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365440</id>
      <parentid>9365438</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365440</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2010" sha1="70igusmqhna7ma98eis21569mxiarib" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}

'''Sociala [[anarĥiismo]]''' aŭ '''sociala anarkiismo''' estas multenhava termino uzata por distingi inter la du vastaj tipoj de [[anarkiismo]] - la alia estas [[individuisma anarkiismo]]. Dum individuismaj anarkiismoformoj emfazas personan aŭtonomecon kaj la racian naturon de homoj, sociala anarkiismo vidas &quot;individuisman liberecon kiel koncepte konektitan al sociala egaleco, kaj emfazas komunumon kaj [[Reciproka helpo|reciprokan helpon]]&quot;. Sociala anarkiismo estas uzata por specife priskribi anarkiismajn tendencojn ene de anarkiismo, kiuj multe emfazas la [[Komunumismo|komunumisman]] kaj kunlaborademan partojn de anarkiisma teorio kaj praktiko. Sociala anarkiismo inkluzivas [[Anarki-kolektivismo|anarki-kolektivismon]], [[anarki-komunismo]]n, [[Libertarianisma socialismo|libertarianisman socialismon]], [[anarki-sindikatismo]]n, kaj [[Socia ekologio|socian ekologion]], interalie.

En [[Usono]], la termino &quot;sociala anarkiismo&quot; estas uzata de la rondo, kiu eldonas la revuon ''Sociala Anarkiismo'' (''Social Anarchism''), kaj estas porpledita fare de [[Murray Bookchin]]. Bookchin karakterizis socialan anarkiismon kiel &quot;[[Politika maldekstro|politike maldekstran]]&quot;, priparolante la &quot;grandan tradicion de homa [[Solidaro|solidareco]] kaj kredon je la kapablo de [[homeco]],&quot; [[Internaciismo|internaciismon]], la [[Demokratio|demokratan]] spiriton, [[kontraŭmilitarismo]]n, kaj racian [[Sekularismo|sekularismon]]. Tamen, religiaj anarkiistoj kaj religiaj maldekstristoj ĝenerale kontraŭas la ligon inter maldekstrismo kaj &quot;racia sekularismo,&quot; precipe pro la potencaj maldekstraj religioj movadoj kiel la [[Teologio de la Liberigo]] kaj la [[Usona movado por civilaj rajtoj]]. Sociala anarkiismo celas &quot;[[Libera asociado (psikologio)|liberan asociadon]] de homoj kunvivantaj kaj kunlaborantaj en liberaj komunumoj.&quot;

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Sociala anarkiismo| ]]
[[Kategorio:Anarkiismaj pensoskoloj]]
[[Kategorio:Kontraŭkapitalismo]]
[[Kategorio:Socialismo]]</text>
      <sha1>70igusmqhna7ma98eis21569mxiarib</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Will Smith</title>
    <ns>0</ns>
    <id>247908</id>
    <revision>
      <id>9365590</id>
      <parentid>9164396</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T01:43:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1901" sha1="44beoms0hb2p5lbq0usjxipzj39x3tl" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Willard Carroll SMITH, Jr.''' (konata kiel '''Will Smith''', naskiĝis la [[25-an de septembro]] [[1968]] en [[Filadelfio]], [[Usono]]) estas  Usona aktoro kaj [[repo|repisto]]. Will Smith famiĝis kiel repisto en la okdekaj jaroj. Li vere famiĝis kiel la ĉef-rolulo de la televida serio ''The Fresh Prince of Bell Air'', kiu komenciĝis en 1990. En la serio Will Smith estas junulo kiu kreskis en malriĉa kvartalo de Filadelfio, sed estas sendita de la patrino vivi kun riĉaj parencoj en [[Bel Air]]. Smith ankaŭ havis la ĉefajn rolojn en la filmoj ''[[Men in Black]]'', ''[[Independence Day]]'', ''[[Mi estas legendo (filmo)|I Am Legend]]'', [[Hitch]] kaj ''[[Ali]]''.

Laŭ la stato de [[2023]] li kun sia familio vivas en la protektita urbeto [[Hidden Hills]], iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de [[Los-Anĝeleso]] kaj de [[Holivudo]], kun multaj same socie konataj najbaroj.

== Filmaro ==
* [[Mi, roboto]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo}} ({{en}})
* {{Facebook}}
* {{Instagram}}
* {{IMDb nomo}}
* {{Amg nomo|66596}}
* {{IBDB nomo}}
* {{Box Office Mojo nomo}}
* {{Metacritic nomo}}
* {{Rotten Tomatoes nomo}}
{{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido|Muziko|Literaturo}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Smith, Will}}
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de septembro]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj radioaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj humuristoj]]
[[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kantistoj]]
[[Kategorio:Repistoj]]
[[Kategorio:Usonaj komponistoj]]
[[Kategorio:Kantaŭtoroj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj filantropoj]]
[[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]]</text>
      <sha1>44beoms0hb2p5lbq0usjxipzj39x3tl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365602</id>
      <parentid>9365590</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T03:26:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1898" sha1="a7jlslbcevv5swh64p5y08d1r8501ue" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Will Smith,''' plennome '''Willard Carroll SMITH, Jr.''' (naskiĝis la [[25-an de septembro]] [[1968]] en [[Filadelfio]], [[Usono]]) estas  Usona aktoro kaj [[repo|repisto]]. Will Smith famiĝis kiel repisto en la okdekaj jaroj. Li vere famiĝis kiel la ĉef-rolulo de la televida serio ''The Fresh Prince of Bell Air'', kiu komenciĝis en 1990. En la serio Will Smith estas junulo kiu kreskis en malriĉa kvartalo de Filadelfio, sed estas sendita de la patrino vivi kun riĉaj parencoj en [[Bel Air]]. Smith ankaŭ havis la ĉefajn rolojn en la filmoj ''[[Men in Black]]'', ''[[Independence Day]]'', ''[[Mi estas legendo (filmo)|I Am Legend]]'', [[Hitch]] kaj ''[[Ali]]''.

Laŭ la stato de [[2023]] li kun sia familio vivas en la protektita urbeto [[Hidden Hills]], iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de [[Los-Anĝeleso]] kaj de [[Holivudo]], kun multaj same socie konataj najbaroj.

== Filmaro ==
* [[Mi, roboto]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo}} ({{en}})
* {{Facebook}}
* {{Instagram}}
* {{IMDb nomo}}
* {{Amg nomo|66596}}
* {{IBDB nomo}}
* {{Box Office Mojo nomo}}
* {{Metacritic nomo}}
* {{Rotten Tomatoes nomo}}
{{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido|Muziko|Literaturo}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Smith, Will}}
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de septembro]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj radioaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj humuristoj]]
[[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kantistoj]]
[[Kategorio:Repistoj]]
[[Kategorio:Usonaj komponistoj]]
[[Kategorio:Kantaŭtoroj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj filantropoj]]
[[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]]</text>
      <sha1>a7jlslbcevv5swh64p5y08d1r8501ue</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365603</id>
      <parentid>9365602</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T03:27:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1968" sha1="g3pb63ktxml2xodl21qdu0clhbd3epx" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Will Smith,''' plennome '''Willard Carroll SMITH, Jr.''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Vilardo Karol Smito, Jr.'''; naskiĝis la [[25-an de septembro]] [[1968]] en [[Filadelfio]], [[Usono]]) estas  Usona aktoro kaj [[repo|repisto]]. Will Smith famiĝis kiel repisto en la okdekaj jaroj. Li vere famiĝis kiel la ĉef-rolulo de la televida serio ''The Fresh Prince of Bell Air'', kiu komenciĝis en 1990. En la serio Will Smith estas junulo kiu kreskis en malriĉa kvartalo de Filadelfio, sed estas sendita de la patrino vivi kun riĉaj parencoj en [[Bel Air]]. Smith ankaŭ havis la ĉefajn rolojn en la filmoj ''[[Men in Black]]'', ''[[Independence Day]]'', ''[[Mi estas legendo (filmo)|I Am Legend]]'', [[Hitch]] kaj ''[[Ali]]''.

Laŭ la stato de [[2023]] li kun sia familio vivas en la protektita urbeto [[Hidden Hills]], iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de [[Los-Anĝeleso]] kaj de [[Holivudo]], kun multaj same socie konataj najbaroj.

== Filmaro ==
* [[Mi, roboto]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo}} ({{en}})
* {{Facebook}}
* {{Instagram}}
* {{IMDb nomo}}
* {{Amg nomo|66596}}
* {{IBDB nomo}}
* {{Box Office Mojo nomo}}
* {{Metacritic nomo}}
* {{Rotten Tomatoes nomo}}
{{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido|Muziko|Literaturo}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Smith, Will}}
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de septembro]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj radioaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj humuristoj]]
[[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kantistoj]]
[[Kategorio:Repistoj]]
[[Kategorio:Usonaj komponistoj]]
[[Kategorio:Kantaŭtoroj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj filantropoj]]
[[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]]</text>
      <sha1>g3pb63ktxml2xodl21qdu0clhbd3epx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365608</id>
      <parentid>9365603</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:01:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1970" sha1="pfehtn05auoqd69z5cs77xt4gl8b4rr" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Will Smith,''' plennome '''Willard Carroll SMITH, Jr.''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Vilardo Karroll Smito, Jr.'''; naskiĝis la [[25-an de septembro]] [[1968]] en [[Filadelfio]], [[Usono]]) estas  Usona aktoro kaj [[repo|repisto]]. Will Smith famiĝis kiel repisto en la okdekaj jaroj. Li vere famiĝis kiel la ĉef-rolulo de la televida serio ''The Fresh Prince of Bell Air'', kiu komenciĝis en 1990. En la serio Will Smith estas junulo kiu kreskis en malriĉa kvartalo de Filadelfio, sed estas sendita de la patrino vivi kun riĉaj parencoj en [[Bel Air]]. Smith ankaŭ havis la ĉefajn rolojn en la filmoj ''[[Men in Black]]'', ''[[Independence Day]]'', ''[[Mi estas legendo (filmo)|I Am Legend]]'', [[Hitch]] kaj ''[[Ali]]''.

Laŭ la stato de [[2023]] li kun sia familio vivas en la protektita urbeto [[Hidden Hills]], iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de [[Los-Anĝeleso]] kaj de [[Holivudo]], kun multaj same socie konataj najbaroj.

== Filmaro ==
* [[Mi, roboto]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo}} ({{en}})
* {{Facebook}}
* {{Instagram}}
* {{IMDb nomo}}
* {{Amg nomo|66596}}
* {{IBDB nomo}}
* {{Box Office Mojo nomo}}
* {{Metacritic nomo}}
* {{Rotten Tomatoes nomo}}
{{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido|Muziko|Literaturo}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Smith, Will}}
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de septembro]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj radioaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj humuristoj]]
[[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kantistoj]]
[[Kategorio:Repistoj]]
[[Kategorio:Usonaj komponistoj]]
[[Kategorio:Kantaŭtoroj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj filantropoj]]
[[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]]</text>
      <sha1>pfehtn05auoqd69z5cs77xt4gl8b4rr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365609</id>
      <parentid>9365608</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:05:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1971" sha1="oj8hpuiena7ik1z2viunogei5rvlaih" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Will Smith,''' plennome '''Willard Carroll SMITH, Jr.''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Vilardo Karrollo Smito, Jr.'''; naskiĝis la [[25-an de septembro]] [[1968]] en [[Filadelfio]], [[Usono]]) estas  Usona aktoro kaj [[repo|repisto]]. Will Smith famiĝis kiel repisto en la okdekaj jaroj. Li vere famiĝis kiel la ĉef-rolulo de la televida serio ''The Fresh Prince of Bell Air'', kiu komenciĝis en 1990. En la serio Will Smith estas junulo kiu kreskis en malriĉa kvartalo de Filadelfio, sed estas sendita de la patrino vivi kun riĉaj parencoj en [[Bel Air]]. Smith ankaŭ havis la ĉefajn rolojn en la filmoj ''[[Men in Black]]'', ''[[Independence Day]]'', ''[[Mi estas legendo (filmo)|I Am Legend]]'', [[Hitch]] kaj ''[[Ali]]''.

Laŭ la stato de [[2023]] li kun sia familio vivas en la protektita urbeto [[Hidden Hills]], iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de [[Los-Anĝeleso]] kaj de [[Holivudo]], kun multaj same socie konataj najbaroj.

== Filmaro ==
* [[Mi, roboto]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo}} ({{en}})
* {{Facebook}}
* {{Instagram}}
* {{IMDb nomo}}
* {{Amg nomo|66596}}
* {{IBDB nomo}}
* {{Box Office Mojo nomo}}
* {{Metacritic nomo}}
* {{Rotten Tomatoes nomo}}
{{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido|Muziko|Literaturo}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Smith, Will}}
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de septembro]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj radioaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj humuristoj]]
[[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kantistoj]]
[[Kategorio:Repistoj]]
[[Kategorio:Usonaj komponistoj]]
[[Kategorio:Kantaŭtoroj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj filantropoj]]
[[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]]</text>
      <sha1>oj8hpuiena7ik1z2viunogei5rvlaih</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365613</id>
      <parentid>9365609</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1969" sha1="5hvan71gw2q260mqi960mksj6nek2ya" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Will Smith,''' plennome '''Willard Carroll SMITH, Jr.''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Vilardo Karolo Smito, Jr.'''; naskiĝis la [[25-an de septembro]] [[1968]] en [[Filadelfio]], [[Usono]]) estas  Usona aktoro kaj [[repo|repisto]]. Will Smith famiĝis kiel repisto en la okdekaj jaroj. Li vere famiĝis kiel la ĉef-rolulo de la televida serio ''The Fresh Prince of Bell Air'', kiu komenciĝis en 1990. En la serio Will Smith estas junulo kiu kreskis en malriĉa kvartalo de Filadelfio, sed estas sendita de la patrino vivi kun riĉaj parencoj en [[Bel Air]]. Smith ankaŭ havis la ĉefajn rolojn en la filmoj ''[[Men in Black]]'', ''[[Independence Day]]'', ''[[Mi estas legendo (filmo)|I Am Legend]]'', [[Hitch]] kaj ''[[Ali]]''.

Laŭ la stato de [[2023]] li kun sia familio vivas en la protektita urbeto [[Hidden Hills]], iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de [[Los-Anĝeleso]] kaj de [[Holivudo]], kun multaj same socie konataj najbaroj.

== Filmaro ==
* [[Mi, roboto]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo}} ({{en}})
* {{Facebook}}
* {{Instagram}}
* {{IMDb nomo}}
* {{Amg nomo|66596}}
* {{IBDB nomo}}
* {{Box Office Mojo nomo}}
* {{Metacritic nomo}}
* {{Rotten Tomatoes nomo}}
{{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido|Muziko|Literaturo}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Smith, Will}}
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de septembro]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj radioaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj humuristoj]]
[[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kantistoj]]
[[Kategorio:Repistoj]]
[[Kategorio:Usonaj komponistoj]]
[[Kategorio:Kantaŭtoroj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj filantropoj]]
[[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]]</text>
      <sha1>5hvan71gw2q260mqi960mksj6nek2ya</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365628</id>
      <parentid>9365613</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:39:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365628</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1967" sha1="i1zv6k9hzeovbzo8p5psjkozkk7j5j5" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Will Smith,''' plennome '''Willard Carroll SMITH, II''' ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Vilardo Karolo Smito, II'''; naskiĝis la [[25-an de septembro]] [[1968]] en [[Filadelfio]], [[Usono]]) estas  Usona aktoro kaj [[repo|repisto]]. Will Smith famiĝis kiel repisto en la okdekaj jaroj. Li vere famiĝis kiel la ĉef-rolulo de la televida serio ''The Fresh Prince of Bell Air'', kiu komenciĝis en 1990. En la serio Will Smith estas junulo kiu kreskis en malriĉa kvartalo de Filadelfio, sed estas sendita de la patrino vivi kun riĉaj parencoj en [[Bel Air]]. Smith ankaŭ havis la ĉefajn rolojn en la filmoj ''[[Men in Black]]'', ''[[Independence Day]]'', ''[[Mi estas legendo (filmo)|I Am Legend]]'', [[Hitch]] kaj ''[[Ali]]''.

Laŭ la stato de [[2023]] li kun sia familio vivas en la protektita urbeto [[Hidden Hills]], iom pli ol 40 kilometrojn nordokcidente de la urbocentro de [[Los-Anĝeleso]] kaj de [[Holivudo]], kun multaj same socie konataj najbaroj.

== Filmaro ==
* [[Mi, roboto]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo}} ({{en}})
* {{Facebook}}
* {{Instagram}}
* {{IMDb nomo}}
* {{Amg nomo|66596}}
* {{IBDB nomo}}
* {{Box Office Mojo nomo}}
* {{Metacritic nomo}}
* {{Rotten Tomatoes nomo}}
{{Portalstrio|Biografio|Filmo|Televido|Muziko|Literaturo}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Smith, Will}}
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 25-an de septembro]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Usono]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj voĉaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj radioaktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj humuristoj]]
[[Kategorio:Usonaj reĝisoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kinproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj televidproduktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj kantistoj]]
[[Kategorio:Repistoj]]
[[Kategorio:Usonaj komponistoj]]
[[Kategorio:Kantaŭtoroj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj filantropoj]]
[[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]]</text>
      <sha1>i1zv6k9hzeovbzo8p5psjkozkk7j5j5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ricky Martin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>252723</id>
    <revision>
      <id>9365411</id>
      <parentid>9224404</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4096" sha1="rsht5a2j6sr3ggn6129o4n1xs5k9mqo" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}
'''Ricky MARTIN''', ĝuste Enrique MARTÍN MORALES (naskiĝis la [[24-an de decembro]] [[1971]] en [[San Juan]]) estas fama [[Portoriko|portorika]] [[kantisto]].

== Komencoj ==
Lia artista kariero komenciĝis tre frue kiam li ankoraŭ estis infano en modelado, ĥoroj kaj teatraĵoj en la lernejo. La famo alvenis kiam li eniris la infanan grupon '''Menudo''', en 1984, anstataŭante al '''Ricky Meléndez'''.
Post kvin jaroj de laboro, ĝiroj kaj surbendigado, Ricky forlasas la grupon por translokiĝi al [[Novjorko]] kaj porte en [[Meksiko]].
En Meksiko komenciĝis lia teatra kariero per '''&quot;Los Tenis rojos&quot;''' (La ruĝaj Sportŝuoj) kaj '''&quot;Mamá ama el rock&quot;''' (Panjo amas rokmuzikon); debutis kiel televida aktoro en la telenovelo &quot;'''Alcanza una estrella ll'''&quot; (Atingu stelon ll).
Pro la granda sukceso de tiu telenovelo, lanĉiĝis al la merkato disko titolita &quot;'''Muñecos de Papel'''&quot;(Paperpupoj), kie Ricky Martin estis unu el la ĉefaj figuroj. Kune kun '''Sasha Sökol''' kaj sia temo '''&quot;Juego de Ajedrez&quot;''' (Ŝakludo)atingis la unuajn lokojn en la popularlistoj.

Li faris sian un unuan aperon en kino per la filmo '''&quot;Más que alcanzar una estrella&quot;''' (Pli ol atingi stelon), kie cetere, konatiĝis kun '''Paloma''', lia dujara posta fianĉino.

En aŭgusto [[2008]] li ekestis patro de la filoj-ĝemeloj, kiujn naskis la [[lupatrino|substitua patrino]]&lt;ref&gt;[http://rickymartinmusic.com/portal/news/news.asp?item=114532 En los últimos meses me di a la tarea de escribir mis memorias] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100708131025/http://rickymartinmusic.com/portal/news/news.asp?item=114532 |date=2010-07-08 }} (alirebleco: la 30-a de marto 2010) {{es}} {{en}}&lt;/ref&gt;.

La {{daton|29|marto|2010}} Ricky Martin publike [[elŝrankiĝo|elŝrankiĝis]] - deklaris per socia retejo ke li estas [[samseksemulo]]&lt;ref&gt;[http://rickymartinmusic.com/portal/news/news.asp?item=114532 En los últimos meses me di a la tarea de escribir mis memorias] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100708131025/http://rickymartinmusic.com/portal/news/news.asp?item=114532 |date=2010-07-08 }} (alirebleco: la 30-a de marto 2010) {{es}} {{en}}&lt;/ref&gt;.

== Solula Kariero ==
Ricky Martin subskribis kontrakton kun Sony en 1991 kaj surbendigis sian unuan diskon kiel solisto, &quot;'''Ricky Martin'''&quot;, por [[Sony Music Entertainment]], produktita de '''Mariano Pérez''', kiu sukcesis porti sian muzikon kaj popularecon al la tuta [[Latinameriko]].
En 1993 li surbendigis sian diskon &quot;'''Me amarás'''&quot; (Vi amos min), ankaŭ por Sony Music, sed ĉifoje produktita de Juan Carlos Caderón''
Lia tria disko &quot;'''A medio vivir'''&quot; (Duonvivi), eniris la merkaton en 1995, produktita de Dobi Draco Rosa kaj '''KC Porter''' vendis pli ol 600 mil diskojn en ses monatoj. Per tiu ĉi albumo li estis tutmonde konata dank'al la temo &quot;'''María'''&quot;.
En februaro 1998, Ricky prezentis sian kvaran laboraĵon, '''Vuelve''' (Revenu) kiu ĝisnune vendis ses milionojn da diskoj tra la tuta mondo, ĉi albumo enhavas la popularan kanzonon &quot;'''La copa de la vida'''&quot; (La pokalo de la vivo), oficiala kanzono de la '''Tutmonda Futbalĉampionado Francio 1998'''.
Post la atingita sukceso, Ricky lanĉas al la merkato en majo 1999, novan albumon, &quot;'''Ricky Martin'''&quot;, produktita de Robi Draco Rosa, Desmond Child i.a. kun kanzonoj en la angla kaj la hispana; debutis kiel numero unu en listo kun 200 albumoj en la revuo '''Billboard''', kun pli granda nombra da vendado en la unua semajno (666.000), markante sian novan kondiĉon de &quot;superstelo&quot; de la latinamerika muziko.
Ĝis hodiaŭ, Ricky vendis pli ol 55 milionoj da KD-oj je mondskalo kaj koncertis en [[Kanado]], [[Azio]], [[Aŭstralio]], [[Eŭropo]], [[Usono]] kaj [[Latinameriko]].''

== Piednotoj ==
{{Referencoj}}

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Martin, Ricky}}

[[Kategorio:Portorikaj kantistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 24-an de decembro]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1971]]
[[Kategorio:Grammy-laŭreatoj]]
[[Kategorio:GLAT-personoj]]
[[Kategorio:Samseksemuloj]]
[[Kategorio:Portorikaj verkistoj]]</text>
      <sha1>rsht5a2j6sr3ggn6129o4n1xs5k9mqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kosroes la 1-a</title>
    <ns>0</ns>
    <id>257074</id>
    <revision>
      <id>9365398</id>
      <parentid>9345916</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:27:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20378" sha1="ai4zdabesobi1bex27ukhclkmhioyoi" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto
|nomo                =&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;&lt;big&gt;&lt;b&gt;Χοσρόης Α΄ της Περσίας&lt;br&gt;انوشيروان&lt;br&gt;(501-579)&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;
|dosiero             =Anoushiravan.jpg
| grandeco de dosiero = 350px
|priskribo           =Kosroes la 1-a kiel justa reganto. Reliefo el la [[:en:Courthouse of Tehran|Justica Palaco]], [[Teherano]], Irano.
|dato de naskiĝo     =[[501]]
|loko de naskiĝo     =[[:en:Ardestan|Ardestano]], [[Seleŭkio-Ktesifono]], [[Sasanida Imperio]]
|dato de morto     =[[februaro]] [[579]]
|loko de morto     =[[Seleŭkio-Ktesifono|Ktesifono]], [[Sasanida Imperio]]
}}
 
&lt;big&gt;'''Kosroes la 1-a Anurŝirvano'''&lt;/big&gt; aŭ greke:&lt;big&gt;'''Χοσρόης Α΄ της Περσίας'''&lt;/big&gt; estis moknomita Anuŝirvano (&quot;tiu kiu havas senmortan animon&quot;), estis unu el la plej grandaj regantoj de la Sasanida Imperio.انوشيروان kaj la Granda Reĝo de Persio ekde 531 ĝis sia morto en 579. Li estis membro de la [[Sasanida dinastio]].

Lia naskiĝdato estas nekonata, sed la reĝo verŝajne vivis ĝis tre alta aĝo, ĉar li supreniris la tronon kiel plenkreskulo kaj estas priskribita kiel maljunulo fare de romiaj fontoj en la 570-aj jaroj.

Kosroes la 1-a estis la granda kontraŭulo de la orientromia imperiestro [[Justiniano la 1-a|Justiniano]] (527–565). Li gvidis la malfruan antikvan Sasanan Imperion al ĝia [[zenito]] kaj estas konsiderata grava reganto, fakto reflektita pri la legendoj de la Oriento.

La arabigita nomo Kisrā (arabe: كسرى, ankaŭ Kasrā) fariĝis sinonima en la orienta araba lingva regiono post la falo de la Sasanida Imperio kun la nomo de la reganto de la antaŭ-islama irana Imperio (komparebla al la germana vorto &quot;[[Caro]]&quot; el Cezaro).

==Surtroniĝo==
Kosroes estis la tria filo de reĝo [[:en:Kavad I|Kavado la 1-a]] (473-531). Li estis favorito de sia patro super siaj du pli maljunaj fratoj, Kaoso (greke: Καόσες) kaj Zamo (greke: Ζάμες), kaj preparita por sukcedi lin.

[[Dosiero:Justinian_Byzanz.png|eta|dekstre|400px|&lt;center&gt;La Orienta Romia Imperio kaj la Persa Imperio ĉirkaŭ 562. Tamen, la limoj de la Sasanida Imperio ne estas tute precize reprezentitaj, ĉar la suda marbordo de la Persa Golfo nur apartenis al la persa regado ĉirkaŭ 570.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Khosrau_I_Textile.jpg|eta|maldekstre|400px|&lt;center&gt;Kosroes la 1-a kaj la milito en [[Jemeno]] (egipta silko).&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Mazdakite_revolt.jpg|eta|dekstre|400px|&lt;center&gt;Kosroes la 1-a disbatas la [[Mazdak|Mazdakitan ribelon]] (persa miniaturo).&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:&quot;Nushirvan_Promulgates_His_Reforms&quot;,_Folio_602v_from_the_Shahnama_(Book_of_Kings)_of_Shah_Tahmasp_MET_DP107181.jpg|eta|maldekstre|300px|&lt;center&gt;Kosroo la 1-a anoncas reformojn. Persa miniaturo el [[Ŝahnameo]].&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Plate of the Sasanian king Khosrow I Anushirvan.jpg|eta|dekstre|400px|&lt;center&gt;Ikonografia bildo de Kosroes la 1-a, sasanida reĝo.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:KhosrauAnushirvanIranian.jpg|eta|maldekstre|300px|&lt;center&gt;Kosroes la 1-a, ankaŭ konata kiel Anuŝirvano (la &quot;senomorta animo&quot;), li estis unu el la plej grandaj regantoj de la Sasanida Imperio.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Roman-Persian_Frontier_in_Late_Antiquity.svg|eta|dekstre|400px|&lt;center&gt;Mapo de la Bizanco-persa limo.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Egrisi-4-5_cc.svg|eta|maldekstre|400px|&lt;center&gt;La regno de [[:en:Lazica|Laziko]] en [[Mezopotamio]].&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Sughrat.jpg|eta|dekstre|300px|&lt;center&gt;Ilustraĵo de la [[Mil kaj unu noktoj]], konservata en la [[Palaco de Topkapi]], [[Istanbulo]], [[Turkio]].&lt;/center&gt;]]

Kaoso fariĝis nepopulara pro siaj simpatioj por la [[Mazdak|Mazdakanoj]], kaj Zamo estis konsiderata netaŭga por regi ĉar al li mankis okulo. Tial, ĉirkaŭ la mezo de la 520-aj jaroj, Kavado provis adopti Kosroes-on de la orienta romia imperiestro [[Justino la 1-a]] por certigi la planitan sinsekvon, sed la intertraktadoj malsukcesis.

Kiam Kavado mortis la 13-an de septembro 531, Kosroes tuj transprenis la potencon, estis nomumita la nova reganto fare de la konsilio de nobeloj (supozeble kiel surprizo por Kavuso), kaj poste kronita. Liaj preteratentitaj pli maljunaj fratoj, tamen, ne akceptis tion kaj provis postuli siajn tronojn, trovante subtenon inter kelkaj membroj de la nobelaro.

Ĉar Zamo mem ne rajtis esti reĝo, liaj subtenantoj volis meti lian neplenaĝan filon, Kavadon, (greke: Καβάδης) sur la tronon kiel sian reprezentanton, kun Zamo kiel preceptoro kaj reganto. Baldaŭ post la surtroniĝo de Kosroes, ŝajne ankoraŭ en 531, unu aŭ du konspiroj ekestis kun la celo detronigi lin, tamen, ili estis brutale subpremitaj, kaj Kosroes ekzekutis siajn fratojn. Lia nevo Kavado supozeble fuĝis flanke de la romianoj.

==Ekstera Politiko==
La Romianoj kaj Sasanidoj rekomencis militon unu kontraŭ la alia ĉirkaŭ 526. En la batalado ĉe la persa-orienta romia limo en [[Mezopotamio]], la orientaj romiaj generaloj [[Belizaro]] kaj [[:en:Sittas|Sittas]] komence brave sukcesis. Belizaro venkis en la [[:en:Battle of Dara|Batalo de Dara]], en 530, sed suferis malvenkon unu jaron poste.

Kun la ascendo de Kosroes, la ŝanco por pacnegocadoj ekestis. En 532, la tiel nomata &quot;Eterna Paco&quot; (latine: &quot;Pax Aeterna&quot;) estis finita kun Justiniano, kiu implikis grandajn (unufojajn) romiajn pagojn al la Granda Reĝo. Grava fonto por ĉi tiuj eventoj estas la rakonto de la orienta romia historiisto [[Prokopio el Cezareo]] en liaj [https://www.google.com.br/books/edition/Procopii_Anecdota_sive_Historia_arcana_G/SHuaEE2S_D0C?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=inauthor:%22Procopius+(of+Caesarea.)%22&amp;printsec=frontcover &quot;Historioj&quot;]&lt;ref&gt;[https://www.google.com.br/books/edition/Procopius_The_secret_history_of_the_cour/8vayYqFeStkC?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=inauthor:%22Procopius+(of+Caesarea.)%22+Historia&amp;printsec=frontcover La sekreta historio de la kortego de Justiniano]&lt;/ref&gt;.

Jam en 540, batalado denove eksplodis. La ĉefa kaŭzo estis konflikto inter arabaj triboj, serve de la persoj kaj romianoj. Eble Kosroes havis malnovan celon: atingi Mediteraneon kaj restarigi la limojn de la malnova [[Aĥemenida Imperio]].

Pli verŝajne, tamen, la reĝo simple serĉis la plej grandan eblan rabaĵon kaj prestiĝopliigon. Efektive, la romia orienta limo estis senigita je soldatoj, ĉar la plej multaj el la efikaj unuoj estis deplojitaj en Italio por disbati la ostrogotan reziston. La amplekso, ĝis kiu la ostrogotoj instigis la Sasanidojn rekomenci bataladon, estas disputata.

Kosroes povis militi kontraŭ Justiniano ĉar lia pozicio ene de la imperio nun estis sekura kaj paco regis ĉe la aliaj limoj de la Persa Imperio: La Heftalidoj, la &quot;huna&quot; tribo, kiu minacis Persion dum jardekoj, estis malfortigita.

La batalado kun la romianoj komenciĝis en Sirio. En 540, Kosroes transiris la limon kun granda armeo kaj konkeris, inter aliajn urbojn, [[Antioĥio]]n ĉe la rivero [[Orontes]]o, unu el la plej gravaj kaj plej grandaj urboj de la Romia Imperio. La plifortikigoj promesitaj de Justiniano aŭ ne alvenis aŭ alvenis en nesufiĉaj nombroj

La kuzo de Justiniano, generalo [[:en:Germanus (cousin of Justinian I)|Germano]], estis tial devigita retiriĝi el Antioĥio kun sia malgranda armeo de nur 300 [[:en:Bucellarii|bucelarioj]] (&quot;korpogardistoj&quot;). La urbo rifuzis la oferton de Kosroes retiriĝi pace kontraŭ granda monsumo kaj estis sturmita de la Persoj. Kelkaj el la loĝantoj estis deportitaj al la Persa Imperio, kaj la urbo mem estis plene prirabita.

Laŭ antikva tradicio, Kosroes laŭdire faris oferon al la sundio en la [[Mediteraneo|Mediteranea Maro]] ĉe [[:en:Seleucia Pieria|Seleŭka Pierjo]], la haveno de Antioĥio. En la antaŭurbo [https://topostext.org/place/361361UDap Dafno], li donacis ofertojn en la fama [[Bosko]] de la [[Muzo (persono)|Muzoj]]. La konkero de Antioĥio havis profundan ŝokon sur la romianoj, kiuj rememoris ĝin dum jaroj.

Intertempe, Kosroes ricevis tributojn de aliaj urboj, kontraŭ kiuj li ne atakis ilin, dum la fortikaĵo [[:en:Dara|Dara]], en [[Mezopotamio]] rezistis la atakon. Baldaŭ poste, Kosroes retiriĝis, antaŭe okaziginte cirkludojn en [[Apameo]] ĉe la rivero Oronteso laŭ la stilo de la romia imperiestro - kio estis plia provoko.

Pro tiu ĉi humiligo, Justiniano malakceptis la pacoproponon de Kosroes, kaj milito daŭrinta multajn jarojn sekvis. En 543 (aŭ pli ĝuste 544), grandskala atako kontraŭ la romia urbo [[Şanlıurfa|Edesa]], en [[Turkio]], malsukcesis. La bataloj, en kiu Kosroes kutime persone partoprenis ĝis 544, estis jam disvastiĝintaj al la [[Kaŭkazo|Kaŭkaza regiono]] en la [[:en:Lazica|Lazika regno]] antaŭ 541, kie ambaŭ potencoj persekutis interesojn.

La batalado daŭris treniĝis dum la sekvaj jaroj, kun fojaj mallongdaŭraj armisticoj. Fine, tamen, la Persoj ne sukcesis akiri aliron al la [[Nigra maro]] aŭ ŝanĝi la limon en Mezopotamio, male, la Romianoj ne atingis decidan venkon. Longtempe, la du grandaj potencoj montriĝis egalaj, kaj Justiniano tiel sukcesis teni la romian orientan limon je granda kosto.

En 562, packontrakto fine estis konkludita kun Justiniano, ĉi-foje por periodo de 50 jaroj (negocita flanke de la romianoj fare de la patricio [[:en:Peter the Patrician|Flavio ​​Petro]]) (50-565), laŭ kiu la romianoj devontigis sin al ĉiujaraj tributpagoj sed ricevis Lazikon kontraŭe.

Religia libereco estis garantiita al la kristanoj en Persio kaj la [[Zoroastrismo|zoroastranoj]] en la Romia Imperio. Tamen, la paco estis rompita jam en 572 de imperiestro [[Justino la 2-a]]. Kosroes vane provis malhelpi tion. 

Komence, la persoj tamen atingis grandajn sukcesojn. Kosroes unue persone gvidis siajn trupojn kontraŭ la [[Gokturkoj]], kiuj estis aliancitaj kun la romianoj kaj kies invado en la nordoriento estis forpuŝita, kaj poste turnis sin okcidenten en 573, kie li sukcesis konkeri la gravan fortikaĵon de Dara.

Ĉi tiu malvenko laŭdire frenezigis la romian imperiestron. Tamen, Kosroes suferis pezan malvenkon ĉe [[:en:Battle of Melitene (576)|Meliteno]] en 575 (aŭ 576) kontraŭ [[:en:Justinian (magister militum per Orientem)|Justiniano]] (525-582), generalo de Justino la 2-a. Kosroes eskapis nur kun granda malfacileco. Tiu batalo, tamen, ne estis decida: kiam la reĝo mortis en 579, la milito inter la Orienta Romia Imperio kaj la Sasanida Imperio ankoraŭ daŭris.

Ĉirkaŭ 560 (la preciza dato estas disputata), Kosroes, aliancita kun la Gokturkoj (okcidentaj turkoj) sub [[:en:Istämi|Sizabulo]] (f. 552-576)&lt;ref&gt;[https://www.alternatehistory.com/forum/threads/gokturks-conquer-sassanid-empire.553661/ Alternate History]&lt;/ref&gt;, fine sukcesis repuŝi la [[Heftalitaj hunoj|heftalitojn]] ĉe la nordorienta limo kaj detrui ilian imperion - evento kiu estis eternigita, interalie, 500 jarojn poste en la [[Ŝahnameo]] de [[Abol-Gasem Ferdousio|Ferdoŭsio]] (940-1020).

Tamen, ĉe la alveno de la turkoj, aperis novaj kaj danĝeraj malamikoj, kiuj baldaŭ turnis sin kontraŭ la persoj. Kosroes certe parte kulpis pri tio, ĉar li ŝajne volis bloki la persan silkomerkaton el malfrua antikva Centra Azio, kiu estis kontrolita de [[Sogdio|sogdaj komercistoj]] kiel subuloj de la turkoj.

Kiam la sogdoj estis repuŝitaj, la sogda [[:de:Maniakh|maniako]] (&quot;sogda komercisto&quot;) proponis aliancon kun la Orienta Romia Imperio sub sia sinjoro Sizabulo, kiu estis finita en 570 kaj daŭris nur mallonge.

En suda Arabio, la generalo de Kosroes, Vaĥrizo&lt;ref&gt;Vaĥrizo, renoma generalo de la Sasanida Imperio, pli konata pro estrado de milita kampanjo de la imperiestro Kosroes la 1-a, en la [[Jemeno]] ĉirkaŭ 570-578 p.K.&lt;/ref&gt;, sukcesis etendi la sasanidan influon ĝis [[Himjaro]] (en la nuna [[Jemeno]]) ĉirkaŭ 570, tiel ankaŭ forpuŝante orientromian intervenprovojn (faritajn de la [[Aksuma Reĝlando|Aksumitoj]]). Komercaj interesoj ludis signifan rolon ĉi tie, ĉar gravaj maraj kaj teraj vojoj por [[:en:Foreign trade of India|komerco kun Barato]] trairis ĉi tiun regionon.

==Enlanda Politiko==
Sur la enlanda kampo, Kosroes ŝajne sukcesis plu centraligi la ŝtaton. Li parte kompletigis la malnovan feŭdan nobelaron per burokratia nobelaro dependa de la favoro de la reĝo. Komence de sia regado, li ankaŭ perforte subpremis la [[Mazdak|mazdakitan movadon]], kiu antaŭe kaŭzis maltrankvilon kaj malfortiĝon de parto de la potenca alta nobelaro, kaj ekspluatis la provizoran malfortecon de la magnatoj por pliigi la potencon de la krono.

Kreante nobelaron kun pli malalta servo, aŭ &quot;kavalirecon&quot; (la [[:en:Dehqan|Dehgānāno), komence rekte dependan de la reĝo, kaj efektivigante impostajn kaj agrikulturajn reformojn, li fundamente plifortigis la monarkion. Lia impostreformo (konvertante la enspezimposton en fiksan imposton sur terposedaĵo) eble estis modelita laŭ la malfrua romia sistemo de [[:en:Capitatio-Iugatio|capitatio-iugatio]]&lt;ref&gt;Capitatio estis formo de rekta imposto pagigita pokape.&lt;br&gt;Iugatio estis imposto pagigita sur terunuo, mezurita en unuoj de agrikultura areo, nomata &quot;iugum&quot;.&lt;/ref&gt;.

La preciza naturo pri la reformoj, ilia amplekso kaj ilia efikeco longe estis la temo de scienca debato, ĉar ĉiuj raportoj estas skribitaj kun granda kronologia distanco kaj ofte kontraŭdiras unu la alian. Almenaŭ mallongtempe, tamen, la mezuroj ŝajnas esti plifortiginta la pozicion de la reĝo.

Kiel nur ĵuse estis definitive pruvita, la reĝo dividis la regnon en kvar militajn distriktojn, ĉiun estratan de ĉefkomandanto ([[:en:Spahbed|Spāhbod]]) (eble la simila romia ofico de [[:en:magister militum|magister militum]] estis funkciinta kiel modelo ĉi tie).

Estas probable, ke granda staranta armeo ekzistis nur ekde tiu ĉi punkto pluen, dum antaŭe la reĝoj estis plejparte dependaj de la impostoj de la alta nobelaro ([[:en:Wuzurgan|Wuzurgān]] kaj [[:en:Azadan|Āzādān]]).

La okcidentaj kaj orientaj komandantoj, respektive, havis specialan respondecon, ĉar ili plej verŝajne alfrontus invadantojn. Tamen, tio ankaŭ donis al ili konsiderindan potencon, kiu - kiel poste tio okazos - kuraĝigis la uzurpajn provojn.

La uzurpa provo fare de lia filo Anōšazād (tradicie datita al 550, sed probable jam 542/43) estis aparte minaca, kvankam [[:en:Anoshazad|Anoŝazado]] (kies signifo estas &quot;Filo de la Senmorta&quot;) malsukcesis. [[Prokopio el Cezareo]], [[Abol-Gasem Ferdousio|Ferdoŭsio]] kaj [[Al-Tabari]] raportis pri tio.

Kosroes interesiĝis pri greka filozofio, scienco kaj arto. Sub lia regado, la regno spertis kulturan oran epokon. Li altiris akademiulojn al sia kortego kaj havis reputacion pri posedo de solida filozofia edukado. La vidpunkto, ke li estis filozofo-reĝo, estis vaste disvastiĝinta ne nur en lia propra imperio, sed ankaŭ inter la orientaj romianoj ekde la komenco de lia regado.

Tamen, ĉi tiu vidpunkto estis kontraŭdirinta de la historiisto [[Agazias Sĥolastikos|Agatio]] (536-582), kiu polemike portretis Kosroes-on kiel barbaron, kiu nur ŝajnis esti edukita. Kosroes intense okupiĝis pri la filozofio de antikveco kaj tradukis tekstojn el grekaj filozofoj same kiel hindajn popolrakontojn en la (mezan) persan lingvon. Ĉi tiuj poste estis ricevintaj de la araboj.

La sasanida kortego plenumis potencan influon kaj - kiel la ŝtata sistemo ĝenerale - poste fariĝis modelo por la [[Abasida Kaliflando]]. La regado de Kosroes ankaŭ estas konsiderata eble la lulilo de la ŝakludo.

Rilate al religia politiko, al la kristanoj estis garantiita kredlibereco. Tamen, konvertiĝo el [[Zoroastrismo]] al kristanismo estis, principe, puninda per morto, kiel pruvas pluraj martirecaj agoj. En 562, kristanoj oficiale rajtis entombigi siajn mortintojn, kaj almenaŭ unufoje la reĝo mem nomumis novan episkopon. Dume, la [[Nestorianismo|nestorianoj]] estis persekutitaj dum kelka tempo.

Post kiam Justiniano malpermesis al la lastaj paganaj novplatonistoj instrui en Ateno en 529, ili decidis elmigri al la sasanida Imperio en 531/532, aŭdinte pri la filozofiaj interesoj de la nova reganto, Kosroes.

Kosroes bonvenigis ilin al sia kortego, sed jam en 532, la elmigrintoj, inter kiuj estis la eminentaj filozofoj [[Damascius|Damacio]] (480-529) kaj [[:en:Simplicius of Cilicia|Simplicio]] (480-540), decidis reveni hejmen. Eblas, ke Justiniano postulis ilian ekstradicion. Ĉiukaze, Kosroes certigis garantion en la packontrakto kun la Orienta Romia Imperio en 532, ke ili ne suferos ian ajn damaĝon post sia reveno.

Kosroes forte dependis je la deportado de kaptitoj kaj establis novajn koloniojn kun ili, kiel ekzemple la urbon [[:en:Weh Antiok Khosrow|We Antiok Kosroes]] (tradukita kiel: &quot;Kosroes konstruis ĉi tion pli bone ol Antioĥio&quot;) proksime de sia ĉefurbo, Ktesifono, ekde 540. Ĉi tiu urbo estis nur sub la kontrolo de la reĝo kaj ekster la atingo de la aristokrataro.

Romiaj militkaptitoj kaj metiistoj ankaŭ estis dungitaj por konstrui kanalojn, pontojn kaj aliajn strukturojn. Krome, la reĝo dungis orient-romiajn specialistojn, kiuj laboris por li libervole kaj ŝajne estis senditaj al li de Justiniano dum pactempoj.

==Postviva Morto kaj Moderna Takso==
Kvankam Kosroes la 1-a estas preskaŭ forgesita en Eŭropo, male al en Oriento, li estas konsiderata unu el la plej gravaj regantoj de la [[Malfrua Antikveco]]. Raportoj priskribas kiel, en la tronsalono de Kosroes la 1-a, apud la reĝtrono, estis ankaŭ tri ceremoniaj tronseĝoj, unu por la Imperiestro de Romo, unu por la Imperiestro de Ĉinio, kaj alia por la [[:en:Khagan|Ĥagano]] de la Turkoj, se ili venus kiel vasaloj antaŭ la Reĝo de Reĝoj.

Krom la (almenaŭ formala) pretendo je supereco tiel formulita, ĉi tio ankaŭ indikis la politikan kaj ekonomian horizonton de la Sasanida Imperio dum la regado de Kosroes.

Kosroes kondukis la Sasanidan Persan Imperion al nova zenito, sed je la kosto de elĉerpado de la lando per longedaŭra militado. La Granda Reĝo verŝajne troŝarĝis la resursojn de Persio per sia implikiĝo en la okcidento, sude kaj norde, ĉefe, liaj provoj fortigi la monarkion ŝajnas esti atingintaj nur mallongdaŭran sukceson.

Laŭ [https://www.academia.edu/111599678/Zeev_Rubin_1942_2009 Zeev Rubin] (1942-2009), la unuaj signoj de krizo jam estis evidentaj ĉe la fino de lia longa regado. Kosroes lasis la imperion al sia filo, [[:en:Hormizd IV|Hormizdo la 4-a]], kiu daŭrigis la militojn de sia patro.

En la mitologio de la Oriento, Kosroes vivas plu kiel Anuŝirvano (&quot;senmorta animo&quot;), kiu ankaŭ aperas en la rakontoj de [[Mil kaj unu noktoj]]. Turandoĥt, nomita &quot;Filino de Turano&quot;, estas menciita kiel la filino de Anuŝirvano. Ŝi estis nomumita de sia patro kiel lia rajta heredantino, sed neniam supreniris la tronon.

==Fontoj==
Grava fonto estas la greka historiisto Prokopio el Cezareo, kiu, en lia historia verko (Historio aŭ Pri la Persaj Militoj), rakontas la sasanidajn militojn en Libroj 1, 2 kaj 8, portretante la reĝon ĉefe negative.

Aliaj fontoj inkluzivas [[Agazias Sĥolastikos|Agatio]], [[Evagrio Skolastiko]] kaj [[:en:Menander Protector|Menandro la Protektanto]] [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/9781444338386.wbeah03164 (550-605)]. Nur kelkaj fragmentoj pluvivas el la Historioj de [[:en:Theophanes of Byzantium|Teofano de Bizanco]] kaj [[:en:John of Epiphania|Johano de Epifanio]] (521-593), kiuj priskribas la finon de la regado de Kosroes.

En persaj arabaj fontoj, plej notinde la [https://www.kalamullah.com/tabari.html Universala Historio de al-Tabari]] kaj la historia verko de [[Abu Hanifa al-Dinaŭari|ad-Dīnawarī]], kiu enkorpigis materialon el la malfrua sasanida periodo, Kosroes estas laŭdata kiel saĝa kaj justa.&lt;ref&gt;Libervole tradukita el la Germana Vikipedio&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

[[Kategorio:Mortintoj la 3-an de novembro]]


== Vidu ankaŭ ==
* [[Tak Kasra|Arko de Ktesifono]]
* [[Kosroes la 2-a|Ĥosro la 2-a]] (569-628), baptita honore al la [[avo]] Kosroes/Ĥosro la 1-a
 
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Persa imperio]]
[[Kategorio:Reĝoj]]
[[Kategorio:Sasanida Imperio]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 501]]
[[Kategorio:Mortintoj en 579]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 6-a jarcento]]
[[Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Irano]]
[[Kategorio:Mortintoj en Irano]]
[[Kategorio:Iranaj regantoj]]
[[Kategorio:Iranaj militistoj]]
[[Kategorio:Imperiestroj de la Persa Imperio]]
[[Kategorio:Historio de Romo]]
{{DEFAŬLTORDIGO:Kosroes la 1-a}}</text>
      <sha1>ai4zdabesobi1bex27ukhclkmhioyoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de la municipoj de San-Paŭlio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>262837</id>
    <revision>
      <id>9365247</id>
      <parentid>8954519</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:31:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365247</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15552" sha1="6kudtk1oglyx8aforpo73o07i685h4p" xml:space="preserve">Jen listo de la '''645''' [[municipo]]j de la [[subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] {{San-Paŭlio}} en {{Brazilo}}:
[[Dosiero:SaoPaulo MesoMicroMunicip.svg|eta|dekstra|250px]]
[[Dosiero:Bandeira do estado de San-Paŭlio.svg|eta|dekstra|250px|Flago de ''San-Paŭlio'']]
{{Div col | cols=4}}

== A ==
* [[Adamantina]]
* [[Adolfo (San-Paŭlio)|Adolfo]]
* [[Aguaí]]
* [[Águas da Prata]]
* [[Águas de Lindóia]]
* [[Águas de Santa Bárbara]]
* [[Águas de São Pedro]]
* [[Agudos]]
* [[Alambari]]
* [[Alfredo Marcondes]]
* [[Altair (San-Paŭlio)|Altair]]
* [[Altinópolis]]
* [[Alto Alegre (San-Paŭlio)|Alto Alegre]]
* [[Alumínio (San-Paŭlio)|Alumínio]]
* [[Álvares Florence]]
* [[Álvares Machado]]
* [[Álvaro de Carvalho]]
* [[Alvinlândia]]
* [[Americana]]
* [[Américo Brasiliense]]
* [[Américo de Campos]]
* [[Amparo (San-Paŭlio)|Amparo]]
* [[Analândia]]
* [[Andradina]]
* [[Angatuba]]
* [[Anhembi]]
* [[Anhumas]]
* [[Aparecida (San-Paŭlio)|Aparecida]]
* [[Aparecida d'Oeste]]
* [[Apiaí]]
* [[Araçariguama]]
* [[Araçatuba]]
* [[Araçoiaba da Serra]]
* [[Aramina]]
* [[Arandu]]
* [[Arapeí]]
* [[Araraquara]]
* [[Araras]]
* [[Arco-Íris (San-Paŭlio)|Arco-Íris]]
* [[Arealva]]
* [[Areias (San-Paŭlio)|Areias]]
* [[Areiópolis]]
* [[Ariranha (San-Paŭlio)|Ariranha]]
* [[Artur Nogueira]]
* [[Arujá]]
* [[Aspásia (San-Paŭlio)|Aspásia]]
* [[Assis]]
* [[Atibaia]]
* [[Auriflama]]
* [[Avaí (San-Paŭlio)|Avaí]]
* [[Avanhandava]]
* [[Avaré]]

== B ==
* [[Bady Bassitt]]
* [[Balbinos]]
* [[Bálsamo]]
* [[Bananal]]
* [[Barão de Antonina]]
* [[Barbosa (San-Paŭlio)|Barbosa]]
* [[Bariri]]
* [[Barra Bonita (San-Paŭlio)|Barra Bonita]]
* [[Barra do Chapéu]]
* [[Barra do Turvo]]
* [[Barretos]]
* [[Barrinha]]
* [[Barueri]]
* [[Bastos]]
* [[Batatais]]
* [[Bauru]]
* [[Bebedouro (San-Paŭlio)|Bebedouro]]
* [[Bento de Abreu]]
* [[Bernardino de Campos]]
* [[Bertioga]]
* [[Bilac]]
* [[Birigui]]
* [[Biritibamirim]]
* [[Boa Esperança do Sul]]
* [[Bocaina (San-Paŭlio)|Bocaina]]
* [[Bofete]]
* [[Boituva]]
* [[Bom Jesus dos Perdões]]
* [[Bom Sucesso de Itararé]]
* [[Borá]]
* [[Boraceia]]
* [[Borborema (San-Paŭlio)|Borborema]]
* [[Borebi]]
* [[Botucatu]]
* [[Bragança Paulista]]
* [[Braúna (San-Paŭlio)|Braúna]]
* [[Brejo Alegre]]
* [[Brodowski]]
* [[Brotas (San-Paŭlio)|Brotas]]
* [[Buri]]
* [[Buritama]]
* [[Buritizal]]

== C ==
* [[Cabrália Paulista]]
* [[Cabreúva (San-Paŭlio)|Cabreúva]]
* [[Caçapava]]
* [[Cachoeira Paulista]]
* [[Caconde]]
* [[Cafelândia (San-Paŭlio)|Cafelândia]]
* [[Caiabu]]
* [[Caieiras]]
* [[Caiuá]]
* [[Cajamar]]
* [[Cajati (San-Paŭlio)|Cajati]]
* [[Cajobi]]
* [[Cajuru]]
* [[Campina do Monte Alegre]]
* [[Campinas]]
* [[Campo Limpo Paulista]]
* [[Campos do Jordão]]
* [[Campos Novos Paulista]]
* [[Cananéia]]
* [[Canas]]
* [[Cândido Mota]]
* [[Cândido Rodrigues]]
* [[Canitar]]
* [[Capão Bonito]]
* [[Capela do Alto]]
* [[Capivari]]
* [[Caraguatatuba]]
* [[Carapicuíba]]
* [[Cardoso]]
* [[Casa Branca (San-Paŭlio)|Casa Branca]]
* [[Cássia dos Coqueiros]]
* [[Castilho]]
* [[Catanduva]]
* [[Catiguá]]
* [[Cedral (San-Paŭlio)|Cedral]]
* [[Cerqueira César]]
* [[Cerquilho]]
* [[Cesário Lange]]
* [[Charqueada (San-Paŭlio)|Charqueada]]
* [[Chavantes]]
* [[Clementina (San-Paŭlio)|Clementina]]
* [[Colina (San-Paŭlio)|Colina]]
* [[Colômbia (San-Paŭlio)|Colômbia]]
* [[Conchal]]
* [[Conchas]]
* [[Cordeirópolis]]
* [[Coroados (San-Paŭlio)|Coroados]]
* [[Coronel Macedo]]
* [[Corumbataí]]
* [[Cosmópolis]]
* [[Cosmorama]]
* [[Cotia (San-Paŭlio)|Cotia]]
* [[Cravinhos]]
* [[Cristais Paulista]]
* [[Cruzália]]
* [[Cruzeiro (San-Paŭlio)|Cruzeiro]]
* [[Cubatão]]
* [[Cunha (San-Paŭlio)|Cunha]]

== D ==
* [[Descalvado]]
* [[Diadema]]
* [[Dirce Reis]]
* [[Divinolândia]]
* [[Dobrada]]
* [[Dois Córregos]]
* [[Dolcinópolis]]
* [[Dourado (San-Paŭlio)|Dourado]]
* [[Dracena]]
* [[Duartina]]
* [[Dumont]]

== E ==
* [[Echaporã]]
* [[Eldorado (San-Paŭlio)|Eldorado]]
* [[Elias Fausto]]
* [[Elisiário]]
* [[Embaúba (San-Paŭlio)|Embaúba]]
* [[Embu das Artes]]
* [[Embu-Guaçu]]
* [[Emilianópolis]]
* [[Engenheiro Coelho]]
* [[Espírito Santo do Pinhal]]
* [[Espírito Santo do Turvo]]
* [[Estiva Gerbi]]
* [[Estrela do Norte (San-Paŭlio)|Estrela do Norte]]
* [[Estrela d'Oeste]]
* [[Euclides da Cunha Paulista]]

== F ==
* [[Fartura]]
* [[Fernando Prestes]]
* [[Fernandópolis]]
* [[Fernão (San-Paŭlio)|Fernão]]
* [[Ferraz de Vasconcelos]]
* [[Flora Rica]]
* [[Floreal]]
* [[Flórida Paulista]]
* [[Florínea]]
* [[Franca]]
* [[Francisco Morato]]
* [[Franco da Rocha]]

== G ==
* [[Gabriel Monteiro]]
* [[Gália (San-Paŭlio)|Gália]]
* [[Garça (San-Paŭlio)|Garça]]
* [[Gastão Vidigal (San-Paŭlio)|Gastão Vidigal]]
* [[Gavião Peixoto]]
* [[General Salgado]]
* [[Getulina]]
* [[Glicério (San-Paŭlio)|Glicério]]
* [[Guaiçara]]
* [[Guaimbê]]
* [[Guaíra (San-Paŭlio)|Guaíra]]
* [[Guapiaçu]]
* [[Guapiara]]
* [[Guará]]
* [[Guaraçaí (San-Paŭlio)|Guaraçaí]]
* [[Guaraci (San-Paŭlio)|Guaraci]]
* [[Guarani d'Oeste]]
* [[Guarantã (San-Paŭlio)|Guarantã]]
* [[Guararapes]]
* [[Guararema]]
* [[Guaratinguetá]]
* [[Guareí]]
* [[Guariba (San-Paŭlio)|Guariba]]
* [[Guarujá]]
* [[Guarulhos]]
* [[Guatapará]]
* [[Guzolândia]]

== H ==
* [[Herculândia]]
* [[Holambra]]
* [[Hortolândia]]

== I ==
* [[Iacanga]]
* [[Iacri]]
* [[Iaras]]
* [[Ibaté]]
* [[Ibirá]]
* [[Ibirarema]]
* [[Ibitinga]]
* [[Ibiúna]]
* [[Icém]]
* [[Iepê]]
* [[Igaraçu do Tietê]]
* [[Igarapava]]
* [[Igaratá]]
* [[Iguape]]
* [[Ilha Comprida]]
* [[Ilha Solteira]]
* [[Ilhabela]]
* [[Indaiatuba]]
* [[Indiana (San-Paŭlio)|Indiana]]
* [[Indiaporã]]
* [[Inúbia Paulista]]
* [[Ipaussu]]
* [[Iperó]]
* [[Ipeúna]]
* [[Ipiguá]]
* [[Iporanga]]
* [[Ipuã]]
* [[Iracemápolis]]
* [[Irapuã (San-Paŭlio)|Irapuã]]
* [[Irapuru]]
* [[Itaberá]]
* [[Itaí]]
* [[Itajobi]]
* [[Itaju]]
* [[Itanhaém]]
* [[Itaoca]]
* [[Itapecerica da Serra]]
* [[Itapetininga]]
* [[Itapeva (San-Paŭlio)|Itapeva]]
* [[Itapevi]]
* [[Itapira]]
* [[Itapirapuã Paulista]]
* [[Itápolis]]
* [[Itaporanga (San-Paŭlio)|Itaporanga]]
* [[Itapuí]]
* [[Itapura]]
* [[Itaquaquecetuba]]
* [[Itararé]]
* [[Itariri]]
* [[Itatiba]]
* [[Itatinga]]
* [[Itirapina]]
* [[Itirapuã]]
* [[Itobi]]
* [[Itu]]
* [[Itupeva]]
* [[Ituverava]]

== J ==
* [[Jaborandi (San-Paŭlio)|Jaborandi]]
* [[Jaboticabal]]
* [[Jacareí]]
* [[Jaci (San-Paŭlio)|Jaci]]
* [[Jacupiranga]]
* [[Jaguariúna]]
* [[Jales]]
* [[Jambeiro (San-Paŭlio)|Jambeiro]]
* [[Jandira]]
* [[Jardinópolis (San-Paŭlio)|Jardinópolis]]
* [[Jarinu]]
* [[Jaú]]
* [[Jeriquara]]
* [[Joanópolis]]
* [[João Ramalho (San-Paŭlio)|João Ramalho]]
* [[José Bonifácio (San-Paŭlio)|José Bonifácio]]
* [[Júlio Mesquita]]
* [[Jumirim]]
* [[Jundiaí]]
* [[Junqueirópolis]]
* [[Juquiá]]
* [[Juquitiba]]

== L ==
* [[Lagoinha (San-Paŭlio)|Lagoinha]]
* [[Laranjal Paulista]]
* [[Lavínia (San-Paŭlio)|Lavínia]]
* [[Lavrinhas]]
* [[Leme]]
* [[Lençóis Paulista]]
* [[Limeira]]
* [[Lindoia (San-Paŭlio)|Lindoia]]
* [[Lins]]
* [[Lorena (San-Paŭlio)|Lorena]]
* [[Lourdes (San-Paŭlio)|Lourdes]]
* [[Louveira (San-Paŭlio)|Louveira]]
* [[Lucélia]]
* [[Lucianópolis]]
* [[Luís Antônio]]
* [[Luiziânia]]
* [[Lupércio (San-Paŭlio)|Lupércio]]
* [[Lutécia]]

== M ==
* [[Macatuba]]
* [[Macaubal]]
* [[Macedônia (San-Paŭlio)|Macedônia]]
* [[Magda (San-Paŭlio)|Magda]]
* [[Mairinque]]
* [[Mairiporã]]
* [[Manduri (San-Paŭlio)|Manduri]]
* [[Marabá Paulista]]
* [[Maracaí]]
* [[Marapoama]]
* [[Mariápolis]]
* [[Marília]]
* [[Marinópolis]]
* [[Martinópolis]]
* [[Matão]]
* [[Mauá]]
* [[Mendonça]]
* [[Meridiano (San-Paŭlio)|Meridiano]]
* [[Mesópolis]]
* [[Miguelópolis]]
* [[Mineiros do Tietê]]
* [[Mira Estrela]]
* [[Miracatu]]
* [[Mirandópolis]]
* [[Mirante do Paranapanema]]
* [[Mirassol]]
* [[Mirassolândia]]
* [[Mococa]]
* [[Mogi das Cruzes]]
* [[Mogi Guaçu]]
* [[Mogi Mirim]]
* [[Mombuca]]
* [[Monções]]
* [[Mongaguá]]
* [[Monte Alegre do Sul]]
* [[Monte Alto]]
* [[Monte Aprazível]]
* [[Monte Azul Paulista]]
* [[Monte Castelo (San-Paŭlio)|Monte Castelo]]
* [[Monte Mor]]
* [[Monteiro Lobato (San-Paŭlio)|Monteiro Lobato]]
* [[Morro Agudo]]
* [[Morungaba]]
* [[Motuca]]
* [[Murutinga do Sul]]

== N ==
* [[Nantes (San-Paŭlio)|Nantes]]
* [[Narandiba]]
* [[Natividade da Serra]]
* [[Nazaré Paulista]]
* [[Neves Paulista]]
* [[Nhandeara]]
* [[Nipoã]]
* [[Nova Aliança]]
* [[Nova Campina]]
* [[Nova Canaã Paulista]]
* [[Nova Castilho]]
* [[Nova Europa]]
* [[Nova Granada (San-Paŭlio)|Nova Granada]]
* [[Nova Guataporanga]]
* [[Nova Independência]]
* [[Nova Luzitânia]]
* [[Nova Odessa]]
* [[Novais (San-Paŭlio)|Novais]]
* [[Novo Horizonte (San-Paŭlio)|Novo Horizonte]]
* [[Nuporanga]]

== O ==
* [[Ocauçu]]
* [[Óleo (San-Paŭlio)|Óleo]]
* [[Olímpia (San-Paŭlio)|Olímpia]]
* [[Onda Verde]]
* [[Oriente (San-Paŭlio)|Oriente]]
* [[Orindiúva]]
* [[Orlândia]]
* [[Osasco]]
* [[Oscar Bressane]]
* [[Osvaldo Cruz (San-Paŭlio)|Osvaldo Cruz]]
* [[Ourinhos]]
* [[Ouro Verde (San-Paŭlio)|Ouro Verde]]
* [[Ouroeste]]

== P ==
* [[Pacaembu (San-Paŭlio)|Pacaembu]]
* [[Palestina (San-Paŭlio)|Palestina]]
* [[Palmares Paulista]]
* [[Palmeira d'Oeste]]
* [[Palmital (San-Paŭlio)|Palmital]]
* [[Panorama (San-Paŭlio)|Panorama]]
* [[Paraguaçu Paulista]]
* [[Paraibuna]]
* [[Paraíso (San-Paŭlio)|Paraíso]]
* [[Paranapanema]]
* [[Paranapuã]]
* [[Parapuã]]
* [[Pardinho]]
* [[Pariquera-Açu]]
* [[Parisi]]
* [[Patrocínio Paulista]]
* [[Paulicéia]]
* [[Paulínia]]
* [[Paulistânia]]
* [[Paulo de Faria]]
* [[Pederneiras]]
* [[Pedra Bela]]
* [[Pedranópolis]]
* [[Pedregulho]]
* [[Pedreira (San-Paŭlio)|Pedreira]]
* [[Pedrinhas Paulista]]
* [[Pedro de Toledo]]
* [[Penápolis]]
* [[Pereira Barreto]]
* [[Pereiras]]
* [[Peruíbe]]
* [[Piacatu]]
* [[Piedade (San-Paŭlio)|Piedade]]
* [[Pilar do Sul]]
* [[Pindamonhangaba]]
* [[Pindorama (San-Paŭlio)|Pindorama]]
* [[Pinhalzinho (San-Paŭlio)|Pinhalzinho]]
* [[Piquerobi]]
* [[Piquete]]
* [[Piracaia]]
* [[Piracicaba]]
* [[Piraju]]
* [[Pirajuí]]
* [[Pirangi]]
* [[Pirapora do Bom Jesus]]
* [[Pirapozinho]]
* [[Pirassununga]]
* [[Piratininga]]
* [[Pitangueiras (San-Paŭlio)|Pitangueiras]]
* [[Planalto (San-Paŭlio)|Planalto]]
* [[Platina (San-Paŭlio)|Platina]]
* [[Poá]]
* [[Poloni]]
* [[Pompeia (San-Paŭlio)|Pompeia]]
* [[Pongaí]]
* [[Pontal]]
* [[Pontalinda]]
* [[Pontes Gestal]]
* [[Populina]]
* [[Porangaba]]
* [[Porto Feliz]]
* [[Porto Ferreira]]
* [[Potim]]
* [[Potirendaba]]
* [[Pracinha]]
* [[Pradópolis]]
* [[Praia Grande (San-Paŭlio)|Praia Grande]]
* [[Pratânia]]
* [[Presidente Alves]]
* [[Presidente Bernardes (San-Paŭlio)|Presidente Bernardes]]
* [[Presidente Epitácio]]
* [[Presidente Prudente]]
* [[Presidente Venceslau]]
* [[Promissão]]

== Q ==
* [[Quadra]]
* [[Quatá]]
* [[Queiroz]]
* [[Queluz (San-Paŭlio)|Queluz]]
* [[Quintana]]

== R ==
* [[Rafard]]
* [[Rancharia]]
* [[Redenção da Serra]]
* [[Regente Feijó]]
* [[Reginópolis]]
* [[Registro (San-Paŭlio)|Registro]]
* [[Restinga (San-Paŭlio)|Restinga]]
* [[Ribeira (San-Paŭlio)|Ribeira]]
* [[Ribeirão Bonito]]
* [[Ribeirão Branco]]
* [[Ribeirão Corrente]]
* [[Ribeirão do Sul]]
* [[Ribeirão dos Índios]]
* [[Ribeirão Grande]]
* [[Ribeirão Pires]]
* [[Ribeirão Preto]]
* [[Rifaina]]
* [[Rincão]]
* [[Rinópolis]]
* [[Rio Claro (San-Paŭlio)|Rio Claro]]
* [[Rio das Pedras]]
* [[Rio Grande da Serra]]
* [[Riolândia]]
* [[Riversul]]
* [[Rosana (San-Paŭlio)|Rosana]]
* [[Roseira]]
* [[Rubiácea (San-Paŭlio)|Rubiácea]]
* [[Rubineia]]

== S ==
* [[Sabino (San-Paŭlio)|Sabino]]
* [[Sagres (San-Paŭlio)|Sagres]]
* [[Sales (San-Paŭlio)|Sales]]
* [[Sales Oliveira]]
* [[Salesópolis]]
* [[Salmourão]]
* [[Saltinho (San-Paŭlio)|Saltinho]]
* [[Salto (San-Paŭlio)|Salto]]
* [[Salto de Pirapora]]
* [[Salto Grande]]
* [[Sandovalina]]
* [[Santa Adélia]]
* [[Santa Albertina]]
* [[Santa Bárbara d'Oeste]]
* [[Santa Branca]]
* [[Santa Clara d'Oeste]]
* [[Santa Cruz da Conceição]]
* [[Santa Cruz da Esperança]]
* [[Santa Cruz das Palmeiras]]
* [[Santa Cruz do Rio Pardo]]
* [[Santa Ernestina]]
* [[Santa Fé do Sul]]
* [[Santa Gertrudes (San-Paŭlio)|Santa Gertrudes]]
* [[Santa Isabel (San-Paŭlio)|Santa Isabel]]
* [[Santa Lúcia (San-Paŭlio)|Santa Lúcia]]
* [[Santa Maria da Serra]]
* [[Santa Mercedes]]
* [[Santa Rita do Passa Quatro]]
* [[Santa Rita d'Oeste]]
* [[Santa Rosa de Viterbo]]
* [[Santa Salete]]
* [[Santana da Ponte Pensa]]
* [[Santana de Parnaíba]]
* [[Santo Anastácio]]
* [[Santo André (San-Paŭlio)|Santo André]]
* [[Santo Antônio da Alegria]]
* [[Santo Antônio de Posse]]
* [[Santo Antônio do Aracanguá]]
* [[Santo Antônio do Jardim]]
* [[Santo Antônio do Pinhal]]
* [[Santo Expedito (San-Paŭlio)|Santo Expedito]]
* [[Santópolis do Aguapeí]]
* [[Santos]]
* [[São Bento do Sapucaí]]
* [[São Bernardo do Campo]]
* [[São Caetano do Sul]]
* [[São Carlos (San-Paŭlio)|São Carlos]]
* [[São Francisco (San-Paŭlio)|São Francisco]]
* [[São João da Boa Vista]]
* [[São João das Duas Pontes]]
* [[São João de Iracema]]
* [[São João do Pau d'Alho]]
* [[São Joaquim da Barra]]
* [[São José da Bela Vista]]
* [[São José do Barreiro]]
* [[São José do Rio Pardo]]
* [[São José do Rio Preto]]
* [[São José dos Campos]]
* [[São Lourenço da Serra]]
* [[São Luiz do Paraitinga]]
* [[São Manuel]]
* [[São Miguel Arcanjo (San-Paŭlio)|São Miguel Arcanjo]]
* [[San-Paŭlio (cidade)|San-Paŭlio]]
* [[São Pedro (San-Paŭlio)|São Pedro]]
* [[São Pedro do Turvo]]
* [[São Roque (San-Paŭlio)|São Roque]]
* [[São Sebastião (San-Paŭlio)|São Sebastião]]
* [[São Sebastião da Grama]]
* [[São Simão (San-Paŭlio)|São Simão]]
* [[São Vicente (San-Paŭlio)|São Vicente]]
* [[Sarapuí]]
* [[Sarutaiá]]
* [[Sebastianópolis do Sul]]
* [[Serra Azul]]
* [[Serra Negra (San-Paŭlio)|Serra Negra]]
* [[Serrana]]
* [[Sertãozinho (San-Paŭlio)|Sertãozinho]]
* [[Sete Barras]]
* [[Severínia]]
* [[Silveiras (San-Paŭlio)|Silveiras]]
* [[Socorro (San-Paŭlio)|Socorro]]
* [[Sorocaba]]
* [[Sud Mennucci (San-Paŭlio)|Sud Mennucci]]
* [[Sumaré]]
* [[Suzanápolis]]
* [[Suzano]]

== T ==
* [[Tabapuã]]
* [[Tabatinga (San-Paŭlio)|Tabatinga]]
* [[Taboão da Serra]]
* [[Taciba]]
* [[Taguaí]]
* [[Taiaçu]]
* [[Taiúva]]
* [[Tambaú]]
* [[Tanabi]]
* [[Tapiraí (San-Paŭlio)|Tapiraí]]
* [[Tapiratiba]]
* [[Taquaral]]
* [[Taquaritinga]]
* [[Taquarituba]]
* [[Taquarivaí]]
* [[Tarabai]]
* [[Tarumã (San-Paŭlio)|Tarumã]]
* [[Tatuí]]
* [[Taubaté]]
* [[Tejupá]]
* [[Teodoro Sampaio (San-Paŭlio)|Teodoro Sampaio]]
* [[Terra Roxa (San-Paŭlio)|Terra Roxa]]
* [[Tietê]]
* [[Timburi]]
* [[Torre de Pedra]]
* [[Torrinha]]
* [[Trabiju]]
* [[Tremembé]]
* [[Três Fronteiras]]
* [[Tuiuti (San-Paŭlio)|Tuiuti]]
* [[Tupã (San-Paŭlio)|Tupã]]
* [[Tupi Paulista]]
* [[Turiúba]]
* [[Turmalina (San-Paŭlio)|Turmalina]]

== U ==
* [[Ubarana]]
* [[Ubatuba]]
* [[Ubirajara (San-Paŭlio)|Ubirajara]]
* [[Uchoa]]
* [[União Paulista]]
* [[Urânia (San-Paŭlio)|Urânia]]
* [[Uru (San-Paŭlio)|Uru]]
* [[Urupês]]

== V ==
* [[Valentim Gentil]]
* [[Valinhos]]
* [[Valparaíso (San-Paŭlio)|Valparaíso]]
* [[Vargem (San-Paŭlio)|Vargem]]
* [[Vargem Grande do Sul]]
* [[Vargem Grande Paulista]]
* [[Várzea Paulista]]
* [[Vera Cruz (San-Paŭlio)|Vera Cruz]]
* [[Vinhedo]]
* [[Viradouro]]
* [[Vista Alegre do Alto]]
* [[Vitória Brasil]]
* [[Votorantim]]
* [[Votuporanga]]

== Z ==
* [[Zacarias (San-Paŭlio)|Zacarias]]
{{Div col end}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Municipoj de Brazilo|San-Paŭlio]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio| ]]</text>
      <sha1>6kudtk1oglyx8aforpo73o07i685h4p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365248</id>
      <parentid>9365247</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:33:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* S */</comment>
      <origin>9365248</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15547" sha1="3r3i9xlbov7u90ar38cq8n2gusu65pb" xml:space="preserve">Jen listo de la '''645''' [[municipo]]j de la [[subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] {{San-Paŭlio}} en {{Brazilo}}:
[[Dosiero:SaoPaulo MesoMicroMunicip.svg|eta|dekstra|250px]]
[[Dosiero:Bandeira do estado de San-Paŭlio.svg|eta|dekstra|250px|Flago de ''San-Paŭlio'']]
{{Div col | cols=4}}

== A ==
* [[Adamantina]]
* [[Adolfo (San-Paŭlio)|Adolfo]]
* [[Aguaí]]
* [[Águas da Prata]]
* [[Águas de Lindóia]]
* [[Águas de Santa Bárbara]]
* [[Águas de São Pedro]]
* [[Agudos]]
* [[Alambari]]
* [[Alfredo Marcondes]]
* [[Altair (San-Paŭlio)|Altair]]
* [[Altinópolis]]
* [[Alto Alegre (San-Paŭlio)|Alto Alegre]]
* [[Alumínio (San-Paŭlio)|Alumínio]]
* [[Álvares Florence]]
* [[Álvares Machado]]
* [[Álvaro de Carvalho]]
* [[Alvinlândia]]
* [[Americana]]
* [[Américo Brasiliense]]
* [[Américo de Campos]]
* [[Amparo (San-Paŭlio)|Amparo]]
* [[Analândia]]
* [[Andradina]]
* [[Angatuba]]
* [[Anhembi]]
* [[Anhumas]]
* [[Aparecida (San-Paŭlio)|Aparecida]]
* [[Aparecida d'Oeste]]
* [[Apiaí]]
* [[Araçariguama]]
* [[Araçatuba]]
* [[Araçoiaba da Serra]]
* [[Aramina]]
* [[Arandu]]
* [[Arapeí]]
* [[Araraquara]]
* [[Araras]]
* [[Arco-Íris (San-Paŭlio)|Arco-Íris]]
* [[Arealva]]
* [[Areias (San-Paŭlio)|Areias]]
* [[Areiópolis]]
* [[Ariranha (San-Paŭlio)|Ariranha]]
* [[Artur Nogueira]]
* [[Arujá]]
* [[Aspásia (San-Paŭlio)|Aspásia]]
* [[Assis]]
* [[Atibaia]]
* [[Auriflama]]
* [[Avaí (San-Paŭlio)|Avaí]]
* [[Avanhandava]]
* [[Avaré]]

== B ==
* [[Bady Bassitt]]
* [[Balbinos]]
* [[Bálsamo]]
* [[Bananal]]
* [[Barão de Antonina]]
* [[Barbosa (San-Paŭlio)|Barbosa]]
* [[Bariri]]
* [[Barra Bonita (San-Paŭlio)|Barra Bonita]]
* [[Barra do Chapéu]]
* [[Barra do Turvo]]
* [[Barretos]]
* [[Barrinha]]
* [[Barueri]]
* [[Bastos]]
* [[Batatais]]
* [[Bauru]]
* [[Bebedouro (San-Paŭlio)|Bebedouro]]
* [[Bento de Abreu]]
* [[Bernardino de Campos]]
* [[Bertioga]]
* [[Bilac]]
* [[Birigui]]
* [[Biritibamirim]]
* [[Boa Esperança do Sul]]
* [[Bocaina (San-Paŭlio)|Bocaina]]
* [[Bofete]]
* [[Boituva]]
* [[Bom Jesus dos Perdões]]
* [[Bom Sucesso de Itararé]]
* [[Borá]]
* [[Boraceia]]
* [[Borborema (San-Paŭlio)|Borborema]]
* [[Borebi]]
* [[Botucatu]]
* [[Bragança Paulista]]
* [[Braúna (San-Paŭlio)|Braúna]]
* [[Brejo Alegre]]
* [[Brodowski]]
* [[Brotas (San-Paŭlio)|Brotas]]
* [[Buri]]
* [[Buritama]]
* [[Buritizal]]

== C ==
* [[Cabrália Paulista]]
* [[Cabreúva (San-Paŭlio)|Cabreúva]]
* [[Caçapava]]
* [[Cachoeira Paulista]]
* [[Caconde]]
* [[Cafelândia (San-Paŭlio)|Cafelândia]]
* [[Caiabu]]
* [[Caieiras]]
* [[Caiuá]]
* [[Cajamar]]
* [[Cajati (San-Paŭlio)|Cajati]]
* [[Cajobi]]
* [[Cajuru]]
* [[Campina do Monte Alegre]]
* [[Campinas]]
* [[Campo Limpo Paulista]]
* [[Campos do Jordão]]
* [[Campos Novos Paulista]]
* [[Cananéia]]
* [[Canas]]
* [[Cândido Mota]]
* [[Cândido Rodrigues]]
* [[Canitar]]
* [[Capão Bonito]]
* [[Capela do Alto]]
* [[Capivari]]
* [[Caraguatatuba]]
* [[Carapicuíba]]
* [[Cardoso]]
* [[Casa Branca (San-Paŭlio)|Casa Branca]]
* [[Cássia dos Coqueiros]]
* [[Castilho]]
* [[Catanduva]]
* [[Catiguá]]
* [[Cedral (San-Paŭlio)|Cedral]]
* [[Cerqueira César]]
* [[Cerquilho]]
* [[Cesário Lange]]
* [[Charqueada (San-Paŭlio)|Charqueada]]
* [[Chavantes]]
* [[Clementina (San-Paŭlio)|Clementina]]
* [[Colina (San-Paŭlio)|Colina]]
* [[Colômbia (San-Paŭlio)|Colômbia]]
* [[Conchal]]
* [[Conchas]]
* [[Cordeirópolis]]
* [[Coroados (San-Paŭlio)|Coroados]]
* [[Coronel Macedo]]
* [[Corumbataí]]
* [[Cosmópolis]]
* [[Cosmorama]]
* [[Cotia (San-Paŭlio)|Cotia]]
* [[Cravinhos]]
* [[Cristais Paulista]]
* [[Cruzália]]
* [[Cruzeiro (San-Paŭlio)|Cruzeiro]]
* [[Cubatão]]
* [[Cunha (San-Paŭlio)|Cunha]]

== D ==
* [[Descalvado]]
* [[Diadema]]
* [[Dirce Reis]]
* [[Divinolândia]]
* [[Dobrada]]
* [[Dois Córregos]]
* [[Dolcinópolis]]
* [[Dourado (San-Paŭlio)|Dourado]]
* [[Dracena]]
* [[Duartina]]
* [[Dumont]]

== E ==
* [[Echaporã]]
* [[Eldorado (San-Paŭlio)|Eldorado]]
* [[Elias Fausto]]
* [[Elisiário]]
* [[Embaúba (San-Paŭlio)|Embaúba]]
* [[Embu das Artes]]
* [[Embu-Guaçu]]
* [[Emilianópolis]]
* [[Engenheiro Coelho]]
* [[Espírito Santo do Pinhal]]
* [[Espírito Santo do Turvo]]
* [[Estiva Gerbi]]
* [[Estrela do Norte (San-Paŭlio)|Estrela do Norte]]
* [[Estrela d'Oeste]]
* [[Euclides da Cunha Paulista]]

== F ==
* [[Fartura]]
* [[Fernando Prestes]]
* [[Fernandópolis]]
* [[Fernão (San-Paŭlio)|Fernão]]
* [[Ferraz de Vasconcelos]]
* [[Flora Rica]]
* [[Floreal]]
* [[Flórida Paulista]]
* [[Florínea]]
* [[Franca]]
* [[Francisco Morato]]
* [[Franco da Rocha]]

== G ==
* [[Gabriel Monteiro]]
* [[Gália (San-Paŭlio)|Gália]]
* [[Garça (San-Paŭlio)|Garça]]
* [[Gastão Vidigal (San-Paŭlio)|Gastão Vidigal]]
* [[Gavião Peixoto]]
* [[General Salgado]]
* [[Getulina]]
* [[Glicério (San-Paŭlio)|Glicério]]
* [[Guaiçara]]
* [[Guaimbê]]
* [[Guaíra (San-Paŭlio)|Guaíra]]
* [[Guapiaçu]]
* [[Guapiara]]
* [[Guará]]
* [[Guaraçaí (San-Paŭlio)|Guaraçaí]]
* [[Guaraci (San-Paŭlio)|Guaraci]]
* [[Guarani d'Oeste]]
* [[Guarantã (San-Paŭlio)|Guarantã]]
* [[Guararapes]]
* [[Guararema]]
* [[Guaratinguetá]]
* [[Guareí]]
* [[Guariba (San-Paŭlio)|Guariba]]
* [[Guarujá]]
* [[Guarulhos]]
* [[Guatapará]]
* [[Guzolândia]]

== H ==
* [[Herculândia]]
* [[Holambra]]
* [[Hortolândia]]

== I ==
* [[Iacanga]]
* [[Iacri]]
* [[Iaras]]
* [[Ibaté]]
* [[Ibirá]]
* [[Ibirarema]]
* [[Ibitinga]]
* [[Ibiúna]]
* [[Icém]]
* [[Iepê]]
* [[Igaraçu do Tietê]]
* [[Igarapava]]
* [[Igaratá]]
* [[Iguape]]
* [[Ilha Comprida]]
* [[Ilha Solteira]]
* [[Ilhabela]]
* [[Indaiatuba]]
* [[Indiana (San-Paŭlio)|Indiana]]
* [[Indiaporã]]
* [[Inúbia Paulista]]
* [[Ipaussu]]
* [[Iperó]]
* [[Ipeúna]]
* [[Ipiguá]]
* [[Iporanga]]
* [[Ipuã]]
* [[Iracemápolis]]
* [[Irapuã (San-Paŭlio)|Irapuã]]
* [[Irapuru]]
* [[Itaberá]]
* [[Itaí]]
* [[Itajobi]]
* [[Itaju]]
* [[Itanhaém]]
* [[Itaoca]]
* [[Itapecerica da Serra]]
* [[Itapetininga]]
* [[Itapeva (San-Paŭlio)|Itapeva]]
* [[Itapevi]]
* [[Itapira]]
* [[Itapirapuã Paulista]]
* [[Itápolis]]
* [[Itaporanga (San-Paŭlio)|Itaporanga]]
* [[Itapuí]]
* [[Itapura]]
* [[Itaquaquecetuba]]
* [[Itararé]]
* [[Itariri]]
* [[Itatiba]]
* [[Itatinga]]
* [[Itirapina]]
* [[Itirapuã]]
* [[Itobi]]
* [[Itu]]
* [[Itupeva]]
* [[Ituverava]]

== J ==
* [[Jaborandi (San-Paŭlio)|Jaborandi]]
* [[Jaboticabal]]
* [[Jacareí]]
* [[Jaci (San-Paŭlio)|Jaci]]
* [[Jacupiranga]]
* [[Jaguariúna]]
* [[Jales]]
* [[Jambeiro (San-Paŭlio)|Jambeiro]]
* [[Jandira]]
* [[Jardinópolis (San-Paŭlio)|Jardinópolis]]
* [[Jarinu]]
* [[Jaú]]
* [[Jeriquara]]
* [[Joanópolis]]
* [[João Ramalho (San-Paŭlio)|João Ramalho]]
* [[José Bonifácio (San-Paŭlio)|José Bonifácio]]
* [[Júlio Mesquita]]
* [[Jumirim]]
* [[Jundiaí]]
* [[Junqueirópolis]]
* [[Juquiá]]
* [[Juquitiba]]

== L ==
* [[Lagoinha (San-Paŭlio)|Lagoinha]]
* [[Laranjal Paulista]]
* [[Lavínia (San-Paŭlio)|Lavínia]]
* [[Lavrinhas]]
* [[Leme]]
* [[Lençóis Paulista]]
* [[Limeira]]
* [[Lindoia (San-Paŭlio)|Lindoia]]
* [[Lins]]
* [[Lorena (San-Paŭlio)|Lorena]]
* [[Lourdes (San-Paŭlio)|Lourdes]]
* [[Louveira (San-Paŭlio)|Louveira]]
* [[Lucélia]]
* [[Lucianópolis]]
* [[Luís Antônio]]
* [[Luiziânia]]
* [[Lupércio (San-Paŭlio)|Lupércio]]
* [[Lutécia]]

== M ==
* [[Macatuba]]
* [[Macaubal]]
* [[Macedônia (San-Paŭlio)|Macedônia]]
* [[Magda (San-Paŭlio)|Magda]]
* [[Mairinque]]
* [[Mairiporã]]
* [[Manduri (San-Paŭlio)|Manduri]]
* [[Marabá Paulista]]
* [[Maracaí]]
* [[Marapoama]]
* [[Mariápolis]]
* [[Marília]]
* [[Marinópolis]]
* [[Martinópolis]]
* [[Matão]]
* [[Mauá]]
* [[Mendonça]]
* [[Meridiano (San-Paŭlio)|Meridiano]]
* [[Mesópolis]]
* [[Miguelópolis]]
* [[Mineiros do Tietê]]
* [[Mira Estrela]]
* [[Miracatu]]
* [[Mirandópolis]]
* [[Mirante do Paranapanema]]
* [[Mirassol]]
* [[Mirassolândia]]
* [[Mococa]]
* [[Mogi das Cruzes]]
* [[Mogi Guaçu]]
* [[Mogi Mirim]]
* [[Mombuca]]
* [[Monções]]
* [[Mongaguá]]
* [[Monte Alegre do Sul]]
* [[Monte Alto]]
* [[Monte Aprazível]]
* [[Monte Azul Paulista]]
* [[Monte Castelo (San-Paŭlio)|Monte Castelo]]
* [[Monte Mor]]
* [[Monteiro Lobato (San-Paŭlio)|Monteiro Lobato]]
* [[Morro Agudo]]
* [[Morungaba]]
* [[Motuca]]
* [[Murutinga do Sul]]

== N ==
* [[Nantes (San-Paŭlio)|Nantes]]
* [[Narandiba]]
* [[Natividade da Serra]]
* [[Nazaré Paulista]]
* [[Neves Paulista]]
* [[Nhandeara]]
* [[Nipoã]]
* [[Nova Aliança]]
* [[Nova Campina]]
* [[Nova Canaã Paulista]]
* [[Nova Castilho]]
* [[Nova Europa]]
* [[Nova Granada (San-Paŭlio)|Nova Granada]]
* [[Nova Guataporanga]]
* [[Nova Independência]]
* [[Nova Luzitânia]]
* [[Nova Odessa]]
* [[Novais (San-Paŭlio)|Novais]]
* [[Novo Horizonte (San-Paŭlio)|Novo Horizonte]]
* [[Nuporanga]]

== O ==
* [[Ocauçu]]
* [[Óleo (San-Paŭlio)|Óleo]]
* [[Olímpia (San-Paŭlio)|Olímpia]]
* [[Onda Verde]]
* [[Oriente (San-Paŭlio)|Oriente]]
* [[Orindiúva]]
* [[Orlândia]]
* [[Osasco]]
* [[Oscar Bressane]]
* [[Osvaldo Cruz (San-Paŭlio)|Osvaldo Cruz]]
* [[Ourinhos]]
* [[Ouro Verde (San-Paŭlio)|Ouro Verde]]
* [[Ouroeste]]

== P ==
* [[Pacaembu (San-Paŭlio)|Pacaembu]]
* [[Palestina (San-Paŭlio)|Palestina]]
* [[Palmares Paulista]]
* [[Palmeira d'Oeste]]
* [[Palmital (San-Paŭlio)|Palmital]]
* [[Panorama (San-Paŭlio)|Panorama]]
* [[Paraguaçu Paulista]]
* [[Paraibuna]]
* [[Paraíso (San-Paŭlio)|Paraíso]]
* [[Paranapanema]]
* [[Paranapuã]]
* [[Parapuã]]
* [[Pardinho]]
* [[Pariquera-Açu]]
* [[Parisi]]
* [[Patrocínio Paulista]]
* [[Paulicéia]]
* [[Paulínia]]
* [[Paulistânia]]
* [[Paulo de Faria]]
* [[Pederneiras]]
* [[Pedra Bela]]
* [[Pedranópolis]]
* [[Pedregulho]]
* [[Pedreira (San-Paŭlio)|Pedreira]]
* [[Pedrinhas Paulista]]
* [[Pedro de Toledo]]
* [[Penápolis]]
* [[Pereira Barreto]]
* [[Pereiras]]
* [[Peruíbe]]
* [[Piacatu]]
* [[Piedade (San-Paŭlio)|Piedade]]
* [[Pilar do Sul]]
* [[Pindamonhangaba]]
* [[Pindorama (San-Paŭlio)|Pindorama]]
* [[Pinhalzinho (San-Paŭlio)|Pinhalzinho]]
* [[Piquerobi]]
* [[Piquete]]
* [[Piracaia]]
* [[Piracicaba]]
* [[Piraju]]
* [[Pirajuí]]
* [[Pirangi]]
* [[Pirapora do Bom Jesus]]
* [[Pirapozinho]]
* [[Pirassununga]]
* [[Piratininga]]
* [[Pitangueiras (San-Paŭlio)|Pitangueiras]]
* [[Planalto (San-Paŭlio)|Planalto]]
* [[Platina (San-Paŭlio)|Platina]]
* [[Poá]]
* [[Poloni]]
* [[Pompeia (San-Paŭlio)|Pompeia]]
* [[Pongaí]]
* [[Pontal]]
* [[Pontalinda]]
* [[Pontes Gestal]]
* [[Populina]]
* [[Porangaba]]
* [[Porto Feliz]]
* [[Porto Ferreira]]
* [[Potim]]
* [[Potirendaba]]
* [[Pracinha]]
* [[Pradópolis]]
* [[Praia Grande (San-Paŭlio)|Praia Grande]]
* [[Pratânia]]
* [[Presidente Alves]]
* [[Presidente Bernardes (San-Paŭlio)|Presidente Bernardes]]
* [[Presidente Epitácio]]
* [[Presidente Prudente]]
* [[Presidente Venceslau]]
* [[Promissão]]

== Q ==
* [[Quadra]]
* [[Quatá]]
* [[Queiroz]]
* [[Queluz (San-Paŭlio)|Queluz]]
* [[Quintana]]

== R ==
* [[Rafard]]
* [[Rancharia]]
* [[Redenção da Serra]]
* [[Regente Feijó]]
* [[Reginópolis]]
* [[Registro (San-Paŭlio)|Registro]]
* [[Restinga (San-Paŭlio)|Restinga]]
* [[Ribeira (San-Paŭlio)|Ribeira]]
* [[Ribeirão Bonito]]
* [[Ribeirão Branco]]
* [[Ribeirão Corrente]]
* [[Ribeirão do Sul]]
* [[Ribeirão dos Índios]]
* [[Ribeirão Grande]]
* [[Ribeirão Pires]]
* [[Ribeirão Preto]]
* [[Rifaina]]
* [[Rincão]]
* [[Rinópolis]]
* [[Rio Claro (San-Paŭlio)|Rio Claro]]
* [[Rio das Pedras]]
* [[Rio Grande da Serra]]
* [[Riolândia]]
* [[Riversul]]
* [[Rosana (San-Paŭlio)|Rosana]]
* [[Roseira]]
* [[Rubiácea (San-Paŭlio)|Rubiácea]]
* [[Rubineia]]

== S ==
* [[Sabino (San-Paŭlio)|Sabino]]
* [[Sagres (San-Paŭlio)|Sagres]]
* [[Sales (San-Paŭlio)|Sales]]
* [[Sales Oliveira]]
* [[Salesópolis]]
* [[Salmourão]]
* [[Saltinho (San-Paŭlio)|Saltinho]]
* [[Salto (San-Paŭlio)|Salto]]
* [[Salto de Pirapora]]
* [[Salto Grande]]
* [[Sandovalina]]
* [[Santa Adélia]]
* [[Santa Albertina]]
* [[Santa Bárbara d'Oeste]]
* [[Santa Branca]]
* [[Santa Clara d'Oeste]]
* [[Santa Cruz da Conceição]]
* [[Santa Cruz da Esperança]]
* [[Santa Cruz das Palmeiras]]
* [[Santa Cruz do Rio Pardo]]
* [[Santa Ernestina]]
* [[Santa Fé do Sul]]
* [[Santa Gertrudes (San-Paŭlio)|Santa Gertrudes]]
* [[Santa Isabel (San-Paŭlio)|Santa Isabel]]
* [[Santa Lúcia (San-Paŭlio)|Santa Lúcia]]
* [[Santa Maria da Serra]]
* [[Santa Mercedes]]
* [[Santa Rita do Passa Quatro]]
* [[Santa Rita d'Oeste]]
* [[Santa Rosa de Viterbo]]
* [[Santa Salete]]
* [[Santana da Ponte Pensa]]
* [[Santana de Parnaíba]]
* [[Santo Anastácio]]
* [[Santo André (San-Paŭlio)|Santo André]]
* [[Santo Antônio da Alegria]]
* [[Santo Antônio de Posse]]
* [[Santo Antônio do Aracanguá]]
* [[Santo Antônio do Jardim]]
* [[Santo Antônio do Pinhal]]
* [[Santo Expedito (San-Paŭlio)|Santo Expedito]]
* [[Santópolis do Aguapeí]]
* [[Santos]]
* [[São Bento do Sapucaí]]
* [[São Bernardo do Campo]]
* [[São Caetano do Sul]]
* [[São Carlos (San-Paŭlio)|São Carlos]]
* [[São Francisco (San-Paŭlio)|São Francisco]]
* [[São João da Boa Vista]]
* [[São João das Duas Pontes]]
* [[São João de Iracema]]
* [[São João do Pau d'Alho]]
* [[São Joaquim da Barra]]
* [[São José da Bela Vista]]
* [[São José do Barreiro]]
* [[São José do Rio Pardo]]
* [[São José do Rio Preto]]
* [[São José dos Campos]]
* [[São Lourenço da Serra]]
* [[São Luiz do Paraitinga]]
* [[São Manuel]]
* [[São Miguel Arcanjo (San-Paŭlio)|São Miguel Arcanjo]]
* [[San-Paŭlo]] (''São Paulo'')
* [[São Pedro (San-Paŭlio)|São Pedro]]
* [[São Pedro do Turvo]]
* [[São Roque (San-Paŭlio)|São Roque]]
* [[São Sebastião (San-Paŭlio)|São Sebastião]]
* [[São Sebastião da Grama]]
* [[São Simão (San-Paŭlio)|São Simão]]
* [[São Vicente (San-Paŭlio)|São Vicente]]
* [[Sarapuí]]
* [[Sarutaiá]]
* [[Sebastianópolis do Sul]]
* [[Serra Azul]]
* [[Serra Negra (San-Paŭlio)|Serra Negra]]
* [[Serrana]]
* [[Sertãozinho (San-Paŭlio)|Sertãozinho]]
* [[Sete Barras]]
* [[Severínia]]
* [[Silveiras (San-Paŭlio)|Silveiras]]
* [[Socorro (San-Paŭlio)|Socorro]]
* [[Sorocaba]]
* [[Sud Mennucci (San-Paŭlio)|Sud Mennucci]]
* [[Sumaré]]
* [[Suzanápolis]]
* [[Suzano]]

== T ==
* [[Tabapuã]]
* [[Tabatinga (San-Paŭlio)|Tabatinga]]
* [[Taboão da Serra]]
* [[Taciba]]
* [[Taguaí]]
* [[Taiaçu]]
* [[Taiúva]]
* [[Tambaú]]
* [[Tanabi]]
* [[Tapiraí (San-Paŭlio)|Tapiraí]]
* [[Tapiratiba]]
* [[Taquaral]]
* [[Taquaritinga]]
* [[Taquarituba]]
* [[Taquarivaí]]
* [[Tarabai]]
* [[Tarumã (San-Paŭlio)|Tarumã]]
* [[Tatuí]]
* [[Taubaté]]
* [[Tejupá]]
* [[Teodoro Sampaio (San-Paŭlio)|Teodoro Sampaio]]
* [[Terra Roxa (San-Paŭlio)|Terra Roxa]]
* [[Tietê]]
* [[Timburi]]
* [[Torre de Pedra]]
* [[Torrinha]]
* [[Trabiju]]
* [[Tremembé]]
* [[Três Fronteiras]]
* [[Tuiuti (San-Paŭlio)|Tuiuti]]
* [[Tupã (San-Paŭlio)|Tupã]]
* [[Tupi Paulista]]
* [[Turiúba]]
* [[Turmalina (San-Paŭlio)|Turmalina]]

== U ==
* [[Ubarana]]
* [[Ubatuba]]
* [[Ubirajara (San-Paŭlio)|Ubirajara]]
* [[Uchoa]]
* [[União Paulista]]
* [[Urânia (San-Paŭlio)|Urânia]]
* [[Uru (San-Paŭlio)|Uru]]
* [[Urupês]]

== V ==
* [[Valentim Gentil]]
* [[Valinhos]]
* [[Valparaíso (San-Paŭlio)|Valparaíso]]
* [[Vargem (San-Paŭlio)|Vargem]]
* [[Vargem Grande do Sul]]
* [[Vargem Grande Paulista]]
* [[Várzea Paulista]]
* [[Vera Cruz (San-Paŭlio)|Vera Cruz]]
* [[Vinhedo]]
* [[Viradouro]]
* [[Vista Alegre do Alto]]
* [[Vitória Brasil]]
* [[Votorantim]]
* [[Votuporanga]]

== Z ==
* [[Zacarias (San-Paŭlio)|Zacarias]]
{{Div col end}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Municipoj de Brazilo|San-Paŭlio]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio| ]]</text>
      <sha1>3r3i9xlbov7u90ar38cq8n2gusu65pb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365250</id>
      <parentid>9365248</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365250</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15522" sha1="h19cikpwfe3q7tndwoacr9npujd8ifc" xml:space="preserve">Jen listo de la '''645''' [[municipo]]j de la [[subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] {{San-Paŭlio}} en {{Brazilo}}:
[[Dosiero:SaoPaulo MesoMicroMunicip.svg|eta|dekstra|250px]]
[[Dosiero:Bandeira do estado de São Paulo.svg|eta|dekstra|250px|Flago de ''San-Paŭlio'']]
{{Div col | cols=4}}

== A ==
* [[Adamantina]]
* [[Adolfo (San-Paŭlio)|Adolfo]]
* [[Aguaí]]
* [[Águas da Prata]]
* [[Águas de Lindóia]]
* [[Águas de Santa Bárbara]]
* [[Águas de São Pedro]]
* [[Agudos]]
* [[Alambari]]
* [[Alfredo Marcondes]]
* [[Altair (San-Paŭlio)|Altair]]
* [[Altinópolis]]
* [[Alto Alegre (San-Paŭlio)|Alto Alegre]]
* [[Alumínio (San-Paŭlio)|Alumínio]]
* [[Álvares Florence]]
* [[Álvares Machado]]
* [[Álvaro de Carvalho]]
* [[Alvinlândia]]
* [[Americana]]
* [[Américo Brasiliense]]
* [[Américo de Campos]]
* [[Amparo (San-Paŭlio)|Amparo]]
* [[Analândia]]
* [[Andradina]]
* [[Angatuba]]
* [[Anhembi]]
* [[Anhumas]]
* [[Aparecida (San-Paŭlio)|Aparecida]]
* [[Aparecida d'Oeste]]
* [[Apiaí]]
* [[Araçariguama]]
* [[Araçatuba]]
* [[Araçoiaba da Serra]]
* [[Aramina]]
* [[Arandu]]
* [[Arapeí]]
* [[Araraquara]]
* [[Araras]]
* [[Arco-Íris (San-Paŭlio)|Arco-Íris]]
* [[Arealva]]
* [[Areias (San-Paŭlio)|Areias]]
* [[Areiópolis]]
* [[Ariranha (San-Paŭlio)|Ariranha]]
* [[Artur Nogueira]]
* [[Arujá]]
* [[Aspásia (San-Paŭlio)|Aspásia]]
* [[Assis]]
* [[Atibaia]]
* [[Auriflama]]
* [[Avaí (San-Paŭlio)|Avaí]]
* [[Avanhandava]]
* [[Avaré]]

== B ==
* [[Bady Bassitt]]
* [[Balbinos]]
* [[Bálsamo]]
* [[Bananal]]
* [[Barão de Antonina]]
* [[Barbosa (San-Paŭlio)|Barbosa]]
* [[Bariri]]
* [[Barra Bonita (San-Paŭlio)|Barra Bonita]]
* [[Barra do Chapéu]]
* [[Barra do Turvo]]
* [[Barretos]]
* [[Barrinha]]
* [[Barueri]]
* [[Bastos]]
* [[Batatais]]
* [[Bauru]]
* [[Bebedouro (San-Paŭlio)|Bebedouro]]
* [[Bento de Abreu]]
* [[Bernardino de Campos]]
* [[Bertioga]]
* [[Bilac]]
* [[Birigui]]
* [[Biritibamirim]]
* [[Boa Esperança do Sul]]
* [[Bocaina (San-Paŭlio)|Bocaina]]
* [[Bofete]]
* [[Boituva]]
* [[Bom Jesus dos Perdões]]
* [[Bom Sucesso de Itararé]]
* [[Borá]]
* [[Boraceia]]
* [[Borborema (San-Paŭlio)|Borborema]]
* [[Borebi]]
* [[Botucatu]]
* [[Bragança Paulista]]
* [[Braúna (San-Paŭlio)|Braúna]]
* [[Brejo Alegre]]
* [[Brodowski]]
* [[Brotas (San-Paŭlio)|Brotas]]
* [[Buri]]
* [[Buritama]]
* [[Buritizal]]

== C ==
* [[Cabrália Paulista]]
* [[Cabreúva (San-Paŭlio)|Cabreúva]]
* [[Caçapava]]
* [[Cachoeira Paulista]]
* [[Caconde]]
* [[Cafelândia (San-Paŭlio)|Cafelândia]]
* [[Caiabu]]
* [[Caieiras]]
* [[Caiuá]]
* [[Cajamar]]
* [[Cajati (San-Paŭlio)|Cajati]]
* [[Cajobi]]
* [[Cajuru]]
* [[Campina do Monte Alegre]]
* [[Campinas]]
* [[Campo Limpo Paulista]]
* [[Campos do Jordão]]
* [[Campos Novos Paulista]]
* [[Cananéia]]
* [[Canas]]
* [[Cândido Mota]]
* [[Cândido Rodrigues]]
* [[Canitar]]
* [[Capão Bonito]]
* [[Capela do Alto]]
* [[Capivari]]
* [[Caraguatatuba]]
* [[Carapicuíba]]
* [[Cardoso]]
* [[Casa Branca (San-Paŭlio)|Casa Branca]]
* [[Cássia dos Coqueiros]]
* [[Castilho]]
* [[Catanduva]]
* [[Catiguá]]
* [[Cedral (San-Paŭlio)|Cedral]]
* [[Cerqueira César]]
* [[Cerquilho]]
* [[Cesário Lange]]
* [[Charqueada (San-Paŭlio)|Charqueada]]
* [[Chavantes]]
* [[Clementina (San-Paŭlio)|Clementina]]
* [[Colina (San-Paŭlio)|Colina]]
* [[Colômbia (San-Paŭlio)|Colômbia]]
* [[Conchal]]
* [[Conchas]]
* [[Cordeirópolis]]
* [[Coroados (San-Paŭlio)|Coroados]]
* [[Coronel Macedo]]
* [[Corumbataí]]
* [[Cosmópolis]]
* [[Cosmorama]]
* [[Cotia (San-Paŭlio)|Cotia]]
* [[Cravinhos]]
* [[Cristais Paulista]]
* [[Cruzália]]
* [[Cruzeiro (San-Paŭlio)|Cruzeiro]]
* [[Cubatão]]
* [[Cunha (San-Paŭlio)|Cunha]]

== D ==
* [[Descalvado]]
* [[Diadema]]
* [[Dirce Reis]]
* [[Divinolândia]]
* [[Dobrada]]
* [[Dois Córregos]]
* [[Dolcinópolis]]
* [[Dourado (San-Paŭlio)|Dourado]]
* [[Dracena]]
* [[Duartina]]
* [[Dumont]]

== E ==
* [[Echaporã]]
* [[Eldorado (San-Paŭlio)|Eldorado]]
* [[Elias Fausto]]
* [[Elisiário]]
* [[Embaúba (San-Paŭlio)|Embaúba]]
* [[Embu das Artes]]
* [[Embu-Guaçu]]
* [[Emilianópolis]]
* [[Engenheiro Coelho]]
* [[Espírito Santo do Pinhal]]
* [[Espírito Santo do Turvo]]
* [[Estiva Gerbi]]
* [[Estrela do Norte (San-Paŭlio)|Estrela do Norte]]
* [[Estrela d'Oeste]]
* [[Euclides da Cunha Paulista]]

== F ==
* [[Fartura]]
* [[Fernando Prestes]]
* [[Fernandópolis]]
* [[Fernão (San-Paŭlio)|Fernão]]
* [[Ferraz de Vasconcelos]]
* [[Flora Rica]]
* [[Floreal]]
* [[Flórida Paulista]]
* [[Florínea]]
* [[Franca]]
* [[Francisco Morato]]
* [[Franco da Rocha]]

== G ==
* [[Gabriel Monteiro]]
* [[Gália (San-Paŭlio)|Gália]]
* [[Garça (San-Paŭlio)|Garça]]
* [[Gastão Vidigal (San-Paŭlio)|Gastão Vidigal]]
* [[Gavião Peixoto]]
* [[General Salgado]]
* [[Getulina]]
* [[Glicério (San-Paŭlio)|Glicério]]
* [[Guaiçara]]
* [[Guaimbê]]
* [[Guaíra (San-Paŭlio)|Guaíra]]
* [[Guapiaçu]]
* [[Guapiara]]
* [[Guará]]
* [[Guaraçaí (San-Paŭlio)|Guaraçaí]]
* [[Guaraci (San-Paŭlio)|Guaraci]]
* [[Guarani d'Oeste]]
* [[Guarantã (San-Paŭlio)|Guarantã]]
* [[Guararapes]]
* [[Guararema]]
* [[Guaratinguetá]]
* [[Guareí]]
* [[Guariba (San-Paŭlio)|Guariba]]
* [[Guarujá]]
* [[Guarulhos]]
* [[Guatapará]]
* [[Guzolândia]]

== H ==
* [[Herculândia]]
* [[Holambra]]
* [[Hortolândia]]

== I ==
* [[Iacanga]]
* [[Iacri]]
* [[Iaras]]
* [[Ibaté]]
* [[Ibirá]]
* [[Ibirarema]]
* [[Ibitinga]]
* [[Ibiúna]]
* [[Icém]]
* [[Iepê]]
* [[Igaraçu do Tietê]]
* [[Igarapava]]
* [[Igaratá]]
* [[Iguape]]
* [[Ilha Comprida]]
* [[Ilha Solteira]]
* [[Ilhabela]]
* [[Indaiatuba]]
* [[Indiana (San-Paŭlio)|Indiana]]
* [[Indiaporã]]
* [[Inúbia Paulista]]
* [[Ipaussu]]
* [[Iperó]]
* [[Ipeúna]]
* [[Ipiguá]]
* [[Iporanga]]
* [[Ipuã]]
* [[Iracemápolis]]
* [[Irapuã (San-Paŭlio)|Irapuã]]
* [[Irapuru]]
* [[Itaberá]]
* [[Itaí]]
* [[Itajobi]]
* [[Itaju]]
* [[Itanhaém]]
* [[Itaoca]]
* [[Itapecerica da Serra]]
* [[Itapetininga]]
* [[Itapeva (San-Paŭlio)|Itapeva]]
* [[Itapevi]]
* [[Itapira]]
* [[Itapirapuã Paulista]]
* [[Itápolis]]
* [[Itaporanga (San-Paŭlio)|Itaporanga]]
* [[Itapuí]]
* [[Itapura]]
* [[Itaquaquecetuba]]
* [[Itararé]]
* [[Itariri]]
* [[Itatiba]]
* [[Itatinga]]
* [[Itirapina]]
* [[Itirapuã]]
* [[Itobi]]
* [[Itu]]
* [[Itupeva]]
* [[Ituverava]]

== J ==
* [[Jaborandi (San-Paŭlio)|Jaborandi]]
* [[Jaboticabal]]
* [[Jacareí]]
* [[Jaci (San-Paŭlio)|Jaci]]
* [[Jacupiranga]]
* [[Jaguariúna]]
* [[Jales]]
* [[Jambeiro (San-Paŭlio)|Jambeiro]]
* [[Jandira]]
* [[Jardinópolis (San-Paŭlio)|Jardinópolis]]
* [[Jarinu]]
* [[Jaú]]
* [[Jeriquara]]
* [[Joanópolis]]
* [[João Ramalho (San-Paŭlio)|João Ramalho]]
* [[José Bonifácio (San-Paŭlio)|José Bonifácio]]
* [[Júlio Mesquita]]
* [[Jumirim]]
* [[Jundiaí]]
* [[Junqueirópolis]]
* [[Juquiá]]
* [[Juquitiba]]

== L ==
* [[Lagoinha (San-Paŭlio)|Lagoinha]]
* [[Laranjal Paulista]]
* [[Lavínia (San-Paŭlio)|Lavínia]]
* [[Lavrinhas]]
* [[Leme]]
* [[Lençóis Paulista]]
* [[Limeira]]
* [[Lindoia (San-Paŭlio)|Lindoia]]
* [[Lins]]
* [[Lorena (San-Paŭlio)|Lorena]]
* [[Lourdes (San-Paŭlio)|Lourdes]]
* [[Louveira (San-Paŭlio)|Louveira]]
* [[Lucélia]]
* [[Lucianópolis]]
* [[Luís Antônio]]
* [[Luiziânia]]
* [[Lupércio (San-Paŭlio)|Lupércio]]
* [[Lutécia]]

== M ==
* [[Macatuba]]
* [[Macaubal]]
* [[Macedônia (San-Paŭlio)|Macedônia]]
* [[Magda (San-Paŭlio)|Magda]]
* [[Mairinque]]
* [[Mairiporã]]
* [[Manduri (San-Paŭlio)|Manduri]]
* [[Marabá Paulista]]
* [[Maracaí]]
* [[Marapoama]]
* [[Mariápolis]]
* [[Marília]]
* [[Marinópolis]]
* [[Martinópolis]]
* [[Matão]]
* [[Mauá]]
* [[Mendonça]]
* [[Meridiano (San-Paŭlio)|Meridiano]]
* [[Mesópolis]]
* [[Miguelópolis]]
* [[Mineiros do Tietê]]
* [[Mira Estrela]]
* [[Miracatu]]
* [[Mirandópolis]]
* [[Mirante do Paranapanema]]
* [[Mirassol]]
* [[Mirassolândia]]
* [[Mococa]]
* [[Mogi das Cruzes]]
* [[Mogi Guaçu]]
* [[Mogi Mirim]]
* [[Mombuca]]
* [[Monções]]
* [[Mongaguá]]
* [[Monte Alegre do Sul]]
* [[Monte Alto]]
* [[Monte Aprazível]]
* [[Monte Azul Paulista]]
* [[Monte Castelo (San-Paŭlio)|Monte Castelo]]
* [[Monte Mor]]
* [[Monteiro Lobato (San-Paŭlio)|Monteiro Lobato]]
* [[Morro Agudo]]
* [[Morungaba]]
* [[Motuca]]
* [[Murutinga do Sul]]

== N ==
* [[Nantes (San-Paŭlio)|Nantes]]
* [[Narandiba]]
* [[Natividade da Serra]]
* [[Nazaré Paulista]]
* [[Neves Paulista]]
* [[Nhandeara]]
* [[Nipoã]]
* [[Nova Aliança]]
* [[Nova Campina]]
* [[Nova Canaã Paulista]]
* [[Nova Castilho]]
* [[Nova Europa]]
* [[Nova Granada (San-Paŭlio)|Nova Granada]]
* [[Nova Guataporanga]]
* [[Nova Independência]]
* [[Nova Luzitânia]]
* [[Nova Odessa]]
* [[Novais (San-Paŭlio)|Novais]]
* [[Novo Horizonte (San-Paŭlio)|Novo Horizonte]]
* [[Nuporanga]]

== O ==
* [[Ocauçu]]
* [[Óleo (San-Paŭlio)|Óleo]]
* [[Olímpia (San-Paŭlio)|Olímpia]]
* [[Onda Verde]]
* [[Oriente (San-Paŭlio)|Oriente]]
* [[Orindiúva]]
* [[Orlândia]]
* [[Osasco]]
* [[Oscar Bressane]]
* [[Osvaldo Cruz (San-Paŭlio)|Osvaldo Cruz]]
* [[Ourinhos]]
* [[Ouro Verde (San-Paŭlio)|Ouro Verde]]
* [[Ouroeste]]

== P ==
* [[Pacaembu (San-Paŭlio)|Pacaembu]]
* [[Palestina (San-Paŭlio)|Palestina]]
* [[Palmares Paulista]]
* [[Palmeira d'Oeste]]
* [[Palmital (San-Paŭlio)|Palmital]]
* [[Panorama (San-Paŭlio)|Panorama]]
* [[Paraguaçu Paulista]]
* [[Paraibuna]]
* [[Paraíso (San-Paŭlio)|Paraíso]]
* [[Paranapanema]]
* [[Paranapuã]]
* [[Parapuã]]
* [[Pardinho]]
* [[Pariquera-Açu]]
* [[Parisi]]
* [[Patrocínio Paulista]]
* [[Paulicéia]]
* [[Paulínia]]
* [[Paulistânia]]
* [[Paulo de Faria]]
* [[Pederneiras]]
* [[Pedra Bela]]
* [[Pedranópolis]]
* [[Pedregulho]]
* [[Pedreira (San-Paŭlio)|Pedreira]]
* [[Pedrinhas Paulista]]
* [[Pedro de Toledo]]
* [[Penápolis]]
* [[Pereira Barreto]]
* [[Pereiras]]
* [[Peruíbe]]
* [[Piacatu]]
* [[Piedade (San-Paŭlio)|Piedade]]
* [[Pilar do Sul]]
* [[Pindamonhangaba]]
* [[Pindorama (San-Paŭlio)|Pindorama]]
* [[Pinhalzinho (San-Paŭlio)|Pinhalzinho]]
* [[Piquerobi]]
* [[Piquete]]
* [[Piracaia]]
* [[Piracicaba]]
* [[Piraju]]
* [[Pirajuí]]
* [[Pirangi]]
* [[Pirapora do Bom Jesus]]
* [[Pirapozinho]]
* [[Pirassununga]]
* [[Piratininga]]
* [[Pitangueiras (San-Paŭlio)|Pitangueiras]]
* [[Planalto (San-Paŭlio)|Planalto]]
* [[Platina (San-Paŭlio)|Platina]]
* [[Poá]]
* [[Poloni]]
* [[Pompeia (San-Paŭlio)|Pompeia]]
* [[Pongaí]]
* [[Pontal]]
* [[Pontalinda]]
* [[Pontes Gestal]]
* [[Populina]]
* [[Porangaba]]
* [[Porto Feliz]]
* [[Porto Ferreira]]
* [[Potim]]
* [[Potirendaba]]
* [[Pracinha]]
* [[Pradópolis]]
* [[Praia Grande (San-Paŭlio)|Praia Grande]]
* [[Pratânia]]
* [[Presidente Alves]]
* [[Presidente Bernardes (San-Paŭlio)|Presidente Bernardes]]
* [[Presidente Epitácio]]
* [[Presidente Prudente]]
* [[Presidente Venceslau]]
* [[Promissão]]

== Q ==
* [[Quadra]]
* [[Quatá]]
* [[Queiroz]]
* [[Queluz (San-Paŭlio)|Queluz]]
* [[Quintana]]

== R ==
* [[Rafard]]
* [[Rancharia]]
* [[Redenção da Serra]]
* [[Regente Feijó]]
* [[Reginópolis]]
* [[Registro (San-Paŭlio)|Registro]]
* [[Restinga (San-Paŭlio)|Restinga]]
* [[Ribeira (San-Paŭlio)|Ribeira]]
* [[Ribeirão Bonito]]
* [[Ribeirão Branco]]
* [[Ribeirão Corrente]]
* [[Ribeirão do Sul]]
* [[Ribeirão dos Índios]]
* [[Ribeirão Grande]]
* [[Ribeirão Pires]]
* [[Ribeirão Preto]]
* [[Rifaina]]
* [[Rincão]]
* [[Rinópolis]]
* [[Rio Claro (San-Paŭlio)|Rio Claro]]
* [[Rio das Pedras]]
* [[Rio Grande da Serra]]
* [[Riolândia]]
* [[Riversul]]
* [[Rosana (San-Paŭlio)|Rosana]]
* [[Roseira]]
* [[Rubiácea]]
* [[Rubineia]]

== S ==
* [[Sabino (San-Paŭlio)|Sabino]]
* [[Sagres (San-Paŭlio)|Sagres]]
* [[Sales (San-Paŭlio)|Sales]]
* [[Sales Oliveira]]
* [[Salesópolis]]
* [[Salmourão]]
* [[Saltinho (San-Paŭlio)|Saltinho]]
* [[Salto (San-Paŭlio)|Salto]]
* [[Salto de Pirapora]]
* [[Salto Grande]]
* [[Sandovalina]]
* [[Santa Adélia]]
* [[Santa Albertina]]
* [[Santa Bárbara d'Oeste]]
* [[Santa Branca]]
* [[Santa Clara d'Oeste]]
* [[Santa Cruz da Conceição]]
* [[Santa Cruz da Esperança]]
* [[Santa Cruz das Palmeiras]]
* [[Santa Cruz do Rio Pardo]]
* [[Santa Ernestina]]
* [[Santa Fé do Sul]]
* [[Santa Gertrudes (San-Paŭlio)|Santa Gertrudes]]
* [[Santa Isabel (San-Paŭlio)|Santa Isabel]]
* [[Santa Lúcia (San-Paŭlio)|Santa Lúcia]]
* [[Santa Maria da Serra]]
* [[Santa Mercedes]]
* [[Santa Rita do Passa Quatro]]
* [[Santa Rita d'Oeste]]
* [[Santa Rosa de Viterbo]]
* [[Santa Salete]]
* [[Santana da Ponte Pensa]]
* [[Santana de Parnaíba]]
* [[Santo Anastácio]]
* [[Santo André (San-Paŭlio)|Santo André]]
* [[Santo Antônio da Alegria]]
* [[Santo Antônio de Posse]]
* [[Santo Antônio do Aracanguá]]
* [[Santo Antônio do Jardim]]
* [[Santo Antônio do Pinhal]]
* [[Santo Expedito (San-Paŭlio)|Santo Expedito]]
* [[Santópolis do Aguapeí]]
* [[Santos]]
* [[São Bento do Sapucaí]]
* [[São Bernardo do Campo]]
* [[São Caetano do Sul]]
* [[São Carlos (San-Paŭlio)|São Carlos]]
* [[São Francisco (San-Paŭlio)|São Francisco]]
* [[São João da Boa Vista]]
* [[São João das Duas Pontes]]
* [[São João de Iracema]]
* [[São João do Pau d'Alho]]
* [[São Joaquim da Barra]]
* [[São José da Bela Vista]]
* [[São José do Barreiro]]
* [[São José do Rio Pardo]]
* [[São José do Rio Preto]]
* [[São José dos Campos]]
* [[São Lourenço da Serra]]
* [[São Luiz do Paraitinga]]
* [[São Manuel]]
* [[São Miguel Arcanjo (San-Paŭlio)|São Miguel Arcanjo]]
* [[San-Paŭlo]] (''São Paulo'')
* [[São Pedro (San-Paŭlio)|São Pedro]]
* [[São Pedro do Turvo]]
* [[São Roque (San-Paŭlio)|São Roque]]
* [[São Sebastião (San-Paŭlio)|São Sebastião]]
* [[São Sebastião da Grama]]
* [[São Simão (San-Paŭlio)|São Simão]]
* [[São Vicente (San-Paŭlio)|São Vicente]]
* [[Sarapuí]]
* [[Sarutaiá]]
* [[Sebastianópolis do Sul]]
* [[Serra Azul]]
* [[Serra Negra (San-Paŭlio)|Serra Negra]]
* [[Serrana]]
* [[Sertãozinho (San-Paŭlio)|Sertãozinho]]
* [[Sete Barras]]
* [[Severínia]]
* [[Silveiras (San-Paŭlio)|Silveiras]]
* [[Socorro (San-Paŭlio)|Socorro]]
* [[Sorocaba]]
* [[Sud Mennucci (San-Paŭlio)|Sud Mennucci]]
* [[Sumaré]]
* [[Suzanápolis]]
* [[Suzano]]

== T ==
* [[Tabapuã]]
* [[Tabatinga (San-Paŭlio)|Tabatinga]]
* [[Taboão da Serra]]
* [[Taciba]]
* [[Taguaí]]
* [[Taiaçu]]
* [[Taiúva]]
* [[Tambaú]]
* [[Tanabi]]
* [[Tapiraí (San-Paŭlio)|Tapiraí]]
* [[Tapiratiba]]
* [[Taquaral]]
* [[Taquaritinga]]
* [[Taquarituba]]
* [[Taquarivaí]]
* [[Tarabai]]
* [[Tarumã (San-Paŭlio)|Tarumã]]
* [[Tatuí]]
* [[Taubaté]]
* [[Tejupá]]
* [[Teodoro Sampaio (San-Paŭlio)|Teodoro Sampaio]]
* [[Terra Roxa (San-Paŭlio)|Terra Roxa]]
* [[Tietê]]
* [[Timburi]]
* [[Torre de Pedra]]
* [[Torrinha]]
* [[Trabiju]]
* [[Tremembé]]
* [[Três Fronteiras]]
* [[Tuiuti (San-Paŭlio)|Tuiuti]]
* [[Tupã (San-Paŭlio)|Tupã]]
* [[Tupi Paulista]]
* [[Turiúba]]
* [[Turmalina (San-Paŭlio)|Turmalina]]

== U ==
* [[Ubarana]]
* [[Ubatuba]]
* [[Ubirajara (San-Paŭlio)|Ubirajara]]
* [[Uchoa]]
* [[União Paulista]]
* [[Urânia (San-Paŭlio)|Urânia]]
* [[Uru (San-Paŭlio)|Uru]]
* [[Urupês]]

== V ==
* [[Valentim Gentil]]
* [[Valinhos]]
* [[Valparaíso (San-Paŭlio)|Valparaíso]]
* [[Vargem (San-Paŭlio)|Vargem]]
* [[Vargem Grande do Sul]]
* [[Vargem Grande Paulista]]
* [[Várzea Paulista]]
* [[Vera Cruz (San-Paŭlio)|Vera Cruz]]
* [[Vinhedo]]
* [[Viradouro]]
* [[Vista Alegre do Alto]]
* [[Vitória Brasil]]
* [[Votorantim]]
* [[Votuporanga]]

== Z ==
* [[Zacarias (San-Paŭlio)|Zacarias]]
{{Div col end}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Municipoj de Brazilo|San-Paŭlio]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio| ]]</text>
      <sha1>h19cikpwfe3q7tndwoacr9npujd8ifc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365252</id>
      <parentid>9365250</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* D */</comment>
      <origin>9365252</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15500" sha1="fawf4d19wzdhgq1bwlopau8u794l64z" xml:space="preserve">Jen listo de la '''645''' [[municipo]]j de la [[subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] {{San-Paŭlio}} en {{Brazilo}}:
[[Dosiero:SaoPaulo MesoMicroMunicip.svg|eta|dekstra|250px]]
[[Dosiero:Bandeira do estado de São Paulo.svg|eta|dekstra|250px|Flago de ''San-Paŭlio'']]
{{Div col | cols=4}}

== A ==
* [[Adamantina]]
* [[Adolfo (San-Paŭlio)|Adolfo]]
* [[Aguaí]]
* [[Águas da Prata]]
* [[Águas de Lindóia]]
* [[Águas de Santa Bárbara]]
* [[Águas de São Pedro]]
* [[Agudos]]
* [[Alambari]]
* [[Alfredo Marcondes]]
* [[Altair (San-Paŭlio)|Altair]]
* [[Altinópolis]]
* [[Alto Alegre (San-Paŭlio)|Alto Alegre]]
* [[Alumínio (San-Paŭlio)|Alumínio]]
* [[Álvares Florence]]
* [[Álvares Machado]]
* [[Álvaro de Carvalho]]
* [[Alvinlândia]]
* [[Americana]]
* [[Américo Brasiliense]]
* [[Américo de Campos]]
* [[Amparo (San-Paŭlio)|Amparo]]
* [[Analândia]]
* [[Andradina]]
* [[Angatuba]]
* [[Anhembi]]
* [[Anhumas]]
* [[Aparecida (San-Paŭlio)|Aparecida]]
* [[Aparecida d'Oeste]]
* [[Apiaí]]
* [[Araçariguama]]
* [[Araçatuba]]
* [[Araçoiaba da Serra]]
* [[Aramina]]
* [[Arandu]]
* [[Arapeí]]
* [[Araraquara]]
* [[Araras]]
* [[Arco-Íris (San-Paŭlio)|Arco-Íris]]
* [[Arealva]]
* [[Areias (San-Paŭlio)|Areias]]
* [[Areiópolis]]
* [[Ariranha (San-Paŭlio)|Ariranha]]
* [[Artur Nogueira]]
* [[Arujá]]
* [[Aspásia (San-Paŭlio)|Aspásia]]
* [[Assis]]
* [[Atibaia]]
* [[Auriflama]]
* [[Avaí (San-Paŭlio)|Avaí]]
* [[Avanhandava]]
* [[Avaré]]

== B ==
* [[Bady Bassitt]]
* [[Balbinos]]
* [[Bálsamo]]
* [[Bananal]]
* [[Barão de Antonina]]
* [[Barbosa (San-Paŭlio)|Barbosa]]
* [[Bariri]]
* [[Barra Bonita (San-Paŭlio)|Barra Bonita]]
* [[Barra do Chapéu]]
* [[Barra do Turvo]]
* [[Barretos]]
* [[Barrinha]]
* [[Barueri]]
* [[Bastos]]
* [[Batatais]]
* [[Bauru]]
* [[Bebedouro (San-Paŭlio)|Bebedouro]]
* [[Bento de Abreu]]
* [[Bernardino de Campos]]
* [[Bertioga]]
* [[Bilac]]
* [[Birigui]]
* [[Biritibamirim]]
* [[Boa Esperança do Sul]]
* [[Bocaina (San-Paŭlio)|Bocaina]]
* [[Bofete]]
* [[Boituva]]
* [[Bom Jesus dos Perdões]]
* [[Bom Sucesso de Itararé]]
* [[Borá]]
* [[Boraceia]]
* [[Borborema (San-Paŭlio)|Borborema]]
* [[Borebi]]
* [[Botucatu]]
* [[Bragança Paulista]]
* [[Braúna (San-Paŭlio)|Braúna]]
* [[Brejo Alegre]]
* [[Brodowski]]
* [[Brotas (San-Paŭlio)|Brotas]]
* [[Buri]]
* [[Buritama]]
* [[Buritizal]]

== C ==
* [[Cabrália Paulista]]
* [[Cabreúva (San-Paŭlio)|Cabreúva]]
* [[Caçapava]]
* [[Cachoeira Paulista]]
* [[Caconde]]
* [[Cafelândia (San-Paŭlio)|Cafelândia]]
* [[Caiabu]]
* [[Caieiras]]
* [[Caiuá]]
* [[Cajamar]]
* [[Cajati (San-Paŭlio)|Cajati]]
* [[Cajobi]]
* [[Cajuru]]
* [[Campina do Monte Alegre]]
* [[Campinas]]
* [[Campo Limpo Paulista]]
* [[Campos do Jordão]]
* [[Campos Novos Paulista]]
* [[Cananéia]]
* [[Canas]]
* [[Cândido Mota]]
* [[Cândido Rodrigues]]
* [[Canitar]]
* [[Capão Bonito]]
* [[Capela do Alto]]
* [[Capivari]]
* [[Caraguatatuba]]
* [[Carapicuíba]]
* [[Cardoso]]
* [[Casa Branca (San-Paŭlio)|Casa Branca]]
* [[Cássia dos Coqueiros]]
* [[Castilho]]
* [[Catanduva]]
* [[Catiguá]]
* [[Cedral (San-Paŭlio)|Cedral]]
* [[Cerqueira César]]
* [[Cerquilho]]
* [[Cesário Lange]]
* [[Charqueada (San-Paŭlio)|Charqueada]]
* [[Chavantes]]
* [[Clementina (San-Paŭlio)|Clementina]]
* [[Colina (San-Paŭlio)|Colina]]
* [[Colômbia (San-Paŭlio)|Colômbia]]
* [[Conchal]]
* [[Conchas]]
* [[Cordeirópolis]]
* [[Coroados (San-Paŭlio)|Coroados]]
* [[Coronel Macedo]]
* [[Corumbataí]]
* [[Cosmópolis]]
* [[Cosmorama]]
* [[Cotia (San-Paŭlio)|Cotia]]
* [[Cravinhos]]
* [[Cristais Paulista]]
* [[Cruzália]]
* [[Cruzeiro (San-Paŭlio)|Cruzeiro]]
* [[Cubatão]]
* [[Cunha (San-Paŭlio)|Cunha]]

== D ==
* [[Descalvado]]
* [[Diadema]]
* [[Dirce Reis]]
* [[Divinolândia]]
* [[Dobrada]]
* [[Dois Córregos]]
* [[Dolcinópolis]]
* [[Dourado]]
* [[Dracena]]
* [[Duartina]]
* [[Dumont]]

== E ==
* [[Echaporã]]
* [[Eldorado (San-Paŭlio)|Eldorado]]
* [[Elias Fausto]]
* [[Elisiário]]
* [[Embaúba (San-Paŭlio)|Embaúba]]
* [[Embu das Artes]]
* [[Embu-Guaçu]]
* [[Emilianópolis]]
* [[Engenheiro Coelho]]
* [[Espírito Santo do Pinhal]]
* [[Espírito Santo do Turvo]]
* [[Estiva Gerbi]]
* [[Estrela do Norte (San-Paŭlio)|Estrela do Norte]]
* [[Estrela d'Oeste]]
* [[Euclides da Cunha Paulista]]

== F ==
* [[Fartura]]
* [[Fernando Prestes]]
* [[Fernandópolis]]
* [[Fernão (San-Paŭlio)|Fernão]]
* [[Ferraz de Vasconcelos]]
* [[Flora Rica]]
* [[Floreal]]
* [[Flórida Paulista]]
* [[Florínea]]
* [[Franca]]
* [[Francisco Morato]]
* [[Franco da Rocha]]

== G ==
* [[Gabriel Monteiro]]
* [[Gália (San-Paŭlio)|Gália]]
* [[Garça (San-Paŭlio)|Garça]]
* [[Gastão Vidigal (San-Paŭlio)|Gastão Vidigal]]
* [[Gavião Peixoto]]
* [[General Salgado]]
* [[Getulina]]
* [[Glicério (San-Paŭlio)|Glicério]]
* [[Guaiçara]]
* [[Guaimbê]]
* [[Guaíra (San-Paŭlio)|Guaíra]]
* [[Guapiaçu]]
* [[Guapiara]]
* [[Guará]]
* [[Guaraçaí (San-Paŭlio)|Guaraçaí]]
* [[Guaraci (San-Paŭlio)|Guaraci]]
* [[Guarani d'Oeste]]
* [[Guarantã (San-Paŭlio)|Guarantã]]
* [[Guararapes]]
* [[Guararema]]
* [[Guaratinguetá]]
* [[Guareí]]
* [[Guariba (San-Paŭlio)|Guariba]]
* [[Guarujá]]
* [[Guarulhos]]
* [[Guatapará]]
* [[Guzolândia]]

== H ==
* [[Herculândia]]
* [[Holambra]]
* [[Hortolândia]]

== I ==
* [[Iacanga]]
* [[Iacri]]
* [[Iaras]]
* [[Ibaté]]
* [[Ibirá]]
* [[Ibirarema]]
* [[Ibitinga]]
* [[Ibiúna]]
* [[Icém]]
* [[Iepê]]
* [[Igaraçu do Tietê]]
* [[Igarapava]]
* [[Igaratá]]
* [[Iguape]]
* [[Ilha Comprida]]
* [[Ilha Solteira]]
* [[Ilhabela]]
* [[Indaiatuba]]
* [[Indiana (San-Paŭlio)|Indiana]]
* [[Indiaporã]]
* [[Inúbia Paulista]]
* [[Ipaussu]]
* [[Iperó]]
* [[Ipeúna]]
* [[Ipiguá]]
* [[Iporanga]]
* [[Ipuã]]
* [[Iracemápolis]]
* [[Irapuã (San-Paŭlio)|Irapuã]]
* [[Irapuru]]
* [[Itaberá]]
* [[Itaí]]
* [[Itajobi]]
* [[Itaju]]
* [[Itanhaém]]
* [[Itaoca]]
* [[Itapecerica da Serra]]
* [[Itapetininga]]
* [[Itapeva (San-Paŭlio)|Itapeva]]
* [[Itapevi]]
* [[Itapira]]
* [[Itapirapuã Paulista]]
* [[Itápolis]]
* [[Itaporanga (San-Paŭlio)|Itaporanga]]
* [[Itapuí]]
* [[Itapura]]
* [[Itaquaquecetuba]]
* [[Itararé]]
* [[Itariri]]
* [[Itatiba]]
* [[Itatinga]]
* [[Itirapina]]
* [[Itirapuã]]
* [[Itobi]]
* [[Itu]]
* [[Itupeva]]
* [[Ituverava]]

== J ==
* [[Jaborandi (San-Paŭlio)|Jaborandi]]
* [[Jaboticabal]]
* [[Jacareí]]
* [[Jaci (San-Paŭlio)|Jaci]]
* [[Jacupiranga]]
* [[Jaguariúna]]
* [[Jales]]
* [[Jambeiro (San-Paŭlio)|Jambeiro]]
* [[Jandira]]
* [[Jardinópolis (San-Paŭlio)|Jardinópolis]]
* [[Jarinu]]
* [[Jaú]]
* [[Jeriquara]]
* [[Joanópolis]]
* [[João Ramalho (San-Paŭlio)|João Ramalho]]
* [[José Bonifácio (San-Paŭlio)|José Bonifácio]]
* [[Júlio Mesquita]]
* [[Jumirim]]
* [[Jundiaí]]
* [[Junqueirópolis]]
* [[Juquiá]]
* [[Juquitiba]]

== L ==
* [[Lagoinha (San-Paŭlio)|Lagoinha]]
* [[Laranjal Paulista]]
* [[Lavínia (San-Paŭlio)|Lavínia]]
* [[Lavrinhas]]
* [[Leme]]
* [[Lençóis Paulista]]
* [[Limeira]]
* [[Lindoia (San-Paŭlio)|Lindoia]]
* [[Lins]]
* [[Lorena (San-Paŭlio)|Lorena]]
* [[Lourdes (San-Paŭlio)|Lourdes]]
* [[Louveira (San-Paŭlio)|Louveira]]
* [[Lucélia]]
* [[Lucianópolis]]
* [[Luís Antônio]]
* [[Luiziânia]]
* [[Lupércio (San-Paŭlio)|Lupércio]]
* [[Lutécia]]

== M ==
* [[Macatuba]]
* [[Macaubal]]
* [[Macedônia (San-Paŭlio)|Macedônia]]
* [[Magda (San-Paŭlio)|Magda]]
* [[Mairinque]]
* [[Mairiporã]]
* [[Manduri (San-Paŭlio)|Manduri]]
* [[Marabá Paulista]]
* [[Maracaí]]
* [[Marapoama]]
* [[Mariápolis]]
* [[Marília]]
* [[Marinópolis]]
* [[Martinópolis]]
* [[Matão]]
* [[Mauá]]
* [[Mendonça]]
* [[Meridiano (San-Paŭlio)|Meridiano]]
* [[Mesópolis]]
* [[Miguelópolis]]
* [[Mineiros do Tietê]]
* [[Mira Estrela]]
* [[Miracatu]]
* [[Mirandópolis]]
* [[Mirante do Paranapanema]]
* [[Mirassol]]
* [[Mirassolândia]]
* [[Mococa]]
* [[Mogi das Cruzes]]
* [[Mogi Guaçu]]
* [[Mogi Mirim]]
* [[Mombuca]]
* [[Monções]]
* [[Mongaguá]]
* [[Monte Alegre do Sul]]
* [[Monte Alto]]
* [[Monte Aprazível]]
* [[Monte Azul Paulista]]
* [[Monte Castelo (San-Paŭlio)|Monte Castelo]]
* [[Monte Mor]]
* [[Monteiro Lobato (San-Paŭlio)|Monteiro Lobato]]
* [[Morro Agudo]]
* [[Morungaba]]
* [[Motuca]]
* [[Murutinga do Sul]]

== N ==
* [[Nantes (San-Paŭlio)|Nantes]]
* [[Narandiba]]
* [[Natividade da Serra]]
* [[Nazaré Paulista]]
* [[Neves Paulista]]
* [[Nhandeara]]
* [[Nipoã]]
* [[Nova Aliança]]
* [[Nova Campina]]
* [[Nova Canaã Paulista]]
* [[Nova Castilho]]
* [[Nova Europa]]
* [[Nova Granada (San-Paŭlio)|Nova Granada]]
* [[Nova Guataporanga]]
* [[Nova Independência]]
* [[Nova Luzitânia]]
* [[Nova Odessa]]
* [[Novais (San-Paŭlio)|Novais]]
* [[Novo Horizonte (San-Paŭlio)|Novo Horizonte]]
* [[Nuporanga]]

== O ==
* [[Ocauçu]]
* [[Óleo (San-Paŭlio)|Óleo]]
* [[Olímpia (San-Paŭlio)|Olímpia]]
* [[Onda Verde]]
* [[Oriente (San-Paŭlio)|Oriente]]
* [[Orindiúva]]
* [[Orlândia]]
* [[Osasco]]
* [[Oscar Bressane]]
* [[Osvaldo Cruz (San-Paŭlio)|Osvaldo Cruz]]
* [[Ourinhos]]
* [[Ouro Verde (San-Paŭlio)|Ouro Verde]]
* [[Ouroeste]]

== P ==
* [[Pacaembu (San-Paŭlio)|Pacaembu]]
* [[Palestina (San-Paŭlio)|Palestina]]
* [[Palmares Paulista]]
* [[Palmeira d'Oeste]]
* [[Palmital (San-Paŭlio)|Palmital]]
* [[Panorama (San-Paŭlio)|Panorama]]
* [[Paraguaçu Paulista]]
* [[Paraibuna]]
* [[Paraíso (San-Paŭlio)|Paraíso]]
* [[Paranapanema]]
* [[Paranapuã]]
* [[Parapuã]]
* [[Pardinho]]
* [[Pariquera-Açu]]
* [[Parisi]]
* [[Patrocínio Paulista]]
* [[Paulicéia]]
* [[Paulínia]]
* [[Paulistânia]]
* [[Paulo de Faria]]
* [[Pederneiras]]
* [[Pedra Bela]]
* [[Pedranópolis]]
* [[Pedregulho]]
* [[Pedreira (San-Paŭlio)|Pedreira]]
* [[Pedrinhas Paulista]]
* [[Pedro de Toledo]]
* [[Penápolis]]
* [[Pereira Barreto]]
* [[Pereiras]]
* [[Peruíbe]]
* [[Piacatu]]
* [[Piedade (San-Paŭlio)|Piedade]]
* [[Pilar do Sul]]
* [[Pindamonhangaba]]
* [[Pindorama (San-Paŭlio)|Pindorama]]
* [[Pinhalzinho (San-Paŭlio)|Pinhalzinho]]
* [[Piquerobi]]
* [[Piquete]]
* [[Piracaia]]
* [[Piracicaba]]
* [[Piraju]]
* [[Pirajuí]]
* [[Pirangi]]
* [[Pirapora do Bom Jesus]]
* [[Pirapozinho]]
* [[Pirassununga]]
* [[Piratininga]]
* [[Pitangueiras (San-Paŭlio)|Pitangueiras]]
* [[Planalto (San-Paŭlio)|Planalto]]
* [[Platina (San-Paŭlio)|Platina]]
* [[Poá]]
* [[Poloni]]
* [[Pompeia (San-Paŭlio)|Pompeia]]
* [[Pongaí]]
* [[Pontal]]
* [[Pontalinda]]
* [[Pontes Gestal]]
* [[Populina]]
* [[Porangaba]]
* [[Porto Feliz]]
* [[Porto Ferreira]]
* [[Potim]]
* [[Potirendaba]]
* [[Pracinha]]
* [[Pradópolis]]
* [[Praia Grande (San-Paŭlio)|Praia Grande]]
* [[Pratânia]]
* [[Presidente Alves]]
* [[Presidente Bernardes (San-Paŭlio)|Presidente Bernardes]]
* [[Presidente Epitácio]]
* [[Presidente Prudente]]
* [[Presidente Venceslau]]
* [[Promissão]]

== Q ==
* [[Quadra]]
* [[Quatá]]
* [[Queiroz]]
* [[Queluz (San-Paŭlio)|Queluz]]
* [[Quintana]]

== R ==
* [[Rafard]]
* [[Rancharia]]
* [[Redenção da Serra]]
* [[Regente Feijó]]
* [[Reginópolis]]
* [[Registro (San-Paŭlio)|Registro]]
* [[Restinga (San-Paŭlio)|Restinga]]
* [[Ribeira (San-Paŭlio)|Ribeira]]
* [[Ribeirão Bonito]]
* [[Ribeirão Branco]]
* [[Ribeirão Corrente]]
* [[Ribeirão do Sul]]
* [[Ribeirão dos Índios]]
* [[Ribeirão Grande]]
* [[Ribeirão Pires]]
* [[Ribeirão Preto]]
* [[Rifaina]]
* [[Rincão]]
* [[Rinópolis]]
* [[Rio Claro (San-Paŭlio)|Rio Claro]]
* [[Rio das Pedras]]
* [[Rio Grande da Serra]]
* [[Riolândia]]
* [[Riversul]]
* [[Rosana (San-Paŭlio)|Rosana]]
* [[Roseira]]
* [[Rubiácea]]
* [[Rubineia]]

== S ==
* [[Sabino (San-Paŭlio)|Sabino]]
* [[Sagres (San-Paŭlio)|Sagres]]
* [[Sales (San-Paŭlio)|Sales]]
* [[Sales Oliveira]]
* [[Salesópolis]]
* [[Salmourão]]
* [[Saltinho (San-Paŭlio)|Saltinho]]
* [[Salto (San-Paŭlio)|Salto]]
* [[Salto de Pirapora]]
* [[Salto Grande]]
* [[Sandovalina]]
* [[Santa Adélia]]
* [[Santa Albertina]]
* [[Santa Bárbara d'Oeste]]
* [[Santa Branca]]
* [[Santa Clara d'Oeste]]
* [[Santa Cruz da Conceição]]
* [[Santa Cruz da Esperança]]
* [[Santa Cruz das Palmeiras]]
* [[Santa Cruz do Rio Pardo]]
* [[Santa Ernestina]]
* [[Santa Fé do Sul]]
* [[Santa Gertrudes (San-Paŭlio)|Santa Gertrudes]]
* [[Santa Isabel (San-Paŭlio)|Santa Isabel]]
* [[Santa Lúcia (San-Paŭlio)|Santa Lúcia]]
* [[Santa Maria da Serra]]
* [[Santa Mercedes]]
* [[Santa Rita do Passa Quatro]]
* [[Santa Rita d'Oeste]]
* [[Santa Rosa de Viterbo]]
* [[Santa Salete]]
* [[Santana da Ponte Pensa]]
* [[Santana de Parnaíba]]
* [[Santo Anastácio]]
* [[Santo André (San-Paŭlio)|Santo André]]
* [[Santo Antônio da Alegria]]
* [[Santo Antônio de Posse]]
* [[Santo Antônio do Aracanguá]]
* [[Santo Antônio do Jardim]]
* [[Santo Antônio do Pinhal]]
* [[Santo Expedito (San-Paŭlio)|Santo Expedito]]
* [[Santópolis do Aguapeí]]
* [[Santos]]
* [[São Bento do Sapucaí]]
* [[São Bernardo do Campo]]
* [[São Caetano do Sul]]
* [[São Carlos (San-Paŭlio)|São Carlos]]
* [[São Francisco (San-Paŭlio)|São Francisco]]
* [[São João da Boa Vista]]
* [[São João das Duas Pontes]]
* [[São João de Iracema]]
* [[São João do Pau d'Alho]]
* [[São Joaquim da Barra]]
* [[São José da Bela Vista]]
* [[São José do Barreiro]]
* [[São José do Rio Pardo]]
* [[São José do Rio Preto]]
* [[São José dos Campos]]
* [[São Lourenço da Serra]]
* [[São Luiz do Paraitinga]]
* [[São Manuel]]
* [[São Miguel Arcanjo (San-Paŭlio)|São Miguel Arcanjo]]
* [[San-Paŭlo]] (''São Paulo'')
* [[São Pedro (San-Paŭlio)|São Pedro]]
* [[São Pedro do Turvo]]
* [[São Roque (San-Paŭlio)|São Roque]]
* [[São Sebastião (San-Paŭlio)|São Sebastião]]
* [[São Sebastião da Grama]]
* [[São Simão (San-Paŭlio)|São Simão]]
* [[São Vicente (San-Paŭlio)|São Vicente]]
* [[Sarapuí]]
* [[Sarutaiá]]
* [[Sebastianópolis do Sul]]
* [[Serra Azul]]
* [[Serra Negra (San-Paŭlio)|Serra Negra]]
* [[Serrana]]
* [[Sertãozinho (San-Paŭlio)|Sertãozinho]]
* [[Sete Barras]]
* [[Severínia]]
* [[Silveiras (San-Paŭlio)|Silveiras]]
* [[Socorro (San-Paŭlio)|Socorro]]
* [[Sorocaba]]
* [[Sud Mennucci (San-Paŭlio)|Sud Mennucci]]
* [[Sumaré]]
* [[Suzanápolis]]
* [[Suzano]]

== T ==
* [[Tabapuã]]
* [[Tabatinga (San-Paŭlio)|Tabatinga]]
* [[Taboão da Serra]]
* [[Taciba]]
* [[Taguaí]]
* [[Taiaçu]]
* [[Taiúva]]
* [[Tambaú]]
* [[Tanabi]]
* [[Tapiraí (San-Paŭlio)|Tapiraí]]
* [[Tapiratiba]]
* [[Taquaral]]
* [[Taquaritinga]]
* [[Taquarituba]]
* [[Taquarivaí]]
* [[Tarabai]]
* [[Tarumã (San-Paŭlio)|Tarumã]]
* [[Tatuí]]
* [[Taubaté]]
* [[Tejupá]]
* [[Teodoro Sampaio (San-Paŭlio)|Teodoro Sampaio]]
* [[Terra Roxa (San-Paŭlio)|Terra Roxa]]
* [[Tietê]]
* [[Timburi]]
* [[Torre de Pedra]]
* [[Torrinha]]
* [[Trabiju]]
* [[Tremembé]]
* [[Três Fronteiras]]
* [[Tuiuti (San-Paŭlio)|Tuiuti]]
* [[Tupã (San-Paŭlio)|Tupã]]
* [[Tupi Paulista]]
* [[Turiúba]]
* [[Turmalina (San-Paŭlio)|Turmalina]]

== U ==
* [[Ubarana]]
* [[Ubatuba]]
* [[Ubirajara (San-Paŭlio)|Ubirajara]]
* [[Uchoa]]
* [[União Paulista]]
* [[Urânia (San-Paŭlio)|Urânia]]
* [[Uru (San-Paŭlio)|Uru]]
* [[Urupês]]

== V ==
* [[Valentim Gentil]]
* [[Valinhos]]
* [[Valparaíso (San-Paŭlio)|Valparaíso]]
* [[Vargem (San-Paŭlio)|Vargem]]
* [[Vargem Grande do Sul]]
* [[Vargem Grande Paulista]]
* [[Várzea Paulista]]
* [[Vera Cruz (San-Paŭlio)|Vera Cruz]]
* [[Vinhedo]]
* [[Viradouro]]
* [[Vista Alegre do Alto]]
* [[Vitória Brasil]]
* [[Votorantim]]
* [[Votuporanga]]

== Z ==
* [[Zacarias (San-Paŭlio)|Zacarias]]
{{Div col end}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Municipoj de Brazilo|San-Paŭlio]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio| ]]</text>
      <sha1>fawf4d19wzdhgq1bwlopau8u794l64z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365256</id>
      <parentid>9365252</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* S */</comment>
      <origin>9365256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15473" sha1="ixun8gofutofg6fq273s2a39xlg6lfn" xml:space="preserve">Jen listo de la '''645''' [[municipo]]j de la [[subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] {{San-Paŭlio}} en {{Brazilo}}:
[[Dosiero:SaoPaulo MesoMicroMunicip.svg|eta|dekstra|250px]]
[[Dosiero:Bandeira do estado de São Paulo.svg|eta|dekstra|250px|Flago de ''San-Paŭlio'']]
{{Div col | cols=4}}

== A ==
* [[Adamantina]]
* [[Adolfo (San-Paŭlio)|Adolfo]]
* [[Aguaí]]
* [[Águas da Prata]]
* [[Águas de Lindóia]]
* [[Águas de Santa Bárbara]]
* [[Águas de São Pedro]]
* [[Agudos]]
* [[Alambari]]
* [[Alfredo Marcondes]]
* [[Altair (San-Paŭlio)|Altair]]
* [[Altinópolis]]
* [[Alto Alegre (San-Paŭlio)|Alto Alegre]]
* [[Alumínio (San-Paŭlio)|Alumínio]]
* [[Álvares Florence]]
* [[Álvares Machado]]
* [[Álvaro de Carvalho]]
* [[Alvinlândia]]
* [[Americana]]
* [[Américo Brasiliense]]
* [[Américo de Campos]]
* [[Amparo (San-Paŭlio)|Amparo]]
* [[Analândia]]
* [[Andradina]]
* [[Angatuba]]
* [[Anhembi]]
* [[Anhumas]]
* [[Aparecida (San-Paŭlio)|Aparecida]]
* [[Aparecida d'Oeste]]
* [[Apiaí]]
* [[Araçariguama]]
* [[Araçatuba]]
* [[Araçoiaba da Serra]]
* [[Aramina]]
* [[Arandu]]
* [[Arapeí]]
* [[Araraquara]]
* [[Araras]]
* [[Arco-Íris (San-Paŭlio)|Arco-Íris]]
* [[Arealva]]
* [[Areias (San-Paŭlio)|Areias]]
* [[Areiópolis]]
* [[Ariranha (San-Paŭlio)|Ariranha]]
* [[Artur Nogueira]]
* [[Arujá]]
* [[Aspásia (San-Paŭlio)|Aspásia]]
* [[Assis]]
* [[Atibaia]]
* [[Auriflama]]
* [[Avaí (San-Paŭlio)|Avaí]]
* [[Avanhandava]]
* [[Avaré]]

== B ==
* [[Bady Bassitt]]
* [[Balbinos]]
* [[Bálsamo]]
* [[Bananal]]
* [[Barão de Antonina]]
* [[Barbosa (San-Paŭlio)|Barbosa]]
* [[Bariri]]
* [[Barra Bonita (San-Paŭlio)|Barra Bonita]]
* [[Barra do Chapéu]]
* [[Barra do Turvo]]
* [[Barretos]]
* [[Barrinha]]
* [[Barueri]]
* [[Bastos]]
* [[Batatais]]
* [[Bauru]]
* [[Bebedouro (San-Paŭlio)|Bebedouro]]
* [[Bento de Abreu]]
* [[Bernardino de Campos]]
* [[Bertioga]]
* [[Bilac]]
* [[Birigui]]
* [[Biritibamirim]]
* [[Boa Esperança do Sul]]
* [[Bocaina (San-Paŭlio)|Bocaina]]
* [[Bofete]]
* [[Boituva]]
* [[Bom Jesus dos Perdões]]
* [[Bom Sucesso de Itararé]]
* [[Borá]]
* [[Boraceia]]
* [[Borborema (San-Paŭlio)|Borborema]]
* [[Borebi]]
* [[Botucatu]]
* [[Bragança Paulista]]
* [[Braúna (San-Paŭlio)|Braúna]]
* [[Brejo Alegre]]
* [[Brodowski]]
* [[Brotas (San-Paŭlio)|Brotas]]
* [[Buri]]
* [[Buritama]]
* [[Buritizal]]

== C ==
* [[Cabrália Paulista]]
* [[Cabreúva (San-Paŭlio)|Cabreúva]]
* [[Caçapava]]
* [[Cachoeira Paulista]]
* [[Caconde]]
* [[Cafelândia (San-Paŭlio)|Cafelândia]]
* [[Caiabu]]
* [[Caieiras]]
* [[Caiuá]]
* [[Cajamar]]
* [[Cajati (San-Paŭlio)|Cajati]]
* [[Cajobi]]
* [[Cajuru]]
* [[Campina do Monte Alegre]]
* [[Campinas]]
* [[Campo Limpo Paulista]]
* [[Campos do Jordão]]
* [[Campos Novos Paulista]]
* [[Cananéia]]
* [[Canas]]
* [[Cândido Mota]]
* [[Cândido Rodrigues]]
* [[Canitar]]
* [[Capão Bonito]]
* [[Capela do Alto]]
* [[Capivari]]
* [[Caraguatatuba]]
* [[Carapicuíba]]
* [[Cardoso]]
* [[Casa Branca (San-Paŭlio)|Casa Branca]]
* [[Cássia dos Coqueiros]]
* [[Castilho]]
* [[Catanduva]]
* [[Catiguá]]
* [[Cedral (San-Paŭlio)|Cedral]]
* [[Cerqueira César]]
* [[Cerquilho]]
* [[Cesário Lange]]
* [[Charqueada (San-Paŭlio)|Charqueada]]
* [[Chavantes]]
* [[Clementina (San-Paŭlio)|Clementina]]
* [[Colina (San-Paŭlio)|Colina]]
* [[Colômbia (San-Paŭlio)|Colômbia]]
* [[Conchal]]
* [[Conchas]]
* [[Cordeirópolis]]
* [[Coroados (San-Paŭlio)|Coroados]]
* [[Coronel Macedo]]
* [[Corumbataí]]
* [[Cosmópolis]]
* [[Cosmorama]]
* [[Cotia (San-Paŭlio)|Cotia]]
* [[Cravinhos]]
* [[Cristais Paulista]]
* [[Cruzália]]
* [[Cruzeiro (San-Paŭlio)|Cruzeiro]]
* [[Cubatão]]
* [[Cunha (San-Paŭlio)|Cunha]]

== D ==
* [[Descalvado]]
* [[Diadema]]
* [[Dirce Reis]]
* [[Divinolândia]]
* [[Dobrada]]
* [[Dois Córregos]]
* [[Dolcinópolis]]
* [[Dourado]]
* [[Dracena]]
* [[Duartina]]
* [[Dumont]]

== E ==
* [[Echaporã]]
* [[Eldorado (San-Paŭlio)|Eldorado]]
* [[Elias Fausto]]
* [[Elisiário]]
* [[Embaúba (San-Paŭlio)|Embaúba]]
* [[Embu das Artes]]
* [[Embu-Guaçu]]
* [[Emilianópolis]]
* [[Engenheiro Coelho]]
* [[Espírito Santo do Pinhal]]
* [[Espírito Santo do Turvo]]
* [[Estiva Gerbi]]
* [[Estrela do Norte (San-Paŭlio)|Estrela do Norte]]
* [[Estrela d'Oeste]]
* [[Euclides da Cunha Paulista]]

== F ==
* [[Fartura]]
* [[Fernando Prestes]]
* [[Fernandópolis]]
* [[Fernão (San-Paŭlio)|Fernão]]
* [[Ferraz de Vasconcelos]]
* [[Flora Rica]]
* [[Floreal]]
* [[Flórida Paulista]]
* [[Florínea]]
* [[Franca]]
* [[Francisco Morato]]
* [[Franco da Rocha]]

== G ==
* [[Gabriel Monteiro]]
* [[Gália (San-Paŭlio)|Gália]]
* [[Garça (San-Paŭlio)|Garça]]
* [[Gastão Vidigal (San-Paŭlio)|Gastão Vidigal]]
* [[Gavião Peixoto]]
* [[General Salgado]]
* [[Getulina]]
* [[Glicério (San-Paŭlio)|Glicério]]
* [[Guaiçara]]
* [[Guaimbê]]
* [[Guaíra (San-Paŭlio)|Guaíra]]
* [[Guapiaçu]]
* [[Guapiara]]
* [[Guará]]
* [[Guaraçaí (San-Paŭlio)|Guaraçaí]]
* [[Guaraci (San-Paŭlio)|Guaraci]]
* [[Guarani d'Oeste]]
* [[Guarantã (San-Paŭlio)|Guarantã]]
* [[Guararapes]]
* [[Guararema]]
* [[Guaratinguetá]]
* [[Guareí]]
* [[Guariba (San-Paŭlio)|Guariba]]
* [[Guarujá]]
* [[Guarulhos]]
* [[Guatapará]]
* [[Guzolândia]]

== H ==
* [[Herculândia]]
* [[Holambra]]
* [[Hortolândia]]

== I ==
* [[Iacanga]]
* [[Iacri]]
* [[Iaras]]
* [[Ibaté]]
* [[Ibirá]]
* [[Ibirarema]]
* [[Ibitinga]]
* [[Ibiúna]]
* [[Icém]]
* [[Iepê]]
* [[Igaraçu do Tietê]]
* [[Igarapava]]
* [[Igaratá]]
* [[Iguape]]
* [[Ilha Comprida]]
* [[Ilha Solteira]]
* [[Ilhabela]]
* [[Indaiatuba]]
* [[Indiana (San-Paŭlio)|Indiana]]
* [[Indiaporã]]
* [[Inúbia Paulista]]
* [[Ipaussu]]
* [[Iperó]]
* [[Ipeúna]]
* [[Ipiguá]]
* [[Iporanga]]
* [[Ipuã]]
* [[Iracemápolis]]
* [[Irapuã (San-Paŭlio)|Irapuã]]
* [[Irapuru]]
* [[Itaberá]]
* [[Itaí]]
* [[Itajobi]]
* [[Itaju]]
* [[Itanhaém]]
* [[Itaoca]]
* [[Itapecerica da Serra]]
* [[Itapetininga]]
* [[Itapeva (San-Paŭlio)|Itapeva]]
* [[Itapevi]]
* [[Itapira]]
* [[Itapirapuã Paulista]]
* [[Itápolis]]
* [[Itaporanga (San-Paŭlio)|Itaporanga]]
* [[Itapuí]]
* [[Itapura]]
* [[Itaquaquecetuba]]
* [[Itararé]]
* [[Itariri]]
* [[Itatiba]]
* [[Itatinga]]
* [[Itirapina]]
* [[Itirapuã]]
* [[Itobi]]
* [[Itu]]
* [[Itupeva]]
* [[Ituverava]]

== J ==
* [[Jaborandi (San-Paŭlio)|Jaborandi]]
* [[Jaboticabal]]
* [[Jacareí]]
* [[Jaci (San-Paŭlio)|Jaci]]
* [[Jacupiranga]]
* [[Jaguariúna]]
* [[Jales]]
* [[Jambeiro (San-Paŭlio)|Jambeiro]]
* [[Jandira]]
* [[Jardinópolis (San-Paŭlio)|Jardinópolis]]
* [[Jarinu]]
* [[Jaú]]
* [[Jeriquara]]
* [[Joanópolis]]
* [[João Ramalho (San-Paŭlio)|João Ramalho]]
* [[José Bonifácio (San-Paŭlio)|José Bonifácio]]
* [[Júlio Mesquita]]
* [[Jumirim]]
* [[Jundiaí]]
* [[Junqueirópolis]]
* [[Juquiá]]
* [[Juquitiba]]

== L ==
* [[Lagoinha (San-Paŭlio)|Lagoinha]]
* [[Laranjal Paulista]]
* [[Lavínia (San-Paŭlio)|Lavínia]]
* [[Lavrinhas]]
* [[Leme]]
* [[Lençóis Paulista]]
* [[Limeira]]
* [[Lindoia (San-Paŭlio)|Lindoia]]
* [[Lins]]
* [[Lorena (San-Paŭlio)|Lorena]]
* [[Lourdes (San-Paŭlio)|Lourdes]]
* [[Louveira (San-Paŭlio)|Louveira]]
* [[Lucélia]]
* [[Lucianópolis]]
* [[Luís Antônio]]
* [[Luiziânia]]
* [[Lupércio (San-Paŭlio)|Lupércio]]
* [[Lutécia]]

== M ==
* [[Macatuba]]
* [[Macaubal]]
* [[Macedônia (San-Paŭlio)|Macedônia]]
* [[Magda (San-Paŭlio)|Magda]]
* [[Mairinque]]
* [[Mairiporã]]
* [[Manduri (San-Paŭlio)|Manduri]]
* [[Marabá Paulista]]
* [[Maracaí]]
* [[Marapoama]]
* [[Mariápolis]]
* [[Marília]]
* [[Marinópolis]]
* [[Martinópolis]]
* [[Matão]]
* [[Mauá]]
* [[Mendonça]]
* [[Meridiano (San-Paŭlio)|Meridiano]]
* [[Mesópolis]]
* [[Miguelópolis]]
* [[Mineiros do Tietê]]
* [[Mira Estrela]]
* [[Miracatu]]
* [[Mirandópolis]]
* [[Mirante do Paranapanema]]
* [[Mirassol]]
* [[Mirassolândia]]
* [[Mococa]]
* [[Mogi das Cruzes]]
* [[Mogi Guaçu]]
* [[Mogi Mirim]]
* [[Mombuca]]
* [[Monções]]
* [[Mongaguá]]
* [[Monte Alegre do Sul]]
* [[Monte Alto]]
* [[Monte Aprazível]]
* [[Monte Azul Paulista]]
* [[Monte Castelo (San-Paŭlio)|Monte Castelo]]
* [[Monte Mor]]
* [[Monteiro Lobato (San-Paŭlio)|Monteiro Lobato]]
* [[Morro Agudo]]
* [[Morungaba]]
* [[Motuca]]
* [[Murutinga do Sul]]

== N ==
* [[Nantes (San-Paŭlio)|Nantes]]
* [[Narandiba]]
* [[Natividade da Serra]]
* [[Nazaré Paulista]]
* [[Neves Paulista]]
* [[Nhandeara]]
* [[Nipoã]]
* [[Nova Aliança]]
* [[Nova Campina]]
* [[Nova Canaã Paulista]]
* [[Nova Castilho]]
* [[Nova Europa]]
* [[Nova Granada (San-Paŭlio)|Nova Granada]]
* [[Nova Guataporanga]]
* [[Nova Independência]]
* [[Nova Luzitânia]]
* [[Nova Odessa]]
* [[Novais (San-Paŭlio)|Novais]]
* [[Novo Horizonte (San-Paŭlio)|Novo Horizonte]]
* [[Nuporanga]]

== O ==
* [[Ocauçu]]
* [[Óleo (San-Paŭlio)|Óleo]]
* [[Olímpia (San-Paŭlio)|Olímpia]]
* [[Onda Verde]]
* [[Oriente (San-Paŭlio)|Oriente]]
* [[Orindiúva]]
* [[Orlândia]]
* [[Osasco]]
* [[Oscar Bressane]]
* [[Osvaldo Cruz (San-Paŭlio)|Osvaldo Cruz]]
* [[Ourinhos]]
* [[Ouro Verde (San-Paŭlio)|Ouro Verde]]
* [[Ouroeste]]

== P ==
* [[Pacaembu (San-Paŭlio)|Pacaembu]]
* [[Palestina (San-Paŭlio)|Palestina]]
* [[Palmares Paulista]]
* [[Palmeira d'Oeste]]
* [[Palmital (San-Paŭlio)|Palmital]]
* [[Panorama (San-Paŭlio)|Panorama]]
* [[Paraguaçu Paulista]]
* [[Paraibuna]]
* [[Paraíso (San-Paŭlio)|Paraíso]]
* [[Paranapanema]]
* [[Paranapuã]]
* [[Parapuã]]
* [[Pardinho]]
* [[Pariquera-Açu]]
* [[Parisi]]
* [[Patrocínio Paulista]]
* [[Paulicéia]]
* [[Paulínia]]
* [[Paulistânia]]
* [[Paulo de Faria]]
* [[Pederneiras]]
* [[Pedra Bela]]
* [[Pedranópolis]]
* [[Pedregulho]]
* [[Pedreira (San-Paŭlio)|Pedreira]]
* [[Pedrinhas Paulista]]
* [[Pedro de Toledo]]
* [[Penápolis]]
* [[Pereira Barreto]]
* [[Pereiras]]
* [[Peruíbe]]
* [[Piacatu]]
* [[Piedade (San-Paŭlio)|Piedade]]
* [[Pilar do Sul]]
* [[Pindamonhangaba]]
* [[Pindorama (San-Paŭlio)|Pindorama]]
* [[Pinhalzinho (San-Paŭlio)|Pinhalzinho]]
* [[Piquerobi]]
* [[Piquete]]
* [[Piracaia]]
* [[Piracicaba]]
* [[Piraju]]
* [[Pirajuí]]
* [[Pirangi]]
* [[Pirapora do Bom Jesus]]
* [[Pirapozinho]]
* [[Pirassununga]]
* [[Piratininga]]
* [[Pitangueiras (San-Paŭlio)|Pitangueiras]]
* [[Planalto (San-Paŭlio)|Planalto]]
* [[Platina (San-Paŭlio)|Platina]]
* [[Poá]]
* [[Poloni]]
* [[Pompeia (San-Paŭlio)|Pompeia]]
* [[Pongaí]]
* [[Pontal]]
* [[Pontalinda]]
* [[Pontes Gestal]]
* [[Populina]]
* [[Porangaba]]
* [[Porto Feliz]]
* [[Porto Ferreira]]
* [[Potim]]
* [[Potirendaba]]
* [[Pracinha]]
* [[Pradópolis]]
* [[Praia Grande (San-Paŭlio)|Praia Grande]]
* [[Pratânia]]
* [[Presidente Alves]]
* [[Presidente Bernardes (San-Paŭlio)|Presidente Bernardes]]
* [[Presidente Epitácio]]
* [[Presidente Prudente]]
* [[Presidente Venceslau]]
* [[Promissão]]

== Q ==
* [[Quadra]]
* [[Quatá]]
* [[Queiroz]]
* [[Queluz (San-Paŭlio)|Queluz]]
* [[Quintana]]

== R ==
* [[Rafard]]
* [[Rancharia]]
* [[Redenção da Serra]]
* [[Regente Feijó]]
* [[Reginópolis]]
* [[Registro (San-Paŭlio)|Registro]]
* [[Restinga (San-Paŭlio)|Restinga]]
* [[Ribeira (San-Paŭlio)|Ribeira]]
* [[Ribeirão Bonito]]
* [[Ribeirão Branco]]
* [[Ribeirão Corrente]]
* [[Ribeirão do Sul]]
* [[Ribeirão dos Índios]]
* [[Ribeirão Grande]]
* [[Ribeirão Pires]]
* [[Ribeirão Preto]]
* [[Rifaina]]
* [[Rincão]]
* [[Rinópolis]]
* [[Rio Claro (San-Paŭlio)|Rio Claro]]
* [[Rio das Pedras]]
* [[Rio Grande da Serra]]
* [[Riolândia]]
* [[Riversul]]
* [[Rosana (San-Paŭlio)|Rosana]]
* [[Roseira]]
* [[Rubiácea]]
* [[Rubineia]]

== S ==
* [[Sabino (San-Paŭlio)|Sabino]]
* [[Sagres (San-Paŭlio)|Sagres]]
* [[Sales (San-Paŭlio)|Sales]]
* [[Sales Oliveira]]
* [[Salesópolis]]
* [[Salmourão]]
* [[Saltinho (San-Paŭlio)|Saltinho]]
* [[Salto (San-Paŭlio)|Salto]]
* [[Salto de Pirapora]]
* [[Salto Grande]]
* [[Sandovalina]]
* [[Santa Adélia]]
* [[Santa Albertina]]
* [[Santa Bárbara d'Oeste]]
* [[Santa Branca]]
* [[Santa Clara d'Oeste]]
* [[Santa Cruz da Conceição]]
* [[Santa Cruz da Esperança]]
* [[Santa Cruz das Palmeiras]]
* [[Santa Cruz do Rio Pardo]]
* [[Santa Ernestina]]
* [[Santa Fé do Sul]]
* [[Santa Gertrudes (San-Paŭlio)|Santa Gertrudes]]
* [[Santa Isabel (San-Paŭlio)|Santa Isabel]]
* [[Santa Lúcia (San-Paŭlio)|Santa Lúcia]]
* [[Santa Maria da Serra]]
* [[Santa Mercedes]]
* [[Santa Rita do Passa Quatro]]
* [[Santa Rita d'Oeste]]
* [[Santa Rosa de Viterbo]]
* [[Santa Salete]]
* [[Santana da Ponte Pensa]]
* [[Santana de Parnaíba]]
* [[Santo Anastácio]]
* [[Santo André (San-Paŭlio)|Santo André]]
* [[Santo Antônio da Alegria]]
* [[Santo Antônio de Posse]]
* [[Santo Antônio do Aracanguá]]
* [[Santo Antônio do Jardim]]
* [[Santo Antônio do Pinhal]]
* [[Santo Expedito (San-Paŭlio)|Santo Expedito]]
* [[Santópolis do Aguapeí]]
* [[Santos]]
* [[São Bento do Sapucaí]]
* [[São Bernardo do Campo]]
* [[São Caetano do Sul]]
* [[São Carlos (San-Paŭlio)|São Carlos]]
* [[São Francisco (San-Paŭlio)|São Francisco]]
* [[São João da Boa Vista]]
* [[São João das Duas Pontes]]
* [[São João de Iracema]]
* [[São João do Pau d'Alho]]
* [[São Joaquim da Barra]]
* [[São José da Bela Vista]]
* [[São José do Barreiro]]
* [[São José do Rio Pardo]]
* [[São José do Rio Preto]]
* [[São José dos Campos]]
* [[São Lourenço da Serra]]
* [[São Luiz do Paraitinga]]
* [[São Manuel]]
* [[São Miguel Arcanjo (San-Paŭlio)|São Miguel Arcanjo]]
* [[San-Paŭlo]] (''São Paulo'')
* [[São Pedro (San-Paŭlio)|São Pedro]]
* [[São Pedro do Turvo]]
* [[São Roque (San-Paŭlio)|São Roque]]
* [[São Sebastião (San-Paŭlio)|São Sebastião]]
* [[São Sebastião da Grama]]
* [[São Simão (San-Paŭlio)|São Simão]]
* [[São Vicente (San-Paŭlio)|São Vicente]]
* [[Sarapuí]]
* [[Sarutaiá]]
* [[Sebastianópolis do Sul]]
* [[Serra Azul]]
* [[Serra Negra (San-Paŭlio)|Serra Negra]]
* [[Serrana]]
* [[Sertãozinho (San-Paŭlio)|Sertãozinho]]
* [[Sete Barras]]
* [[Severínia]]
* [[Silveiras (San-Paŭlio)|Silveiras]]
* [[Socorro (San-Paŭlio)|Socorro]]
* [[Sorocaba]]
* [[Sud Mennucci]]
* [[Sumaré]]
* [[Suzanápolis]]
* [[Suzano]]

== T ==
* [[Tabapuã]]
* [[Tabatinga (San-Paŭlio)|Tabatinga]]
* [[Taboão da Serra]]
* [[Taciba]]
* [[Taguaí]]
* [[Taiaçu]]
* [[Taiúva]]
* [[Tambaú]]
* [[Tanabi]]
* [[Tapiraí (San-Paŭlio)|Tapiraí]]
* [[Tapiratiba]]
* [[Taquaral]]
* [[Taquaritinga]]
* [[Taquarituba]]
* [[Taquarivaí]]
* [[Tarabai]]
* [[Tarumã (San-Paŭlio)|Tarumã]]
* [[Tatuí]]
* [[Taubaté]]
* [[Tejupá]]
* [[Teodoro Sampaio (San-Paŭlio)|Teodoro Sampaio]]
* [[Terra Roxa (San-Paŭlio)|Terra Roxa]]
* [[Tietê]]
* [[Timburi]]
* [[Torre de Pedra]]
* [[Torrinha]]
* [[Trabiju]]
* [[Tremembé]]
* [[Três Fronteiras]]
* [[Tuiuti (San-Paŭlio)|Tuiuti]]
* [[Tupã (San-Paŭlio)|Tupã]]
* [[Tupi Paulista]]
* [[Turiúba]]
* [[Turmalina (San-Paŭlio)|Turmalina]]

== U ==
* [[Ubarana]]
* [[Ubatuba]]
* [[Ubirajara (San-Paŭlio)|Ubirajara]]
* [[Uchoa]]
* [[União Paulista]]
* [[Urânia (San-Paŭlio)|Urânia]]
* [[Uru (San-Paŭlio)|Uru]]
* [[Urupês]]

== V ==
* [[Valentim Gentil]]
* [[Valinhos]]
* [[Valparaíso (San-Paŭlio)|Valparaíso]]
* [[Vargem (San-Paŭlio)|Vargem]]
* [[Vargem Grande do Sul]]
* [[Vargem Grande Paulista]]
* [[Várzea Paulista]]
* [[Vera Cruz (San-Paŭlio)|Vera Cruz]]
* [[Vinhedo]]
* [[Viradouro]]
* [[Vista Alegre do Alto]]
* [[Vitória Brasil]]
* [[Votorantim]]
* [[Votuporanga]]

== Z ==
* [[Zacarias (San-Paŭlio)|Zacarias]]
{{Div col end}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Municipoj de Brazilo|San-Paŭlio]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio| ]]</text>
      <sha1>ixun8gofutofg6fq273s2a39xlg6lfn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365275</id>
      <parentid>9365256</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* L */</comment>
      <origin>9365275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15450" sha1="hno4gyietuwaw55bi1t3l0f9aaw9dhm" xml:space="preserve">Jen listo de la '''645''' [[municipo]]j de la [[subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] {{San-Paŭlio}} en {{Brazilo}}:
[[Dosiero:SaoPaulo MesoMicroMunicip.svg|eta|dekstra|250px]]
[[Dosiero:Bandeira do estado de São Paulo.svg|eta|dekstra|250px|Flago de ''San-Paŭlio'']]
{{Div col | cols=4}}

== A ==
* [[Adamantina]]
* [[Adolfo (San-Paŭlio)|Adolfo]]
* [[Aguaí]]
* [[Águas da Prata]]
* [[Águas de Lindóia]]
* [[Águas de Santa Bárbara]]
* [[Águas de São Pedro]]
* [[Agudos]]
* [[Alambari]]
* [[Alfredo Marcondes]]
* [[Altair (San-Paŭlio)|Altair]]
* [[Altinópolis]]
* [[Alto Alegre (San-Paŭlio)|Alto Alegre]]
* [[Alumínio (San-Paŭlio)|Alumínio]]
* [[Álvares Florence]]
* [[Álvares Machado]]
* [[Álvaro de Carvalho]]
* [[Alvinlândia]]
* [[Americana]]
* [[Américo Brasiliense]]
* [[Américo de Campos]]
* [[Amparo (San-Paŭlio)|Amparo]]
* [[Analândia]]
* [[Andradina]]
* [[Angatuba]]
* [[Anhembi]]
* [[Anhumas]]
* [[Aparecida (San-Paŭlio)|Aparecida]]
* [[Aparecida d'Oeste]]
* [[Apiaí]]
* [[Araçariguama]]
* [[Araçatuba]]
* [[Araçoiaba da Serra]]
* [[Aramina]]
* [[Arandu]]
* [[Arapeí]]
* [[Araraquara]]
* [[Araras]]
* [[Arco-Íris (San-Paŭlio)|Arco-Íris]]
* [[Arealva]]
* [[Areias (San-Paŭlio)|Areias]]
* [[Areiópolis]]
* [[Ariranha (San-Paŭlio)|Ariranha]]
* [[Artur Nogueira]]
* [[Arujá]]
* [[Aspásia (San-Paŭlio)|Aspásia]]
* [[Assis]]
* [[Atibaia]]
* [[Auriflama]]
* [[Avaí (San-Paŭlio)|Avaí]]
* [[Avanhandava]]
* [[Avaré]]

== B ==
* [[Bady Bassitt]]
* [[Balbinos]]
* [[Bálsamo]]
* [[Bananal]]
* [[Barão de Antonina]]
* [[Barbosa (San-Paŭlio)|Barbosa]]
* [[Bariri]]
* [[Barra Bonita (San-Paŭlio)|Barra Bonita]]
* [[Barra do Chapéu]]
* [[Barra do Turvo]]
* [[Barretos]]
* [[Barrinha]]
* [[Barueri]]
* [[Bastos]]
* [[Batatais]]
* [[Bauru]]
* [[Bebedouro (San-Paŭlio)|Bebedouro]]
* [[Bento de Abreu]]
* [[Bernardino de Campos]]
* [[Bertioga]]
* [[Bilac]]
* [[Birigui]]
* [[Biritibamirim]]
* [[Boa Esperança do Sul]]
* [[Bocaina (San-Paŭlio)|Bocaina]]
* [[Bofete]]
* [[Boituva]]
* [[Bom Jesus dos Perdões]]
* [[Bom Sucesso de Itararé]]
* [[Borá]]
* [[Boraceia]]
* [[Borborema (San-Paŭlio)|Borborema]]
* [[Borebi]]
* [[Botucatu]]
* [[Bragança Paulista]]
* [[Braúna (San-Paŭlio)|Braúna]]
* [[Brejo Alegre]]
* [[Brodowski]]
* [[Brotas (San-Paŭlio)|Brotas]]
* [[Buri]]
* [[Buritama]]
* [[Buritizal]]

== C ==
* [[Cabrália Paulista]]
* [[Cabreúva (San-Paŭlio)|Cabreúva]]
* [[Caçapava]]
* [[Cachoeira Paulista]]
* [[Caconde]]
* [[Cafelândia (San-Paŭlio)|Cafelândia]]
* [[Caiabu]]
* [[Caieiras]]
* [[Caiuá]]
* [[Cajamar]]
* [[Cajati (San-Paŭlio)|Cajati]]
* [[Cajobi]]
* [[Cajuru]]
* [[Campina do Monte Alegre]]
* [[Campinas]]
* [[Campo Limpo Paulista]]
* [[Campos do Jordão]]
* [[Campos Novos Paulista]]
* [[Cananéia]]
* [[Canas]]
* [[Cândido Mota]]
* [[Cândido Rodrigues]]
* [[Canitar]]
* [[Capão Bonito]]
* [[Capela do Alto]]
* [[Capivari]]
* [[Caraguatatuba]]
* [[Carapicuíba]]
* [[Cardoso]]
* [[Casa Branca (San-Paŭlio)|Casa Branca]]
* [[Cássia dos Coqueiros]]
* [[Castilho]]
* [[Catanduva]]
* [[Catiguá]]
* [[Cedral (San-Paŭlio)|Cedral]]
* [[Cerqueira César]]
* [[Cerquilho]]
* [[Cesário Lange]]
* [[Charqueada (San-Paŭlio)|Charqueada]]
* [[Chavantes]]
* [[Clementina (San-Paŭlio)|Clementina]]
* [[Colina (San-Paŭlio)|Colina]]
* [[Colômbia (San-Paŭlio)|Colômbia]]
* [[Conchal]]
* [[Conchas]]
* [[Cordeirópolis]]
* [[Coroados (San-Paŭlio)|Coroados]]
* [[Coronel Macedo]]
* [[Corumbataí]]
* [[Cosmópolis]]
* [[Cosmorama]]
* [[Cotia (San-Paŭlio)|Cotia]]
* [[Cravinhos]]
* [[Cristais Paulista]]
* [[Cruzália]]
* [[Cruzeiro (San-Paŭlio)|Cruzeiro]]
* [[Cubatão]]
* [[Cunha (San-Paŭlio)|Cunha]]

== D ==
* [[Descalvado]]
* [[Diadema]]
* [[Dirce Reis]]
* [[Divinolândia]]
* [[Dobrada]]
* [[Dois Córregos]]
* [[Dolcinópolis]]
* [[Dourado]]
* [[Dracena]]
* [[Duartina]]
* [[Dumont]]

== E ==
* [[Echaporã]]
* [[Eldorado (San-Paŭlio)|Eldorado]]
* [[Elias Fausto]]
* [[Elisiário]]
* [[Embaúba (San-Paŭlio)|Embaúba]]
* [[Embu das Artes]]
* [[Embu-Guaçu]]
* [[Emilianópolis]]
* [[Engenheiro Coelho]]
* [[Espírito Santo do Pinhal]]
* [[Espírito Santo do Turvo]]
* [[Estiva Gerbi]]
* [[Estrela do Norte (San-Paŭlio)|Estrela do Norte]]
* [[Estrela d'Oeste]]
* [[Euclides da Cunha Paulista]]

== F ==
* [[Fartura]]
* [[Fernando Prestes]]
* [[Fernandópolis]]
* [[Fernão (San-Paŭlio)|Fernão]]
* [[Ferraz de Vasconcelos]]
* [[Flora Rica]]
* [[Floreal]]
* [[Flórida Paulista]]
* [[Florínea]]
* [[Franca]]
* [[Francisco Morato]]
* [[Franco da Rocha]]

== G ==
* [[Gabriel Monteiro]]
* [[Gália (San-Paŭlio)|Gália]]
* [[Garça (San-Paŭlio)|Garça]]
* [[Gastão Vidigal (San-Paŭlio)|Gastão Vidigal]]
* [[Gavião Peixoto]]
* [[General Salgado]]
* [[Getulina]]
* [[Glicério (San-Paŭlio)|Glicério]]
* [[Guaiçara]]
* [[Guaimbê]]
* [[Guaíra (San-Paŭlio)|Guaíra]]
* [[Guapiaçu]]
* [[Guapiara]]
* [[Guará]]
* [[Guaraçaí (San-Paŭlio)|Guaraçaí]]
* [[Guaraci (San-Paŭlio)|Guaraci]]
* [[Guarani d'Oeste]]
* [[Guarantã (San-Paŭlio)|Guarantã]]
* [[Guararapes]]
* [[Guararema]]
* [[Guaratinguetá]]
* [[Guareí]]
* [[Guariba (San-Paŭlio)|Guariba]]
* [[Guarujá]]
* [[Guarulhos]]
* [[Guatapará]]
* [[Guzolândia]]

== H ==
* [[Herculândia]]
* [[Holambra]]
* [[Hortolândia]]

== I ==
* [[Iacanga]]
* [[Iacri]]
* [[Iaras]]
* [[Ibaté]]
* [[Ibirá]]
* [[Ibirarema]]
* [[Ibitinga]]
* [[Ibiúna]]
* [[Icém]]
* [[Iepê]]
* [[Igaraçu do Tietê]]
* [[Igarapava]]
* [[Igaratá]]
* [[Iguape]]
* [[Ilha Comprida]]
* [[Ilha Solteira]]
* [[Ilhabela]]
* [[Indaiatuba]]
* [[Indiana (San-Paŭlio)|Indiana]]
* [[Indiaporã]]
* [[Inúbia Paulista]]
* [[Ipaussu]]
* [[Iperó]]
* [[Ipeúna]]
* [[Ipiguá]]
* [[Iporanga]]
* [[Ipuã]]
* [[Iracemápolis]]
* [[Irapuã (San-Paŭlio)|Irapuã]]
* [[Irapuru]]
* [[Itaberá]]
* [[Itaí]]
* [[Itajobi]]
* [[Itaju]]
* [[Itanhaém]]
* [[Itaoca]]
* [[Itapecerica da Serra]]
* [[Itapetininga]]
* [[Itapeva (San-Paŭlio)|Itapeva]]
* [[Itapevi]]
* [[Itapira]]
* [[Itapirapuã Paulista]]
* [[Itápolis]]
* [[Itaporanga (San-Paŭlio)|Itaporanga]]
* [[Itapuí]]
* [[Itapura]]
* [[Itaquaquecetuba]]
* [[Itararé]]
* [[Itariri]]
* [[Itatiba]]
* [[Itatinga]]
* [[Itirapina]]
* [[Itirapuã]]
* [[Itobi]]
* [[Itu]]
* [[Itupeva]]
* [[Ituverava]]

== J ==
* [[Jaborandi (San-Paŭlio)|Jaborandi]]
* [[Jaboticabal]]
* [[Jacareí]]
* [[Jaci (San-Paŭlio)|Jaci]]
* [[Jacupiranga]]
* [[Jaguariúna]]
* [[Jales]]
* [[Jambeiro (San-Paŭlio)|Jambeiro]]
* [[Jandira]]
* [[Jardinópolis (San-Paŭlio)|Jardinópolis]]
* [[Jarinu]]
* [[Jaú]]
* [[Jeriquara]]
* [[Joanópolis]]
* [[João Ramalho (San-Paŭlio)|João Ramalho]]
* [[José Bonifácio (San-Paŭlio)|José Bonifácio]]
* [[Júlio Mesquita]]
* [[Jumirim]]
* [[Jundiaí]]
* [[Junqueirópolis]]
* [[Juquiá]]
* [[Juquitiba]]

== L ==
* [[Lagoinha (San-Paŭlio)|Lagoinha]]
* [[Laranjal Paulista]]
* [[Lavínia]]
* [[Lavrinhas]]
* [[Leme]]
* [[Lençóis Paulista]]
* [[Limeira]]
* [[Lindoia (San-Paŭlio)|Lindoia]]
* [[Lins]]
* [[Lorena (San-Paŭlio)|Lorena]]
* [[Lourdes (San-Paŭlio)|Lourdes]]
* [[Louveira (San-Paŭlio)|Louveira]]
* [[Lucélia]]
* [[Lucianópolis]]
* [[Luís Antônio]]
* [[Luiziânia]]
* [[Lupércio (San-Paŭlio)|Lupércio]]
* [[Lutécia]]

== M ==
* [[Macatuba]]
* [[Macaubal]]
* [[Macedônia (San-Paŭlio)|Macedônia]]
* [[Magda (San-Paŭlio)|Magda]]
* [[Mairinque]]
* [[Mairiporã]]
* [[Manduri (San-Paŭlio)|Manduri]]
* [[Marabá Paulista]]
* [[Maracaí]]
* [[Marapoama]]
* [[Mariápolis]]
* [[Marília]]
* [[Marinópolis]]
* [[Martinópolis]]
* [[Matão]]
* [[Mauá]]
* [[Mendonça]]
* [[Meridiano (San-Paŭlio)|Meridiano]]
* [[Mesópolis]]
* [[Miguelópolis]]
* [[Mineiros do Tietê]]
* [[Mira Estrela]]
* [[Miracatu]]
* [[Mirandópolis]]
* [[Mirante do Paranapanema]]
* [[Mirassol]]
* [[Mirassolândia]]
* [[Mococa]]
* [[Mogi das Cruzes]]
* [[Mogi Guaçu]]
* [[Mogi Mirim]]
* [[Mombuca]]
* [[Monções]]
* [[Mongaguá]]
* [[Monte Alegre do Sul]]
* [[Monte Alto]]
* [[Monte Aprazível]]
* [[Monte Azul Paulista]]
* [[Monte Castelo (San-Paŭlio)|Monte Castelo]]
* [[Monte Mor]]
* [[Monteiro Lobato (San-Paŭlio)|Monteiro Lobato]]
* [[Morro Agudo]]
* [[Morungaba]]
* [[Motuca]]
* [[Murutinga do Sul]]

== N ==
* [[Nantes (San-Paŭlio)|Nantes]]
* [[Narandiba]]
* [[Natividade da Serra]]
* [[Nazaré Paulista]]
* [[Neves Paulista]]
* [[Nhandeara]]
* [[Nipoã]]
* [[Nova Aliança]]
* [[Nova Campina]]
* [[Nova Canaã Paulista]]
* [[Nova Castilho]]
* [[Nova Europa]]
* [[Nova Granada (San-Paŭlio)|Nova Granada]]
* [[Nova Guataporanga]]
* [[Nova Independência]]
* [[Nova Luzitânia]]
* [[Nova Odessa]]
* [[Novais (San-Paŭlio)|Novais]]
* [[Novo Horizonte (San-Paŭlio)|Novo Horizonte]]
* [[Nuporanga]]

== O ==
* [[Ocauçu]]
* [[Óleo (San-Paŭlio)|Óleo]]
* [[Olímpia (San-Paŭlio)|Olímpia]]
* [[Onda Verde]]
* [[Oriente (San-Paŭlio)|Oriente]]
* [[Orindiúva]]
* [[Orlândia]]
* [[Osasco]]
* [[Oscar Bressane]]
* [[Osvaldo Cruz (San-Paŭlio)|Osvaldo Cruz]]
* [[Ourinhos]]
* [[Ouro Verde (San-Paŭlio)|Ouro Verde]]
* [[Ouroeste]]

== P ==
* [[Pacaembu (San-Paŭlio)|Pacaembu]]
* [[Palestina (San-Paŭlio)|Palestina]]
* [[Palmares Paulista]]
* [[Palmeira d'Oeste]]
* [[Palmital (San-Paŭlio)|Palmital]]
* [[Panorama (San-Paŭlio)|Panorama]]
* [[Paraguaçu Paulista]]
* [[Paraibuna]]
* [[Paraíso (San-Paŭlio)|Paraíso]]
* [[Paranapanema]]
* [[Paranapuã]]
* [[Parapuã]]
* [[Pardinho]]
* [[Pariquera-Açu]]
* [[Parisi]]
* [[Patrocínio Paulista]]
* [[Paulicéia]]
* [[Paulínia]]
* [[Paulistânia]]
* [[Paulo de Faria]]
* [[Pederneiras]]
* [[Pedra Bela]]
* [[Pedranópolis]]
* [[Pedregulho]]
* [[Pedreira (San-Paŭlio)|Pedreira]]
* [[Pedrinhas Paulista]]
* [[Pedro de Toledo]]
* [[Penápolis]]
* [[Pereira Barreto]]
* [[Pereiras]]
* [[Peruíbe]]
* [[Piacatu]]
* [[Piedade (San-Paŭlio)|Piedade]]
* [[Pilar do Sul]]
* [[Pindamonhangaba]]
* [[Pindorama (San-Paŭlio)|Pindorama]]
* [[Pinhalzinho (San-Paŭlio)|Pinhalzinho]]
* [[Piquerobi]]
* [[Piquete]]
* [[Piracaia]]
* [[Piracicaba]]
* [[Piraju]]
* [[Pirajuí]]
* [[Pirangi]]
* [[Pirapora do Bom Jesus]]
* [[Pirapozinho]]
* [[Pirassununga]]
* [[Piratininga]]
* [[Pitangueiras (San-Paŭlio)|Pitangueiras]]
* [[Planalto (San-Paŭlio)|Planalto]]
* [[Platina (San-Paŭlio)|Platina]]
* [[Poá]]
* [[Poloni]]
* [[Pompeia (San-Paŭlio)|Pompeia]]
* [[Pongaí]]
* [[Pontal]]
* [[Pontalinda]]
* [[Pontes Gestal]]
* [[Populina]]
* [[Porangaba]]
* [[Porto Feliz]]
* [[Porto Ferreira]]
* [[Potim]]
* [[Potirendaba]]
* [[Pracinha]]
* [[Pradópolis]]
* [[Praia Grande (San-Paŭlio)|Praia Grande]]
* [[Pratânia]]
* [[Presidente Alves]]
* [[Presidente Bernardes (San-Paŭlio)|Presidente Bernardes]]
* [[Presidente Epitácio]]
* [[Presidente Prudente]]
* [[Presidente Venceslau]]
* [[Promissão]]

== Q ==
* [[Quadra]]
* [[Quatá]]
* [[Queiroz]]
* [[Queluz (San-Paŭlio)|Queluz]]
* [[Quintana]]

== R ==
* [[Rafard]]
* [[Rancharia]]
* [[Redenção da Serra]]
* [[Regente Feijó]]
* [[Reginópolis]]
* [[Registro (San-Paŭlio)|Registro]]
* [[Restinga (San-Paŭlio)|Restinga]]
* [[Ribeira (San-Paŭlio)|Ribeira]]
* [[Ribeirão Bonito]]
* [[Ribeirão Branco]]
* [[Ribeirão Corrente]]
* [[Ribeirão do Sul]]
* [[Ribeirão dos Índios]]
* [[Ribeirão Grande]]
* [[Ribeirão Pires]]
* [[Ribeirão Preto]]
* [[Rifaina]]
* [[Rincão]]
* [[Rinópolis]]
* [[Rio Claro (San-Paŭlio)|Rio Claro]]
* [[Rio das Pedras]]
* [[Rio Grande da Serra]]
* [[Riolândia]]
* [[Riversul]]
* [[Rosana (San-Paŭlio)|Rosana]]
* [[Roseira]]
* [[Rubiácea]]
* [[Rubineia]]

== S ==
* [[Sabino (San-Paŭlio)|Sabino]]
* [[Sagres (San-Paŭlio)|Sagres]]
* [[Sales (San-Paŭlio)|Sales]]
* [[Sales Oliveira]]
* [[Salesópolis]]
* [[Salmourão]]
* [[Saltinho (San-Paŭlio)|Saltinho]]
* [[Salto (San-Paŭlio)|Salto]]
* [[Salto de Pirapora]]
* [[Salto Grande]]
* [[Sandovalina]]
* [[Santa Adélia]]
* [[Santa Albertina]]
* [[Santa Bárbara d'Oeste]]
* [[Santa Branca]]
* [[Santa Clara d'Oeste]]
* [[Santa Cruz da Conceição]]
* [[Santa Cruz da Esperança]]
* [[Santa Cruz das Palmeiras]]
* [[Santa Cruz do Rio Pardo]]
* [[Santa Ernestina]]
* [[Santa Fé do Sul]]
* [[Santa Gertrudes (San-Paŭlio)|Santa Gertrudes]]
* [[Santa Isabel (San-Paŭlio)|Santa Isabel]]
* [[Santa Lúcia (San-Paŭlio)|Santa Lúcia]]
* [[Santa Maria da Serra]]
* [[Santa Mercedes]]
* [[Santa Rita do Passa Quatro]]
* [[Santa Rita d'Oeste]]
* [[Santa Rosa de Viterbo]]
* [[Santa Salete]]
* [[Santana da Ponte Pensa]]
* [[Santana de Parnaíba]]
* [[Santo Anastácio]]
* [[Santo André (San-Paŭlio)|Santo André]]
* [[Santo Antônio da Alegria]]
* [[Santo Antônio de Posse]]
* [[Santo Antônio do Aracanguá]]
* [[Santo Antônio do Jardim]]
* [[Santo Antônio do Pinhal]]
* [[Santo Expedito (San-Paŭlio)|Santo Expedito]]
* [[Santópolis do Aguapeí]]
* [[Santos]]
* [[São Bento do Sapucaí]]
* [[São Bernardo do Campo]]
* [[São Caetano do Sul]]
* [[São Carlos (San-Paŭlio)|São Carlos]]
* [[São Francisco (San-Paŭlio)|São Francisco]]
* [[São João da Boa Vista]]
* [[São João das Duas Pontes]]
* [[São João de Iracema]]
* [[São João do Pau d'Alho]]
* [[São Joaquim da Barra]]
* [[São José da Bela Vista]]
* [[São José do Barreiro]]
* [[São José do Rio Pardo]]
* [[São José do Rio Preto]]
* [[São José dos Campos]]
* [[São Lourenço da Serra]]
* [[São Luiz do Paraitinga]]
* [[São Manuel]]
* [[São Miguel Arcanjo (San-Paŭlio)|São Miguel Arcanjo]]
* [[San-Paŭlo]] (''São Paulo'')
* [[São Pedro (San-Paŭlio)|São Pedro]]
* [[São Pedro do Turvo]]
* [[São Roque (San-Paŭlio)|São Roque]]
* [[São Sebastião (San-Paŭlio)|São Sebastião]]
* [[São Sebastião da Grama]]
* [[São Simão (San-Paŭlio)|São Simão]]
* [[São Vicente (San-Paŭlio)|São Vicente]]
* [[Sarapuí]]
* [[Sarutaiá]]
* [[Sebastianópolis do Sul]]
* [[Serra Azul]]
* [[Serra Negra (San-Paŭlio)|Serra Negra]]
* [[Serrana]]
* [[Sertãozinho (San-Paŭlio)|Sertãozinho]]
* [[Sete Barras]]
* [[Severínia]]
* [[Silveiras (San-Paŭlio)|Silveiras]]
* [[Socorro (San-Paŭlio)|Socorro]]
* [[Sorocaba]]
* [[Sud Mennucci]]
* [[Sumaré]]
* [[Suzanápolis]]
* [[Suzano]]

== T ==
* [[Tabapuã]]
* [[Tabatinga (San-Paŭlio)|Tabatinga]]
* [[Taboão da Serra]]
* [[Taciba]]
* [[Taguaí]]
* [[Taiaçu]]
* [[Taiúva]]
* [[Tambaú]]
* [[Tanabi]]
* [[Tapiraí (San-Paŭlio)|Tapiraí]]
* [[Tapiratiba]]
* [[Taquaral]]
* [[Taquaritinga]]
* [[Taquarituba]]
* [[Taquarivaí]]
* [[Tarabai]]
* [[Tarumã (San-Paŭlio)|Tarumã]]
* [[Tatuí]]
* [[Taubaté]]
* [[Tejupá]]
* [[Teodoro Sampaio (San-Paŭlio)|Teodoro Sampaio]]
* [[Terra Roxa (San-Paŭlio)|Terra Roxa]]
* [[Tietê]]
* [[Timburi]]
* [[Torre de Pedra]]
* [[Torrinha]]
* [[Trabiju]]
* [[Tremembé]]
* [[Três Fronteiras]]
* [[Tuiuti (San-Paŭlio)|Tuiuti]]
* [[Tupã (San-Paŭlio)|Tupã]]
* [[Tupi Paulista]]
* [[Turiúba]]
* [[Turmalina (San-Paŭlio)|Turmalina]]

== U ==
* [[Ubarana]]
* [[Ubatuba]]
* [[Ubirajara (San-Paŭlio)|Ubirajara]]
* [[Uchoa]]
* [[União Paulista]]
* [[Urânia (San-Paŭlio)|Urânia]]
* [[Uru (San-Paŭlio)|Uru]]
* [[Urupês]]

== V ==
* [[Valentim Gentil]]
* [[Valinhos]]
* [[Valparaíso (San-Paŭlio)|Valparaíso]]
* [[Vargem (San-Paŭlio)|Vargem]]
* [[Vargem Grande do Sul]]
* [[Vargem Grande Paulista]]
* [[Várzea Paulista]]
* [[Vera Cruz (San-Paŭlio)|Vera Cruz]]
* [[Vinhedo]]
* [[Viradouro]]
* [[Vista Alegre do Alto]]
* [[Vitória Brasil]]
* [[Votorantim]]
* [[Votuporanga]]

== Z ==
* [[Zacarias (San-Paŭlio)|Zacarias]]
{{Div col end}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Municipoj de Brazilo|San-Paŭlio]]
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio| ]]</text>
      <sha1>hno4gyietuwaw55bi1t3l0f9aaw9dhm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jacqueline Kennedy Onassis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>265589</id>
    <revision>
      <id>9365283</id>
      <parentid>9364820</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:51:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2432" sha1="blohl18tk0u9fykp5wt3a1t5ot0spq1" xml:space="preserve">{{Informkesto unua damo
| honora titolo        =
| nomo               =Jacqueline Kennedy Onassis
| dosiero             =
| grandeco de dosiero    =230px
| priskribo               =Jacqueline Kennedy en [[Blanka Domo]] ([[1961]])
| vico              = 
| ofico                = [[Unua damo de Usono]]
| de                  = [[20-a de januaro]] [[1961]]
| ĝis                  = [[22-a de novembro]] [[1963]]
| antaŭulo         = [[Mamie Eisenhower]]
| sekvanto   = [[Lady Bird Johnson]]
| dato de naskiĝo      = [[28-an de julio]] [[1929]]
| loko de naskiĝo      = {{Flago|Usono}} [[Southampton (Nov-Jorkio)|Southampton]], [[Nov-Jorkio]], [[Usono]]
| dato de morto         = [[19-an de majo]] [[1994]]
| loko de morto         = {{Flago|Usono}} [[Novjorko]], [[Usono]]
| nacieco           = [[usonano]]
| edzo/ino          = [[John F. Kennedy]] &lt;small&gt;''(murdita)''&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;[[Aristoteles Onassis]]
| partio              = 
| rilatoj              =
| infanoj                = 
| sidejo               =
| alma_mater          = 
| okupo          = 
| profesio             = [[ĵurnalisto]]
| religio         =
| subskribo              =
| ttt-paĝo      =
| notoj            =
}}
'''Jacqueline Lee Bouvier KENNEDY ONASSIS''' (naskiĝis la [[28-an de julio]] [[1929]] en [[Southampton (Nov-Jorkio)|Southampton]], [[Nov-Jorkio]], kiel ''Jacqueline Lee BOUVIER''; mortis la [[19-an de majo]] [[1994]] en [[Novjorko]]).

Ŝia franca nomo devenas de praŭlo kiu vivis en [[Pont-Saint-Esprit]].

Ŝi estis [[usono|usona]] [[ĵurnalistino]] kaj edzino de la 35-a [[prezidanto de Usono]], [[John F. Kennedy]] kaj do [[unua damo]] de [[Usono]] de la [[20-a de januaro]] [[1961]] ĝis la [[22-a de novembro]] [[1963]].

Dum sia dua edzeco kun la [[grekio|greka]] ŝipposedanto [[Aristoteles Onassis]], la amaskomunikiloj donis al ŝi la kromnomon ''Jackie O''. Li famiĝis pro tiu edziĝo al Jacqueline Kennedy en [[1968]] post granda kritiko de la publika opinio, kiu konsideris ne tre taŭga la forgeson de la politikaj idealoj de la eksedzo antaŭ la riĉo de la nova edzo.

== Rilataj temoj ==
* [[Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy]]
[[Dosiero:OnassisGrave.jpg|eta|center|180px|Arlington National Cemetery]]

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}


{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kennedy, Jacqueline}}
[[Kategorio:Kennedy-familio|⚭Jacqueline Kennedy]]
[[Kategorio:Unuaj damoj de Usono]]
[[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]]</text>
      <sha1>blohl18tk0u9fykp5wt3a1t5ot0spq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caravaggio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>276828</id>
    <revision>
      <id>9365917</id>
      <parentid>9356620</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:14:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ziv</username>
        <id>215355</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>([[c:GR|GR]])  [[File:Michelangelo Caravaggio 055.jpg]] → [[File:Michelangelo Caravaggio 055 - color enhanced.jpg]] → File replacement: Updating from an old version to a newer version with better quality ([[c:c:GR]])</comment>
      <origin>9365917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5749" sha1="5r0dnzqgk4fpwgtldo6hd11zgskeotu" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
&lt;!--[[Dosiero:Bild-Ottavio Leoni, Caravaggio.jpg|eta|140ra|maldekstre|&lt;center&gt;portreto de Caravaggio fare de ''Ottavio Leoni'']]--&gt;
[[Dosiero:Sacrifice of Isaac-Caravaggio (Uffizi).jpg|eta|maldekstre|''&quot;Abraham oferas Isaakon&quot;'' de [[Caravaggio]].]]

'''Michelangelo Merisi''' (laŭ la hejmloko de sia familio kutime mallonge nomata ''[[Caravaggio]]'', plennome esperantigite ''Mikelanĝelo Merisi da Karavaĝo''; naskiĝis la [[29-an de septembro]] [[1571]] en [[Milano]], [[Lombardio]]; mortis la [[18-an de julio]] [[1610]] en ''Porto Ercole'', parto de la komunumo [[Monte Argentario]] piede de samnoma monto) estis [[italio|itala]] [[pentristo]] de la frua [[baroko|baroka epoko]]. Li famiĝis per aparta realismo en siaj pentraĵoj, kaj de aĵoj kaj de homoj, fizike kaj emocie. Kune kun lia dumviva kolego kaj konkurento [[Annibale Carracci]] kaj pro sia drameca uzado de la lumo, li estas konsiderita la fondinto de la [[Romo|roma]] skolo de baroka pentrado.&lt;ref&gt; Vincenzio Fanti (1767). [https://books.google.es/books?id=_dROAAAAcAAJ&amp;pg=PA21&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=false Descrizzione Completa di Tutto Ciò che Ritrovasi nella Galleria di Sua Altezza Giuseppe Wenceslao del S.R.I. Principe Regnante della Casa di Lichtenstein (itale).] Trattner. p. 21. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.gettyimages.it/detail/fotografie-di-cronaca/italian-painter-michelangelo-amerighi-da-fotografie-di-cronaca/2636291 &quot;Italian Painter Michelangelo Amerighi da Caravaggio&quot;.] Gettyimages.it. Alirita la 29an de septembro de 2019. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.getty.edu/vow/ULANFullDisplay?find=Caravaggio&amp;role=&amp;nation=&amp;prev_page=1&amp;subjectid=500115312 &quot;Caravaggio, Michelangelo Merisi da (Italian painter, 1571–1610)&quot;.] Getty.edu. Alirita la 29an de septembro de 2019. &lt;/ref&gt;

Caravaggio uzis fizikan observadon kun spektakla uzado de ''[[chiaroscuro]]'' kio iĝis konata kiel [[tenebrismo]]. Li faris el tiu tekniko la dominantan stilan elementon, malheligante ombrojn kaj metante aĵojn en brilaj lokoj. Caravaggio forte esprimis krudajn momentojn kaj scenojn, ofte montrante violentajn luktojn, torturojn kaj mortojn. Li laboris rapide, uzante vivajn modelojn, sen uzado de desegnoj kaj laborante rekte sur la tolo. Lia influo sur la nova Baroka stilo kiu aperis el Manierismo estis tre forte. Tiu influo estas videbla rekte aŭ nerekte en la verkaro de [[Petro Paŭlo Rubens]], [[José de Ribera]], [[Gian Lorenzo Bernini]] kaj [[Rembrandt Harmenszoon van Rijn|Rembrandt]], kaj la artistoj de la venonta generacio kiuj estis sub liaj influoj estis nomitaj &quot;Caravaggisti&quot; aŭ &quot;Caravagesques&quot;, same kiel tenebristoj aŭ &quot;tenebrosi&quot; (&quot;ombristoj&quot;).

== Gravaj verkoj ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Rest on the Flight into Egypt-Caravaggio (c.1597).jpg|&lt;center&gt;ripozo dum la fuĝo al Egiptio (ĉ. 1595)
Dosiero:The Lute Player-Caravaggio (Metropolitan Museum of Art).jpg|&lt;center&gt;la [[liutisto]] (1596)
Dosiero:Medusa by Carvaggio.jpg|&lt;center&gt;[[Meduzo (mitologio)|Meduzo]] (1598)
Dosiero:David and Goliath by Caravaggio.jpg|&lt;center&gt;Davido kun la kapo de [[Goliato]] (1600)
Dosiero:Caravaggio - Cupid as Victor - Google Art Project.jpg|&lt;center&gt;[[Amoro venkas ĉion]] (''Amor Vincit Omnia'', 1602/3)
Dosiero:1602-3 Caravaggio,Supper at Emmaus National Gallery, London.jpg|&lt;center&gt;La vespermanĝo en Emaus (1602/3)
Dosiero:Caravaggio - La inspiración de San Mateo (San Luigi dei Francesi, Roma).jpg|&lt;center&gt;[[Sankta Mateo]] kaj la [[anĝelo]], 2-a versio (1602)
Dosiero:Ecce Homo-Caravaggio (c. 1605).jpg|&lt;center&gt;Ecce Homo (&quot;Jen homo&quot;, [[Pontio Pilato]] pledas por Jesuo, 1606)
Dosiero:Michelangelo Merisi, called Caravaggio - Madonna of the Rosary - Google Art Project.jpg|&lt;center&gt;[[rozario|rozaria]] [[Sankta Maria|Maria]](1606-1607)
Dosiero:Baco, por Caravaggio.jpg|&lt;center&gt;[[Bakĥo]]
Dosiero:Death of the Virgin-Caravaggio (1606).jpg|&lt;center&gt;la morto de [[Sankta Maria|Maria]]
Dosiero:Caravaggio incredulity.jpg|&lt;center&gt;la nekredema [[Sankta Tomaso|Tomaso]]
Dosiero:The Entombment of Christ-Caravaggio (c.1602-3).jpg|&lt;center&gt;la entombigo de Jesuo
Dosiero:Michelangelo Caravaggio 038.jpg|&lt;center&gt;la [[krucumado|krucumo]] de [[Simono Petro]]
Dosiero:Michelangelo Caravaggio 019.jpg|&lt;center&gt;''Canestra di frutta'' (korbo da fruktoj)
Dosiero:Michelangelo Caravaggio 055 - color enhanced.jpg|&lt;center&gt;sankta familio kun [[Johano la Baptisto]]
Dosiero:Michelangelo_Merisi_da_Caravaggio,_Saint_John_the_Baptist_(Youth_with_a_Ram)_(c._1602,_Yorck_Project).jpg|&lt;center&gt;la sankta [[Johano la Baptisto]]
Dosiero:Michelangelo Caravaggio 021.jpg|&lt;center&gt;la senkapigo de [[Johano la Baptisto]]
Dosiero:Penitent Magdalene-Caravaggio (1594-6).jpg|&lt;center&gt;[[Maria Magdalena]]
Dosiero:Michelangelo Caravaggio 065.jpg|&lt;center&gt;[[Narciso]]
&lt;/gallery&gt;

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.wga.hu/html/c/caravagg reta ekspozicio de ĉiuj verkoj (itale kaj angle)]
* [http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm vivo kaj verko (itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120102201709/http://www.thais.it/speciali/Caravaggio/vita%20e%20le%20opere.htm |date=2012-01-02 }}
* [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html historio kaj mito: la morto de Caravaggios en Porto Ercole (germane] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }} [http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html kaj itale)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121020155831/http://www.argentario-almanacco.it/303_Caravaggio/303_de.html |date=2012-10-20 }}

{{Ĝermo|arto}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Caravaggio, Michelangelo Merisi da}}

[[Kategorio:Italaj pentristoj]]
[[Kategorio:Barokaj pentristoj]]</text>
      <sha1>5r0dnzqgk4fpwgtldo6hd11zgskeotu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hugh Blair</title>
    <ns>0</ns>
    <id>278368</id>
    <revision>
      <id>9365733</id>
      <parentid>8851244</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2519" sha1="g819gos6a9ko9akgo02cj21rgye5xxd" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| nomo                = Hugh BLAIR
| dosiero             = Hugh Blair.jpg
| grandeco de dosiero =
| priskribo           =
| pseŭdonimo         =
| naskonomo           =
| dato de naskiĝo    = {{daton|7|aprilo|1718}}
| loko de naskiĝo    = [[Edinburgo]], [[Skotlando]]
| dato de morto       = {{daton|27|decembro|1800}}
| loko de morto       = [[Edinburgo]], [[Skotlando]]
| profesio            = Aŭtoro
| nacieco             =
| etno                =
| civitaneco          =
| edukado             =
| alma_mater          = [[Universitato de Edinburgo]]
| aktivaj jaroj       =
| ĝenro              =
| temo                =
| movado              =
| notindaj verkoj     = ''Lectures on Rhetoric and Belles Lettres''
| edzo/ino            =
| partnero            =
| infanoj             =
| rilatoj             =
| influoj             =
| influituloj         =
| premioj             =
| subskribo           =
| ttt                 =
| montri portalon     =
}}
'''Hugh BLAIR''' (naskiĝis la {{daton|7|aprilo|1718}}, mortis la {{daton|27|decembro|1800}}), estis skota verkisto taksita inter la unuaj grandaj teoriistoj de la [[retoriko]].
Li estis [[presbiteriana]] predikanto kaj okupis la katedron de Retoriko kaj Beletroj ĉe la [[Universitato de Edinburgo]].

Li havis grandan influon kaj en la  religia kaj en la sekulara kampo. Plej bone konata pro siaj ''Sermons'' (Predikoj), kvinvoluma pravigo de praktika [[kristana etiko]] kaj ''Lectures on Rhetoric and Belles Lettres'', (Prelegoj pri Retoriko kaj Beletroj) preskriba gvidlibro al verkado. Blair estis valora kontribuanto al la [[Skota Klerismo]].

La libro pri retoriko, ''Lectures on Rhetoric and Belles Lettres'' estis unue eldonita en 1783. Ĝi aperis en pli ol  100 versioj  in [[Britujo]] kaj [[Usono]]. Ĝia traduko en aliaj eŭropaj lingvoj havis la plej grandan efikon en [[Francujo]], [[Italujo]], kaj [[Hispanujo]].

La hispana versio estis tradukita de [[José Luis Munárriz]] kun la titolo ''Lecciones sobre la Retórica y las Bellas Letras'' (1798-1801). En la hispana traduko la teksto estis adaptita,  forlasante multajn ekzemplojn el la angla literaturo kaj anstataŭante  ekzemplojn de la riĉa hispana literaturo. [[José Luis Munárroz]] eldonis ĝin en kvar volumoj inter 1798 kaj 1801 kun re-eldonoj en 1804, kaj 1816-1817. En la hispana literaturo Hugh Blair estas konata kiel Hugo Blair.

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Skotaj verkistoj]]
[[Kategorio:Protestantismo]]
{{Vivtempo|Blair, Hugh}}

{{ĝermo|skoto}}</text>
      <sha1>g819gos6a9ko9akgo02cj21rgye5xxd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ursa ajlo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>282915</id>
    <revision>
      <id>9365655</id>
      <parentid>8809844</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:43:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5263" sha1="78jg3rd9svliizamqysetviqphve860" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Ursa ajlo
|dosiero = Ursa ajlo 2.jpg
|dosiero larĝo = 250px
|regno = [[Plantoj]] ''Plantae''
|regno2 = planto
|divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Unukotiledonaj plantoj|Unukotiledonoj]] ''Liliopsida''
|ordo = [[Asparagaloj]] ''Asparagales''
|familio = [[Amarilidacoj]] ''Amaryllidaceae''
|genro = [[Aliumo]] ''Allium''
|specio = '''''A. ursinum'''''
|dunomo = ''Allium ursinum''
|dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
'''Ursa ajlo''' ({{lang-la|Allium ursinum}}, sinonimoj ''Allium latifolium'', ''A. nemorale'', ''Ophioscorodon ursinum'') aŭ &quot;sovaĝa ajlo&quot; estas [[staŭdo|staŭda]], [[Unukotiledonaj plantoj|unukotiledona]] planto simila al kutima [[ajlo]], [[cepo]], [[poreo]], [[askalono]] kaj [[ŝenoprazo]]. &lt;ref&gt;Vidu “Alio ursa” en: Plurlingva nomaro de sovaĝaj plantoj en Eŭropo - Bernhard Eichkorn - Eld. Villingen-Schwenningen - 1995.&lt;/ref&gt; Ĝi apartenas al la biologia [[genro (biologio)|genro]] [[ajlo|aliumo]] kaj la [[familio (biologio)|familio]] aliacoj (kiu estis antaŭe konsiderata kiel sub-familio de [[liliacoj]]). Krom la [[taksono|taksona]] [[subspecio]] &quot;kutima&quot; ursa ajlo (''Allium ursinum''&amp;nbsp;subsp.&amp;nbsp;''ursinum'') ekzistas ankaŭ la subspecio &quot;ukrainia&quot; ursa ajlo (''Allium&amp;nbsp;ursinum''&amp;nbsp;subsp.&amp;nbsp;''ucrainicum''), kiu havas pli malglatajn foliajn [[tigo]]jn.

== Priskribo ==
[[Dosiero:Bärlauch Blüte.jpg|eta|maldekstra|200ra|&lt;center&gt;Floro de ursa ajlo]]
[[Dosiero:Medvehagyma-bosnyakter.JPG|eta|maldekstra|200ra|Folioj de ursa ajlo en bazarstando en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]]]
[[Dosiero:Caseus cum Allium ursinum.jpg|eta|dekstra|150ra|Fromaĝo kun la folioj de ursa ajlo]]
[[Dosiero:Allium ursinum sl1.jpg|eta|150ra|Fruktoj kun semoj]]
Ursa ajlo estas [[plurjara planto|plurjara]], [[herbo|herba]] planto, kiu atingas altecon de inter 20 kaj 50 centimetroj. Ĝi havas rektan, tri-lateran [[tigo]]n. La plantoj havas longtigajn, lancoformajn foliojn, kiuj larĝas du ĝis kvin centimetrojn.

Ursa ajlo havas [[floraro]]jn el po kvin ĝis dudek unuopaj [[floro]]j. La floroj havas po ses blankajn [[petalo]]jn, kiuj aranĝiĝas stelforme.

La odoro similas al tiu de kutima [[ajlo]], sed malpli fortas. La folioj aperas en la [[norda hemisfero]] ekde februaro respektive marto, kaj la plantoj floras inter aprilo kaj junio. La du ĝis tri centimetrojn grandaj semoj de la plantoj havas malgrandajn [[oleosomo|aldonaĵojn]], kiuj estas tre ŝatataj de [[formiko]]j kaj garantias seman plutransportadon. Fine de majo, post la florado, la planto ĉesas kreski, kaj remalgrandiĝas ĝis la sekva februaro.

== Disvastiĝo ==
Ursa ajlo ekzistas sovaĝe en preskaŭ la tuta [[Eŭropo]] kaj norda [[Azio]], aparte en ombraj riverobordaj herbejoj kaj herbejaj arbaroj - precipe la plantoj ŝatas proksimecon de [[fago|fagaj]] arbaroj. Sed krome ĝi intertempe grandkvante kultiviĝas en ĝardenoj.

== Manĝeblo ==
Oni povas manĝi la [[bulbo]]n kaj la [[folio]]jn (vidu la supran foton) kiel [[legomo]]jn aŭ [[kondimento]]jn. Ĝi estas bonega kruda en [[salato]]j&lt;ref name =lrv&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Le régal végétal - Plantes sauvages comestibles ''(Vegetala bongusto - Sovaĝaj manĝeblaj plantoj)''|eldonejo=Équilibres|aŭtoro=François Couplan|lingvo=france|jaro=1990|loko=Flers (Orne)|paĝoj=p. 344/453|isbn=287724024X}}&lt;/ref&gt;. Ĝiaj folioj prepariĝas kiel [[pesto]] kaj [[supo]] aŭ kiel [[spico]] en salatoj aŭ [[tizano]]j. Oni povas kuiri kiel [[spinaco]], konsumi sur pano kun [[kazeo]] (vidu la supran foton), aŭ en natura [[jogurto]]. Ĝi ankaŭ estas uzata kiel spicita butero por [[kradrostaĵo]]. En Siberio oni tradicie uzis ĝin kiel preventilon kaj kuracilon kontraŭ [[skorbuto]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 206
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fotaj impresoj ==
Florbedoj de arbare floranta ursa ajlo tute pitoreske aspektas tiel:
{{-}}
&lt;center&gt; &lt;gallery&gt;
Dosiero:Ursa ajlo 3.jpg
Dosiero:Ursa ajlo 4.jpg
Dosiero:Ursa ajlo 5.jpg
Dosiero:Ursa ajlo 6.jpg
&lt;/gallery&gt; &lt;/center&gt;

{{Commons|Allium ursinum}}

[[Kategorio:Amarilidacoj]]
[[Kategorio:Spicoj]]
[[Kategorio:Palearktisa flaŭro]]</text>
      <sha1>78jg3rd9svliizamqysetviqphve860</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365656</id>
      <parentid>9365655</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* Manĝeblo */</comment>
      <origin>9365656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5267" sha1="7ea27h2fjhw4bfbnodezw7koeg2bmoi" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Ursa ajlo
|dosiero = Ursa ajlo 2.jpg
|dosiero larĝo = 250px
|regno = [[Plantoj]] ''Plantae''
|regno2 = planto
|divizio = [[Angiospermoj]] ''Magnoliophyta''
|klaso = [[Unukotiledonaj plantoj|Unukotiledonoj]] ''Liliopsida''
|ordo = [[Asparagaloj]] ''Asparagales''
|familio = [[Amarilidacoj]] ''Amaryllidaceae''
|genro = [[Aliumo]] ''Allium''
|specio = '''''A. ursinum'''''
|dunomo = ''Allium ursinum''
|dunomo aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
'''Ursa ajlo''' ({{lang-la|Allium ursinum}}, sinonimoj ''Allium latifolium'', ''A. nemorale'', ''Ophioscorodon ursinum'') aŭ &quot;sovaĝa ajlo&quot; estas [[staŭdo|staŭda]], [[Unukotiledonaj plantoj|unukotiledona]] planto simila al kutima [[ajlo]], [[cepo]], [[poreo]], [[askalono]] kaj [[ŝenoprazo]]. &lt;ref&gt;Vidu “Alio ursa” en: Plurlingva nomaro de sovaĝaj plantoj en Eŭropo - Bernhard Eichkorn - Eld. Villingen-Schwenningen - 1995.&lt;/ref&gt; Ĝi apartenas al la biologia [[genro (biologio)|genro]] [[ajlo|aliumo]] kaj la [[familio (biologio)|familio]] aliacoj (kiu estis antaŭe konsiderata kiel sub-familio de [[liliacoj]]). Krom la [[taksono|taksona]] [[subspecio]] &quot;kutima&quot; ursa ajlo (''Allium ursinum''&amp;nbsp;subsp.&amp;nbsp;''ursinum'') ekzistas ankaŭ la subspecio &quot;ukrainia&quot; ursa ajlo (''Allium&amp;nbsp;ursinum''&amp;nbsp;subsp.&amp;nbsp;''ucrainicum''), kiu havas pli malglatajn foliajn [[tigo]]jn.

== Priskribo ==
[[Dosiero:Bärlauch Blüte.jpg|eta|maldekstra|200ra|&lt;center&gt;Floro de ursa ajlo]]
[[Dosiero:Medvehagyma-bosnyakter.JPG|eta|maldekstra|200ra|Folioj de ursa ajlo en bazarstando en [[Budapeŝto]], [[Hungario]]]]
[[Dosiero:Caseus cum Allium ursinum.jpg|eta|dekstra|150ra|Fromaĝo kun la folioj de ursa ajlo]]
[[Dosiero:Allium ursinum sl1.jpg|eta|150ra|Fruktoj kun semoj]]
Ursa ajlo estas [[plurjara planto|plurjara]], [[herbo|herba]] planto, kiu atingas altecon de inter 20 kaj 50 centimetroj. Ĝi havas rektan, tri-lateran [[tigo]]n. La plantoj havas longtigajn, lancoformajn foliojn, kiuj larĝas du ĝis kvin centimetrojn.

Ursa ajlo havas [[floraro]]jn el po kvin ĝis dudek unuopaj [[floro]]j. La floroj havas po ses blankajn [[petalo]]jn, kiuj aranĝiĝas stelforme.

La odoro similas al tiu de kutima [[ajlo]], sed malpli fortas. La folioj aperas en la [[norda hemisfero]] ekde februaro respektive marto, kaj la plantoj floras inter aprilo kaj junio. La du ĝis tri centimetrojn grandaj semoj de la plantoj havas malgrandajn [[oleosomo|aldonaĵojn]], kiuj estas tre ŝatataj de [[formiko]]j kaj garantias seman plutransportadon. Fine de majo, post la florado, la planto ĉesas kreski, kaj remalgrandiĝas ĝis la sekva februaro.

== Disvastiĝo ==
Ursa ajlo ekzistas sovaĝe en preskaŭ la tuta [[Eŭropo]] kaj norda [[Azio]], aparte en ombraj riverobordaj herbejoj kaj herbejaj arbaroj - precipe la plantoj ŝatas proksimecon de [[fago|fagaj]] arbaroj. Sed krome ĝi intertempe grandkvante kultiviĝas en ĝardenoj.

== Manĝeblo ==
Oni povas manĝi la [[bulbo]]n kaj la [[folio]]jn (vidu la supran foton) kiel [[legomo]]jn aŭ [[kondimento]]jn. Ĝi estas bonega kruda en [[salato]]j&lt;ref name =lrv&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Le régal végétal - Plantes sauvages comestibles ''(Vegetala bongusto - Sovaĝaj manĝeblaj plantoj)''|eldonejo=Équilibres|aŭtoro=François Couplan|lingvo=france|jaro=1990|loko=Flers (Orne)|paĝoj=p. 344/453|isbn=287724024X}}&lt;/ref&gt;. Ĝiaj folioj prepariĝas kiel [[pesto]] kaj [[supo]] aŭ kiel [[spico]] en salatoj aŭ [[tizano]]j. Oni povas kuiri kiel [[spinaco]], konsumi sur pano kun [[kazeo]] (vidu la supran foton), aŭ en natura [[jogurto]]. Ĝi ankaŭ estas uzata kiel spicita butero por [[kradrostaĵo]]. En [[Siberio]] oni tradicie uzis ĝin kiel preventilon kaj kuracilon kontraŭ [[skorbuto]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 206
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Fotaj impresoj ==
Florbedoj de arbare floranta ursa ajlo tute pitoreske aspektas tiel:
{{-}}
&lt;center&gt; &lt;gallery&gt;
Dosiero:Ursa ajlo 3.jpg
Dosiero:Ursa ajlo 4.jpg
Dosiero:Ursa ajlo 5.jpg
Dosiero:Ursa ajlo 6.jpg
&lt;/gallery&gt; &lt;/center&gt;

{{Commons|Allium ursinum}}

[[Kategorio:Amarilidacoj]]
[[Kategorio:Spicoj]]
[[Kategorio:Palearktisa flaŭro]]</text>
      <sha1>7ea27h2fjhw4bfbnodezw7koeg2bmoi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklea reakciujo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>287497</id>
    <revision>
      <id>9365809</id>
      <parentid>8744037</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5830" sha1="3qmib82uxzmhq4mhis0cm8ls74lnjef" xml:space="preserve">[[Dosiero:12.08.2009 - KKG 06.JPG|eta|dekstra|300px|Tipa atomelektrejo en [[Grafenrheinfeld]] ([[Bavario]], [[Germanio|FRG]])]]
'''Nuklea reakciujo''' (au '''reaktoro'''&lt;ref&gt;{{ReVo|reaktor|reaktoro}}&lt;/ref&gt;) estas aranĝaĵo, en kiu [[nuklea ĉena reakcio]] okazas kaj povas esti kontrolata kaj regata.

La nomo same aplikeblas al reakciujoj kie malpezaj elementoj kunfandiĝas kaj ekkonsistigas pli pezajn atomojn, kaj al reakciujoj kie pezaj elementoj (ekz. [[uranio]]) fendiĝas en malpezajn atomojn. Nuntempe ([[nun en 2010|en 2010]]), dum oni daŭre klopodas (ekz. la [[ITER]]-a projekto) eltrovi manieron efektivigi la unuan procezon, kiu estas teorie imagebla, en la reala vivo nur ekzistas reakciujoj, kiuj profitas tiun ĉi lastan manieron produkti energion.

Nukleaj reakciujoj utilas kaj por produkti energion en [[atomcentralo]], kaj por funkciado de [[ŝipo]]j, [[submarŝipo]]j aŭ [[satelito]]j, kaj por produkti materialojn uzotajn aŭ uzeblajn por nuklea armilaro, kaj por elsendo de [[partikla radiado]] aŭ [[Radiaktiveco|radiaktivaj]] [[izotopo]]j.

Atomelektrejo povas konsisti el unu aŭ pliaj reakciujoj.

== Historio ==
Oni taksas, ke la unuaj nukleaj reakciujoj estiĝis nature antaŭ ĉirkaŭ 1,7 miliardoj da jaroj. En [[Gabono|gabonaj]] minejoj oni efektive eltrovis kuŝejojn de [[uranio]] kun rimarkinde sufiĉe alta centono da &lt;sup&gt;235&lt;/sup&gt;U: eblas klarigi la eltrovon nur supozante, ke pro hazarda amasiĝo de sufiĉa kvanto da [[uranio]], kaj danke al ĉeesto de likva [[akvo]], nature okazis atomfendiĝo. Tia hazarda ekokazo de nuklea reakcio nuntempe ne plu eblas, ĉar la plejparto el la tiama &lt;sup&gt;235&lt;/sup&gt;U jam [[disfalo|disfalis]], kaj hazarda amasiĝo de sufiĉa kvanto da tiu elemento en limitiga regiono de la terkrusto nun malverŝajnas.

La unua homfarita nuklea reakciujo estis konstruita en [[Usono]] en [[1942]], en la [[Universitato de Ĉikago]], de teamo estrita de [[Enrico Fermi]] kaj [[Leó Szilárd]]. Estis amaso da 6 [[tuno]]j da [[uranio]], 34 tunoj da urania [[oksido]] kaj 400 tunoj da [[grafito]]. Ĝi produktis nur 0,5 [[vato (unuo)|vatojn]] da energio, sed sufiĉis por pravigi la tiam pioniran teorion pri nuklea fendiĝo, kaj rolis kiel eksperimenta ŝablono por la reakciujoj produktantaj [[plutonio]]n por la [[atombombo]]j en la kadro de la [[Projekto Manhattan]].

La unua [[Francio|franca]] nuklea reaktoro estis kunstruita en [[Fontenay-aux-Roses]] ([[Hauts-de-Seine]]) de [[Lew Kowarski]] kaj [[Frédéric Joliot-Curie]] en [[1948]].

En la tiama [[Sovetunio]], la reaktoro de [[Obninsk]] (en la hodiaŭa [[Rusio]]), konstruita en [[1954]], konsistigis la unuan [[atomenergiejo]]n, tio estas, aparataro por produkti [[elektra energio|elektran energion]] el [[atoma energio]]. Ĝi produktis kvin [[megavato]]jn da energio dum 48 jaroj.

Laŭ la oficialaj statistikoj de [[Internacia Atomenergia Agentejo]] (IAEA), je la {{daton|31|decembro|2009}} funkciadis 443 nukleaj reakciujoj kaj 56 estis konstruataj, ĉefe en [[Ĉinio]], [[Barato]], [[Rusio]] kaj [[Sudkoreio]]. 142 pliaj reakciujoj estis planataj kaj 327 estis proponataj.&lt;ref&gt;[http://www.iaea.org/cgi-bin/db.page.pl/pris.charts.htm Statistikoj de la Internacia Atomenergia Agentejo pri la kiomo da funkciantaj atomelektrejoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120121095022/http://www.iaea.org/cgi-bin/db.page.pl/pris.charts.htm |date=2012-01-21 }} (angle)&lt;/ref&gt;

== Funkciado ==
[[Dosiero:Kernspaltung.gif|eta|dekstra|250px|Fisio de atomkerno (neŭtronoj estas bilditaj kiel bluaj rondetoj)]]
Nuklea reaktoro uzas nuklean [[fisio]]n.

Tiu fenomeno okazas, kiam peza [[atomkerno]], trafite de [[neŭtrono]] dividiĝas en plurajn kernojn pli malpezajn, ellasante plurajn neŭtronojn kaj grandan energion.

Povas esti [[spontanea fisio]], sed praktike preferiĝas la [[induktata fisio]], en kiu la neŭtronoj elĵetitaj de fisianta kerno estigas la fision de aliaj kernoj, per [[ĉena reakcio]].

La plej uzataj fisieblaj elementoj estas [[uranio]]-235 kaj [[plutonio]]-238.

Ekzemplo de urania fisio:

&lt;math&gt;{}^{235}_{92}\mathrm{U} + {}^1_0 n \rarr {}^{93}_{36}\mathrm{Kr} + {}^{140}_{56}\mathrm{Ba} + 3~ {}^1_0 n&lt;/math&gt; + ''energio''

La energio retroviĝas sub formo de [[kineta energio]] de la la fisiaj produktoj (kernoj de [[kriptono]] kaj [[bario]] en nia ekzemplo), kaj de la neŭtronoj, kiuj per koliziado kun la ĉirkaŭa materio kreas [[varmo]]n, utilan ekzemple por boligi akvon de [[vaporkaldrono]].

[[Dosiero:Boiling nuclear reactor.png|275px|eta|dekstra|[[Bolakva reaktoro]]: (1) stango por urĝa halto; (2) regada stango; (3) fisiebla materio kaj moderigilo; (4) kontraŭ-radiada ŝirmilo; (5) eliro de vaporo; (6) eniro de akvo; (7) termika ŝirmilo]]
Por ke la ĉena reakcio pluu, la elsenditaj neŭtronoj estigu aliajn fisiojn. La problemo estas, ke la neŭtronoj ĵus kreitaj havas energion tro altan por esti facile sorbitaj de la fisiaj kernoj. Necesas malplirapidigi la neŭtronojn per [[moderigilo (nuklea)|moderigilo]]. Neŭtronoj estas malrapidigataj ĝis rapido, kiu estas tiu de la termika moviĝo de molekuloj. Pro tio oni parolas pri ''&quot;termikigo de la neŭtronoj''&quot;.

== Regado de la reakcio ==
Por ke la [[ĉena reakcio]] ne kresku pli ol kontroleble, necesas forigi la troajn neŭtronojn. La ĉeesto de materio sorbanta la neŭtronoj malhelpas la ĉenan reakcion. Oni uzas elementojn, kiuj kapablas bone sorbi la neŭtronojn, kiel ekzemple [[kadmio]]n, [[gadolinio]]n aŭ [[boro]]n. Tiaj elementoj estas uzataj en formo de stangoj. La reaktoro estas regata per la enmeto aŭ la formeto de tiuj [[reguliga stango|reguligaj stangoj]] en sia &quot;koro&quot;.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Bolakva reaktoro]]
* [[Nuklea centralo]]
* [[Premakva reaktoro]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Nuklea energio]]
[[Kategorio:Nukleaj reakciujoj| ]]</text>
      <sha1>3qmib82uxzmhq4mhis0cm8ls74lnjef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Águas de São Pedro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>306067</id>
    <revision>
      <id>9365482</id>
      <parentid>6377668</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:07:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365482</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1988" sha1="trf758ao03s3lp67kf1z9tyhqebk9dk" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Águas de São Pedro
| foto                 = Aguas de Sao Pedro Landscape 02.jpg
| mus_info_foto        = 
| kromnomo             = 
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão Águas de São Pedro.png
| flago                = Bandeira Águas de São Pedro.png
| ligilo_blazono       = neniu
| ligilo_flago         = neniu
| ligilo_himno         = 
| datreveno            = 
| fondiĝo             = Octavio Moura Andrade
| nomo de la loĝanto  = água-pedrense
| moto                 = ''Omnibus pax et sanitas''
| urbestro             = Paulo Cesar Borges
| partio               = PSDB
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AguasdeSaoPedro.svg
| subŝtato            = San-Paŭlio
| mezoregiono          = Piracicaba
| mikroregiono         = Piracicaba
| najbaroj             = [[São Pedro (San-Paŭlio)|São Pedro]]
| al_ĉefurbo          = 184
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 3,612
| loĝantaro           = 2.707
| loĝantaro_jaro      = 2010
| loĝdenso            = 749,45
| alteco               = 515,24
| klimato              = [[Subtropika klimato]]
| klimato_mallong      = Aw
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0,854
| ihd_laŭgrado        = Alto
| dato_ihd             = 2010
| mep                  = 97.021.000,00
| mep_laŭgrado        = 
| dato_mep             = 2013
| mep_per_capita       = 32.297,32
| dato_mep_per_capita  = 2013
}}
'''Águas de São Pedro''' estas [[urbo]] kaj [[municipo]] de subŝtato [[San-Paŭlio]], [[Brazilo]]. En [[2010]] ĝi havis 2.707 loĝantojn en 3,612 km² (loĝdenso 749,45 loĝ./km²).

== Eksteraj ligiloj ==
{{commons|Águas de São Pedro}}
* {{pt}} [http://www.aguasdesaopedro.sp.gov.br/ Águas de São Pedro] Oficiala Urbo Retejo.

{{Ĝermo|Brazilo}}
{{Tradukon|en|Águas de São Pedro}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlo]]</text>
      <sha1>trf758ao03s3lp67kf1z9tyhqebk9dk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365519</id>
      <parentid>9365482</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:24:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365519</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1984" sha1="5cynqclxe7xmrvs4qb2desuicj9nkfc" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Águas de São Pedro
| foto                 = Aguas de Sao Pedro Landscape 02.jpg
| mus_info_foto        = 
| kromnomo             = 
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão Águas de São Pedro.png
| flago                = Bandeira Águas de São Pedro.png
| ligilo_blazono       = neniu
| ligilo_flago         = neniu
| ligilo_himno         = 
| datreveno            = 
| fondiĝo             = Octavio Moura Andrade
| nomo de la loĝanto  = água-pedrense
| moto                 = ''Omnibus pax et sanitas''
| urbestro             = Paulo Cesar Borges
| partio               = PSDB
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AguasdeSaoPedro.svg
| subŝtato            = San-Paŭlio
| mezoregiono          = Piracicaba
| mikroregiono         = Piracicaba
| najbaroj             = [[São Pedro (San-Paŭlio)|São Pedro]]
| al_ĉefurbo          = 184
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 3,612
| loĝantaro           = 2.707
| loĝantaro_jaro      = 2010
| loĝdenso            = 749,45
| alteco               = 515,24
| klimato              = [[Subtropika klimato]]
| klimato_mallong      = Aw
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0,854
| ihd_laŭgrado        = Alto
| dato_ihd             = 2010
| mep                  = 97.021.000,00
| mep_laŭgrado        = 
| dato_mep             = 2013
| mep_per_capita       = 32.297,32
| dato_mep_per_capita  = 2013
}}
'''Águas de São Pedro''' estas [[urbo]] kaj [[municipo]] de subŝtato [[San-Paŭlio]], [[Brazilo]]. En [[2010]] ĝi havis 2.707 loĝantojn en 3,612 km² (loĝdenso 749,45 loĝ./km²).

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>5cynqclxe7xmrvs4qb2desuicj9nkfc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365525</id>
      <parentid>9365519</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365525</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2355" sha1="q482mvzj942eg9td0fcrfvehgsy9f8r" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Águas de São Pedro
| foto                 = Aguas de Sao Pedro Landscape 02.jpg
| mus_info_foto        = 
| kromnomo             = 
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão Águas de São Pedro.png
| flago                = Bandeira Águas de São Pedro.png
| ligilo_blazono       = neniu
| ligilo_flago         = neniu
| ligilo_himno         = 
| datreveno            = 
| fondiĝo             = Octavio Moura Andrade
| nomo de la loĝanto  = água-pedrense
| moto                 = ''Omnibus pax et sanitas''
| urbestro             = Paulo Cesar Borges
| partio               = PSDB
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AguasdeSaoPedro.svg
| subŝtato            = San-Paŭlio
| mezoregiono          = Piracicaba
| mikroregiono         = Piracicaba
| najbaroj             = [[São Pedro (San-Paŭlio)|São Pedro]]
| al_ĉefurbo          = 184
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 3,612
| loĝantaro           = 2.707
| loĝantaro_jaro      = 2010
| loĝdenso            = 749,45
| alteco               = 515,24
| klimato              = [[Subtropika klimato]]
| klimato_mallong      = Aw
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0,854
| ihd_laŭgrado        = Alto
| dato_ihd             = 2010
| mep                  = 97.021.000,00
| mep_laŭgrado        = 
| dato_mep             = 2013
| mep_per_capita       = 32.297,32
| dato_mep_per_capita  = 2013
}}
'''Águas de São Pedro''' estas [[urbo]] kaj [[municipo]] de subŝtato [[San-Paŭlio]], [[Brazilo]]. En [[2010]] ĝi havis 2.707 loĝantoj. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>q482mvzj942eg9td0fcrfvehgsy9f8r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Le Vésinet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>311020</id>
    <revision>
      <id>9365258</id>
      <parentid>9247182</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:50:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>2357</id>
      </contributor>
      <comment>Forigis la dosieron [[commons:File:Le_Vésinet_Mairie.jpg|Le_Vésinet_Mairie.jpg]] forigitan el la Komunejo de [[commons:User:Infrogmation|Infrogmation]]: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files in Category:Town hall of Le Vésinet|]]</comment>
      <origin>9365258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4234" sha1="rj7cano591ezsg50kczt5nhc30xs34d" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo
 | nomo            = Le Vésinet
 | lando           = {{Francio}}
 | bildo           = Panorama P1100652 lac inferieur.jpg
 | bildo-priskribo = Malsupera lago
 | bildo-larĝeco  =
 | flago           = Cultural flag of Île-de-France.svg
 | blazono         = Blason Le Vésinet01.svg
 | devizo          =
 | patrono         =
 | mapo            =
 | grandeco de mapo  =
 | priskribo de mapo =
 | mapo2           =
 | latitudo        = 48.894722
 | longitudo       = 2.133056
 | regiono-ISO  = FR-78
 | situo sur mapo= Francio
 | ŝtato       =
 | regiono      = [[Francilio]]
 | mikroregiono =
 | provinco     =
 | departemento = [[Yvelines]]
 | arondismento = [[Saint-Germain-en-Laye]]
 | distriktaro  =
 | kantono      = Le Vésinet
 | distrikto    =
 | komunumo     =
 | fondo        =
 | urborajto    =
 | registaro    =
 | estro        = Didier Jonemann
 | alto         = 26 m ĝis 47 m
 | areo         = {{unuo|5.00|km²}}
 | akva areo    =
 | procentoj de akva areo =
 | loĝantaro    = {{unuo|16249}}
 | jaro         = 2010
 | dens         = {{unuo|3250}}
 | HDI          =
 | interkom     = Communauté de communes de la Boucle de la Seine
 | ĝemel       =
 | horzono      = [[UTC]] +1 (+2 somere)
 | pk           = 78110
 | tel          =
 | aŭto        =
 | kodo         = 78650
 | laŭ         = [[INSEE]]
 | kodo2        =
 | laŭ2        =
 | TTTejo       = [http://www.levesinet.fr www.levesinet.fr]
}}
'''Le Vésinet''' estas franca komunumo situanta en departemento [[Yvelines]] kaj en la regiono [[Francilio|Île-de-France]], okcidente de [[Parizo]]. Ĝia areo ampleksas 5 km². En [[2009]], ĝi kalkulis 15,928 loĝantojn nomatajn &quot;Vésigondins&quot;.

Le Vésinet estas unu el la plej riĉaj suburboj de Parizo, konata pro ties avenuoj ombritaj de arboj, domegoj kaj lagoj. Ĝi havas multajn anglo-stilajn ĝardenojn dezajnitajn de pejzaĝisto Paul de Lavenne, Grafo Choulot.

[[Dosiero:Map commune FR insee code {{#invoke:Wikidata|claim|P374}}.png|eta|maldekstra|300px|La loĝloko inter la ĉirkaŭaj komunumoj]]
{{-|maldekstre}}

== Historio ==
La komunumo de Le Vésinet estis kreita la {{daton|31|majo|1875}} apartigante parton de la teritorio de [[Chatou]] kaj kunfandante ĝin kun parto de la teritorio de [[Croissy-sur-Seine]] kaj parto de la teritorio de [[Le Pecq]]. En tiu procezo partoprenis [[Charles de Morny]], duko de Morny, ŝajna duon-frato de [[Napoleono la 3-a]].

Tie estis la fama ''Palais Rose du Vésinet'' de [[aristokrato]] kaj [[poeto]] [[Robert de Montesquiou]].

== Transportoj ==
Le Vésinet estas priservata de du [[stacidomo]]j, ambaŭ troviĝantaj sur [[RER de Francilio A|Linio A de Pariza RER]]: [[Le Vésinet-Centre (stacidomo)|Le Vésinet-Centre]] kaj [[Le Vésinet - Le Pecq (stacidomo)|Le Vésinet - Le Pecq]].

Busoj de kompanio Veolia priservas haltejojn en la urbo (linio 6) kaj ligas la [[stacidomo]]n Le Vésinet-Centre kun najbaraj stacidomoj de Le Vésinet-Le Pecq kaj Chatou-Croissy (linio 20).

== Ĝemelurboj ==
* {{ĝemeleco|Oakwood|Usono|dato=1972}}
* {{ĝemeleco|Outremont|Kanado|dato=1975}}
* {{ĝemeleco|Unterhaching|Germanio|dato=1978}}
* {{ĝemeleco|Worcester|Britio|dato=1994}}
* {{ĝemeleco|Hunter's Hill|Aŭstralio|dato=1998}}
* {{ĝemeleco|Villanueva de la Cañada|Hispanio|dato=2006}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Hospitalo de Le Vésinet]]
* [[Komunumoj de Yvelines]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.levesinet.fr/ Urbo de Le Vésinet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120116194655/http://www.levesinet.fr/ |date=2012-01-16 }}
* [http://www.hopital-levesinet.fr/ Hospitalo Le Vésinet]
* [http://www.veolia-transport-idf.fr/veolia/apps/netportal/montessonlaboucle/defaultpage.jsp?idtab=28921 Bus-linioj de Veolia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100305182808/http://www.veolia-transport-idf.fr/veolia/apps/netportal/montessonlaboucle/defaultpage.jsp?idtab=28921 |date=2010-03-05 }}
{{-}}

== Bild-galerio ==
&lt;gallery&gt;
Image:Woodcottage 122 Etats Unis.jpg|Lignaĵa dometo
Image:Ibispark.jpg|Parko Les Ibis
Image:Le Vésinet Église Ste Marguerite1.jpg|Preĝejo Ste Marguerite
&lt;/gallery&gt;

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Le Vésinet| ]]
[[Kategorio:Komunumoj de Yvelines]]
[[Kategorio:Urboj de Francio]]</text>
      <sha1>rj7cano591ezsg50kczt5nhc30xs34d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Telefonnumero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>318623</id>
    <revision>
      <id>9365635</id>
      <parentid>9127557</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:53:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26723-74</username>
        <id>256250</id>
      </contributor>
      <comment>Alonso gomez</comment>
      <origin>9365635</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1275" sha1="28bys4jljlpm9gqqy2rjdh9lnrxdo9y" xml:space="preserve">[[Dosiero:Phone numbers for sale in Hong Kong.JPG|eta|Vendejo por telefonnumeroj en [[Honkongo]] (2013)]]
'''Telefonnumero''' estas serio de ciferoj (plej ofte inter ili estas spaco aŭ kuniga streko), kiu identas telefonan stacion. La permesata plej longa ciferoserio povas konsisti el 16 ciferoj.

== Historio ==
Tiu nocio etendiĝis post invento de telefoncentralo. Komence la telefonistoj vokis siajn telefonajn staciojn laŭ la familiaj nomoj. Baldaŭ problemo etendiĝis: en iu urbo troviĝis multe da S-roj Grand aŭ Tajlor. Tial oni ekuzis la ciferojn, kiu loke estis perfekta solvo. En tre malgrandaj [[vilaĝo]]j sufiĉis unucifera sistemo, en pli grandaj lokoj iom pli, eĉ kvarcifera sistemo.

Post evoluo de telefonio oni faris kontaktojn ne nur loke, sed inter [[komunumo]]j. Tial antaŭ la ciferserio oni devis mencii la [[loknomo]]n, ekzemple [[Berlino]] 643, kie loĝis eble S-ro Ŝvarc.

Pro la tutlandaj kaj internaciaj aŭtomataj telefonadoj nuligis la loknomojn, tio ŝanĝiĝis al [[telefona antaŭkodo]] aŭ [[Telefona landonumero]]. Jen ekzemplo: [[Korea Esperanto-Junularo]]: +82-02-717-6974.

La telefonnumeroj komence listiĝis en [[telefonlibro]]j, poste oni trovis ilin en [[interreto]].

{{Projektoj|ReVo=telefo.0numero}}

[[Kategorio:Telefono]]</text>
      <sha1>28bys4jljlpm9gqqy2rjdh9lnrxdo9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zagajica</title>
    <ns>0</ns>
    <id>321475</id>
    <revision>
      <id>9365805</id>
      <parentid>8581506</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>Informkesto</comment>
      <origin>9365805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1152" sha1="6vw5moa63m7bx6wpiemclk4qx4lo3p4" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo}}

'''Zagajica,''' [[serbe]] '''Загајица,''' [[hungare]] '''Fürjes''' [furjeŝ] estas malgranda [[vilaĝo]] en [[Serbio]] en [[aŭtonomio]] [[Vojvodino]], en [[distrikto]] '''Suda''' [[Banato]] en [[municipo]] de [[Versec]].
[[Dosiero:Serbia Vršac.png|eta|dekstra|Ŝuŝara situas en la mapo en la verda municipo]]
[[Dosiero:Vrsac mun.png|eta|320ra|Municipo de Versec]]
== Bazaj informoj ==
* {{Koordinatoj gms|44|58|41|N|21|13|28|E|scale:30000}}
* [[Areo]]: 23 &amp;nbsp;km²
* [[Alto]] super [[marnivelo]]: 115 m
* [[Loĝantaro]]: 570
* [[Poŝtkodo]]: 26344
* [[Telefonprefikso]]: +381 13
* [[Aŭtokodo]]: VŠ

== Historio ==
Ĝis [[Traktato de Trianon]] Fürjes apartenis al [[Hungara reĝlando]], poste al [[Reĝlando de serboj, kroatoj kaj slovenoj]], depost [[1928]] al [[Jugoslavio]], ekde [[2006]] kiel Serbio. En [[1941]] la germana [[armeo]] okupis la vilaĝon ĝis [[1944]]. En [[2002]] loĝis en Zagajica 575 [[homo]]j, (513 [[serboj]] (89 %), 37 [[ciganoj]], 5 [[rumanoj]], 2 [[hungaroj]] kaj aliaj).

== Vidindaĵoj ==
== Vidu ankaŭ ==
* [[Strukturo de Vojvodino]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Vilaĝoj de Serbio]]</text>
      <sha1>6vw5moa63m7bx6wpiemclk4qx4lo3p4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ĥmeliv</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322240</id>
    <revision>
      <id>9365793</id>
      <parentid>9130746</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>Informkesto</comment>
      <origin>9365793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="744" sha1="bb9d7ne3r2g1wqyimr6lzx9hzzhqceu" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo}}[[Dosiero:Map of Ukraine political simple Oblast Transkarpatien.png|eta|dekstra|180ra|Transkarpata provinco en Ukrainio]]
[[Dosiero:Ukraine Oblast Transcarpathia Rajon Rakhiv.png|eta|dekstra|180ra|Distrikto de Raĥiv en Transkarpatio]]
'''Ĥmeliv,''' [[ukraine]] '''Хмелів,''' [[hungare]] '''Komlós''' [komlOŝ] estas malgranda, ne memstara [[vilaĝo]] en [[Ukrainio]], en [[Transkarpata provinco]], en distrikto de [[Raĥiv]], en [[municipo]] de [[Dilove]].

== Bazaj informoj ==
* {{Koordinatoj gms|47|55|05|N|24|07|22|E|scale:30000}}
* [[Areo]]: 1 &amp;nbsp;km²
* [[Alto]] super [[marnivelo]]: 723 m
* [[Loĝantaro]]: 349
* [[Poŝtkodo]]: 90625
* [[Telefonprefikso]]: +380 3132
[[Kategorio:Vilaĝoj de Transkarpatio]]</text>
      <sha1>bb9d7ne3r2g1wqyimr6lzx9hzzhqceu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fusio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>322606</id>
    <revision>
      <id>9365650</id>
      <parentid>8896226</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>ŝablono ne konfuzu</comment>
      <origin>9365650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="939" sha1="03c9sho63zjauynsp9z3eyb60p01kta" xml:space="preserve">{{Ne konfuzu|Fuzio}}[[Dosiero:Lavizzara Fusio panorama.jpg|eta|dekstra|300ra|Fusio, komunumo Lavizzara]]
'''Fusio''' estis vilaĝo kaj iama komunumo de la [[Distrikto Vallemaggia]] en [[Kantono Ticino]], [[Svislando]] ĝi estis unuafoje menciita en 1258 kiel ''Fuxio''.

La antaŭa komunumo entenis ankaŭ la vilaĝeton [[Mogno]]. Ĝi havis 257 loĝantojn en 1799, kiu malpliiĝis al 236 en 1850 kaj 133 en 1900. La nombro ŝanĝiĝis de 136 en 1950 tra 37 en 1990 al 45 en 2000.

En 2004, la komunumo estis kunfandita kun aliaj najbaraj komunumoj [[Broglio]], [[Brontallo]], [[Menzonio]], [[Peccia]] kaj [[Prato-Sornico]], tiel formante la novan pli grandan komunumon [[Lavizzara]].

[[Lago de Mognola]] situas ĉe la vilaĝo.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
{{HLS|D2265}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Setlolokoj de Svislando]]
[[Kategorio:Lavizzara (komunumaro)]]
[[Kategorio:Vallemaggia (distrikto)]]
[[Kategorio:Kantono Tiĉino]]</text>
      <sha1>03c9sho63zjauynsp9z3eyb60p01kta</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365651</id>
      <parentid>9365650</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>Informkesto</comment>
      <origin>9365651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="917" sha1="8qcqfm0xgtpsxt2j0mqoi4lz3f0z1fe" xml:space="preserve">{{Ne konfuzu|Fuzio}}{{Informkesto urbo|bildo-priskribo=Fusio, komunumo Lavizzara}}
'''Fusio''' estis vilaĝo kaj iama komunumo de la [[Distrikto Vallemaggia]] en [[Kantono Ticino]], [[Svislando]] ĝi estis unuafoje menciita en 1258 kiel ''Fuxio''.

La antaŭa komunumo entenis ankaŭ la vilaĝeton [[Mogno]]. Ĝi havis 257 loĝantojn en 1799, kiu malpliiĝis al 236 en 1850 kaj 133 en 1900. La nombro ŝanĝiĝis de 136 en 1950 tra 37 en 1990 al 45 en 2000.

En 2004, la komunumo estis kunfandita kun aliaj najbaraj komunumoj [[Broglio]], [[Brontallo]], [[Menzonio]], [[Peccia]] kaj [[Prato-Sornico]], tiel formante la novan pli grandan komunumon [[Lavizzara]].

[[Lago de Mognola]] situas ĉe la vilaĝo.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
{{HLS|D2265}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Setlolokoj de Svislando]]
[[Kategorio:Lavizzara (komunumaro)]]
[[Kategorio:Vallemaggia (distrikto)]]
[[Kategorio:Kantono Tiĉino]]</text>
      <sha1>8qcqfm0xgtpsxt2j0mqoi4lz3f0z1fe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Braunau am Inn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>323411</id>
    <revision>
      <id>9365702</id>
      <parentid>9001566</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:52:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidindaĵoj */</comment>
      <origin>9365702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3190" sha1="ircd5ukis3zxexdp1lpb5nrq2vtk77y" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
|ŝtato = {{Aŭstrio}}
|titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]]
|administra unuo1 = {{Supra Aŭstrio}}
|titolo de administra unuo2 = Distrikto 
|administra unuo2 = [[distrikto Braunau]]
|regiono-ISO=AT-4
|tipo1 = reliefo
|situo sur mapo2=Aŭstrio
|tipo2 = reliefo
|zomo=10
|bildo = Braunau - Stadtplatz 40 I.jpg
}}
'''Braunau am Inn,''' pli mallonge '''Braunau''' estas [[urbo|urba]] komunumo en [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[Federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Supra Aŭstrio]] kaj estas la administra centro de samnoma [[distrikto Braunau]]. Laŭ stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². 
 
[[Dosiero:Braunau Stadtpfarrkirche 1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la katolika urba paroĥa kirko}}]]

== Bazaj informoj ==
* [[Poŝtkodo]]: 5280
* [[Telefonkodo]]: 07722
* [[Aŭtokodo]]: BR

== Situo ==
Kiel la nomo indikas, Braunau am Inn situas laŭ la [[bordo]] de la rivero [[Inn]]. La [[rivero]] estas samtempe [[landlimo]], kontraŭe [[Bavario]] troviĝas.
==Esperanto==
Distriktestro barono [[Hans Hammerstein]] iom interesiĝis pri Esperanto post propaganda parolado de s-ro Heiskov el Hellerup (Danujo) en 1929&lt;ref&gt;Aŭstria Esperantisto n.53 (apr 1929)&lt;/ref&gt;.

== Historio ==
La unua mencio devenis el [[1120]] en formo ''&quot;Prounaw&quot;''. Dum la historio la urbo kelkfoje apartenis al Bavario. En [[1874]] [[incendio]], en [[1954]] [[inundo]] okazis. Post la [[2-a mondmilito]] Braunau apartenis al zono de [[Usono]].

=== Homoj rilataj al Braunau ===
* [[Adolf Hitler]], diktatoro kaj rasisto
*[[Marlen Schachinger]], verkistino

== Vidindaĵoj ==
* ĉef[[placo]]
* urbodomo
* romkatolika [[preĝejo]] [[Paroĥopreĝejo Sankta Stefano|Sankta Stefano]]
* luterana preĝejo
* monumento kontraŭ [[milito]] kaj [[faŝismo]] antaŭ la naskiĝdomo de Adolf Hitler

[[Dosiero:Mahnstein.JPG|eta|maldekstra|300px|Monumento antaŭ la naskiĝdomo de [[Adolf Hitler]], kun la surskribo &quot;Por Paco, libereco kaj demokratio. Neniam plu faŝismo. Memore al milionoj da mortintoj.&quot;]]

== Partnera komunumo ==
* {{flago|Germanio}} [[Simbach am Inn]] en [[Germanio]], ĉe la sama rivero
* {{flago|Germanio}} El Castillo en [[Nikaragvo]]
* {{flago|Slovakio}} [[Dolný Kubín]] en [[Slovakio]] (germane ''Unterkubin''), historie en [[Supra Hungario]], kiu dividas kun Braunau komunan historion en regado de la nobela imperio [[Aŭstrio-Hungario]] de la [[Habsburgoj]]

Ĝis nun ne estas konata interkonsento pri internacia partnera komunumo en [[Suda Ameriko]]. Tamen, se iam io tia ekestus, tre bona rekomendo estus la brazila komunumo [[Braúna]], kies nomo tiom trafe similas ke preskaŭ eblus pensi pri ĝemelo.

==Notoj==
&lt;references/&gt;

{{projektoj}}
{{Ĝermo|Aŭstrio}}
{{distrikto Braunau}}
{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Komunumoj de Supra Aŭstrio]]
[[Kategorio:Distrikto Braunau]]
[[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]]
[[Kategorio:Adolf Hitler]]</text>
      <sha1>ircd5ukis3zxexdp1lpb5nrq2vtk77y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365703</id>
      <parentid>9365702</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:53:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Partnera komunumo */</comment>
      <origin>9365703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3214" sha1="qcmzuu8o5a2mvgrruit0zgx5mtqrcv7" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
|ŝtato = {{Aŭstrio}}
|titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]]
|administra unuo1 = {{Supra Aŭstrio}}
|titolo de administra unuo2 = Distrikto 
|administra unuo2 = [[distrikto Braunau]]
|regiono-ISO=AT-4
|tipo1 = reliefo
|situo sur mapo2=Aŭstrio
|tipo2 = reliefo
|zomo=10
|bildo = Braunau - Stadtplatz 40 I.jpg
}}
'''Braunau am Inn,''' pli mallonge '''Braunau''' estas [[urbo|urba]] komunumo en [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[Federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Supra Aŭstrio]] kaj estas la administra centro de samnoma [[distrikto Braunau]]. Laŭ stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². 
 
[[Dosiero:Braunau Stadtpfarrkirche 1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la katolika urba paroĥa kirko}}]]

== Bazaj informoj ==
* [[Poŝtkodo]]: 5280
* [[Telefonkodo]]: 07722
* [[Aŭtokodo]]: BR

== Situo ==
Kiel la nomo indikas, Braunau am Inn situas laŭ la [[bordo]] de la rivero [[Inn]]. La [[rivero]] estas samtempe [[landlimo]], kontraŭe [[Bavario]] troviĝas.
==Esperanto==
Distriktestro barono [[Hans Hammerstein]] iom interesiĝis pri Esperanto post propaganda parolado de s-ro Heiskov el Hellerup (Danujo) en 1929&lt;ref&gt;Aŭstria Esperantisto n.53 (apr 1929)&lt;/ref&gt;.

== Historio ==
La unua mencio devenis el [[1120]] en formo ''&quot;Prounaw&quot;''. Dum la historio la urbo kelkfoje apartenis al Bavario. En [[1874]] [[incendio]], en [[1954]] [[inundo]] okazis. Post la [[2-a mondmilito]] Braunau apartenis al zono de [[Usono]].

=== Homoj rilataj al Braunau ===
* [[Adolf Hitler]], diktatoro kaj rasisto
*[[Marlen Schachinger]], verkistino

== Vidindaĵoj ==
* ĉef[[placo]]
* urbodomo
* romkatolika [[preĝejo]] [[Paroĥopreĝejo Sankta Stefano|Sankta Stefano]]
* luterana preĝejo
* monumento kontraŭ [[milito]] kaj [[faŝismo]] antaŭ la naskiĝdomo de Adolf Hitler

[[Dosiero:Mahnstein.JPG|eta|maldekstra|300px|Monumento antaŭ la naskiĝdomo de [[Adolf Hitler]], kun la surskribo &quot;Por Paco, libereco kaj demokratio. Neniam plu faŝismo. Memore al milionoj da mortintoj.&quot;]]

== Partnera komunumo ==
* {{flago|Germanio}} [[Simbach am Inn]] en [[Germanio]], ĉe la sama rivero
* {{flago|Germanio}} El Castillo en [[Nikaragvo]]
* {{flago|Slovakio}} [[Dolný Kubín]] en [[Slovakio]] (germane ''Unterkubin'', hungare ''Alsókubin''), historie en [[Supra Hungario]], kiu dividas kun Braunau komunan historion en regado de la nobela imperio [[Aŭstrio-Hungario]] de la [[Habsburgoj]]

Ĝis nun ne estas konata interkonsento pri internacia partnera komunumo en [[Suda Ameriko]]. Tamen, se iam io tia ekestus, tre bona rekomendo estus la brazila komunumo [[Braúna]], kies nomo tiom trafe similas ke preskaŭ eblus pensi pri ĝemelo.

==Notoj==
&lt;references/&gt;

{{projektoj}}
{{Ĝermo|Aŭstrio}}
{{distrikto Braunau}}
{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Komunumoj de Supra Aŭstrio]]
[[Kategorio:Distrikto Braunau]]
[[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]]
[[Kategorio:Adolf Hitler]]</text>
      <sha1>qcmzuu8o5a2mvgrruit0zgx5mtqrcv7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365706</id>
      <parentid>9365703</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ retejo</comment>
      <origin>9365706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3270" sha1="qyyf7btqyx1flscv9x9f22xztyrtytq" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
|ŝtato = {{Aŭstrio}}
|titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]]
|administra unuo1 = {{Supra Aŭstrio}}
|titolo de administra unuo2 = Distrikto 
|administra unuo2 = [[distrikto Braunau]]
|regiono-ISO=AT-4
|tipo1 = reliefo
|situo sur mapo2=Aŭstrio
|tipo2 = reliefo
|zomo=10
|bildo = Braunau - Stadtplatz 40 I.jpg
}}
'''Braunau am Inn,''' pli mallonge '''Braunau''' estas [[urbo|urba]] komunumo en [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[Federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Supra Aŭstrio]] kaj estas la administra centro de samnoma [[distrikto Braunau]]. Laŭ stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². 
 
[[Dosiero:Braunau Stadtpfarrkirche 1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la katolika urba paroĥa kirko}}]]

== Bazaj informoj ==
* [[Poŝtkodo]]: 5280
* [[Telefonkodo]]: 07722
* [[Aŭtokodo]]: BR

== Situo ==
Kiel la nomo indikas, Braunau am Inn situas laŭ la [[bordo]] de la rivero [[Inn]]. La [[rivero]] estas samtempe [[landlimo]], kontraŭe [[Bavario]] troviĝas.
==Esperanto==
Distriktestro barono [[Hans Hammerstein]] iom interesiĝis pri Esperanto post propaganda parolado de s-ro Heiskov el Hellerup (Danujo) en 1929&lt;ref&gt;Aŭstria Esperantisto n.53 (apr 1929)&lt;/ref&gt;.

== Historio ==
La unua mencio devenis el [[1120]] en formo ''&quot;Prounaw&quot;''. Dum la historio la urbo kelkfoje apartenis al Bavario. En [[1874]] [[incendio]], en [[1954]] [[inundo]] okazis. Post la [[2-a mondmilito]] Braunau apartenis al zono de [[Usono]].

=== Homoj rilataj al Braunau ===
* [[Adolf Hitler]], diktatoro kaj rasisto
*[[Marlen Schachinger]], verkistino

== Vidindaĵoj ==
* ĉef[[placo]]
* urbodomo
* romkatolika [[preĝejo]] [[Paroĥopreĝejo Sankta Stefano|Sankta Stefano]]
* luterana preĝejo
* monumento kontraŭ [[milito]] kaj [[faŝismo]] antaŭ la naskiĝdomo de Adolf Hitler

[[Dosiero:Mahnstein.JPG|eta|maldekstra|300px|Monumento antaŭ la naskiĝdomo de [[Adolf Hitler]], kun la surskribo &quot;Por Paco, libereco kaj demokratio. Neniam plu faŝismo. Memore al milionoj da mortintoj.&quot;]]

== Partnera komunumo ==
* {{flago|Germanio}} [[Simbach am Inn]] en [[Germanio]], ĉe la sama rivero
* {{flago|Germanio}} El Castillo en [[Nikaragvo]]
* {{flago|Slovakio}} [[Dolný Kubín]] en [[Slovakio]] (germane ''Unterkubin'', hungare ''Alsókubin''), historie en [[Supra Hungario]], kiu dividas kun Braunau komunan historion en regado de la nobela imperio [[Aŭstrio-Hungario]] de la [[Habsburgoj]]

Ĝis nun ne estas konata interkonsento pri internacia partnera komunumo en [[Suda Ameriko]]. Tamen, se iam io tia ekestus, tre bona rekomendo estus la brazila komunumo [[Braúna]], kies nomo tiom trafe similas ke preskaŭ eblus pensi pri ĝemelo.

==Notoj==
{{referencoj}}

== Eksteraj rilatoj ==
* {{oficiala retejo}} ({{de}})

{{projektoj}}
{{Ĝermo|Aŭstrio}}
{{distrikto Braunau}}
{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Komunumoj de Supra Aŭstrio]]
[[Kategorio:Distrikto Braunau]]
[[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]]
[[Kategorio:Adolf Hitler]]</text>
      <sha1>qyyf7btqyx1flscv9x9f22xztyrtytq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365707</id>
      <parentid>9365706</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:55:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidindaĵoj */</comment>
      <origin>9365707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3268" sha1="p26w3vcmlw9bo579hbbe3p2z6b8yx1w" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
|ŝtato = {{Aŭstrio}}
|titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]]
|administra unuo1 = {{Supra Aŭstrio}}
|titolo de administra unuo2 = Distrikto 
|administra unuo2 = [[distrikto Braunau]]
|regiono-ISO=AT-4
|tipo1 = reliefo
|situo sur mapo2=Aŭstrio
|tipo2 = reliefo
|zomo=10
|bildo = Braunau - Stadtplatz 40 I.jpg
}}
'''Braunau am Inn,''' pli mallonge '''Braunau''' estas [[urbo|urba]] komunumo en [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[Federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Supra Aŭstrio]] kaj estas la administra centro de samnoma [[distrikto Braunau]]. Laŭ stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². 
 
[[Dosiero:Braunau Stadtpfarrkirche 1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la katolika urba paroĥa kirko}}]]

== Bazaj informoj ==
* [[Poŝtkodo]]: 5280
* [[Telefonkodo]]: 07722
* [[Aŭtokodo]]: BR

== Situo ==
Kiel la nomo indikas, Braunau am Inn situas laŭ la [[bordo]] de la rivero [[Inn]]. La [[rivero]] estas samtempe [[landlimo]], kontraŭe [[Bavario]] troviĝas.
==Esperanto==
Distriktestro barono [[Hans Hammerstein]] iom interesiĝis pri Esperanto post propaganda parolado de s-ro Heiskov el Hellerup (Danujo) en 1929&lt;ref&gt;Aŭstria Esperantisto n.53 (apr 1929)&lt;/ref&gt;.

== Historio ==
La unua mencio devenis el [[1120]] en formo ''&quot;Prounaw&quot;''. Dum la historio la urbo kelkfoje apartenis al Bavario. En [[1874]] [[incendio]], en [[1954]] [[inundo]] okazis. Post la [[2-a mondmilito]] Braunau apartenis al zono de [[Usono]].

=== Homoj rilataj al Braunau ===
* [[Adolf Hitler]], diktatoro kaj rasisto
*[[Marlen Schachinger]], verkistino

[[Dosiero:Mahnstein.JPG|eta|maldekstra|300px|Monumento antaŭ la naskiĝdomo de [[Adolf Hitler]], kun la surskribo &quot;Por Paco, libereco kaj demokratio. Neniam plu faŝismo. Memore al milionoj da mortintoj.&quot;]]== Vidindaĵoj ==
* ĉef[[placo]]
* urbodomo
* romkatolika [[preĝejo]] [[Paroĥopreĝejo Sankta Stefano|Sankta Stefano]]
* luterana preĝejo
* monumento kontraŭ [[milito]] kaj [[faŝismo]] antaŭ la naskiĝdomo de Adolf Hitler

== Partnera komunumo ==
* {{flago|Germanio}} [[Simbach am Inn]] en [[Germanio]], ĉe la sama rivero
* {{flago|Germanio}} El Castillo en [[Nikaragvo]]
* {{flago|Slovakio}} [[Dolný Kubín]] en [[Slovakio]] (germane ''Unterkubin'', hungare ''Alsókubin''), historie en [[Supra Hungario]], kiu dividas kun Braunau komunan historion en regado de la nobela imperio [[Aŭstrio-Hungario]] de la [[Habsburgoj]]

Ĝis nun ne estas konata interkonsento pri internacia partnera komunumo en [[Suda Ameriko]]. Tamen, se iam io tia ekestus, tre bona rekomendo estus la brazila komunumo [[Braúna]], kies nomo tiom trafe similas ke preskaŭ eblus pensi pri ĝemelo.

==Notoj==
{{referencoj}}

== Eksteraj rilatoj ==
* {{oficiala retejo}} ({{de}})

{{projektoj}}
{{Ĝermo|Aŭstrio}}
{{distrikto Braunau}}
{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Komunumoj de Supra Aŭstrio]]
[[Kategorio:Distrikto Braunau]]
[[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]]
[[Kategorio:Adolf Hitler]]</text>
      <sha1>p26w3vcmlw9bo579hbbe3p2z6b8yx1w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365708</id>
      <parentid>9365707</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Homoj rilataj al Braunau */</comment>
      <origin>9365708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3274" sha1="cvao8z60crq1mt98s41w2kjg76m7xmh" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
|ŝtato = {{Aŭstrio}}
|titolo de administra unuo1 = [[Federacia lando (Aŭstrio)|Fed. lando]]
|administra unuo1 = {{Supra Aŭstrio}}
|titolo de administra unuo2 = Distrikto 
|administra unuo2 = [[distrikto Braunau]]
|regiono-ISO=AT-4
|tipo1 = reliefo
|situo sur mapo2=Aŭstrio
|tipo2 = reliefo
|zomo=10
|bildo = Braunau - Stadtplatz 40 I.jpg
}}
'''Braunau am Inn,''' pli mallonge '''Braunau''' estas [[urbo|urba]] komunumo en [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[Federacia lando (Aŭstrio)|federacia lando]] [[Supra Aŭstrio]] kaj estas la administra centro de samnoma [[distrikto Braunau]]. Laŭ stato de la jaro {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². 
 
[[Dosiero:Braunau Stadtpfarrkirche 1.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|la katolika urba paroĥa kirko}}]]

== Bazaj informoj ==
* [[Poŝtkodo]]: 5280
* [[Telefonkodo]]: 07722
* [[Aŭtokodo]]: BR

== Situo ==
Kiel la nomo indikas, Braunau am Inn situas laŭ la [[bordo]] de la rivero [[Inn]]. La [[rivero]] estas samtempe [[landlimo]], kontraŭe [[Bavario]] troviĝas.
==Esperanto==
Distriktestro barono [[Hans Hammerstein]] iom interesiĝis pri Esperanto post propaganda parolado de s-ro Heiskov el Hellerup (Danujo) en 1929&lt;ref&gt;Aŭstria Esperantisto n.53 (apr 1929)&lt;/ref&gt;.

== Historio ==
La unua mencio devenis el [[1120]] en formo ''&quot;Prounaw&quot;''. Dum la historio la urbo kelkfoje apartenis al Bavario. En [[1874]] [[incendio]], en [[1954]] [[inundo]] okazis. Post la [[2-a mondmilito]] Braunau apartenis al zono de [[Usono]].

=== Homoj rilataj al Braunau ===
* [[Adolf Hitler]], diktatoro kaj rasisto
* [[Marlen Schachinger]], verkistino

[[Dosiero:Mahnstein.JPG|eta|maldekstra|300px|Monumento antaŭ la naskiĝdomo de [[Adolf Hitler]], kun la surskribo &quot;Por Paco, libereco kaj demokratio. Neniam plu faŝismo. Memore al milionoj da mortintoj.&quot;]]
== Vidindaĵoj ==
* ĉef[[placo]]
* urbodomo
* romkatolika [[preĝejo]] [[Paroĥopreĝejo Sankta Stefano|Sankta Stefano]]
* luterana preĝejo
* monumento kontraŭ [[milito]] kaj [[faŝismo]] antaŭ la naskiĝdomo de [[Adolf Hitler]]

== Partnera komunumo ==
* {{flago|Germanio}} [[Simbach am Inn]] en [[Germanio]], ĉe la sama rivero
* {{flago|Germanio}} El Castillo en [[Nikaragvo]]
* {{flago|Slovakio}} [[Dolný Kubín]] en [[Slovakio]] (germane ''Unterkubin'', hungare ''Alsókubin''), historie en [[Supra Hungario]], kiu dividas kun Braunau komunan historion en regado de la nobela imperio [[Aŭstrio-Hungario]] de la [[Habsburgoj]]

Ĝis nun ne estas konata interkonsento pri internacia partnera komunumo en [[Suda Ameriko]]. Tamen, se iam io tia ekestus, tre bona rekomendo estus la brazila komunumo [[Braúna]], kies nomo tiom trafe similas ke preskaŭ eblus pensi pri ĝemelo.

==Notoj==
{{referencoj}}

== Eksteraj rilatoj ==
* {{oficiala retejo}} ({{de}})

{{projektoj}}
{{Ĝermo|Aŭstrio}}
{{distrikto Braunau}}
{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Komunumoj de Supra Aŭstrio]]
[[Kategorio:Distrikto Braunau]]
[[Kategorio:Urboj de Aŭstrio]]
[[Kategorio:Adolf Hitler]]</text>
      <sha1>cvao8z60crq1mt98s41w2kjg76m7xmh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Brulaĵo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>327064</id>
    <revision>
      <id>9365818</id>
      <parentid>9226055</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="764" sha1="9f8xx4n6yjb6gxk4szy3wy2qow34wxf" xml:space="preserve">Mi&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[?]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; ĝenerale estas por fundamentaj vortoj, kaj kontraŭ neologismoj, laŭ Piron-aj principoj, sed same kiel blogo rilate ettaglibro, oni devas rekoni problemon: brulaĵo estas kiel &quot;senelireja strato&quot;, jam kombinaĵo, ĝ ne povas uzati kiel radika bazo por derivaĵoj, male fuelo povus, oni povas krei fueli, fuela, plifueli, kaj aliaj propraj kaj figuraj sencoj.

Cetere vidu en la artikolo problemon pri nuklea &quot;brulaĵo&quot;, kie nenion brulas, kaj pri brulaĵĉelo pli bone revortita al fuelpilo. -- aldonis, sen subskribo, aninomulo de IP-adreso 92.147.33.63 je 0:08 horo, 27 jun. 2010 

== &quot;movigsubstanco&quot; ==

Ĉu sencas uzi tiun vortkombinaĵon? [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:17, 8 nov. 2025 (UTC)</text>
      <sha1>9f8xx4n6yjb6gxk4szy3wy2qow34wxf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365819</id>
      <parentid>9365818</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:17:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="768" sha1="5l2j4akfycuquwzfxxw3kt8ui08tszb" xml:space="preserve">Mi&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[?]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; ĝenerale estas por fundamentaj vortoj, kaj kontraŭ neologismoj, laŭ Piron-aj principoj, sed same kiel blogo rilate ettaglibro, oni devas rekoni problemon: brulaĵo estas kiel &quot;senelireja strato&quot;, jam kombinaĵo, ĝ ne povas uzati kiel radika bazo por derivaĵoj, male fuelo povus, oni povas krei fueli, fuela, plifueli, kaj aliaj propraj kaj figuraj sencoj.

Cetere vidu en la artikolo problemon pri nuklea &quot;brulaĵo&quot;, kie nenion brulas, kaj pri brulaĵĉelo pli bone revortita al fuelpilo. 

-- aldonis, sen subskribo, aninomulo de IP-adreso 92.147.33.63 je 0:08 horo, 27 jun. 2010 

== &quot;movigsubstanco&quot; ==

Ĉu sencas uzi tiun vortkombinaĵon? --[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:17, 8 nov. 2025 (UTC)</text>
      <sha1>5l2j4akfycuquwzfxxw3kt8ui08tszb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365822</id>
      <parentid>9365819</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="769" sha1="tarww50l14exobpuq6sbngvualw5d3b" xml:space="preserve">Mi&lt;small&gt;&lt;sup&gt;[?]&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; ĝenerale estas por fundamentaj vortoj, kaj kontraŭ neologismoj, laŭ Piron-aj principoj, sed same kiel blogo rilate ettaglibro, oni devas rekoni problemon: brulaĵo estas kiel &quot;senelireja strato&quot;, jam kombinaĵo, ĝ ne povas uzati kiel radika bazo por derivaĵoj, male fuelo povus, oni povas krei fueli, fuela, plifueli, kaj aliaj propraj kaj figuraj sencoj.

Cetere vidu en la artikolo problemon pri nuklea &quot;brulaĵo&quot;, kie nenio brulas, kaj pri &quot;brulaĵĉelo&quot; pli bone revortita al fuelpilo. 

-- aldonis, sen subskribo, aninomulo de IP-adreso 92.147.33.63 je 0:08 horo, 27 jun. 2010 

== &quot;movigsubstanco&quot; ==

Ĉu sencas uzi tiun vortkombinaĵon? --[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 17:17, 8 nov. 2025 (UTC)</text>
      <sha1>tarww50l14exobpuq6sbngvualw5d3b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>20 Massalia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>327800</id>
    <revision>
      <id>9365589</id>
      <parentid>9079329</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T01:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4620" sha1="gncljs61nzbx06tamcp96img9jrezcw" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 20 ''Massalia''
 |Kategorio = Asteroido
 |Numero =
 |Dato_de_malkovro = {{dato|19|septembro|1852}}
 |Loko_de_malkovro = [[Napolo]] ([[Italio]])
 |Malkovrinto = [[Annibale de Gasparis]]
 |Oficiala_nomo = 20 Massalia
 |Granda_duonakso = 360,305 [[1 E9 m|Gm]] (2,408 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 308,699 Gm (2,064 AU)
 |Apoapsido = 411,911 Gm (2,753 AU)
 |Discentreco = 0,143
 |Periodo = 1 365,261 [[tago|t]] (3,74 [[jaro|j]])
 |Cirkulrapido = 19,09 km/s
 |Klinangulo = 0,707°
 |Meza_anomaliangulo = 161,641°
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 206,530°
 |Argumento_de_periapsido = 255,578°
 |Diametro = 145,05 ± 9,3 km
 |Dimensioj = 160 × 145 × 132 km&lt;ref name = &quot;masoj&quot;&gt;[http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt ''Recent Asteroid Mass Determinations maintained by Jim Baer'' (Freŝaj determinoj de asteroidaj masoj tenitaj de Jim Baer)] {{PlurajLingvokodoj|en}}&lt;/ref&gt;
 |Denso = (3 540 ± 850) kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;ref name = &quot;masoj&quot; /&gt;
 |Maso = (5,67 ± 0,8) ×10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; kg&lt;ref name = &quot;masoj&quot; /&gt;
 |Falakcelo = ~ 0,054 m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Liberiga_rapido = ~ 0,093 km/s
 |Rotacia_periodo = 0,3374 [[tago|t]] (8,098 [[horo|h]])
 |Aksa_kliniteco = 45°
 |Albedo_geom = 0,210
 |Temperaturo_min = 174 [[Kelvino|K]]
 |Temperaturo_maks = 265 K
 |Absoluta_magnitudo = 6,50
 |Spektroklaso = S
 |Videbla_magnitudo_min = 12,0
 |Videbla_magnitudo_maks = 8,3
 |Angula_diametro_min = 0,058&quot;
 |Angula_diametro_maks = 0,186&quot;
}}
'''20 ''Massalia''''' estas granda kaj hela [[asteroido]] de la [[asteroida zono]]. Ĝi estas la ĉefa ano de la [[Masalia familio]].

== Malkovro ==
Massalia estis malkovrita de la [[Italio|itala]] [[astronomo]] [[Annibale de Gasparis]] elde [[Napolo]] (Italio) la [[19-an de septembro]] [[1852]]. Sed, la sekvanta nokto ĝi estis sendepende malkovrita de la [[Francio|franca]] astronomo [[Jean Chacornac]], kiu la unua anoncis ĝian malkovron elde la observatorio de [[Marsejlo]] ([[Francio]])

== Nomo ==
Ĉar ĝia malkovro estis anoncita de Marsejlo, ĝi ricevis la nomon &quot;Massalia&quot;, [[greka lingvo|greklingva]] nomo de Marsejlo en la [[antikva epoko]] (greke: ''[[:el:Μασσαλία|Μασσαλία]]'').

== Ecoj ==
Ĝi estas plej granda ano de la [[Masalia familio]], [[asteroida familio]] komponiĝanta el rompaĵoj pro alfrapo sur Massalia.

La denso de Massalia aperas supera al tiu de la averaĝa de S-tipaj asteroideoj, simila al tiu de la [[silikato|silikataj]] ŝtonoj. Ĝi aspektas havi solidan, nefrakasitan korpon, tio, kio estas malofte ĉe la asteroidoj de tia grando. Krom plej grandaj korpoj de pli de 400&amp;nbsp;km de diametro kiel [[Cereso]] au [[4 Vesta]], plejparto el la asteroidoj aperas fendhavaj aŭ eĉ estas [[rubamaso|amasoj da ruboj]]. En [[1998]], Jeff Bange&lt;ref&gt;[http://articles.adsabs.harvard.edu//full/seri/A%2BA../0340//L000001.000.html ''An estimation of the mass of asteroid 20 Massilia derived from the Hipparcos minor planet data'' (Takso de la maso de la asteroido 20 Massalia surbaze de la datenoj de ''Hipparcos'' pri la planedetoj)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120204040028/http://articles.adsabs.harvard.edu//full/seri/A+A../0340//L000001.000.html |date=2012-02-04 }} J. Bange (1998). {{PlurajLingvokodoj|en}}&lt;/ref&gt; taksis la mason de Massalia
al 5,2 × 10&lt;sup&gt;18&lt;/sup&gt; kg, supozinte ke [[4 Vesta]] havus mason de 1,35 × 10&lt;sup&gt;−10&lt;/sup&gt; {{Sm}}. La maso de Massalia dependas de la maso de 4 Vesta kaj de la perturboj de la orbito de [[44 Nysa]].

La [[luma kurbo]] de ''Massalia'' montras aksan klinecon de 45° kaj formon pli malpli sferan kun grandaj ebenaj (aŭ, ne konveksaj) areoj sur ĝia surfaco&lt;ref&gt;[http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/IcarPIII.pdf Models of Twenty Asteroids from Photometric Data (''Modeloj de dekdu asteroidoj el lummezura dateno'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080216072340/http://www.rni.helsinki.fi/~mjk/IcarPIII.pdf |date=2008-02-16 }} M. Kaasalainen kaj al. (2002) {{PlurajLingvokodoj|en}}&lt;/ref&gt;.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo: http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|20-massalia-a852-sa}}


{{Sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (1–1000)#1–50|Listo de asteroidoj (1 - 1000)]]
|antaŭ = ''[[19 Fortuna]]''
|periodo = '''20 ''Massalia'''''
|post = [[21 Luteco]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Massalia}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Marsejlo]]
[[Kategorio:Malkovrita de Annibale de Gasparis]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1852]]</text>
      <sha1>gncljs61nzbx06tamcp96img9jrezcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>29 Amfitrito</title>
    <ns>0</ns>
    <id>328417</id>
    <revision>
      <id>9365634</id>
      <parentid>9079352</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365634</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3240" sha1="sl6domcgsl8653nzg5xauzzgpqvwxuu" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 29 Amfitrito
 |Kategorio = Asteroido
 |Numero =
 |Dato_de_malkovro = {{dato|1|marto|1854}}
 |Loko_de_malkovro = [[Londono]] ([[Britio]])
 |Malkovrinto = [[Albert Marth]]
 |Oficiala_nomo = 29 Amphitrite
 |Aliaj_nomoj = A899 NG
 |Granda_duonakso = 382,336 [[1 E9 m|Gm]] (2,556 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 354,867Gm (2,372 AU)
 |Apoapsido = 409,804 Gm (2,739 AU)
 |Discentreco = 0,072
 |Periodo = 1 492,346 [[tago|t]] (4,086 [[jaro|j]])
 |Cirkulrapido = 18,61 km/s
 |Klinangulo = 6,098°
 |Meza_anomaliangulo = 157,406°
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 356,530°
 |Argumento_de_periapsido = 63 265°
 |Naturaj_satelitoj = ?
 |Dimensioj = 233 × 212 × 193 km&lt;ref name = &quot;masoj&quot;&gt;[http://home.earthlink.net/~jimbaer1/astmass.txt ''Recent Asteroid Mass Determinations maintained by Jim Baer'' (Freŝaj determinoj de asteroidaj masoj tenitaj de Jim Baer )] {{PlurajLingvokodoj|en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://web.archive.org/web/20050224095554/http://dorothy.as.arizona.edu/DSN/IRAS/index_iras.html ''Ifrared Astronomical Satellite'' (InfraRuĝa Astronomia Satelito) IRAS] {{PlurajLingvokodoj|en}}&lt;/ref&gt;
 |Diametro =
 |Denso = 2 360 ± 260 kg/m&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;ref name = &quot;masoj&quot; /&gt;
 |Maso = (1,18 ± 0,6) ×10&lt;sup&gt;19&lt;/sup&gt; kg&lt;ref name = &quot;masoj&quot; /&gt;
 |Falakcelo = ~ 0,0593 m/s&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
 |Liberiga_rapido = ~ 0,1122 km/s
 |Rotacia_periodo = 0,2247 [[tago|t]] (5,3921 [[horo|h]])
|Aksa_kliniteco =
 |Albedo_geom = 0,173
 |Temperaturo = ~ 170 K
 |Absoluta_magnitudo = 5,85
 |Spektroklaso = S
 |Videbla_magnitudo_min = 11,46
 |Videbla_magnitudo_maks = 8,65
 |Angula_diametro_min = 0,078&quot;
 |Angula_diametro_maks = 0,21&quot;
}}
'''29 Amfitrito''' estas tre granda [[asteroido]] de la [[asteroida zono]], eble la tria [[Asteroido#Klasado laŭ konsisto|S-tipa asteroido]] en grando post [[15 Eŭnomio]] kaj [[3 Junono]].

== Malkovro ==
Malkovris ĝin la [[germanio|germana]] [[astronomo]] [[Albert Marth]] la {{daton|1|marto|1854}}, en privata observatorio de [[Londono]] ([[Britio]]). [[George Bishop (astronomo)|George Bishop]], posedanto de la observatorio, elektis la nomon de [[Amfitrito]], [[helena mitologio|helena diino]] de la [[maro]] kaj edzino de [[Posejdono]].

== Ecoj ==
Laŭ ĝia [[luma kurbo]],&lt;ref&gt;[http://aslc-nm.org/Pilcher.html Minor Planets Lightcurve data (''Lumaj kurboj de planedetoj'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181211081452/http://aslc-nm.org/Pilcher.html |date=2018-12-11 }} {{PlurajLingvokodoj|en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.johnstonsarchive.net/astro/asteroidmoonsq.html ''Other Reports of Asteroid/TNO Companions''] {{PlurajLingvokodoj|en}}&lt;/ref&gt; ĝi estas suspektita havi [[kelkopa asteroido|sateliton]].

== Noto kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo: http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|29-amphitrite-a854-eb}}


{{Sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (1–1000)#1–50|Listo de asteroidoj (1 - 1000)]]
|antaŭ = ''[[28 Bellona]]''
|periodo = '''29 Amfitrito'''
|post = [[30 Uranio]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Amfitrito}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1854]]</text>
      <sha1>sl6domcgsl8653nzg5xauzzgpqvwxuu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Circuit de Nevers Magny-Cours</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329256</id>
    <revision>
      <id>9365740</id>
      <parentid>8999829</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:59:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2745" sha1="p8oay32de9qtbrtb3ogksp95d6s4g77" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_de_Nevers_Magny-Cours.svg|eta|Circuit de Nevers Magny-Cours]]
'''Circuit de Nevers Magny-Cours''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Magny-Cours]] ([[Francio]]).

'''Longeco''': 4,411 km

'''Kurbiĝoj''': 17

'''Plej rapida giro''': 1:15:377 de [[Michael Schumacher]] ([[2004]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Heinz-Harald Frentzen]]
|[[Jordan|Jordan-Mugen]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[David Coulthard]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Ralf Schumacher]]
|[[WilliamsF1|Williams-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}
== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* Loknomoj, kiuj enhavas la franclingvan silabaron ''-[[Magny]]''-

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>p8oay32de9qtbrtb3ogksp95d6s4g77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365871</id>
      <parentid>9365740</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2812" sha1="eajixdm6t79s2tp636b9d4dbptckppk" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=FR|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_de_Nevers_Magny-Cours.svg|eta|Circuit de Nevers Magny-Cours]]
'''Circuit de Nevers Magny-Cours''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Magny-Cours]] ([[Francio]]).

'''Longeco''': 4,411 km

'''Kurbiĝoj''': 17

'''Plej rapida giro''': 1:15:377 de [[Michael Schumacher]] ([[2004]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Heinz-Harald Frentzen]]
|[[Jordan|Jordan-Mugen]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[David Coulthard]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Ralf Schumacher]]
|[[WilliamsF1|Williams-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
| align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}
== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* Loknomoj, kiuj enhavas la franclingvan silabaron ''-[[Magny]]''-

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>eajixdm6t79s2tp636b9d4dbptckppk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Autodromo Nazionale di Monza</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329269</id>
    <revision>
      <id>9365727</id>
      <parentid>9223848</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:52:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8766" sha1="nf0476a0js3wqhraka2vveig32kcvi9" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IT|zomo=13}}
[[Dosiero:Monza_track_map.svg|eta|''Autodromo Nazionale di Monza'']]
'''''Autodromo Nazionale di Monza''''' estas kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Monza]] ([[Italio]]). La inaŭgura konkurso okazis en la Monza Reĝa Parko, nordoriente de Milano, la [[22-an de septembro]] [[1922]]. Sur la kurejo oni aranĝas aŭtomobilajn kaj motorbiciklajn konkursojn.

Ekde 1950, oni aranĝas tie - krom unu jaro - ĉiujare la Italan Formulo 1. En 1980 - pro la trakonstruo de la kurejo - la Itala Formulo 1 okazis en urbo Imola, sur kurejo [[Autodromo Enzo e Dino Ferrari]].

La kurejo havis 3 famajn rapidajn kurbiĝojn, konstruitajn en 1935: ''Prima Variante'', ''Variante della Roggia'' kaj ''Variante Ascari''. Tiuj kurbiĝoj ne estis uzataj en Formulo 1 ĝis la 1970-aj jaroj.

La kurejo estas rigardata danĝera pro la atingebla granda averaĝa rapido. Sur tiu mortis en 1961 [[Wolfgang Graf Berghe von Trips]] (krom kiu mortis 15 spektantoj) aŭ Rupert Hollaus.

En la dua duono de la 1950-aj jaroj, oni alkonstruis rapidan parton kun oblikvaj ovaloj, kiu estis lastfoje uzata en 1961 en Formulo 1. la plena kurejo estis tiam la ovala kaj la tradicia kurejo, longante kun ĉ. 10 km. La startejo kaj la celejo estas paralelaa unu kun la alia. La ovala parto nun estas en kaduka stato.

'''Longeco''': 5,793 km
'''Kurbiĝoj''': 11
'''Plej rapida kuro''': 1:21:046 de [[Rubens Barrichello]] ([[2004]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1950]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Giuseppe Farina]]
|[[Alfa Romeo]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1951]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Alberto Ascari]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1952]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Alberto Ascari]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1953]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1954]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1955]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1956]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Stirling Moss]]
|[[Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1957]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Stirling Moss]]
|[[Vanwall]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1958]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Tony Brooks]]
|[[Vanwall]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1959]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Stirling Moss]]
|[[Cooper-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1960]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_States.svg|20ra]] [[Phil Hill]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1961]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_States.svg|20ra]] [[Phil Hill]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1962]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Graham Hill]]
|[[BRM]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1963]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1964]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[John Surtees]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1965]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jackie Stewart]]
|[[BRM]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1966]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Ludovico Scarfiotti]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1967]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[John Surtees]]
|[[Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1968]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20ra]] [[Denis Hulme]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1969]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jackie Stewart]]
|[[Matra|Matra-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:Flag of Switzerland.svg|20ra]] [[Clay Ragazzoni]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1971]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Peter Gethin]]
|[[BRM]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1972]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
|[[Dosiero:Flag of Sweden.svg|20ra]] [[Ronnie Peterson]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag of Sweden.svg|20ra]] [[Ronnie Peterson]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag of Switzerland.svg|20ra]] [[Clay Ragazzoni]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flag of Sweden.svg|20ra]] [[Ronnie Peterson]]
|[[March|March-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag of United States.svg|20ra]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[Brabham|Brabham-Alfa]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
|[[Dosiero:Flag of South Africa.svg|20ra]] [[Jody Scheckter]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1982]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[René Arnoŭ]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1983]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham|Brabham-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Gerhard Berger]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Johnny Herbert]]
|[[Benetton|Benetton-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20ra]] [[David Coulthard]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Heinz-Harald Frentzen]]
|[[Jordan Grand Prix|Jordan-Mugen]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Colombia.svg|20ra]] [[Juan Pablo Montoya]]
|[[WilliamsF1|Williams-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Rubens Barrichello]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Rubens Barrichello]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Colombia.svg|20ra]] [[Juan Pablo Montoya]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Scuderia Toro Rosso|Toro Rosso-Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Rubens Barrichello]]
|[[Brawn GP|Brawn-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>nf0476a0js3wqhraka2vveig32kcvi9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marina Bay Street Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329275</id>
    <revision>
      <id>9365772</id>
      <parentid>8352447</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:28:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="805" sha1="gg7zeioh3psq64y9913nrw7yfoxgw0t" xml:space="preserve">[[Dosiero:Singapore_street_circuit_v2.svg|eta|Marina Bay Street Circuit]]

'''Marina Bay Street Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Singapuro]].

'''Longeco''': 5,073 km

'''Kurbiĝoj''': 23

'''Plej rapida giro''': 1:45:559 de [[Kimi Räikkönen]] ([[2008]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>gg7zeioh3psq64y9913nrw7yfoxgw0t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365853</id>
      <parentid>9365772</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:38:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="881" sha1="a03o3a48nop16uh37kamhjbhsvnlo2v" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=SG|situo sur mapo=Singapuro|zomo=13}}
[[Dosiero:Singapore_street_circuit_v2.svg|eta|Marina Bay Street Circuit]]

'''Marina Bay Street Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Singapuro]].

'''Longeco''': 5,073 km

'''Kurbiĝoj''': 23

'''Plej rapida giro''': 1:45:559 de [[Kimi Räikkönen]] ([[2008]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>a03o3a48nop16uh37kamhjbhsvnlo2v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valencia Street Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329277</id>
    <revision>
      <id>9365785</id>
      <parentid>8616987</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:38:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="909" sha1="nl9smta2nh30a50ir3g9fybr6agwp6y" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Valencia_street.svg|eta|Valencia Street Circuit]]
'''Valencia Street Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Valencia]] ([[Hispanio]]).

'''Longeco''': 5,419 km

'''Kurbiĝoj''': 25

'''Plej rapida giro''': 1:38:683 de [[Timo Glock]] ([[2009]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Rubens Barrichello]]
|[[Brawn GP|Brawn GP-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>nl9smta2nh30a50ir3g9fybr6agwp6y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365844</id>
      <parentid>9365785</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="979" sha1="p6j160dpid2eys5l0theg1d3z16g8if" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES-VC|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Valencia_street.svg|eta|Valencia Street Circuit]]
'''Valencia Street Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Valencia]] ([[Hispanio]]).

'''Longeco''': 5,419 km

'''Kurbiĝoj''': 25

'''Plej rapida giro''': 1:38:683 de [[Timo Glock]] ([[2009]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Rubens Barrichello]]
|[[Brawn GP|Brawn GP-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>p6j160dpid2eys5l0theg1d3z16g8if</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fuji Speedway</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329379</id>
    <revision>
      <id>9365880</id>
      <parentid>8195516</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="985" sha1="tsqsm4dhcpjt69o28ij5nx99gi4mci1" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=JP|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Fuji.svg|eta|dekstre|Mapo de Fuji Speedway]]
'''Fuji Speedway''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] sur [[Fuĵi-Monto]] en [[Japanio]].

* '''Longo''': 4,563 km
* '''Kurbiĝoj''': 16
* '''Plej rapida giro''': 1:18:426 de [[Felipe Massa]] ([[2008]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flago-de-Usono.svg|20px]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] [[James Hunt]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flago-de-Hispanio.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|}

{{Projektoj}}
{{Ĝermo|Japanio}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>tsqsm4dhcpjt69o28ij5nx99gi4mci1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Istanbul Park</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329380</id>
    <revision>
      <id>9365889</id>
      <parentid>7118778</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:52:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="qfzw2l3rurkhvh21j58fnvjt67cjtym" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=TR|situo sur mapo=Istanbulo|zomo=13}}
[[Dosiero:Istanbul park.svg|dekstra|230px]]
'''Istanbul Park''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Istanbulo]] ([[Turkio]]).

'''Longeco''': 5,338 km

'''Kurbiĝoj''': 14

'''Plej rapida giro''': 1:24:770 de [[Juan Pablo Montoya]] ([[2005]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jenson Button]]
|[[Brawn GP|Brawn-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag_of_the_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]
[[Kategorio:Istanbulo]]</text>
      <sha1>qfzw2l3rurkhvh21j58fnvjt67cjtym</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aŭtokurejo de Aintree</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329397</id>
    <revision>
      <id>9365867</id>
      <parentid>8781017</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1377" sha1="bsa8sn3ougaks2uj4pgczlvz47yom4y" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=GB|situo sur mapo=|zomo=13}}
'''Aŭtokurejo de Aintree''' (pron. ejntri; angle ''Aintree Motor Racing Circuit'') estas konstruita por vetkuroj de aŭtoj en la kategorio [[Formulo 1]]. La kurejo estas 4828 metrojn longa kaj havas 8 kurbojn. En la jaroj 1955, 1957, 1959, 1961 kaj 1962 tie okazis Formulo-1-konkursoj pri la Brita Grandpremio. La plej rapidan rondveturon faris Jim Clark en 1962, kun la rezulto 1:55.0.

[[Dosiero:Circuit Aintree.svg|dekstra|eta|230ra|La aŭtokurejo de Aintree en Britujo kaj ĝiaj ok kurboj]]

== Listo de venkintoj ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1955]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Stirling Moss]]
|[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1957]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Tony Brooks]]&lt;br /&gt;[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Stirling Moss]]
|[[Vanwall]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1959]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Jack Brabham]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1961]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Wolfgang von Trips]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1962]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>bsa8sn3ougaks2uj4pgczlvz47yom4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ain-Diab Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329398</id>
    <revision>
      <id>9365722</id>
      <parentid>7934703</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:49:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="490" sha1="os1fckfdejby67mdob9z2l0v7bg5mvg" xml:space="preserve">[[Dosiero:Ain-Diab.svg|eta|Ain-Diab Circuit]]
'''Ain-Diab Circuit''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Maroko]].

'''Longeco''': 7,618&amp;nbsp;km

'''Kurbiĝoj''': 4

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1958]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Stirling Moss]]
|[[Vanwall]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>os1fckfdejby67mdob9z2l0v7bg5mvg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365856</id>
      <parentid>9365722</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:39:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="jo04d9rbz0nilt8ry6x09l0mrwpry2n" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=MA|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Ain-Diab.svg|eta|Ain-Diab Circuit]]
'''Ain-Diab Circuit''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Maroko]].

'''Longeco''': 7,618&amp;nbsp;km

'''Kurbiĝoj''': 4

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1958]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Stirling Moss]]
|[[Vanwall]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>jo04d9rbz0nilt8ry6x09l0mrwpry2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cirkvito de Bremgarten</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329405</id>
    <revision>
      <id>9365721</id>
      <parentid>8815562</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1018" sha1="ewdy6v4b49razffjw3yg9ngw2fkcdwe" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Bremgarten.png|eta|Cirkvito de Bremgarten]]
'''Cirkvito de [[Bremgarten]]''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Svisio]].

'''Longeco''': 7,280 km

'''Kurbiĝoj''': 13

'''Plej rapida giro''': 2:39:700 de [[Juan Manuel Fangio]] ([[1954]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1950]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Giuseppe Farina]]
|[[Alfa Romeo]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1951]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Alfa Romeo]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1952]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Piero Taruffi]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1953]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Alberto Ascari]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1954]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>ewdy6v4b49razffjw3yg9ngw2fkcdwe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365875</id>
      <parentid>9365721</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:48:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1085" sha1="nnp7mdnrefxiv8s6tq9jkhk38kgh3hi" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=CH|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Bremgarten.png|eta|Cirkvito de Bremgarten]]
'''Cirkvito de [[Bremgarten]]''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Svisio]].

'''Longeco''': 7,280 km

'''Kurbiĝoj''': 13

'''Plej rapida giro''': 2:39:700 de [[Juan Manuel Fangio]] ([[1954]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1950]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Giuseppe Farina]]
|[[Alfa Romeo]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1951]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Alfa Romeo]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1952]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Piero Taruffi]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1953]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Alberto Ascari]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1954]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>nnp7mdnrefxiv8s6tq9jkhk38kgh3hi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurejo de Clermont-Ferrand</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329519</id>
    <revision>
      <id>9365892</id>
      <parentid>9330717</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:54:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1091" sha1="bn67nhoq3k2r7no7u93so866t563d0x" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=FR|situo sur mapo=Metropolo Clermont Aŭvernjo|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Clermont_Ferrand.png|240x240ra|class=skin-invert-image|La cirkvito de [[Clermont-Ferrand]]|alternative=La cirkvito de Clermont-Ferrand|eta]]
'''La cirkvito de [[Clermont-Ferrand]]''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Francio]].

'''Longeco''': 8,055 km

'''Kurbiĝoj''': 48

'''Plej rapida giro''': 2:53:400 de [[Chris Amon]] ([[1972]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1965]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1969]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jackie Stewart]]
|[[Matra|Matra-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20px]] [[Jochen Rindt]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1972]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jackie Stewart]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>bn67nhoq3k2r7no7u93so866t563d0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Donington Park</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329520</id>
    <revision>
      <id>9365747</id>
      <parentid>8123072</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:12:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="509" sha1="8wf1gzpr22smg3tup56gf3l0e0u87io" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Doningtonpark.png|eta|Donington Park]]
[[Donington Park]] estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Britio]].

'''Longeco''': 4,023 km

'''Kurbiĝoj''': 12

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>8wf1gzpr22smg3tup56gf3l0e0u87io</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365879</id>
      <parentid>9365747</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:50:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="576" sha1="szlh5ql4x7ltfpxg35gxhciajexwsge" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=GB|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Doningtonpark.png|eta|Donington Park]]
[[Donington Park]] estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Britio]].

'''Longeco''': 4,023 km

'''Kurbiĝoj''': 12

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>szlh5ql4x7ltfpxg35gxhciajexwsge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jaypee Group Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329521</id>
    <revision>
      <id>9365751</id>
      <parentid>8248442</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:17:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="432" sha1="qa95uk4o2lsvha6iq4v8hlka1hcla21" xml:space="preserve">[[Dosiero:Jaypee_Group_Circuit.svg|eta|Jaypee Group Circuit]]
'''Jaypee Group Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Noida]] ([[Hindio]]).

'''Longeco''': 5,500&amp;nbsp;km

'''Kurbiĝoj''': ''nekonata''

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
Neniu ĉefkuro de [[Formulo 1]] estis disputita ĉi tie. Ĉefkuroj disputiĝos ĉi tie ekde [[2011]].

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>qa95uk4o2lsvha6iq4v8hlka1hcla21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365854</id>
      <parentid>9365751</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="499" sha1="46g43t4ln4u02hm1kz1iwknd4a0hvtj" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IN|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Jaypee_Group_Circuit.svg|eta|Jaypee Group Circuit]]
'''Jaypee Group Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Noida]] ([[Hindio]]).

'''Longeco''': 5,500&amp;nbsp;km

'''Kurbiĝoj''': ''nekonata''

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
Neniu ĉefkuro de [[Formulo 1]] estis disputita ĉi tie. Ĉefkuroj disputiĝos ĉi tie ekde [[2011]].

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>46g43t4ln4u02hm1kz1iwknd4a0hvtj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurejo de Monsanto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329523</id>
    <revision>
      <id>9365759</id>
      <parentid>8293682</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="553" sha1="lctmne4wpv1lx37gduly53bm5m9hwzr" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Monsanto.png|eta|Kurejo de Monsanto]]
La '''cirkvito de [[Arbarparko de Monsanto|Monsanto]]''' estas cirkvito de [[Formulo 1]] ĉe [[Lisbono]], en [[Portugalio]].

'''Longeco''': 5,440 km

'''Kurbiĝoj''': 9

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1959]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Stirling Moss]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>lctmne4wpv1lx37gduly53bm5m9hwzr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365895</id>
      <parentid>9365759</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="620" sha1="pa7poru8km99c9re1ddcmkyp7161e62" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=PT|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Monsanto.png|eta|Kurejo de Monsanto]]
La '''cirkvito de [[Arbarparko de Monsanto|Monsanto]]''' estas cirkvito de [[Formulo 1]] ĉe [[Lisbono]], en [[Portugalio]].

'''Longeco''': 5,440 km

'''Kurbiĝoj''': 9

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1959]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Stirling Moss]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>pa7poru8km99c9re1ddcmkyp7161e62</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurejo de Montjuïc</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329524</id>
    <revision>
      <id>9365762</id>
      <parentid>8293684</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:23:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="888" sha1="mwwxvgy36hxc4n1vr3zt7ljshnj7ax6" xml:space="preserve">[[Dosiero:Montjuïc_circuit.svg|eta|Kurejo de Montjuïc]]
La cirkvito de [[Montjuïc]] estas cirkvito de [[Formulo 1]] en [[Hispanio]].

'''Longeco''': 3,790 km

'''Kurbiĝoj''': 12

'''Plej rapida giro''': 1:23:800 de [[Ronnie Peterson]] ([[1973]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1969]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jackie Stewart]]
|[[Matra|Matra-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1971]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jackie Stewart]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Jochen Mass]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>mwwxvgy36hxc4n1vr3zt7ljshnj7ax6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365899</id>
      <parentid>9365762</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:56:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="955" sha1="s8pdgymzp6dn4xjiwtg6jzp01rnrasm" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Montjuïc_circuit.svg|eta|Kurejo de Montjuïc]]
La cirkvito de [[Montjuïc]] estas cirkvito de [[Formulo 1]] en [[Hispanio]].

'''Longeco''': 3,790 km

'''Kurbiĝoj''': 12

'''Plej rapida giro''': 1:23:800 de [[Ronnie Peterson]] ([[1973]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1969]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jackie Stewart]]
|[[Matra|Matra-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1971]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jackie Stewart]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Jochen Mass]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>s8pdgymzp6dn4xjiwtg6jzp01rnrasm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365901</id>
      <parentid>9365899</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:56:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="967" sha1="nmlae4swfs9ndkkhujpqhn9u0dyqdtn" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES-CT|situo sur mapo=Barcelono|zomo=13}}
[[Dosiero:Montjuïc_circuit.svg|eta|Kurejo de Montjuïc]]
La cirkvito de [[Montjuïc]] estas cirkvito de [[Formulo 1]] en [[Hispanio]].

'''Longeco''': 3,790 km

'''Kurbiĝoj''': 12

'''Plej rapida giro''': 1:23:800 de [[Ronnie Peterson]] ([[1973]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1969]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jackie Stewart]]
|[[Matra|Matra-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1971]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jackie Stewart]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Jochen Mass]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>nmlae4swfs9ndkkhujpqhn9u0dyqdtn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurejo de Mont-Tremblant</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329525</id>
    <revision>
      <id>9365761</id>
      <parentid>8293683</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:22:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="40kqi01rhtbpa3lmu54myit560ue1u3" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Mont-Tremblant_Track_Map.svg|eta|Kurejo de Mont-Tremblant]]
La '''cirkvito de [[Mont-Tremblant]]''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Kanado]].

'''Longeco''': 4,260&amp;nbsp;km

'''Kurbiĝoj''': 17

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1968]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20px]] [[Denis Hulme]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:flag of Belgium.svg|20px]] [[Jacky Ickx]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>40kqi01rhtbpa3lmu54myit560ue1u3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365898</id>
      <parentid>9365761</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="745" sha1="7xp9ubggwk4kqb4ul02i4lagglg44x7" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=CA-QC|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Mont-Tremblant_Track_Map.svg|eta|Kurejo de Mont-Tremblant]]
La '''cirkvito de [[Mont-Tremblant]]''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Kanado]].

'''Longeco''': 4,260&amp;nbsp;km

'''Kurbiĝoj''': 17

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1968]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20px]] [[Denis Hulme]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:flag of Belgium.svg|20px]] [[Jacky Ickx]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>7xp9ubggwk4kqb4ul02i4lagglg44x7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nivelles-Baulers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329526</id>
    <revision>
      <id>9365774</id>
      <parentid>8389490</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:29:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="666" sha1="i9v81d11jxiynbzs3ut826b4gvnu56s" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Nivelles-Baulers.png|eta|Nivelles-Baulers]]
'''Nivelles-Baulers''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Belgujo]].

'''Longeco''': 3,724

'''Kurbiĝoj''': 7

'''Plej rapida giro''': 1:09:820 de [[Clay Ragazzoni]] ([[1974]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1972]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:flag of Brazil.svg|20px]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>i9v81d11jxiynbzs3ut826b4gvnu56s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365851</id>
      <parentid>9365774</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:37:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="733" sha1="4ixvdswxaeg00j1vwurqh4im0ope3du" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BE|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Nivelles-Baulers.png|eta|Nivelles-Baulers]]
'''Nivelles-Baulers''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Belgujo]].

'''Longeco''': 3,724

'''Kurbiĝoj''': 7

'''Plej rapida giro''': 1:09:820 de [[Clay Ragazzoni]] ([[1974]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1972]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:flag of Brazil.svg|20px]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>4ixvdswxaeg00j1vwurqh4im0ope3du</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurejo de Pedralbes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329527</id>
    <revision>
      <id>9365764</id>
      <parentid>8293685</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:24:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="696" sha1="ls7mhuj0unmmewjx7wq97gnjfv3rs5w" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Pedralbes.png|eta|Kurejo de Pedralbes]]
La '''cirkvito de [[Pedralbes]] '''estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Hispanio]].

'''Longeco''': 6,316 km

'''Kurbiĝoj''': 6

'''Plej rapida giro''': 2:16:930 de [[Juan Manuel Fangio]] ([[1951]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1951]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Alfa Romeo]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1954]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Mike Hawthorn]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Pedralbes]]
[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>ls7mhuj0unmmewjx7wq97gnjfv3rs5w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365902</id>
      <parentid>9365764</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:56:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="763" sha1="1rdyly7wpu7jfuiv1xwk0phqko47lpu" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Pedralbes.png|eta|Kurejo de Pedralbes]]
La '''cirkvito de [[Pedralbes]] '''estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Hispanio]].

'''Longeco''': 6,316 km

'''Kurbiĝoj''': 6

'''Plej rapida giro''': 2:16:930 de [[Juan Manuel Fangio]] ([[1951]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1951]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Alfa Romeo]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1954]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Mike Hawthorn]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Pedralbes]]
[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>1rdyly7wpu7jfuiv1xwk0phqko47lpu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurejo de Pescara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329529</id>
    <revision>
      <id>9365765</id>
      <parentid>8293686</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:25:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="545" sha1="8htn4zrd2ll4nlnhl9zlbosod31gdpv" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Pescara.svg|eta|Kurejo de Pescara]]
La '''cirkvito de [[Pescara]]''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Italio]].

'''Longeco''': 25,800 km

'''Kurbiĝoj''': ''nekonata''

'''Plej rapida giro''': 9:44:600 de [[Stirling Moss]] ([[1957]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1957]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Stirling Moss]]
|[[Vanwall]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>8htn4zrd2ll4nlnhl9zlbosod31gdpv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365903</id>
      <parentid>9365765</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:57:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="612" sha1="6uw7r1aqeb3n1lnxc14vz1e90ni13uz" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IT|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Pescara.svg|eta|Kurejo de Pescara]]
La '''cirkvito de [[Pescara]]''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Italio]].

'''Longeco''': 25,800 km

'''Kurbiĝoj''': ''nekonata''

'''Plej rapida giro''': 9:44:600 de [[Stirling Moss]] ([[1957]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1957]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Stirling Moss]]
|[[Vanwall]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>6uw7r1aqeb3n1lnxc14vz1e90ni13uz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Phoenix Street Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329531</id>
    <revision>
      <id>9365775</id>
      <parentid>8406410</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:30:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="786" sha1="qemosxlmzigt3fxx60ios4cj42u8r3b" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Phoenix.png|eta|Phoenix Street Circuit]]
'''Phoenix Street Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Fenikso]] ([[Usono]]).

'''Longeco''': 3,720 km

'''Kurbiĝoj''': 15

'''Plej rapida giro''': 1:21:434 de [[Ayrton Senna]] ([[1991]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20px]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>qemosxlmzigt3fxx60ios4cj42u8r3b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365850</id>
      <parentid>9365775</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="856" sha1="3oy9b120sfafnhsnup35h6z567062xv" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=US-AZ|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Phoenix.png|eta|Phoenix Street Circuit]]
'''Phoenix Street Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Fenikso]] ([[Usono]]).

'''Longeco''': 3,720 km

'''Kurbiĝoj''': 15

'''Plej rapida giro''': 1:21:434 de [[Ayrton Senna]] ([[1991]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20px]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>3oy9b120sfafnhsnup35h6z567062xv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurejo de Zeltweg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329532</id>
    <revision>
      <id>9365770</id>
      <parentid>6570840</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="t21ijgfhjchkfha3lk2ag6m36kw06mq" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Zeltweg.png|eta|Kurejo de Zeltweg]]
La '''kurejo de [[Zeltweg]]''' estis kurejo de [[Formulo 1]] en [[Aŭstrio]].

'''Longeco''': 3,200&amp;nbsp;km

'''Kurbiĝoj''': 5

'''Plej rapida giro''': 1:09:800 de [[Graham Hill]] ([[1964]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1964]]
|[[Dosiero:flag of Italy.svg|20px]] [[Lorenzo Bandini]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}
[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>t21ijgfhjchkfha3lk2ag6m36kw06mq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365905</id>
      <parentid>9365770</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:57:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="596" sha1="ejff15114kzj2n2xxtmgbfpr4ra9rb2" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AT|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Zeltweg.png|eta|Kurejo de Zeltweg]]
La '''kurejo de [[Zeltweg]]''' estis kurejo de [[Formulo 1]] en [[Aŭstrio]].

'''Longeco''': 3,200&amp;nbsp;km

'''Kurbiĝoj''': 5

'''Plej rapida giro''': 1:09:800 de [[Graham Hill]] ([[1964]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1964]]
|[[Dosiero:flag of Italy.svg|20px]] [[Lorenzo Bandini]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}
[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>ejff15114kzj2n2xxtmgbfpr4ra9rb2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bahrain International Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329565</id>
    <revision>
      <id>9365737</id>
      <parentid>8800772</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:57:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1319" sha1="47blm61ov92j2x0qe8q0qlbfgpihgis" xml:space="preserve">[[Dosiero:Bahrain_International_Circuit--Endurance_Circuit.svg|eta|Bahrain International Circuit]]
'''Bahrain International Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Saĥiro]] ([[Barejno]]).

'''Longeco''': 6,299 km

'''Kurbiĝoj''': 23

'''Plej rapida giro''': 1:58:287 de [[Fernando Alonso]] ([[2010]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jenson Button]]
|[[Brawn GP|Brawn-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj|commonscat=Bahrain International Circuit}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>47blm61ov92j2x0qe8q0qlbfgpihgis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365868</id>
      <parentid>9365737</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:45:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1386" sha1="tvi0rr86lt3mtifqzfmsg3cz7m611xd" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BH|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Bahrain_International_Circuit--Endurance_Circuit.svg|eta|Bahrain International Circuit]]
'''Bahrain International Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Saĥiro]] ([[Barejno]]).

'''Longeco''': 6,299 km

'''Kurbiĝoj''': 23

'''Plej rapida giro''': 1:58:287 de [[Fernando Alonso]] ([[2010]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jenson Button]]
|[[Brawn GP|Brawn-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj|commonscat=Bahrain International Circuit}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>tvi0rr86lt3mtifqzfmsg3cz7m611xd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Circuito da Boavista</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329570</id>
    <revision>
      <id>9365742</id>
      <parentid>8961710</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="597" sha1="5cgd3wqjldtyo1m3dx39p1xqaeiw226" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Boavista.png|eta|Circuito da Boavista]]
'''Circuito da Boavista''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Portugalio]].

'''Longeco''': 7,407 km

'''Kurbiĝoj''': 12

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1958]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Stirling Moss]]
|[[Vanwall]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1960]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20px]] [[Jack Brabham]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>5cgd3wqjldtyo1m3dx39p1xqaeiw226</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365872</id>
      <parentid>9365742</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:47:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="664" sha1="fvhfd84s1t5xbx04pheppt0whg63096" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=PT|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Boavista.png|eta|Circuito da Boavista]]
'''Circuito da Boavista''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Portugalio]].

'''Longeco''': 7,407 km

'''Kurbiĝoj''': 12

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1958]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Stirling Moss]]
|[[Vanwall]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1960]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20px]] [[Jack Brabham]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>fvhfd84s1t5xbx04pheppt0whg63096</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Yas Marina Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329576</id>
    <revision>
      <id>9365786</id>
      <parentid>8573444</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:38:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="704" sha1="p7bcbvc4e4m9c76g5em5mna3z7c7qvz" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Yas-Island.svg|eta|Yas Marina Circuit]]
'''Yas Marina Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]].

'''Longeco''': 5,554 km

'''Kurbiĝoj''': 21

'''Plej rapida giro''': 1:40:279 de [[Sebastian Vettel]] ([[2009]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>p7bcbvc4e4m9c76g5em5mna3z7c7qvz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365843</id>
      <parentid>9365786</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:32:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="771" sha1="kk6098456ysoug588300hulpfdwy0ge" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AE|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Yas-Island.svg|eta|Yas Marina Circuit]]
'''Yas Marina Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Unuiĝintaj Arabaj Emirlandoj]].

'''Longeco''': 5,554 km

'''Kurbiĝoj''': 21

'''Plej rapida giro''': 1:40:279 de [[Sebastian Vettel]] ([[2009]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>kk6098456ysoug588300hulpfdwy0ge</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adelaide Street Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329603</id>
    <revision>
      <id>9365724</id>
      <parentid>8647869</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1787" sha1="fr9svnz6dmf023hogix32z5lsbg0u9p" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Adelaide.png|eta|Adelaide Street Circuit]]
'''Adelaide Street Circuit''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Adelajdo]] ([[Aŭstralio]]).

'''Longeco''': 3,780 km

'''Kurbiĝoj''': 16

'''Plej rapida giro''': 1:13:371 de [[Ayrton Senna]] ([[1993]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Keke Rosberg]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Gerhard Berger]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of Belgium.svg|20ra]] [[Thierry Boutsen]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Gerhard Berger]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>fr9svnz6dmf023hogix32z5lsbg0u9p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365857</id>
      <parentid>9365724</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="gwgbwrq2b5kaulsz6aisbpik7avuulx" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AU-SA|situo sur mapo=Adelajdo|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Adelaide.png|eta|Adelaide Street Circuit]]
'''Adelaide Street Circuit''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Adelajdo]] ([[Aŭstralio]]).

'''Longeco''': 3,780 km

'''Kurbiĝoj''': 16

'''Plej rapida giro''': 1:13:371 de [[Ayrton Senna]] ([[1993]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Keke Rosberg]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Gerhard Berger]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of Belgium.svg|20ra]] [[Thierry Boutsen]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Gerhard Berger]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>gwgbwrq2b5kaulsz6aisbpik7avuulx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Melbourne Grand Prix Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329633</id>
    <revision>
      <id>9365852</id>
      <parentid>8359060</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2492" sha1="jt4iytczhdaunhrd9045m0gmitwwgtk" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AU-VIC|situo sur mapo=Melburno|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit Albert Park.svg|eta]]

'''Melbourne Grand Prix Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Melburno]] ([[Aŭstralio]]).

'''Longeco''': 5,303 km

'''Kurbiĝoj''': 16

'''Plej rapida giro''': 1:23:919 de [[Sebastian Vettel]] ([[2010]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[David Coulthard]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Eddie Irvine]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[David Coulthard]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20px]] [[Giancarlo Fisichella]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jenson Button]]
|[[Brawn GP|Brawn-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jenson Button]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>jt4iytczhdaunhrd9045m0gmitwwgtk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brands Hatch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329682</id>
    <revision>
      <id>9365738</id>
      <parentid>8806108</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2252" sha1="p3aj7ojtm9otx8eoh6a1f6l3zl7hssk" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Brandshatch.png|eta|Brands Hatch]]
[[Dosiero:BTCC Brands06 PaddockHill.jpg|eta|dekstre|Aŭtokurejo ĉe Brands Hatch.]]
[[Brands Hatch]] estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Britio]].
'''Longeco''': 4,207 km

'''Kurbiĝoj''': 9

'''Plej rapida giro''': 1:09:593 de [[Nigel Mansell]] ([[1986]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1964]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1966]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20ra]] [[Jack Brabham]]
|[[Brabham|Brabham-Repco]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1968]]
|[[Dosiero:Flag of Switzerland.svg|20ra]] [[Joseph Siffert]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Jochen Rindt]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1972]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag_of_South_Africa.svg|20ra]] [[Jody Scheckter]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina.svg|20ra]] [[Carlos Reutemann]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1980]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20ra]] [[Alan Jones]]
|[[WilliamsF1|Williams-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1982]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1983]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham|Brabham-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>p3aj7ojtm9otx8eoh6a1f6l3zl7hssk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365869</id>
      <parentid>9365738</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:45:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2319" sha1="gvcg7n7g6kg95sr6zwvy4gbsrtzi3w8" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=GB|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Brandshatch.png|eta|Brands Hatch]]
[[Dosiero:BTCC Brands06 PaddockHill.jpg|eta|dekstre|Aŭtokurejo ĉe Brands Hatch.]]
[[Brands Hatch]] estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Britio]].
'''Longeco''': 4,207 km

'''Kurbiĝoj''': 9

'''Plej rapida giro''': 1:09:593 de [[Nigel Mansell]] ([[1986]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1964]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1966]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20ra]] [[Jack Brabham]]
|[[Brabham|Brabham-Repco]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1968]]
|[[Dosiero:Flag of Switzerland.svg|20ra]] [[Joseph Siffert]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Jochen Rindt]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1972]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag_of_South_Africa.svg|20ra]] [[Jody Scheckter]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina.svg|20ra]] [[Carlos Reutemann]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1980]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20ra]] [[Alan Jones]]
|[[WilliamsF1|Williams-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1982]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1983]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham|Brabham-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>gvcg7n7g6kg95sr6zwvy4gbsrtzi3w8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Detroit Street Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329684</id>
    <revision>
      <id>9365745</id>
      <parentid>8817945</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1286" sha1="5h1fm2mz3a0v0xjtzlsf6ppybowwi0q" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Detroit_F1_1983-1988.png|eta|Detroit Street Circuit]]
[[Detroit Street Circuit]] estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Detrojto]] ([[Usono]]).

'''Longeco''': 4,023 km

'''Kurbiĝoj''': 18

'''Plej rapida giro''': 1:40:464 de [[Ayrton Senna]] ([[1987]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1982]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[John Watson (Formulo 1)|John Watson]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1983]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Michele Alboreto]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham|Brabham-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Keke Rosberg]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[Lotus|Lotus-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[Lotus|Lotus-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>5h1fm2mz3a0v0xjtzlsf6ppybowwi0q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365876</id>
      <parentid>9365745</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:48:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1364" sha1="sos6he8yp1b9qh6m5pynl2qd139y98w" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=US-MI|situo sur mapo=Detrojto|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Detroit_F1_1983-1988.png|eta|Detroit Street Circuit]]
[[Detroit Street Circuit]] estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Detrojto]] ([[Usono]]).

'''Longeco''': 4,023 km

'''Kurbiĝoj''': 18

'''Plej rapida giro''': 1:40:464 de [[Ayrton Senna]] ([[1987]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1982]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[John Watson (Formulo 1)|John Watson]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1983]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Michele Alboreto]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham|Brabham-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Keke Rosberg]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[Lotus|Lotus-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[Lotus|Lotus-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>sos6he8yp1b9qh6m5pynl2qd139y98w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dijon-Prenois</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329685</id>
    <revision>
      <id>9365746</id>
      <parentid>8819236</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:09:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1099" sha1="6uyobdebaorhkti4xdwhchwv3akrhbz" xml:space="preserve">[[Dosiero:Dijon-Prenois_Circuit.svg|eta|Dijon-Prenois]]
'''Dijon-Prenois''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Diĵono]] ([[Francio]]).

'''Longeco''': 3,801 km

'''Kurbiĝoj''': 8

'''Plej rapida giro''': 1:05:257 de [[Alain Prost]] ([[1984]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Jaro
! Stiristo
! Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag of Sweden.svg|20ra]] [[Ronnie Peterson]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Jean-Pierre Jabouille]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1982]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Keke Rosberg]]
|[[WilliamsF1|Williams-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>6uyobdebaorhkti4xdwhchwv3akrhbz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365878</id>
      <parentid>9365746</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1179" sha1="ek5w6ahmfwa9edlbagwj21j59uaogag" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=FR|situo sur mapo=Francio Dijon|zomo=13}}
[[Dosiero:Dijon-Prenois_Circuit.svg|eta|Dijon-Prenois]]
'''Dijon-Prenois''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Diĵono]] ([[Francio]]).

'''Longeco''': 3,801 km

'''Kurbiĝoj''': 8

'''Plej rapida giro''': 1:05:257 de [[Alain Prost]] ([[1984]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Jaro
! Stiristo
! Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag of Sweden.svg|20ra]] [[Ronnie Peterson]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Jean-Pierre Jabouille]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1982]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Keke Rosberg]]
|[[WilliamsF1|Williams-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>ek5w6ahmfwa9edlbagwj21j59uaogag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Autódromo Hermanos Rodríguez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329687</id>
    <revision>
      <id>9365730</id>
      <parentid>8780813</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2212" sha1="ts7pzwsep7kxd42z06h6yixttplhvia" xml:space="preserve">[[Dosiero:Autódromo_Hermanos_Rodríguez_2015.svg|eta|Autódromo Hermanos Rodríguez]]
'''Autódromo Hermanos Rodríguez''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Meksikurbo]] ([[Meksiko]]).

'''Longeco''': 4,421 km

'''Kurbiĝoj''': 17

'''Plej rapida giro''': 1:16:788 de [[Nigel Mansell]] ([[1991]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1963]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1964]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Dan Gurney]]
|[[Brabham]]-Climax
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1965]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Richie Ginther]]
|[[Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1966]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[John Surtees]]
|[[Cooper|Cooper-Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1967]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1968]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Graham Hill]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1969]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20ra]] [[Denis Hulme]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:Flag of Belgium.svg|20ra]] [[Jacky Ickx]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Gerhard Berger]]
|[[Benetton F1|Benetton-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Riccardo Patrese]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>ts7pzwsep7kxd42z06h6yixttplhvia</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365861</id>
      <parentid>9365730</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:41:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2293" sha1="m9in6kw6ut3cnux2j4uqyg3rlrff4c4" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=MX-MEX|situo sur mapo=Meksikurbo|zomo=13}}
[[Dosiero:Autódromo_Hermanos_Rodríguez_2015.svg|eta|Autódromo Hermanos Rodríguez]]
'''Autódromo Hermanos Rodríguez''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Meksikurbo]] ([[Meksiko]]).

'''Longeco''': 4,421 km

'''Kurbiĝoj''': 17

'''Plej rapida giro''': 1:16:788 de [[Nigel Mansell]] ([[1991]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1963]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1964]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Dan Gurney]]
|[[Brabham]]-Climax
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1965]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Richie Ginther]]
|[[Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1966]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[John Surtees]]
|[[Cooper|Cooper-Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1967]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1968]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Graham Hill]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1969]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20ra]] [[Denis Hulme]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:Flag of Belgium.svg|20ra]] [[Jacky Ickx]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Gerhard Berger]]
|[[Benetton F1|Benetton-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Riccardo Patrese]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>m9in6kw6ut3cnux2j4uqyg3rlrff4c4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurejo de Zolder</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329688</id>
    <revision>
      <id>9365771</id>
      <parentid>8293688</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:28:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1601" sha1="3tfjci2g3pnam5e208040o5m9i3tzfh" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Zolder-1975-1985.svg|eta|Kurejo de Zolder]]
La '''cirkvito de [[Zolder]]''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Belgujo]].

'''Longeco''': 4,262 km

'''Kurbiĝoj''': 10

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jackie Stewart]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20px]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20px]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Gunnar Nilsson]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20px]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
|[[Dosiero:Flag_of_South_Africa.svg|20px]] [[Jody Scheckter]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1980]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20px]] [[Didier Pironi]]
|[[Ligier|Ligier-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Carlos Reutemann]]
|[[WilliamsF1|Williams-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1982]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[John Watson (Formulo 1)|John Watson]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20px]] [[Michele Alboreto]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>3tfjci2g3pnam5e208040o5m9i3tzfh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365906</id>
      <parentid>9365771</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1668" sha1="krfu4mxt6mfkogq5kyiqhplx1dhuspw" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BE|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Zolder-1975-1985.svg|eta|Kurejo de Zolder]]
La '''cirkvito de [[Zolder]]''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Belgujo]].

'''Longeco''': 4,262 km

'''Kurbiĝoj''': 10

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jackie Stewart]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20px]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20px]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag of Sweden.svg|20px]] [[Gunnar Nilsson]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20px]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
|[[Dosiero:Flag_of_South_Africa.svg|20px]] [[Jody Scheckter]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1980]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20px]] [[Didier Pironi]]
|[[Ligier|Ligier-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina.svg|20px]] [[Carlos Reutemann]]
|[[WilliamsF1|Williams-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1982]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[John Watson (Formulo 1)|John Watson]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20px]] [[Michele Alboreto]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>krfu4mxt6mfkogq5kyiqhplx1dhuspw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Autódromo do Estoril</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329701</id>
    <revision>
      <id>9365729</id>
      <parentid>8780903</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:53:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="qrzybwxm23n7lmyswo5r1w3wq553x0g" xml:space="preserve">[[Dosiero:Estoril_track_map.svg|eta|Autódromo do Estoril]]
'''Autódromo do Estoril''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Estoril]] ([[Portugalio]]).

'''Longeco''': 4,360 km

'''Kurbiĝoj''': 13

'''Plej rapida giro''': 1:11:494 de [[Damon Hill]] ([[1993]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[Lotus|Lotus-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Gerhard Berger]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Riccardo Patrese]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[David Coulthard]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20ra]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>qrzybwxm23n7lmyswo5r1w3wq553x0g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365860</id>
      <parentid>9365729</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2103" sha1="ft5m5pshxdfbdlt7v4bhyp9n1433bs6" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=PT|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Estoril_track_map.svg|eta|Autódromo do Estoril]]
'''Autódromo do Estoril''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Estoril]] ([[Portugalio]]).

'''Longeco''': 4,360 km

'''Kurbiĝoj''': 13

'''Plej rapida giro''': 1:11:494 de [[Damon Hill]] ([[1993]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[Lotus|Lotus-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Gerhard Berger]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Riccardo Patrese]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[David Coulthard]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20ra]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>ft5m5pshxdfbdlt7v4bhyp9n1433bs6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurejo de Katalunio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329954</id>
    <revision>
      <id>9365754</id>
      <parentid>6665556</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:18:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3005" sha1="5m2pg1dnhzfg96o937abtvlgutkum92" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Catalunya_2007.png|eta|Kurejo de Katalunio]]
La '''cirkvito de [[Katalunio]]''' estas cirkvito de [[Formulo 1]] en [[Hispanio]].

'''Longeco''': 4,655 km

'''Kurbiĝoj''': 16

'''Plej rapida giro''': 1:21:670 de [[Kimi Räikkönen]] ([[2008]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20px]] [[Alain Prost]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20px]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault F1|Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jenson Button]]
|[[Brawn GP|Brawn-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20px]] [[Mark Webber]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>5m2pg1dnhzfg96o937abtvlgutkum92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365893</id>
      <parentid>9365754</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:54:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3075" sha1="8e5ez0ei6m911qho25u0hzevda37sel" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES-CA|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Catalunya_2007.png|eta|Kurejo de Katalunio]]
La '''cirkvito de [[Katalunio]]''' estas cirkvito de [[Formulo 1]] en [[Hispanio]].

'''Longeco''': 4,655 km

'''Kurbiĝoj''': 16

'''Plej rapida giro''': 1:21:670 de [[Kimi Räikkönen]] ([[2008]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20px]] [[Alain Prost]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20px]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault F1|Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jenson Button]]
|[[Brawn GP|Brawn-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20px]] [[Mark Webber]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>8e5ez0ei6m911qho25u0hzevda37sel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365894</id>
      <parentid>9365893</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:55:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3075" sha1="61ey6dka7u0tn8lgfy9oy23tzefqgb8" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES-CT|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Catalunya_2007.png|eta|Kurejo de Katalunio]]
La '''cirkvito de [[Katalunio]]''' estas cirkvito de [[Formulo 1]] en [[Hispanio]].

'''Longeco''': 4,655 km

'''Kurbiĝoj''': 16

'''Plej rapida giro''': 1:21:670 de [[Kimi Räikkönen]] ([[2008]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20px]] [[Alain Prost]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20px]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault F1|Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jenson Button]]
|[[Brawn GP|Brawn-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20px]] [[Mark Webber]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>61ey6dka7u0tn8lgfy9oy23tzefqgb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hungaroring</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329955</id>
    <revision>
      <id>9365882</id>
      <parentid>8227635</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:50:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3600" sha1="9kwuxkqjzryd1rq7x5b1z0dpk89gmrx" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=HU|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit Hungaroring.png|230px|dekstra]]

'''Hungaroring''', aŭ eble '''rondo de Hungario''' estas rondo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Hungario]].

'''Longeco''': 4,384 km

'''Kurbiĝoj''': 16

'''Plej rapida giro''': 1:19:068 de [[Felipe Massa]] ([[2008]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Nelson Piquet]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Nelson Piquet]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Nigel Mansell]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Thierry Boutsen]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[amon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20px]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20px]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Rubens Barrichello]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jenson Button]]
|[[Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Heikki Kovalainen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20px]] [[Mark Webber]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]
[[Kategorio:Sporto en Hungario]]</text>
      <sha1>9kwuxkqjzryd1rq7x5b1z0dpk89gmrx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365883</id>
      <parentid>9365882</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3610" sha1="67a65bdemdzq39w1zvjnpsoy05qizaa" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=HU|situo sur mapo=Budapeŝto|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit Hungaroring.png|230px|dekstra]]

'''Hungaroring''', aŭ eble '''rondo de Hungario''' estas rondo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Hungario]].

'''Longeco''': 4,384 km

'''Kurbiĝoj''': 16

'''Plej rapida giro''': 1:19:068 de [[Felipe Massa]] ([[2008]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Nelson Piquet]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Nelson Piquet]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Nigel Mansell]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of Belgium.svg|20px]] [[Thierry Boutsen]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[amon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20px]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20px]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Rubens Barrichello]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jenson Button]]
|[[Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Heikki Kovalainen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20px]] [[Mark Webber]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]
[[Kategorio:Sporto en Hungario]]</text>
      <sha1>67a65bdemdzq39w1zvjnpsoy05qizaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Indianapolis Motor Speedway</title>
    <ns>0</ns>
    <id>329957</id>
    <revision>
      <id>9365748</id>
      <parentid>8239310</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:14:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1560" sha1="kgr6mouvtn1wbzvn7qjvdf0akkg748o" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Indianapolis.png|eta|Indianapolis Motor Speedway]]
'''Indianapolis Motor Speedway''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Indianapoliso]] ([[Usono]]). Ĝi estas ankaŭ la plej granda sportejo en la mondo.

'''Longeco''': 4,192 km

'''Kurbiĝoj''': 13

'''Plej rapida giro''': 1:10:399 de [[Rubens Barrichello]] ([[2004]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Jaro
! Stiristo
! Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Rubens Barrichello]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Indianapolis 500]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]
[[Kategorio:Indianapolo]]</text>
      <sha1>kgr6mouvtn1wbzvn7qjvdf0akkg748o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365885</id>
      <parentid>9365748</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1630" sha1="8mwar7tfgpuq4l2gi79xbaf2agicu9y" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=US-IN|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Indianapolis.png|eta|Indianapolis Motor Speedway]]
'''Indianapolis Motor Speedway''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Indianapoliso]] ([[Usono]]). Ĝi estas ankaŭ la plej granda sportejo en la mondo.

'''Longeco''': 4,192 km

'''Kurbiĝoj''': 13

'''Plej rapida giro''': 1:10:399 de [[Rubens Barrichello]] ([[2004]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Jaro
! Stiristo
! Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Rubens Barrichello]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Indianapolis 500]]

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]
[[Kategorio:Indianapolo]]</text>
      <sha1>8mwar7tfgpuq4l2gi79xbaf2agicu9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:John F. Kennedy</title>
    <ns>14</ns>
    <id>331538</id>
    <revision>
      <id>9365269</id>
      <parentid>7379355</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:42:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="175" sha1="1luxq3o9pj3tzr7n3g3c4zmn5aarauq" xml:space="preserve">{{Projektoj}}
{{PliPri}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Kennedy, John F.}}

[[Kategorio:Kategorioj honore al politikistoj]]
[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Kennedy-familio]]</text>
      <sha1>1luxq3o9pj3tzr7n3g3c4zmn5aarauq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurejo de Spa-Francorchamps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331699</id>
    <revision>
      <id>9365768</id>
      <parentid>8729787</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:26:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5605" sha1="4ynve8h0vb0lmktxzk3tiqutanf179o" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Spa_2007.png|eta|Kurejo de Spa-Francorchamps]]
La '''cirkvito de [[Spa-Francorchamps]]''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Belgujo]].

'''Longeco''': 7,004 km

'''Kurbiĝoj''': 21

'''Plej rapida giro''': 1:47:203 de [[Sebastian Vettel]] ([[2009]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1950]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20px]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Alfa Romeo]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1951]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20px]] [[Giuseppe Farina]]
|[[Alfa Romeo]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1952]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20px]] [[Alberto Ascari]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1953]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20px]] [[Alberto Ascari]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1954]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20px]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1955]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20px]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1956]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Peter Collins]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1958]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Tony Brooks]]
|[[Vanwall]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1960]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20px]] [[Jack Brabham]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1961]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20px]] [[Phil Hill]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1962]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1963]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1964]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1965]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1966]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[John Surtees]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1967]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20px]] [[Dan Gurney]]
|[[AAR Eagle|Eagle-Weslake]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1968]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20px]] [[Bruce McLaren]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Pedro Rodríguez]]
|[[British Racing Motors|B.R.M.]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1983]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20px]] [[Alain Prost]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[Lotus|Lotus-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20px]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formula 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[Jordan Grand Prix|Jordan-Mugen]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[David Coulthard]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>4ynve8h0vb0lmktxzk3tiqutanf179o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365904</id>
      <parentid>9365768</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:57:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5672" sha1="e02z7mab1lggs1viawndxszfoaj2qmm" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BE|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Spa_2007.png|eta|Kurejo de Spa-Francorchamps]]
La '''cirkvito de [[Spa-Francorchamps]]''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Belgujo]].

'''Longeco''': 7,004 km

'''Kurbiĝoj''': 21

'''Plej rapida giro''': 1:47:203 de [[Sebastian Vettel]] ([[2009]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1950]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20px]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Alfa Romeo]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1951]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20px]] [[Giuseppe Farina]]
|[[Alfa Romeo]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1952]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20px]] [[Alberto Ascari]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1953]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20px]] [[Alberto Ascari]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1954]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20px]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1955]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20px]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1956]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Peter Collins]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1958]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Tony Brooks]]
|[[Vanwall]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1960]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20px]] [[Jack Brabham]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1961]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20px]] [[Phil Hill]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1962]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1963]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1964]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1965]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1966]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[John Surtees]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1967]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20px]] [[Dan Gurney]]
|[[AAR Eagle|Eagle-Weslake]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1968]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20px]] [[Bruce McLaren]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:Flag of Mexico.svg|20px]] [[Pedro Rodríguez]]
|[[British Racing Motors|B.R.M.]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1983]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20px]] [[Alain Prost]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[Lotus|Lotus-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20px]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formula 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Damon Hill]]
|[[Jordan Grand Prix|Jordan-Mugen]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[David Coulthard]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20px]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>e02z7mab1lggs1viawndxszfoaj2qmm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Autodromo Enzo e Dino Ferrari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331704</id>
    <revision>
      <id>9365726</id>
      <parentid>8780811</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:51:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3685" sha1="p0j84yzab97wru9rlypqw5jexuat2ng" xml:space="preserve">[[Dosiero:Imola_2009.svg|eta|Autodromo Enzo e Dino Ferrari]]
'''Autodromo Enzo e Dino Ferrari''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Imola]] ([[Italio]]).

'''Longeco''': 4,933 km

'''Kurbiĝoj''': 17

'''Plej rapida giro''': 1:20:411 de [[Michael Schumacher]] ([[2004]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1980]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham]]-Ford
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham]]-Ford
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1982]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Didier Pironi]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1983]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Patrick Tambay]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
||[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
||[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Elio de Angelis]]
|[[Lotus|Lotus-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Riccardo Patrese]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Heinz-Harald Frentzen]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[David Coulthard]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Ralf Schumacher]]
|[[WilliamsF1|Williams-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>p0j84yzab97wru9rlypqw5jexuat2ng</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365859</id>
      <parentid>9365726</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:40:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3752" sha1="j6t6i3hx3ju2q5psqlnqaq9k879gif5" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IT|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Imola_2009.svg|eta|Autodromo Enzo e Dino Ferrari]]
'''Autodromo Enzo e Dino Ferrari''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Imola]] ([[Italio]]).

'''Longeco''': 4,933 km

'''Kurbiĝoj''': 17

'''Plej rapida giro''': 1:20:411 de [[Michael Schumacher]] ([[2004]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1980]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham]]-Ford
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham]]-Ford
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1982]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Didier Pironi]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1983]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Patrick Tambay]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1984]]
||[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1985]]
||[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Elio de Angelis]]
|[[Lotus|Lotus-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1986]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-TAG-Porsche]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1987]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1988]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1989]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Riccardo Patrese]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Heinz-Harald Frentzen]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[David Coulthard]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Ralf Schumacher]]
|[[WilliamsF1|Williams-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>j6t6i3hx3ju2q5psqlnqaq9k879gif5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Shanghai International Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331740</id>
    <revision>
      <id>9365779</id>
      <parentid>8448629</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:35:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1436" sha1="5a2vez4ky2xhjs8it6a42jauai4b5o1" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Shanghai.png|eta|Shanghai International Circuit]]
'''Shanghai International Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Ŝanhajo]] ([[Ĉinio]]).

'''Longeco''': 5,451 km

'''Kurbiĝoj''': 16

'''Plej rapida giro''': 1:32:238 de [[Michael Schumacher]] ([[2004]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Rubens Barrichello]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jenson Button]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>5a2vez4ky2xhjs8it6a42jauai4b5o1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365847</id>
      <parentid>9365779</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:35:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1511" sha1="ltta9oq32a7cbp0h917qm6ggaruzw6t" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=CN|situo sur mapo=Ŝanhajo|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Shanghai.png|eta|Shanghai International Circuit]]
'''Shanghai International Circuit''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Ŝanhajo]] ([[Ĉinio]]).

'''Longeco''': 5,451 km

'''Kurbiĝoj''': 16

'''Plej rapida giro''': 1:32:238 de [[Michael Schumacher]] ([[2004]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Rubens Barrichello]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20ra]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jenson Button]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Lewis Hamilton]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>ltta9oq32a7cbp0h917qm6ggaruzw6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Circuito de Jerez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331743</id>
    <revision>
      <id>9365873</id>
      <parentid>9262357</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1494" sha1="kmh61ncv2zz51vsa712qczo3e7wtcyn" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Jerez.png|eta|240x240ra|mapo]]
'''Circuito de Jerez''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Jerez de la Frontera|Jerez]] ([[Hispanio]]).

'''Longeco''': 4,428 km

'''Kurbiĝoj''': 13

'''Plej rapida giro''': 1:23:135 de [[Heinz-Harald Frentzen]] ([[1997]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;style=&quot;text-align:center&quot;
! Jaro
! Stiristo
! Aŭto
|-
| [[1986]] || align=&quot;left&quot; | [[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]] || align=&quot;left&quot; | [[Lotus|Lotus-Renault]]
|-
| [[1987]] || align=&quot;left&quot; | [[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]] || align=&quot;left&quot; | [[WilliamsF1|Williams-Honda]]
|-
| [[1988]] || align=&quot;left&quot; | [[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]] || align=&quot;left&quot; | [[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
| [[1989]] || align=&quot;left&quot; | [[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]] || align=&quot;left&quot; | [[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
| [[1990]] || align=&quot;left&quot; | [[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]] || align=&quot;left&quot; | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
| [[1994]] || align=&quot;left&quot; | [[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]] || align=&quot;left&quot; | [[Benetton|Benetton-Ford]]
|-
| [[1997]] || align=&quot;left&quot; | [[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Mika Häkkinen]] || align=&quot;left&quot; | [[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>kmh61ncv2zz51vsa712qczo3e7wtcyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Circuito del Jarama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331803</id>
    <revision>
      <id>9365743</id>
      <parentid>8815557</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:07:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1468" sha1="llsvfspm582335q99f1tzvr0l9oze32" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Jarama.png|eta|Circuito del Jarama]]
'''Circuito del Jarama''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Ĥaramo]] ([[Hispanio]]).

'''Longeco''': 3,312&amp;nbsp;km

'''Kurbiĝoj''': 11

'''Plej rapida giro''': 1:16:440 de [[Gilles Villeneuve]] ([[1979]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1968]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Graham Hill]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jackie Stewart]]
|[[March|March-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1972]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[James Hunt]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Patrick Depailler]]
|[[Ligier|Ligier-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20ra]] [[Gilles Villeneuve]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>llsvfspm582335q99f1tzvr0l9oze32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365874</id>
      <parentid>9365743</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1535" sha1="ku427um9virslk0q5a6z5bo5oikeloo" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Jarama.png|eta|Circuito del Jarama]]
'''Circuito del Jarama''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Ĥaramo]] ([[Hispanio]]).

'''Longeco''': 3,312&amp;nbsp;km

'''Kurbiĝoj''': 11

'''Plej rapida giro''': 1:16:440 de [[Gilles Villeneuve]] ([[1979]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1968]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Graham Hill]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1970]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jackie Stewart]]
|[[March|March-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1972]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[James Hunt]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Patrick Depailler]]
|[[Ligier|Ligier-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20ra]] [[Gilles Villeneuve]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>ku427um9virslk0q5a6z5bo5oikeloo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Autódromo Juan y Oscar Alfredo Gálvez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331806</id>
    <revision>
      <id>9365735</id>
      <parentid>8780815</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:56:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2976" sha1="9gylnlsaq1xhaojttbe4k0uj6mkhpij" xml:space="preserve">[[Dosiero:Autódromo_Oscar_y_Juan_Gálvez_Circuito_N°_6_por_Senna.svg|eta|Autódromo Juan y Oscar Alfredo Gálvez]]
'''La Autódromo Juan y Oscar Alfredo Gálvez''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Bonaero]] ([[Argentino]]).

'''Longeco''': 4,259 km

'''Kurbiĝoj''': 15

'''Plej rapida giro''': 1:27:981 de [[Gerhard Berger]] ([[1997]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Piloto
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1953]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Alberto Ascari]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1954]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1955]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1956]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]&lt;br /&gt;[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Luigi Musso]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1957]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1958]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Stirling Moss]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1960]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20ra]] [[Bruce McLaren]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1972]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jackie Stewart]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
||[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20ra]] [[Denis Hulme]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
||[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag_of_South_Africa.svg|20ra]] [[Jody Scheckter]]
|[[Walter Wolf Racing|Wolf-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Jacques Laffite]]
|[[Ligier|Ligier-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1980]]
||[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20ra]] [[Alan Jones]]
|[[WilliamsF1|Williams-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham|Brabham-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20ra]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>9gylnlsaq1xhaojttbe4k0uj6mkhpij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365864</id>
      <parentid>9365735</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:43:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3052" sha1="chd8xu7clzz59gk8z3q3xdy4g05y6b5" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AR-B|situo sur mapo=Bonaero|zomo=13}}
[[Dosiero:Autódromo_Oscar_y_Juan_Gálvez_Circuito_N°_6_por_Senna.svg|eta|Autódromo Juan y Oscar Alfredo Gálvez]]
'''La Autódromo Juan y Oscar Alfredo Gálvez''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Bonaero]] ([[Argentino]]).

'''Longeco''': 4,259 km

'''Kurbiĝoj''': 15

'''Plej rapida giro''': 1:27:981 de [[Gerhard Berger]] ([[1997]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Piloto
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1953]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Alberto Ascari]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1954]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1955]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1956]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]&lt;br /&gt;[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Luigi Musso]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1957]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1958]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Stirling Moss]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1960]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20ra]] [[Bruce McLaren]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1972]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jackie Stewart]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
||[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20ra]] [[Denis Hulme]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
||[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag_of_South_Africa.svg|20ra]] [[Jody Scheckter]]
|[[Walter Wolf Racing|Wolf-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Jacques Laffite]]
|[[Ligier|Ligier-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1980]]
||[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20ra]] [[Alan Jones]]
|[[WilliamsF1|Williams-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham|Brabham-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20ra]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>chd8xu7clzz59gk8z3q3xdy4g05y6b5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365870</id>
      <parentid>9365864</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3045" sha1="4hcpk6flo498srolls3l9njgg7dvz0r" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=AR-C|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Autódromo_Oscar_y_Juan_Gálvez_Circuito_N°_6_por_Senna.svg|eta|Autódromo Juan y Oscar Alfredo Gálvez]]
'''La Autódromo Juan y Oscar Alfredo Gálvez''' estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Bonaero]] ([[Argentino]]).

'''Longeco''': 4,259 km

'''Kurbiĝoj''': 15

'''Plej rapida giro''': 1:27:981 de [[Gerhard Berger]] ([[1997]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Piloto
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1953]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Alberto Ascari]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1954]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1955]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Mercedes-Benz|Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1956]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]&lt;br /&gt;[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Luigi Musso]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1957]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina (civil).svg|20ra]] [[Juan Manuel Fangio]]
|[[Maserati]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1958]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Stirling Moss]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1960]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20ra]] [[Bruce McLaren]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1972]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jackie Stewart]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
||[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20ra]] [[Denis Hulme]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
||[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag_of_South_Africa.svg|20ra]] [[Jody Scheckter]]
|[[Walter Wolf Racing|Wolf-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_States.svg|20ra]] [[Mario Andretti]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Jacques Laffite]]
|[[Ligier|Ligier-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1980]]
||[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20ra]] [[Alan Jones]]
|[[WilliamsF1|Williams-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1981]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Nelson Piquet]]
|[[Brabham|Brabham-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20ra]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>4hcpk6flo498srolls3l9njgg7dvz0r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>AVUS</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331937</id>
    <revision>
      <id>9365736</id>
      <parentid>7931928</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1526" sha1="ci0f3i3axl0s6y3tdpbbgp7nyry4b6k" xml:space="preserve">[[dosiero:Avus_Tribüne_The_Cube_Messe_Juni_2022.jpg|eta|dekstra|300ra|{{centre|[[tribuno]] flanke de la aŭtovojo}}]]
[[dosiero:Motel AVUS Berlin.jpg|eta|dekstra|300ra|{{centre|Tiu arbitracia turo nun estas [[motelo]] kaj restoracio}}]]
'''AVUS''' estis historia kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Germanio]]. Nun ĝi estas parto de la urba [[germana aŭtovojo]] A115 en [[Berlino]], kvankam [[tribuno]]j kaj arbitraciaj turoj daŭre videblas flanke de la aŭtovojo. Rekte najbaras la [[Internacia Kongresa Centro Berlino]] kaj la internacia foirejo kaj ekspoziciejo de Berlino kun karakteriza televida turo laŭ konstrustilo iom simila al la [[parizo|pariza]] [[Eiffel-turo]], sed malgraŭ tiu koncentriĝo de eventejoj - ankaŭ la olimpika parko de la [[Somera Olimpiko 1936]] kaj granda [[amfiteatro|amfiteatra]] rokkoncertejo ne malproksimas, la teritorio situas rande de la dense konstruita urbokerno: okcidente kaj sude etendiĝas vastaj arbaroj, antaŭ ol en ioma distanco sekvas pliaj urbokvartaloj.

'''Longeco''': 8 300 km

'''Kurbiĝoj''': 4

'''Plej rapida giro''': 2:04:500 de ''Tony Brooks'' ([[1959]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Jaro
! Stiristo
! Aŭto
|- align=&quot;center&quot;
| [[1959]] || align=&quot;left&quot; | [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] ''Tony Brooks'' || align=&quot;left&quot; | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}
[[Dosiero:Circuit_AVUS.svg|eta|AVUS]]

{{Projektoj}}

{{ĝermo|Germanio}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]
[[Kategorio:Berlino]]</text>
      <sha1>ci0f3i3axl0s6y3tdpbbgp7nyry4b6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365866</id>
      <parentid>9365736</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1604" sha1="jqy0rf9rck6wkdh8jsz5rmvvz51t6qq" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=DE-BER|situo sur mapo=Berlino|zomo=13}}
[[dosiero:Avus_Tribüne_The_Cube_Messe_Juni_2022.jpg|eta|dekstra|300ra|{{centre|[[tribuno]] flanke de la aŭtovojo}}]]
[[dosiero:Motel AVUS Berlin.jpg|eta|dekstra|300ra|{{centre|Tiu arbitracia turo nun estas [[motelo]] kaj restoracio}}]]
'''AVUS''' estis historia kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Germanio]]. Nun ĝi estas parto de la urba [[germana aŭtovojo]] A115 en [[Berlino]], kvankam [[tribuno]]j kaj arbitraciaj turoj daŭre videblas flanke de la aŭtovojo. Rekte najbaras la [[Internacia Kongresa Centro Berlino]] kaj la internacia foirejo kaj ekspoziciejo de Berlino kun karakteriza televida turo laŭ konstrustilo iom simila al la [[parizo|pariza]] [[Eiffel-turo]], sed malgraŭ tiu koncentriĝo de eventejoj - ankaŭ la olimpika parko de la [[Somera Olimpiko 1936]] kaj granda [[amfiteatro|amfiteatra]] rokkoncertejo ne malproksimas, la teritorio situas rande de la dense konstruita urbokerno: okcidente kaj sude etendiĝas vastaj arbaroj, antaŭ ol en ioma distanco sekvas pliaj urbokvartaloj.

'''Longeco''': 8 300 km

'''Kurbiĝoj''': 4

'''Plej rapida giro''': 2:04:500 de ''Tony Brooks'' ([[1959]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:100%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Jaro
! Stiristo
! Aŭto
|- align=&quot;center&quot;
| [[1959]] || align=&quot;left&quot; | [[Dosiero:Flago-de-Britio.svg|20px]] ''Tony Brooks'' || align=&quot;left&quot; | [[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}
[[Dosiero:Circuit_AVUS.svg|eta|AVUS]]

{{Projektoj}}

{{ĝermo|Germanio}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]
[[Kategorio:Berlino]]</text>
      <sha1>jqy0rf9rck6wkdh8jsz5rmvvz51t6qq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Autódromo José Carlos Pace</title>
    <ns>0</ns>
    <id>331939</id>
    <revision>
      <id>9365731</id>
      <parentid>9248220</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:55:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3854" sha1="kj5qgiwphvpek60qs9h43mua89ezisc" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Interlagos.svg|eta|Autódromo José Carlos Pace]]
'''Autódromo José Carlos Pace''' estas kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Interlagos]] ([[Brazilo]]).

'''Longeco''': 4,309 km

'''Kurbiĝoj''': 15

'''Plej rapida giro''': 1:10:540 de [[Valtteri Bottas]] ([[2018]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
|[[Dosiero:Flag_of_Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag_of_Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag_of_Brazil.svg|20ra]] [[Carlos Pace]]
|[[Brabham|Brabham-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina.svg|20ra]] [[Carlos Reutemann]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
||[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Jacques Laffite]]
|[[Ligier|Ligier-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1980]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[René Arnoŭ]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton Formula|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton Formula|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20ra]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[David Coulthard]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Giancarlo Fisichella]]
|[[Jordan|Jordan-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Colombia.svg|20ra]] [[Juan Pablo Montoya]]
|[[WilliamsF1|Williams-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Colombia.svg|20ra]] [[Juan Pablo Montoya]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20ra]] [[Mark Webber]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2025]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Lando Norris]]
|[[McLaren (Formulo 1)|Mclaren-Mercedes]]
|-
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>kj5qgiwphvpek60qs9h43mua89ezisc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365862</id>
      <parentid>9365731</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3921" sha1="84ussvvqchn2rb70hvaw85ycr1ltz8m" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=BR|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Interlagos.svg|eta|Autódromo José Carlos Pace]]
'''Autódromo José Carlos Pace''' estas kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Interlagos]] ([[Brazilo]]).

'''Longeco''': 4,309 km

'''Kurbiĝoj''': 15

'''Plej rapida giro''': 1:10:540 de [[Valtteri Bottas]] ([[2018]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
|[[Dosiero:Flag_of_Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[Lotus|Lotus-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag_of_Brazil.svg|20ra]] [[Emerson Fittipaldi]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag_of_Brazil.svg|20ra]] [[Carlos Pace]]
|[[Brabham|Brabham-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag of Argentina.svg|20ra]] [[Carlos Reutemann]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1979]]
||[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Jacques Laffite]]
|[[Ligier|Ligier-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1980]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[René Arnoŭ]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1990]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Alain Prost]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1991]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1992]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Nigel Mansell]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1993]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Ayrton Senna]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Honda]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1994]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton Formula|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1995]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Benetton Formula|Benetton-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1996]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Damon Hill]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1997]]
|[[Dosiero:Flag of Canada.svg|20ra]] [[Jacques Villeneuve]]
|[[WilliamsF1|Williams-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1998]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Mika Häkkinen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[David Coulthard]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20ra]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20ra]] [[Giancarlo Fisichella]]
|[[Jordan|Jordan-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Colombia.svg|20ra]] [[Juan Pablo Montoya]]
|[[WilliamsF1|Williams-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Colombia.svg|20ra]] [[Juan Pablo Montoya]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20ra]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] [[Felipe Massa]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag of Australia.svg|20ra]] [[Mark Webber]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2025]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Lando Norris]]
|[[McLaren (Formulo 1)|Mclaren-Mercedes]]
|-
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>84ussvvqchn2rb70hvaw85ycr1ltz8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prince George Circuit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332061</id>
    <revision>
      <id>9365777</id>
      <parentid>8413919</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="780" sha1="td2pk572s3o7ds6kr2hyy1ry61za5sf" xml:space="preserve">[[Dosiero:Prince_George_Circuit.svg|eta|Prince George Circuit]]
[[Prince George Circuit]] estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Orient-Londono]] ([[Sud-Afriko]]).

'''Longeco''': 3,920 km

'''Kurbiĝoj''': 8

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1962]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Graham Hill]]
|[[British Racing Motors|B.R.M.]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1963]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1965]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>td2pk572s3o7ds6kr2hyy1ry61za5sf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365849</id>
      <parentid>9365777</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="847" sha1="m2g8i1pu5whjahnxuy2hwf8i54x1g2a" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ZA|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Prince_George_Circuit.svg|eta|Prince George Circuit]]
[[Prince George Circuit]] estas cirkvito por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Orient-Londono]] ([[Sud-Afriko]]).

'''Longeco''': 3,920 km

'''Kurbiĝoj''': 8

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;prettytable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1962]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Graham Hill]]
|[[British Racing Motors|B.R.M.]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1963]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1965]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Jim Clark]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>m2g8i1pu5whjahnxuy2hwf8i54x1g2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Riverside International Raceway</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332064</id>
    <revision>
      <id>9365778</id>
      <parentid>8428957</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:33:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="617" sha1="5xnqivaur4ycplrnjis3zu6e46m4vks" xml:space="preserve">[[Dosiero:Riverside_Raceway.JPG|eta|Riverside International Raceway]]
'''Riverside International Raceway''' estas aŭtomobila kuejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Riverside (Kalifornio)|Riverside]] ([[Kalifornio]]).

'''Longeco''': 5,271 km

'''Kurbiĝoj''': 9

'''Plej rapida kuro''': 1:54:400 de [[Stirling Moss]] ([[1960]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1960]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Stirling Moss]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>5xnqivaur4ycplrnjis3zu6e46m4vks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365848</id>
      <parentid>9365778</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:36:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="emre7e6d6i304fki7us2a944ztyylbc" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=US-CA|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Riverside_Raceway.JPG|eta|Riverside International Raceway]]
'''Riverside International Raceway''' estas aŭtomobila kuejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Riverside (Kalifornio)|Riverside]] ([[Kalifornio]]).

'''Longeco''': 5,271 km

'''Kurbiĝoj''': 9

'''Plej rapida kuro''': 1:54:400 de [[Stirling Moss]] ([[1960]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1960]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20ra]] [[Stirling Moss]]
|[[Lotus|Lotus-Climax]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>emre7e6d6i304fki7us2a944ztyylbc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Skandinavia Kurejo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332489</id>
    <revision>
      <id>9365783</id>
      <parentid>8452523</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1149" sha1="hat84ppdo9uz2xhop5hkmut8raz0wg6" xml:space="preserve">[[Dosiero:Scandinavian_Raceway_1978.svg|eta|Skandinavia Kurejo]]
'''Skandinavia Kurejo''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Anderstorp]] ([[Svedio]]).

'''Longeco''': 4,031 km

'''Kurbiĝoj''': 8

'''Plej rapida giro''': 1:24:836 de [[Niki Lauda]] ([[1978]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20ra]] [[Denis Hulme]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag_of_South_Africa.svg|20ra]] [[Jody Scheckter]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flag_of_South_Africa.svg|20ra]] [[Jody Scheckter]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Jacques Laffite]]
|[[Automobiles Ligier|Ligier-Matra]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[Brabham|Brabham-Alfa]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>hat84ppdo9uz2xhop5hkmut8raz0wg6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365845</id>
      <parentid>9365783</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:35:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1216" sha1="1tmcy5wetr06xf7m403bnd2dxpyk4ep" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=SE|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Scandinavian_Raceway_1978.svg|eta|Skandinavia Kurejo]]
'''Skandinavia Kurejo''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Anderstorp]] ([[Svedio]]).

'''Longeco''': 4,031 km

'''Kurbiĝoj''': 8

'''Plej rapida giro''': 1:24:836 de [[Niki Lauda]] ([[1978]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1973]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20ra]] [[Denis Hulme]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1974]]
|[[Dosiero:Flag_of_South_Africa.svg|20ra]] [[Jody Scheckter]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1975]]
|[[Dosiero:Flag of Austria.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1976]]
|[[Dosiero:Flag_of_South_Africa.svg|20ra]] [[Jody Scheckter]]
|[[Tyrrell|Tyrrell-Ford]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1977]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Jacques Laffite]]
|[[Automobiles Ligier|Ligier-Matra]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1978]]
|[[Dosiero:Flag of France.svg|20ra]] [[Niki Lauda]]
|[[Brabham|Brabham-Alfa]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>1tmcy5wetr06xf7m403bnd2dxpyk4ep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Internacia Kurejo Sebring</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332490</id>
    <revision>
      <id>9365749</id>
      <parentid>8241196</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:15:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="536" sha1="s5t15dl9mb81udisobxzqyccm710m0j" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Sebring.png|eta|Internacia Kurejo Sebring]]
'''Internacia Kurejo Sebring''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Sebring]] ([[Florido]]).

'''Longeco''': 6,020 km

'''Kurbiĝoj''': 17

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1959]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20px]] [[Bruce McLaren]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>s5t15dl9mb81udisobxzqyccm710m0j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365886</id>
      <parentid>9365749</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:51:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="606" sha1="tkv14w14ra856xtmohkfoo6cpw5owp8" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=US-FL|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Sebring.png|eta|Internacia Kurejo Sebring]]
'''Internacia Kurejo Sebring''' estis kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Sebring]] ([[Florido]]).

'''Longeco''': 6,020 km

'''Kurbiĝoj''': 17

'''Plej rapida giro''': ''nekonata''

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1959]]
|[[Dosiero:Flag_of_New_Zealand.svg|20px]] [[Bruce McLaren]]
|[[Cooper|Cooper-Climax]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>tkv14w14ra856xtmohkfoo6cpw5owp8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Internacia Kurejo Sepang</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332493</id>
    <revision>
      <id>9365750</id>
      <parentid>8241197</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:16:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>strukturo</comment>
      <origin>9365750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2005" sha1="m3ae1wrnvqc7y3t0v5a57dgy4f4tuem" xml:space="preserve">[[Dosiero:Circuit_Sepang.png|eta|Internacia Kurejo Sepang]]
'''Internacia Kurejo Sepang''' estas kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Sepang]] ([[Malajzio]]).

'''Longeco''': 5,540 km

'''Kurbiĝoj''': 15

'''Plej rapida giro''': 1:34:175 de [[Lewis Hamilton]] ([[2010]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Eddie Irvine]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Ralf Schumacher]]
|[[WilliamsF1|Williams-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20px]] [[Giancarlo Fisichella]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jenson Button]]
|[[Brawn GP|Brawn-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>m3ae1wrnvqc7y3t0v5a57dgy4f4tuem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365887</id>
      <parentid>9365750</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2072" sha1="hmlqkt1107r04ya2ja6xaabbp84h2vj" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=MY|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Circuit_Sepang.png|eta|Internacia Kurejo Sepang]]
'''Internacia Kurejo Sepang''' estas kurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Sepang]] ([[Malajzio]]).

'''Longeco''': 5,540 km

'''Kurbiĝoj''': 15

'''Plej rapida giro''': 1:34:175 de [[Lewis Hamilton]] ([[2010]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[1999]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Eddie Irvine]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2000]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2001]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2002]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Ralf Schumacher]]
|[[WilliamsF1|Williams-BMW]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2003]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2004]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Michael Schumacher]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2005]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2006]]
|[[Dosiero:Flag of Italy.svg|20px]] [[Giancarlo Fisichella]]
|[[Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2007]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[McLaren (Formulo 1)|McLaren-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2008]]
|[[Dosiero:Flag of Finland.svg|20px]] [[Kimi Räikkönen]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2009]]
|[[Dosiero:Flag_of_United_Kingdom.svg|20px]] [[Jenson Button]]
|[[Brawn GP|Brawn-Mercedes]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2011]]
|[[Dosiero:Flag of Germany.svg|20px]] [[Sebastian Vettel]]
|[[Red Bull Racing|Red Bull-Renault]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>hmlqkt1107r04ya2ja6xaabbp84h2vj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Korea Internacia Kurejo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>332495</id>
    <revision>
      <id>9365890</id>
      <parentid>9344312</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="648" sha1="tg30of1iwmzj2csvph8hj2e8spb9x99" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=KR|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Korea_international_circuit_v2.svg|eta|Korea Internacia Kurejo]]
'''Korea Internacia Kurejo''' estas aŭtokurejo por konkursoj de [[Formulo 1]] en [[Yeongam]] ([[Koreio]]).

'''Longeco''': 5,450 km

'''Kurbiĝoj''': 17

'''Plej rapida giro''': 1:50:257 de [[Fernando Alonso]] ([[2010]])

== Ora listo ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:95%;&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
!Jaro
!Stiristo
!Aŭto
|-
|align=&quot;center&quot; | [[2010]]
|[[Dosiero:Flag of Spain.svg|20px]] [[Fernando Alonso]]
|[[Scuderia Ferrari|Ferrari]]
|}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Kurejoj de Formulo Unu]]</text>
      <sha1>tg30of1iwmzj2csvph8hj2e8spb9x99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dezső Velits</title>
    <ns>0</ns>
    <id>335593</id>
    <revision>
      <id>9365138</id>
      <parentid>9309625</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:17:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]]</comment>
      <origin>9365138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1440" sha1="i2b09onyqh77z324e0pwf12xaxwcg7a" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|dosiero              = Velits Dezső.jpg
|priskribo de dosiero = Dezső Velits, 1920
}}

'''VELITS Dezső''' (veliĉ) estis hungara kuracisto, universitata profesoro naskita en [[Kolozsvár]] la [[28-an de aprilo]] [[1860]] kaj mortinta en [[Bratislavo]] la [[7-an de februaro]] [[1921]].

== Kariero ==
Velits diplomitiĝis en [[1885]] en [[Budapeŝto]], kie li estis studento de [[Ignaz Semmelweis]]. De [[1887]] li estis asistanto, de [[1890]] direktoro de porakuŝistinejo de Bratislavo. En [[1891]] li organizis obstetrikan poliklinikon. De [[1914]] li estis profesoro de obstetriko kaj ginekologio en Bratislavo, direktoro de la ŝtata malsanulejo.

== Verkoj ==
* ''A szénsav és éleny hatása az emlős-szív működésére'' (Kolozsvár, 1882);
* ''A pozsonyi m. kir. bábaképezde 1873 – 1895 között'' (Pozsony, 1896);
* ''Az ovariotomia eredményeiről'' (Bp., 1906);
* ''A máj- és vese-echinococcus a nőgyógyászat körében'' (Bp., 1906);
* ''Védekezés háború idején a fertőző betegségek ellen'' (Pozsony 1915).

== Fonto ==
* Magyar Életrajzi Lexikon[http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100922021307/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm |date=2010-09-22 }}

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Velits, Dezso}}

[[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]]
[[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]]
[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]]</text>
      <sha1>i2b09onyqh77z324e0pwf12xaxwcg7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365139</id>
      <parentid>9365138</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:18:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Hungaraj obstetrikistoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]]</comment>
      <origin>9365139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1478" sha1="a68ot8ialqpvbwel9uve2azgtfeho3c" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|dosiero              = Velits Dezső.jpg
|priskribo de dosiero = Dezső Velits, 1920
}}

'''VELITS Dezső''' (veliĉ) estis hungara kuracisto, universitata profesoro naskita en [[Kolozsvár]] la [[28-an de aprilo]] [[1860]] kaj mortinta en [[Bratislavo]] la [[7-an de februaro]] [[1921]].

== Kariero ==
Velits diplomitiĝis en [[1885]] en [[Budapeŝto]], kie li estis studento de [[Ignaz Semmelweis]]. De [[1887]] li estis asistanto, de [[1890]] direktoro de porakuŝistinejo de Bratislavo. En [[1891]] li organizis obstetrikan poliklinikon. De [[1914]] li estis profesoro de obstetriko kaj ginekologio en Bratislavo, direktoro de la ŝtata malsanulejo.

== Verkoj ==
* ''A szénsav és éleny hatása az emlős-szív működésére'' (Kolozsvár, 1882);
* ''A pozsonyi m. kir. bábaképezde 1873 – 1895 között'' (Pozsony, 1896);
* ''Az ovariotomia eredményeiről'' (Bp., 1906);
* ''A máj- és vese-echinococcus a nőgyógyászat körében'' (Bp., 1906);
* ''Védekezés háború idején a fertőző betegségek ellen'' (Pozsony 1915).

== Fonto ==
* Magyar Életrajzi Lexikon[http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100922021307/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm |date=2010-09-22 }}

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Velits, Dezso}}

[[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]]
[[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]]
[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]]
[[Kategorio:Hungaraj obstetrikistoj]]</text>
      <sha1>a68ot8ialqpvbwel9uve2azgtfeho3c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365140</id>
      <parentid>9365139</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:20:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Kariero */</comment>
      <origin>9365140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1503" sha1="l4b2ay8fgn1o3tf2ba600uoruzktrh3" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|dosiero              = Velits Dezső.jpg
|priskribo de dosiero = Dezső Velits, 1920
}}

'''VELITS Dezső''' (veliĉ) estis hungara kuracisto, universitata profesoro naskita en [[Kolozsvár]] la [[28-an de aprilo]] [[1860]] kaj mortinta en [[Bratislavo]] la [[7-an de februaro]] [[1921]].

== Kariero ==
Velits diplomitiĝis en [[1885]] en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]], kie li estis studento de [[Ignaz Semmelweis]]. De [[1887]] li estis asistanto, de [[1890]] direktoro de porakuŝistinejo de [[Pozono]]. En [[1891]] li organizis obstetrikan poliklinikon. De [[1914]] li estis profesoro de obstetriko kaj ginekologio en Pozono, direktoro de la ŝtata malsanulejo.

== Verkoj ==
* ''A szénsav és éleny hatása az emlős-szív működésére'' (Kolozsvár, 1882);
* ''A pozsonyi m. kir. bábaképezde 1873 – 1895 között'' (Pozsony, 1896);
* ''Az ovariotomia eredményeiről'' (Bp., 1906);
* ''A máj- és vese-echinococcus a nőgyógyászat körében'' (Bp., 1906);
* ''Védekezés háború idején a fertőző betegségek ellen'' (Pozsony 1915).

== Fonto ==
* Magyar Életrajzi Lexikon[http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100922021307/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm |date=2010-09-22 }}

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Velits, Dezso}}

[[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]]
[[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]]
[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]]
[[Kategorio:Hungaraj obstetrikistoj]]</text>
      <sha1>l4b2ay8fgn1o3tf2ba600uoruzktrh3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vilmos Tauffer</title>
    <ns>0</ns>
    <id>336595</id>
    <revision>
      <id>9365135</id>
      <parentid>9290697</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:04:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Hungaraj akuŝistoj]] forigita; [[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]]</comment>
      <origin>9365135</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1245" sha1="f9flrgwqe8scfpnwvb7m32y9wtf0aa1" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''TAUFFER Vilmos''' (taufer) estis hungara kuracisto, ginekologo, universitata profesoro naskita en [[Koloĵvaro]] la [[2-an de julio]] [[1851]] kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la [[7-an de decembro]] [[1934]].

== Kariero ==
Tauffer pristudis medicinon en [[Budapeŝto]] kaj [[Vieno]] kaj li iĝis praktikanto de [[1874]] en la kliniko de obstetriko de Budapeŝto. Inter [[1876]] kaj [[1878]] li estis asistanto en [[Freiburg]], en [[1879]] en Budapeŝto. Inter 1881 kaj 1918 li estis profesoro en [[Universitato de Budapeŝto]]. Li estis la fondinto de la operativa ginekologio en [[Hungarujo]].

== Verkoj ==
* ''A nőgyógyászat kézikönyve'' (kun [[István Tóth (kuracisto)|István Tóth]], Bp., 1916).

== Fonto ==
* [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm Magyar Életrajzi Lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100922021307/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm |date=2010-09-22 }}
* [http://mek.oszk.hu/00000/00060/html/099/pc009923.html#10]

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Tauffer, Vilmos}}

[[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]]
[[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]]
[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]]
[[Kategorio:Hungaraj profesoroj]]
[[Kategorio:Hungaraj obstetrikistoj]]</text>
      <sha1>f9flrgwqe8scfpnwvb7m32y9wtf0aa1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>István Tóth (kuracisto)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>337467</id>
    <revision>
      <id>9365136</id>
      <parentid>9242981</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]] aldonita per [[Vikipedio:VarmaKato|HotCat]]</comment>
      <origin>9365136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1145" sha1="fv6ckqsjo5bjcr5ahe7gnuvxigtegip" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = István Tóth
|dosiero              = TóthIstván.jpg
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = István Tóth 1937
}}
'''TÓTH István''' (to:t) estis hungara kuracisto, akuŝisto, ginekologo naskita en [[Satmaro]] la {{daton|12|decembro|1865}} kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la {{daton|25|novembro|1935}}.

== Kariero ==
Tóth estis inter [[1889]] kaj [[1909]] asistanto, poste adjunkto de [[Vilmos Tauffer]] en [[Budapeŝto]]. En [[1899]] li iĝis privatprofesoro, en [[1908]] titulara eksterordinara profesoro, en [[1910]] ĉefkuracisto de la [[Malsanulejo Rókus]], direktisto de kliniko. De [[1902]] ĝis [[1914]] li redaktis la revuon ''Gynaekológia''.

== Verkoj ==
* ''A nőgyógyászat kézikönyve'' (kun [[Vilmos Tauffer]], Bp., 1916).

== Fonto ==
* [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm Magyar Életrajzi Lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100922021307/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm |date=2010-09-22 }}

[[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]]
[[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]]
[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]]
{{Vivtempo|Toth, Istvan}}</text>
      <sha1>fv6ckqsjo5bjcr5ahe7gnuvxigtegip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365137</id>
      <parentid>9365136</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:14:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1230" sha1="b3534986swbc6be3htvuxxbor8oagtk" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = István Tóth
|dosiero              = TóthIstván.jpg
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo de dosiero = István Tóth 1937
}}
'''[[Stefano|István]] [[Tóth]]''' [to:t], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Tóth István''' estis hungara [[kuracisto]], [[akuŝisto]], [[ginekologo]] naskita en [[Satmaro]] la {{daton|12|decembro|1865}} kaj mortinta en [[Budapeŝto]] la {{daton|25|novembro|1935}}.

== Kariero ==
Tóth estis inter [[1889]] kaj [[1909]] asistanto, poste adjunkto de [[Vilmos Tauffer]] en [[Budapeŝto]]. En [[1899]] li iĝis privatprofesoro, en [[1908]] titulara eksterordinara profesoro, en [[1910]] ĉefkuracisto de la [[Malsanulejo Rókus]], direktisto de kliniko. De [[1902]] ĝis [[1914]] li redaktis la revuon ''Gynaekológia''.

== Verkoj ==
* ''A nőgyógyászat kézikönyve'' (kun [[Vilmos Tauffer]], Bp., 1916).

== Fonto ==
* [http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm Magyar Életrajzi Lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20100922021307/http://mek.niif.hu/00300/00355/html/index.htm |date=2010-09-22 }}

[[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]]
[[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]]
[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]]
{{Vivtempo|Toth, Istvan}}</text>
      <sha1>b3534986swbc6be3htvuxxbor8oagtk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ferenc Faluhelyi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>343465</id>
    <revision>
      <id>9365396</id>
      <parentid>9347267</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:25:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1806" sha1="kl91yfle2kd1krgy4h7jdgtum2ip5o2" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = Ferenc Faluhelyi
|dosiero              = FaluhelyiFerenc.jpg
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = Béla Földes 1917
}}
'''FALUHELYI Ferenc''' (faluheji) estis hungara juristo, universitata profesoro naskita en [[Nadjvarado]] la [[29-an de oktobro]] [[1886]] kaj mortinta en [[Pécs]] la [[24-an de decembro]] [[1944]].

== Kariero ==
Ferenc Faluhelyi post siaj juraj studoj laboris ĉe tribunaloj, poste de [[1914]] li iĝis profesoro de jurakademio de Peĉo (publikjuro, politiko, jurfilozofio). En [[1921]] li iĝis privatprofesoro de la [[Universitato de Budapeŝto]] ([[internacia juro]]). Inter 1922–44 li estis profesoro pri internacia juro en Peĉo. En [[1936]] li estigis la instituton ''Pécsi Egyetemi Kisebbségi Intézet'', kaj eldonis la [[revuo]]n ĝian ''Kisebbségi Körlevel'' (I–VIII. évf.). Li estis [[membro]] de la angla ''Grotius Society'' kaj estis kunlaboranto de la ''Annual Digest of Public International Law Cases (I–V.)'' eldonita de [[Universitato de Londono]].

== Verkoj ==
* ''Az örök semlegesség és a világháború'' (Pécs, 1918);
* ''Az országgyűlési képviselőválasztásokról szóló 1918. évi XVII. törvénycikk'' (Bp., 1918);
* ''A nemzetközi jog alaptételei'' (Pécs, 1923);
* ''Magyarország békeszerződései'' (Pécs, 1923);
* ''Locarno'' (Pécs, 1926);
* ''Magyarország közjoga'' (I–II., Pécs, 1927);
* ''A honosság problémái'' (Pécs, 1928);
* ''A Kellogg-egyezmény és nemzetközi jelentősége'' (Bp., 1929);
* ''Államközi jog'' (I., Pécs, 1936);
* ''Jus civium in Hungaria habitantium nationum'' (Pécs, 1946)

== Fonto ==
* Magyar Életrajzi Lexikon

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Faluhelyi, Ferenc}}

[[Kategorio:Hungaraj juristoj]]
[[Kategorio:Transilvaniaj hungaroj]]</text>
      <sha1>kl91yfle2kd1krgy4h7jdgtum2ip5o2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Reĝlando Rumanio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>344870</id>
    <revision>
      <id>9365604</id>
      <parentid>9351521</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T03:30:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10135" sha1="jo3b4a6wgyxs3w229sbq6gyxvwctn91" xml:space="preserve">{{Informkesto pereinta ŝtato
| nomo                             = Reĝlando Rumanio
| origina nomo                     = Regatul României
| jaro de estiĝo                  = 1881
| jaro de pereo                    = 1947
| pli antaŭ                       = ne
| antaŭ 1                         = Unuiĝintaj Princlandoj
| antaŭ 1 flago                   = Flag of the United Principalities of Romania (1862 - 1866).svg
| antaŭ 2                         = Moldavia Demokratia Respubliko
| antaŭ 2 flago                   = Flag of the Moldavian Democratic Republic.svg
| antaŭ 3                          = Duklando de Bukovino
| antaŭ 3 flago                    = Flag of Bukowina.svg
| antaŭ 4                          = Transilvanio
| antaŭ 4 flago                    = Flag of Transylvania before 1918.svg
| pli post                         = ne
| post 1                           = Rumana Popola Respubliko
| post 1 flago                     = Flag of Romania (1948-1952).svg
| post 2                           = Moldava Soveta Socialisma Respubliko
| post 2 flago                     = Flag of Moldavian SSR (1941-1952).svg
| post 3                           = Ukraina Soveta Socialisma Respubliko
| post 3 flago                     = Flag of Ukrainian SSR (1937-1949).svg
| post 4                           = Reĝlando de Bulgario
| post 4 flago                     = Flag of Bulgaria.svg
| larĝeco de la 1-a kolumno       = 
| flago                            = Flag of Romania.svg
| artikolo pri la flago            = Flago de Rumanio
| flago grandeco                   = 120px
| blazono                          = Kingdom of Romania - Big CoA.svg
| artikolo pri la blazono          = Blazono de Rumanio
| blazono grandeco                 = 
| kadro blazono                    = 
| mapo                             = Romania MASSR 1920 ro.svg
| mapo grandeco                    = 
| mapo noto                        = Rumanio inter 1918 kaj 1940
| ĉefurbo                         = [[Bukareŝto]] &lt;br /&gt; [[Iași]] (1916-1918)
| areo                             = 295 049
| areo noto                        = [http://rohistory.ici.ro/ist08.htm Statul national unitar (Romania Mare 1919 - 1940)]
| la plej alta punkto              = 
| la plej alta punkto noto         = 
| la plej longa rivero             = 
| la plej longa rivero noto        = 
| nombro de loĝantoj              = 18 052 896
| nombro de loĝantoj noto         = en 1930
| lingvoj                          = [[rumana lingvo|rumana]] kiel oficiala lingvo
| nacieca konsisto                 = 
| religio                          = 
| ŝtata formo                     = [[konstitucia monarkio]]
| patrina lando                    = 
| monunuo                          = [[rumana leo]]
| estiĝo                          = la {{daton|13|marto|1881}}
| pereo                            = la {{daton|30|decembro|1947}}
}}
'''Reĝlando Rumanio''' aŭ '''rumana reĝlando''' ([[rumana lingvo|rumane]] ''Regatul României'') estis [[konstitucia monarkio]] ekzistanta inter 1881 kaj 1947.

De 1859 ĝis 1877 [[Rumanio]] evoluigis sian sistemon: de [[persona unio]] de du ŝtatoj ([[Valaĥio (Rumanio)|Valaĥio]] kaj [[Moldavujo|Moldavio]]) kun unu reganto ĝis plene memstara, sendependa reĝlando kun monarkio el la eksterlanda familio de [[Hohencolernoj]]. En 1920, post la [[unua mondmilito]], [[Transilvanio]], parto de [[Crişan|Kriŝano]], parto de [[Distrikto Maramureș|Maramureș]], plejparto de [[Banato]], [[Besarabio]] kaj [[Bukovino]] de la antaŭa [[monarkio]] [[Aŭstrio-Hungario]] estis aligitaj al la lando kaj formiĝis tiel nomata ''România Mare'' (Granda Rumanio). En 1940 Maramureș, partoj de Transilvanio kaj de Kriŝano estis transdonitaj al [[Hungario]], Besarabio - al [[Sovetunio]] kaj suda [[Dobruĝo]] - al [[Bulgario]]. Nur la teritorioj transdonitaj al Hungario ree fariĝis rumanaj post la [[Dua Mondmilito]]. En [[1947]] la lasta reĝo estis devigita rezigni kaj monarkion anstataŭis [[Rumana Popola Respubliko|respubliko]] regata de [[Rumana Komunista Partio]].

== Unuiĝo kaj monarkio ==
[[Dosiero:Carolu Iiu.jpg|eta|maldekstra|180ra|Karolo la 1-a]]
[[Dosiero:Actul proclamarii Regatului Romania.jpg|eta|maldekstra|180ra|Proklamo-akto de Reĝlando de Rumanio]]
En [[1859]] rumana popolo unuiĝis: [[Moldavujo]] kaj [[Valaĥio]] estis ekregitaj de unu homo, [[Aleksandro Johano Kuzo]], sub protektado de [[Otomana Imperio]]. La 5-an de februaro 1862 ambaŭ ŝtatoj formale unuiĝis en Duklandon de Rumanio kun Bukareŝto kiel ĉefurbo.

La 23-an de februaro 1866 alianco de konservativuloj kaj radikalaj liberaluloj devigis Kuzon rezigni el la posteno. La suverenecon de Rumanio ekhavis duko [[Karolo la 1-a (Rumanio)|Karolo Hohenzollern-Sigmaringen]]. Liaj idoj regis la landon ĝis la komunisma ŝtatrenverso en 1947.
En [[1877]], kiam Duklando de Rumanio kaj [[Rusia Imperio]] militis kontraŭ Otomana Imperio, sendependeco de la lando estis rimarkita en internacia medio kaj agnoskita dum la [[kongreso de Berlino]] en [[1878]]. La lando regajnis preskaŭ tutan Dobruĝon sed devis fordoni al Rusio [[Buĝak]]on. Karolo estis kronita en 1881 kiel la unua reĝo de Rumanio.

La nova ŝtato, troviĝanta inter Otomana Imperio, Aŭstrio-Hungario kaj Rusia Imperio, kun [[slavoj|slavaj]] najbaroj sude kaj korde kaj [[hungaroj|hungaraj]] okcidente, decidis sekvi okcidentajn landojn, ĉefe [[Francio]]n, enkondukante en sia teritorio tieajn kulturajn, edukajn kaj administrajn sistemojn.

En [[1916]] post la [[Brusilov-ofensivo|sukcesa ofensivo]]  de la rusa armeo Rumanio aliĝis al la [[unua mondmilito]] flanke de [[Entento]]. Sed evidentiĝis ke la rumana armeo estis malbone ekipita, instruita kaj komandata&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Мои воспоминания
|lasta        = Брусилов 
|unua         = А. А. 
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 1983
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = &lt;!-- eldoninta kompanio: Flandra Esperanto‑Ligo --&gt;
|loko         = Moskvo
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 207, 211
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;, do ĝi estis rapide venkita kaj preskaŭ la tuta lando estis okupita de germanaj, aŭstraj-hungaraj kaj bulgaraj trupoj. Ĝi estis devigita subskribi la [[Traktato de Bukareŝto (1918)|traktaton de Bukareŝto]] kaj ĝian pereon savis ĝenerala malvenko de la [[Centraj Potencoj]]. Organizaĵoj regantaj Transilvanion, Besarabion kaj Bukovinon decidis aliĝi al Rumanio, foje perforte nuligante ribelojn; la decidojn agnoskis en [[1920]] la [[traktato de Trianon]].

== Intermilita periodo ==
Rumanio akceptante konstitucion en 1923 fariĝis konstitucia monarkio. Dum unuaj jaroj post la unua mondmilito ĝian politikon dominis Nacia Liberala Partio. En 1928 ekregis Nacia Kamparana Partio.
En 1927 mortis reĝo [[Ferdinando la 1-a (Rumanio)|Ferdinando la 1-a]]. La sekva reganto fariĝis lia nepo, kronita kiel [[Mikaelo la 1-a (Rumanio)|Mikaelo la 1-a]]. De lia patro, posta [[Karolo la 2-a (Rumanio)|Karolo la 2-a]], oni forprenis la rajton heredi la potencon kaj li elmigris. En 1930 li revenis, oni trovis la forprenon de la heredpovo nevalida, kaj estis kronita kiel nova reĝo.

La [[granda depresio]] en 1929 havis seriozan influon al Rumanio. La komencon de la 1930-aj jaroj karakterizis sociaj turmentiĝoj, politikaj konfliktoj, granda senlaboreco kaj strikoj. Kelkfoje la reĝimo estingis sociajn turmentiĝojn perforte, ekz. strikon de ministoj en Valea Jiului. La ekonomio komencis resaniĝon meze de la 1930-aj jaroj. Politikaj organizaĵoj radikaliĝis kaj la politika situacio malstabiliĝis. La regadon atingis partioj [[naciismo|naciismaj]] kaj [[kontraŭjudismo|kontraŭjudismaj]]. La Nacia Liberala Partio fariĝis pli kaj pli naciisma; la Nacia Kamparana Partio unuiĝis kun Rumana Fronto kaj kreis Nacian Kristanan Partion. Fine ege fortiĝis [[Fera Gvardio]], ekstreme naciisma kaj [[faŝismo|faŝisma]] organizaĵo. La regantaj partioj ne fidis al reĝo Karolo la 2-a, kun reciproko. Krome la rumana konstitucio donis al reĝo la rajton nuligi la parlamenton kaj anonci baloton. Pro tio dum nur dek jaroj Rumanion regis 25 ministraroj.

[[Dosiero:Romania1941.png|eta|dekstra|250ra]]
Malgraŭ tio en 1937 Karolo la 2-a nomumis [[Octavian Goga]] nova ĉefministro. Samtempe reĝo renkontiĝis kun [[Adolf Hitler]] kiu diris pri sia deziro konsistigi la rumanan ministraron el membroj de la Fera Gvardio. Karolo la 2-a ne plenumis tiun deziron - la 10-an de februaro 1938 li eksigis la ministraron de Goga kaj enkondukis [[diktatoro|diktatoran]] regadon. Agnoskis ĝin nova konstitucio, akceptita dek sep tagojn poste. Ĝi donis al reĝo la rajton nomumi ne nur ĉefministron, sed ĉiujn ministrojn. La estro de la Fera Gvardio, [[Corneliu Zelea Codreanu]], estis arestita kaj en novembro 1938 mortigita.

La reĝa diktatoreco daŭris mallonge. La 7-an de marto 1939 estis nomumita nova ministraro, gvidata de [[Armand Călinescu]]. La 21-an de septembro Călinescu estis murdita de batalgrupo el la Fera Gvardio, kiu venĝis la morton de Codreanu.

La 23-an de aŭgusto 1939 Sovetunio kaj la Tria Regno subskribis la [[pakto Ribbentrop-Molotov|pakton Ribbentrop-Molotov]], en kiu estis diro pri sovetaj &quot;pretendoj&quot; al Besarabio.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Reĝo de Rumanio]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Historio de Rumanio]]
[[Kategorio:Eksaj landoj de Eŭropo|Rumanio, Reĝlando]]
[[Kategorio:Eksaj reĝlandoj en Eŭropo|Rumanio]]
[[Kategorio:Administraj unuoj fonditaj en 1881]]
[[Kategorio:Administraj unuoj malfonditaj en 1947]]</text>
      <sha1>jo3b4a6wgyxs3w229sbq6gyxvwctn91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Perma Esperanto-klubo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>346495</id>
    <revision>
      <id>9365811</id>
      <parentid>8951736</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:02:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>unua frazo + strukturo</comment>
      <origin>9365811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8341" sha1="7qurth3tknlo7mj9y6lddezcpnbs2l3" xml:space="preserve">La '''Perma Esperanto-klubo''' estas esperanto-klubo en [[Permo]].  Tiu ĉi artikolo deskribas la koncizan historion de la loka e-movado.

== 1921-1930 jaroj ==
En [[1921]] en [[Permo]] estis organizitaj kursoj de internacia lingvo esperanto por &quot;laboristoj de popola telefontrafiko de urbo Perm&quot;.
11 junio de [[1926]] jaro en &quot;Ruĝa anguleto&quot; de Unio RABIS (Lenin strato, 25) okazis organizanta kunveno de geesperantistoj de Perm kun tagordo:

* - prelego pri internacia lingvo esperanto.
* - Pri fondigo de regiona branĉo de Unio de geesperantistoj de Sovetunio.
* - Konfirmo de la Statuto
* - Elektoj de prezidio kaj Revizia Komisiono
* - Malfermo de kursoj de esperanto.

13 septembro 1926 Perma regiona branĉo de Unio de geesperantistoj de [[Sovetunio]] estis registrita en Perma administrejo. Bedaŭrinde neniuj dokumentoj de Perma regiona branĉo de Unio de geesperantistoj de Sovetunio estas trovitaj, kaj ion aldoni pri ĝia laboro ne eblas. Same mankas informo pri kursoj de esperanto.

En la sama tempo je gazeto «Звезда» ({{eo}} &quot;Stelo&quot;) estis organizita Buroo por internaciaj rilatoj, per kiu estis senndataj leteroj eksterlanden, personaj kaj adresitaj al gazetoj. En la leteroj estis klarigataj vivkondiĉoj, laborkondiĉoj kaj vivaranĝo en Sovetunio. Ricevitaj eksterlandaj leteroj estis publikigitaj en loka gazetaro aŭ estis redonitaj al gesamideanoj.

Tuta interskribado daŭris per esperanto, kaj tradukoj el rusa lingvo en esperanto, kaj reen estis faritaj fare de membroj de Buroo.
Tiel en &quot;Stelo&quot; estis publikigitaj leteroj el [[Francio]], [[Usono]], [[Germanio]], [[Britio]], [[Ĉeĥoslovakio]]. Senditaj eksterlanden leteroj estis publikigitaj en brita, germana, [[Nederlando|nederlanda]] gazetaro.

Je la 1-a novembro [[1930]] en &quot;Stelo&quot; estis publikigita, ke en 1926 jaro estis senditaj eksterlanden 60 kaj ricevita reen 30 leteroj. En [[1927]] konforme estis 90 kaj 68, en [[1928]] — 185 kaj 124, en [[1929]] — 616 kaj 320, en [[1930]] (ĝis la 1-a novembro) — 803 kaj 506. Nur dum 1929 estis publikigitaj en eksterlanda gazetaro 105 korespondaĵoj.

Al sama periodo rilatas informo pri organizo en Permo rondetoj por lerno de esperanto en klubo de fervojistoj de nomo de Tolmaĉov, laborista klubo de nomo de Sverdlov, pentroarta profesia lernejo, loka lignoproduktista trusto, unu el distriktaj ekzekutivaj komitatoj, Ruĝa anguleto de Unio Rabis.

Poste 1930 nenia informaro pri esperanto-movado en [[Perma provinco]] estas trovita.

== 1964-1997 jaroj ==
Post ĉirkaŭ tri jardekoj en [[1964]] unu perma esperantisto partoprenis en ВЕТ-6, kaj en [[1965]] partoprenis en esperantista renkonto en [[Ĉimgan]] ([[Uzbekio]]). Ekde tiu momento oni rajtas konsideri tempon de la nova (tria) periodo de esperanto-movado en Perma provinco. Kvanto de geesperantistoj en Permo dum ĉi-periodo estis malgranda, ne pli ol dek personoj. Datumoj pri geesperantistoj en aliaj loĝlokoj de Perma provinco mankas, kaj ili apenaŭ estis.

Unua indiko pri esperanto en postmilitaj amaskomunikiloj okazis la 27-an de septembro [[1969]], kiam en gazeto «Вечерняя Пермь» estis publikigita infomaĵo «Моё предприятие» (&quot;Mia entrepreno&quot;), kun komento, ke ĝi estas traduko el esperanto, prenita el ĵurnalo «Bulgara esperantisto» (1969/3-4).

* 15 oktobro 1969, en la sama gazeto aperis artikolo «Под звездой эсперанто» ({{eo}} &quot;Sub la stelo de esperanto&quot;). Poste la gazeto «Вечерняя Пермь» fojfoje publikigis artikolojn pri esperanto kaj geesperantistoj, anoncojn pri kunvenoj de la PEK. Pli malofte estis publikaĵoj pri esperanto en gazetoj «Молодая гвардия», «Звезда», «Пермский университет».

* En [[1970]] permaj geesperantistoj partoprenis en 12-a ВЕТ, kaj poste ili partoprenis en 13-a, 23-a kaj 24-a ВЕТ.

* En aŭgusto de [[1970]] loka televido aranĝis triminutan rakonton de unu el urbaj esperantistoj. Ankoraŭa televidelsendo, ve, lasta, okazis en la [[1980-aj jaroj]] kun partopreno de kvar membroj de Perma esperantista klubo.

&lt;!--*В начале 1970-х годов была попытка организовать кружок изучения эсперанто в Пермском госуниверситете, но после нескольких занятий у студентов началась сессия, и они перестали посещать занятия.

*В 1975 году в ДК им. Кирова были организованы курсы изучения эсперанто, и 16 мая 1976 году был проведён «Огонёк» по случаю первого выпуска этих курсов. В основном из выпускников этих курсов, а также других эсперантистов, был создан интернациональный клуб «Эсперанто».--&gt;

Ekde la tempo en Permo kursoj de esperanto aranĝis ĉiujare, kaj en kelkaj jaroj la kursoj estis aranĝitaj eĉ dufoje. Anoncoj pri la kuroj estis presitaj tipografie aŭ estis tajpitaj per skribmaŝino.

En [[1977]] klubo «Эсперанто» funkciis en Lenin Kulturpalaco ({{ru}} ''ДК им. Ленина''), pli oportune lokita en la urbo. Tamen en [[1982]]-[[1983]] la klubo translokiĝis en Sverdlov Kulturpalaco ({{ru}} ''ДКиТ им. Свердлова''), sed post du jaroj denove translokiĝis al Kulturpalaco de fervojistoj, kie funkciis ĝis sia fino.

Krome kursoj la klubo organizis ankaŭ aliajn aranĝojn:

* 7-9 majo 1977 klubo aranĝis renkonton de geesperantistoj de Volga regiono kaj Uralo REVU-15 kun pli ol 50 partoprenantoj. Por ili estis presita per rotatoro programo de la renkonto kaj kantara libreto.
* 3-5 julio [[1981]] en turista bazo «Уральская» okazis kunveno de geesperantistoj de Uralo.
* 1-3 julio 1983 en turista bazo «Быковка» okazis 6-a kunveno de geesperantistoj de Uralo.

En la sama jaro estis eldonita unua kaj sola numero de tajpita gazeto ''Perma Esperantisto'' je amplekso de 6 tajpitaj folietoj.

* En aprilo [[1985]] en Perma ŝtata universitato okazis 3-a Urala konferenco pri planlingva lingvistiko
* En aprilo [[1986]] en Perma ŝtata universitato okazis 4-a Urala konferenco pri planlingva lingvistiko
* En aprilo [[1987]] en Perma ŝtata universitato okazis 5-a Urala konferenco pri planlingva lingvistiko
* En aprilo [[1988]] en Perma ŝtata universitato okazis 6-a Urala konferenco pri planlingva lingvistiko
* En aprilo [[1990]] en Perma ŝtata universitato okazis 7-a Urala konferenco pri planlingva lingvistiko
* 18-19 marto [[1989]] en Perm okazis renkonto de geesperantistoj de Uralo (UER-13)
* 11-20 aŭgusto de 1989 — 6-a tagdeko de Esperanto.
* 6-7 aprilo [[1991]] okazis literatura renkonto (&quot;Literatura semajnfino&quot;). Gastoj de PEK estis geesperantistoj el Hungario kaj Pollando.

Fine de 1980-aj, komence de 1990-aj jaroj PEK funkciis surbaze de Kulturpalaco de fervojistoj, kunvenoj de la klubo okazis 1-2 foje en monato, dimanĉe. Kutime dum renkonto estis babilado de membroj, teo-trinkado, informado pri novaĵoj en esperanta mondo, rare - legado de alilandaj eldonaĵoj en esperanto, praktiko de parolado en esperanto.

Krome de renkontoj estis organizitaj lingvaj kursoj, por ekzemple en biblioteko de nomo de Gorjkij kaj aliaj lokoj de la urbo. Interkluba komunikado kaj eksteraj rilatoj estis orientitaj unuavice al najbara [[Jekaterinburg]], kie samtempe estis eldonata ĵurnalo &quot;Ruslanda esperantisto&quot;, estis organizitaj regionaj kaj internaciaj renkontoj de esperantistoj, ekz. tradicia [[Zamenhofa Tago]] je la 14-a decembro aŭ internacia kunveno ''Eŭropo-Azio''.

Disfalo kaj divido de la PEK komenciĝis meze de 1990-aj jaroj, kiam el PEK apartiĝis grupo, kiu provis registriĝi sub nomo &quot;Perma esperanto klubo &quot;Espero&quot;, sed fiaskis pro kelkaj kaŭzoj. Ĝi tamen ekzistis en Biblioteko de spirita renaskiĝo, (Elkina strato, 45), kaj daŭrigis historion de permaj esperanto-societoj ankoraŭ por kelkaj jaroj. Fakte, lastaj renkontoj de la grupo okazis en [[1996]]-[[1997]].

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://permistika.livejournal.com/40531.html? ruslingvaj informoj pri la Perma Esperanto-klubo]

[[Kategorio:Permjo]]
[[Kategorio:Rusiaj Esperanto-asocioj]]
[[Kategorio:Iamaj Esperanto-asocioj]]</text>
      <sha1>7qurth3tknlo7mj9y6lddezcpnbs2l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>2M1207b</title>
    <ns>0</ns>
    <id>359841</id>
    <revision>
      <id>9365637</id>
      <parentid>8486175</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11043" sha1="lkkvu2hlwzuy5g6x89az3bgtnsm0d1v" xml:space="preserve">{{Informkesto ekstersunsistema planedo
|Nomo = 2M1207b
|Bildo = Exoplanet Comparison 2M1207 b.png
|Priskribo = Komparo inter sM1207b kaj Jupitero.
|Stelo = [[2M1207]]
|Klaso_stelo = M8
|Konstelacio = [[Centaŭro (konstelacio)|Centaŭro]]
|Rekta_ascensio = 12h 07m 33,47s &lt;ref name=sb&gt;{{SIMBAD link|NAME+2M1207A|NAME 2M1207A}}, entry, [[SIMBAD]]. Laste visitita la 15-a de junio, 2008.&lt;/ref&gt;
|Deklinacio = −39° 32′ 54,0″ &lt;ref name=sb /&gt;
|Distanco_stelo = 52.75 ± 1 [[lumjaro|lj]] &lt;ref name=mamajek /&gt;
|Maso = 4&lt;sup&gt;+6&lt;/sup&gt;&lt;sub&gt;-1&lt;/sub&gt; [[Jupiter-maso|M&lt;sub&gt;J&lt;/sub&gt;]] &lt;ref name=encyc /&gt;
|Radiuso = 1,5 R&lt;sub&gt;J&lt;/sub&gt; &lt;ref name=encyc /&gt;
|Temp = 1600 ± 100 K &lt;ref name=mohanty /&gt;
|Malkovro_dato = aprilo 2004
|Malkovristoj = [[Gael Chauvin|Chauvin]] et al.
|Malkovro_metodo = Rekta bildigo
|Malkovro_loko = [[European Southern Observatory]], [[Chilio]]
|Malkovro_situacio = Publikigita
}}

'''2M1207b''' estas planed-masa objekto kiu orbitas ĉirkaŭ la [[bruna nano]] [[2M1207]], en la konstelacio [[Centaŭro (konstelacio)|Centaŭro]], je proksimume 170 [[lumjaro]]jn for de la Tero.&lt;ref name=mamajek&gt;[http://www.cfa.harvard.edu/~emamajek/memo_2m1207.html &quot;The Distance to the 2M1207 System&quot;], Eric Mamajek, November 8, 2007. Accessed on line June 15, 2008.&lt;/ref&gt; Malkovrita dum 1994 de skipo gvidita de [[Gaël Chauvin]] per la [[Very Large Telescope]] (VLT) ĉe la [[Observatorio Paranal]], ĝi estis unu el la unuaj kandidatoj por esti rekte observitaj (per infraruĝa bildigo).&lt;ref name=chauvin04&gt;A giant planet candidate near a young brown dwarf. Direct VLT/NACO observations using IR wavefront sensing, G. Chauvin, A.-M. Lagrange, C. Dumas, B. Zuckerman, D. Mouillet, I. Song, J.-L. Beuzit, P. Lowrance, ''Astronomy and Astrophysics'', '''425''' (October 2004), pp. L29–L32. {{Bibcode|2004A&amp;A...425L..29C}} {{doi|10.1051/0004-6361:200400056}}.&lt;/ref&gt; Ĝi estas inter 3 kaj 7 fojoj pli masa ol [[Jupitero]] kaj orbitas ĉirkaŭ 2M1207 je distanco simila al la distanco inter [[Plutono]] kaj la [[Suno]] en nia [[Sunsistemo]] (proksimume 40 AU).&lt;ref name=encyc&gt;[http://exoplanet.eu/star.php?st=2M1207 Star: 2M1207] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111006004013/http://exoplanet.eu/star.php?st=2M1207 |date=2011-10-06 }}, ''Extrasolar Planets Encyclopaedia''. Accessed on line June 15, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=estsep&gt;Estimated observed projected separation from observed angular separation and estimated distance.&lt;/ref&gt;

Temas pri tre varma [[gasgiganto]]; kun taksita surfaca [[temperaturo]] de 1600 [[kelvino|K]] (1300 °[[Grado celsia|C]]), precipe pro gravita kuntiriĝo.&lt;ref name=mohanty&gt;The Planetary Mass Companion 2MASS 1207-3932B: Temperature, Mass, and Evidence for an Edge-on Disk, Subhanjoy Mohanty, Ray Jayawardhana, Nuria Huelamo, and Eric Mamajek, ''Astrophysical Journal'' '''657''', #2 (March 2007), pp. 1064–1091. {{Bibcode|2007ApJ...657.1064M}} {{doi|10.1086/510877}}.&lt;/ref&gt; Kvankam ĝia infraruĝa spektro indikas la ĉeeston de akvaj molekuloj en sia atmosfero,&lt;ref name=esopr /&gt; ĝi ne estas kandidato por teni vivon, nek en sia surfaco nek sur ebla [[natura satelito|satelito]].

== Malkovro kaj ecoj ==
[[Dosiero:Primera foto planeta extrasolar ESO.jpg|eta|maldekstra|200px|Infraruĝa bildo de 2M1207 (blue) kaj 2M1207b (ruĝe). Bildo farita per la 8,2-metra teleskopo Yepun [[Very Large Telescope|VLT]].]]
2M1207 b estas proksimume 100 oble pli malhela sur la ĉielo ol sia stelo.&lt;ref&gt;Bolometric luminosity, Table 1, Mohanty 2007.&lt;/ref&gt; Ĝi estis unue detektita dum 2004 per la [[Very Large Telescope|VLT]]. Post la unuaj observoj, ankoraŭ restis duboj ĉu temis pri malsamaj steloj, sed aldonaj observoj faritaj per la kosmoteleskopo [[kosmoteleskopo Hubble|Hubble]] kaj la VLT montris ke ambaŭ objektoj moviĝas kune kaj tre eble temas pri binara sistemo.&lt;ref name=esopr&gt;[http://www.eso.org/public/outreach/press-rel/pr-2005/pr-12-05-p2.html Yes, it is the Image of an Exoplanet: Astronomers Confirm the First Image of a Planet Outside of Our Solar System] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080613192044/http://www.eso.org/public/outreach/press-rel/pr-2005/pr-12-05-p2.html |date=2008-06-13 }}, ESO Press Release 12/05, April 30, 2005, [[European Southern Observatory]]. Laste vizitita la 15-a de junio, 2008.&lt;/ref&gt;

La unua [[fotometrio|fotometria]] kalkulo de la distanco al 2M1207 b estis 70 [[parseko]]j.&lt;ref name=mamajek /&gt; Dum decembro 2005, la usona astronomo [[Eric Mamajek]] raportis pli precizan distancon (53 ± 6 parsekoj) al 2M1207 b.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el gazeto|url=http://adsabs.harvard.edu/abs/2005ApJ...634.1385M|titolo=A Moving Cluster Distance to the Exoplanet 2M1207b in the TW Hydrae Association|aŭtoro=Mamajek|jaro=2005|gazeto=The [[Astrophysical Journal]]|volumo=634|COI=10.1086/468181|paĝoj=1385–1394}}&lt;/ref&gt; Lastatempa kalkulo de la [[paralakso]] konfirmis tiun mezuron: 52,75 ± 1,00 parsekoj aŭ 172 ± 3 [[lumjaro]]j.&lt;ref name=mamajek /&gt;

La kalkuloj pri la maso, grando kaj temperaturo de 2M1207 b estas nur proksimumaj. Kvankam spektroskopiaj evidencoj estas konformaj kun maso de 8 ± 2 Jupiter-masoj kaj surfaca temperaturo de 1600 ± 100 [[kelvino|K]], teoriaj modeloj por tiaj objektoj prognozas lumecon 10 oble pli granda ol tiu observita por ĉi tiu astro. Pro tio, ankaŭ estis proponitaj aliaj modeloj kun pli malgrandaj masoj kaj temperaturoj. Alia ebleco estas ke la planedo estu ĉarikaŭita de gasa kaj polva disko kiu kaŝas parton de sia varmo.&lt;ref name=mohanty /&gt; Alia ne tro ebla propono por ekspliki la mallumecon de la planedo, sugestita de Mamajek kaj Michael Meyer, estas ke la planedo estas nun multe pli malgranda sed radiadas varmon kaŭzita de freŝa kolizio.&lt;ref&gt;An Improbable Solution to the Underluminosity of 2M1207B: A Hot Protoplanet Collision Afterglow, Eric E. Mamajek and Michael R. Meyer, ''Astrophysical Journal'' '''668''', #2 (October 2007), pp. L175–L178. {{Bibcode|2007ApJ...668L.175M}} {{doi|10.1086/522957}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | title=Planet collision could explain alien world's heat | date=January 9, 2008 | work=NewScientist Space Website | url=http://space.newscientist.com/article/dn13163-planet-collision-could-explain-alien-worlds-heat.html | accessdate=2008-01-11 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2011-05-01 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20080110105806/http://space.newscientist.com/article/dn13163-planet-collision-could-explain-alien-worlds-heat.html | arkivdato=2008-01-10 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://space.newscientist.com/article/dn13163-planet-collision-could-explain-alien-worlds-heat.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2011-05-01 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080110105806/http://space.newscientist.com/article/dn13163-planet-collision-could-explain-alien-worlds-heat.html |arkivdato=2008-01-10 }}&lt;/ref&gt;

Kvankam la maso de 2M1207 b ne estas sufiĉe granda por la fuzio de la deŭterio (taksita je proksimume 13 [[Jupiter-maso]]j) kaj la bildo pri 2M1207 b estis vaste disvastigita kiel la unua rekta bildigo de ekstersunsistema planedo, astronomoj ankoraŭ dubas ĉu 2M1207 b estas aŭ ne vera planedo. Iuj difinoj de la termino ''planedo'' postulas ke ĝi formiĝu same kiel la planedoj de la [[Sunsistemo]] formiĝis, tio estas per sekundara akrecio el [[protoplaneda disko]].&lt;ref&gt;E.g., Soter, in What Is a Planet?, ''Astronomical Journal'' '''132''', #6 (December 2006), pp. 2513–2519. {{Bibcode|2006AJ....132.2513S}} {{doi|10.1086/508861}}.&lt;/ref&gt; Laŭ tiu difino, se 2M1207 b formiĝintus rekte el gasa [[nebulozo]] per gravita kolapso, ĝi povus esti klasifikita kiel [[sub-bruna nano]] anstataŭ kiel planedo. Simila debato ekzistas rilate al [[GQ Lupi b]], bildigita ankaŭ dum 2004.&lt;ref&gt;[http://www.space.com/scienceastronomy/050430_exoplanet_image.html Fresh Debate over First Photo of Extrasolar Planet], Robert Roy Britt, space.com, April 30, 2005. Laste vizitita la 16-a de junio, 2008.&lt;/ref&gt; En la alia flanko, la malkovro de nekutimaj kazoj kiel [[Cha 110913-773444]]—interstela, planed-masa objekto— ekis la diskuton ĉu la nuntempa difino pri planedo estas taŭga aŭ ne.&lt;ref&gt;[http://www.nasa.gov/vision/universe/starsgalaxies/spitzerf-20051129.html A Planet With Planets? Spitzer Finds Cosmic Oddball] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20121011011111/http://www.nasa.gov/vision/universe/starsgalaxies/spitzerf-20051129.html |date=2012-10-11 }}, Whitney Clavin, news article, NASA, November 29, 2005. Accessed on line June 16, 2008.&lt;/ref&gt; Je 2006, la [[Internacia Astronomia Unio]] priskribas la planedon 2M1207 b kiel &quot;ebla planed-masa kunulo de bruna nano.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.dtm.ciw.edu/boss/planets.html Lists of Extrasolar Planets] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080619062439/http://www.dtm.ciw.edu/boss/planets.html |date=2008-06-19 }}, IAU Working Group on Extrasolar Planets, August 28, 2006. Accessed on line June 15, 2008.&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Ekstersunsistema planedo]]
* [[HD 172555]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-12-05-p2.html ESO Press Release 12/05:Yes, it is the Image of an Exoplanet] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050430225643/http://www.eso.org/outreach/press-rel/pr-2005/pr-12-05-p2.html |date=2005-04-30 }}
* [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4501323.stm BBC: Planet 'seen' around distant sun]
* [http://space.com/scienceastronomy/aas_exoplanet_050110.html Space.com - Astronomers Confident: Planet Beyond Solar System Has Been Photographed]
* [http://www.space.com/scienceastronomy/planet_photo_040910.html Space.com article on the discovery]
* [http://exoplanet.eu/star.php?st=2M1207 Extrasolar Planets Encyclopedia page on 2M1207 b] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20111006004013/http://exoplanet.eu/star.php?st=2M1207 |date=2011-10-06 }}
* [http://www.sc.eso.org/~gchauvin/Gg222.pdf &quot;A Giant Planet Candidate Near a Young Brown Dwarf&quot; (PDF)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041013153848/http://www.sc.eso.org/~gchauvin/Gg222.pdf |date=2004-10-13 }} from the [[European Southern Observatory]].
* [http://www.space.com/scienceastronomy/050430_exoplanet_image.html Space.com: Fresh Debate over First Photo of Extrasolar Planet]
* [http://arxiv.org/abs/astro-ph/0507416 &quot;A Moving Cluster Distance to the Exoplanet 2M1207 B in the TW Hydrae Association&quot;]
* [http://adsabs.harvard.edu/abs/2007ApJ...657.1064M &quot;The Planetary Mass Companion 2MASS 1207-3932B: Temperature, Mass, and Evidence for an Edge-on Disk&quot;]
* [http://space.newscientist.com/article/dn13163-planet-collision-could-explain-alien-worlds-heat.html &quot;Planet collision could explain alien world's heat&quot;] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080110105806/http://space.newscientist.com/article/dn13163-planet-collision-could-explain-alien-worlds-heat.html |date=2008-01-10 }}

[[Kategorio:Gasgigantoj]]
[[Kategorio:Malvarmaj Jupiteroj]]
[[Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj malkovritaj en 2004]]
[[Kategorio:Ekstersunsistemaj planedoj detektitaj per rekta bildigo]]</text>
      <sha1>lkkvu2hlwzuy5g6x89az3bgtnsm0d1v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adamantina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>363828</id>
    <revision>
      <id>9365320</id>
      <parentid>8844753</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:03:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365320</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3116" sha1="mn1i36vfzsztmr042pvky3f5ptvh85l" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Adamantina
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Adamantina''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]] kaj en la [[mikroregiono]] ''[[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]''. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Flórida Paulista]], [[Lucélia]], [[Mariápolis]] kaj [[Valparaíso (São Paulo)|Valparaíso]].

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|13|junio|1949}}. La subŝtata ĉefurbo [[Belo Horizonte]] situas en distanco de 582 kilometroj. 

Ĉi tie oni renkontis fosiliojn de [[dinosaŭroj|dinosaŭra genro]], nomataj ''Adamantisaŭroj''.

[[Dosiero:Entrada de Adamantina.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|urba enirejo}}]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>mn1i36vfzsztmr042pvky3f5ptvh85l</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365321</id>
      <parentid>9365320</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365321</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3121" sha1="bmbpudywwzpsxaepwoex3azbriq34oe" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Adamantina
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Adamantina''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]] kaj en la [[mikroregiono]] ''[[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]''. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Flórida Paulista]], [[Lucélia]], [[Mariápolis]] kaj [[Valparaíso (São Paulo)|Valparaíso]].

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|13|junio|1949}}. La subŝtata ĉefurbo [[Belo Horizonte]] situas en distanco de 582 kilometroj. 

Ĉi tie oni renkontis fosiliojn de [[dinosaŭroj|dinosaŭra genro]], nomataj ''Adamantisaŭroj''.

[[Dosiero:Entrada de Adamantina.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|urba enirejo}}]]
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>bmbpudywwzpsxaepwoex3azbriq34oe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365444</id>
      <parentid>9365321</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365444</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3039" sha1="cl0n92lc5pw9wjb95v566yteaa4n6l4" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Adamantina
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Adamantina''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]] kaj en la [[mikroregiono]] ''[[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]''. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Flórida Paulista]], [[Lucélia]], [[Mariápolis]] kaj [[Valparaíso (São Paulo)|Valparaíso]].

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|13|junio|1949}}. La subŝtata ĉefurbo [[Belo Horizonte]] situas en distanco de 582 kilometroj. 

Ĉi tie oni renkontis fosiliojn de [[dinosaŭroj|dinosaŭra genro]], nomataj ''Adamantisaŭroj''.

&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>cl0n92lc5pw9wjb95v566yteaa4n6l4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365454</id>
      <parentid>9365444</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365454</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2910" sha1="stync4z5f7vuvzvikflziaai9f1hdyh" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Adamantina
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Adamantina''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]] kaj en la [[mikroregiono]] ''[[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]''. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} 

Ĉi tie oni renkontis fosiliojn de [[dinosaŭroj|dinosaŭra genro]], nomataj ''Adamantisaŭroj''.

&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>stync4z5f7vuvzvikflziaai9f1hdyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365458</id>
      <parentid>9365454</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:42:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365458</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2911" sha1="1079dumieu7arenrry82w6ab2mzz0m8" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Adamantina
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Adamantina''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]] kaj en la [[mikroregiono]] ''[[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]''. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P571}}. 

Ĉi tie oni renkontis fosiliojn de [[dinosaŭroj|dinosaŭra genro]], nomataj ''Adamantisaŭroj''.

&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>1079dumieu7arenrry82w6ab2mzz0m8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Adolfo (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>363908</id>
    <revision>
      <id>9365203</id>
      <parentid>9224432</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:27:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365203</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3264" sha1="1c6taqn301cjfziu98ronxiyt5ts2hg" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Adolfo
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|30|novembro}}
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = adolfense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = João Donizette Theodoro
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Adolfo.svg
| subŝtato            = San-Paŭlo
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Mendonça]], [[Promissão]], [[Sabino (São Paulo)|Sabino]], [[Sales (São Paulo)|Sales]] kaj [[Ubarana]].
| al_ĉefurbo           = 468
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 210,843
| loĝantaro            = 3.577
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 16,87
| alteco               = 443
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.795
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 70 534,129
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 19 006,77
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Adolfo''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlo]].
Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3.577 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.adolfo.sp.gov.br/ Oficiala paĝo]

{{Ĝermeto|Brazilo}}

{{Koord|-21.235|-49.643889|formato=gms|montru=titolo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Adolfo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>1c6taqn301cjfziu98ronxiyt5ts2hg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365205</id>
      <parentid>9365203</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:29:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365205</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3262" sha1="t8kd6gh3bukivjnlqsi8mabpjqwpldg" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Adolfo
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|30|novembro}}
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = adolfense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = João Donizette Theodoro
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Adolfo.svg
| subŝtato            = San-Paŭlo
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Mendonça]], [[Promissão]], [[Sabino (São Paulo)|Sabino]], [[Sales (São Paulo)|Sales]] kaj [[Ubarana]].
| al_ĉefurbo           = 468
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 210,843
| loĝantaro            = 3.577
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 16,87
| alteco               = 443
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.795
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 70 534,129
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 19 006,77
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Adolfo''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlo]].
Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3.577 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.adolfo.sp.gov.br/ Oficiala paĝo]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-21.235|-49.643889|formato=gms|montru=titolo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Adolfo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>t8kd6gh3bukivjnlqsi8mabpjqwpldg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365206</id>
      <parentid>9365205</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:31:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365206</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3669" sha1="7leat4exocmyazfk63xlj7stroix17y" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Adolfo
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|30|novembro}}
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = adolfense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = João Donizette Theodoro
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Adolfo.svg
| subŝtato            = San-Paŭlo
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Mendonça]], [[Promissão]], [[Sabino (São Paulo)|Sabino]], [[Sales (São Paulo)|Sales]] kaj [[Ubarana]].
| al_ĉefurbo           = 468
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 210,843
| loĝantaro            = 3.577
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 16,87
| alteco               = 443
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.795
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 70 534,129
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 19 006,77
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Adolfo''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlo]].
Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3.577 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en Adolfo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.adolfo.sp.gov.br/ Oficiala paĝo]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-21.235|-49.643889|formato=gms|montru=titolo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Adolfo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>7leat4exocmyazfk63xlj7stroix17y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365212</id>
      <parentid>9365206</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:58:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365212</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3673" sha1="64pupls3tw9wl6no84g6shhjfjdsa54" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Adolfo
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|30|novembro}}
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = adolfense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = João Donizette Theodoro
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Adolfo.svg
| subŝtato            = San-Paŭlo
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Mendonça]], [[Promissão]], [[Sabino (São Paulo)|Sabino]], [[Sales (São Paulo)|Sales]] kaj [[Ubarana]].
| al_ĉefurbo           = 468
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 210,843
| loĝantaro            = 3.577
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 16,87
| alteco               = 443
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.795
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 70 534,129
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 19 006,77
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Adolfo''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlo]].
Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3.577 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Adolfo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.adolfo.sp.gov.br/ Oficiala paĝo]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-21.235|-49.643889|formato=gms|montru=titolo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Adolfo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>64pupls3tw9wl6no84g6shhjfjdsa54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365216</id>
      <parentid>9365212</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:59:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365216</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3673" sha1="p2dvsipkb095fkgqz9oji5nm7pv63np" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Adolfo
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|30|novembro}}
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = adolfense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = João Donizette Theodoro
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Adolfo.svg
| subŝtato            = San-Paŭlo
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Mendonça]], [[Promissão]], [[Sabino (São Paulo)|Sabino]], [[Sales (São Paulo)|Sales]] kaj [[Ubarana]].
| al_ĉefurbo           = 468
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 210,843
| loĝantaro            = 3.577
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 16,87
| alteco               = 443
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.795
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 70 534,129
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 19 006,77
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Adolfo''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlo]]. Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3.577 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Adolfo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.adolfo.sp.gov.br/ Oficiala paĝo]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-21.235|-49.643889|formato=gms|montru=titolo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Adolfo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>p2dvsipkb095fkgqz9oji5nm7pv63np</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365217</id>
      <parentid>9365216</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T14:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365217</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3618" sha1="fb0zj185to1bssi21wbme2btbqwz1o1" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Adolfo
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                = Bandeira Adolfo.jpg
| datreveno            = {{dato|30|novembro}}
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = adolfense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = João Donizette Theodoro
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Adolfo.svg
| subŝtato            = San-Paŭlo
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Mendonça]], [[Promissão]], [[Sabino (São Paulo)|Sabino]], [[Sales (São Paulo)|Sales]] kaj [[Ubarana]].
| al_ĉefurbo           = 468
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 210,843
| loĝantaro            = 3.577
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 16,87
| alteco               = 443
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.795
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 70 534,129
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 19 006,77
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Adolfo''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlo]]. Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3.577 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Adolfo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.adolfo.sp.gov.br/ Oficiala paĝo]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-21.235|-49.643889|formato=gms|montru=titolo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Adolfo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>fb0zj185to1bssi21wbme2btbqwz1o1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365267</id>
      <parentid>9365217</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:42:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3620" sha1="nbq2cyessrygopkuon1cm8qgge0rzle" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Adolfo
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                = Bandeira Adolfo.jpg
| datreveno            = {{dato|30|novembro}}
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = adolfense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = João Donizette Theodoro
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Adolfo.svg
| subŝtato            = San-Paŭlo
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Mendonça]], [[Promissão]], [[Sabino (São Paulo)|Sabino]], [[Sales (São Paulo)|Sales]] kaj [[Ubarana]].
| al_ĉefurbo           = 468
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 210,843
| loĝantaro            = 3.577
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 16,87
| alteco               = 443
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.795
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 70 534,129
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 19 006,77
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Adolfo''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlo]]. Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3.577 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Adolfo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>nbq2cyessrygopkuon1cm8qgge0rzle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365319</id>
      <parentid>9365267</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:03:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365319</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3707" sha1="sctxy8xgl1nyi5ayfykipb0spfu15ut" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Adolfo
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                = Bandeira Adolfo.jpg
| datreveno            = {{dato|30|novembro}}
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = adolfense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = João Donizette Theodoro
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Adolfo.svg
| subŝtato            = San-Paŭlo
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Mendonça]], [[Promissão]], [[Sabino (São Paulo)|Sabino]], [[Sales (São Paulo)|Sales]] kaj [[Ubarana]].
| al_ĉefurbo           = 468
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 210,843
| loĝantaro            = 3.577
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 16,87
| alteco               = 443
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.795
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 70 534,129
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 19 006,77
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Adolfo''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlo]]. Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3.577 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Adolfo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>sctxy8xgl1nyi5ayfykipb0spfu15ut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365370</id>
      <parentid>9365319</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:20:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365370</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3715" sha1="nccbphy0xnamc28kxrgis6tpw0xztkc" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Adolfo
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                = Bandeira Adolfo.jpg
| datreveno            = {{dato|30|novembro}}
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = adolfense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = João Donizette Theodoro
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Adolfo.svg
| subŝtato            = San-Paŭlo
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Mendonça]], [[Promissão]], [[Sabino (São Paulo)|Sabino]], [[Sales (São Paulo)|Sales]] kaj [[Ubarana]].
| al_ĉefurbo           = 468
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 210,843
| loĝantaro            = 3.577
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=[[Censo]] 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=[[IBGE]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 16,87
| alteco               = 443
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.795
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 70 534,129
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 19 006,77
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Adolfo''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlo]]. Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3.577 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Adolfo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>nccbphy0xnamc28kxrgis6tpw0xztkc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365388</id>
      <parentid>9365370</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3465" sha1="6rim7wuxuvlsaenmwjjg60nlw53vn34" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Adolfo
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                = Bandeira Adolfo.jpg
| datreveno            = {{dato|30|novembro}}
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = adolfense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = João Donizette Theodoro
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Adolfo.svg
| subŝtato            = San-Paŭlo
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Mendonça]], [[Promissão]], [[Sabino (São Paulo)|Sabino]], [[Sales (São Paulo)|Sales]] kaj [[Ubarana]].
| al_ĉefurbo           = 468
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 210,843
| loĝantaro            = 3.577
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=la 18-an de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=[[IBGE]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 16,87
| alteco               = 443
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.795
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 70 534,129
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 19 006,77
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Adolfo''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlo]]. Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3.577 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;/&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Adolfo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>6rim7wuxuvlsaenmwjjg60nlw53vn34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aguaí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364447</id>
    <revision>
      <id>9365311</id>
      <parentid>8811883</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:00:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365311</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2979" sha1="4th8tm8lt1j1y2yy6ryct5xu0fby966" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Rio Jaguari Mirim - Divisa dos Municípios de Casa Branca e Aguaí - SP-340 Km-213 - panoramio.jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Pirassununga (mikroregiono)| Pirassununga]]
| fondo= la {{daton|6|aŭgusto|1889}}
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Pirassununga (mikroregiono)|Pirassununga]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Santa Cruz das Palmeiras]], [[Casa Branca (São Paulo)|Casa Branca]], [[Vargem Grande do Sul]], [[São João da Boa Vista]], [[Moji Guaçu]], [[Espírito Santo do Pinhal]], [[Leme]] kaj [[Pirassununga]].

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la la {{daton|6|aŭgusto|1889}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 200 kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	


== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>4th8tm8lt1j1y2yy6ryct5xu0fby966</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365312</id>
      <parentid>9365311</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:01:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2992" sha1="5ju5qj0xqp9716mu4imajpcn87g5k2f" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Rio Jaguari Mirim - Divisa dos Municípios de Casa Branca e Aguaí - SP-340 Km-213 - panoramio.jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Pirassununga (mikroregiono)| Pirassununga]]
| fondo= la {{daton|6|aŭgusto|1889}}
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Pirassununga (mikroregiono)|Pirassununga]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Santa Cruz das Palmeiras]], [[Casa Branca (São Paulo)|Casa Branca]], [[Vargem Grande do Sul]], [[São João da Boa Vista]], [[Moji Guaçu]], [[Espírito Santo do Pinhal]], [[Leme]] kaj [[Pirassununga]].

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la la {{daton|6|aŭgusto|1889}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 200 kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>5ju5qj0xqp9716mu4imajpcn87g5k2f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365363</id>
      <parentid>9365312</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365363</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2997" sha1="9rbjx9g4turgashfnleytbbid1m8tpx" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Rio Jaguari Mirim - Divisa dos Municípios de Casa Branca e Aguaí - SP-340 Km-213 - panoramio.jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Pirassununga (mikroregiono)| Pirassununga]]
| fondo= la {{daton|6|aŭgusto|1889}}
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Pirassununga (mikroregiono)|Pirassununga]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Santa Cruz das Palmeiras]], [[Casa Branca (São Paulo)|Casa Branca]], [[Vargem Grande do Sul]], [[São João da Boa Vista]], [[Moji Guaçu]], [[Espírito Santo do Pinhal]], [[Leme]] kaj [[Pirassununga]].

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la la {{daton|6|aŭgusto|1889}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 200 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>9rbjx9g4turgashfnleytbbid1m8tpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Águas da Prata</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364448</id>
    <revision>
      <id>9365522</id>
      <parentid>8180487</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365522</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2783" sha1="rhqeab5btwaixlp5ty6l3w05rk57r8q" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[São João da Boa Vista (mikroregiono)| São João da Boa Vista]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Estância Hidromineral de Águas da Prata}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]], konata por ĝiaj mineralaj kaj kuracigantaj akvoj.. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]] kaj en la [[mikroregiono]] [[São João da Boa Vista (mikroregiono)|São João da Boa Vista]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>rhqeab5btwaixlp5ty6l3w05rk57r8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Águas de Lindóia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364494</id>
    <revision>
      <id>9365521</id>
      <parentid>8811884</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:25:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365521</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3449" sha1="h04y7wg9qojy4uso79yezqvrwo0p2qt" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| kromnomo = Brazila Ĉefurbo de la Varmakvoj
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}}
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Amparo (mikroregiono)| Amparo]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}}
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Amparo (mikroregiono)|Amparo]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Lindoia (São Paulo)|Lindóia]], [[Itapira]], [[Socorro]] kaj [[Monte Sião]] (MG).

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|16|novembro|1938}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 180 kilometroj.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}})
* [http://www.cmaguasdelindoia.sp.gov.br/ Municipa konsilantaro] ({{pt}})
* [http://www.aguasdelindoia.com.br/ turismo] ({{pt}})
* [http://www.aguasdelindoia.com/ hoteloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110707200000/http://www.aguasdelindoia.com/ |date=2011-07-07 }} ({{pt}})
* [http://www.aguasdelindoia.tur.br/ turismado] ({{pt}})
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero:Aguas_de_Lindoia_Lago2.JPG|eta|350ra|maldekstra|maldekstra|260ra|{{centre|Lago kaj hoteloj}}]]
[[Dosiero:Cristo_redentor_aguas_de_lindoia.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|statuo de Kristo}}]]
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{Projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>h04y7wg9qojy4uso79yezqvrwo0p2qt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365523</id>
      <parentid>9365521</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:26:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365523</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3454" sha1="nh5whknipqw0ibgftu79wh5g7hqi05u" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| kromnomo = Brazila Ĉefurbo de la Varmakvoj
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}}
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Amparo (mikroregiono)| Amparo]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}}
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Amparo (mikroregiono)|Amparo]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Lindoia (São Paulo)|Lindóia]], [[Itapira]], [[Socorro]] kaj [[Monte Sião]] (MG).

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|16|novembro|1938}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 180 kilometroj.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}})
* [http://www.cmaguasdelindoia.sp.gov.br/ Municipa konsilantaro] ({{pt}})
* [http://www.aguasdelindoia.com.br/ turismo] ({{pt}})
* [http://www.aguasdelindoia.com/ hoteloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110707200000/http://www.aguasdelindoia.com/ |date=2011-07-07 }} ({{pt}})
* [http://www.aguasdelindoia.tur.br/ turismado] ({{pt}})
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero:Aguas_de_Lindoia_Lago2.JPG|eta|350ra|maldekstra|maldekstra|260ra|{{centre|Lago kaj hoteloj}}]]
[[Dosiero:Cristo_redentor_aguas_de_lindoia.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|statuo de Kristo}}]]
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{Projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>nh5whknipqw0ibgftu79wh5g7hqi05u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Águas de Santa Bárbara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364621</id>
    <revision>
      <id>9365520</id>
      <parentid>9147763</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365520</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3319" sha1="d4gpjgqy5yb8m8if8aguby8y68rrco4" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Avaré (mikroregiono)| Avaré]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Águas de Santa Bárbara''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas urba municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]], konata por ĝiaj varmaj kaj kuracigantaj [[mineralakvoj]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Avaré (mikroregiono)|Avaré]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Agudos]], [[Iaras]], [[Avaré]], [[Cerqueira César]], [[Manduri]], [[Óleo (São Paulo)|Óleo]] kaj [[Santa Cruz do Rio Pardo]].

La urbo fondiĝis la {{daton|20|aprilo|1868}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 287 kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.aguasdesantabarbara.com.br/ Komerca Asocio] ({{pt}}) 
* [http://www.camaraasb.sp.gov.br/ Municipa Konsilantaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120123024533/http://www.camaraasb.sp.gov.br/ |date=2012-01-23 }} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero:Lago balneario Aguas Sta Barbara.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|la lago de la kuracurba parko}}]]
[[Dosiero:Águas S Bárbara 130610 REFON 21.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|promenejo de la parko}}]]

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>d4gpjgqy5yb8m8if8aguby8y68rrco4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365524</id>
      <parentid>9365520</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365524</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3324" sha1="2tbegw5qa1ys43dfgnuyrze9pjxsz4h" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Avaré (mikroregiono)| Avaré]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Águas de Santa Bárbara''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas urba municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]], konata por ĝiaj varmaj kaj kuracigantaj [[mineralakvoj]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Avaré (mikroregiono)|Avaré]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Agudos]], [[Iaras]], [[Avaré]], [[Cerqueira César]], [[Manduri]], [[Óleo (São Paulo)|Óleo]] kaj [[Santa Cruz do Rio Pardo]].

La urbo fondiĝis la {{daton|20|aprilo|1868}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 287 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.aguasdesantabarbara.com.br/ Komerca Asocio] ({{pt}}) 
* [http://www.camaraasb.sp.gov.br/ Municipa Konsilantaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120123024533/http://www.camaraasb.sp.gov.br/ |date=2012-01-23 }} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero:Lago balneario Aguas Sta Barbara.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|la lago de la kuracurba parko}}]]
[[Dosiero:Águas S Bárbara 130610 REFON 21.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|promenejo de la parko}}]]

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>2tbegw5qa1ys43dfgnuyrze9pjxsz4h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365526</id>
      <parentid>9365524</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3323" sha1="n3zjxub1hv1qtz4o70ksih3lro6gw9s" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Avaré (mikroregiono)| Avaré]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Águas de Santa Bárbara''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas urba municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]], konata por ĝiaj varmaj kaj kuracigantaj [[mineralakvoj]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Avaré (mikroregiono)|Avaré]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Agudos]], [[Iaras]], [[Avaré]], [[Cerqueira César]], [[Manduri]], [[Óleo (São Paulo)|Óleo]] kaj [[Santa Cruz do Rio Pardo]].

La urbo fondiĝis la {{daton|20|aprilo|1868}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 287 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.aguasdesantabarbara.com.br/ Komerca Asocio] ({{pt}}) 
* [http://www.camaraasb.sp.gov.br/ Municipa Konsilantaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120123024533/http://www.camaraasb.sp.gov.br/ |date=2012-01-23 }} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero:Lago balneario Aguas Sta Barbara.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|la lago de la kuracurba parko}}]]
[[Dosiero:Águas S Bárbara 130610 REFON 21.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|promenejo de la parko}}]]

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>n3zjxub1hv1qtz4o70ksih3lro6gw9s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Agudos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364695</id>
    <revision>
      <id>9365313</id>
      <parentid>8179413</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365313</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2642" sha1="5ht7dv9wmahxhkdu1kalf2iidgij78g" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bauru (mikroregiono)| Bauru]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Bauru (mikroregiono)|Bauru]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>5ht7dv9wmahxhkdu1kalf2iidgij78g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alambari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364706</id>
    <revision>
      <id>9365316</id>
      <parentid>8180709</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365316</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2827" sha1="bm1agqyt4as4n54lbkxhdcmub9c7nr9" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Rodovia Raposo Tavares (Alambari-SP) - panoramio.jpg
| flago = Flag of Alambari SP.png
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Itapetininga (mikroregiono)|Itapetininga]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Itapetininga (mikroregiono)|Itapetininga]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Itapetininga]], [[Sarapuí]] kaj [[Capela do Alto]].

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|19|majo|1991}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 156 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>bm1agqyt4as4n54lbkxhdcmub9c7nr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alfredo Marcondes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364805</id>
    <revision>
      <id>9365317</id>
      <parentid>8171116</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365317</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2754" sha1="53ofnqh9hx0zhtucynrnddsivy8cbu5" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Presidente Prudente (mikroregiono)|Presidente Prudente]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Presidente Prudente (mezoregiono)|Presidente Prudente]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Presidente Prudente (mikroregiono)|Presidente Prudente]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>53ofnqh9hx0zhtucynrnddsivy8cbu5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365462</id>
      <parentid>9365317</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365462</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2755" sha1="g581pbniipbvlmgg94wzmsf7qd372uu" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Presidente Prudente (mikroregiono)|Presidente Prudente]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Presidente Prudente (mezoregiono)|Presidente Prudente]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Presidente Prudente (mikroregiono)|Presidente Prudente]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>g581pbniipbvlmgg94wzmsf7qd372uu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Altair (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364820</id>
    <revision>
      <id>9365204</id>
      <parentid>9224891</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:28:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365204</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3056" sha1="4ufmla93ftbrzacspuxuokh74zq0q5b" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Altair
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = altairense
| moto                 = 
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = José Braz Alvarindo do Prado
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Altair.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Guapiaçu]], [[Guaraci (São Paulo)|Guaraci]], [[Icém]], [[Nova Granada (São Paulo)|Nova Granada]], [[Olímpia (São Paulo)|Olímpia]] kaj [[Onda Verde]].
| al_ĉefurbo           = 473
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 316,088
| loĝantaro            = 3.814
| loĝantaro_jaro       = 2010 &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 12,07
| alteco               = 560 (urba centro)
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.766
| ihd_laŭgrado         = 
| dato_ihd             = 2000 &lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 103 525,205
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 31 257,61
| dato_mep_per_capita  = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Altair''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]].
Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3 814 enloĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-20.523889|-49.058889|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>4ufmla93ftbrzacspuxuokh74zq0q5b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365207</id>
      <parentid>9365204</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365207</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3463" sha1="kt14q3aznavjy3nqm4f1xc15x23gu64" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Altair
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = altairense
| moto                 = 
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = José Braz Alvarindo do Prado
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Altair.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Guapiaçu]], [[Guaraci (São Paulo)|Guaraci]], [[Icém]], [[Nova Granada (São Paulo)|Nova Granada]], [[Olímpia (São Paulo)|Olímpia]] kaj [[Onda Verde]].
| al_ĉefurbo           = 473
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 316,088
| loĝantaro            = 3.814
| loĝantaro_jaro       = 2010 &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 12,07
| alteco               = 560 (urba centro)
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.766
| ihd_laŭgrado         = 
| dato_ihd             = 2000 &lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 103 525,205
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 31 257,61
| dato_mep_per_capita  = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Altair''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]].
Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3 814 enloĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en Altair vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-20.523889|-49.058889|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>kt14q3aznavjy3nqm4f1xc15x23gu64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365215</id>
      <parentid>9365207</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:59:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365215</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3467" sha1="2391voi1gmrrcidzyfnl2fic8i5rgvu" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Altair
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = altairense
| moto                 = 
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = José Braz Alvarindo do Prado
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Altair.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Guapiaçu]], [[Guaraci (São Paulo)|Guaraci]], [[Icém]], [[Nova Granada (São Paulo)|Nova Granada]], [[Olímpia (São Paulo)|Olímpia]] kaj [[Onda Verde]].
| al_ĉefurbo           = 473
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 316,088
| loĝantaro            = 3.814
| loĝantaro_jaro       = 2010 &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 12,07
| alteco               = 560 (urba centro)
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.766
| ihd_laŭgrado         = 
| dato_ihd             = 2000 &lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 103 525,205
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 31 257,61
| dato_mep_per_capita  = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Altair''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3 814 enloĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Altair vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-20.523889|-49.058889|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>2391voi1gmrrcidzyfnl2fic8i5rgvu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365218</id>
      <parentid>9365215</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T14:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365218</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3435" sha1="g4wdvxiknaworwgnwpwlpqx16x55iuy" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Altair
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = altairense
| flago                = Bandeira Altair.png
| urbestro             = José Braz Alvarindo do Prado
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Altair.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Guapiaçu]], [[Guaraci (São Paulo)|Guaraci]], [[Icém]], [[Nova Granada (São Paulo)|Nova Granada]], [[Olímpia (São Paulo)|Olímpia]] kaj [[Onda Verde]].
| al_ĉefurbo           = 473
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 316,088
| loĝantaro            = 3.814
| loĝantaro_jaro       = 2010 &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 12,07
| alteco               = 560 (urba centro)
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.766
| ihd_laŭgrado         = 
| dato_ihd             = 2000 &lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 103 525,205
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 31 257,61
| dato_mep_per_capita  = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Altair''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3 814 enloĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Altair vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-20.523889|-49.058889|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>g4wdvxiknaworwgnwpwlpqx16x55iuy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365228</id>
      <parentid>9365218</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T16:00:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aidas</username>
        <id>3488</id>
      </contributor>
      <origin>9365228</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3422" sha1="geo146it28sp3pe5ykub82ab2x44mmi" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Altair
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = altairense
| flago                = Bandeira Altair.png
| urbestro             = José Braz Alvarindo do Prado
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Altair.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Guapiaçu]], [[Guaraci (São Paulo)|Guaraci]], [[Icém]], [[Nova Granada (São Paulo)|Nova Granada]], [[Olímpia (São Paulo)|Olímpia]] kaj [[Onda Verde]].
| al_ĉefurbo           = 473
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 316,088
| loĝantaro            = 3.814
| loĝantaro_jaro       = 2010 &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 12,07
| alteco               = 560 (urba centro)
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.766
| ihd_laŭgrado         = 
| dato_ihd             = 2000 &lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 103 525,205
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 31 257,61
| dato_mep_per_capita  = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Altair''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3 814 enloĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Altair vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj]

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>geo146it28sp3pe5ykub82ab2x44mmi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365266</id>
      <parentid>9365228</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:41:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3456" sha1="btn2ln3mvszg658bljsvntdbvc7ho5n" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Altair
| fondiĝo              = [[1959]]
| nomo de la loĝanto   = altairense
| flago                = Bandeira Altair.png
| urbestro             = José Braz Alvarindo do Prado
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip Altair.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = São José do Rio Preto
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Guapiaçu]], [[Guaraci (São Paulo)|Guaraci]], [[Icém]], [[Nova Granada (São Paulo)|Nova Granada]], [[Olímpia (São Paulo)|Olímpia]] kaj [[Onda Verde]].
| al_ĉefurbo           = 473
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 316,088
| loĝantaro            = 3.814
| loĝantaro_jaro       = 2010 &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 12,07
| alteco               = 560 (urba centro)
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.766
| ihd_laŭgrado         = 
| dato_ihd             = 2000 &lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 103 525,205
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 31 257,61
| dato_mep_per_capita  = 2008 &lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Altair''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1959]], la municipo havis 3 814 enloĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=28 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Altair vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>btn2ln3mvszg658bljsvntdbvc7ho5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Altinópolis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364822</id>
    <revision>
      <id>9365518</id>
      <parentid>8229764</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:22:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365518</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="e5lnhidatahbpmc773j8nh6farvnkzv" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Batatais (mikroregiono)|Batatais]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Batatais (mikroregiono)|Batatais]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>e5lnhidatahbpmc773j8nh6farvnkzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alto Alegre (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364823</id>
    <revision>
      <id>9365517</id>
      <parentid>8811907</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2688" sha1="933m5v1fwjbwtuh3p60z79gvbfghppa" xml:space="preserve">{{apartigila paĝo|Alto Alegre}} 
{{informkesto urbo
| nomo = Alto Alegre
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Alto Alegre''' (oficiale {{lang-pt|Município de Alto Alegre}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>933m5v1fwjbwtuh3p60z79gvbfghppa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alumínio (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364824</id>
    <revision>
      <id>9365515</id>
      <parentid>9307014</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:21:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2879" sha1="49n8uwwt50dsbwklmxo8e6rhqtzluwh" xml:space="preserve">{{prisupre|pri=brazila urbo|la kemia elemento|Aluminio}}
{{informkesto urbo
| nomo = Alumínio 
| bildo = Câmara Municipal de Alumínio SP (5224992854).jpg
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Macro Metropolitana Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Sorocaba  (mikroregiono)|Sorocaba]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Alumínio''' (oficiale {{lang-pt|Município de Alumínio}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Macro Metropolitana Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Sorocaba  (mikroregiono)|Sorocaba]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Mairinque]], [[Sorocaba]], [[Votorantim]] kaj [[Ibiúna]].

La loĝloko sendependiĝis fine de [[1991]] de la nun najbara municipo [[Mairinque]]. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 74 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero:Biblioteca Pública de Alumínio SP.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|la [[publika biblioteko]]}}]]

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>49n8uwwt50dsbwklmxo8e6rhqtzluwh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Álvares Florence</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364872</id>
    <revision>
      <id>9365208</id>
      <parentid>9221961</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:33:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365208</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3880" sha1="07lg0nkhglpzuowhwhs891rji5kekv0" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Álvares Florence
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão_de_Álvares_Florence_-_SP.jpg
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|10|aprilo}}
| fondiĝo              = [[1948]]
| nomo de la loĝanto   = alvares-florencense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = Alberto Cesar de Caires
| partio               = DEM
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AlvaresFlorence.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Votuporanga
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Cardoso]], [[Pontes Gestal]], [[Américo de Campos]], [[Cosmorama]], [[Votuporanga]], [[Parisi]] kaj [[Pedranópolis]].
| al_ĉefurbo           = 538
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 361,844
| loĝantaro            = 3.897
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 10,77
| alteco               = 471 (urba centro)
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.771
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 54 660,141
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 13 943,91
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Álvares Florence''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]].
Emancipita en [[1948]], la municipo havis 3 897 loĝantojn en [[2010]]&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.alvaresflorence.sp.gov.br/ Oficiala paĝo] ({{pt}})
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-20.320833|-49.910833|formato=gms|montru=titolo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Alvares Florence}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>07lg0nkhglpzuowhwhs891rji5kekv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365214</id>
      <parentid>9365208</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365214</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3884" sha1="gpibpgd1r50sadb3mta6860n274ngz2" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Álvares Florence
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão_de_Álvares_Florence_-_SP.jpg
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|10|aprilo}}
| fondiĝo              = [[1948]]
| nomo de la loĝanto   = alvares-florencense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = Alberto Cesar de Caires
| partio               = DEM
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AlvaresFlorence.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Votuporanga
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Cardoso]], [[Pontes Gestal]], [[Américo de Campos]], [[Cosmorama]], [[Votuporanga]], [[Parisi]] kaj [[Pedranópolis]].
| al_ĉefurbo           = 538
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 361,844
| loĝantaro            = 3.897
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 10,77
| alteco               = 471 (urba centro)
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.771
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 54 660,141
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 13 943,91
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Álvares Florence''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1948]], la municipo havis 3 897 loĝantojn en [[2010]]&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.alvaresflorence.sp.gov.br/ Oficiala paĝo] ({{pt}})
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-20.320833|-49.910833|formato=gms|montru=titolo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Alvares Florence}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>gpibpgd1r50sadb3mta6860n274ngz2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365268</id>
      <parentid>9365214</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:42:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3780" sha1="a8rie2iwp92wlvosghvidwr6u6djop1" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Álvares Florence
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão_de_Álvares_Florence_-_SP.jpg
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|10|aprilo}}
| fondiĝo              = [[1948]]
| nomo de la loĝanto   = alvares-florencense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = Alberto Cesar de Caires
| partio               = DEM
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AlvaresFlorence.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Votuporanga
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Cardoso]], [[Pontes Gestal]], [[Américo de Campos]], [[Cosmorama]], [[Votuporanga]], [[Parisi]] kaj [[Pedranópolis]].
| al_ĉefurbo           = 538
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 361,844
| loĝantaro            = 3.897
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 10,77
| alteco               = 471 (urba centro)
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.771
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 54 660,141
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 13 943,91
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Álvares Florence''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1948]], la municipo havis 3 897 loĝantojn en [[2010]]&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>a8rie2iwp92wlvosghvidwr6u6djop1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365439</id>
      <parentid>9365268</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:39:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365439</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3816" sha1="278g6v3edskyov12sqvl5n6ixo6f2gd" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Álvares Florence
| foto                 = Boa Vista dos Andradas 40222454.jpg
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão_de_Álvares_Florence_-_SP.jpg
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|10|aprilo}}
| fondiĝo              = [[1948]]
| nomo de la loĝanto   = alvares-florencense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = Alberto Cesar de Caires
| partio               = DEM
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AlvaresFlorence.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Votuporanga
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Cardoso]], [[Pontes Gestal]], [[Américo de Campos]], [[Cosmorama]], [[Votuporanga]], [[Parisi]] kaj [[Pedranópolis]].
| al_ĉefurbo           = 538
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 361,844
| loĝantaro            = 3.897
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 10,77
| alteco               = 471 (urba centro)
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfb
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.771
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 54 660,141
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 13 943,91
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Álvares Florence''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1948]], la municipo havis 3 897 loĝantojn en [[2010]]&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>278g6v3edskyov12sqvl5n6ixo6f2gd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Álvares Machado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>364875</id>
    <revision>
      <id>9365514</id>
      <parentid>8171117</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2753" sha1="n9na9jqzlhvoftz31yfeovrlvrdhqlv" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Presidente Prudente (mikroregiono)|Presidente Prudente]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Presidente Prudente (mezoregiono)|Presidente Prudente]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Presidente Prudente (mikroregiono)|Presidente Prudente]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>n9na9jqzlhvoftz31yfeovrlvrdhqlv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Álvaro de Carvalho</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365018</id>
    <revision>
      <id>9365513</id>
      <parentid>8229693</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2792" sha1="9qp0dnmd0tgzhxgn8i5n8hgr0u2t6t3" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Marília (mezoregiono)| Marília]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Marília (mikroregiono)| Marília]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Marília (mezoregiono)|Marília]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Marília (mikroregiono)|Marília]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

La loĝloko fondiĝis en [[1948]]. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 433 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>9qp0dnmd0tgzhxgn8i5n8hgr0u2t6t3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alvinlândia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365019</id>
    <revision>
      <id>9365512</id>
      <parentid>8229692</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:20:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2792" sha1="fd2k8lgqxess8y967he36zzmkl0djua" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Marília (mezoregiono)| Marília]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Marília (mikroregiono)| Marília]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Marília (mezoregiono)|Marília]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Marília (mikroregiono)|Marília]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

La loĝloko fondiĝis en [[1934]]. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 420 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>fd2k8lgqxess8y967he36zzmkl0djua</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Américo Brasiliense</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365080</id>
    <revision>
      <id>9365509</id>
      <parentid>8811912</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:19:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2779" sha1="4l5d0pya6jxp973yt7pmz4e6o1u6cyj" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Cidade de Américo Brasiliense vista da SP-257 - panoramio.jpg
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = Brasão de Américo Brasiliense.jpg
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araraquara (mezoregiono)|Araraquara]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Araraquara (mikroregiono)|Araraquara]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 9
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araraquara (mezoregiono)|Araraquara]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Araraquara (mikroregiono)|Araraquara]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Santa Lúcia (São Paulo)|Santa Lúcia]], [[Araraquara]] kaj [[São Carlos (São Paulo)|São Carlos]].

La loĝloko fondiĝis la {{daton|18|februaro|1959}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 280 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>4l5d0pya6jxp973yt7pmz4e6o1u6cyj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Américo de Campos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365286</id>
    <revision>
      <id>9365209</id>
      <parentid>9225123</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:33:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365209</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3817" sha1="imu97151in1f518agbaf7v5ouyv0s4b" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Américo de Campos
| foto                 = Trevo_americo_de_campos.JPG
| mus_info_foto        = Ĉe ŝoseo
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                = Bandeira_americo_de_campos.JPG
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|24|junio}}
| fondiĝo              = [[1927]]
| nomo de la loĝanto   = américampense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = Cesar Schumaher de Alonso Gil
| partio               = PT
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AmericodeCampos.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Votuporanga
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Cosmorama]], [[Palestina (São Paulo)|Palestina]], [[Pontes Gestal]] kaj [[Álvares Florence]].
| al_ĉefurbo           = 471
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 253,849
| loĝantaro            = 5.706
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 22,48
| alteco               = 471
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfa
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.774
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 44 251,504
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 8 041,34
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Américo de Campos''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1927]], la municipo havis 5 706 loĝantojn en [[2010]]&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.americodecampos.sp.gov.br/ Oficiala paĝo] ({{pt}})
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Américo de Campos}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>imu97151in1f518agbaf7v5ouyv0s4b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365213</id>
      <parentid>9365209</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:59:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365213</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3821" sha1="mk188gfs4j5yu49ke4imwnam8g55l88" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Américo de Campos
| foto                 = Trevo_americo_de_campos.JPG
| mus_info_foto        = Ĉe ŝoseo
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                = Bandeira_americo_de_campos.JPG
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|24|junio}}
| fondiĝo              = [[1927]]
| nomo de la loĝanto   = américampense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = Cesar Schumaher de Alonso Gil
| partio               = PT
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AmericodeCampos.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Votuporanga
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Cosmorama]], [[Palestina (São Paulo)|Palestina]], [[Pontes Gestal]] kaj [[Álvares Florence]].
| al_ĉefurbo           = 471
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 253,849
| loĝantaro            = 5.706
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 22,48
| alteco               = 471
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfa
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.774
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 44 251,504
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 8 041,34
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Américo de Campos''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1927]], la municipo havis 5 706 loĝantojn en [[2010]]&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.americodecampos.sp.gov.br/ Oficiala paĝo] ({{pt}})
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Américo de Campos}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>mk188gfs4j5yu49ke4imwnam8g55l88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365270</id>
      <parentid>9365213</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:42:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3774" sha1="ayh71lq3xcuimayv90kgrruvwaaxaqe" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Américo de Campos
| foto                 = Trevo_americo_de_campos.JPG
| mus_info_foto        = Ĉe ŝoseo
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                = Bandeira_americo_de_campos.JPG
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|24|junio}}
| fondiĝo              = [[1927]]
| nomo de la loĝanto   = américampense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = Cesar Schumaher de Alonso Gil
| partio               = PT
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AmericodeCampos.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Votuporanga
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Cosmorama]], [[Palestina (São Paulo)|Palestina]], [[Pontes Gestal]] kaj [[Álvares Florence]].
| al_ĉefurbo           = 471
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 253,849
| loĝantaro            = 5.706
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 22,48
| alteco               = 471
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfa
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.774
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 44 251,504
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 8 041,34
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Américo de Campos''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1927]], la municipo havis 5 706 loĝantojn en [[2010]]&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>ayh71lq3xcuimayv90kgrruvwaaxaqe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365467</id>
      <parentid>9365270</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:47:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365467</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3774" sha1="ph8mhkci0ae648tmec570xn16s3kin3" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Américo de Campos
| foto                 = Trevo_americo_de_campos.JPG
| mus_info_foto        = Ĉe ŝoseo
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              =
| flago                = Bandeira_americo_de_campos.JPG
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|24|junio}}
| fondiĝo              = [[1927]]
| nomo de la loĝanto   = américampense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = Cesar Schumaher de Alonso Gil
| partio               = PT
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AmericodeCampos.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Votuporanga
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Cosmorama]], [[Palestina (São Paulo)|Palestina]], [[Pontes Gestal]] kaj [[Álvares Florence]].
| al_ĉefurbo           = 471
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 253,849
| loĝantaro            = 5.706
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 22,48
| alteco               = 471
| klimato              = Subtropiko
| klimato_mallong      = Cfa
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.774
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 44 251,504
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 8 041,34
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Américo de Campos''' estas urbo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1927]], la municipo havis 5 706 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>ph8mhkci0ae648tmec570xn16s3kin3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amparo (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365287</id>
    <revision>
      <id>9365508</id>
      <parentid>8811913</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:19:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3351" sha1="24i33dgrqt6v04u1xzbu41bjotb49rt" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Amparo
| kromnomo = Brazila Ĉefurbo de la Varmakvoj
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Amparo (mikroregiono)| Amparo]]
| fondo= {{dato|16|novembro|1938}}
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Amparo''' (oficiale {{lang-pt|Município de Amparo}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Amparo (mikroregiono)|Amparo]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Lindoia (San-Paŭlio)|Lindóia]], [[Itapira]], [[Socorro (San-Paŭlio)|Socorro]] kaj [[Monte Sião]] (MG).

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|16|novembro|1938}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 180 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.cmaguasdelindoia.sp.gov.br/ municipa konsilantaro] ({{pt}})
* [http://www.aguasdelindoia.com.br/ turismo] ({{pt}})
* [http://www.aguasdelindoia.com/ hoteloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110707200000/http://www.aguasdelindoia.com/ |date=2011-07-07 }} ({{pt}})
* [http://www.aguasdelindoia.tur.br/ turismado] ({{pt}})
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero:Aguas_de_Lindoia_Lago2.JPG|eta|maldekstra|350ra|{{centre|lago kaj hoteloj}}]]
[[Dosiero:Cristo_redentor_aguas_de_lindoia.JPG|eta|maldekstra|350ra|{{centre|statuo de Kristo}}]]

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>24i33dgrqt6v04u1xzbu41bjotb49rt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Analândia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365583</id>
    <revision>
      <id>9365507</id>
      <parentid>8811276</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:19:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2840" sha1="h2jy0njqf6l7iu50rohau1ek0hz5ev1" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araraquara (mezoregiono)|Araraquara]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[São Carlos (mikroregiono)| São Carlos]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araraquara (mezoregiono)|Araraquara]] kaj en la [[mikroregiono]] [[São Carlos (mikroregiono)| São Carlos]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Descalvado]], [[Corumbataí]], [[Itirapina]], [[Pirassununga]], [[Santa Cruz da Conceição]] kaj [[São Carlos (San-Paŭlio)|São Carlos]].

La loĝloko fondiĝis la {{daton|21|junio|1897}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 221 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>h2jy0njqf6l7iu50rohau1ek0hz5ev1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Andradina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365643</id>
    <revision>
      <id>9365506</id>
      <parentid>8844778</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:18:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2777" sha1="rixf8bzhvybj8ud6r9grklw64mvm8sa" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Andradina
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Andradina (mikroregiono)|Andradina]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Andradina''' (oficiale {{lang-pt|Município de Andradina}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Andradina (mikroregiono)|Andradina]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

La loĝloko fondiĝis en [[1937]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|11|julio}}. La subŝtata ĉefurbo [[Belo Horizonte]] situas en distanco de 630 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>rixf8bzhvybj8ud6r9grklw64mvm8sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Angatuba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365684</id>
    <revision>
      <id>9365505</id>
      <parentid>8180706</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2908" sha1="7lul2zq4pbrzsyhz5p59r15y7uavjfh" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = 
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Itapetininga (mikroregiono)|Itapetininga]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Itapetininga (mikroregiono)|Itapetininga]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Itatinga]], [[Bofete]], [[Guareí]], [[Itapetininga]], [[Campina do Monte Alegre]], [[Buri]] kaj [[Paranapanema]].

La loĝloko fondiĝis kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|11|marto|1862}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 210 kilometroj.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>7lul2zq4pbrzsyhz5p59r15y7uavjfh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anhembi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365687</id>
    <revision>
      <id>9365504</id>
      <parentid>9284980</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:18:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2771" sha1="6iyljysvlrt3733jl15weqlla70i3tx" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Anhembi
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Botucatu (mikroregiono)| Botucatu]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Anhembi''' (oficiale {{lang-pt|Município de Anhembi}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Botucatu (mikroregiono)|Botucatu]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Botucatu]], [[Conchas]], [[Piracicaba]], [[Bofete]], [[São Pedro (São Paulo)|São Pedro]] kaj [[Santa Maria da Serra]].

La loĝloko fondiĝis la {{daton|15|aprilo|1891}}. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 240 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>6iyljysvlrt3733jl15weqlla70i3tx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aparecida (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365691</id>
    <revision>
      <id>9365503</id>
      <parentid>8816506</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:18:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3696" sha1="c4l1bf3d4ejx9rcu1v2r6ar91tessd2" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Aparecida
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Vale do Paraíba Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Guaratinguetá  (mikroregiono)|Guaratinguetá]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Aparecida''' (oficiale {{lang-pt|Município de Aparecida}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]], ankaŭ konata pove kiel ''Norda &quot;Aparecida&quot;''.. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Vale do Paraíba Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Guaratinguetá  (mikroregiono)|Guaratinguetá]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Potim]], [[Guaratinguetá]], [[Lagoinha]] kaj [[Roseira]].

La loĝloko iĝis municipo en [[1928]]. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 168 kilometroj. 

== Pilgrimloko ==
La 12-an de oktobro [[1717]], tri fiŝistoj de la loko eltiris de la akvoj de la rivero ''[[Paraibao|Paraíba do Sul]]'' [[statuo]]n poste nomitan &quot;Nia Sinjorino de Aparecida&quot;, kiu iĝis la [[patrono|patrona]] [[sanktulino]] de [[Brazilo]] fare de la [[papo]] [[Pio la 11-a]] en [[1929]].

Inaŭgurita en [[1980]], la Baziliko Nia Sinjorino de Aparecida staras hodiaŭ centre de la urbo, [[omaĝo|omaĝe]] al la [[patrono|patronino]] de la lando. Ĝi estas la dua katolika [[baziliko]] konstruita en la mondo, laŭ grandeco, post la [[baziliko de Sankta Petro]] en [[Vatikano]] kaj estas [[pilgrimo|pilgrim]]loko kun 8 milionoj da vizitantoj ĉiujn jarojn.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.camaraaparecida.sp.gov.br/ Municipa Konsilantaro]
* [http://www.santuarionacional.com.br/ Nacia Romkatolika Sanktejo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20140516192838/http://santuarionacional.com.br/ |date=2014-05-16 }}
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>c4l1bf3d4ejx9rcu1v2r6ar91tessd2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aparecida d'Oeste</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365695</id>
    <revision>
      <id>9365210</id>
      <parentid>9225555</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:34:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365210</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3852" sha1="ann3qkl58f7n4f1gcpam42iwxtvk7u6" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Aparecida d'Oeste
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão_de_Aparecida_d%27Oeste.png
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|28|februaro}}
| fondiĝo              = [[1964]]
| nomo de la loĝanto   = oesteaparecidense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = José de Oliveira
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AparecidadOeste.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Jales
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Santa Fé do Sul]], [[Marinópolis]], [[Nova Canaã Paulista]], [[Rubinéia]], [[Suzanápolis]], [[Sud Menucci]] kaj [[Palmeira d'Oeste]].
| al_ĉefurbo           = 620
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 179,069
| loĝantaro            = 4.444
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 24,82
| alteco               = 420
| klimato              = Tropiko
| klimato_mallong      =
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.759
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 40 656,604
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 8 775,44
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Aparecida d'Oeste''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1964]], la municipo havis 4 444 loĝantojn en [[2010]]&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.pmaparecidadoeste.sp.gov.br/ Oficiala paĝo]
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-20.448889|-50.88|formato=gms|montru=titolo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Aparecida d'Oeste}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>ann3qkl58f7n4f1gcpam42iwxtvk7u6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365211</id>
      <parentid>9365210</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365211</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3856" sha1="3il5q002v7pg0d2qovo9xp2s1tus27n" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Aparecida d'Oeste
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão_de_Aparecida_d%27Oeste.png
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|28|februaro}}
| fondiĝo              = [[1964]]
| nomo de la loĝanto   = oesteaparecidense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = José de Oliveira
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AparecidadOeste.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Jales
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Santa Fé do Sul]], [[Marinópolis]], [[Nova Canaã Paulista]], [[Rubinéia]], [[Suzanápolis]], [[Sud Menucci]] kaj [[Palmeira d'Oeste]].
| al_ĉefurbo           = 620
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 179,069
| loĝantaro            = 4.444
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 24,82
| alteco               = 420
| klimato              = Tropiko
| klimato_mallong      =
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.759
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 40 656,604
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 8 775,44
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Aparecida d'Oeste''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1964]], la municipo havis 4 444 loĝantojn en [[2010]]&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.pmaparecidadoeste.sp.gov.br/ Oficiala paĝo]
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-20.448889|-50.88|formato=gms|montru=titolo}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Aparecida d'Oeste}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>3il5q002v7pg0d2qovo9xp2s1tus27n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365271</id>
      <parentid>9365211</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3762" sha1="4u6oqeed04yqls7lckj5nnd6siqqvuz" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Aparecida d'Oeste
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão_de_Aparecida_d%27Oeste.png
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|28|februaro}}
| fondiĝo              = [[1964]]
| nomo de la loĝanto   = oesteaparecidense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = José de Oliveira
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AparecidadOeste.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Jales
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Santa Fé do Sul]], [[Marinópolis]], [[Nova Canaã Paulista]], [[Rubinéia]], [[Suzanápolis]], [[Sud Menucci]] kaj [[Palmeira d'Oeste]].
| al_ĉefurbo           = 620
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 179,069
| loĝantaro            = 4.444
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 24,82
| alteco               = 420
| klimato              = Tropiko
| klimato_mallong      =
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.759
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 40 656,604
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 8 775,44
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Aparecida d'Oeste''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1964]], la municipo havis 4 444 loĝantojn en [[2010]]&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>4u6oqeed04yqls7lckj5nnd6siqqvuz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365323</id>
      <parentid>9365271</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365323</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="5n01fric2nrn0gre74fgezt03y28lmj" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Aparecida d'Oeste
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão_de_Aparecida_d%27Oeste.png
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|28|februaro}}
| fondiĝo              = [[1964]]
| nomo de la loĝanto   = oesteaparecidense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = José de Oliveira
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AparecidadOeste.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Jales
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Santa Fé do Sul]], [[Marinópolis]], [[Nova Canaã Paulista]], [[Rubinéia]], [[Suzanápolis]], [[Sud Mennucci]] kaj [[Palmeira d'Oeste]].
| al_ĉefurbo           = 620
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 179,069
| loĝantaro            = 4.444
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 24,82
| alteco               = 420
| klimato              = Tropiko
| klimato_mallong      =
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.759
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 40 656,604
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 8 775,44
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Aparecida d'Oeste''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1964]], la municipo havis 4 444 loĝantojn en [[2010]]&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>5n01fric2nrn0gre74fgezt03y28lmj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365469</id>
      <parentid>9365323</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365469</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3763" sha1="2rby65eetkn3yn1lsageu7jytdt6tq3" xml:space="preserve">{{Informkesto Brazila urbo
&lt;!-- Titolo --&gt;
| nomo                 = Aparecida d'Oeste
| foto                 =
| mus_info_foto        =
| kromnomo             =
&lt;!-- Ĝeneralaĵoj --&gt;
| blazono              = Brasão_de_Aparecida_d%27Oeste.png
| flago                =
| ligilo_blazono       =
| ligilo_flago         =
| ligilo_himno         =
| datreveno            = {{dato|28|februaro}}
| fondiĝo              = [[1964]]
| nomo de la loĝanto   = oesteaparecidense
| moto                 =
| poŝtkodo             =
| telefonkodo          =
| urbestro             = José de Oliveira
| partio               =
| fino_mandato         = 2012
&lt;!-- Situo --&gt;
| mapo                 = SaoPaulo Municip AparecidadOeste.svg
| subŝtato             = San-Paŭlio
| mezoregiono          = São José do Rio Preto (mezoregiono)
| mikroregiono         = Jales
| metropola_regiono    =
| najbaroj             = [[Santa Fé do Sul]], [[Marinópolis]], [[Nova Canaã Paulista]], [[Rubinéia]], [[Suzanápolis]], [[Sud Mennucci]] kaj [[Palmeira d'Oeste]].
| al_ĉefurbo           = 620
&lt;!-- Geografiaj aspektoj --&gt;
| areo                 = 179,069
| loĝantaro            = 4.444
| loĝantaro_jaro       = 2010&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;
| loĝdenso             = 24,82
| alteco               = 420
| klimato              = Tropiko
| klimato_mallong      =
| horzono              = -3
&lt;!-- Indikiloj --&gt;
| ihd                  = 0.759
| ihd_laŭgrado         =
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil|arkivurl=https://web.archive.org/web/20091003103229/http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|arkivdato=2009-10-03}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 40 656,604
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 8 775,44
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;/&gt;
}}
'''Aparecida d'Oeste''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]]. Emancipita en [[1964]], la municipo havis 4 444 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en {{paĝonomo}} vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{pt}})
*  [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj] ({{pt}})

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>2rby65eetkn3yn1lsageu7jytdt6tq3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Apiaí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365747</id>
    <revision>
      <id>9365502</id>
      <parentid>8180622</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:17:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2680" sha1="tuvpkf7i5ktedbst99tqfjdldmoqfdv" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Parque Natural Municipal Morro do Ouro Thomas-Fuhrmann (2022-01).jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 140ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 80ra 
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Capão Bonito (mikroregiono)| Capão Bonito]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Capão Bonito (mikroregiono)|Capão Bonito]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>tuvpkf7i5ktedbst99tqfjdldmoqfdv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Araçariguama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365762</id>
    <revision>
      <id>9365501</id>
      <parentid>8820971</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="citlnuues9w57tivnptafvclnseyh4l" xml:space="preserve">{{apartigila paĝo|}}
{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Macro Metropolitana Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Sorocaba  (mikroregiono)|Sorocaba]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Macro Metropolitana Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Sorocaba  (mikroregiono)|Sorocaba]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Cabreúva (São Paulo)|Cabreúva]], [[Itu]], [[Pirapora do Bom Jesus]], [[Santana de Parnaíba]] kaj [[São Roque]].

La loĝloko fondiĝis en [[1653]]. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 54 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>citlnuues9w57tivnptafvclnseyh4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Araçatuba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365781</id>
    <revision>
      <id>9365500</id>
      <parentid>9281766</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4386" sha1="f8790l8yh0xfr2ybxozyjy3zi9ot6da" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Araçatuba
| devizo = ''&quot;Compos Sui&quot;'' (Sinjoro de si)
| bildo = {{Pluraj bildoj
 | pozicio     = centre
 | direkto     = vertikala
 | larĝeco = 300
 | dosiero1 = Montagem-Araçatuba.jpg
 | dosiero2 = Montagem ata 2.jpg
 | dosiero3 = 
 | dosiero4 = 
 | piedlinio = Fotomuntaĵo
}}
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Araçatuba (mikroregiono)|Araçatuba]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Araçatuba''' (oficiale {{lang-pt|Município de Araçatuba}}) estas urba municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Araçatuba (mikroregiono)|Araçatuba]] - kaj, kiel indikas la nomoj, estas la ĉefurbo de la lastaj du unuoj. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Gabriel Monteiro]], [[Bilac]], [[Birigui]], [[Buritama]], [[Santo Antônio do Aracanguá]], [[Pereira Barreto]], [[Mirandópolis]], [[Lavínia (São Paulo)|Lavínia]], [[Valparaíso (São Paulo)|Valparaíso]] kaj [[Guararapes]].

La loĝloko fondiĝis en [[1908]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|2|decembro}}. La subŝtata ĉefurbo [[Belo Horizonte]] situas en distanco de 524 kilometroj. En la urbo situas unu el la kampusoj de la [[Universitato de San-Paŭlio]].

[[Dosiero:NestleAraçatuba.jpg|eta|maldekstra|300px|{{centre|firmao &quot;Nestlé&quot;}}]]
[[Dosiero:Cidade_panaoramicas_PompeudeToledoAraçatuba.JPG|eta|maldekstra|600px|&lt;center&gt;Placo &quot;Pompeu de Toledo&quot;]]
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]

&lt;!-- 
| ihd                  = 0.848
| ihd_laŭgrado         = 
| dato_ihd             = 2000&lt;ref name=&quot;atlas&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.pnud.org.br/atlas/ranking/IDH-M%2091%2000%20Ranking%20decrescente%20%28pelos%20dados%20de%202000%29.htm|titolo=Índice de Desenvolvimento Humano - Municipal, 1991 e 2000.|jaro=2003|formato=HTML|alirdato=15 de oktobro 2009|verko=Atlas do Desenvolvimento Humano|aŭtoro=PNUD Brasil}}&lt;/ref&gt;
| mep                  = 2 723 580,205
| mep_laŭgrado         =
| dato_mep             = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
| mep_per_capita       = 15 035,53
| dato_mep_per_capita  = 2008&lt;ref name=&quot;ibge-mep&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.ibge.gov.br|titolo=PIB|jaro=2008|alirdato=18 de junio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE}}&lt;/ref&gt;
--&gt;</text>
      <sha1>f8790l8yh0xfr2ybxozyjy3zi9ot6da</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Araçoiaba da Serra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>365910</id>
    <revision>
      <id>9365499</id>
      <parentid>8200353</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:16:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2807" sha1="q852kymmm742g3c9uw4m3zhtdb4eqlq" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Macro Metropolitana Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Sorocaba  (mikroregiono)|Sorocaba]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Macro Metropolitana Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Sorocaba  (mikroregiono)|Sorocaba]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun [[Sorocaba]], [[Salto de Pirapora]], [[Sarapuí]], [[Capela do Alto]] kaj [[Iperó]].

La loĝloko fondiĝis en [[1857]]. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de 123 kilometroj. 
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>q852kymmm742g3c9uw4m3zhtdb4eqlq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aramina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366011</id>
    <revision>
      <id>9365498</id>
      <parentid>8229790</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:15:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2850" sha1="d4i9otwvvxwdqb7lphlm3yrzgbvoooo" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = neniu &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, sed ankoraŭ ne estas taŭga foto --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Ituverava (mikroregiono)|Ituverava]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Ituverava (mikroregiono)|Ituverava]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>d4i9otwvvxwdqb7lphlm3yrzgbvoooo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arandu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366012</id>
    <revision>
      <id>9365497</id>
      <parentid>9150732</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:15:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2866" sha1="7bcx6p5j8zwsshvt1iu9vy34gjxt4gu" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Avaré (mikroregiono)| Avaré]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Avaré (mikroregiono)|Avaré]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.camaradearandu.sp.gov.br/ retejo de la municipa konsilantaro] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20080310231125/http://www.camaradearandu.sp.gov.br/ |date=2008-03-10 }} ({{pt}})
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero:Arandu_Igreja_matriz.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|la ĉefa katolika kirko}}]]

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>7bcx6p5j8zwsshvt1iu9vy34gjxt4gu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arapeí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366082</id>
    <revision>
      <id>9365495</id>
      <parentid>8816510</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2577" sha1="dieco027y23uvl6ic5gufssbe4zl3js" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Vale do Paraíba Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bananal  (mikroregiono)|Bananal]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Vale do Paraíba Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Bananal  (mikroregiono)|Bananal]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>dieco027y23uvl6ic5gufssbe4zl3js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arco-Íris (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366240</id>
    <revision>
      <id>9365493</id>
      <parentid>8229730</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2850" sha1="p50n1wrg834x93w55gef6rhgwqz8i7u" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Marília (mezoregiono)| Marília]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Tupã (mikroregiono)| Tupã]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Arco-Íris''' ([[portugale]] por [[ĉielarko]], oficiale {{lang-pt|Município de Arco-Íris}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Marília (mezoregiono)|Marília]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Tupã (mikroregiono)|Tupã]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>p50n1wrg834x93w55gef6rhgwqz8i7u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arealva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366241</id>
    <revision>
      <id>9365492</id>
      <parentid>8844777</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:13:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365492</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2492" sha1="nxkf5abntrxzqp7jnpvom1pnjr1dz9y" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Arealva
| bildo = Aeroporto de Bauru-Arealva.jpg
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bauru (mikroregiono)| Bauru]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 9
}}
'''Arealva''' (oficiale {{lang-pt|Município de Arealva}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Bauru (mikroregiono)|Bauru]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>nxkf5abntrxzqp7jnpvom1pnjr1dz9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Areias (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366243</id>
    <revision>
      <id>9365491</id>
      <parentid>8812297</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:13:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2790" sha1="pp6ssvme6t7iw8y6pcvk1a86l1ujhu7" xml:space="preserve">&lt;!-- {{apartigila paĝo|Areias}} apartigilo ankoraŭ ne sencas !!! --&gt;
{{informkesto urbo
| nomo = Areias 
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Vale do Paraíba Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bananal  (mikroregiono)|Bananal]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Areias''' (oficiale {{lang-pt|Município de Areias}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Vale do Paraíba Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Bananal  (mikroregiono)|Bananal]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>pp6ssvme6t7iw8y6pcvk1a86l1ujhu7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Areiópolis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366361</id>
    <revision>
      <id>9365490</id>
      <parentid>8179416</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:13:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="0nmi76tykng8gynojsxabnwfopq4lgj" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bauru (mikroregiono)| Bauru]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Bauru (mikroregiono)|Bauru]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>0nmi76tykng8gynojsxabnwfopq4lgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ariranha (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366363</id>
    <revision>
      <id>9365326</id>
      <parentid>9225611</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:06:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365326</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="943" sha1="6rf894zhy6jwl03xouvx8zuyhj2g3rj" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Ariranha''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 8.547 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Ariranha.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>6rf894zhy6jwl03xouvx8zuyhj2g3rj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365330</id>
      <parentid>9365326</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:07:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365330</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="928" sha1="nlwu41vd9u3c47xaqpmuw1z4vnk1psd" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Ariranha''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 8.547 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Ariranha.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>nlwu41vd9u3c47xaqpmuw1z4vnk1psd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365394</id>
      <parentid>9365330</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1257" sha1="6zkdrm9f81vp7sim84gbsl5o9mdv5wo" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Ariranha''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 8 547 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=[[IBGE]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Adolfo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>6zkdrm9f81vp7sim84gbsl5o9mdv5wo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365421</id>
      <parentid>9365394</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2406" sha1="ln3m2b349m9joyk90eur51ddenjlivl" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = Sorteio de 95 moradias populares e assinatura de convênio para compra de Raio-X (36359898690).jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Ariranha''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 8 547 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=[[IBGE]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Ariranha vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>ln3m2b349m9joyk90eur51ddenjlivl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365432</id>
      <parentid>9365421</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:37:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2410" sha1="gu19em83akcgllo2ihh85qvpsv899ds" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = Sorteio de 95 moradias populares e assinatura de convênio para compra de Raio-X (36359898690).jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Ariranha''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 8 547 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=[[IBGE]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>gu19em83akcgllo2ihh85qvpsv899ds</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artur Nogueira</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366365</id>
    <revision>
      <id>9365489</id>
      <parentid>8180365</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:13:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2665" sha1="2n8dx6jcf0kqq5ddrp3fy8njii00gbh" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Moji-Mirim (mikroregiono)| Moji-Mirim]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Campinas (mezoregiono)|Campinas]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Moji-Mirim (mikroregiono)|Moji-Mirim]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>2n8dx6jcf0kqq5ddrp3fy8njii00gbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aspásia (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366370</id>
    <revision>
      <id>9365328</id>
      <parentid>9225932</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365328</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1003" sha1="dj69176y0vp0kg4gtamav4qg6nl2v8n" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Aspásia''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 1.809 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:Brasão_do_Municipio_de_Aspásia.png|eta|dekstra|150px|Blazono]]
[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Aspasia.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>dj69176y0vp0kg4gtamav4qg6nl2v8n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365430</id>
      <parentid>9365328</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:36:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ informkesto</comment>
      <origin>9365430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1891" sha1="atsi12i2pqdj4wusg7fmqqxjdnuhspo" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Aspásia''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 1 809 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>atsi12i2pqdj4wusg7fmqqxjdnuhspo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365433</id>
      <parentid>9365430</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:38:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365433</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2306" sha1="nheni2cpkhmro38urcgrkmi9fgc15hq" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Aspásia''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 1 809 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>nheni2cpkhmro38urcgrkmi9fgc15hq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Assis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366375</id>
    <revision>
      <id>9365488</id>
      <parentid>8454379</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:13:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2700" sha1="pyzej8uz3xsj7m39pyzcubyv08bwqle" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Aeroporto de Assis.jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Assis (mezoregiono)|Assis]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Assis (mikroregiono)| Assis]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], estas la administra centro de la [[mezoregiono]] [[Assis (mezoregiono)|Assis]] kaj ankaŭ de la samonoma [[mikroregiono]] [[Assis (mikroregiono)| Assis]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>pyzej8uz3xsj7m39pyzcubyv08bwqle</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Atibaia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366381</id>
    <revision>
      <id>9365487</id>
      <parentid>8199316</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:12:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4822" sha1="2jvsx5g8qxvenaomyvb8ql3cn34zqg1" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Macro Metropolitana Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bragança Paulista (mikroregiono)|Bragança Paulista]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo kaj [[urbego]] en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Macro Metropolitana Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Bragança Paulista (mikroregiono)|Bragança Paulista]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Geografio ==
[[Dosiero:Atibaia do centro.jpg|eta|maldekstre|&lt;center&gt;Panoramo en Atibaia]]
[[Dosiero:Atibaiabourbon.JPG|eta|maldekstre|&lt;center&gt;Panoramo en Atibaia]]
Atibaia situas inter [[monto]]j en sudorienta parto de la lando. [[Guarulhos]] troviĝas en distanco de 38, [[San-Paŭlo (urbo)]] 46, [[Campinas]] 59, [[Nova Iguaçu]] 321, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 342, [[Curitiba]] 373, [[Belo Horizonte]] 449, [[Goiânia]] 772, '''[[Braziljo]]''' 829, [[Campo Grande]] 883, [[Porto Alegre]] 896, [[Salvador de Bahio]] 1412, [[Maceió]] 1890, [[Teresina]] 2046, [[Recife]] 2088, [[São Luís]] 2305, [[Natalo (Brazilo)]] 2280, [[Belém]] 2420, [[Manaus]] 2656 [[kilometro]]j.

== Historio ==
La plej frue indiĝenoj loĝis en la hodiaŭa Atibaia. La unua aŭropa [[ekspedicio]] por trovi [[oro]]jn alvenis en [[1665]]. Ili fondis la [[vilaĝo]]n, samtempe [[pastro]] konstruis [[kapelo]]n kun la sklavigitaj [[indiano]]j.  La [[loknomo]] estas derivita de indiĝena lingvo signifanta: &quot;sana rivero&quot;. Ĝia nomo ŝanĝiĝis el la komenca Tybaia al Thibaia, Atubaia, Thibaya, kaj finfine Atibaia. La vilaĝo iĝis grava itinero al interno de Brazilo. La urbiĝo okazis en [[1864]]. Estis tempo, kiam alvenis multe da japanaj enmigrintoj.

== Ekonomio ==
Atibaia estas konata pro kultivado de [[frago]]j fare de japanaj posteuloj.

== Klimato ==
En Atibaia jare pluvas po 1369 mm. En ĉiuj [[monato]]j pluvas, sed inter [[oktobro]] kaj [[marto]] pli ofte, ol en la ceteraj monatoj. La averaĝa jara temperaturo estas 18&amp;nbsp;°C, en [[januaro]] kaj [[februaro]] estas 21&amp;nbsp;°C, en [[junio]] kaj [[julio]] nur 15&amp;nbsp;°C.
[[Dosiero:Associacao cultural nipo brasileira de atibaia.JPG|eta|Konstruaĵo en Atibaia]]
[[Dosiero:Atibaia 02082008 REFON 5.jpg|eta|Kirko en Atibaia]]

== Trafiko ==
Atibaia estas ligita voje al urbegoj San-Paŭlo, Belo Horizonte, Campinas.

== Vidindaĵoj ==
* [[muzeo]] fondita en [[1954]]
* [[kirko]]

== Ĝemelurboj ==
* {{Flago|Sud-Koreio}} [[Gojang]], [[Suda Koreio]]

&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [https://www.camaraatibaia.sp.gov.br/ retejo de la municipa konsilantaro] ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]
[[Kategorio:Urboj de Brazilo]]</text>
      <sha1>2jvsx5g8qxvenaomyvb8ql3cn34zqg1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Auriflama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366384</id>
    <revision>
      <id>9365331</id>
      <parentid>9226241</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:08:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365331</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="892" sha1="11msiq1witn98gidw53b4n7dsn1y7tw" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Auriflama''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 14.205 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Auriflama.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}</text>
      <sha1>11msiq1witn98gidw53b4n7dsn1y7tw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365333</id>
      <parentid>9365331</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="61uchr18txx5v04fhch3ebsjn2dgm7i" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Auriflama''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 14.205 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Auriflama.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>61uchr18txx5v04fhch3ebsjn2dgm7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avaí (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366385</id>
    <revision>
      <id>9365486</id>
      <parentid>8179450</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2567" sha1="aoc8k9z1nbtm3b5etzpto5e015l8x5n" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Avaí 
| bildo = Nogueira 48489994.jpg
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bauru (mikroregiono)| Bauru]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Avaí''' (oficiale {{lang-pt|Município de Avaí}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Bauru (mikroregiono)|Bauru]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

Nogueira 48489994.jpg
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>aoc8k9z1nbtm3b5etzpto5e015l8x5n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avanhandava</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366386</id>
    <revision>
      <id>9365485</id>
      <parentid>8176777</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:12:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2660" sha1="10ubhfjdblliuiyamiua5uj7h5t5fu4" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>10ubhfjdblliuiyamiua5uj7h5t5fu4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avaré</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366396</id>
    <revision>
      <id>9365484</id>
      <parentid>8179356</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:12:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="ss6bec6vy3q3fyded546b0eoc35xyg8" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Avaré (mikroregiono)| Avaré]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Avaré (mikroregiono)|Avaré]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>ss6bec6vy3q3fyded546b0eoc35xyg8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bady Bassitt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366413</id>
    <revision>
      <id>9365334</id>
      <parentid>9226397</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:09:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365334</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1013" sha1="18fp9bh2u0jlzpk6zauwvh9l1lqug1v" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Bady Bassitt''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 14.605 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:Brasao_BadyBassit_SaoPaulo_Brasil.svg|eta|dekstra|150px|Blazono]]
[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_BadyBassitt.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>18fp9bh2u0jlzpk6zauwvh9l1lqug1v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365551</id>
      <parentid>9365334</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:25:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365551</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1322" sha1="gnyj8q956rbo5hvmdbt7hjr5qeey7xu" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Bady Bassitt''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 14 605 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>gnyj8q956rbo5hvmdbt7hjr5qeey7xu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365555</id>
      <parentid>9365551</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ informkesto</comment>
      <origin>9365555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2371" sha1="17j9vg06rtxu0fhyoecwgj56wib4qpd" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Bady Bassitt''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 14 605 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>17j9vg06rtxu0fhyoecwgj56wib4qpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Balbinos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366415</id>
    <revision>
      <id>9365553</id>
      <parentid>8179444</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365553</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2642" sha1="a45ywcuu0kyjtmeqyjeiojtthamb4aa" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bauru (mikroregiono)| Bauru]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Bauru (mikroregiono)|Bauru]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>a45ywcuu0kyjtmeqyjeiojtthamb4aa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bálsamo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366416</id>
    <revision>
      <id>9365336</id>
      <parentid>9328224</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:10:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365336</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="894" sha1="2lzg32js2orc1i65kezri154chg4s9w" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Bálsamo''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 8.160 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

== Ĝemelurboj ==
* {{ĝemeleco|Liaojuan|Ĉinio}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>2lzg32js2orc1i65kezri154chg4s9w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365554</id>
      <parentid>9365336</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:27:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1309" sha1="5e6wz398ftokxuk02jt9g28yh7fu1xd" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Bálsamo''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 8.160 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Ĝemelurboj ==
* {{ĝemeleco|Liaojuan|Ĉinio}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>5e6wz398ftokxuk02jt9g28yh7fu1xd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365556</id>
      <parentid>9365554</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:28:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ informkesto</comment>
      <origin>9365556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="kj0pngmrzfnz8tq9bqs1qd2wasucffj" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Bálsamo''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 8.160 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Ĝemelurboj ==
* {{ĝemeleco|Liaojuan|Ĉinio}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>kj0pngmrzfnz8tq9bqs1qd2wasucffj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bananal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366418</id>
    <revision>
      <id>9365552</id>
      <parentid>8201233</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:26:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365552</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2827" sha1="036scau2or06u21fpdq9rx9xfdn3xqv" xml:space="preserve">{{apartigila paĝo|}}
{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Vale do Paraíba Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bananal  (mikroregiono)|Bananal]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Vale do Paraíba Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Bananal  (mikroregiono)|Bananal]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero:bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}


[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>036scau2or06u21fpdq9rx9xfdn3xqv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365560</id>
      <parentid>9365552</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:32:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>2 bildoj aldonataj</comment>
      <origin>9365560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3038" sha1="p9rgs8rwx6gfs0xxw9hbijkl0f1g4i8" xml:space="preserve">{{apartigila paĝo|}}
{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Vale do Paraíba Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bananal  (mikroregiono)|Bananal]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Vale do Paraíba Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Bananal  (mikroregiono)|Bananal]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero:Igreja Matriz do Senhor Bom Jesus do Livramento.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|katolika kirko ''Bom Jesus do Livramento''}}]]
[[Dosiero:Igreja Nossa Senhora do Rosário em Bananal.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|kaj dua kirko, ''Nossa Senhora do Rosário''}}]]
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}


[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>p9rgs8rwx6gfs0xxw9hbijkl0f1g4i8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barão de Antonina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366420</id>
    <revision>
      <id>9365561</id>
      <parentid>8180682</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2592" sha1="n1x7ho5b806t4r4vv1q40e9lbdm3tmq" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Igreja em Barão Antonina 040109 REFON 5.JPG
| flago = Bandeira de Barão de Antonina.jpg
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Itapeva (mikroregiono)|Itapeva]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Itapeva (mikroregiono)|Itapeva]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Ĝermo|Brazilo}}
{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>n1x7ho5b806t4r4vv1q40e9lbdm3tmq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barbosa (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366421</id>
    <revision>
      <id>9365563</id>
      <parentid>8176773</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:33:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2628" sha1="1vxy7tnsa7k0wacr80dlalgk9mehy9u" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Barbosa 
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = Bandeira Barbosa.jpg &lt;!-- al vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Barbosa''' (oficiale {{lang-pt|Município de Barbosa}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Ĝermo|Brazilo}}
{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>1vxy7tnsa7k0wacr80dlalgk9mehy9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barra do Chapéu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366424</id>
    <revision>
      <id>9365566</id>
      <parentid>8180621</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:44:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2718" sha1="puk9ko9xrkup5ehircnczrpvcavasw2" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = Flag of Barra do Chapeu SP.png &lt;!-- al vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Capão Bonito (mikroregiono)| Capão Bonito]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Capão Bonito (mikroregiono)|Capão Bonito]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>puk9ko9xrkup5ehircnczrpvcavasw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barra do Turvo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366425</id>
    <revision>
      <id>9365567</id>
      <parentid>8199212</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:45:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2829" sha1="f84e0lqrkoctymspb88h9q879pce4r0" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Depois da queda - panoramio.jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Litoral Sul Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Registro (mikroregiono)|Registro]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Litoral Sul Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Registro (mikroregiono)|Registro]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>f84e0lqrkoctymspb88h9q879pce4r0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barretos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366427</id>
    <revision>
      <id>9365344</id>
      <parentid>8229755</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:12:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365344</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4375" sha1="4z0ycgl0wbpkjdp6kkrn6wu6f1lq0fe" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Barretos (mikroregiono)|Barretos]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
[[Dosiero:Arena_de_Rodeio.jpg|eta|center|600px|&lt;center&gt;Rodea Festo]]
'''Barretos''' estas [[municipo]], [[urbego]] kaj [[diocezo]] de la [[brazilo|brazila]] [[subŝtato]] [[San-Paŭlio]]. La municipo apartenas al [[Barretos (mikroregiono)]].
[[Dosiero:Brasão_Barretos.png|eta|dekstra|170px|Blazono de Barretos]]
[[Dosiero:Bandeira Barretos SaoPaulo Brasil.svg|170px|eta|maldekstre|Flago de Barretos]]

== Bazaj informoj ==
[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Barretos.svg|eta|Barretos en la subŝtato (ruĝe).]]
* [[Areo]]: 161 &amp;nbsp;km² (nur la urbo)
* [[Supermara alteco]]: 630 m
* [[Loĝantaro]]: 108,687 (nur la urbo)
* [[Horzono]]: [[UTC]] -3 ([[somero|somere]] -2
* [[Poŝtkodo]]: 14780-000
* [[Telefonkodo]]: +55 17
* [[Aŭtokodo]]:
* {{Koordinatoj gms|20|33|25|S|48|34|04|W|scale:30000}}

== Geografio ==
[[Dosiero:Barretos-SP 7.jpg|eta|maldekstre|Strato en Barretos]]
[[Dosiero:Monumento ao Peão.JPG|eta|maldekstre|Monumento en Barretos]]
Barretos situas en sudorienta parto de la lando. [[Campinas]] troviĝas 302, [[Guarulhos]] 385, [[San-Paŭlo (urbo)]] 387, [[Goiânia]] 438, [[Belo Horizonte]] 487, '''[[Braziljo]]''' 534, [[Curitiba]] 546, [[Nova Iguaçu]] 582, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 608, [[Campo Grande]] 632, [[Porto Alegre]] 1088, [[Salvador de Bahio]] 1359, [[Teresina]] 1828, [[Maceió]] 1832, 2046, [[São Luís]] 2059, [[Recife]] 2022, [[Belém]] 2124, [[Natalo (Brazilo)]] 2184, [[Manaus]] 2304 [[km]].

== Historio ==
Barretos estis fondita en [[1854]]. La unua [[kapelo]] estis konstruita post 2 jaroj. Barretos ricevis urbetan statuson en [[1885]]. En [[1897]] estis fondita la municipo.

== Ekonomio ==
En ĉirkaŭaĵo de Barretos oni produktas [[citrono]]jn kaj aliajn kultivaĵojn. La industrio inkludas produktadojn de [[viando]]j, [[ŝuo]]j, [[meblo]]j, agraraj [[maŝino]]j. La plej granda latin-amerika [[hospitalo]] pri [[kancero]] funkcias en Barretos.

== Klimato ==
Barretos havas subtropikan klimaton. La [[temperaturo]] estas somere 22,5&amp;nbsp;°C.

== Trafiko ==
Barretos havas [[flughaveno]]n. La ĉefa vojo kuras al Campinas. Estas ankaŭ fervoja kontakto.

== Vidindaĵoj ==
* [[katedralo]]
* rodeo festivalo

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* {{pt}} [http://www.camarabarretos.com.br/ Municipa Konsilantaro]
* {{pt}} [http://www.cliquecontraocancer/ Kancera Hospitalo]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio]
* {{en}} [http://www.britannica.com/place/Barretos]
* {{en}} [http://www.tiptopglobe.com/city?n=Barretos&amp;p=101222 mapo, distancoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160305123820/http://www.tiptopglobe.com/city?n=Barretos&amp;p=101222 |date=2016-03-05 }}
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>4z0ycgl0wbpkjdp6kkrn6wu6f1lq0fe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365348</id>
      <parentid>9365344</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365348</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4093" sha1="7wwed7hww22ijmg6c2u97gwfbvcy3gm" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Barretos (mikroregiono)|Barretos]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
[[Dosiero:Arena_de_Rodeio.jpg|eta|center|600px|&lt;center&gt;Rodea Festo]]
'''Barretos''' estas [[municipo]], [[urbego]] kaj [[diocezo]] de la [[brazilo|brazila]] [[subŝtato]] [[San-Paŭlio]]. La municipo apartenas al [[Barretos (mikroregiono)]].
[[Dosiero:Brasão_Barretos.png|eta|dekstra|170px|Blazono de Barretos]]
[[Dosiero:Bandeira Barretos SaoPaulo Brasil.svg|170px|eta|maldekstre|Flago de Barretos]]

== Bazaj informoj ==
[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Barretos.svg|eta|Barretos en la subŝtato (ruĝe).]]
* [[Areo]]: 161 &amp;nbsp;km² (nur la urbo)
* [[Supermara alteco]]: 630 m
* [[Loĝantaro]]: 108,687 (nur la urbo)
* [[Horzono]]: [[UTC]] -3 ([[somero|somere]] -2
* [[Poŝtkodo]]: 14780-000
* [[Telefonkodo]]: +55 17
* [[Aŭtokodo]]:
* {{Koordinatoj gms|20|33|25|S|48|34|04|W|scale:30000}}

== Geografio ==
[[Dosiero:Barretos-SP 7.jpg|eta|maldekstre|Strato en Barretos]]
[[Dosiero:Monumento ao Peão.JPG|eta|maldekstre|Monumento en Barretos]]
Barretos situas en sudorienta parto de la lando. [[Campinas]] troviĝas 302, [[Guarulhos]] 385, [[San-Paŭlo (urbo)]] 387, [[Goiânia]] 438, [[Belo Horizonte]] 487, '''[[Braziljo]]''' 534, [[Curitiba]] 546, [[Nova Iguaçu]] 582, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 608, [[Campo Grande]] 632, [[Porto Alegre]] 1088, [[Salvador de Bahio]] 1359, [[Teresina]] 1828, [[Maceió]] 1832, 2046, [[São Luís]] 2059, [[Recife]] 2022, [[Belém]] 2124, [[Natalo (Brazilo)]] 2184, [[Manaus]] 2304 [[km]].

== Historio ==
Barretos estis fondita en [[1854]]. La unua [[kapelo]] estis konstruita post 2 jaroj. Barretos ricevis urbetan statuson en [[1885]]. En [[1897]] estis fondita la municipo.

== Ekonomio ==
En ĉirkaŭaĵo de Barretos oni produktas [[citrono]]jn kaj aliajn kultivaĵojn. La industrio inkludas produktadojn de [[viando]]j, [[ŝuo]]j, [[meblo]]j, agraraj [[maŝino]]j. La plej granda latin-amerika [[hospitalo]] pri [[kancero]] funkcias en Barretos.

== Klimato ==
Barretos havas subtropikan klimaton. La [[temperaturo]] estas somere 22,5&amp;nbsp;°C.

== Trafiko ==
Barretos havas [[flughaveno]]n. La ĉefa vojo kuras al Campinas. Estas ankaŭ fervoja kontakto.

== Vidindaĵoj ==
* [[katedralo]]
* rodeo festivalo

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* {{pt}} [http://www.camarabarretos.com.br/ Municipa Konsilantaro] ({{pt}}) 
* {{pt}} [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] ({{pt}}) 
* {{en}} [http://www.britannica.com/place/Barretos en la retejo britannica.com] ({{en}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>7wwed7hww22ijmg6c2u97gwfbvcy3gm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365352</id>
      <parentid>9365348</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:14:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365352</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3832" sha1="5jio71139oe5g9zhdhb78rk9jcmi6le" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Barretos (mikroregiono)|Barretos]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
[[Dosiero:Arena_de_Rodeio.jpg|eta|center|600px|&lt;center&gt;Rodea Festo]]
'''Barretos''' estas [[municipo]], [[urbego]] kaj [[diocezo]] de la [[brazilo|brazila]] [[subŝtato]] [[San-Paŭlio]]. La municipo apartenas al [[Barretos (mikroregiono)]].

== Bazaj informoj ==
* [[Areo]]: 161 &amp;nbsp;km² (nur la urbo)
* [[Supermara alteco]]: 630 m
* [[Loĝantaro]]: 108,687 (nur la urbo)
* [[Horzono]]: [[UTC]] -3 ([[somero|somere]] -2
* [[Poŝtkodo]]: 14780-000
* [[Telefonkodo]]: +55 17
* [[Aŭtokodo]]:
* {{Koordinatoj gms|20|33|25|S|48|34|04|W|scale:30000}}

== Geografio ==
[[Dosiero:Barretos-SP 7.jpg|eta|maldekstre|Strato en Barretos]]
[[Dosiero:Monumento ao Peão.JPG|eta|maldekstre|Monumento en Barretos]]
Barretos situas en sudorienta parto de la lando. [[Campinas]] troviĝas 302, [[Guarulhos]] 385, [[San-Paŭlo (urbo)]] 387, [[Goiânia]] 438, [[Belo Horizonte]] 487, '''[[Braziljo]]''' 534, [[Curitiba]] 546, [[Nova Iguaçu]] 582, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 608, [[Campo Grande]] 632, [[Porto Alegre]] 1088, [[Salvador de Bahio]] 1359, [[Teresina]] 1828, [[Maceió]] 1832, 2046, [[São Luís]] 2059, [[Recife]] 2022, [[Belém]] 2124, [[Natalo (Brazilo)]] 2184, [[Manaus]] 2304 [[km]].

== Historio ==
Barretos estis fondita en [[1854]]. La unua [[kapelo]] estis konstruita post 2 jaroj. Barretos ricevis urbetan statuson en [[1885]]. En [[1897]] estis fondita la municipo.

== Ekonomio ==
En ĉirkaŭaĵo de Barretos oni produktas [[citrono]]jn kaj aliajn kultivaĵojn. La industrio inkludas produktadojn de [[viando]]j, [[ŝuo]]j, [[meblo]]j, agraraj [[maŝino]]j. La plej granda latin-amerika [[hospitalo]] pri [[kancero]] funkcias en Barretos.

== Klimato ==
Barretos havas subtropikan klimaton. La [[temperaturo]] estas somere 22,5&amp;nbsp;°C.

== Trafiko ==
Barretos havas [[flughaveno]]n. La ĉefa vojo kuras al Campinas. Estas ankaŭ fervoja kontakto.

== Vidindaĵoj ==
* [[katedralo]]
* rodeo festivalo

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.camarabarretos.com.br/ Municipa Konsilantaro] ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] ({{pt}}) 
* [http://www.britannica.com/place/Barretos en la retejo britannica.com] ({{en}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>5jio71139oe5g9zhdhb78rk9jcmi6le</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365353</id>
      <parentid>9365352</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365353</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3835" sha1="eiwhio7mfkp1aqi7mqn182m4biv79fy" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Barretos (mikroregiono)|Barretos]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
[[Dosiero:Arena_de_Rodeio.jpg|eta|center|600px|&lt;center&gt;Rodea Festo]]
'''Barretos''' estas [[municipo]], [[urbego]] kaj [[diocezo]] de la [[brazilo|brazila]] [[subŝtato]] [[San-Paŭlio]]. La municipo apartenas al [[Barretos (mikroregiono)]].

== Bazaj informoj ==
* [[Areo]]: 161 &amp;nbsp;km² (nur la urbo)
* [[Supermara alteco]]: 630 m
* [[Loĝantaro]]: 108,687 (nur la urbo)
* [[Horzono]]: [[UTC]] -3 ([[somero|somere]] -2
* [[Poŝtkodo]]: 14780-000
* [[Telefonkodo]]: +55 17
* [[Aŭtokodo]]:
* {{Koordinatoj gms|20|33|25|S|48|34|04|W|scale:30000}}

== Geografio ==
[[Dosiero:Barretos-SP 7.jpg|eta|maldekstre|Strato en Barretos]]
[[Dosiero:Monumento ao Peão.JPG|eta|maldekstre|Monumento en Barretos]]
Barretos situas en sudorienta parto de la lando. [[Campinas]] troviĝas 302, [[Guarulhos]] 385, [[San-Paŭlo (urbo)]] 387, [[Goiânia]] 438, [[Belo Horizonte]] 487, '''[[Braziljo]]''' 534, [[Curitiba]] 546, [[Nova Iguaçu]] 582, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 608, [[Campo Grande]] 632, [[Porto Alegre]] 1088, [[Salvador de Bahio]] 1359, [[Teresina]] 1828, [[Maceió]] 1832, 2046, [[São Luís]] 2059, [[Recife]] 2022, [[Belém]] 2124, [[Natalo (Brazilo)]] 2184, [[Manaus]] 2304 [[km]].

== Historio ==
Barretos estis fondita en [[1854]]. La unua [[kapelo]] estis konstruita post 2 jaroj. Barretos ricevis urbetan statuson en [[1885]]. En [[1897]] estis fondita la municipo.

== Ekonomio ==
En ĉirkaŭaĵo de Barretos oni produktas [[citrono]]jn kaj aliajn kultivaĵojn. La industrio inkludas produktadojn de [[viando]]j, [[ŝuo]]j, [[meblo]]j, agraraj [[maŝino]]j. La plej granda latin-amerika [[hospitalo]] pri [[kancero]] funkcias en Barretos.

== Klimato ==
Barretos havas subtropikan klimaton. La [[temperaturo]] estas somere 22,5&amp;nbsp;°C.

== Trafiko ==
Barretos havas [[flughaveno]]n. La ĉefa vojo kuras al Campinas. Estas ankaŭ fervoja kontakto.

== Vidindaĵoj ==
* katedralo
* rodeo-festivalo
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.camarabarretos.com.br/ Municipa Konsilantaro] ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] ({{pt}}) 
* [http://www.britannica.com/place/Barretos en la retejo britannica.com] ({{en}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>eiwhio7mfkp1aqi7mqn182m4biv79fy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365358</id>
      <parentid>9365353</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:16:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365358</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3940" sha1="nf67fn5p07nqv1yhwrowv8uk7sia4jq" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Barretos (mikroregiono)|Barretos]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
[[Dosiero:Arena_de_Rodeio.jpg|eta|center|600px|&lt;center&gt;Rodea Festo]]
'''Barretos''' estas [[municipo]], [[urbego]] kaj [[diocezo]] de la [[brazilo|brazila]] [[subŝtato]] [[San-Paŭlio]]. La municipo apartenas al la [[mikroregiono]] [[Barretos (mikroregiono)|Barretos]] kaj al la [[mezoregiono]] [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]].

== Bazaj informoj ==
* [[Areo]]: 161 &amp;nbsp;km² (nur la urbo)
* [[Supermara alteco]]: 630 m
* [[Loĝantaro]]: 108,687 (nur la urbo)
* [[Horzono]]: [[UTC]] -3 ([[somero|somere]] -2
* [[Poŝtkodo]]: 14780-000
* [[Telefonkodo]]: +55 17
* [[Aŭtokodo]]:
* {{Koordinatoj gms|20|33|25|S|48|34|04|W|scale:30000}}

== Geografio ==
[[Dosiero:Barretos-SP 7.jpg|eta|maldekstre|Strato en Barretos]]
[[Dosiero:Monumento ao Peão.JPG|eta|maldekstre|Monumento en Barretos]]
Barretos situas en sudorienta parto de la lando. [[Campinas]] troviĝas 302, [[Guarulhos]] 385, [[San-Paŭlo (urbo)]] 387, [[Goiânia]] 438, [[Belo Horizonte]] 487, '''[[Braziljo]]''' 534, [[Curitiba]] 546, [[Nova Iguaçu]] 582, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 608, [[Campo Grande]] 632, [[Porto Alegre]] 1088, [[Salvador de Bahio]] 1359, [[Teresina]] 1828, [[Maceió]] 1832, 2046, [[São Luís]] 2059, [[Recife]] 2022, [[Belém]] 2124, [[Natalo (Brazilo)]] 2184, [[Manaus]] 2304 [[km]].

== Historio ==
Barretos estis fondita en [[1854]]. La unua [[kapelo]] estis konstruita post 2 jaroj. Barretos ricevis urbetan statuson en [[1885]]. En [[1897]] estis fondita la municipo.

== Ekonomio ==
En ĉirkaŭaĵo de Barretos oni produktas [[citrono]]jn kaj aliajn kultivaĵojn. La industrio inkludas produktadojn de [[viando]]j, [[ŝuo]]j, [[meblo]]j, agraraj [[maŝino]]j. La plej granda latin-amerika [[hospitalo]] pri [[kancero]] funkcias en Barretos.

== Klimato ==
Barretos havas subtropikan klimaton. La [[temperaturo]] estas somere 22,5&amp;nbsp;°C.

== Trafiko ==
Barretos havas [[flughaveno]]n. La ĉefa vojo kuras al Campinas. Estas ankaŭ fervoja kontakto.

== Vidindaĵoj ==
* katedralo
* rodeo-festivalo
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.camarabarretos.com.br/ Municipa Konsilantaro] ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] ({{pt}}) 
* [http://www.britannica.com/place/Barretos en la retejo britannica.com] ({{en}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>nf67fn5p07nqv1yhwrowv8uk7sia4jq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365576</id>
      <parentid>9365358</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:49:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>ampleksigo</comment>
      <origin>9365576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4353" sha1="dflx7juh8kmc2b0461mbe137mpm1428" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Barretos (mikroregiono)|Barretos]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
[[Dosiero:Arena_de_Rodeio.jpg|eta|center|600px|&lt;center&gt;Rodea Festo]]
'''Barretos''' estas [[municipo]], [[urbego]] kaj [[diocezo]] de la [[brazilo|brazila]] [[subŝtato]] [[San-Paŭlio]]. La municipo apartenas al la [[mikroregiono]] [[Barretos (mikroregiono)|Barretos]] kaj al la [[mezoregiono]] [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]. Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en Barretos vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Bazaj informoj ==
* [[Areo]]: 161 &amp;nbsp;km² (nur la urbo)
* [[Supermara alteco]]: 630 m
* [[Loĝantaro]]: 108,687 (nur la urbo)
* [[Horzono]]: [[UTC]] -3 ([[somero|somere]] -2
* [[Poŝtkodo]]: 14780-000
* [[Telefonkodo]]: +55 17
* [[Aŭtokodo]]:
* {{Koordinatoj gms|20|33|25|S|48|34|04|W|scale:30000}}

== Geografio ==
[[Dosiero:Barretos-SP 7.jpg|eta|maldekstre|Strato en Barretos]]
[[Dosiero:Monumento ao Peão.JPG|eta|maldekstre|Monumento en Barretos]]
Barretos situas en sudorienta parto de la lando. [[Campinas]] troviĝas 302, [[Guarulhos]] 385, [[San-Paŭlo (urbo)]] 387, [[Goiânia]] 438, [[Belo Horizonte]] 487, '''[[Braziljo]]''' 534, [[Curitiba]] 546, [[Nova Iguaçu]] 582, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 608, [[Campo Grande]] 632, [[Porto Alegre]] 1088, [[Salvador de Bahio]] 1359, [[Teresina]] 1828, [[Maceió]] 1832, 2046, [[São Luís]] 2059, [[Recife]] 2022, [[Belém]] 2124, [[Natalo (Brazilo)]] 2184, [[Manaus]] 2304 [[km]].

== Historio ==
Barretos estis fondita en [[1854]]. La unua [[kapelo]] estis konstruita post 2 jaroj. Barretos ricevis urbetan statuson en [[1885]]. En [[1897]] estis fondita la municipo.

== Ekonomio ==
En ĉirkaŭaĵo de Barretos oni produktas [[citrono]]jn kaj aliajn kultivaĵojn. La industrio inkludas produktadojn de [[viando]]j, [[ŝuo]]j, [[meblo]]j, agraraj [[maŝino]]j. La plej granda latin-amerika [[hospitalo]] pri [[kancero]] funkcias en Barretos.

== Klimato ==
Barretos havas subtropikan klimaton. La [[temperaturo]] estas somere 22,5&amp;nbsp;°C.

== Trafiko ==
Barretos havas [[flughaveno]]n. La ĉefa vojo kuras al Campinas. Estas ankaŭ fervoja kontakto.

== Vidindaĵoj ==
* katedralo
* rodeo-festivalo
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.camarabarretos.com.br/ Municipa Konsilantaro] ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] ({{pt}}) 
* [http://www.britannica.com/place/Barretos en la retejo britannica.com] ({{en}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>dflx7juh8kmc2b0461mbe137mpm1428</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barrinha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366428</id>
    <revision>
      <id>9365338</id>
      <parentid>9226749</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365338</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="948" sha1="5nyxysblcsacuicyz02rqh9uotok5hh" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Barrinha''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 28.503 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Barrinha.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>5nyxysblcsacuicyz02rqh9uotok5hh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365360</id>
      <parentid>9365338</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365360</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="930" sha1="gs2vey2rwez0d5g7qra8cisqbcqdjbz" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Barrinha''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 28.503 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Barrinha.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>gs2vey2rwez0d5g7qra8cisqbcqdjbz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365475</id>
      <parentid>9365360</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:01:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2307" sha1="e5e4oo1zc7yx6b0sptfzsmuif3kvad9" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Barrinha''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 28 503 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>e5e4oo1zc7yx6b0sptfzsmuif3kvad9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365529</id>
      <parentid>9365475</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>bildo aldonata</comment>
      <origin>9365529</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2325" sha1="covv7l2pxpu96fxzazob8bpuwlxa32t" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Barrinha''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 28 503 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero: Barrinha - panoramio (2).jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|panoramo}}]]

{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>covv7l2pxpu96fxzazob8bpuwlxa32t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365535</id>
      <parentid>9365529</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365535</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2522" sha1="1qbb87wovoqps8t2fwzdpw7bok69if7" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Barrinha''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 28 503 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero:Anfiteatro Municipal Jean William Silva. O tenor nasceu em Sertãozinho e foi criado em Barrinha junto com os avós maternos, após a separação dos pais quando tinha 3 anos. O avô de Jean é autodidat - panoramio.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|municipa teatro}}]]

{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>1qbb87wovoqps8t2fwzdpw7bok69if7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365536</id>
      <parentid>9365535</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:34:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365536</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2526" sha1="8tdvd0mxph7nusnxilv5hl95t0vowwx" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Barrinha''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 28 503 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=[[IBGE]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero:Anfiteatro Municipal Jean William Silva. O tenor nasceu em Sertãozinho e foi criado em Barrinha junto com os avós maternos, após a separação dos pais quando tinha 3 anos. O avô de Jean é autodidat - panoramio.jpg|eta|maldekstra|260ra|{{centre|municipa teatro}}]]

{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>8tdvd0mxph7nusnxilv5hl95t0vowwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Barueri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366429</id>
    <revision>
      <id>9365568</id>
      <parentid>8228843</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:45:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4272" sha1="rs3hy9rlpxld47tmxdflmrkcvk5vwku" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Metropolitana de São Paulo]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Osasco (mikroregiono)|Osasco]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas [[municipo]] kaj [[urbego]] en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Metropolitana de São Paulo]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Osasco (mikroregiono)|Osasco]] - do apartenas al [[urbaro]] de [[San-Paŭlo (urbo)|San-Paŭlo]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

Barueri signifas &quot;Ruĝa floro-tio mirigi&quot; laŭ loka indiana lingvo. 

== Geografio ==
Barueri situas en [[montaro]] en sudorienta parto de la lando inter [[San-Paŭlo (urbo)]] kaj [[Sorocaba]]. ''San-Paŭlo'' troviĝas en distanco de 27, [[Guarulhos]] 36, [[Campinas]] 72, [[Curitiba]] 319, [[Nova Iguaçu]] 361, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 379, [[Belo Horizonte]] 503, [[Goiânia]] 801, [[Porto Alegre]] 842, '''[[Braziljo]]''' kaj [[Campo Grande]] po 867, [[Salvador de Bahio]] 1467, [[Maceió]] 1944, [[Teresina]] 2096, [[Recife]] 2143, [[Natalo (Brazilo)]] 2335, [[São Luís]] 2353, [[Belém]] 2460, [[Manaus]] 2674 [[kilometro]]j.

[[Dosiero:Barueri São Paulo.JPG|eta|maldekstre|&lt;center&gt;Panoramo en Barueri]]

== Historio ==
Laŭ historiistoj la historio de Barueri komenciĝis en [[1560]] kun establado de [[kapelo]]. La unua [[trajno]] alvenis en [[1870]]. Barueri iĝis eksterdistrikta urbo en [[1948]].

== Klimato ==
Barueri situas en humida subtropika zono per mildaj kaj sekaj [[vintro]]j, kaj varmaj, pluvoplenaj [[somero]]j. Jare averaĝe pluvas po 1439&amp;nbsp;mm. En ĉiuj [[monato]]j pluvas, tamen pli ofte inter [[oktobro]] kaj [[marto]].

== Trafiko ==
En Barueri [[aŭtobuso]]j liveras la [[pasaĝero]]jn. La fervoja ligilo estas bona.

== Ĝemelurboj ==
* {{Flago|Brazilo}} [[Berilo (urbo)]], Brazilo
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* {{pt}} [http://www.camarabarueri.sp.gov.br/ retejo de la municipa konsilantaro] ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;

[[Dosiero:Panorâmica Barueri.jpg|eta|540px|center|&lt;center&gt;Larĝa panoramo en Barueri]]

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]
[[Kategorio:Urboj de Brazilo]]</text>
      <sha1>rs3hy9rlpxld47tmxdflmrkcvk5vwku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bastos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366430</id>
    <revision>
      <id>9365569</id>
      <parentid>8229729</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:46:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2823" sha1="t0icewevz5x69s1z12o90pxu240y323" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Marília (mezoregiono)| Marília]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Tupã (mikroregiono)| Tupã]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Marília (mezoregiono)|Marília]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Tupã (mikroregiono)|Tupã]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>t0icewevz5x69s1z12o90pxu240y323</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Batatais</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366431</id>
    <revision>
      <id>9365570</id>
      <parentid>8229763</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="e5lnhidatahbpmc773j8nh6farvnkzv" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Batatais (mikroregiono)|Batatais]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Batatais (mikroregiono)|Batatais]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>e5lnhidatahbpmc773j8nh6farvnkzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bebedouro (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366432</id>
    <revision>
      <id>9365571</id>
      <parentid>8229838</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:47:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3021" sha1="53ug7mpr79snzqpg7yox6iocbtmlfpx" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Jaboticabal (mikroregiono)|Jaboticabal]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Bebedouro''' (oficiale {{lang-pt|Município de Bebedouro}}, 20º56'58&quot; S 48º28'45&quot; U), vorto kiu signifas &quot;drinkejo&quot;, estas [[municipo]] kaj [[urbo]] en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Jaboticabal (mikroregiono)|Jaboticabal]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Esperanto-movado ==
Estas gastiganto de [[Pasporta Servo]] kaj [[ZEO]] tie.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>53ug7mpr79snzqpg7yox6iocbtmlfpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bento de Abreu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366434</id>
    <revision>
      <id>9365572</id>
      <parentid>8176703</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:47:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2778" sha1="g42xgob5hjl26fl04ornkc9xo8mbceb" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Araçatuba (mikroregiono)|Araçatuba]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 9
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Araçatuba (mikroregiono)|Araçatuba]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

[[Dosiero:Lateral da Igreja de Bento de Abrei.JPG|eta|maldekstra|{{centre|la katedrala kirko}}]]
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>g42xgob5hjl26fl04ornkc9xo8mbceb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bernardino de Campos</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366439</id>
    <revision>
      <id>9365575</id>
      <parentid>8179290</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:47:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="t7drxwe7l0ae48jj28whrbq7z6mqxp7" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Assis (mezoregiono)|Assis]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Ourinhos (mikroregiono)| Ourinhos]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Assis (mezoregiono)|Assis]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Ourinhos (mikroregiono)| Ourinhos]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})

[[Dosiero: Rio Pardo (Br Dourado) 010510 REFON 18.JPG|eta|maldekstra|260ra|{{centre|pejzaĝa impreso borde de la rivero ''Pardo''}}]]

{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>t7drxwe7l0ae48jj28whrbq7z6mqxp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bertioga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366453</id>
    <revision>
      <id>9365574</id>
      <parentid>8229552</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2817" sha1="b3d6q1f19ye4ex9svmvicghvbztz11a" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Metropolitana de São Paulo]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Santos (mikroregiono)|Santos]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Metropolitana de São Paulo]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Santos (mikroregiono)|Santos]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>b3d6q1f19ye4ex9svmvicghvbztz11a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bilac</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366455</id>
    <revision>
      <id>9365666</id>
      <parentid>8176775</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:11:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2649" sha1="6m2w3elhe7xxzzjlc2d385o3m5g5hgi" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = Bandeira Bilac.png 
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>6m2w3elhe7xxzzjlc2d385o3m5g5hgi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Birigui</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366456</id>
    <revision>
      <id>9365665</id>
      <parentid>8175820</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:11:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="q58ntciwrjfu6m253zkbh2jy2j7dr5g" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas [[municipo]] kaj universitata [[urbego]] en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Geografio ==
Birigui situas en suda parto de la lando sur [[montetaro]]. [[Campinas]] troviĝas 378, [[San-Paŭlo (urbo)]] 454, [[Campo Grande]] 457, [[Guarulhos]] 458, [[Curitiba]] 471, [[Goiânia]] 527, '''[[Braziljo]]''' 664, [[Belo Horizonte]] 682, [[Nova Iguaçu]] 726, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 751, [[Porto Alegre]] 975, [[Salvador de Bahio]] 1557, [[Teresina]] 1977, [[Maceió]] 2028, [[São Luís]] 2189, [[Recife]] 2215, [[Belém]] 2217, [[Manaus]] 2279, [[Natalo (Brazilo)]] 2372 [[kilometro]]jn distance.

== Historio ==
Birigui estis fondita en [[1911]], pli frue [[indianoj]] vivis ĉi tie. La evoluon helpis la [[fervojo]] de [[Mato Grosso]] ĝis la [[Atlantiko]].

== Ekonomio ==
Birigui estis la plej grava centro de la [[ŝuo]]produktado de [[infanoj]] en Brazilo kun produktado de 57 milionoj da paroj en la jaro de [[2006]]. Aliaj produktaĵoj de la urbego estas [[meblo]]j, [[vesto]]j, [[papero]]j, [[metalurgio]]. Oni kultivas [[sukerkano]]jn en la regiono.

== Klimato ==
Birigui havas humidan subtropikan [[klimato]]n. Jare pluvas po 2300 mm.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]
[[Kategorio:Urboj de Brazilo]]</text>
      <sha1>q58ntciwrjfu6m253zkbh2jy2j7dr5g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biritibamirim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366470</id>
    <revision>
      <id>9365662</id>
      <parentid>8228813</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:09:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2793" sha1="492otlq0l9ajrmeihw8nsk6f88j2tv5" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = Igreja matriz de Biritiba-Mirim.jpg
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Metropolitana de São Paulo]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Mogi das Cruzes (mikroregiono)|Mogi das Cruzes]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Metropolitana de São Paulo]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Mogi das Cruzes (mikroregiono)|Mogi das Cruzes]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>492otlq0l9ajrmeihw8nsk6f88j2tv5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boa Esperança do Sul</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366471</id>
    <revision>
      <id>9365663</id>
      <parentid>8176903</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:09:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2732" sha1="2y3fbays486bk7vc6d6rkb21lnlfnqm" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Entrega da Carreta Mulheres de Peito, viatura e assina convênio para infraestrutura (36545945790).jpg
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araraquara (mezoregiono)|Araraquara]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Araraquara (mikroregiono)|Araraquara]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (&quot;bona espero de la sudo&quot;, oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araraquara (mezoregiono)|Araraquara]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Araraquara (mikroregiono)|Araraquara]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Ĝermo|Brazilo}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>2y3fbays486bk7vc6d6rkb21lnlfnqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bocaina (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366472</id>
    <revision>
      <id>9365664</id>
      <parentid>8179394</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2606" sha1="p8mrpe5c7apwlsf0zjd4zjjj19mww1r" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Bocaina
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= Bocaina
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Jaú (mikroregiono)|Jaú]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Bocaina''' (oficiale {{lang-pt|Município de Bocaina}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Jaú (mikroregiono)|Jaú]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>p8mrpe5c7apwlsf0zjd4zjjj19mww1r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boituva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366474</id>
    <revision>
      <id>9365669</id>
      <parentid>8198011</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:15:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2827" sha1="eft0cqgwz6msqmbkf013agducbvj5sg" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Tatuí (mikroregiono)|Tatuí]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Tatuí (mikroregiono)|Tatuí]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>eft0cqgwz6msqmbkf013agducbvj5sg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bom Jesus dos Perdões</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366477</id>
    <revision>
      <id>9365670</id>
      <parentid>8199290</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:15:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2880" sha1="o83rsmybsvlw2wtkibz1pe2s0noygl8" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Bom Jesus dos Perdões.jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Macro Metropolitana Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bragança Paulista (mikroregiono)|Bragança Paulista]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Macro Metropolitana Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Bragança Paulista (mikroregiono)|Bragança Paulista]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>o83rsmybsvlw2wtkibz1pe2s0noygl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bom Sucesso de Itararé</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366478</id>
    <revision>
      <id>9365671</id>
      <parentid>8180683</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:15:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2668" sha1="2dhnf8h6kgzrhxx33typbz0y7gj97mt" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Itapeva (mikroregiono)|Itapeva]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 9
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Itapeva (mikroregiono)|Itapeva]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>2dhnf8h6kgzrhxx33typbz0y7gj97mt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Borá</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366479</id>
    <revision>
      <id>9365672</id>
      <parentid>8179336</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2632" sha1="ig37uxl8i0notwnjonbwu5g7zkdqatm" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = Bandeira Borá.jpg
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Assis (mezoregiono)|Assis]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Assis (mikroregiono)| Assis]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Assis (mezoregiono)|Assis]] kaj en la samonoma [[mikroregiono]] [[Assis (mikroregiono)| Assis]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>ig37uxl8i0notwnjonbwu5g7zkdqatm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boraceia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366613</id>
    <revision>
      <id>9365673</id>
      <parentid>8179384</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:16:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2629" sha1="hhgm07yllmys2fm5n18m1flxltyasme" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Jaú (mikroregiono)| Jaú]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Jaú (mikroregiono)|Jaú]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>hhgm07yllmys2fm5n18m1flxltyasme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Borborema</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366614</id>
    <revision>
      <id>9365674</id>
      <parentid>8176901</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2679" sha1="kzads175u7ismuz8v88317zckcw4kdg" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araraquara (mezoregiono)|Araraquara]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Araraquara (mikroregiono)|Araraquara]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araraquara (mezoregiono)|Araraquara]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Araraquara (mikroregiono)|Araraquara]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>kzads175u7ismuz8v88317zckcw4kdg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Borebi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366615</id>
    <revision>
      <id>9365675</id>
      <parentid>8179419</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="7ilphsmfxtb9nwler2a6jt8vzszcohc" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bauru (mikroregiono)| Bauru]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la samnoma [[mikroregiono]] [[Bauru (mikroregiono)|Bauru]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>7ilphsmfxtb9nwler2a6jt8vzszcohc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bragança Paulista</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366616</id>
    <revision>
      <id>9365677</id>
      <parentid>9175938</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:16:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4222" sha1="plfdg64s38pbst6nimylciqvi42gm1g" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Macro Metropolitana Paulista]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Bragança Paulista (mikroregiono)|Bragança Paulista]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo, [[urbego]] kaj [[diocezo]] en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Macro Metropolitana Paulista]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Bragança Paulista (mikroregiono)|Bragança Paulista]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Geografio ==
[[Dosiero:Brag2.jpg|eta|maldekstre|Panoramo en Bragança Paulista]]
Bragança Paulista situas en suda parto de la lando sur [[montaro]]. [[Campinas]] troviĝas en distanco de 53, [[Guarulhos]] 58, [[San-Paŭlo (urbo)]] 65, [[Nova Iguaçu]] 320, '''[[Rio-de-Ĵanejro]]''' 342, [[Curitiba]] 386, [[Belo Horizonte]] 434, [[Goiânia]] 754, '''[[Braziljo]]''' 810, [[Campo Grande]] 877, [[Porto Alegre]] 913, [[Salvador de Bahio]] 1397, [[Maceió]] 1875, [[Teresina]] 2028, [[Recife]] 2073, [[Natalo (Brazilo)]] 2264, [[São Luís]] 2286, [[Belém]] 2400, [[Manaus]] 2640 [[kilometro]]j.

== Historio ==
Bragança Paulista estis fondita en [[1757]] kiel [[vilaĝo]] de Nova Bragança (laŭ [[Bragança]] en [[Portugalio]]. Post jarcentoj ĝi fariĝis navedanturbo de San-Paŭlo kaj Campinas.
[[Dosiero:Lagodotabo o.jpg|eta|maldekstre|Vido en Bragança Paulista]]
[[Dosiero:Bragança Paulista.jpg|eta|maldekstre|Kirko Tereza de Lisieux en Bragança Paulista]]

== Klimato ==
Bragança Paulista havus humidan tropikan [[klimato]]n, sed la montaro faras la klimaton pli milda. Jare pluvas po 1387 mm. La averaĝa temperaturo varias inter 12-22&amp;nbsp;°C.

== Trafiko ==
Bragança Paulista havas enlandan [[flughaveno]]n. Al la menciitaj San-Paŭlo kaj Campinas kuras nur flankovojoj.

== Vidindaĵoj, vizitindaĵoj ==
* katolikaj [[kirko]]j
* [[lago]] kun feriejaj domoj
* la urbego estas fama pro ĝiaj tradiciaj [[kolbaso]]j
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Braganca Paulista}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]
[[Kategorio:Urboj de Brazilo]]</text>
      <sha1>plfdg64s38pbst6nimylciqvi42gm1g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Braúna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366618</id>
    <revision>
      <id>9365678</id>
      <parentid>8176794</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2642" sha1="0a8crnny9dqxldtc9pcwqtq2ayj8lef" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Braúna
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Braúna''' (oficiale {{lang-pt|Município de Braúna}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>0a8crnny9dqxldtc9pcwqtq2ayj8lef</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365696</id>
      <parentid>9365678</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:41:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2894" sha1="icffgbpuovh29pph4a58ag1d3d359te" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Braúna
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Braúna''' (oficiale {{lang-pt|Município de Braúna}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Partnera komunumo ==
Ĝis nun ne estas konata interkonsento pri internacia partnera komunumo. Tamen, se iam io tia ekestus, tre bona rekomendo estus la aŭstra komunumo [[Braunau]], kies nomo tiom prape similas ke preskaŭ eblus pensi pri ĝemelo.

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>icffgbpuovh29pph4a58ag1d3d359te</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365697</id>
      <parentid>9365696</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:42:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2927" sha1="gvotjlfy81876mtbnfjdcdoo60zpmj5" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Braúna
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Braúna''' (oficiale {{lang-pt|Município de Braúna}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Partnera komunumo ==
Ĝis nun ne estas konata interkonsento pri internacia partnera komunumo. Tamen, se iam io tia ekestus, tre bona rekomendo estus la aŭstra komunumo [[Braunau]] aŭ pli longe [[Braunau am Inn]], kies nomo tiom prape similas ke preskaŭ eblus pensi pri ĝemelo.

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>gvotjlfy81876mtbnfjdcdoo60zpmj5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365710</id>
      <parentid>9365697</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:57:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>/* Partnera komunumo */</comment>
      <origin>9365710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2942" sha1="r7ri0mdm7vlwxk1peep0jp993mxrr3o" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Braúna
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Braúna''' (oficiale {{lang-pt|Município de Braúna}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Partnera komunumo ==
Ĝis nun ne estas konata interkonsento pri internacia partnera komunumo. Tamen, se iam io tia ekestus, tre bona rekomendo estus la aŭstra komunumo [[Braunau am Inn|Braunau]] aŭ pli longe [[Braunau am Inn]], kies nomo tiom frape similas ke preskaŭ eblus pensi pri ĝemelo.

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>r7ri0mdm7vlwxk1peep0jp993mxrr3o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365714</id>
      <parentid>9365710</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:00:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3042" sha1="gu1grnesln0rhksp20mlvfzhtv28qj1" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Braúna
| bildo = Fazenda Cafeeira, Braúna-SP, Vladimir Benincasa 13.jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| bildo-priskribo = ekzempla loka farmbieno
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Braúna''' (oficiale {{lang-pt|Município de Braúna}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Partnera komunumo ==
Ĝis nun ne estas konata interkonsento pri internacia partnera komunumo. Tamen, se iam io tia ekestus, tre bona rekomendo estus la aŭstra komunumo [[Braunau am Inn|Braunau]] aŭ pli longe [[Braunau am Inn]], kies nomo tiom frape similas ke preskaŭ eblus pensi pri ĝemelo.

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>gu1grnesln0rhksp20mlvfzhtv28qj1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365715</id>
      <parentid>9365714</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:00:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ThomasPusch movis paĝon [[Braúna (San-Paŭlio)]] al [[Braúna]] anstataŭigante alidirektilon: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas</comment>
      <origin>9365714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3042" sha1="gu1grnesln0rhksp20mlvfzhtv28qj1" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = Braúna
| bildo = Fazenda Cafeeira, Braúna-SP, Vladimir Benincasa 13.jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| bildo-priskribo = ekzempla loka farmbieno
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''Braúna''' (oficiale {{lang-pt|Município de Braúna}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Partnera komunumo ==
Ĝis nun ne estas konata interkonsento pri internacia partnera komunumo. Tamen, se iam io tia ekestus, tre bona rekomendo estus la aŭstra komunumo [[Braunau am Inn|Braunau]] aŭ pli longe [[Braunau am Inn]], kies nomo tiom frape similas ke preskaŭ eblus pensi pri ĝemelo.

== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>gu1grnesln0rhksp20mlvfzhtv28qj1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brejo Alegre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366619</id>
    <revision>
      <id>9365679</id>
      <parentid>8176780</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2685" sha1="0prrulzxhvhvdmulvtkw5w7jgymatcf" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = Brejo Alegre Entrada.jpg &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>0prrulzxhvhvdmulvtkw5w7jgymatcf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brodowski</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366620</id>
    <revision>
      <id>9365342</id>
      <parentid>9227411</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:11:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365342</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="ob2n1qa4w9a0tjavkt9xgx46vl8jehv" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Brodowski''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 21.105 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Brodowski.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>ob2n1qa4w9a0tjavkt9xgx46vl8jehv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365476</id>
      <parentid>9365342</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2308" sha1="1bgv48s5q8oj2tlyzssdv7u7y9x3dls" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Brodowski''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 21 105 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>1bgv48s5q8oj2tlyzssdv7u7y9x3dls</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365480</id>
      <parentid>9365476</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:03:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2307" sha1="pdnuhdscvhev676ryhbbyhsgt04xcdr" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 9
}}
'''Brodowski''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 21 105 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>pdnuhdscvhev676ryhbbyhsgt04xcdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brotas (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366621</id>
    <revision>
      <id>9365340</id>
      <parentid>9227431</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365340</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="afxxv20r6n4twd8lzhel30v1fge18al" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR}}
'''Brotas''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu taksis 21.580 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

[[Dosiero:Brasão_de_Brotas.png|eta|dekstra|150px|Blazono]]
[[Dosiero:SaoPaulo_Municip_Brotas.svg|eta|dekstra|400px|En la subŝtato (ruĝe).]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>afxxv20r6n4twd8lzhel30v1fge18al</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365477</id>
      <parentid>9365340</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:01:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>levo al nivelo de artikola ĝermo.</comment>
      <origin>9365477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2305" sha1="baoh10a2t7gbmpnm48fpwy4tfz6t3il" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''Brotas''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 21 580 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>baoh10a2t7gbmpnm48fpwy4tfz6t3il</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365479</id>
      <parentid>9365477</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:03:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2304" sha1="522malbvw4blesih5jo31k1gba51olm" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra 
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = 
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = 
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 9
}}
'''Brotas''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[San-Paŭlio]], kiu havis 21 580 loĝantojn en [[2010]].&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=13 de julio 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; Laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>522malbvw4blesih5jo31k1gba51olm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366622</id>
    <revision>
      <id>9365680</id>
      <parentid>8180679</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:16:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2667" sha1="6bk7umi0bh4owz7d51b6rz9ghqqcdf2" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Itapeva (mikroregiono)|Itapeva]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Itapetininga (mezoregiono)|Itapetininga]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Itapeva (mikroregiono)|Itapeva]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}
[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>6bk7umi0bh4owz7d51b6rz9ghqqcdf2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buritama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366623</id>
    <revision>
      <id>9365681</id>
      <parentid>8176781</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:17:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2660" sha1="qipuq25gwc2o964yyqqdxc6id5c61gx" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>qipuq25gwc2o964yyqqdxc6id5c61gx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365782</id>
      <parentid>9365681</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="1v0di5u4e84x1006qnz3yj4q812bcm1" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Araçatuba (mezoregiono)|Araçatuba]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Birigui (mikroregiono)|Birigui]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>1v0di5u4e84x1006qnz3yj4q812bcm1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buritizal</title>
    <ns>0</ns>
    <id>366624</id>
    <revision>
      <id>9365780</id>
      <parentid>9015733</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:35:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>+ navigilo</comment>
      <origin>9365780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="chnr1jeim75csycuqr5epv0poc4tb39" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = Bandeira de Buritizal.png
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Ituverava (mikroregiono)|Ituverava]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Ituverava (mikroregiono)|Ituverava]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}


[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>chnr1jeim75csycuqr5epv0poc4tb39</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365781</id>
      <parentid>9365780</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:36:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2862" sha1="7p2bel820oakqgoqofhrbq5p91zi5ba" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = &lt;!-- metiĝas aŭtomate --&gt;
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = Bandeira de Buritizal.png
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Ituverava (mikroregiono)|Ituverava]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-SP duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 10
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Ribeirão Preto (mezoregiono)|Ribeirão Preto]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Ituverava (mikroregiono)|Ituverava]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
La loĝloko fondiĝis en [[19]] kaj estis levita al la rango de municipo la {{daton|. La subŝtata ĉefurbo [[San-Paŭlo]] situas en distanco de … kilometroj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}


[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>7p2bel820oakqgoqofhrbq5p91zi5ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pacaembu (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368460</id>
    <revision>
      <id>9365253</id>
      <parentid>8171004</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ThomasPusch movis paĝon [[Pacaembu (São Paulo)]] al [[Pacaembu (San-Paŭlio)]]</comment>
      <origin>8171004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2684" sha1="cuqtticp16mzpi8sqweyfrfm67yod9l" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Presidente Prudente (mezoregiono) |Presidente Prudente]] kaj en la [[mikroregiono]] ''[[Adamantina (mikroregiono)|Adamantina]]''. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}
{{Ĝermo|Brazilo}}
{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>cuqtticp16mzpi8sqweyfrfm67yod9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sabino (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>368523</id>
    <revision>
      <id>9365325</id>
      <parentid>8179409</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:06:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365325</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2630" sha1="0zzi8lgcaotfnk8bv3lh1tmuffllvr6" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
| nomo = {{paĝonomo}}
| bildo = &lt;!-- kutime prenatas el vikidatumoj, ankaŭ eblas individue meti iun taŭgan foton ĉi-tien --&gt;
| flago = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| flago-larĝeco = 120ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la flagobildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| blazono = &lt;!-- kutime el vikidatumoj --&gt;
| blazono-larĝeco = 100ra &lt;!-- ekz. 80ra, nur se la blazonbildo el vikidatumoj senespere malbonkvalitas --&gt;
| lando= {{Brazilo}}
| mapo= {{#invoke:Wikidata|claim|P242}}
| titolo de administra unuo1 = [[Regionoj de Brazilo|Regiono]]
| administra unuo1= {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
| titolo de administra unuo2 = [[Subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
| administra unuo2 = {{San-Paŭlio}} 
| titolo de administra unuo3 = [[Mezoregiono]]
| administra unuo3 = [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]]
| titolo de administra unuo4 = [[Mikroregiono]]
| administra unuo4 = [[Lins (mikroregiono)| Lins]]
| fondo= {{#invoke:Wikidata|claim|P571}} &lt;!-- el vikidatumoj --&gt;
| alto= {{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}
| areo= {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} km²
| horzono= [[UTC-03:00]]
| poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}} 
| telefonkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
| regiono-ISO = BR &lt;!-- BR-MG duobligus la antaŭan SVG-mapon --&gt;
| tipo1 = reliefo 
| zomo = 8
}}
'''{{paĝonomo}}''' (oficiale {{lang-pt|Município de {{paĝonomo}}}}) estas municipo en la [[Subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[San-Paŭlio]] de [[Brazilo]]. Ĝi situas en la [[sudorienta regiono de Brazilo]], en la [[mezoregiono]] [[Bauru (mezoregiono)|Bauru]] kaj en la [[mikroregiono]] [[Lins (mikroregiono)|Lins]]. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}  sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². El tiuj, la nombro de voĉdonrajtuloj en la municipo en {{#invoke:Wikidata|claim|P1831|qualifier=P585}} estis {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P1831}}}}. La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}
--&gt;
== Vidu ankaŭ ==	
* [[Municipoj de San-Paŭlio]]	

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 
* [http://www.apaulista.org.br/ Asocio de Municipoj de San-Paŭlio] (same {{pt}})
&lt;!--
[[Dosiero: bildo|eta|maldekstra|260ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Municipoj de San-Paŭlio}}
{{Bibliotekoj}}

{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de San-Paŭlio]]</text>
      <sha1>0zzi8lgcaotfnk8bv3lh1tmuffllvr6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Itarana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>370995</id>
    <revision>
      <id>9365382</id>
      <parentid>9360833</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:22:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] referencoj</comment>
      <origin>9365382</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1446" sha1="5xvwlo5vfz483it4qob4o07mi299tab" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo
|flago = Bandeira de Itarana.svg{{!}}border
|ŝtato = {{Brazilo}}
|titolo de administra unuo1 = [[regionoj de Brazilo|Regiono]]
|administra unuo1 = {{Sudorienta regiono de Brazilo}}
|titolo de administra unuo2 = [[subŝtatoj de Brazilo|Subŝtato]]
|administra unuo2 = {{Espirito-Santo}}
|regiono-ISO=BR
|tipo1 = reliefo
|zomo = 8
}}
'''Itarana''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] [[subŝtatoj de Brazilo|subŝtato]] [[Espirito-Santo]], kiu en [[2010]] havis 10 881 loĝantojn&lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=9 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=[[IBGE]]|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt; laŭ la stato de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]]en la municipo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}} sur areo de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². Limnajbaroj estas {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de Espirito-Santo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{pt}}) 

{{Municipoj de Espirito-Santo}}
{{Bibliotekoj}}
{{Ĝermo|Brazilo}}

[[Kategorio:Municipoj de Espirito-Santo]]</text>
      <sha1>5xvwlo5vfz483it4qob4o07mi299tab</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Guaratuba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>371743</id>
    <revision>
      <id>9365285</id>
      <parentid>9240374</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:53:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Heitor100YT</username>
        <id>220100</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Adicionado o Brasão de Guaratuba - PR.</comment>
      <origin>9365285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="820" sha1="5nr56yfi7989uf4xj7htxfir5tanbd6" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|regiono-ISO=BR|blazono=BrasãodeGuaratuba.png}}
'''Guaratuba''' estas municipo de la [[brazilo|brazila]] subŝtato [[Paranao]], kiu taksis 32.088 loĝantojn en [[2010]] &lt;ref name=&quot;ibge-loĝ&quot;&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.censo2010.ibge.gov.br/|titolo=Censo 2010|jaro=2010|alirdato=12 de aŭgusto 2011|formato=HTML|aŭtoro=IBGE|arkivurl=https://web.archive.org/web/20101126040344/http://www.censo2010.ibge.gov.br/|arkivdato=2010-11-26}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
{{Projektoj}}
* [[Municipoj de Paranao]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{pt}} [http://www.guaratuba.pr.gov.br/ Oficiala paĝo]
* {{pt}} [http://www.ampr.org.br/ Asocio de Municipoj de Paranao]

{{Ĝermo|Brazilo}}

{{Koord|-25.882778|-48.575|formato=gms|montru=titolo}}

[[Kategorio:Municipoj de Paranao]]</text>
      <sha1>5nr56yfi7989uf4xj7htxfir5tanbd6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nov-Demokratia Partio (Kanado)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>374799</id>
    <revision>
      <id>9365359</id>
      <parentid>8545963</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:17:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365359</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2619" sha1="mkvxydotmy0xt3eedsksqeiz16erabb" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
{{Informkesto partio|esperanta nomo=Nov-Demokratia Partio|propra nomo={{en}}: New Democratic Party&lt;br /&gt;{{fr}}: Nouveau Parti démocratique|emblemo=NDP-NPD Canada.svg|lando=Kanado|estro=Jagmeet Singh|titolo de estro=Partiestro|fondiĝo=17-a junio 1961|sidejo=|koloroj=[[Oranĝkolora]]|ideologio=[[Socialdemokratio]]|internacia aliĝo=[[Socialista Internacio]]|ĵurnalo=|junulara organizaĵo=New Democratic Youth of Canada|retejo=}}La '''Nov-Demokratia Partio de Kanado''', {{En}} '''New Democratic Party''' ('''NDP''') kaj {{Fr}} '''Nouveau Parti démocratique''' ('''NPD''') estas [[socialdemokratio|socialdemokrata]] federacia politika partio en [[Kanado]]. Ĝi situas [[politika maldekstro|maldekstre]] en la kanada politika spektro. NDP membras en la [[Socialista Internacio]].

Historie la [[Liberala Partio de Kanado]] estis poziciita maldekstre de la [[Konservisma Partio (Kanado)|Konservisma Partio]] kaj dekstre de NDP.&lt;ref name=&quot;puddington&quot;&gt;{{cite book |last = Puddington |first = Arch |title = Freedom in the World: The Annual Survey of Political Rights and Civil Liberties |publisher = Rowman &amp; Littlefield |year = 2007 |ISBN=978-0-7425-5897-7 |page = 142 |quote = After a dozen years of centre-left Liberal Party rule, the Conservative Party emerged from the 2006 parliamentary elections with a plurality and established a fragile minority government. }}&lt;/ref&gt;

En majo 2011 unuafoje en la historio de la partio, la NDP fariĝis la Oficiala Opozicio en la kanada Ĉambro de Komunoj.

== Balotrezultoj ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Jaro
!# kandidatoj
!# seĝoj
!# voĉoj
!% voĉoj (lande)
|-
!1962
|217
|19
|1 044 754
|13,57%
|-
!1963
|232
|17
|1 044 701
|13.24%
|-
!1965
|255
|21
|1 381 658
|17,91%
|-
!1968
|263
|22
|1 378 263
|16,96%
|-
!1972
|252
|31
|1 725 719
|17,83%
|-
!1974
|262
|16
|1 467 748
|15,44%
|-
!1979
|282
|26
|2 048 988
|17,88%
|-
!1980
|280
|32
|2 150 368
|19,67%
|-
!1984
|282
|30
|2 359 915
|18,81%
|-
!1988
|295
|43
|2 685 263
|20,38%
|-
!1993
|294
|9
|933 688
|6,88%
|-
!1997
|301
|21
|1 434 509
|11,05%
|-
!2000
|298
|13
|1 093 748
|8,51%
|-
!2004
|308
|19
|2 116 536
|15,7%
|-
!2006
|308
|29
|2 588 200
|17,5%
|-
!2008
|308
|37
|2 515 561
|18,18%
|-
!2011
|308
|102
|4 508 474
|30,63%
|-
!2015
|338
|44
|3 441 409
|19,7%
|-
!2019
|338
|24
|2 903 722
|15,98%
|-
!2021
|338
|25
|3 036 346
|17.83%
|}

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.ndp.ca New Democratic Party]
* [http://www.npd.ca Nouveau Parti Démocratique]

[[Kategorio:Politikaj partioj de Kanado]]
[[Kategorio:Politikaj partioj fonditaj en 1961]]</text>
      <sha1>mkvxydotmy0xt3eedsksqeiz16erabb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Scio Sen Bariloj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>386504</id>
    <revision>
      <id>9365723</id>
      <parentid>9259938</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:50:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sophie Graubert</username>
        <id>75190</id>
      </contributor>
      <comment>/* La agadoj de SSB 31-40 */</comment>
      <origin>9365723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20209" sha1="d5ch037x1io6ldb3e9r194k5rzlg7ju" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
|priskribo de bildo=Logo de NRO &quot;Scio Sen Bariloj&quot;, &quot;''Savoir Sans Barrières''&quot; - &quot;''Knowledge Without Barriers&quot;''. logo farita de Francesca Ruta.
}}
'''Scio Sen Bariloj''' ('''SSB''') estas [[Neregistara Organizo]] kreita en la jaro [[2009]] fare de beninaj kaj svisaj personoj, ĉefe esperantistoj, por disvastigi Esperanton tra Afriko, sed ankaŭ ekzemple virina kapabligo al gvidaj roloj. 

Ĝia prezidanto estas [[Privas Tchikpe]] el [[Kotonuo]], [[Benino]].&lt;ref&gt;Vidu la artikolon de Privas Tchikpe en [[Esperanto (revuo)]] januaro 2019.&lt;/ref&gt; En la komitato membras [[Mireille Grosjean]] el [[Svislando]]. Ŝi prizorgas la rubrikon [[Afriko brilas]] en la [[Esperanto (revuo) |revuo Esperanto]].

La logotipo de SSB montras supreniron de diversaj punktoj, individuoj, inter ili kelkaj havas la kolorojn de la benina flago.

Konstante multaj lernolibroj pri Esperanto estas aĉetataj aŭ ricevitaj kaj sendataj aŭ alportataj al afrikaj landoj pere de la helpo de SSB. Tio povas okazi pro la regula helpo kaj malavareco de [[Espéranto-France]] kaj [[SAT-Amikaro]]. Diversaj privatuloj subtenas la agadon de SSB.

== Instruado en Afriko ==
Dum la deknaŭa kaj dudeka jarcentoj okazis en Okcidento giganta evoluo en la konoj pri psikologio kaj rezulte de tio en pedagogio. Tiuj novaj konoj kaj instruteknikoj ne atingis Afrikon, ĉar afrikanoj ne povis kaj ne rajtis profiti de tio. La konsekvenco de tio estas, ke la instrusistemoj kaj la instrumanieroj tie similas al tio, kio ekzistis en Eŭropo komence de la dudeka jarcento. La instruisto skribas la akirendan teorion ĉe la tabulo kaj lernantoj kopias. Grandaj klasoj kaj malmulte pagitaj instruistoj kaŭzas paralele ne bonajn rezultojn. La sendependiĝo en la sesdekaj jaroj ne alportis tujan pliboniĝon&lt;ref&gt;Mireille Grosjean, Edukado en Afriko, [[Internacia Pedagogia Revuo]], n-ro 1, 2020 &lt;/ref&gt;.

== Agado ==
=== La agadoj de SSB 1-10 ===
La '''unua''' agado de &quot;Scio Sen Bariloj&quot; okazis en 2009: disdono de lernolibroj en lernejo en Kotonuo, Benino, &quot;Centre [[Nelson Mandela]]&quot;.

La '''dua''' agado de &quot;Scio Sen Bariloj&quot; okazis en novembro 2011: kurso pri [[esperanto]] kaj ekzameno en Kotonuo, Benino, laŭ la nivelo &quot;Unua Kontakto&quot; de [[Internaciaj Ekzamenoj]] de [[ILEI]] [[UEA]]. En novembro - decembro 2011 [[Mireille Grosjean]] instruis al komenca grupo de 60 personoj laŭ la nova nivelo &quot;UNUA KONTAKTO&quot; ĵus aprobita de [[Internacia Ekzamena Komisiono]]. Post kvartaga kurso 40 personoj sukcesis en la fina ekzameno. El ili 17 atingis la mencion SUFIĈE, 18 la mencion BONE kaj 5 la mencion TRE BONE.

La '''tria''' agado de &quot;Scio Sen Bariloj&quot; okazis en Kotonuo, Benino, en novembro 2012: kurso por progresantoj kaj ekzamensesio de [[Internaciaj Ekzamenoj]] de [[ILEI]] [[UEA]] kaj kurso pri [[esperanto]] kaj ekzameno laŭ la nivelo &quot;Unua Kontakto&quot;. Instruis [[Mireille Grosjean]]. Tiun agadon subtenas Internacia Ligo de Esperantistaj Instruistoj ([[ILEI]]), la rodanalpa federacio el [[Francio]], la Afrika Komisiono de [[UEA]] kaj Fondaĵo [[Esperanto Internacia (fondaĵo)|Esperanto Internacia]]. Partoprenis en la ekzameno 26 personoj, sukcesis 25. Tiu evento estis kvinlanda, pro la partopreno de homoj el [[Togolando]], [[Haitio]], [[Francio]], [[Svislando]] kaj [[Benino]].
 
La '''kvara''' agado de &quot;Scio Sen Bariloj&quot; okazis en Rufisque, [[Rufisko]], [[Senegalio]], en decembro 2012:kurso por progresantoj kaj ekzamensesio de [[Internaciaj Ekzamenoj]] de [[ILEI]] [[UEA]]. Instruis [[Mireille Grosjean]]. Partoprenis 32 personoj.

La '''kvina''' agado de SSB estis subteno al Kurso Unua Kontakto (KUKO) en [[Lomeo]], [[Togolando]].

La '''sesa''' agado de SSB estis la [[Kvina Afrika Kongreso de Esperanto (AKE)]]. Scio Sen Bariloj anoncis la [[21an de novembro]] [[2012]] la organizadon de la [[kvina Afrika Kongreso de Esperanto (AKE)]] en [[Kotonuo]] kun komenco la [[29an de decembro]] [[2013]]. Tiu gravega renkontiĝo okazus grandskale, se la Landaj Asocioj ekster [[Afriko]] komprenus la situacion kaj subtenus la eventon. La planita strategio konsistas el partneradoj inter unu landa asocio el la &quot;nordo&quot; kaj unu afrika landa asocio. Ene de [[UEA]] estas 70 landaj asocioj; 17 el ili troviĝas en Afriko. Tiu evento estas organizata de Afrika Komisiono de UEA, de Asocio de Beninaj Esperantistoj ABeE kaj de SSB kaj okazis en [[JOCA]], kulturcentro en Kotonuo.

La '''sepa''' agado de SSB estas subteno al esperantista studento de la [[Universitato de Abomey-Calavi]] en [[Benino]], kiu en la fina momento de siaj studoj ne plu rajtas obteni stipendion. La kursokostojn pagis SSB en alteco de 1220 EUR. Tio koncernas la studjaron 2014-2015.

La '''oka''' agado de SSB estis subteno al la seminario AMO 7 de [[UEA]] en Lomeo, Togolando. La monkolekto prizorgita de [[Mireille Grosjean]] pli ol duobligis la subtenon de la oficialaj instancoj. 26-an de decembro ĝis 29-a de decembro [[2014]]. Partoprenis 29 personoj el 5 landoj.

La '''naŭa''' agado de SSB estis en februaro 2015 okazigo de la unua SEminario por VIrinoj '''SEVI''' en [[Kotonuo]], [[Benino]], kun 3 studceloj: enkonduko al Esperanto, enkonduko al skribado kaj legado de la [[fonua lingvo]] kaj virina kapabligo al gvidaj roloj. Partoprenis 11 junaj virinoj el universitata medio en studcela kunloĝado. El 11 partoprenantinoj 10 sukcese trapasis la ekzamenon &quot;Unua Kontakto&quot; kun Esperanto. La financa helpo venis de privatuloj. La seminario okazis en [[JOCA]], kulturcentro en Kotonuo.

La '''deka''' agado de SSB estis en februaro 2015 okazigo de la dua SEminario por VIrinoj '''SEVI''' en Kotonuo, Benino, kun 3 studceloj: enkonduko al Esperanto, enkonduko al skribado kaj legado de la [[fonua lingvo]] kaj virina kapabligo al gvidaj roloj. Per alegorio ARBO la gvidantoj prezentis la studadon de la fonua lingvo kiel la radikojn, la studadon de Esperanto kiel la branĉojn al la ĉielo kaj la sevon kiel nutradon de tiu arbo. Partoprenis 15 junaj virinoj el universitata medio en plensemajna studcela kunloĝado. El 15 partoprenantinoj 14 sukcese trapasis la ekzamenon &quot;Unua Kontakto&quot; kun Esperanto. La financa helpo venis de [[ILEI]] kaj de privatuloj. La seminario okazis en [[JOCA]], kulturcentro en Kotonuo.

=== La agadoj de SSB 11-20 ===

La '''dekunua''' agado de SSB estis unutaga seminario okazinta dufoje: sabate la 28-an de novembro kaj la 5-an de decembro 2015 en Kotonuo. Grupo el 36 virinoj / 26 virinoj partoprenis. SSB por tiu seminario kunlaboris kun alia NRO: ABAD Gbenonkpo, (Asocio Benina por Helpo (Aide) al Evoluo (Développement) ). La fonua vorto &quot;Gbenonkpo&quot; signifas &quot;solidareco&quot;. La mateno estis dediĉita al la lertigado de virinoj en gvidaj roloj. La posttagmezo alportis enkondukon al Esperanto kaj komenca kurso. La kunvenoj okazis en [[JOCA]], kulturcentro en Kotonuo.

La '''dekdua''' agado de SSB okazis la 12-an de decembro 2015. Ĝi estis celebrado de la [[Tago de Homaj Rajtoj]] kaj [[Zamenhofa Tago]] samtempe. Partoprenis 9 personoj el la loka junularo, ĉefe el la du SEVI-kursoj de januaro-februaro.&lt;ref&gt;Vidu la artikolon en [[Esperanto (revuo)]] novembro 2017&lt;/ref&gt; Post sinprezento kaj raportoj pri evoluo de la studoj la partoprenantoj faris kvizon en Esperanto kaj ricevis multajn premiojn. Posttagmeze okazis tre profunda analizo de ilia lernado, problemoj kaj bezonoj por la estonteco. Agadoj skriziĝis. Sekvis rolludoj, okaze de kiuj la junulinoj devis kandidatiĝi por posteno vizitante ministron. La rolon de la ministro ludis [[Mireille Grosjean]]. [[Privas Tchikpe]] observis kaj fine komentis la improvizadon el sia multjara sperto en la komerca mondo. La kunveno okazis en [[JOCA]], kulturcentro en Kotonuo.

La '''dektria''' agado de SSB nomiĝis NOVA ELANO en 2016. Temis pri EO-kursoj en la Domo de Esperanto. Kursoj okazis dum tri monatoj en la kulturdomo [[JOCA]].

La '''dekkvara''' agado de SSB estis SEVI 3 en 2017, denove kurso por junaj diplomitinoj kun enkonduko al EO kaj lertigado de virinoj en gvidaj roloj. Peto pri subteno iris al ses svisaj NRO.j. Neniu konsentis kontribui, pro diversaj kialoj, kiel la loko de la kurso en lando, kie tiu NRO ne agadas.

La '''dekkvina''' agado de SSB estis disdono de lernmaterialo kaj kajeroj al la lernejo por surduloj, kiu situas tute apud la kulturcentro [[JOCA]] (2017). 

La '''deksesa''' agado de SSB estas la lanĉo de la instruado de Esperanto en la lernejo '''HADEGNON''' en Calavi, apuda urbo tute ĉe Kotonuo. La gvidantoj volis tiun programon kaj petis pri ĝi ĉe SSB. La inaŭgura leciono okazis la 3-an de marto 2017 (instruis [[Privas Tchikpe]] kaj [[Mireille Grosjean]]) post subskribo de interkonsento inter la lernejo kaj la NRO. La instruado koncernas la lernantojn de du klasoj, kie la lernantoj aĝas 10 kaj 11 jarojn.&lt;ref&gt;Vidu la artikolon de EDAH Kingslim en [[Esperanto (revuo)]] junio 2017.&lt;/ref&gt;

La '''deksepa''' agado de SSB estas la malfermo de la '''DOMO DE ESPERANTO''', kun regulaj horoj, dum kiuj deĵoranto sidos tie je dispono de personoj interesitaj. Solena ceremonio okazis la 11-an de februaro 2017. Pri tiu malferma agado okazas diversaj anoncoj en Facebook. Vidu la FB-paĝon « Esperanto Scio Sen Bariloj ».

La '''dekoka''' agado de SSB estas regula agado per Facebook. La paĝo « Esperanto Scio Sen Bariloj » prezentas kvizojn kun premioj por la gajnintoj.

La '''deknaŭa''' agado de SSB estis konstrulaboro (2017): renovigo de la planko de la korto de la lernejo por surdaj infanoj en Kotonuo. Tiel kaze de pluvo ne plu estas koto. En tiu lernejo studas 80 infanoj. Inter ili 50 loĝas surloke. La konstrulaboroj estis financitaj de la vilaĝanoj de [[Les Brenets]] kaj de la urbo [[Le Locle]]. La renovigo de la korto daŭris dek tagojn kaj estis ĉiun tagon sekvata de la prezidanto de SSB [[Privas Tchikpe]].

La '''dudeka''' agado de SSB ricevis en la franca lingvo la nomon COUP DE POUCE, kiu signifas HELPETO. Temas pri kurso kun du aksoj: kiel prepari sin por akiri sian unuan laborpostenon (preparo de vivrakonto, verkado de letero pri motivado, preparo al dungcela intervjuo, rolludoj pri tia intervjuo kun komentoj de altnivela fakulo pri tiu temo [[Privas Tchikpe]]). La dua akso estas enkonduko al Esperanto kun raportoj de [[Mireille Hounkpe]], lernanto de la kurso SEVI (deka agado de SSB), kiu jam partoprenis diversajn kongresojn en [[Togolando]] kaj en [[Italio]]. La unua tia kurso okazis la 28-29 oktobro 2017. Kvin tagojn post tiu kurso partoprenanto telefonis por anonci, ke li trovis laborpostenon! La dua tia kurso okazis la 11-12 novembro 2017.&lt;ref&gt;Vidu la artikolon en [[Esperanto (revuo)]] decembro 2017.&lt;/ref&gt;

=== La agadoj de SSB 21 - 30  ===
Okazis la 17-an de novembro 2018 neformala amika renkontiĝo en JoCa en Kotonuo kun 16 esperantistoj el diversaj regionoj de la lando.

La '''dudekunua''' agado de SSB estas auspiciado de Esperanto-kurso en [[Afrika Centro Mondcivitana]] en [[Lokossa]], Benino, kie tri klasoj lernas Esperanton. La instruplano estas la Kurso Unua Kontakto KUKo kaj poste prepari la lernantojn al la ekzameno Unua Nivelo. La instruisto estas [[Ezekiel Kokou Kede Gadji]] el [[Togolando]].

La '''dudekdua''' agado de SSB estis lanĉita la 22-an de novembro 2018 en [[JOCA]] en [[Kotonuo]]. Temas pri plano konstrui kunvencentron kaj publikajn necesejojn en vilaĝo Tadocomé, Kouffo, norde de Kotonuo. Por sukcesi en tia granda plano devos okazis vasta esploro pri financado.

La '''dudektria''' agado de SSB okazis en oktobro 2019 en  [[JOCA]] en [[Kotonuo]]. Temas pri kurso kun tri temoj, kun nomo '''SEVI''' por SEminario por VIrinoj, kiel SEVI 1 kaj SEVI 2. Partoprenis 17 junaj virinoj.&lt;ref&gt;Vidu la artikolon en [[Esperanto (revuo)]], rubriko AFRIKO BRILAS, januaro 2020, kun titolo &quot;Agadoj de la tria speco&quot;&lt;/ref&gt;

La '''dudekkvara''' agado de SSB okazis en novembro 2020 en [[JOCA]] en [[Kotonuo]]. Temas pri kurso kun kvar temoj, kun nomo '''SEVI''' por SEminario por VIrinoj, kiel SEVI 1, SEVI 2 kaj SEVI 3.

La '''dudekkvina''' agado de SSB okazis la 28-an de novembro 2020 en  [[JOCA]] en [[Kotonuo]]. Temas pri ekzamensesio laŭ la sistemo KER por [[Komuna Eŭropa Referenckadro por Lingvoj]] de la [[Konsilio de Eŭropo]]. Aliĝis kaj kunvenis kvar kandidatoj, du por la nivelo B1 kaj du por la nivelo B2.&lt;ref&gt;Vidu la artikolon en [[Esperanto (revuo) | revuo Esperanto]] pri 4 promesplenaj junuloj&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Vidu la artikolon en [[Esperanto (revuo) | revuo Esperanto]] pri la Tutmonda sesio de KER-ekzamenoj&lt;/ref&gt;

La '''dudeksesa''' agado de SSB okazis en decembro 2020 en  [[JOCA]] en [[Kotonuo]]. Temas pri tritaga kurso kun du temoj: pretigado al eniro en profesian vivon (verkado de [[kariertabelo]], de [[kandidatiga letero]], sinpreparado al [[dungcela intervjuo]]) kaj Esperanto. Partoprenis ok junaj virinoj en universitataj studoj. Gvidis la kurson [[Privas Tchikpe]] kaj [[Mireille Grosjean]].

La '''dudeksepa'''agado de SSB okazis en 2022. Franco volis senigi sin de multaj esperantaj libroj kaj donaci ilin al Afriko. [[Mireille Grosjean]] liveris la adresojn kaj SSB pagis la afrankon por pluraj pakaĵoj.

La '''dudekoka''' agado de SSB okazis en decembro 2022, kiam la [[Afrika Komisiono de UEA]] povis fizike renkontiĝi en [[Senegalo]] okaze de la 8-a Afrika Kongreso de Esperanto. SSB pagis la flugon de virino el [[Madagaskaro]] al Senegalo.

La '''dudeknaŭa''' agado de SSB estis financa subteno al tezlaboro de virino esperantistino el Madagaskaro en marto 2023.

La '''trideka''' agado de SSB estis en januaro 2024, kiam ILEI decidis likvidi malnovajn numerojn de [[Internacia Pedagogia Revuo]] kaj de [[Juna Amiko]], kiuj kuŝas ĉe la redaktoro. Aperis la ideo sendi ilin al Afriko. SSB pagis la afrankon, 385 EUR, por sume 75 kg de revuoj al 5 landoj de Afriko.

=== La agadoj de SSB 31-40 ===
La '''tridekunua''' agado de SSB okazis en septembro 2024, kiam venis informo pri disdono de kajeroj en [[Burundo|burunda]] lernejo. Tiu lernejo situas for en la montetoj, kie loĝas komunumo twa, [[tvaoj]],  [[pigmeo|pigmeoj]]. La burunda ŝtato ne sukcesas financi instruadon en tiu regiono. SSB sendis monon kaj la lokaj esperantistoj povis aĉeti grandan kvanton. [[Aimé-Patrick Manirakiza]], Estrarano de [[ILEI]] kaj kunordiganto de [[Afrika Komisiono de UEA]], zorgis mem pri la disdono. Sekve de tio la ministrino Sinjorino Sabushimike, kiu apartenas al tiu komunumo, esprimis deziron, ke la instruistoj lokaj lernu Esperanton.

La '''tridekdua''' agado de SSB koncernis personon en [[Togolando]], esperantisto, kiu havis tre bonan eblon lertiĝi partoprenante en staĝo en [[Kenio]] en marto 2025. La organizantoj pretis pagi ĉion, sed ne la flugon. La flugbileton SSB pagis, ebligante al li reveni kun atesto, kiu kreos por li pli bonajn laborkondiĉojn.

la '''tridektria''' agado de SSB koncernis [[Burundo|Burundon]]. Pro la bonaj kontaktoj kun la ministrino Sinjorino Sabushimike, kiu metis je dispono la lernejon de sia vilaĝo por Eo-kurso. Tio okazis jarfine de 2024. La gvidantoj de [[ANEB]] sukcesis poste viziti la ministron pri edukado. Aperis ideo de partnereco inter la burunda registaro kaj ANEB, cele al instruado de Eo en diversaj lernejoj de la lando tie, kie troviĝas esperantisto kapabla instrui la lingvon. Tiu agado havas tre grandan buĝedon; parton de ĝi, la komencan sumon, transprenis SSB.

La '''tridekkvara''' agado de SSB koncernis beninan studenton, SSB pagis por li liajn universitatajn taksojn.

La '''tridekkvina''' agado de SSB okazis fine de la jaro 2025. Ĝi estis subteno al la kvartaga retiriĝo en [[Burundo]], en [[Bujumbura]], kie kunvenis du personoj konsilantoj de la ministro pri [[edukado]], du personoj de la universitato kaj du personoj de [[ANEB]], la burunda Esperanto-Asocio. La celo de tiu retiriĝo estis starigo de la skizo de kurso pri Esperanto en la ŝtata universitato de la lando.

La '''trideksesa''' agado de SSB okazis en januaro 2026. Ĝi estis subteno al studento esperantisto, kiu eniris la nivelon master.

== Teknikaj datumoj pri SSB ==
SSB vivas de mona subteno de esperantistoj kaj de personoj ekster la movado.

SSB havas konton ĉe UEA: assb-k.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Esperanto kaj Libera Scio]]
* [[Malfermita edukado]]
* [[Studplano]]
* [[WikiHow]] (vikio pri 'kiel fari' en 17 lingvoj)
* [[Open Knowledge Foundation]] (Fondumo Malfermita Scio)
* [[Komuna bono#Edukado kaj scio kiel tutmondaj komunaj bonoj|Edukado kaj scio kiel tutmondaj komunaj bonoj]]
* [[Peĉakuĉo]]
* [[Afriko brilas]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Facebook}}
* {{YouTube}}
* [http://mirejo3.blogspot.com/2009/08/savoir-sans-barrieres-2.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Unua agado de SSB.]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2011/12/kotonu-benino.html  La dulingva blogo de Mireille Grosjaan. Dua agado de SSB]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/rufisko-sn.html  La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kvara agado de SSB]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2012/11/kotona-gazeto-1.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 1]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2013/01/kotona-gazeto-numero-2-2013-0120.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 2]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2013/03/kotona-gazeto-3_3046.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 3]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2013/07/kotona-gazeto-4.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 4]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2013/12/kotona-gazeto-numero-5.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 5]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2013/12/kotonagazeto-2013-12-13-6.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 6]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2013/12/kotona-gazeto-numero-7.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 7][[Kategorio:Afrikaj Esperanto-asocioj]]
[[Kategorio:Beninaj asocioj]]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2013/12/kotona-gazeto-numero-8.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 8]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2013/12/kotona-gazeto-numero-9.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 9]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2014/01/kotona-gazeto-numero-10.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Kotona Gazeto 10 la lasta]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2014/12/amo-7-lomeo-tg.html  La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Oka agado de SSB]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2015/01/fonua-lingvo-esperanto.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Naŭa agado de SSB: SEVI, SEminario por VIrinoj]
* [http://mirejo3.blogspot.com/2015/02/sevi-cotonou-benin.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Deka agado de SSB: SEVI]
* [https://mirejo3.blogspot.com/2015/11/cotonou-benin.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dekunua kaj dekdua agadoj de SSB. SEVI]
* [https://mirejo3.blogspot.com/2017/03/esperanto-instruado-en-lernejo-hadegnon.html  La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la deksesa agado de SSB. Esperantokurso en elementa lernejo]
* [https://mirejo3.blogspot.com/2017/03/ecole-pour-enfants-sourds-cotonou-benin.html  La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dekoka agado de SSB. Kovrado de la lerneja kortoplanko per kaheloj]
* [https://mirejo3.blogspot.com/2019/11/kotonuo-benino-sevi-3.html  La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dudektria agado de SSB la kurso SEVI 3.]
* [https://mirejo2020.blogspot.com/2020/11/4-en-kotonuo-benino.html La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dudekkvara agado de SSB la kurso SEVI 4]
* [https://mirejo2020.blogspot.com/2020/12/unua-sesio-de-ker-ekzamenoj-en-afriko.html  La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dudekkvina agado de SSB: la Tutmonda sesio de KER-ekzamenoj en JoCa, Kotonuo, Benino.]
* [https://mirejo2020.blogspot.com/2020/12/sevi-5-en-kotonuo-benino.html  La dulingva blogo de Mireille Grosjean. Pri la dudeksesa agado de SSB: La kvina SEminario por VIrinoj SEVI 5.] 
* (angla) Profesoro [[Marc van Oostendorp|Marc Van Oostendorp]] pri [https://www.youtube.com/watch?v=g5wOvbR5G68&amp;t=1247s malfermita reta edukado]


[[Kategorio:Esperanto-movado en Benino]]
[[Kategorio: Esperanto-movado en Afriko]]

[[Kategorio:Beninaj Esperanto-asocioj]]
[[Kategorio:Esperanto-asocioj laŭ landoj]]
[[Kategorio:Ne-registaraj organizaĵoj]]</text>
      <sha1>d5ch037x1io6ldb3e9r194k5rzlg7ju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>392263</id>
    <revision>
      <id>9365171</id>
      <parentid>9359694</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* F */</comment>
      <origin>9365171</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45777" sha1="26oyspi5ho7j28d5429w0nuto9eekle" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!)

* Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]!
* Pri (L-R) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]!
* Pri (S-Z) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]!
{{EnhavTabelo|alf=L}}

== A ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Judit Aba-Novák]], tekstilartisto
* [[Ervin Abádi]], [[grafikisto]]
* [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]]
* [[Gyula Abay Neubauer]], [[ekonomikisto]]
* [[Bódog Ábel]], ekonomikisto
* [[Jakab Ábel]], kanuisto
* [[Béla Abody]], [[verkisto]]
* [[Arany Abonyi]], [[pentristo]]
* [[Géza Abonyi]], [[aktoro]]
* [[Géza Abonyi (juristo)]]
* [[István Abonyi (ŝakisto)]]
* [[Iván Abonyi]], (fizikisto)
* [[Tivadar Abonyi]], aktoro
* [[János Ábrahám (ginekologo)]]
* [[Emil Ábrányi (komponisto)]]
* [[János Abrudbányay]], instruisto
* [[Ágoston Ács]], [[pentristo]]
* [[Gábor Ács]], [[arkitekto]] 
* [[Ernő Ács]], [[fizikisto]]
* [[Ilona Ács]], [[naĝado|naĝisto]]
* [[János Ács]], [[reĝisoro]]
* [[Kató Ács]], verkisto
* [[Lajos Ács]], [[politikisto]]
* [[Pál Ács]], [[redaktoro]]
* [[László Acsády]], nervobiologo
* [[Ilona Aczél (pentristo)]]
* [[István Aczél]], ekonomo
* [[János Aczél]], [[matematikisto]]
* [[Márton Aczél]], [[biologo]]
* [[Tamás Aczél]], [[verkisto]]
* [[György Ádám (advokato)]]
* [[Lóránt Ádám]], juĝisto
* [[Tamás Ádám (agronomo)]]
* [[Anna Adamikné Jászó]], lingvisto
* [[Adelina Adler]], [[operkantisto]]
* [[Zsigmond Adler]], boksisto
* [[Balázs Adolf]], kanuisto
* [[Bence Adorján]], ekonomo
* [[Csaba Adorjáni]], psikologo
* [[Attila Adrovicz]], kajakisto
* [[Árpád Ág]], fizikisto
* [[Karola Ágai]], operkantisto
* [[Péter Agárdi]], literaturhistoriisto
* [[Ilona Agárdy]], aktoro
* [[Irén Ágay]], operkantisto
* [[Kamil Aggházy]], historiisto
* [[Mariska Aggházyné Balló]], pentristo
* [[Lajos Ágner]], orientalisto
* [[Tamás Agócs]], budhologo
* [[György Ágoston (humuristo)]]
* [[László Ágoston]], operkantisto
* [[Miklós Ajtai (matematikisto)]]
* [[Erzsi Ákos]], aktoro
* [[Károly Ákos]], psikologo
* [[László Ákos]], ĵurnalisto
* [[Ambrus Alaksza]], [[instruisto]]
* [[Tamás Alaksza]], verkisto
* [[Gábor Albert (aktoro)]]
* [[Júlia Albrecht]], [[ceramikisto]]
* [[Ferenc Alexander]], [[psikiatro]]
* [[György Alexits]], matematikisto
* [[Géza Alföldy]], [[historiisto]]
* [[Jenő Alföldy (redaktoro)]]
* [[György Almár]], pentristo
* [[Iván Almár]], astronomo
* [[Ágnes Almási]], tablotenisisto
* [[Éva Almási]], aktoro
* [[Miklós Almási]], [[filozofo]]
* [[Zsuzsa Almássy]], arta sketisto
* [[Pál Alpári]], redaktoro
* [[Lajos Alszeghy]], aktoro
* [[Margit Altai]], verkisto
* [[Licco Amar]], violonisto
* [[Jenő Ambrózi (pli aĝa)]], halterlevisto
* [[Éva Ambrus]], ceramikisto
* [[Gyula Ambrus]], kuracisto
* [[Irén Ambrus]], operetkantisto
* [[Zoltán Ambrus (gitaristo)]]
* [[Éva Ancsel]], filozofo
* [[Géza Anda]], pianisto
* [[Ernő Andai]], aktoro
* [[Pál Andai]], arkitekto
* [[Margit Andaházi]], aktoro
* [[Béla Andai]], aktoro
* [[Györgyi Andai]], aktoro
* [[Piroska Anderlik]], imunologo
* [[György Andersen]], ĵurnalisto
* [[Erzsébet Andics]], [[historiisto]]
* [[Péter Andorai]], [[aktoro]]
* [[Péter Andorka]], [[komponisto]]
* [[Rudolf Andorka]], [[sociologo]]
* [[Béla András]], [[dirigento]]
* [[Ferenc András]], reĝisoro
* [[László András (verkisto)]]
* [[Tibor Andrásfi]], skermisto
* [[Borbála Andrássy]], taglibristo
* [[Klára Andrássy]], flegisto
* [[Kati Andresz]], voĉoaktoro
* [[Sándor Andrikovics]], biologo
* [[Iván Angelus]], dancisto
* [[Margit Angerer]], operkantisto
* [[Csaba Anghi]], zoologo
* [[István János Angyal]], kemiisto
* [[Gyula Angyal Nagy]], operkantisto
* [[Mária Angyal]], reĝisoro
* [[Gergely Angyalosi]], kritikisto
* [[Béla Ángyán]], politikisto
* [[István Anhalt]], komponisto
* [[Alfonz Anker]], genetikisto
* [[Csaba Antal]], kostumisto
* [[Frigyes Antal]], arthistoriisto
* [[Gergely Antal]], ŝakisto
* [[István Antal (pianisto)]]
* [[Károly Antal]], [[skulptisto]]
* [[László Antal (ekonomikisto)]]
* [[Róbert Antal]], akvopilkisto
* [[Ferenc Antoni]], [[kuracisto]]
* [[Imre Apáthi]], aktoro
* [[Bence Apáti]], [[baletisto]]
* [[Miklós Apáti (poeto)]]
* [[Ákos Bertalan Apatóczky]], [[ĉinologo]]
* [[Noémi Apor]], aktoro
* [[Géraldine Apponyi]], [[reĝino]]
* [[Béla Aradi]], prokuroro
* [[László Aradszky]], ŝlagrokantisto
* [[Adrienn Arányi]], aktoro
* [[Jelly Arányi]], violonisto
* [[Magda Aranyossi]], ĵurnalisto
* [[Endre Arató]], historiisto
* [[István Arató]], pentristo
* [[Péter Arató]], [[elektrinĝeniero]]
* [[Tamás Ardai]], reĝisoro
* [[Géza Arday]], instruisto
* [[Péter Árkai]], [[geologo]]
* [[Bertalan Árkay]], [[arkitekto]]
* [[Lili Árkayné Sztehló]], vitralisto
* [[Paul Arma]], pianisto
* [[Lajos Áron Nagy]], pentristo
* [[Annamária Artner]], ekonomikisto
* [[Edgár Artner]], pastro
* [[Margit Artner]], ilustristo
* [[Tivadar Artner]], arthistoriisto
* [[Attila Árvay]], [[kardiologo]]
* [[Oszkár Asbóth (grafikisto)]]
* [[Oszkár Ascher]], aktoro
* [[Tamás Ascher]], reĝisoro
* [[Gábor Attalai]], industriartisto
* [[György Auer]], prokuroro
* [[Pál Auer]], advokato
* [[Vince Augustin (kuracisto)]]
* [[Mária Augusztinovics]], ekonomikisto
* [[Aladár Aujeszky]], kuracisto
* [[László Aujeszky]], [[meteologo]]
{{Div col end}}

== B ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Judit B. Kopp]], skulptisto
* [[Magda B. Müller]], fotisto
* [[László Baán]], ekonomikisto
* [[László Babai]], matematikisto
* [[László Babarczy]], reĝisoro
* [[László Babiczky]], reĝisoro
* [[Viktor Babits]], [[elektrinĝeniero]]
* [[Gyula Babos]], [[gitaristo]]
* [[Sándor Babos]], parazitologo
* [[Zoltán Babos]], hidrologo
* [[Szilvia Bach]], parodiisto
* [[Béla Bacher]], arthistoriisto
* [[Iván Bächer]], ĵurnalisto
* [[Mihály Bächer]], pianisto
* [[Richárd Backhausz]], kuracisto
* [[Péter Bácsi]], luktisto
* [[Elek Bacsik]], gitaristo
* [[Tamás Bácskai]], ekonomikisto
* [[József Badics]], agronomo
* [[Rajmund Badó]], luktisto
* [[Gábor Bagdy]], oficisto
* [[László Bagó]], aktoro
* [[Veronika Bajáki]], juristo
* [[Erzsébet Bajári]], entomologo
* [[Gizi Bajor]], aktorino
* [[Imre Bajor]], aktoro
* [[Imre Bak]], pentristo
* [[Róbert Bak]], [[psikoanalizisto]]
* [[János Mihály Bak]], historiisto
* [[András Baka]], juĝisto
* [[István Bakács]], arkivisto
* [[György Bakcsi]], redaktoro
* [[Márta Bakó]], aktoro
* [[Pál Bakó]], moderna pentatlonisto
* [[Zoltán Bakó]], kajakisto
* [[György Bakondi]], juristo
* [[Alexa Bakonyi]], aktoro
* [[Ernő Bakonyi]], popoldancisto
* [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto
* [[Péter Bakonyi]], skermisto
* [[Tibor Bakonyi (politikisto)]]
* [[Ferenc Bakos]], lingvisto
* [[Károly Bakos]], halterlevisto
* [[Csaba Baksa]], geologo
* [[János Baksa-Soós]], gitaristo
* [[László Baksa Soós]], aktoro
* [[József Baksai]], pentristo
* [[László Baky]], [[subministro]]
* [[József Bal]], aktoro
* [[Péter Balabán]], tradukisto
* [[Andor Balajthy]], pupteatristo
* [[Béla Balás (episkopo)]]
* [[Edit Balás]], arthistoriisto
* [[Eszter Balás]], skulptisto
* [[Márk Balaska]], kajakisto
* [[Jenő Balaskó]], poeto
* [[Béla Balassa]], ekonomikisto
* [[Gábor Balassa]], aktoro
* [[György Balassa (klarnetisto)]]
* [[György Balassa (psikologo)]]
* [[Gyula Balassa]], juristo
* [[Péter Balassa]], esteto
* [[Krisztián Balassa]], dirigento
* [[Sándor Balassa (komponisto)]]
* [[Tamás P. Balassa]], komponisto
* [[László Balássy]], poeto
* [[Kamill Balatoni]], kajakisto
* [[Károly Balatoni]], naĝisto
* [[Ádám Balázs]], komponisto
* [[Ágnes Balázs]], aktoro
* [[Endre Balázs]], biokemiisto
* [[Ervin Balázs]], inĝeniero
* [[Fecó Balázs]], ŝlagromuzikisto
* [[Géza Balázs]], lingvisto
* [[György Balázs]], redaktoro
* [[István Balázs (ĉinologo)]]
* [[János Balázs (pianisto)]]
* [[Judit Balázs]], psikiatro
* [[Júlia Balázs]], astronomo
* [[Lóránt Balázs]], kemiisto
* [[Nándor Balázs]], [[fizikisto]]
* [[Péter Balázs (aktoro)]]
* [[Péter Balázs (kanuisto)]]
* [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]]
* [[Edit Balázsovits]], aktoro
* [[András Báldi]], ekologo
* [[Kornél Baliga]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Béla Bálint]], aktoro
* [[Elemér Bálint]], matematikisto
* [[Endre Bálint]], [[pentristo]]
* [[György Bálint (aktoro)]]
* [[György Bálint (verkisto)]]
* [[István Bálint (reĝisoro)]]
* [[Jenő Bálint]], kritikisto
* [[László Bálint]], futbalisto
* [[Michael Balint]], kuracisto
* [[Péter Bálint (kuracisto)]]
* [[Rezső Bálint (kuracisto)]]
* [[Rezső Bálint (pentristo)]]
* [[Rezső Bálint (trombonisto)]]
* [[Sári Balkányi]], psikanalizisto
* [[Géza Balkay]], aktoro
* [[Margit Balla]], grafikisto
* [[Zsuzsi Balla]], aktoro
* [[Károly Ballai]], poŝtisto
* [[Elemér Baló]], aktoro
* [[József Baló (kuracisto)]]
* [[György Baló]], prezentisto
* [[Júlia Baló]], raportisto
* [[László Baló]], ĵurnalisto
* [[Ágoston Balogh]], baletisto
* [[Edina Balogh]], aktoro
* [[Elemér Balogh (ekonomikisto)]]
* [[Emese Balogh]], aktoro
* [[Ernő Balogh (pianisto)]]
* [[Erzsi Balogh]], aktoro
* [[Gábor Balogh (moderna pentatlonisto)]]
* [[Ilona Balogh]], arthistoriisto
* [[István Balogh (futbalisto)]]
* [[Jolán Balogh]], arthistoriisto
* [[Károly Balogh (oficisto)]]
* [[Klári Balogh]], pupteatristo
* [[Pálma Balogh]], pistolpafisto
* [[Roland Balogh]], gitaristo
* [[Tamás Balogh]], ekonomikisto
* [[Zsuzsa Balogh]], aktoro
* [[György Baloghy (pentristo)]]
* [[Huba Bálványos]], grafikisto
* [[Károly Bamberger]], bestokuracisto
* [[Béla Bán]], pentristo
* [[Endre Bán (ginekologo)]]
* [[Ervin Bán]], instruisto
* [[Klári Bán]], aktoro
* [[Róbert Bán]], reĝisoro
* [[Zoltán Bán]], komikisto
* [[Éva Bánáty]], gimnastikisto
* [[Ede Banda]], [[violonĉelisto]]
* [[Gábor Bándi]], arkeologo
* [[János Bándi]], operkantisto
* [[Béla Bánfalvi]], violonisto
* [[Eszter Bánfalvi]], aktoro
* [[Klára Bánfalvi]], kajakisto
* [[Ágnes Bánfalvy]], aktoro 
* [[György Bánffy (aktoro)]]
* [[Eszter Bánffy]], arkeologo
* [[József Bánhegyi]], mikrobiologo
* [[Gabriella Bánki]], dancisto
* [[Zsuzsa Bánki]], aktoro
* [[Gábor Bánky]], aktoro
* [[Irén Bánó]], operetkantisto
* [[László Bánóczi]], reĝisoro
* [[Tamás Banovich]], reĝisoro
* [[György Bánrévy]], arkivisto
* [[Ildikó Bánsági]], aktoro
* [[Kornél Pál Bánsági]], ekonomikisto
* [[Éva Bányai (kemiisto)]]
* [[Éva Bányai (psikologo)]]
* [[István Bányai]], grafikisto
* [[Dénes Bara]], patologo
* [[Gizella Barabás]], pentristo
* [[Lőrinc Barabás]], trumpetisto
* [[Lujza Barabás]], pentristo
* [[Márton Barabás]], pentristo
* [[Mihály Barabás (radiologo)]]
* [[Sári Barabás]], operkantisto
* [[Tamás Barabás]], ĵurnalisto
* [[Zoltán Barabás (agronomo)]]
* [[Zoltán Barabás Kiss]], aktoro
* [[Zsófi Barabás]], pentristo
* [[Ferenc Baracsi]], aktoro 
* [[Gergely Bárándy]], advokato
* [[Péter Bárándy]], advokato
* [[László Baránszky]], arthistoriisto
* [[Árpád Bárány]], skermisto
* [[Frigyes Bárány]], aktoro
* [[András Baranyay]], [[grafikisto]]
* [[Ibolya Baranyai]], aktoro
* [[Zsolt Baranyai]], matematikisto
* [[László Baranyi]], aktoro
* [[Etele Baráth]], ministro
* [[Kristóf Baráti]], violonisto
* [[Péter Barbinek]], aktoro
* [[Imre Barcza]], bibliotekisto
* [[Zsolt Barcza]], zimbalisto
* [[László Bárdos (poeto)]]
* [[Zsuzsa Barlay]], operkantisto
* [[Balázs Barna]], agronomo
* [[Árpád Bardócz (pentristo)]]
* [[Attila Bardóczy]], aktoro 
* [[Alice Bárdos]], violonisto
* [[Artúr Bárdos]], teatrestro
* [[Lajos Bárdos]], [[muzikisto]]
* [[Tamás Bárdos]], kemiisto
* [[András Bárdossy]], hidrologo
* [[Emese Barka]], luktisto
* [[Ilona Barkóczi]], psikologo
* [[Béla Barna (plibonigisto)]]
* [[János Barna (instruisto)]]
* [[Péter Barna]], policoficiro
* [[Viktor Barna]], tablotenisisto
* [[László Barnák]], teatrestro
* [[György Baross]], oficisto
* [[Gyula Baros]], literaturhistoriisto
* [[Imre Baross]], cirkisto
* [[Ödön Barsi]], verkisto
* [[András Bársony]], politikisto
* [[Dóra Bársony]], operkantisto
* [[Erzsi Bársony]], aktoro
* [[István Bársony (aktoro)]]
* [[Rózsi Bársony]], aktoro
* [[Tivadar Bársony]], radiologo
* [[Béla Barsy]], aktoro
* [[Gyula Barsy]], statistikisto
* [[Barri Barta]], cirkisto
* [[Éva Barta]], juvelisto
* [[István Barta]], inĝeniero
* [[Lajos Barta (skulptisto)]]
* [[Mária Barta]], aktoro
* [[Mária Barta (pentristo)]]
* [[Tamás Barta]], gitaristo
* [[Tamás Bartal]], juristo
* [[György Bártfai]], ginekologo
* [[Tamás Bártfai]], biokemiisto
* [[Dénes Bartha]], muzikhistoriisto
* [[Ferenc Bartha]], bankisto
* [[István Bartha (hidrologo)]]
* [[János Bartha (aktoro, 1920)]]
* [[Károly Bartha (ministro)]]
* [[Károly Bartha (naĝisto)]]
* [[Judit Bartholy]], meteologo
* [[István Bartke]], ekonomikisto
* [[János Bartók]], lingvisto
* [[Emma Bartoniek]], historiisto
* [[Erika Bartos]], arkitekto
* [[Irén Bartos]], baletisto
* [[Andor Basch]], pentristo
* [[Árpád Basch]], pentristo
* [[Edit Basch]], pentristo
* [[Lóránt Basch]], advokato
* [[Ernő Baskai]], kemiisto
* [[Juli Básti]], aktoro
* [[István Básthy]], dekoraciisto
* [[Ferenc Batári]], arthistoriisto
* [[Elza Báthory]], operetkantisto
* [[Giza Báthory]], aktoro
* [[Júlia Báthory]], vitroartisto
* [[Tamás Bátor]], operkantisto
* [[András Batta]], muzikologo
* [[József Bauer]], bibliotekisto
* [[Mihály Bauer]], matematikisto
* [[Péter Tamás Bauer]], ekonomikisto
* [[Tamás Bauer]], ekonomikisto
* [[Ferenc Ferdinánd Baumgarten]], esteto
* [[Nándor Baumgarten]], juristo
* [[Éva Bayer Fluckiger]], matematikisto
* [[Gusztáv Bayerle]], turkologo
* [[Lajos Bazsay]], aktoro
* [[József Bazsinka]], tubjisto
* [[Zsuzsanna Bazsinka]], operkantisto
* [[Jenő Beamter]], drumisto
* [[József Beck]], matematikisto
* [[Judit Beck]], pentristo
* [[Tamás Beck]], ministro
* [[Gábor Becker]], arkitekto
* [[Pál Becker]], ekonomikisto
* [[János Becsey]], naĝisto
* [[György Becsky]], ekonomikisto
* [[Anna Bede]], poeto
* [[Szabolcs Bede-Fazekas]], aktoro
* [[Gábor Bednanics]], literaturhistoriisto 
* [[Dezső Bednay]], emajlisto
* [[Éva Bednay]], pentristo
* [[Rudolf Bedő]], fabrikisto
* [[István Beé]], kajakisto
* [[János Miklós Beér]], kemiisto 
* [[Miklós Beer]], episkopo
* [[Benő Békefi]], kalvinana episkopo
* [[Gellért József Békés]], monaĥo
* [[Pál Békés]], verkisto
* '''[[György Békésy]]''', fizikisto, Nobel-premiito
* [[Iván Béky-Halász]], poeto
* [[László Bélády]], inĝeniero
* [[Iván Bélai]], kemiisto
* [[Vilmos Bélay]], arkivisto
* [[Alajos Béldy]], naĝisto
* [[László Beleznai]], akvopilkisto
* [[Margit Beleznay (1887)]], aktoro
* [[Béla Belicza]], kanuisto
* [[Máté Bella]], komponisto
* [[László Bellák]], tablotenisisto
* [[Pál Bélley]], bibliotekisto
* [[Ágoston Benárd]], ministro
* [[Miklós Bencze]], [[operkantisto]] 
* [[Zsolt Bende]], operkantisto
* [[András Benedek]], dramaturgo
* [[Dalma Benedek]], kajakisto
* [[Gábor Benedek]], arkitekto
* [[Gábor Benedek (bestokuracisto)]]
* [[György Benedek]], pentristo
* [[Imre Benedek]], grafikisto
* [[László Benedek (reĝisoro)]]
* [[Marcell Benedek]], verkisto
* [[Mari Benedek]], kostumisto
* [[Miklós Benedek]], aktoro
* [[Pál Benedek]], kemiisto
* [[Tibor Benedek (akvopilkisto)]]
* [[László Benjamin]], [[poeto]]
* [[Zoltán Benkő]], pianisto
* [[Ottó Benedikt]], inĝeniero
* [[Zsuzsa Beney]], poeto, kuracisto
* [[Ágost Benkhard]], pentristo
* [[Ágost Benkhard (arkitekto)]]
* [[Dániel Benkő (liutisto)]]
* [[Gyula Benkő]], aktoro
* [[Nóra Benkő]], aktoro
* [[Péter Benkő]], aktoro
* [[Sándor Benkó]], [[klarnetisto]]
* [[Tamás Benkócs]], fagotisto
* [[Katalin Benson]], psikologo
* [[László Beöthy (teatrestro)]]
* [[Lídia Beöthy]], aktoro
* [[Ottó Beöthy]], bibliotekisto
* [[Tamás Beőthy]], jezuito
* [[Rudolf Bér]], pentristo
* [[Lajos Berán]], skulptisto
* [[Gábor Beratin]], aktoro
* [[Viktor Bérces]], juristo
* [[László Berczeller]], biokemiisto
* [[István Berczelly]], [[operkantisto]]
* [[Mária Bérczes]], baletisto
* [[Árpád Berczik (biologo)]] 
* [[Géza Berczy]], aktoro
* [[József Berda]], poeto
* [[András Berecz]], kantisto
* [[Frigyes Berecz]], ministro
* [[Zoltán Bereczki]], aktoro
* [[Albert Bereczky]], kalvinana episkopo
* [[Endre Bereczky]], kemiisto
* [[Dóra Beregi]], tablotenisisto
* [[Oszkár Beregi]], aktoro
* [[Andor Berei]], ministro
* [[László Berek]], radiologo
* [[Géza Bereményi]], verkisto
* [[György Berencsi (bakteriologo)]]
* [[György Berencsi (virologo)]]
* [[György Berend]], juristo
* [[István Berend]], agronomo
* [[Iván Berend]], ekonomikisto
* [[Iván T. Berend]], historiisto
* [[Pál Berendy]], futbalisto
* [[István Berendik]], kameraisto
* [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo
* [[Ernő Berentey (patro)]], ginekologo
* [[Róbert Berény]], pentristo
* [[Gábor Berényi]], reĝisoro
* [[Ottó Berényi]], komikisto
* [[Ilona Béres]], aktoro
* [[János Béres (skulptisto)]]
* [[Ottó Berg]], dirigento
* [[Péter Bergendy (reĝisoro)]]
* [[Antal Berkes]], pentristo
* [[Zoltán Berkes]], [[meteologiisto]]
* [[András Berkesi]], verkisto
* [[Sándor Berkesi]], dirigento
* [[László Berki]], violonisto
* [[Krisztián Berki]], gimnastikisto
* [[Tamás Berki]], ĵazokantisto
* [[Lili Berky]], aktoro
* [[Péter Bernek]], naĝisto
* [[Jolán Berrár]], lingvisto
* [[Ágnes Bertalan]], aktoro
* [[Tivadar Bertalan]], grafikisto
* [[Vilmos Bertalan]], arthistoriisto
* [[László Berty]], skermisto
* [[Ilona Berzétey]], aktoro
* [[Pál Besztercei]], aktoro
* [[Gyula Betlen]], skulptisto
* [[János Betlen]], ĵurnalisto
* [[Zoltán Bezerédi]], aktoro
* [[László Bezsilla]], entomologo
* [[Károly Biber]], agronomo
* [[Judit Bibó]], lingvisto
* [[István Bibó]], politikisto
* [[István Bibó (arthistoriisto)]]
* [[Károly Bicskey]], aktoro
* [[Károly Bieber]], [[forĝisto]]
* [[Tivadar Bilicsi]], aktoro
* [[Daniela Bikácsi]], pentristo
* [[Mária Bilicsi]], aktoro
* [[Irén Biller]], aktoro
* [[Károly Binder]], pianisto
* [[Ágnes Binét]], psikologo
* [[Ákos Birkás]], pentristo
* [[Endre Birkás]], bibliotekisto
* [[Bálint Bíró]], ilustristo
* [[Eszter Bíró]], muzikalkantisto
* [[Gábor Biró (fizikisto)]]
* [[Ica Bíró]], fotomodelo
* [[József Bíró (ministro)]]
* [[Kriszta Bíró]], aktoro
* [[László Bíró]], [[inventisto]]
* [[Mihály Bíró]], afiŝisto
* [[Miklós Bíró]], [[kameraisto]]
* [[Pál Bíró]], negocisto
* [[Péter Biró (geodeto)]]
* [[Sári Bíró]], pianisto
* [[Zoltán Bíró]], politikisto
* [[Zsuzsa Bíró]], dramaturgo
* [[László Bitó]], verkisto, kuracisto
* [[Márta Blaha]], aktoro
* [[Sári Blaha]], aktoro
* [[János Blaski]], pentristo
* [[Balázs Blaskó]], aktoro
* [[János Blaskó (skulptisto)]]
* [[Péter Blaskó]], aktoro
* [[Ildikó Bóbis]], [[skermisto]]
* [[Imre Bóc]], ekonomo
* [[Hugó Böckh]], geologo
* [[Ede István Boczor]], metalurgo
* [[Miklós Bodánszky]], kemiisto
* [[László Bodi]], literaturhistoriisto
* [[Kriszta Bódis]], reĝisoro
* [[Erika Bodnár]], aktoro
* [[Andrea Bodó]], gimnastikisto
* [[Erzsébet Bodó]], operkantisto
* [[Viktor Bodó]], reĝisoro
* [[Imre Bodor]], operkantisto
* [[Géza Bodolay]], reĝisoro
* [[Gyula Bodrogi]], aktoro
* [[Gábor Bódy]], reĝisoro
* [[Gergely Bódy]], redaktoro
* [[Irén Bódy]], tekstilartisto
* [[Magdi Bódy]], kantisto
* [[Gizi Bogár]], aktoro
* [[István Bogár (komponisto)]]
* [[Richárd Bogár]], koreografo
* [[István Bogdán (bibliotekisto)]]
* [[István Bogdán (pentristo)]]
* [[Titanilla Bogdányi]], voĉoaktoro
* [[Elek Bognár]], aktoro
* [[Géza Bognár]], [[inĝeniero]]
* [[Iván Bognár]], arkivisto
* [[Sándor Bognár]], agronomo
* [[Szabolcs Bognár]], juristo
* [[Vilma Bognár]], operkantisto
* [[Zsolt Bognár (aktoro)]]
* [[Árpád Bogsch]], juristo
* [[Erik Bogsch]], kemiisto
* [[András Bohár]], artisto
* [[Vilmos Böhm]], ministro
* [[Béla Bohus]], nervobiologo
* [[Gábor Bojár]], komputikisto
* [[Endre Bojtár]], tradukisto
* [[László Károly Bóka]], literaturhistoriisto
* [[Mária Bókai]], aktoro
* [[Ferenc Bókay]], aktoro
* [[János Bókay]], verkisto
* [[Zoltán Bókay]], kuracisto
* [[Jutta Bokor]], operkantisto
* [[László Bokor]], reĝisoro
* [[Hanna Bokorné Szegő]], juristo
* [[Ferenc Bokros]], ilustristo
* [[Lajos Bokros]], ministro
* [[Károly Bolberitz]], kemiisto
* [[Pál Bolberitz]], pastro
* [[Iván Boldizsár]], verkisto
* [[Dániel Bolgár]], marimbisto
* [[György Bolgár]], ĵurnalisto
* [[Béla Bollobás]], matematikisto
* [[Enikő Bollobás]], literaturhistoriisto
* [[Lajos Bólya]], juristo
* [[Mátyás Bolya]], muzikisto
* [[Ervin Bóna]], instruisto
* [[István Bóna (restaŭristo)]]
* [[István Bondy]], aktoro
* [[Éva Bónis]], muzeologo
* [[György Bónis]], juristo
* [[Zoltán Bonta]], helpreĝisoro
* [[Dezső Bor]], korusestro
* [[György Bor]], kemiisto
* [[Pál Bor (pentristo)]]
* [[István Iván Bor]], grafikisto
* [[Gyula Borbándi]], verkisto
* [[Dorka Borbás]], vitroartisto
* [[Gabi Borbás]], aktoro
* [[Gáspár Borbás]], futbalisto
* [[Tibor Borbás]], skulptisto
* [[László Borbély (pianisto)]]
* [[Beatrix Boreczky]], arkivisto
* [[György Borgos]], psikologo
* [[István Ferenc Borhegyi]], arkeologo
* [[Attila Borhidi]], [[botanikisto]]
* [[Gergő Borlai]], drumisto
* [[Aicha Zakia Boussebaa]], karateisto
* [[László Boris]], karikaturisto
* [[Gyula-Frigyes Born]], inĝeniero
* [[Tibor Bornai]], muzikisto
* [[Tamás Böröndi]], aktoro
* [[Katalin Böröndy]], aktoro
* [[Iván Boronkai]], klasika filologo
* [[Ádám Boros]], matematikisto
* [[Attila Boros]], grafikisto
* [[Endre Boros]], botanikisto
* [[Lajos Boros]], redaktoro
* [[László Boros (teologo)]]
* [[Mihály Boros]], anestezisto
* [[Elemér Boross]], dramisto
* [[Géza Boross (aktoro)]]
* [[Lajos Boross]], [[violonisto]]
* [[Martin Boross]], reĝisoro
* [[György Borsányi (futbalisto)]]
* [[Balázs Borsos]], etnografo
* [[Béla Borsos (bestokuracisto)]]
* [[Iván Borsa]], arkivisto
* [[Sándor Borz Kováts]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[János Börzsey]], futbalisto
* [[Miklós Boskovits]], arthistoriisto
* [[Péter Bősze]], aktoro
* [[Iván Böszörményi-Nagy]]
* [[Gábor Bot]], muzikalkantisto
* [[Kinga Bóta]], kajakisto
* [[Lehel Both]], pianisto
* [[Miklós Both]], muzikisto
* [[Raoul Bott]], matematikisto
* [[Juci Boyda]], aktoro
* [[György Boytha]], juristo
* [[László Bozó]], meteologo
* [[András Bozóki]], ministro
* [[István Bozóky]], aktoro
* [[Mihály Bozsi]], akvopilkisto
* [[Péter Bozsó]], aktoro
* [[Sándor Bozsóky]], reŭmatologo
* [[Olivér Brachfeld]], tradukisto
* [[Rezső Brada]], baletisto
* [[Iván Bradányi]], tekstopoeto
* [[András Bragyova]], juĝisto
* [[Béla Brandenstein]], filozofo
* [[Jenő Brandi]], akvopilkisto
* [[Éva Braun (komunisto)]]
* [[József Braun]], futbalisto
* [[Paula Braun]], pianisto
* [[Sándor Braun (patologo)]]
* [[Angelo Brelich]], historiisto
* [[Mario Brelich]], verkisto
* [[György Brem]], [[pograndisto]]
* [[György Brenner]], karikaturisto
* [[Zoltán Breyer]], voĉoaktoro
* [[Gábor Breznay]], pentristo
* [[József Breznay]], pentristo
* [[István Breyer]], episkopo
* [[András Bródy (ekonomikisto)]]
* [[György Bródy]], akvopilkisto
* [[János Bródy]], ŝlagrokantisto
* [[Vera Bródy]], pupteatristo
* [[Győző Brunner]], drumisto
* [[Márta Brunner]], aktoro
* [[István Bubik]], aktoro
* [[Róbert Büchler]], psikologo
* [[Péter Pál Bucsky]], kuracisto
* [[Zoltán Buczolich]], matematikisto
* [[Béla Buda]], psikiatro
* [[György Budapest Szabó]], grafikisto
* [[Dénes Buday]], komponisto
* [[László Buday (biokemiisto)]]
* [[Tamás Buday]], kanuisto
* [[Andor Budincsevits]], kemiisto
* [[László Budinszky]], ministro
* [[Sándor Budinszky]], [[raportisto]]
* [[Ágoston Budó]], fizikisto
* [[Károly Bugár-Mészáros]], kuracisto
* [[Márton Bujdosó]], komponisto
* [[László Bujtás (ekonomo)]]
* [[István Bujtor]], aktoro
* [[József Büki]], ornitologo
* [[Márton Bukovi]], futbalisto
* [[Béla Büky (bibliotekisto)]]
* [[Béla Büky (infankuracisto)]]
* [[Dorottya Büky]], bibliotekisto
* [[György Bulányi]], piaristo
* [[Sándor Burány]], ministro
* [[Károly Burger]], ginekologo
* [[Emmi Buttykay]], aktoro
* [[Márton Buza]], instruisto
{{Div col end}}

== C ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Ferenc Cakó]], reĝisoro
* [[Gábor Carelli]], operkantisto
* [[Henrik Castiglione]], produktoro
* [[László Castiglione]], muzeologo
* [[Benjámin Ceiner]], kajakisto
* [[Rudolf de Châtel]], kuracisto
* [[Elizabeth De Charay]], aktoro
* [[Attila Chikán]], ekonomikisto
* [[Béla Jenő Cholnoky]], botanikisto
* [[Tibor Cholnoky]], inĝeniero
* [[Ferenc Chorin (negocisto)]]
* [[Alajos Chrudinák]], [[raportisto]]
* [[Rodrigo Crespo]], teatrestro
* [[László Csaba]], ekonomikisto
* [[László Csaba (arkitekto)]]
* [[Edvin Csabai]], kanuisto
* [[Lajos Csabai Ékes]], pentristo
* [[Ibolya Csák]], altsaltisto
* [[János Csák]], aktoro
* [[M. György Csákány]], ginekologo
* [[Eszter Csákányi]], aktoro
* [[András Csáki]], gitaristo
* [[Frigyes Csáki]], inĝeniero
* [[Zoltán Csáktornyai]], pentristo
* [[Lajos Csákvári Nagy]], pentristo
* [[Benedek Csalog]], flutisto
* [[Gábor Csalog]], pianisto
* [[György Csanádi (juristo)]]
* [[Judit Csanádi]], dekoraciisto
* [[András Csanády]], grafikisto
* [[Veronika Csánk]], arkeologo
* [[Sándor Csányi (aktoro)]]
* [[Valéria Csányi]], dirigento
* [[András Csapó]], reĝisoro
* [[Gábor Csapó]], akvopilkisto
* [[György Csapó (drumisto)]]
* [[Csaba Csapodi]], bibliotekisto
* [[István Csapody (kuracisto)]]
* [[Vera Csapody]], botanikisto
* [[Klára Csapodyné Gárdonyi]], bibliotekisto
* [[Zsuzsa Csarnóy]], aktoro
* [[Ákos Császár]], matematikisto
* [[Elemér Császár]], literaturhistoriisto
* [[Janka Csatay]], operetkantisto
* [[Kálmán Csathó]], verkisto
* [[Tamás Csató]], muzeologo
* [[Etelka Csavlek]], operkantisto
* [[Anna Marie Cseh]], manekeno
* [[László Cseh (filo)]]
* [[László Cseh (futbalisto)]]
* [[Tamás Cseh]], komponisto
* [[László Cseh-Szombathy]], sociologo
* [[József Csemegi]], arkitekto
* [[Miklós Csemiczky]], komponisto
* [[Zoltán Csemniczky]], skulptisto
* [[Aladár Csengeri]], aktoro
* [[Ádám Csepeti]], ekonomo
* [[Béla Csepreghy]], produktoro
* [[Jenő Csepreghy]], reĝisoro
* [[Éva Csepregi]], ŝlagrokantisto
* [[Sándor Csepregi]], skulptisto
* [[Zoltán Csepregi]], teologo
* [[László Csere]], operetkantisto
* [[István Cserepes]], pentristo
* [[Arzén Cserépy]], reĝisoro
* [[László Cserépy]], reĝisoro
* [[Irma Cserey]], aktoro 
* [[György Cserhalmi]], aktoro
* [[Zsuzsa Cserháti]], kantisto
* [[Zsuzsa Cserje]], aktoro
* [[Péter Csermely]], biokemiisto
* [[Antal Cserna]], aktoro
* [[Árpád Csernák]], aktoro
* [[János Csernák]], aktoro
* [[Pál Csernai]], futbalisto
* [[János Cserni]], juĝisto
* [[Mariann Csernus]], aktorino
* [[József Cserny (komunisto)]]
* [[Miklós Csics]], arkitekto
* [[Dorina Csifó]], muzikalkantisto
* [[István Csík]], pentristo
* [[Rózsi Csikós]], aktoro
* [[Péter Csíkszentmihályi]], arkitekto
* [[Róbert Csíkszentmihályi]], skulptisto
* [[Endre Csillag]], gitaristo
* [[István Csillag (ministro)]]
* [[Vera Csillag]], grafikisto
* [[András Csilléry]], ministro
* [[Klára Királyné Csilléry]], etnografo
* [[Dóra Csinády]], baletisto
* [[Ferenc Csipes]], kajakisto
* [[Tamara Csipes]], kajakisto
* [[Imre Csiszár (reĝisoro)]]
* [[Gergely Csizmadia]], aktoro
* [[Imre Gyula Csizmadia]], kemiisto
* [[Kolos Csizmadia]], kajakisto
* [[László Csizmadia]], operetkantisto
* [[Tibor Csizmadia]], reĝisoro
* [[Gábor Csizmár]], ministro
* [[Béla Csóka]], operkantisto
* [[András Csókay]], kirurgo
* [[Gergely Csoma]], skulptisto
* [[Mózes Csoma]], koreologo
* [[Zsigmond Csoma]], muzeologo
* [[Zsófia Csomay]], arkitekto
* [[Ágnes Csomor]], aktoro
* [[Kata Csondor]], voĉoaktoro
* [[Katalin Csongrádi]], aktoro
* [[László Csongrádi]], skermisto
* [[Zsuzsanna Csongrády]], skermisto
* [[András Csonka]], aktoro
* [[Pál Csonka]], inĝeniero
* [[Lajos Csontó]], grafikisto
* [[Csaba Csontos]], arkitekto
* [[István Csorba (aktoro)]]
* [[László Csorba]], historiisto
* [[Zoltán Csorba]], botanikisto
* [[Gábor Csőre]], aktoro
* [[Marianna Csörnyei]], matematikisto
* [[Rumen István Csörsz]], muzikisto
* [[Bori Csuha]], voĉoaktoro
* [[Gábor Csupó]], animaciisto
* [[Árpád Csurgay]], inĝeniero
* [[Ferenc Csuri]], naĝisto
* [[István Csurka]], verkisto
* [[László Csurka]], aktoro
* [[Karola Csűrös]], aktorino
* [[Zoltán Csűrös]], kemiisto
* [[Oszkár Csuvik]], akvopilkisto
* [[Gyula Czapik]], ĉefepiskopo
* [[Endre Czeizel]], genetikisto
* [[Ildikó Czéró]], kegloludisto
* [[Péter Czibulás]], aktoro
* [[Attila Cziczó]], gitaristo
* [[Dezső Czigány]], pentristo
* [[György Czigány]], redaktoro
* [[Tibor Czigány]], inĝeniero
* [[István Czigler]], psikologo
* [[György Cziffra]], [[pianisto]]
* [[Gyula Czimra]], pentristo
* [[Antal Czinder]], skulptisto
* [[Pál Czinner]], reĝisoro
* [[Anna Czóbel]], kameraisto
* [[Béla Czóbel]], pentristo
* [[Ernő Czóbel]], politikisto
{{Div col end}}

== D ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Péter Dabasi]], gitaristo
* [[Béla Dabrónaki]], restaŭristo
* [[József Dallos]], kuracisto
* [[Péter Dallos]], inĝeniero
* [[Szilvia Dallos]], aktorino
* [[Béni Dalnoki]], operkantisto
* [[Jenő Dalnoki]], futbalisto
* [[Béla Dalos]], kuracisto
* [[Jázmin Dammak]], aktoro
* [[Etelka Dán]], aktoro
* [[Klára Dán]], programisto
* [[Norbert Dán]], aktoro
* [[Róbert Dán]], filologo
* [[Ágnes Dániel]], biologo
* [[Anna Dániel]], instruisto
* [[Ernő Dániel]], pianisto
* [[József Dániel]], [[fasonisto]]
* [[Zsolt Dánielfy]], aktoro
* [[Győző Daniss]], aktoro
* [[Judit Danyi]], aktoro
* [[István Dárday]], reĝisoro
* [[Róbert Dariday]], aktoro
* [[Tamás Darnyi]], naĝisto
* [[József Daróczy]], produktoro
* [[Géza Daruváry]], ministro
* [[Ferenc Darvas]], pianisto
* [[Ibolya Darvas]], operkantisto
* [[Lili Darvas]], aktoro
* [[Miklóa Darvas]], kanuisto
* [[Géza Dávid]], turkologo
* [[Gyula Dávid]], advokato
* [[Károly Dávid]], arkitekto
* [[Lajos Dávid (tablotenisisto)]]
* [[Zoltán Dávid]], demografo
* [[Ferenc Deák (futbalisto)]]
* [[Júlia Deák]], verkisto
* [[Pál Deák]], radiologo
* [[Gyula Deák Bill]], ŝlagrokantisto
* [[Krisztina Deák]], reĝisoro
* [[Kristóf Deák]], reĝisoro
* [[Sándor Deák]], aktoro
* [[Csaba Debreczeny]], aktoro
* [[József Deér]], historiisto
* [[Irén Deézsi]], fizikisto
* [[István Dégi]], aktoro
* [[János Dégi]], aktoro
* [[István Dékány (reĝisoro)]]
* [[Kinga Dékány]], kajakisto
* [[Gjon Delhusa]], ŝlagrokantisto
* [[Rózsi Delly]], operkantisto
* [[Gábor Delneky]], skermisto
* [[Attila Demény (geokemiisto)]]
* [[Hedvig Demeter]], aktoro
* [[Zsolt Demetrovics]], psikologo
* [[Gyöngyvér Demjén]], aktoro
* [[Pál Demény]], politikisto
* [[Gábor Dénes (reĝisoro)]]
* [[György Dénes]], aktoro
* [[József Dénes]], gitaristo
* [[László Dénes (instruisto)]]
* [[Valéria Dénes]], pentristo
* [[Vera Dénes]], violonĉelisto
* [[Katalin Dér]], filologo
* [[Balázs Déri]], klasika filologo
* [[Tibor Déry]], verkisto
* [[László Dés]], [[saksofonisto]]
* [[Csaba Deseő]], violonisto
* [[Frigyes Dési]], meteologiisto
* [[Lajos Détári]], futbalisto
* [[Annamária Detre]], aktoro
* [[Ákos Detrekői]], geodeto
* [[Gyula Deutsch]], fizikisto
* [[Tamás Deutsch]], politikisto
* [[Kamilla Dévai Nagy]], kantisto
* [[Camilla Dévay]], aktoro
* [[Gábor Devecseri]], tradukisto, poeto
* [[Erzsébet Devecseriné Guthi]], tradukisto
* [[Ádám Dévényi]], gitaristo
* [[Rita Dévényi]], kostumisto
* [[Gergely Devich]], violonĉelisto
* [[László Dezséry]], luterana episkopo
* [[Lóránt Dezső]], astronomo
* [[Egon Diczfalusy]], kuracisto
* [[Zoltán Pál Dienes]], matematikisto
* [[Anna Diósi]], operetkantisto
* [[László Diószegi]], historiisto 
* [[Antal Diósy]], pentristo
* [[Péter Dobai]], verkisto
* [[Vilmos Dobai]], reĝisoro
* [[Lívia Dobák]], dramaturgo
* [[Lívia Dobay]], operkantisto
* [[Borbála Dobozy]], klavicenisto
* [[Laura Döbrösi]], aktoro
* [[Aladár Dobrovits]], muzeologo
* [[Lajos Dóczy]], aktoro
* [[László Dobos (oficisto)]]
* [[Frigyes Doleschall]], ministro
* [[Miklós Domahidy]], verkisto 
* [[Endre Domanovszky]], pentristo
* [[Rudolf Dombi]], kajakisto
* [[Edit Domján]], aktorino
* [[József Domján]], [[grafikisto]]
* [[Gábor Domokos]], arkitekto
* [[Gábor Domokos (fizikisto)]]
* [[Péter Domokos (fizikisto)]]
* [[János Dömölky]], reĝisoro
* [[Zsuzsa Domonkos]], operetkantisto
* [[Gizella Dömötör]], pentristo
* [[Tekla Dömötör]], etnografo
* [[Zoltán Dömötör]], akvopilkisto
* [[Gábor Dömsödi]], prezentisto
* [[János Dömsödi]], aktoro
* [[Tibor Donászy]], drumisto
* [[Ági Donáth]], aktoro
* [[György Donáth]], politikisto
* [[Szilárd Donhoffer]], kuracisto
* [[Béla Dóra]], aktoro
* [[Lucy Doraine]], aktoro
* [[Olga Dormándi]], pentristo
* [[György Dörner]], aktoro
* [[Virág Dőry]], aktoro
* [[Károly Dötsch]], inĝeniero
* [[Antal Dovcsák]], komisaro
* [[Antal Doráti]], dirigento
* [[Dávid Dorosz]], politikisto
* [[Imre Dózsa]], [[baletisto]]
* [[László Dózsa]], aktoro
* [[Kálmán Dráfi]], pianisto
* [[Tibor Draskovics]], ministro
* [[Imre Dréhr]], [[bankisto]]
* [[Mihály Dresch]], saksofonisto
* [[György Droppa]], politikisto
* [[Anikó Ducza]], gimnastikisto
* [[Dénes Dubovitz]], kuracisto
* [[Margit Dubovitz]], psikanalizisto
* [[László Dubrovay]], komponisto
* [[Előd Dudás]], filologo
* [[Miklós Dudás (kajakisto)]]
* [[Andor Dudits]], pentristo
* [[Károly Duló]], reĝisoro
* [[Steffi Duna]], dancisto
* [[Imre Dunai]], ministro
* [[István Dunkl]], geologo
* [[Judith Dupont]], psikoanalizisto
* [[Tibor Duray]], pentristo
* [[Ilona Durigó]], operkantisto
* [[Erzsébet Dvorszky]], baletisto
{{Div col end}}

== E ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Zoltán Ebedli]], futbalisto
* [[Ernő Éber]], agronomo
* [[Béla Eberling]], arkitekto
* [[Imre Eck]], [[koreografo]]
* [[Sándor Eckhardt (kuracisto)]]
* [[Bertalan Edelstein]], teologo
* [[Attila Egerházi]], baletisto
* [[Krisztina Egerszegi]], naĝisto
* [[Bea Egerváry]], dancisto
* [[Géza Egger]], aktoro
* [[Vilma Egresi]], kajakisto
* [[Zoltán Egressy (verkisto)]]
* [[István Egri (aktoro)]]
* [[János Egri]], kontrabandisto
* [[Kati Egri]], aktoro
* [[Márta Egri]], aktoro
* [[Oszkár Egri]], advokato
* [[Péter Egri]], kritikisto
* [[István Egyed]], juĝisto
* [[Éva Ehrlich]], ekonomo
* [[István Eiben]], kameraisto
* [[György Eisemann]], altlerneja instruisto
* [[Géza Ekecs]], [[ĵurnalisto]]
* [[Szidi Ekker]], operkantisto
* [[Ferenc Elek]], aktoro
* [[Ilona Elek]], skermisto
* [[Judit Elek]], reĝisoro
* [[Margit Elek]], skermisto
* [[Ákos Eleőd]], arkitekto
* [[István Éles]], humuristo
* [[Gyula Elischer]], kuracisto
* [[Botond Előd]], voĉaktoro
* [[Ákos Endrei]], instruisto
* [[István Énekes (boksisto)]]
* [[Pál Engel]], historiisto
* [[Mariann Engrich]], karateisto
* [[Béla Enyedi]], arkitekto
* [[Ildikó Enyedi]], reĝisoro
* [[György Enyedi (geografo)]]
* [[Gyula Eörsi]], juristo
* [[István Eörsi]], poeto
* [[Mátyás Eörsi]], advokato
* [[Kató Eőry]], aktoro
* [[Gábor Eötvös]], [[klaŭno]]
* [[Ágnes Eperjesi]], tipografo
* [[Anna Erdei]], biologo
* [[Klári Erdei]], radioparolisto
* [[Zsolt Erdei]], boksisto
* [[Irén Erdész]], aktoro
* [[Miklós Erdély]], arkitekto
* [[Miklós Erdélyi (dirigento)]]
* [[Tibor Erdey-Grúz]], kemiisto
* [[Tamás Érdi]], pianisto
* [[György Érdi Krausz]], geodeto
* [[Pál Érdy]], operkantisto
* [[Anna Erdős]], ceramikisto
* [[Ervin G. Erdős]], biokemiisto
* [[László Erdős (matematikisto)]]
* [[Pál Erdős]], matematikisto
* [[Péter Erdős]], ekonomikisto
* [[Richárd Erdős]], operkantisto
* [[Sándor Erdős]], skermisto
* [[Tibor Erdős]], ekonomikisto
* [[Sándor Ernyei]], afiŝisto
* [[Béla Ernyey]], aktoro
* [[János Erő]], fizikisto
* [[Andor Erős]], pentristo
* [[Apolka Erős]], skulptisto
* [[Gedeon Erős]], patologo
* [[Zoltán Erős]], ĵurnalisto
* [[Róbert Ertl]], trafikinĝeniero
* [[Márton Esterházy]], futbalisto
* [[Mátyás Esterházy]], juristo
* [[Péter Esterházy]], verkisto
* [[Irma Eszenyi]], operkantisto
* [[Cecília Esztergályos]], aktoro
* [[Károly Esztergályos]], reĝisoro
* [[Péter Eszterhás]], aktoro, verkisto
* [[Emília Étsy]], aktoro
{{Div col end}}

== F ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Zsuzsa F. Várkonyi]], psikologo
* [[Gusztáv Fáber]], inĝeniero
* [[Dezső Fábián]], akvopilkisto
* [[István Fábián (grafikisto)]]
* [[Juli Fábián]], ĵazkantisto
* [[László Fábián (kajakisto)]]
* [[László Fábián (moderna pentatlonisto)]]
* [[Tamás Fabiny]], episkopo
* [[Károly Lajos Fábri]], hindologo
* [[Rezső Fábri]], akvafortisto
* [[Péter Fábri]], dramisto
* [[Gábor Fabricius]], reĝisoro
* [[Edit Fábry]], operkantisto
* [[Péter István Fábri]], fotisto
* [[Zoltán Fábry (reĝisoro)]]
* [[Zsuzsanna Fábry]], biologo
* [[Imre Facsar]], bestokuracisto
* [[Mária Fagyas]], scenaristo
* [[Attila Fáj]], literaturhistoriisto
* [[Gusztáv Faller (1930)]], inĝeniero
* [[Kálmán Faluba]], filologo
* [[Judit Faludi]], violonĉelisto
* [[György Faludy]], poeto
* [[Magda Faluhelyi]], aktoro
* [[András Falus]], biologo
* [[Róbert Falus]], klasika filologo
* [[Klára Falvay]], aktoro
* [[Géza Faragó]], afiŝisto
* [[Klára Faragó]], psikologo
* [[Péter István Faragó]], fizikisto
* [[Tamás Faragó]], akvopilkisto
* [[Vera Faragó]], aktoro
* [[Ádám Farkas (ekonomo)]]
* [[Attila Márton Farkas]], budhisto
* [[Gábor Farkas]], botanikisto
* [[Gyula Farkas (violonisto)]]
* [[Ferenc Farkas (operetkantisto)]]
* [[Ilonka Farkas]], operkantisto
* [[Imre Farkas (kanuisto)]]
* [[István Farkas (pentristo)]]
* [[János Farkas (futbalisto)]]
* [[Jenő Farkas (koreografo)]]
* [[József Farkas]], kemiisto
* [[Loránd Farkas (kemiisto)]]
* [[Péter Farkas]], luktisto
* [[Zoltán Farkas (reĝisoro)]]
* [[Balázs Farkas-Jenser]], gitaristo 
* [[Zoltán Farkasdy]], arkitekto
* [[Edit Farnadi]], pianisto
* [[László Fassang]], orgenisto
* [[Aladár Fáy]], pentristo
* [[László Fáy]], operetkantisto
* [[Anna Fazekas]], fizioterapiisto
* [[Erzsébet Fazekas]], historiisto
* [[Imre Fazekas (dramisto)]]
* [[László Fazekas (futbalisto)]]
* [[Szabolcs Fazekas]], ministro
* [[Krisztina Fazekas-Zur]], kajakisto
* [[Tibor Fazekas (1892)]], akvopilkisto
* [[Anna Fehér]], aktoro
* [[Artúr Fehér]], aktoro
* [[György Fehér (reĝisoro)]]
* [[Ilona Fehér]], violonisto
* [[Pál Fehér]], operkantisto
* [[István M. Fehér]], filozofo
* [[Vince Fehérvári]], kajakisto
* [[Zoltán Feicht]], dancisto
* [[Tamás Fejér]], reĝisoro
* [[Erzsi Fejérváry]], pentristo
* [[Géza Gyula Fejérváry]], zoologo
* [[Ádám Fejes]], pastro
* [[Endre Fejes]], verkisto
* [[Sándor Féjja]], psikologo
* [[Pál Fejős]], reĝisoro
* [[Antal Endre Fekete]], matematikisto
* [[Ferenc Fekete (kameraisto)]]
* [[Gábor Fekete]], ekologo
* [[Géza Dezső Fekete]], skulptisto
* [[György Fekete (kuracisto)]]
* [[Pál Fekete]], operkantisto
* [[Tamás Fekete]], skulptisto
* [[András Fekete-Győr]], politikisto
* [[Zsolt Felcsuti]], inventisto
* [[Irén Feld]], aktoro
* [[Mátyás Feld]], aktoro
* [[András Feldmár]], psikologo
* [[Péter Feledy]], [[prezentisto]]
* [[Ádám Fellegi]], pianisto
* [[Anikó Felföldi]], aktoro
* [[Ibolya Felhő]], arkivisto
* [[Eszter Felkai]], aktoro
* [[László Felkai]], akvopilkisto
* [[Tamás Felkai]], ambulancisto
* [[Tamás Fellegi]], ministro
* [[Frigyes Fellner]], ekonomikisto
* [[Vilmos Fellner]], ekonomo
* [[Lili Felméry]], baletisto
* [[András Felvidéki]], grafikisto
* [[Judit Felvidéki]], reĝisoro
* [[Vilmos Fémes Beck]] [[skulptisto]]
* [[Judit Fenákel]], verkisto
* [[Tamás Féner]], fotoartisto
* [[Kató Fényes]], kantisto
* [[Ervin Fenyő]], aktoro
* [[István Fenyő (kritikisto)]]
* [[István Fenyő (matematikisto)]]
* [[Iván Fenyő]], aktoro
* [[Márta Fenyő]], fizikisto
* [[Miklós Fenyő]], ŝlagrokantisto
* [[Ervin Fenyves]], fizikisto
* [[Loránd Fenyves]], violonisto
* [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]]
* [[Béla Fenyvessy]], kuracisto
* [[György Ferdinandy]], verkisto
* [[János Ferencsik]], dirigento
* [[Éva Ferencz]], aktoro
* [[Gábor Ferenczi]], reĝisoro
* [[György Ferenczi]], muzikisto
* [[Krisztina Ferenczi]], aktoro
* [[Sándor Ferenczi]], psikologo
* [[György Ferenczy (pianisto)]]
* [[Károly Ferenczy (aktoro)]]
* [[Mária Ferenczy]], ĉinologo
* [[Zsuzsa Ferge]], sociologo
* [[András Ferkai]], arkitekto
* [[Masa Feszty]], pentristo
* [[Ottó Fettick]], bestokuracisto
* [[Rezső Fiedler]], komisaro
* [[Géza Finszter]], [[kriminologo]]
* [[Ádám Fischer]], dirigento
* [[Annie Fischer]], pianisto
* [[György Fischer]], dirigento
* [[Iván Fischer]], dirigento
* [[József Fischer]], politikisto
* [[Péter Fischer]], fotisto
* [[Mónika Fischl]], primadono
* [[Henrik Fieber]], pastro
* [[Tamás Gusztáv Filep]], kulturhistoriisto
* [[Jenő Fitz]], arkeologo
* [[Péter Fitz]], arthistoriisto
* [[Gyula Flaché]], pentristo
* [[Ella Flesch]], operkantisto
* [[József Fleischer]], obstetrikisto
* [[Péter Flesch]], haŭtkuracisto
* [[Bence Fliegauf]], reĝisoro
* [[József Fogl]], futbalisto
* [[Károly Fogl]], futbalisto
* [[Ágnes Fodor]], reĝisoro
* [[Aranka Fodor]], operkantisto
* [[Ella Fodor]], aktoro
* [[Erika Fodor Hajnal]], tekstilisto
* [[Gábor Béla Fodor]], kemiisto
* [[Ilona Fodor]], fizikisto
* [[Imre Fodor]], aktoro
* [[Sándor Fodor (egiptologo)]]
* [[Tamás Fodor]], aktoro
* [[Zoltán Fodor]], fizikisto
* [[Zoltán Fodor-Lengyel]], pentristo
* [[Béla Fogarasi]], filozofo
* [[Aurél Föld]], teatrestro
* [[Andor Földes]], pianisto
* [[Anna Földes (ĵurnalisto)]]
* [[Ferenc Földes (kuracisto)]]
* [[Gábor Földes]], reĝisoro
* [[Imre Földes]], pentristo
* [[István Földes (astronomo)]]
* [[István Földes (virologo)]]
* [[Péter Földes]], kemiisto
* [[Péter Földes (verkisto)]]
* [[Péter Mihály Földes]], reĝisoro
* [[Judit Földesi]], aktoro
* [[Margit Földessy]], aktoro
* [[Zsófia Földházi]], pentatlonisto
* [[András Földi]], juristo
* [[Béla Földi]], koreografo
* [[Mihály Földi]], verkisto
* [[Tamás Földi]], voĉoaktoro
* [[Zoltán Földi]], kemiisto
* [[Aladár Földvári]], geologo
* [[Ferenc Földvári]], haŭtkuracisto
* [[György Folk]], ekonomo
* [[László Foltán]], kanuisto
* [[Jolán Foltin]], koreografo
* [[Gabi Fon]], aktoro
* [[Iván Fónagy]], lingvisto
* [[János Fónagy]], politikisto
* [[Péter Fónagy]], psikologo
* [[Márta Fónay]], aktoro
* [[Albert Fonó]], inĝeniero
* [[Zoltán Fónyad]], matematikisto
* [[Zsolt Fonyó]], kemiisto
* [[András Forgách]], [[dramaturgo]]
* [[Erzsébet Forgács Hann]], skulptisto
* [[Gábor Forgács]], humuristo
* [[Imre Forgács]], ministro
* [[László Forgács]], aktoro
* [[Péter Forgács (plurmediisto)]]
* [[Péter Forgács (reĝisoro)]]
* [[Róbert Forgács]], instruistro
* [[Zsuzsa Forgács]], verkisto
* [[László Forgó]], inĝeniero
* [[Zoltán Fórián-Szabó]], piaristo
* [[Rózsi Forrai]], aktoro
* [[Tamás Gergely Forrai]]
* [[Bence Forró]], [[prezentisto]]
* [[Aurél Förster]], filologo
* [[Edit Frajt]], aktoro
* [[Frigyes Frank]], pentristo
* [[Tibor Frank]], historiisto
* [[Péter Frankl (pianisto)]]
* [[Gedeon Fráter]], dirigento
* [[Zoltán Frech]], kantisto
* [[Pál Frenák]], koreografo
* [[Károly Frenreisz]], muzikisto
* [[Géza Freud]], matematikisto
* [[Dezső Freund]], arkitekto
* [[Mihály Freund]], kemiisto
* [[Oszkár Frey]], kanuisto
* [[Ferenc Fricsay]], dirigento
* [[Tamás Fricz]], politologo
* [[István Fried]], instruisto
* [[Imre Friedmann]], ekologo
* [[Lajos Fridrich (arkitekto)]]
* [[Ernő Friedmann]], juristo
* [[Péter Friedrich]], kuracisto
* [[Antal Friss]], violonĉelisto
* [[János Fröhlich]], ĵurnalisto
* [[János Frühling]], kuracisto
* [[Jenő Fuchs (skermisto)]]
* [[Mihály Fülöp (skermisto)]]
* [[László Fuchs]], matematikisto
* [[Lajos Fülep]], arthistoriisto
* [[Andrea Fullajtár]], aktorino
* [[József Fülöp (kuracisto)]]
* [[Márta Fülöp]], psikologo
* [[Viktor Fülöp]], baletisto
* [[Zsigmond Fülöp]], tradukisto
* [[Anikó Für]], aktoro
* [[Lajos Für]], ministro
* [[Nikolett Füredi]], muzikalkantisto
* [[Richárd Füredi]], skulptisto
* [[Zoltán Füredi]], matematikisto
* [[Csilla Füri]], moderna pentatlonisto
* [[János Fürst]], violonisto
* [[Milán Füst]], poeto
* [[Éva Füsti Molnár]], aktoro
* [[Anna Füzess]], aktoro
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]

[[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>26oyspi5ho7j28d5429w0nuto9eekle</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365180</id>
      <parentid>9365171</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:03:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>eraro</comment>
      <origin>9365180</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45738" sha1="qesegmqnujm8got7flyjjyir0rqf88t" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!)

* Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]!
* Pri (L-R) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]!
* Pri (S-Z) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]!
{{EnhavTabelo|alf=L}}

== A ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Judit Aba-Novák]], tekstilartisto
* [[Ervin Abádi]], [[grafikisto]]
* [[Erzsébet Abaffy]], [[lingvisto]]
* [[Gyula Abay Neubauer]], [[ekonomikisto]]
* [[Bódog Ábel]], ekonomikisto
* [[Jakab Ábel]], kanuisto
* [[Béla Abody]], [[verkisto]]
* [[Arany Abonyi]], [[pentristo]]
* [[Géza Abonyi]], [[aktoro]]
* [[Géza Abonyi (juristo)]]
* [[István Abonyi (ŝakisto)]]
* [[Iván Abonyi]], (fizikisto)
* [[Tivadar Abonyi]], aktoro
* [[János Ábrahám (ginekologo)]]
* [[Emil Ábrányi (komponisto)]]
* [[János Abrudbányay]], instruisto
* [[Ágoston Ács]], [[pentristo]]
* [[Gábor Ács]], [[arkitekto]] 
* [[Ernő Ács]], [[fizikisto]]
* [[Ilona Ács]], [[naĝado|naĝisto]]
* [[János Ács]], [[reĝisoro]]
* [[Kató Ács]], verkisto
* [[Lajos Ács]], [[politikisto]]
* [[Pál Ács]], [[redaktoro]]
* [[László Acsády]], nervobiologo
* [[Ilona Aczél (pentristo)]]
* [[István Aczél]], ekonomo
* [[János Aczél]], [[matematikisto]]
* [[Márton Aczél]], [[biologo]]
* [[Tamás Aczél]], [[verkisto]]
* [[György Ádám (advokato)]]
* [[Lóránt Ádám]], juĝisto
* [[Tamás Ádám (agronomo)]]
* [[Anna Adamikné Jászó]], lingvisto
* [[Adelina Adler]], [[operkantisto]]
* [[Zsigmond Adler]], boksisto
* [[Balázs Adolf]], kanuisto
* [[Bence Adorján]], ekonomo
* [[Csaba Adorjáni]], psikologo
* [[Attila Adrovicz]], kajakisto
* [[Árpád Ág]], fizikisto
* [[Karola Ágai]], operkantisto
* [[Péter Agárdi]], literaturhistoriisto
* [[Ilona Agárdy]], aktoro
* [[Irén Ágay]], operkantisto
* [[Kamil Aggházy]], historiisto
* [[Mariska Aggházyné Balló]], pentristo
* [[Lajos Ágner]], orientalisto
* [[Tamás Agócs]], budhologo
* [[György Ágoston (humuristo)]]
* [[László Ágoston]], operkantisto
* [[Miklós Ajtai (matematikisto)]]
* [[Erzsi Ákos]], aktoro
* [[Károly Ákos]], psikologo
* [[László Ákos]], ĵurnalisto
* [[Ambrus Alaksza]], [[instruisto]]
* [[Tamás Alaksza]], verkisto
* [[Gábor Albert (aktoro)]]
* [[Júlia Albrecht]], [[ceramikisto]]
* [[Ferenc Alexander]], [[psikiatro]]
* [[György Alexits]], matematikisto
* [[Géza Alföldy]], [[historiisto]]
* [[Jenő Alföldy (redaktoro)]]
* [[György Almár]], pentristo
* [[Iván Almár]], astronomo
* [[Ágnes Almási]], tablotenisisto
* [[Éva Almási]], aktoro
* [[Miklós Almási]], [[filozofo]]
* [[Zsuzsa Almássy]], arta sketisto
* [[Pál Alpári]], redaktoro
* [[Lajos Alszeghy]], aktoro
* [[Margit Altai]], verkisto
* [[Licco Amar]], violonisto
* [[Jenő Ambrózi (pli aĝa)]], halterlevisto
* [[Éva Ambrus]], ceramikisto
* [[Gyula Ambrus]], kuracisto
* [[Irén Ambrus]], operetkantisto
* [[Zoltán Ambrus (gitaristo)]]
* [[Éva Ancsel]], filozofo
* [[Géza Anda]], pianisto
* [[Ernő Andai]], aktoro
* [[Pál Andai]], arkitekto
* [[Margit Andaházi]], aktoro
* [[Béla Andai]], aktoro
* [[Györgyi Andai]], aktoro
* [[Piroska Anderlik]], imunologo
* [[György Andersen]], ĵurnalisto
* [[Erzsébet Andics]], [[historiisto]]
* [[Péter Andorai]], [[aktoro]]
* [[Péter Andorka]], [[komponisto]]
* [[Rudolf Andorka]], [[sociologo]]
* [[Béla András]], [[dirigento]]
* [[Ferenc András]], reĝisoro
* [[László András (verkisto)]]
* [[Tibor Andrásfi]], skermisto
* [[Borbála Andrássy]], taglibristo
* [[Klára Andrássy]], flegisto
* [[Kati Andresz]], voĉoaktoro
* [[Sándor Andrikovics]], biologo
* [[Iván Angelus]], dancisto
* [[Margit Angerer]], operkantisto
* [[Csaba Anghi]], zoologo
* [[István János Angyal]], kemiisto
* [[Gyula Angyal Nagy]], operkantisto
* [[Mária Angyal]], reĝisoro
* [[Gergely Angyalosi]], kritikisto
* [[Béla Ángyán]], politikisto
* [[István Anhalt]], komponisto
* [[Alfonz Anker]], genetikisto
* [[Csaba Antal]], kostumisto
* [[Frigyes Antal]], arthistoriisto
* [[Gergely Antal]], ŝakisto
* [[István Antal (pianisto)]]
* [[Károly Antal]], [[skulptisto]]
* [[László Antal (ekonomikisto)]]
* [[Róbert Antal]], akvopilkisto
* [[Ferenc Antoni]], [[kuracisto]]
* [[Imre Apáthi]], aktoro
* [[Bence Apáti]], [[baletisto]]
* [[Miklós Apáti (poeto)]]
* [[Ákos Bertalan Apatóczky]], [[ĉinologo]]
* [[Noémi Apor]], aktoro
* [[Géraldine Apponyi]], [[reĝino]]
* [[Béla Aradi]], prokuroro
* [[László Aradszky]], ŝlagrokantisto
* [[Adrienn Arányi]], aktoro
* [[Jelly Arányi]], violonisto
* [[Magda Aranyossi]], ĵurnalisto
* [[Endre Arató]], historiisto
* [[István Arató]], pentristo
* [[Péter Arató]], [[elektrinĝeniero]]
* [[Tamás Ardai]], reĝisoro
* [[Géza Arday]], instruisto
* [[Péter Árkai]], [[geologo]]
* [[Bertalan Árkay]], [[arkitekto]]
* [[Lili Árkayné Sztehló]], vitralisto
* [[Paul Arma]], pianisto
* [[Lajos Áron Nagy]], pentristo
* [[Annamária Artner]], ekonomikisto
* [[Edgár Artner]], pastro
* [[Margit Artner]], ilustristo
* [[Tivadar Artner]], arthistoriisto
* [[Attila Árvay]], [[kardiologo]]
* [[Oszkár Asbóth (grafikisto)]]
* [[Oszkár Ascher]], aktoro
* [[Tamás Ascher]], reĝisoro
* [[Gábor Attalai]], industriartisto
* [[György Auer]], prokuroro
* [[Pál Auer]], advokato
* [[Vince Augustin (kuracisto)]]
* [[Mária Augusztinovics]], ekonomikisto
* [[Aladár Aujeszky]], kuracisto
* [[László Aujeszky]], [[meteologo]]
{{Div col end}}

== B ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Judit B. Kopp]], skulptisto
* [[Magda B. Müller]], fotisto
* [[László Baán]], ekonomikisto
* [[László Babai]], matematikisto
* [[László Babarczy]], reĝisoro
* [[László Babiczky]], reĝisoro
* [[Viktor Babits]], [[elektrinĝeniero]]
* [[Gyula Babos]], [[gitaristo]]
* [[Sándor Babos]], parazitologo
* [[Zoltán Babos]], hidrologo
* [[Szilvia Bach]], parodiisto
* [[Béla Bacher]], arthistoriisto
* [[Iván Bächer]], ĵurnalisto
* [[Mihály Bächer]], pianisto
* [[Richárd Backhausz]], kuracisto
* [[Péter Bácsi]], luktisto
* [[Elek Bacsik]], gitaristo
* [[Tamás Bácskai]], ekonomikisto
* [[József Badics]], agronomo
* [[Rajmund Badó]], luktisto
* [[Gábor Bagdy]], oficisto
* [[László Bagó]], aktoro
* [[Veronika Bajáki]], juristo
* [[Erzsébet Bajári]], entomologo
* [[Gizi Bajor]], aktorino
* [[Imre Bajor]], aktoro
* [[Imre Bak]], pentristo
* [[Róbert Bak]], [[psikoanalizisto]]
* [[János Mihály Bak]], historiisto
* [[András Baka]], juĝisto
* [[István Bakács]], arkivisto
* [[György Bakcsi]], redaktoro
* [[Márta Bakó]], aktoro
* [[Pál Bakó]], moderna pentatlonisto
* [[Zoltán Bakó]], kajakisto
* [[György Bakondi]], juristo
* [[Alexa Bakonyi]], aktoro
* [[Ernő Bakonyi]], popoldancisto
* [[Géza Bakonyi]], bibliotekisto
* [[Péter Bakonyi]], skermisto
* [[Tibor Bakonyi (politikisto)]]
* [[Ferenc Bakos]], lingvisto
* [[Károly Bakos]], halterlevisto
* [[Csaba Baksa]], geologo
* [[János Baksa-Soós]], gitaristo
* [[László Baksa Soós]], aktoro
* [[József Baksai]], pentristo
* [[László Baky]], [[subministro]]
* [[József Bal]], aktoro
* [[Péter Balabán]], tradukisto
* [[Andor Balajthy]], pupteatristo
* [[Béla Balás (episkopo)]]
* [[Edit Balás]], arthistoriisto
* [[Eszter Balás]], skulptisto
* [[Márk Balaska]], kajakisto
* [[Jenő Balaskó]], poeto
* [[Béla Balassa]], ekonomikisto
* [[Gábor Balassa]], aktoro
* [[György Balassa (klarnetisto)]]
* [[György Balassa (psikologo)]]
* [[Gyula Balassa]], juristo
* [[Péter Balassa]], esteto
* [[Krisztián Balassa]], dirigento
* [[Sándor Balassa (komponisto)]]
* [[Tamás P. Balassa]], komponisto
* [[László Balássy]], poeto
* [[Kamill Balatoni]], kajakisto
* [[Károly Balatoni]], naĝisto
* [[Ádám Balázs]], komponisto
* [[Ágnes Balázs]], aktoro
* [[Endre Balázs]], biokemiisto
* [[Ervin Balázs]], inĝeniero
* [[Fecó Balázs]], ŝlagromuzikisto
* [[Géza Balázs]], lingvisto
* [[György Balázs]], redaktoro
* [[István Balázs (ĉinologo)]]
* [[János Balázs (pianisto)]]
* [[Judit Balázs]], psikiatro
* [[Júlia Balázs]], astronomo
* [[Lóránt Balázs]], kemiisto
* [[Nándor Balázs]], [[fizikisto]]
* [[Péter Balázs (aktoro)]]
* [[Péter Balázs (kanuisto)]]
* [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]]
* [[Edit Balázsovits]], aktoro
* [[András Báldi]], ekologo
* [[Kornél Baliga]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Béla Bálint]], aktoro
* [[Elemér Bálint]], matematikisto
* [[Endre Bálint]], [[pentristo]]
* [[György Bálint (aktoro)]]
* [[György Bálint (verkisto)]]
* [[István Bálint (reĝisoro)]]
* [[Jenő Bálint]], kritikisto
* [[László Bálint]], futbalisto
* [[Michael Balint]], kuracisto
* [[Péter Bálint (kuracisto)]]
* [[Rezső Bálint (kuracisto)]]
* [[Rezső Bálint (pentristo)]]
* [[Rezső Bálint (trombonisto)]]
* [[Sári Balkányi]], psikanalizisto
* [[Géza Balkay]], aktoro
* [[Margit Balla]], grafikisto
* [[Zsuzsi Balla]], aktoro
* [[Károly Ballai]], poŝtisto
* [[Elemér Baló]], aktoro
* [[József Baló (kuracisto)]]
* [[György Baló]], prezentisto
* [[Júlia Baló]], raportisto
* [[László Baló]], ĵurnalisto
* [[Ágoston Balogh]], baletisto
* [[Edina Balogh]], aktoro
* [[Elemér Balogh (ekonomikisto)]]
* [[Emese Balogh]], aktoro
* [[Ernő Balogh (pianisto)]]
* [[Erzsi Balogh]], aktoro
* [[Gábor Balogh (moderna pentatlonisto)]]
* [[Ilona Balogh]], arthistoriisto
* [[István Balogh (futbalisto)]]
* [[Jolán Balogh]], arthistoriisto
* [[Károly Balogh (oficisto)]]
* [[Klári Balogh]], pupteatristo
* [[Pálma Balogh]], pistolpafisto
* [[Roland Balogh]], gitaristo
* [[Tamás Balogh]], ekonomikisto
* [[Zsuzsa Balogh]], aktoro
* [[György Baloghy (pentristo)]]
* [[Huba Bálványos]], grafikisto
* [[Károly Bamberger]], bestokuracisto
* [[Béla Bán]], pentristo
* [[Endre Bán (ginekologo)]]
* [[Ervin Bán]], instruisto
* [[Klári Bán]], aktoro
* [[Róbert Bán]], reĝisoro
* [[Zoltán Bán]], komikisto
* [[Éva Bánáty]], gimnastikisto
* [[Ede Banda]], [[violonĉelisto]]
* [[Gábor Bándi]], arkeologo
* [[János Bándi]], operkantisto
* [[Béla Bánfalvi]], violonisto
* [[Eszter Bánfalvi]], aktoro
* [[Klára Bánfalvi]], kajakisto
* [[Ágnes Bánfalvy]], aktoro 
* [[György Bánffy (aktoro)]]
* [[Eszter Bánffy]], arkeologo
* [[József Bánhegyi]], mikrobiologo
* [[Gabriella Bánki]], dancisto
* [[Zsuzsa Bánki]], aktoro
* [[Gábor Bánky]], aktoro
* [[Irén Bánó]], operetkantisto
* [[László Bánóczi]], reĝisoro
* [[Tamás Banovich]], reĝisoro
* [[György Bánrévy]], arkivisto
* [[Ildikó Bánsági]], aktoro
* [[Kornél Pál Bánsági]], ekonomikisto
* [[Éva Bányai (kemiisto)]]
* [[Éva Bányai (psikologo)]]
* [[István Bányai]], grafikisto
* [[Dénes Bara]], patologo
* [[Gizella Barabás]], pentristo
* [[Lőrinc Barabás]], trumpetisto
* [[Lujza Barabás]], pentristo
* [[Márton Barabás]], pentristo
* [[Mihály Barabás (radiologo)]]
* [[Sári Barabás]], operkantisto
* [[Tamás Barabás]], ĵurnalisto
* [[Zoltán Barabás (agronomo)]]
* [[Zoltán Barabás Kiss]], aktoro
* [[Zsófi Barabás]], pentristo
* [[Ferenc Baracsi]], aktoro 
* [[Gergely Bárándy]], advokato
* [[Péter Bárándy]], advokato
* [[László Baránszky]], arthistoriisto
* [[Árpád Bárány]], skermisto
* [[Frigyes Bárány]], aktoro
* [[András Baranyay]], [[grafikisto]]
* [[Ibolya Baranyai]], aktoro
* [[Zsolt Baranyai]], matematikisto
* [[László Baranyi]], aktoro
* [[Etele Baráth]], ministro
* [[Kristóf Baráti]], violonisto
* [[Péter Barbinek]], aktoro
* [[Imre Barcza]], bibliotekisto
* [[Zsolt Barcza]], zimbalisto
* [[László Bárdos (poeto)]]
* [[Zsuzsa Barlay]], operkantisto
* [[Balázs Barna]], agronomo
* [[Árpád Bardócz (pentristo)]]
* [[Attila Bardóczy]], aktoro 
* [[Alice Bárdos]], violonisto
* [[Artúr Bárdos]], teatrestro
* [[Lajos Bárdos]], [[muzikisto]]
* [[Tamás Bárdos]], kemiisto
* [[András Bárdossy]], hidrologo
* [[Emese Barka]], luktisto
* [[Ilona Barkóczi]], psikologo
* [[Béla Barna (plibonigisto)]]
* [[János Barna (instruisto)]]
* [[Péter Barna]], policoficiro
* [[Viktor Barna]], tablotenisisto
* [[László Barnák]], teatrestro
* [[György Baross]], oficisto
* [[Gyula Baros]], literaturhistoriisto
* [[Imre Baross]], cirkisto
* [[Ödön Barsi]], verkisto
* [[András Bársony]], politikisto
* [[Dóra Bársony]], operkantisto
* [[Erzsi Bársony]], aktoro
* [[István Bársony (aktoro)]]
* [[Rózsi Bársony]], aktoro
* [[Tivadar Bársony]], radiologo
* [[Béla Barsy]], aktoro
* [[Gyula Barsy]], statistikisto
* [[Barri Barta]], cirkisto
* [[Éva Barta]], juvelisto
* [[István Barta]], inĝeniero
* [[Lajos Barta (skulptisto)]]
* [[Mária Barta]], aktoro
* [[Mária Barta (pentristo)]]
* [[Tamás Barta]], gitaristo
* [[Tamás Bartal]], juristo
* [[György Bártfai]], ginekologo
* [[Tamás Bártfai]], biokemiisto
* [[Dénes Bartha]], muzikhistoriisto
* [[Ferenc Bartha]], bankisto
* [[István Bartha (hidrologo)]]
* [[János Bartha (aktoro, 1920)]]
* [[Károly Bartha (ministro)]]
* [[Károly Bartha (naĝisto)]]
* [[Judit Bartholy]], meteologo
* [[István Bartke]], ekonomikisto
* [[János Bartók]], lingvisto
* [[Emma Bartoniek]], historiisto
* [[Erika Bartos]], arkitekto
* [[Irén Bartos]], baletisto
* [[Andor Basch]], pentristo
* [[Árpád Basch]], pentristo
* [[Edit Basch]], pentristo
* [[Lóránt Basch]], advokato
* [[Ernő Baskai]], kemiisto
* [[Juli Básti]], aktoro
* [[István Básthy]], dekoraciisto
* [[Ferenc Batári]], arthistoriisto
* [[Elza Báthory]], operetkantisto
* [[Giza Báthory]], aktoro
* [[Júlia Báthory]], vitroartisto
* [[Tamás Bátor]], operkantisto
* [[András Batta]], muzikologo
* [[József Bauer]], bibliotekisto
* [[Mihály Bauer]], matematikisto
* [[Péter Tamás Bauer]], ekonomikisto
* [[Tamás Bauer]], ekonomikisto
* [[Ferenc Ferdinánd Baumgarten]], esteto
* [[Nándor Baumgarten]], juristo
* [[Éva Bayer Fluckiger]], matematikisto
* [[Gusztáv Bayerle]], turkologo
* [[Lajos Bazsay]], aktoro
* [[József Bazsinka]], tubjisto
* [[Zsuzsanna Bazsinka]], operkantisto
* [[Jenő Beamter]], drumisto
* [[József Beck]], matematikisto
* [[Judit Beck]], pentristo
* [[Tamás Beck]], ministro
* [[Gábor Becker]], arkitekto
* [[Pál Becker]], ekonomikisto
* [[János Becsey]], naĝisto
* [[György Becsky]], ekonomikisto
* [[Anna Bede]], poeto
* [[Szabolcs Bede-Fazekas]], aktoro
* [[Gábor Bednanics]], literaturhistoriisto 
* [[Dezső Bednay]], emajlisto
* [[Éva Bednay]], pentristo
* [[Rudolf Bedő]], fabrikisto
* [[István Beé]], kajakisto
* [[János Miklós Beér]], kemiisto 
* [[Miklós Beer]], episkopo
* [[Benő Békefi]], kalvinana episkopo
* [[Gellért József Békés]], monaĥo
* [[Pál Békés]], verkisto
* '''[[György Békésy]]''', fizikisto, Nobel-premiito
* [[Iván Béky-Halász]], poeto
* [[László Bélády]], inĝeniero
* [[Iván Bélai]], kemiisto
* [[Vilmos Bélay]], arkivisto
* [[Alajos Béldy]], naĝisto
* [[László Beleznai]], akvopilkisto
* [[Margit Beleznay (1887)]], aktoro
* [[Béla Belicza]], kanuisto
* [[Máté Bella]], komponisto
* [[László Bellák]], tablotenisisto
* [[Pál Bélley]], bibliotekisto
* [[Ágoston Benárd]], ministro
* [[Miklós Bencze]], [[operkantisto]] 
* [[Zsolt Bende]], operkantisto
* [[András Benedek]], dramaturgo
* [[Dalma Benedek]], kajakisto
* [[Gábor Benedek]], arkitekto
* [[Gábor Benedek (bestokuracisto)]]
* [[György Benedek]], pentristo
* [[Imre Benedek]], grafikisto
* [[László Benedek (reĝisoro)]]
* [[Marcell Benedek]], verkisto
* [[Mari Benedek]], kostumisto
* [[Miklós Benedek]], aktoro
* [[Pál Benedek]], kemiisto
* [[Tibor Benedek (akvopilkisto)]]
* [[László Benjamin]], [[poeto]]
* [[Zoltán Benkő]], pianisto
* [[Ottó Benedikt]], inĝeniero
* [[Zsuzsa Beney]], poeto, kuracisto
* [[Ágost Benkhard]], pentristo
* [[Ágost Benkhard (arkitekto)]]
* [[Dániel Benkő (liutisto)]]
* [[Gyula Benkő]], aktoro
* [[Nóra Benkő]], aktoro
* [[Péter Benkő]], aktoro
* [[Sándor Benkó]], [[klarnetisto]]
* [[Tamás Benkócs]], fagotisto
* [[Katalin Benson]], psikologo
* [[László Beöthy (teatrestro)]]
* [[Lídia Beöthy]], aktoro
* [[Ottó Beöthy]], bibliotekisto
* [[Tamás Beőthy]], jezuito
* [[Rudolf Bér]], pentristo
* [[Lajos Berán]], skulptisto
* [[Gábor Beratin]], aktoro
* [[Viktor Bérces]], juristo
* [[László Berczeller]], biokemiisto
* [[István Berczelly]], [[operkantisto]]
* [[Mária Bérczes]], baletisto
* [[Árpád Berczik (biologo)]] 
* [[Géza Berczy]], aktoro
* [[József Berda]], poeto
* [[András Berecz]], kantisto
* [[Frigyes Berecz]], ministro
* [[Zoltán Bereczki]], aktoro
* [[Albert Bereczky]], kalvinana episkopo
* [[Endre Bereczky]], kemiisto
* [[Dóra Beregi]], tablotenisisto
* [[Oszkár Beregi]], aktoro
* [[Andor Berei]], ministro
* [[László Berek]], radiologo
* [[Géza Bereményi]], verkisto
* [[György Berencsi (bakteriologo)]]
* [[György Berencsi (virologo)]]
* [[György Berend]], juristo
* [[István Berend]], agronomo
* [[Iván Berend]], ekonomikisto
* [[Iván T. Berend]], historiisto
* [[Pál Berendy]], futbalisto
* [[István Berendik]], kameraisto
* [[Ernő Berentey (filo)]], radiologo
* [[Ernő Berentey (patro)]], ginekologo
* [[Róbert Berény]], pentristo
* [[Gábor Berényi]], reĝisoro
* [[Ottó Berényi]], komikisto
* [[Ilona Béres]], aktoro
* [[János Béres (skulptisto)]]
* [[Ottó Berg]], dirigento
* [[Péter Bergendy (reĝisoro)]]
* [[Antal Berkes]], pentristo
* [[Zoltán Berkes]], [[meteologiisto]]
* [[András Berkesi]], verkisto
* [[Sándor Berkesi]], dirigento
* [[László Berki]], violonisto
* [[Krisztián Berki]], gimnastikisto
* [[Tamás Berki]], ĵazokantisto
* [[Lili Berky]], aktoro
* [[Péter Bernek]], naĝisto
* [[Jolán Berrár]], lingvisto
* [[Ágnes Bertalan]], aktoro
* [[Tivadar Bertalan]], grafikisto
* [[Vilmos Bertalan]], arthistoriisto
* [[László Berty]], skermisto
* [[Ilona Berzétey]], aktoro
* [[Pál Besztercei]], aktoro
* [[Gyula Betlen]], skulptisto
* [[János Betlen]], ĵurnalisto
* [[Zoltán Bezerédi]], aktoro
* [[László Bezsilla]], entomologo
* [[Károly Biber]], agronomo
* [[Judit Bibó]], lingvisto
* [[István Bibó]], politikisto
* [[István Bibó (arthistoriisto)]]
* [[Károly Bicskey]], aktoro
* [[Károly Bieber]], [[forĝisto]]
* [[Tivadar Bilicsi]], aktoro
* [[Daniela Bikácsi]], pentristo
* [[Mária Bilicsi]], aktoro
* [[Irén Biller]], aktoro
* [[Károly Binder]], pianisto
* [[Ágnes Binét]], psikologo
* [[Ákos Birkás]], pentristo
* [[Endre Birkás]], bibliotekisto
* [[Bálint Bíró]], ilustristo
* [[Eszter Bíró]], muzikalkantisto
* [[Gábor Biró (fizikisto)]]
* [[Ica Bíró]], fotomodelo
* [[József Bíró (ministro)]]
* [[Kriszta Bíró]], aktoro
* [[László Bíró]], [[inventisto]]
* [[Mihály Bíró]], afiŝisto
* [[Miklós Bíró]], [[kameraisto]]
* [[Pál Bíró]], negocisto
* [[Péter Biró (geodeto)]]
* [[Sári Bíró]], pianisto
* [[Zoltán Bíró]], politikisto
* [[Zsuzsa Bíró]], dramaturgo
* [[László Bitó]], verkisto, kuracisto
* [[Márta Blaha]], aktoro
* [[Sári Blaha]], aktoro
* [[János Blaski]], pentristo
* [[Balázs Blaskó]], aktoro
* [[János Blaskó (skulptisto)]]
* [[Péter Blaskó]], aktoro
* [[Ildikó Bóbis]], [[skermisto]]
* [[Imre Bóc]], ekonomo
* [[Hugó Böckh]], geologo
* [[Ede István Boczor]], metalurgo
* [[Miklós Bodánszky]], kemiisto
* [[László Bodi]], literaturhistoriisto
* [[Kriszta Bódis]], reĝisoro
* [[Erika Bodnár]], aktoro
* [[Andrea Bodó]], gimnastikisto
* [[Erzsébet Bodó]], operkantisto
* [[Viktor Bodó]], reĝisoro
* [[Imre Bodor]], operkantisto
* [[Géza Bodolay]], reĝisoro
* [[Gyula Bodrogi]], aktoro
* [[Gábor Bódy]], reĝisoro
* [[Gergely Bódy]], redaktoro
* [[Irén Bódy]], tekstilartisto
* [[Magdi Bódy]], kantisto
* [[Gizi Bogár]], aktoro
* [[István Bogár (komponisto)]]
* [[Richárd Bogár]], koreografo
* [[István Bogdán (bibliotekisto)]]
* [[István Bogdán (pentristo)]]
* [[Titanilla Bogdányi]], voĉoaktoro
* [[Elek Bognár]], aktoro
* [[Géza Bognár]], [[inĝeniero]]
* [[Iván Bognár]], arkivisto
* [[Sándor Bognár]], agronomo
* [[Szabolcs Bognár]], juristo
* [[Vilma Bognár]], operkantisto
* [[Zsolt Bognár (aktoro)]]
* [[Árpád Bogsch]], juristo
* [[Erik Bogsch]], kemiisto
* [[András Bohár]], artisto
* [[Vilmos Böhm]], ministro
* [[Béla Bohus]], nervobiologo
* [[Gábor Bojár]], komputikisto
* [[Endre Bojtár]], tradukisto
* [[László Károly Bóka]], literaturhistoriisto
* [[Mária Bókai]], aktoro
* [[Ferenc Bókay]], aktoro
* [[János Bókay]], verkisto
* [[Zoltán Bókay]], kuracisto
* [[Jutta Bokor]], operkantisto
* [[László Bokor]], reĝisoro
* [[Hanna Bokorné Szegő]], juristo
* [[Ferenc Bokros]], ilustristo
* [[Lajos Bokros]], ministro
* [[Károly Bolberitz]], kemiisto
* [[Pál Bolberitz]], pastro
* [[Iván Boldizsár]], verkisto
* [[Dániel Bolgár]], marimbisto
* [[György Bolgár]], ĵurnalisto
* [[Béla Bollobás]], matematikisto
* [[Enikő Bollobás]], literaturhistoriisto
* [[Lajos Bólya]], juristo
* [[Mátyás Bolya]], muzikisto
* [[Ervin Bóna]], instruisto
* [[István Bóna (restaŭristo)]]
* [[István Bondy]], aktoro
* [[Éva Bónis]], muzeologo
* [[György Bónis]], juristo
* [[Zoltán Bonta]], helpreĝisoro
* [[Dezső Bor]], korusestro
* [[György Bor]], kemiisto
* [[Pál Bor (pentristo)]]
* [[István Iván Bor]], grafikisto
* [[Gyula Borbándi]], verkisto
* [[Dorka Borbás]], vitroartisto
* [[Gabi Borbás]], aktoro
* [[Gáspár Borbás]], futbalisto
* [[Tibor Borbás]], skulptisto
* [[László Borbély (pianisto)]]
* [[Beatrix Boreczky]], arkivisto
* [[György Borgos]], psikologo
* [[István Ferenc Borhegyi]], arkeologo
* [[Attila Borhidi]], [[botanikisto]]
* [[Gergő Borlai]], drumisto
* [[Aicha Zakia Boussebaa]], karateisto
* [[László Boris]], karikaturisto
* [[Gyula-Frigyes Born]], inĝeniero
* [[Tibor Bornai]], muzikisto
* [[Tamás Böröndi]], aktoro
* [[Katalin Böröndy]], aktoro
* [[Iván Boronkai]], klasika filologo
* [[Ádám Boros]], matematikisto
* [[Attila Boros]], grafikisto
* [[Endre Boros]], botanikisto
* [[Lajos Boros]], redaktoro
* [[László Boros (teologo)]]
* [[Mihály Boros]], anestezisto
* [[Elemér Boross]], dramisto
* [[Géza Boross (aktoro)]]
* [[Lajos Boross]], [[violonisto]]
* [[Martin Boross]], reĝisoro
* [[György Borsányi (futbalisto)]]
* [[Balázs Borsos]], etnografo
* [[Béla Borsos (bestokuracisto)]]
* [[Iván Borsa]], arkivisto
* [[Sándor Borz Kováts]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[János Börzsey]], futbalisto
* [[Miklós Boskovits]], arthistoriisto
* [[Péter Bősze]], aktoro
* [[Iván Böszörményi-Nagy]]
* [[Gábor Bot]], muzikalkantisto
* [[Kinga Bóta]], kajakisto
* [[Lehel Both]], pianisto
* [[Miklós Both]], muzikisto
* [[Raoul Bott]], matematikisto
* [[Juci Boyda]], aktoro
* [[György Boytha]], juristo
* [[László Bozó]], meteologo
* [[András Bozóki]], ministro
* [[István Bozóky]], aktoro
* [[Mihály Bozsi]], akvopilkisto
* [[Péter Bozsó]], aktoro
* [[Sándor Bozsóky]], reŭmatologo
* [[Olivér Brachfeld]], tradukisto
* [[Rezső Brada]], baletisto
* [[Iván Bradányi]], tekstopoeto
* [[András Bragyova]], juĝisto
* [[Béla Brandenstein]], filozofo
* [[Jenő Brandi]], akvopilkisto
* [[Éva Braun (komunisto)]]
* [[József Braun]], futbalisto
* [[Paula Braun]], pianisto
* [[Sándor Braun (patologo)]]
* [[Angelo Brelich]], historiisto
* [[Mario Brelich]], verkisto
* [[György Brem]], [[pograndisto]]
* [[György Brenner]], karikaturisto
* [[Zoltán Breyer]], voĉoaktoro
* [[Gábor Breznay]], pentristo
* [[József Breznay]], pentristo
* [[István Breyer]], episkopo
* [[András Bródy (ekonomikisto)]]
* [[György Bródy]], akvopilkisto
* [[János Bródy]], ŝlagrokantisto
* [[Vera Bródy]], pupteatristo
* [[Győző Brunner]], drumisto
* [[Márta Brunner]], aktoro
* [[István Bubik]], aktoro
* [[Róbert Büchler]], psikologo
* [[Péter Pál Bucsky]], kuracisto
* [[Zoltán Buczolich]], matematikisto
* [[Béla Buda]], psikiatro
* [[György Budapest Szabó]], grafikisto
* [[Dénes Buday]], komponisto
* [[László Buday (biokemiisto)]]
* [[Tamás Buday]], kanuisto
* [[Andor Budincsevits]], kemiisto
* [[László Budinszky]], ministro
* [[Sándor Budinszky]], [[raportisto]]
* [[Ágoston Budó]], fizikisto
* [[Károly Bugár-Mészáros]], kuracisto
* [[Márton Bujdosó]], komponisto
* [[László Bujtás (ekonomo)]]
* [[István Bujtor]], aktoro
* [[József Büki]], ornitologo
* [[Márton Bukovi]], futbalisto
* [[Béla Büky (bibliotekisto)]]
* [[Béla Büky (infankuracisto)]]
* [[Dorottya Büky]], bibliotekisto
* [[György Bulányi]], piaristo
* [[Sándor Burány]], ministro
* [[Károly Burger]], ginekologo
* [[Emmi Buttykay]], aktoro
* [[Márton Buza]], instruisto
{{Div col end}}

== C ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Ferenc Cakó]], reĝisoro
* [[Gábor Carelli]], operkantisto
* [[Henrik Castiglione]], produktoro
* [[László Castiglione]], muzeologo
* [[Benjámin Ceiner]], kajakisto
* [[Rudolf de Châtel]], kuracisto
* [[Elizabeth De Charay]], aktoro
* [[Attila Chikán]], ekonomikisto
* [[Béla Jenő Cholnoky]], botanikisto
* [[Tibor Cholnoky]], inĝeniero
* [[Ferenc Chorin (negocisto)]]
* [[Alajos Chrudinák]], [[raportisto]]
* [[Rodrigo Crespo]], teatrestro
* [[László Csaba]], ekonomikisto
* [[László Csaba (arkitekto)]]
* [[Edvin Csabai]], kanuisto
* [[Lajos Csabai Ékes]], pentristo
* [[Ibolya Csák]], altsaltisto
* [[János Csák]], aktoro
* [[M. György Csákány]], ginekologo
* [[Eszter Csákányi]], aktoro
* [[András Csáki]], gitaristo
* [[Frigyes Csáki]], inĝeniero
* [[Zoltán Csáktornyai]], pentristo
* [[Lajos Csákvári Nagy]], pentristo
* [[Benedek Csalog]], flutisto
* [[Gábor Csalog]], pianisto
* [[György Csanádi (juristo)]]
* [[Judit Csanádi]], dekoraciisto
* [[András Csanády]], grafikisto
* [[Veronika Csánk]], arkeologo
* [[Sándor Csányi (aktoro)]]
* [[Valéria Csányi]], dirigento
* [[András Csapó]], reĝisoro
* [[Gábor Csapó]], akvopilkisto
* [[György Csapó (drumisto)]]
* [[Csaba Csapodi]], bibliotekisto
* [[István Csapody (kuracisto)]]
* [[Vera Csapody]], botanikisto
* [[Klára Csapodyné Gárdonyi]], bibliotekisto
* [[Zsuzsa Csarnóy]], aktoro
* [[Ákos Császár]], matematikisto
* [[Elemér Császár]], literaturhistoriisto
* [[Janka Csatay]], operetkantisto
* [[Kálmán Csathó]], verkisto
* [[Tamás Csató]], muzeologo
* [[Etelka Csavlek]], operkantisto
* [[Anna Marie Cseh]], manekeno
* [[László Cseh (filo)]]
* [[László Cseh (futbalisto)]]
* [[Tamás Cseh]], komponisto
* [[László Cseh-Szombathy]], sociologo
* [[József Csemegi]], arkitekto
* [[Miklós Csemiczky]], komponisto
* [[Zoltán Csemniczky]], skulptisto
* [[Aladár Csengeri]], aktoro
* [[Ádám Csepeti]], ekonomo
* [[Béla Csepreghy]], produktoro
* [[Jenő Csepreghy]], reĝisoro
* [[Éva Csepregi]], ŝlagrokantisto
* [[Sándor Csepregi]], skulptisto
* [[Zoltán Csepregi]], teologo
* [[László Csere]], operetkantisto
* [[István Cserepes]], pentristo
* [[Arzén Cserépy]], reĝisoro
* [[László Cserépy]], reĝisoro
* [[Irma Cserey]], aktoro 
* [[György Cserhalmi]], aktoro
* [[Zsuzsa Cserháti]], kantisto
* [[Zsuzsa Cserje]], aktoro
* [[Péter Csermely]], biokemiisto
* [[Antal Cserna]], aktoro
* [[Árpád Csernák]], aktoro
* [[János Csernák]], aktoro
* [[Pál Csernai]], futbalisto
* [[János Cserni]], juĝisto
* [[Mariann Csernus]], aktorino
* [[József Cserny (komunisto)]]
* [[Miklós Csics]], arkitekto
* [[Dorina Csifó]], muzikalkantisto
* [[István Csík]], pentristo
* [[Rózsi Csikós]], aktoro
* [[Péter Csíkszentmihályi]], arkitekto
* [[Róbert Csíkszentmihályi]], skulptisto
* [[Endre Csillag]], gitaristo
* [[István Csillag (ministro)]]
* [[Vera Csillag]], grafikisto
* [[András Csilléry]], ministro
* [[Klára Királyné Csilléry]], etnografo
* [[Dóra Csinády]], baletisto
* [[Ferenc Csipes]], kajakisto
* [[Tamara Csipes]], kajakisto
* [[Imre Csiszár (reĝisoro)]]
* [[Gergely Csizmadia]], aktoro
* [[Imre Gyula Csizmadia]], kemiisto
* [[Kolos Csizmadia]], kajakisto
* [[László Csizmadia]], operetkantisto
* [[Tibor Csizmadia]], reĝisoro
* [[Gábor Csizmár]], ministro
* [[Béla Csóka]], operkantisto
* [[András Csókay]], kirurgo
* [[Gergely Csoma]], skulptisto
* [[Mózes Csoma]], koreologo
* [[Zsigmond Csoma]], muzeologo
* [[Zsófia Csomay]], arkitekto
* [[Ágnes Csomor]], aktoro
* [[Kata Csondor]], voĉoaktoro
* [[Katalin Csongrádi]], aktoro
* [[László Csongrádi]], skermisto
* [[Zsuzsanna Csongrády]], skermisto
* [[András Csonka]], aktoro
* [[Pál Csonka]], inĝeniero
* [[Lajos Csontó]], grafikisto
* [[Csaba Csontos]], arkitekto
* [[István Csorba (aktoro)]]
* [[László Csorba]], historiisto
* [[Zoltán Csorba]], botanikisto
* [[Gábor Csőre]], aktoro
* [[Marianna Csörnyei]], matematikisto
* [[Rumen István Csörsz]], muzikisto
* [[Bori Csuha]], voĉoaktoro
* [[Gábor Csupó]], animaciisto
* [[Árpád Csurgay]], inĝeniero
* [[Ferenc Csuri]], naĝisto
* [[István Csurka]], verkisto
* [[László Csurka]], aktoro
* [[Karola Csűrös]], aktorino
* [[Zoltán Csűrös]], kemiisto
* [[Oszkár Csuvik]], akvopilkisto
* [[Gyula Czapik]], ĉefepiskopo
* [[Endre Czeizel]], genetikisto
* [[Ildikó Czéró]], kegloludisto
* [[Péter Czibulás]], aktoro
* [[Attila Cziczó]], gitaristo
* [[Dezső Czigány]], pentristo
* [[György Czigány]], redaktoro
* [[Tibor Czigány]], inĝeniero
* [[István Czigler]], psikologo
* [[György Cziffra]], [[pianisto]]
* [[Gyula Czimra]], pentristo
* [[Antal Czinder]], skulptisto
* [[Pál Czinner]], reĝisoro
* [[Anna Czóbel]], kameraisto
* [[Béla Czóbel]], pentristo
* [[Ernő Czóbel]], politikisto
{{Div col end}}

== D ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Péter Dabasi]], gitaristo
* [[Béla Dabrónaki]], restaŭristo
* [[József Dallos]], kuracisto
* [[Péter Dallos]], inĝeniero
* [[Szilvia Dallos]], aktorino
* [[Béni Dalnoki]], operkantisto
* [[Jenő Dalnoki]], futbalisto
* [[Béla Dalos]], kuracisto
* [[Jázmin Dammak]], aktoro
* [[Etelka Dán]], aktoro
* [[Klára Dán]], programisto
* [[Norbert Dán]], aktoro
* [[Róbert Dán]], filologo
* [[Ágnes Dániel]], biologo
* [[Anna Dániel]], instruisto
* [[Ernő Dániel]], pianisto
* [[József Dániel]], [[fasonisto]]
* [[Zsolt Dánielfy]], aktoro
* [[Győző Daniss]], aktoro
* [[Judit Danyi]], aktoro
* [[István Dárday]], reĝisoro
* [[Róbert Dariday]], aktoro
* [[Tamás Darnyi]], naĝisto
* [[József Daróczy]], produktoro
* [[Géza Daruváry]], ministro
* [[Ferenc Darvas]], pianisto
* [[Ibolya Darvas]], operkantisto
* [[Lili Darvas]], aktoro
* [[Miklóa Darvas]], kanuisto
* [[Géza Dávid]], turkologo
* [[Gyula Dávid]], advokato
* [[Károly Dávid]], arkitekto
* [[Lajos Dávid (tablotenisisto)]]
* [[Zoltán Dávid]], demografo
* [[Ferenc Deák (futbalisto)]]
* [[Júlia Deák]], verkisto
* [[Pál Deák]], radiologo
* [[Gyula Deák Bill]], ŝlagrokantisto
* [[Krisztina Deák]], reĝisoro
* [[Kristóf Deák]], reĝisoro
* [[Sándor Deák]], aktoro
* [[Csaba Debreczeny]], aktoro
* [[József Deér]], historiisto
* [[Irén Deézsi]], fizikisto
* [[István Dégi]], aktoro
* [[János Dégi]], aktoro
* [[István Dékány (reĝisoro)]]
* [[Kinga Dékány]], kajakisto
* [[Gjon Delhusa]], ŝlagrokantisto
* [[Rózsi Delly]], operkantisto
* [[Gábor Delneky]], skermisto
* [[Attila Demény (geokemiisto)]]
* [[Hedvig Demeter]], aktoro
* [[Zsolt Demetrovics]], psikologo
* [[Gyöngyvér Demjén]], aktoro
* [[Pál Demény]], politikisto
* [[Gábor Dénes (reĝisoro)]]
* [[György Dénes]], aktoro
* [[József Dénes]], gitaristo
* [[László Dénes (instruisto)]]
* [[Valéria Dénes]], pentristo
* [[Vera Dénes]], violonĉelisto
* [[Katalin Dér]], filologo
* [[Balázs Déri]], klasika filologo
* [[Tibor Déry]], verkisto
* [[László Dés]], [[saksofonisto]]
* [[Csaba Deseő]], violonisto
* [[Frigyes Dési]], meteologiisto
* [[Lajos Détári]], futbalisto
* [[Annamária Detre]], aktoro
* [[Ákos Detrekői]], geodeto
* [[Gyula Deutsch]], fizikisto
* [[Tamás Deutsch]], politikisto
* [[Kamilla Dévai Nagy]], kantisto
* [[Camilla Dévay]], aktoro
* [[Gábor Devecseri]], tradukisto, poeto
* [[Erzsébet Devecseriné Guthi]], tradukisto
* [[Ádám Dévényi]], gitaristo
* [[Rita Dévényi]], kostumisto
* [[Gergely Devich]], violonĉelisto
* [[László Dezséry]], luterana episkopo
* [[Lóránt Dezső]], astronomo
* [[Egon Diczfalusy]], kuracisto
* [[Zoltán Pál Dienes]], matematikisto
* [[Anna Diósi]], operetkantisto
* [[László Diószegi]], historiisto 
* [[Antal Diósy]], pentristo
* [[Péter Dobai]], verkisto
* [[Vilmos Dobai]], reĝisoro
* [[Lívia Dobák]], dramaturgo
* [[Lívia Dobay]], operkantisto
* [[Borbála Dobozy]], klavicenisto
* [[Laura Döbrösi]], aktoro
* [[Aladár Dobrovits]], muzeologo
* [[Lajos Dóczy]], aktoro
* [[László Dobos (oficisto)]]
* [[Frigyes Doleschall]], ministro
* [[Miklós Domahidy]], verkisto 
* [[Endre Domanovszky]], pentristo
* [[Rudolf Dombi]], kajakisto
* [[Edit Domján]], aktorino
* [[József Domján]], [[grafikisto]]
* [[Gábor Domokos]], arkitekto
* [[Gábor Domokos (fizikisto)]]
* [[Péter Domokos (fizikisto)]]
* [[János Dömölky]], reĝisoro
* [[Zsuzsa Domonkos]], operetkantisto
* [[Gizella Dömötör]], pentristo
* [[Tekla Dömötör]], etnografo
* [[Zoltán Dömötör]], akvopilkisto
* [[Gábor Dömsödi]], prezentisto
* [[János Dömsödi]], aktoro
* [[Tibor Donászy]], drumisto
* [[Ági Donáth]], aktoro
* [[György Donáth]], politikisto
* [[Szilárd Donhoffer]], kuracisto
* [[Béla Dóra]], aktoro
* [[Lucy Doraine]], aktoro
* [[Olga Dormándi]], pentristo
* [[György Dörner]], aktoro
* [[Virág Dőry]], aktoro
* [[Károly Dötsch]], inĝeniero
* [[Antal Dovcsák]], komisaro
* [[Antal Doráti]], dirigento
* [[Dávid Dorosz]], politikisto
* [[Imre Dózsa]], [[baletisto]]
* [[László Dózsa]], aktoro
* [[Kálmán Dráfi]], pianisto
* [[Tibor Draskovics]], ministro
* [[Imre Dréhr]], [[bankisto]]
* [[Mihály Dresch]], saksofonisto
* [[György Droppa]], politikisto
* [[Anikó Ducza]], gimnastikisto
* [[Dénes Dubovitz]], kuracisto
* [[Margit Dubovitz]], psikanalizisto
* [[László Dubrovay]], komponisto
* [[Előd Dudás]], filologo
* [[Miklós Dudás (kajakisto)]]
* [[Andor Dudits]], pentristo
* [[Károly Duló]], reĝisoro
* [[Steffi Duna]], dancisto
* [[Imre Dunai]], ministro
* [[István Dunkl]], geologo
* [[Judith Dupont]], psikoanalizisto
* [[Tibor Duray]], pentristo
* [[Ilona Durigó]], operkantisto
* [[Erzsébet Dvorszky]], baletisto
{{Div col end}}

== E ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Zoltán Ebedli]], futbalisto
* [[Ernő Éber]], agronomo
* [[Béla Eberling]], arkitekto
* [[Imre Eck]], [[koreografo]]
* [[Sándor Eckhardt (kuracisto)]]
* [[Bertalan Edelstein]], teologo
* [[Attila Egerházi]], baletisto
* [[Krisztina Egerszegi]], naĝisto
* [[Bea Egerváry]], dancisto
* [[Géza Egger]], aktoro
* [[Vilma Egresi]], kajakisto
* [[Zoltán Egressy (verkisto)]]
* [[István Egri (aktoro)]]
* [[János Egri]], kontrabandisto
* [[Kati Egri]], aktoro
* [[Márta Egri]], aktoro
* [[Oszkár Egri]], advokato
* [[Péter Egri]], kritikisto
* [[István Egyed]], juĝisto
* [[Éva Ehrlich]], ekonomo
* [[István Eiben]], kameraisto
* [[György Eisemann]], altlerneja instruisto
* [[Géza Ekecs]], [[ĵurnalisto]]
* [[Szidi Ekker]], operkantisto
* [[Ferenc Elek]], aktoro
* [[Ilona Elek]], skermisto
* [[Judit Elek]], reĝisoro
* [[Margit Elek]], skermisto
* [[Ákos Eleőd]], arkitekto
* [[István Éles]], humuristo
* [[Gyula Elischer]], kuracisto
* [[Botond Előd]], voĉaktoro
* [[Ákos Endrei]], instruisto
* [[István Énekes (boksisto)]]
* [[Pál Engel]], historiisto
* [[Mariann Engrich]], karateisto
* [[Béla Enyedi]], arkitekto
* [[Ildikó Enyedi]], reĝisoro
* [[György Enyedi (geografo)]]
* [[Gyula Eörsi]], juristo
* [[István Eörsi]], poeto
* [[Mátyás Eörsi]], advokato
* [[Kató Eőry]], aktoro
* [[Gábor Eötvös]], [[klaŭno]]
* [[Ágnes Eperjesi]], tipografo
* [[Anna Erdei]], biologo
* [[Klári Erdei]], radioparolisto
* [[Zsolt Erdei]], boksisto
* [[Irén Erdész]], aktoro
* [[Miklós Erdély]], arkitekto
* [[Miklós Erdélyi (dirigento)]]
* [[Tibor Erdey-Grúz]], kemiisto
* [[Tamás Érdi]], pianisto
* [[György Érdi Krausz]], geodeto
* [[Pál Érdy]], operkantisto
* [[Anna Erdős]], ceramikisto
* [[Ervin G. Erdős]], biokemiisto
* [[László Erdős (matematikisto)]]
* [[Pál Erdős]], matematikisto
* [[Péter Erdős]], ekonomikisto
* [[Richárd Erdős]], operkantisto
* [[Sándor Erdős]], skermisto
* [[Tibor Erdős]], ekonomikisto
* [[Sándor Ernyei]], afiŝisto
* [[Béla Ernyey]], aktoro
* [[János Erő]], fizikisto
* [[Andor Erős]], pentristo
* [[Apolka Erős]], skulptisto
* [[Gedeon Erős]], patologo
* [[Zoltán Erős]], ĵurnalisto
* [[Róbert Ertl]], trafikinĝeniero
* [[Márton Esterházy]], futbalisto
* [[Mátyás Esterházy]], juristo
* [[Péter Esterházy]], verkisto
* [[Irma Eszenyi]], operkantisto
* [[Cecília Esztergályos]], aktoro
* [[Károly Esztergályos]], reĝisoro
* [[Péter Eszterhás]], aktoro, verkisto
* [[Emília Étsy]], aktoro
{{Div col end}}

== F ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Zsuzsa F. Várkonyi]], psikologo
* [[Gusztáv Fáber]], inĝeniero
* [[Dezső Fábián]], akvopilkisto
* [[István Fábián (grafikisto)]]
* [[Juli Fábián]], ĵazkantisto
* [[László Fábián (kajakisto)]]
* [[László Fábián (moderna pentatlonisto)]]
* [[Tamás Fabiny]], episkopo
* [[Károly Lajos Fábri]], hindologo
* [[Rezső Fábri]], akvafortisto
* [[Péter Fábri]], dramisto
* [[Gábor Fabricius]], reĝisoro
* [[Edit Fábry]], operkantisto
* [[Péter István Fábri]], fotisto
* [[Zoltán Fábry (reĝisoro)]]
* [[Zsuzsanna Fábry]], biologo
* [[Imre Facsar]], bestokuracisto
* [[Mária Fagyas]], scenaristo
* [[Attila Fáj]], literaturhistoriisto
* [[Gusztáv Faller (1930)]], inĝeniero
* [[Kálmán Faluba]], filologo
* [[Judit Faludi]], violonĉelisto
* [[György Faludy]], poeto
* [[Magda Faluhelyi]], aktoro
* [[András Falus]], biologo
* [[Róbert Falus]], klasika filologo
* [[Klára Falvay]], aktoro
* [[Géza Faragó]], afiŝisto
* [[Klára Faragó]], psikologo
* [[Péter István Faragó]], fizikisto
* [[Tamás Faragó]], akvopilkisto
* [[Vera Faragó]], aktoro
* [[Ádám Farkas (ekonomo)]]
* [[Attila Márton Farkas]], budhisto
* [[Gábor Farkas]], botanikisto
* [[Gyula Farkas (violonisto)]]
* [[Ferenc Farkas (operetkantisto)]]
* [[Ilonka Farkas]], operkantisto
* [[Imre Farkas (kanuisto)]]
* [[István Farkas (pentristo)]]
* [[János Farkas (futbalisto)]]
* [[Jenő Farkas (koreografo)]]
* [[József Farkas]], kemiisto
* [[Loránd Farkas (kemiisto)]]
* [[Péter Farkas]], luktisto
* [[Zoltán Farkas (reĝisoro)]]
* [[Balázs Farkas-Jenser]], gitaristo 
* [[Zoltán Farkasdy]], arkitekto
* [[Edit Farnadi]], pianisto
* [[László Fassang]], orgenisto
* [[Aladár Fáy]], pentristo
* [[László Fáy]], operetkantisto
* [[Anna Fazekas]], fizioterapiisto
* [[Erzsébet Fazekas]], historiisto
* [[Imre Fazekas (dramisto)]]
* [[László Fazekas (futbalisto)]]
* [[Szabolcs Fazekas]], ministro
* [[Krisztina Fazekas-Zur]], kajakisto
* [[Tibor Fazekas (1892)]], akvopilkisto
* [[Anna Fehér]], aktoro
* [[Artúr Fehér]], aktoro
* [[György Fehér (reĝisoro)]]
* [[Ilona Fehér]], violonisto
* [[Pál Fehér]], operkantisto
* [[István M. Fehér]], filozofo
* [[Vince Fehérvári]], kajakisto
* [[Zoltán Feicht]], dancisto
* [[Tamás Fejér]], reĝisoro
* [[Erzsi Fejérváry]], pentristo
* [[Géza Gyula Fejérváry]], zoologo
* [[Ádám Fejes]], pastro
* [[Endre Fejes]], verkisto
* [[Sándor Féjja]], psikologo
* [[Pál Fejős]], reĝisoro
* [[Antal Endre Fekete]], matematikisto
* [[Ferenc Fekete (kameraisto)]]
* [[Gábor Fekete]], ekologo
* [[Géza Dezső Fekete]], skulptisto
* [[György Fekete (kuracisto)]]
* [[Pál Fekete]], operkantisto
* [[Tamás Fekete]], skulptisto
* [[András Fekete-Győr]], politikisto
* [[Zsolt Felcsuti]], inventisto
* [[Irén Feld]], aktoro
* [[Mátyás Feld]], aktoro
* [[András Feldmár]], psikologo
* [[Péter Feledy]], [[prezentisto]]
* [[Ádám Fellegi]], pianisto
* [[Anikó Felföldi]], aktoro
* [[Ibolya Felhő]], arkivisto
* [[Eszter Felkai]], aktoro
* [[László Felkai]], akvopilkisto
* [[Tamás Felkai]], ambulancisto
* [[Tamás Fellegi]], ministro
* [[Frigyes Fellner]], ekonomikisto
* [[Vilmos Fellner]], ekonomo
* [[Lili Felméry]], baletisto
* [[András Felvidéki]], grafikisto
* [[Judit Felvidéki]], reĝisoro
* [[Vilmos Fémes Beck]] [[skulptisto]]
* [[Judit Fenákel]], verkisto
* [[Tamás Féner]], fotoartisto
* [[Kató Fényes]], kantisto
* [[Ervin Fenyő]], aktoro
* [[István Fenyő (kritikisto)]]
* [[István Fenyő (matematikisto)]]
* [[Iván Fenyő]], aktoro
* [[Márta Fenyő]], fizikisto
* [[Miklós Fenyő]], ŝlagrokantisto
* [[Ervin Fenyves]], fizikisto
* [[Loránd Fenyves]], violonisto
* [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]]
* [[Béla Fenyvessy]], kuracisto
* [[György Ferdinandy]], verkisto
* [[János Ferencsik]], dirigento
* [[Éva Ferencz]], aktoro
* [[Gábor Ferenczi]], reĝisoro
* [[György Ferenczi]], muzikisto
* [[Krisztina Ferenczi]], aktoro
* [[Sándor Ferenczi]], psikologo
* [[György Ferenczy (pianisto)]]
* [[Károly Ferenczy (aktoro)]]
* [[Mária Ferenczy]], ĉinologo
* [[Zsuzsa Ferge]], sociologo
* [[András Ferkai]], arkitekto
* [[Masa Feszty]], pentristo
* [[Ottó Fettick]], bestokuracisto
* [[Rezső Fiedler]], komisaro
* [[Géza Finszter]], [[kriminologo]]
* [[Ádám Fischer]], dirigento
* [[Annie Fischer]], pianisto
* [[György Fischer]], dirigento
* [[Iván Fischer]], dirigento
* [[József Fischer]], politikisto
* [[Péter Fischer]], fotisto
* [[Mónika Fischl]], primadono
* [[Henrik Fieber]], pastro
* [[Tamás Gusztáv Filep]], kulturhistoriisto
* [[Jenő Fitz]], arkeologo
* [[Péter Fitz]], arthistoriisto
* [[Gyula Flaché]], pentristo
* [[Ella Flesch]], operkantisto
* [[Péter Flesch]], haŭtkuracisto
* [[Bence Fliegauf]], reĝisoro
* [[József Fogl]], futbalisto
* [[Károly Fogl]], futbalisto
* [[Ágnes Fodor]], reĝisoro
* [[Aranka Fodor]], operkantisto
* [[Ella Fodor]], aktoro
* [[Erika Fodor Hajnal]], tekstilisto
* [[Gábor Béla Fodor]], kemiisto
* [[Ilona Fodor]], fizikisto
* [[Imre Fodor]], aktoro
* [[Sándor Fodor (egiptologo)]]
* [[Tamás Fodor]], aktoro
* [[Zoltán Fodor]], fizikisto
* [[Zoltán Fodor-Lengyel]], pentristo
* [[Béla Fogarasi]], filozofo
* [[Aurél Föld]], teatrestro
* [[Andor Földes]], pianisto
* [[Anna Földes (ĵurnalisto)]]
* [[Ferenc Földes (kuracisto)]]
* [[Gábor Földes]], reĝisoro
* [[Imre Földes]], pentristo
* [[István Földes (astronomo)]]
* [[István Földes (virologo)]]
* [[Péter Földes]], kemiisto
* [[Péter Földes (verkisto)]]
* [[Péter Mihály Földes]], reĝisoro
* [[Judit Földesi]], aktoro
* [[Margit Földessy]], aktoro
* [[Zsófia Földházi]], pentatlonisto
* [[András Földi]], juristo
* [[Béla Földi]], koreografo
* [[Mihály Földi]], verkisto
* [[Tamás Földi]], voĉoaktoro
* [[Zoltán Földi]], kemiisto
* [[Aladár Földvári]], geologo
* [[Ferenc Földvári]], haŭtkuracisto
* [[György Folk]], ekonomo
* [[László Foltán]], kanuisto
* [[Jolán Foltin]], koreografo
* [[Gabi Fon]], aktoro
* [[Iván Fónagy]], lingvisto
* [[János Fónagy]], politikisto
* [[Péter Fónagy]], psikologo
* [[Márta Fónay]], aktoro
* [[Albert Fonó]], inĝeniero
* [[Zoltán Fónyad]], matematikisto
* [[Zsolt Fonyó]], kemiisto
* [[András Forgách]], [[dramaturgo]]
* [[Erzsébet Forgács Hann]], skulptisto
* [[Gábor Forgács]], humuristo
* [[Imre Forgács]], ministro
* [[László Forgács]], aktoro
* [[Péter Forgács (plurmediisto)]]
* [[Péter Forgács (reĝisoro)]]
* [[Róbert Forgács]], instruistro
* [[Zsuzsa Forgács]], verkisto
* [[László Forgó]], inĝeniero
* [[Zoltán Fórián-Szabó]], piaristo
* [[Rózsi Forrai]], aktoro
* [[Tamás Gergely Forrai]]
* [[Bence Forró]], [[prezentisto]]
* [[Aurél Förster]], filologo
* [[Edit Frajt]], aktoro
* [[Frigyes Frank]], pentristo
* [[Tibor Frank]], historiisto
* [[Péter Frankl (pianisto)]]
* [[Gedeon Fráter]], dirigento
* [[Zoltán Frech]], kantisto
* [[Pál Frenák]], koreografo
* [[Károly Frenreisz]], muzikisto
* [[Géza Freud]], matematikisto
* [[Dezső Freund]], arkitekto
* [[Mihály Freund]], kemiisto
* [[Oszkár Frey]], kanuisto
* [[Ferenc Fricsay]], dirigento
* [[Tamás Fricz]], politologo
* [[István Fried]], instruisto
* [[Imre Friedmann]], ekologo
* [[Lajos Fridrich (arkitekto)]]
* [[Ernő Friedmann]], juristo
* [[Péter Friedrich]], kuracisto
* [[Antal Friss]], violonĉelisto
* [[János Fröhlich]], ĵurnalisto
* [[János Frühling]], kuracisto
* [[Jenő Fuchs (skermisto)]]
* [[Mihály Fülöp (skermisto)]]
* [[László Fuchs]], matematikisto
* [[Lajos Fülep]], arthistoriisto
* [[Andrea Fullajtár]], aktorino
* [[József Fülöp (kuracisto)]]
* [[Márta Fülöp]], psikologo
* [[Viktor Fülöp]], baletisto
* [[Zsigmond Fülöp]], tradukisto
* [[Anikó Für]], aktoro
* [[Lajos Für]], ministro
* [[Nikolett Füredi]], muzikalkantisto
* [[Richárd Füredi]], skulptisto
* [[Zoltán Füredi]], matematikisto
* [[Csilla Füri]], moderna pentatlonisto
* [[János Fürst]], violonisto
* [[Milán Füst]], poeto
* [[Éva Füsti Molnár]], aktoro
* [[Anna Füzess]], aktoro
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]

[[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>qesegmqnujm8got7flyjjyir0rqf88t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lajos Péterffy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>405336</id>
    <revision>
      <id>9365797</id>
      <parentid>9324226</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:50:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>Informkesto</comment>
      <origin>9365797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="870" sha1="0hhe997czqbot3oziy10ed5yn49u57n" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''PÉTERFFY Lajos''' (pe:terfi) estas hungara aktoro naskita en [[Sibio]] la [[12-an de oktobro]] [[1937]]. 
==Kariero==
Lajos Péterffy diplomiĝis en instituto [[Szentgyörgyi István Színművészeti Intézet]] en 1961 kaj dungis lin por du jaroj la teatro de [[Sfântu Gheorghe]], poste ĝis 1968 li ludis en [[Braŝovo]], poste denove en [[Sfântu Gheorghe]] ĝis 1975. De 1975 ĝis 1989 li ludis en [[Temeŝvaro]], poste ĝis 1982 en [[Kluĵo]]. De aŭtuno 1982 li estas ano de teatro [[Békés Megyei Jókai Színház]] de [[Hungario]]. 
==Fonto==
*[http://mek.niif.hu/02100/02139/html/index.html Magyar színházművészeti lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120502080405/http://mek.niif.hu/02100/02139/html/index.html |date=2012-05-02 }}''
{{Vivtempo|Peterffy, L.}}[[Kategorio:Rumanujaj hungaraj aktoroj|peterffy, L.]]</text>
      <sha1>0hhe997czqbot3oziy10ed5yn49u57n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Altlernejo de belartoj (Rusio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>409890</id>
    <revision>
      <id>9365639</id>
      <parentid>8985763</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:55:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3490" sha1="17bjx1bbcqfrt0ab93qpk43ue6y1t95" xml:space="preserve">{{Informkesto lernejo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= Rusia Akademio de pentrarto, skulpturo kaj arkitekturo
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          =
|lando         = Rusio
|situo         =
|establita     =
|speco         =
|gvidanto      =
|nombro de studentoj={{formatnum:}}
|nombro de kunlaborantoj={{formatnum:}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = RU-MOW
|situo sur mapo=Centra Moskvo
|zomo          = 13
| retejo = {{oficiala retejo}}
|tipo1         = reliefo
}}
[[Dosiero:The main entrance of Moscow School of Painting, Sculpture and Architecture.jpg|eta|maldekstra|la ĉefa enirejo]]
'''Altlernejo de belartoj (Rusio) aŭ la moskva Lernejo de pentrarto, skulpturo kaj arkitekturo''' ({{ru}} ''Моско́вское учи́лище жи́вописи, вая́ния и зо́дчества'') estas lulilo de multaj rusiaj artistoj funkciinta ekde [[1843]] ĝis [[1918]].

== Historio ==
En [[1838]] la moskva societo de belartoj luis konstruaĵon en ''Mjasnickaja strato, 21'' por instrui pentrarton al talentaj knaboj senkoste. La bela palaco konstruita laŭ projekto de elstara rusa arkitekto [[Bazilo Baĵenov]] fine de la [[18-a jarcento]] troviĝas encentre de [[Moskvo]] kaj estas ofte menciata en multaj skribaj fontoj kiel unu el rimarkindaj vidindaĵoj de la rusia ĉefurbo.

En [[1843]] la societo aĉetis ĝin kaj fondis tie lernejon de pentrarto kaj skulpturo. Ekde [[1865]] en ĝi oni ankaŭ instruis arkitekturon. Diplomitoj havis samajn rajtojn kaj privilegiojn kiel iliaj kolegoj studintaj en [[Rusia Akademio de Belartoj]] ([[Sankt-Peterburgo]]).

Ekde [[1896]] la lernejo iĝis altlernejo (universitato), en kiu oni instruis krome la ĝeneralajn lernofakojn. Studa kurso por pentristoj kaj skulptistoj daŭris ok jarojn, por arkitektoj - dek jarojn.

== Post 1918: plua historio ==
{{Ĉefa|Rusia Akademio de pentrarto, skulpturo kaj arkitekturo}}

Post la [[Oktobra Revolucio]] en [[1918]] la Altlernejo estis reorganizita kaj nomiĝis la ''Dua Belarta metiejo'', ekde [[1920]] - ''Alta belarta-teknika metiejo (VĤUTEMAS)'', ekde [[1926]] - ''Alta belarta-teknika instituto (VĤUTEIN)'', ekde [[1930]] - ''la moskva akademia Instituto de balartoj'' (ekde [[1946]] - nome de [[Vasilij Surikov]]).

En [[1986]] la [[Sovetunio|Sovetia]] registaro redonis la konstruaĵon al la nova ''Instituto de pentrarto, skulpturo kaj belarta pedagogio'', laŭ iniciato de fama pentristo [[Ilja Glazunov]]. Poste ĝi renomiĝis kiel la ''[[Rusia Akademio de pentrarto, skulpturo kaj arkitekturo]]''. Glazunov iĝis ĝia rektoro.

== Kelkaj famaj profesoroj kaj diplomitoj ==
* [[Konstanteno Korovin]]
* [[Aleksio Savrasov]]
* [[Bazilo Perov]]
* [[Valentino Serov]]
* [[Isako Levitan]]
* [[Mikaelo Nesterov]]
* [[Konstantin Makovskij]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.mmsk.ru/objects/unit/?id=9481] kroniko de la konstruaĵo en Mjasnickaja, 21 {{ru}}
* [http://www.glazunov-academy.ru/main.html] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131026022358/http://www.glazunov-academy.ru/main.html |date=2013-10-26 }} la Rusia Akademio de pentrarto, skulpturo kaj arkitekturo {{ru}}

[[Kategorio:Konstruaĵoj en Moskvo]]
[[Kategorio:Belartaj lernejoj en Moskvo]]
[[Kategorio:Distrikto Krasnoselskij (Moskvo)]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1865]]
[[Kategorio:Organizaĵoj malfonditaj en 1918]]</text>
      <sha1>17bjx1bbcqfrt0ab93qpk43ue6y1t95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coritiba</title>
    <ns>0</ns>
    <id>426445</id>
    <revision>
      <id>9365431</id>
      <parentid>9364433</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27346" sha1="hytaqdtdpeplav4g2vxk4m4wbijkm4y" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}

La '''futbalklubo ''Coritiba''''' aŭ &quot;angle&quot; '''''Coritiba Foot Ball Club''''', kutime nomata '''''Coritiba''''', kaj neformale referata kiel &quot;'''''Coxa''''',&quot; estas [[Brazilo|brazila]] [[futbalklubo]] el [[Curitiba]], [[ĉefurbo]] de la [[subŝtatoj de Brazilo|brazila subŝtato]] [[Paranao]]. Fondita en 1909 de [[germanaj brazilanoj|germanaj enmigrantoj]], ĝi estas la plej maljuna futbalklubo kaj la klubo kun la plej multaj titoloj en la ŝtato.esc

La hejma stadiono de Coritiba estas la [[Estádio Couto Pereira]], konstruita en 1932, kun kapacito de 40,000 fervoraj admirantoj. Ĝia ĉefa rivalo estas [[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]], kun kiu ĝi ludas la derbon ''&quot;Atletiba&quot;'', unu el la grandaj rivaloj en brazila futbalo,&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2013-12-03 |title=FIFA.com |url=http://pt.fifa.com/classicfootball/clubs/rivalries/newsid=2190478/ |access-date=2023-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203000811/http://pt.fifa.com/classicfootball/clubs/rivalries/newsid=2190478/ |archive-date=December 3, 2013 }}&lt;/ref&gt; kaj partoprenas ankaŭ en la derbo ''&quot;Paratiba&quot;'', kiu estas disputata kun [[Paraná Clube]].

Coritiba estis la unua klubo el Paraná, kiu venkis la ''Campeonato Brasileiro Série A'', la [[Brazila Ĉampionadon|Brazilan Ĉampionadon]] en 1985, rompante la hegemonion de teamoj el [[San-Paŭlio]], [[Rio-de-Ĵanejrio]], [[Suda Rio-Grando]] kaj [[Minas-Ĝerajso]], kiu daŭris ekde la 1960-aj jaroj. Ĝi ankaŭ gajnis dufoje la ''Campeonato Brasileiro Série B'', la Brazilan Ĉampionadon Serio B, en 2007 kaj 2010. La klubo gajnis la ''Campeonato Paranaense'', la Paranaan  Ĉampionadon 39 fojojn - pli ol ambaŭ el ĝiaj ĉefaj kontraŭuloj kune ([[Club Athletico Paranaense|Athletico Paranaense]] havante 27 titolojn kaj [[Paraná Clube]] 7).

En junio 2023, la konzerno ''Treecorp Investimentos'' finfaze aĉetis 90% de la [[Sociedade Anônima do Futebol|SAF]] de la klubo, en interkonsento valorigita je 1.1 miliardoj da realoj.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://ge.globo.com/pr/futebol/times/coritiba/noticia/2023/06/22/coritiba-concretiza-a-venda-de-90percent-da-saf-a-treecorp-por-r-11-bilhao.ghtml|title=Coritiba concretiza a venda de 90% da SAF à Treecorp por R$ 1,1 bilhão|work=ge|access-date=2023-09-02|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Superrigardo ==
Coritiba estas la unua klubo el suda Brazilo, kiu venkis nacian titolon, la 1973-an ''[[Torneio do Povo]]'', kaj ankaŭ estas la unua suda klubo, kiu partoprenis en ambaŭ ĉefaj kontinentaj konkursoj, la ''[[Copa Libertadores]]'' kaj la [[Sudamerika Pokalo|Sudamerikan Pokalon]], ''Copa Sudamericana''.

Ĝi estis same la unua klubo el [[Paranao]], kiu venkis la [[Brazila Ĉampionado|Brazilan Ĉampionadon]] (''Campeonato Brasileiro Série A'', la ĉefan titolon en Brazilo), kaj atingis la duonfinalojn en la dua ĉefa konkurso en la lando, la [[Brazila Pokalo|Brazilan Pokalon]], ''Copa do Brasil'', en 1991, 2001, 2009, kaj atingis la finaĵojn en 2011 kaj 2012.

La sola klubo, kiu gajnis ses konsekutivajn titolojn en ''Paranaense'', inter 1971 kaj 1976, Coritiba estas ankaŭ la klubo kun la plejmultaj aperoj en tiu ĉi ĉampionato. Kun pli ol 30,000 membroj, ĝi nuntempe estas rangita je la 1-a loko en la ''Federação Paranaense de Futebol, FPF'', 14-a loko en la [[CBF]]-rankingo, 83-a loko en la [[Conmebol]]-rankingo kaj 125-a loko en la internacia [[IFFHS]]-rankingo. La klubo havas pli ol 30 000 membrojn.

Ĝis 2013, ĝi havas partenecojn (inkluzive pruntojn kaj interŝanĝojn de junaj ludantoj) kun [[FC Porto|Porto]] kaj [[S.L. Benfica|Benfica]] de Portugalio, [[C.D. Guadalajara|Chivas Guadalajara]] de Meksiko, [[Daegu FC|Daegu]] de Sud-Koreio kaj [[VVV-Venlo]] de Nederlando.

La klubo ankoraŭ tenas la rekordon por la plej daŭrigitaj venkoj, 24 (kvardek kvar), en oficialaj konkursoj,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://placar.abril.com.br/materia/guiness-retira-recorde-de-coritiba-a-confirma-marca-para-ajax|title=Guiness Retira Recorde de Coritiba|work=placar|access-date=2024-02-22|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt; kaj la plej longan serion inter brazilaj teamoj, ludante pli ol 4,800 ludojn en sia historio.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://futebol80.com.br/links/times/coritiba/coritibaano.htm|title=Coritiba|work=futebol80|access-date=2024-02-22|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

Coritiba estas la unua futbalklubo en la suda Brazilo, kiu ekis akcepti amerikan futbalon. ''Coritiba Crocodiles'' estas amerika futbala teamo formita per la kunfandado de ''Coritiba'' (Amerika futbalo) kaj la ''Barigui Crocodiles, estante trifoje brazilaj ĉampionoj, naŭ foje ŝtataj ĉampionoj, kaj dufoje en la suda konferenco.

== Klubo ==
=== Nomo ===
La nuna kaj oficiala nomo de la urbo de Curitiba estis establita en 1919, dek jarojn post la fondiĝo de la klubo, kiu fakte estis nomita Coritiba. Pro tradicio, la klubo konservis sian originalan nomon kune kun la vortoj &quot;foot ball&quot; kaj &quot;club&quot;.

La nomo &quot;Curitiba&quot; travivis multajn ortografiojn tra la historio, kiel ekzemple Coritiba kaj Curityba pro kulturaj diversecoj tra la urbo.

=== Koloroj kaj emblemo ===
La klubaj koloroj estas verdo kaj blanko, la koloroj de la flago de la ŝtato Paraná.
Fondita la 12-an de oktobro 1909, Coritiba estas la plej malnova &quot;verda kaj blanka&quot; teamo en la brazila futbalo.

La emblemo de la klubo estas verda globo kun la iniciaj CFC en blanka trans la centro, kune kun dek du blankaj stiligis pinsemoj. La koloroj de la emblemo, verda kaj blanka, estas la samaj kiel la flago de la [[Paraná (ŝtato)|ŝtato Paraná]].
La unua emblemo de Coritiba estis simpla: blanka fono ene de verda cirklo, kun la iniciaj CFC en verda.

=== La teamo-kito ===
La unua teamo-kito de Coritiba estis uzita de 1909 ĝis 1916, kaj konsistis el verdo kaj blankaj vertikaj strioj.
La dua teamo-kito de Coritiba, uzita de 1916 ĝis 1976, estis tute blanka.

La nuntempa hejma kitaro konsistas el blanka ĉemizo, kun du verda parallela horizontalaj strioj kaj nigraj pantalonoj kaj blankaj ŝtrumpetoj. La gastama kitaro konsistas el verda kaj blanka vertikala strio-ĉemizo, nigraj pantalonoj, kaj verda ŝtrumpeto. Ĉi tiuj kitoj estis adoptitaj en 1976.

* '''Ĉefkostumo''': Blankaj ĉemizoj kun du horizontale verdaj strioj, nigraj pantalonoj, kaj blankaj ŝtrumpetoj.
* '''Rezervkostumo''': Ĉemizoj kun vertikalaj verdaj kaj blankaj strioj, blankaj pantalonoj, kaj nigraj ŝtrumpetoj.
* '''Alternativa kostumo''': Blankaj ĉemizoj kun horizontalaj grizaj strioj, nigraj pantalonoj, kaj blankaj ŝtrumpetoj.

==== Evoluo de la kostumo ====
{| style=&quot;width:100%;&quot;
|-
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa19801
| pattern_ra      = _coxa19801
| pattern_la      = _coxa19801
| pattern_sh      = _coxa19801
| pattern_so      = _coxa19801
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 1980
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa19881
| pattern_ra      = _coxa19881
| pattern_la      = _coxa19881
| pattern_sh      = 
| pattern_so      = 
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 1988
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa19931
| pattern_ra      = _coxa19961
| pattern_la      = _coxa19961
| pattern_sh      = _coxa1993
| pattern_so      = _coxa19961
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 1993-1995
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa19961
| pattern_ra      = _coxa19961
| pattern_la      = _coxa19961
| pattern_sh      = _coxa19961
| pattern_so      = _coxa19961
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 1996
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa19971
| pattern_ra      = _coxa19971
| pattern_la      = _coxa19971
| pattern_sh      = 
| pattern_so      = 
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 1997-1998
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa13h
| pattern_ra      = _coxa13h
| pattern_la      = _coxa13h
| pattern_sh      = 
| pattern_so      = 
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 2013
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa14h
| pattern_ra      = 
| pattern_la      = 
| pattern_sh      = 
| pattern_so      = 
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 2014
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa15h
| pattern_ra      = 
| pattern_la      = 
| pattern_sh      = 
| pattern_so      = 
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 2015
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa1617h
| pattern_ra      = _coxa1617h
| pattern_la      = _coxa1617h
| pattern_sh      = _coxa1617h
| pattern_so      = _color_3_stripes_black
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 2016-2017
}}
|-
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa1718h
| pattern_ra      = _coxa1718h
| pattern_la      = _coxa1718h
| pattern_sh      = _coxa1718h
| pattern_so      = _coxa1718h
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 2017-2018
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa18h
| pattern_ra      = _coxa18h
| pattern_la      = _coxa18h
| pattern_sh      = _coxa18h
| pattern_so      = _coxa18h
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 2018-2019
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa20h
| pattern_ra      = _coxa20h
| pattern_la      = _coxa20h
| pattern_sh      = _coxa18h
| pattern_so      = _coxa20h
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 2020
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa21h
| pattern_ra      = _coxa21h
| pattern_la      = _coxa21h
| pattern_sh      = _coxa21h
| pattern_so      = _coxa21h
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 2021
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa22h
| pattern_ra      = _coxa22h
| pattern_la      = _coxa22h
| pattern_sh      = _coxa22h
| pattern_so      = _coxa22h
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 2022
}}
|
{{Ĉemizo |
| pattern_b       = _coxa23h
| pattern_ra      = _coxa23h
| pattern_la      = _coxa23h
| pattern_sh      = _whitesides
| pattern_so      = _coxa23h
| leftarm         = FFFFFF
| body            = FFFFFF
| rightarm        = FFFFFF
| shorts          = 000000
| socks           = FFFFFF
| title          = 2023
}}
|}

=== Maskoto ===
La [[maskoto]] de la klubo estas maljuna viro apudnoma Vovô Coxa (Avo Coxa), kaj reprezentas la tradicion de la klubo esti la plej malnova futbalklubo de Curitiba.

=== Himno ===
La oficialaj lirikoj de la klubo estis komponitaj de Cláudio Ribeiro, kaj la muziko de Homero Rébuli. Ekzistas neoficiala himno, titolita Coritiba Eterno Campeão (Coritiba la Eterna Ĉampiono), kiu estis komponita de Francis Night. Tria himno, kun lirikoj komponitaj de Vinicius Coelho, kaj muziko de Sebastião Lima, ankaŭ nomiĝas Eterno Campeão.

== Venkoj ==
* '''Brazila ĉampionado''':
:: 1985 , 2007, 2010
* '''Paraná ĉampionado''':
::1916, 1927, 1931, 1933, 1935, 1939, 1941, 1942, 1946, 1947, 1951, 1952, 1954, 1956, 1957, 1959, 1960, 1968, 1969, 1971, 1972, 1973, 1974, 1975, 1976, 1978, 1979, 1986, 1989, 1999, 2003, 2004, 2008, 2010, 2011, 2012, 2013, 2017, 2022
* '''Povo Pokalo''':
:: 1973

== Stadiono ==
{{Ĉefartikolo|Estádio Couto Pereira}}
[[Dosiero:EstadioCoutoPereira.jpg|dekstra|300ra|eta|Couto Pereira]]
'''Estádio Couto Pereira''' estas hejma stadiono de Coritiba.

* '''Nomo''': Estádio Major Antônio Couto Pereira
* '''Kapacito''': 40,502
* '''Adreso''': Rua Ubaldino do Amaral, 37
* '''Rekorda partopreno:''' (Ĝenerala) – 70,000 ([[Papo Johano Paŭlo la 2-a]], 1980) [https://web.archive.org/web/20060520164517/http://www.coritiba.com.br/patrimonio.php?passo=2], (Ludo) – La rekordo de partopreno en la stadiono en futbala matĉo nun atingas 65,943, starigita la 15-an de majo 1983, kiam Atlético-PR ludis kontraŭ Flamengo (2–0).
* '''Dimensioj de la kampo''': 109,00m x 72,00m
* '''Jaro de malfermo''': 1932

La '''Stadiono Major Antônio Couto Pereira''' estis fondita en 1932 kaj nuntempe havas kapaciton de 40,502 homoj. Ĝi estas konata kiel '''Couto Pereira''' aŭ '''Alto da Glória''' de la fanoj kaj la gazetaro.

La tero por la stadiono estis donacita de Nicolau Scheffer, aŭ vendita je simbola prezo, pro impostoj. Tiam, ĝi estis fora loko, kaj ofte estis dirite, ke ĝi ne estus realigebla pro la distanco.

En renovigo, kiu okazis en 2005, la dimensioj de la kampo estiĝis kaj la protektaj bariloj estis forigitaj, faciligante la vidadon de la ludo el ĉiuj sektoroj de la stadiono. Krome, ekipaĵoj kiel rezervoj kaj goloj estis modernigitaj, same kiel la tuta kampo estis anstataŭigita kaj renovigoj okazis en la internaj ejoj (ŝanĝejoj kaj ĉambroj).

Originale nomita '''Estádio Belfort Duarte''', ĝia nomo ŝanĝiĝis al la nuna en 1977 post renovigoj por ekspansio, kiel omaĝo al unu el la homoj plej respondecaj por la faktaĵo, ke la stadiono iĝis realaĵo.

== Subtenantoj ==
[[Dosiero:Imperio alviverde 2.jpg|300ra|dekstra|eta|Império Alviverde]]
[[Dosiero:CoxaCRB.jpg|300ra|dekstra|eta|Subtenantoj de Coritiba]]
La ĉefa organizita fangrupo de la klubo estas '''Império Alviverde''', fondita en 1977. La grupo portas verdojn kaj blankajn kolorojn, kaj estas konata kiel unu el la plej grandaj organizitaj fangrupoj en la Suda Regiono de Brazilo, se ne la plej granda.

Krom esti unu el la plej tradiciaj kluboj en la ŝtato, la fangrupo Coxa Branca ankaŭ estas unu el la plej tradiciaj en Paraná. Reen en 1939, Pinha (Luis Vila), antaŭa gardisto de Coxa, kreis la unuan organizitan fangrupon en la ŝtato Paraná, kiu inkludis tamburbaton kaj kantadojn de alvokado, diferencigante sin de siaj rivaloj.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Campeonato Paranaense - 1939|url=https://portal.coritiba.com.br/editoria/139#:~:text=Campeonato%20Paranaense%20-%201939,batucadas%20e%20cantos%20de%20incentivo.|work=coritiba.com.br|language=pt-BR|accessdate=2024-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221129133744/https://portal.coritiba.com.br/editoria/139#:~:text=Campeonato%20Paranaense%20-%201939,batucadas%20e%20cantos%20de%20incentivo.|archivedate=2022-11-29}}&lt;/ref&gt;

En 1986 kaj 2004, ili estis ĉeestantaj, tra la Copa Libertadores da América, en ĉiuj la landoj, kie Coritiba ludis la turniron, kiel ekzemple Peruo, Paragvajo, kaj Argentino. Ilia ĉefa organizita fangrupo estas '''Império Alviverde'''.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.gazetadopovo.com.br/esportes/coritiba-barra-a-imperio-em-seus-jogos-bddgf5x9mdijsmxriqls6bu4u/|title=Coritiba barra a Império em seus jogos|work=Gazeta do Povo|author=André Pugliesi|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

En 2010, la fervoranoj ankoraŭ ĉeestis ĉiujn dek ludojn de la teamo en Joinville dum la severa puno impoziciita al la klubo, alportante tuton de 33,156 fanoj kaj averaĝo de 3,315 homoj po ludo, eĉ ludante 130 kilometrojn for de Curitiba, montrante, ke la forto kaj pasio por la klubo ne havas limojn.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.coritiba.com.br/artigo/29165/obrigado_joinville|title=Obrigado, Joinville!|work=Site oficial do Coritiba|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

Tra la tuta sudo de Brazilo, la fangrupo de Coxa estas inter la plej grandaj inter sudaj kluboj.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tribunapr.com.br/esportes/datafolha-coloca-o-coxa-como-maior-do-estado/|title=Datafolha coloca o Coxa como maior do Estado|work=Tribuna do Paraná|author=Felipe Lessa|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt; Enketo farita de IBOPE en 2010 montras la klubon Paraná kiel la trian plej grandan fangrupon en la Suda Regiono. La fervoranaro de Coritiba ankoraŭ havas la plej altan mezatendadon en la ŝtatĉampionato, konservante la plej altan mezaton dum 14 el la lastaj 21 jaroj kun registrataj partoprenoj (de 1994 ĝis 2019); kiam ne la unua, preskaŭ ĉiam la dua, simila al tio, kio okazas en la Brazila Ĉampioneco.

La fervoranaro de Coritiba ankaŭ estas konata pro gastigado de la '''Verda Infero''' ĉe Couto Pereira, kio instigas la fanojn pli kaj pli novigi en piroteknikoj, fumo, paperetoj, fajraĵoj, kaj lumo, ĉu dum la nokto aŭ dum la tago.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.umdoisesportes.com.br/coritiba/coritiba-campeao-torcida-vive-tarde-perfeita-com-green-hell-recorde-e-festa/|title=Green Hell, recorde de público e sincronia: torcida do Coritiba vive dia perfeito|work=UmDoisEsportes|author=Luana Kaseker|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

La dua plej granda organizita fangrupo de Coritiba estas '''Dragões Alviverde'''. Dragões Alviverde fondiĝis en 1996.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.coritiba.com.br/artigo/13416/gilmar_nunes_de_oliveira|title=Dragões Alviverde|work=Coritiba|author=Gilmar Nunes de Oliveira|access-date=22 februaro 2024|language=pt-BR}}&lt;/ref&gt;

== Rivaloj ==
La plej grandaj rivaloj de Coritiba estas el la sama urbo: [[Clube Atlético Paranaense|Atlético-PR]] kaj [[Paraná Clube]]. La ludoj inter Coritiba kaj Atlético-PR estas nomitaj &quot;Atle-Tiba&quot;, dum la ludoj inter Coritiba kaj Paraná estas konataj kiel &quot;Para-Tiba&quot;.

=== Atletiba ===
[[Dosiero:Atletiba 1972.jpg|dekstra|300ra|eta|Atletiba (1972)]]
La '''Atletiba''' klasika estas la nomo donita al la konflikto inter Coritiba kaj Atlético Paranaense, ambaŭ kluboj de la urbo Curitiba, kiu okazas ekde la 8-a de junio 1924, kiam Verdão disbatadis siajn rivalojn per rezulto de 6-3.&lt;ref name=historia_coxa_atletiba&gt;{{Cite web|url=http://www.historiadocoritiba.com.br/estatisticas/index.php?cat=3&amp;item=1&amp;adversario=18&amp;equipe_cidade=0&amp;equipe_estado=&amp;equipe_regiao=&amp;dia_jogo=0&amp;mes_jogo=0&amp;ano_jogo=0&amp;ano_inicial=0&amp;ano_final=0&amp;campeonato=0&amp;tipo_competicao=&amp;localidade_estado=&amp;local=0&amp;localidade_regiao=&amp;busca=1&amp;res_final=0&amp;diferenca_gols=0&amp;placar_coritiba=-1&amp;placar_adversario=-1|title=Estatísticas » AtleTiba|work=História do Coritiba|language=pt-BR|accessdate=2024-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230526201400/http://www.historiadocoritiba.com.br/estatisticas/index.php?cat=3&amp;item=1&amp;adversario=18&amp;equipe_cidade=0&amp;equipe_estado=&amp;equipe_regiao=&amp;dia_jogo=0&amp;mes_jogo=0&amp;ano_jogo=0&amp;ano_inicial=0&amp;ano_final=0&amp;campeonato=0&amp;tipo_competicao=&amp;localidade_estado=&amp;local=0&amp;localidade_regiao=&amp;busca=1&amp;res_final=0&amp;diferenca_gols=0&amp;placar_coritiba=-1&amp;placar_adversario=-1|archivedate=2023-05-26}}&lt;/ref&gt; Dum la jaroj, la rivalo pligrandiĝis, nuntempe konsiderata unu el la plej grandaj rivaloj en la suda regiono de la lando, rezultante el la multaj decidaj ludoj, kiujn tiuj du rivaloj ludis, farante ilin la kluboj kun la plej grandaj fangrupoj en la ŝtato Paraná. La plej granda bato en la konflikto okazis la 14-an de novembro 1959, kiam Coxa venkis siajn rivalojn per 6-0.

=== Paratiba ===
La '''Paratiba''' estas la klasika inter Coritiba kaj Paraná. La unua klasika, venkita de Coritiba per 1-0, okazis la 4-an de februaro 1990. La plej grandaj batoj de la duelo okazis en 2002, venko de Paraná per 6-1, kaj en 2021, venko de Coxa-Branca per 5-0.

== Aktuala teamo ==
=== Unua-teamo ===
Stato: 11-a de marto 2024&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.coritiba.com.br/listaelenco|title=Coritiba Foot Ball Club|website=www.coritiba.com.br|access-date=21-a de junio 2019}}&lt;/ref&gt;
{{Fs start}}
{{Fs player|no=2|nat=BRA|pos=DF|name=[[Diogo Batista]]}}
{{Fs player|no=4|nat=BRA|pos=DF|name=[[Marcelo Benevenuto]]|other=en pruntedo de [[Fortaleza Esporte Clube|Fortaleza]]}}
{{Fs player|no=5|nat=BRA|pos=DF|name=[[Maurício Antônio]]}}
{{Fs player|no=6|nat=BRA|pos=MF|name=[[Bruno Gomes (footballer, born 2001)|Bruno Gomes]]}}
{{Fs player|no=7|nat=BRA|pos=MF|name=[[Andrey (footballer, born February 1998)|Andrey]]}}
{{Fs player|no=8|nat=BRA|pos=MF|name=[[Arilson Carlos Alves Baptista|Arilson]]}}
{{Fs player|no=9|nat=BRA|pos=FW|name=[[Leandro Damião]]}}
{{Fs player|no=13|nat=BRA|pos=DF|name=[[Guilherme Aquino Vargas dos Santos|Guilherme Aquino]]}}
{{Fs player|no=14|nat=BRA|pos=DF|name=[[Thalisson Gabriel|Thalisson]]}}
{{Fs player|no=15|nat=BRA|pos=MF|name=[[Fransérgio (footballer, born 1990)|Fransérgio]]}}
{{Fs player|no=16|nat=BRA|pos=DF|name=[[Natanael (footballer, born 2002)|Natanael]]}}
{{Fs player|no=18|nat=BRA|pos=MF|name=[[Matheus Bianqui]]}}
{{Fs player|no=19|nat=COL|pos=MF|name=[[Sebastián Gómez (Colombian footballer)|Sebastián Gómez]]}}
{{Fs player|no=20|nat=BRA|pos=MF|name=[[Matheus Frizzo]]|other=en pruntedo de [[Tombense Futebol Clube|Tombense]]}}
{{Fs player|no=21|nat=BRA|pos=FW|name=[[Guilherme Brandão Azevedo|Guilherme Brandão]]}}
{{Fs player|no=22|nat=BRA|pos=FW|name=[[Figueiredo (footballer, born 2001)|Figueiredo]]|other=en pruntedo de [[CR Vasco da Gama|Vasco da Gama]]}}
{{Fs player|no=25|nat=BRA|pos=MF|name=[[Jorge Vinicius Ribeiro da Silva|Jorge Vinicius]]}}
{{Fs player|no=26|nat=BRA|pos=DF|name=[[Bruno Melo]]|other=en pruntedo de [[Fortaleza Esporte Clube|Fortaleza]]}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=30|nat=BRA|pos=FW|name=[[Robson (footballer, born 1991)|Robson]]}}
{{Fs player|no=33|nat=BRA|pos=FW|name=[[David (footballer, born 2000)|David]]|other=en pruntedo de [[Fortaleza Esporte Clube|Fortaleza]]}}
{{Fs player|no=36|nat=BRA|pos=MF|name=[[Vini Paulista]]}}
{{Fs player|no=38|nat=BRA|pos=MF|name=[[Geovane Meurer]]}}
{{Fs player|no=47|nat=BRA|pos=DF|name=[[Jean Pedroso]]}}
{{Fs player|no=57|nat=BRA|pos=FW|name=[[Wesley (footballer, born 2002)|Wesley Moreira]]}}
{{Fs player|no=66|nat=BRA|pos=DF|name=[[Rodrigo Gelado]]}}
{{Fs player|no=67|nat=BRA|pos=GK|name=[[João Victor Silva Benassi|Benassi]]}}
{{Fs player|no=70|nat=BRA|pos=MF|name=[[Matheus Dalsasso Dias|Matheus Dias]]}}
{{Fs player|no=72|nat=BRA|pos=GK|name=[[Pedro Morisco]]}}
{{Fs player|no=77|nat=BRA|pos=FW|name=[[Éberth Araújo Nogueira|Éberth]]}}
{{Fs player|no=82|nat=BRA|pos=MF|name=[[Jean Gabriel Silveira|Jean Gabriel]]}}
{{Fs player|no=83|nat=BRA|pos=DF|name=[[Jamerson Bahia|Jamerson]]}}
{{Fs player|no=98|nat=BRA|pos=FW|name=[[Lucas Ronier]]}}
{{Fs player|no=99|nat=BRA|pos=FW|name=[[Thiago Azaf Siqueira Soares|Thiago Azaf]]}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=GK|name=[[Gabriel Leite (footballer, born 1987)|Gabriel Leite]]}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=FW|name=[[Diogo de Oliveira|Diogo Oliveira]]|other=en pruntedo de [[Club Plaza Colonia de Deportes|Plaza Colonia]]}}
{{Fs end}}

=== Junulara teamo ===
{{Fs start}}
{{Fs player|no=12|nat=BRA|pos=GK|name=[[Guilherme Christino Ferreira da Silva|Guilherme Christino]]}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=FW|name=[[Ruan Assis]]}}
{{Fs end}}

=== En pruntedo ===
{{Fs start}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=GK|name=[[Gabriel (footballer, born September 1992)|Gabriel]]|other=ĉe [[Esporte Clube Juventude|Juventude]] ĝis la 31-a de decembro 2024}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=GK|name=[[Rafael William]]|other=ĉe [[Maringá Futebol Clube|Maringá]] ĝis la 30-a de novembro 2024}}
{{Fs player|no=|nat=ĈILIO|pos=DF|name=[[Benjamín Kuscevic]]|other=ĉe [[Fortaleza Esporte Clube|Fortaleza]] ĝis la 31-a de decembro 2024}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=DF|name=[[Bruno Viana]]|other=ĉe [[Al-Hazem F.C.|Al-Hazem]] ĝis la 30-a de junio 2024}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=DF|name=[[Márcio Silva (footballer)|Márcio Silva]]|other=ĉe [[Guarani FC|Guarani]] ĝis la 30-a de novembro 2024}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=DF|name=[[Reynaldo (footballer, born 1997)|Reynaldo]]|other=ĉe [[Esporte Clube Vitória|Vitória]] ĝis la 31-a de decembro 2024}}
{{Fs mid}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=DF|name=[[Thiago Dombroski]]|other=ĉe [[Portimonense S.C.|Portimonense]] ĝis la 30-a de junio 2024}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=MF|name=[[Bernardo Lemes]]|other=ĉe [[Guarani FC|Guarani]] ĝis la 30-a de aprilo 2024}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=MF|name=[[Biel (footballer)|Biel]]|other=ĉe [[Paysandu Sport Club|Paysandu]] ĝis la 30-a de novembro 2024}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=FW|name=[[Fabrício Daniel]]|other=ĉe [[Grêmio Novorizontino|Novorizontino]] ĝis la 30-a de novembro 2024}}
{{Fs player|no=|nat=BRA|pos=FW|name=[[Kaio César]]|other=ĉe [[Vitória S.C.|Vitória de Guimarães]] ĝis la 30-a de junio 2024}}
{{Fs end}}

== Personaro ==
=== Nuna teknika personaro ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Nomo
! Pozicio
|-
| [[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] Guto Ferreira || Ĉeftrejnisto
|-
| [[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] Henrique Américo || Asistanto-trejnisto
|-
| [[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] Leonardo Galbes || Asistanto-trejnisto
|-
| [[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] Fernando Correa || Gardistotrainisto
|-
| [[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] Higor Felliny || Gardistotrainisto
|-
| [[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] Rodrigo Chaves || Fitnesotrainisto
|-
| [[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] Rodrigo Monginho || Fitnesotrainisto
|-
| [[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] Renan Nunes || Fitnesotrainisto
|-
| [[Dosiero:Flag of Brazil.svg|20ra]] Leomir de Souza || Sportmanaĝero
|}

== Kluba rekordoj ==
=== Matchaj rekordoj ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
|-
! Rekordo
! Kontraŭulo
! Rezulto
! Dato
! Loko

|-
|Unua Partio||Tiro Pontagrossense||0–1||23-a de oktobro 1909||Ponta Grossa
|-
|Unua Oficiala Partio||Ponta Grossa||5–3||12-a de junio 1910||Ponta Grossa
|-
|rowspan=&quot;3&quot;|Maksimuma Venko (Naciaj Konkursoj)||Ferroviário||7–1||16-a de aprilo 1980||Couto Pereira
|-
|Desportiva-ES||7–1||4-a de majo 1980||Couto Pereira
|-
|Palmeiras||6–0||5-a de majo 2011|| Couto Pereira
|-
|rowspan=&quot;2&quot;|Plej Granda Malvenko (Naciaj Konkursoj)||Grêmio||5–0||29-a de februaro 1984||Olímpico
|-
|Palmeiras||5–0||17-a de aŭgusto 1996||Parque Antártica
|-
|}

=== Aliaj rekordoj ===
* '''Unua golfrapido''':&lt;small&gt;&lt;sup&gt;frapido????&lt;/sup&gt;&lt;/small&gt; Fritz Essenfelter
* '''Plej multaj ludoj''': 440 ludoj far Jairo (1971–77), (1984–87).
* '''Rekorda golfrapido''': 202 golfrapidoj far Duílio Dias (1954–64).
* '''Sukcesivaj venkoj:''' Coritiba havas la rekordon en la [[Guinness-libro de rekordoj|Guinness Book]] de sukcesivaj venkoj (24), atingitaj inter februaro kaj majo 2011.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Vítor Carvalho]] (n. 1997) estis infana futbalisto en Coritiba de 2011 ĝis 2016 kaj tie ankaŭ plenumis siajn unuajn kvin profesiajn jarojn de 2016 ĝis 2021, antaŭ ol pluludi en Eŭropo 

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.coritiba.com.br/ Oficiala paĝaro]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:futbalklubo Coritiba| ]]
[[Kategorio:Brazilaj futbalteamoj]]
[[Kategorio:Futbalteamoj fonditaj en 1909]]
[[Kategorio:Curitiba]]</text>
      <sha1>hytaqdtdpeplav4g2vxk4m4wbijkm4y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wannes Van de Velde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>431320</id>
    <revision>
      <id>9365516</id>
      <parentid>8786558</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:22:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2719" sha1="6hiqxywsmf4di8hal4t0wymheh3vzwq" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto
 | nomo                   = Willy Cecile Johannes (Wim) Van de Velde
 | dosiero                = Wannes Van de Velde 1979 Brussel.jpg
 | priskribo              =
 | dato de naskiĝo        = {{dato|29|4|1937}}
 | loko de naskiĝo        = [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]
 | nacieco                =  flandra
 | sukcesis kiel          =  poeto, kantisto, aktoro kaj gitaristo
 | dato de morto          =  {{dato|10|11|2008}}
 | loko de morto          =  [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]]
 | artista nomo           =  Wannes Van de Velde
 | artista celigo         =
 | reprezentaj verkoj = Ik wil deze nacht in de strate verdwale (1973)
}}
'''Willy Cecile Johannes (Wim) VAN DE VELDE''' pli bone konata sub la nomo '''Wannes Van de Velde''' (naskiĝis la {{daton|29|4|1937}} en [[Antverpeno (urbo)|Antverpeno]], mortis la {{daton|10|11|2008}} samurbe) estis [[Flandrio|flandra]] kantisto, muzikisto, poeto kaj aktoro. Ĉefe li iĝis konata pro siaj kantoj en la [[Antverpena lingvo|antverpena]]. Lia plej fama estis ''Ik wil deze nacht in de strate verdwale'' (Mi volas perdiĝi en la stratoj ĉi-nokte).

[[Dosiero:Klein-Antwerpen Elcker-Ick.JPG|eta|maldekstra|Renkontiĝejo ''Elcker-Ick'' en la distrikto ''Klein-Antwerpen'' kun meze sube statuo de Wannes Van de Velde (skulptisto Michael Bracke; 2009).]]
Kvankam neniam li havis la oficialan titolon ''Urba poeto de Antverpeno'', multaj konsideris lin tia. Kiel instruisto en la fama lernejo pri teatro
''Studio Herman Teirlinck'', li inspiris multajn aktorojn kaj kabaredistojn de [[Flandrio]] kaj [[Nederlando]].&lt;ref&gt;http://www.freewebs.com/boutenkaat/wannes.htm/&lt;/ref&gt;

La antverpena kvartalo ''Klein-Antwerpen'' (Malgranda Antverpeno), kie li loĝis pli ol 30 jarojn, nomis lin ''honora loĝanto'' en 2006.

== Bibliografio ==
* ''Man in Landschap'' (Viro en pejzaĝo), poemaro (1989)
* ''Een wad in de tijd'' (Ŝlimejo en la tempo), kun liaj litografioj (1997)
* ''De klank van de stad'' (La sono de la urbo) kantoj 1966-1999 (1999)
* ''In de tijd'' (En la tempo), kun liaj ilustraĵoj (2000)
* ''Flamencoschetsen'' (Flamenko-skizoj) (2001)
* ''Tijdsnede'' (Tempa tranĉo), eseoj 1994-2000 (2004)
* ''Havenbeelden'' (Havenaj bildoj) (2006)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.antwerps.be/artist/4/wannes-van-de-velde Kantotekstoj de Wannes Van de Velde.]
* [http://www.youtube.com/watch?gl=BE&amp;v=fwK3rnTkeMU Lia plej fama kanto.]
* [http://www.imdb.com/name/nm0892402/ Filmoj kun Wannes Van de Velde en ''IMDb'' {{en}}.]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Van De Velde,Wannes}}

[[Kategorio:Flandraj kantistoj]]
[[Kategorio:Flandraj muzikistoj]]
[[Kategorio:Flandraj poetoj]]
[[Kategorio:Antverpeno]]</text>
      <sha1>6hiqxywsmf4di8hal4t0wymheh3vzwq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anger (Erfurt)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>450024</id>
    <revision>
      <id>9365263</id>
      <parentid>9044888</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:35:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2648" sha1="jnt4kv2iyoi9imgy3ffab75qf9h9v8q" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|placo
|priskribo de bildo = Ĉe la orienta limo de la Anger-placo: la Preĝejo de la komercistoj, la hotelo ''Radisson'' kaj la Galerioj Anger 1.|kategorio      = 
|lando          = Germanio
|regiono        = Turingio
|regiono_tipo   = Federacia lando
|situo          = [[Erfurto]]
|latitudo       = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO    = DE-TH
|mapo lokumilo = Erfurto (Malnova urbo)
|mapo1 lokumilo = Centra Erfurto
|mapo2 lokumilo = Erfurto
|zomo           = 15
|longo          = 
|larĝo          = 
}}
La '''Anger''' estas centra placo en la urbokerno de [[Erfurto]].

Ĝi konsistas el la Anger-placo (loko kie oni iam komercis per ligno) kaj la Anger-strato. Hodiaŭ ĝi estas [[piedira zono]]. La longeco estas de 500 metroj, la edro de ne tute 20.000 kvadrataj metroj.

La nomo estas unue menciita en 1196. De la 14-a ĝis la 17-a jc. ĝi estis centro de transŝarĝo de [[izatido]]. La vorto ''Anger'' (en [[malnovaltgermana lingvo]] ''angar'') signifas &quot;vilaĝan placon&quot;.

== Vidindaĵoj ==
La sekvontaj vidindaĵoj troviĝas tie ĉi:
* [[Galerioj Anger 1]]
* [[Preĝejo de Sankta Bartolomeo (Erfurt)|Preĝejo de Sankta Bartolomeo: turo kun kariljono]]
* [[Preĝejo Sankta Wigbert (Erfurt)|Preĝejo Sankta Wigbert]]
* [[Ŝparkasoj (Erfurt)|Ŝparkaso: unu el du konstruaĵoj]]
* [[Kulturforumo Dacheröden]]
* [[Anger-fontano malnova (Erfurt)|Malnova Anger-fontano]]
* [[Anger-fontano nova (Erfurt)|Nova Anger-fontano]]
* [[Ĉefpoŝtejo de Erfurto|Centra poŝtoficejo]]
* [[Ursulanina monaĥejo de Erfurto|Ursulanina monaĥejo]]
* [[Haus Zur Grünen Aue und Kardinal (Erfurt)|Domo Zur Grünen Aue und Kardinal]]
* [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurt)|Preĝejo de la komercistoj]]
* [[Bismarck-domo (Erfurt)|Bismarck-domo]]
* [[Anger-muzeo (Erfurt)|Anger-muzeo]]
* [[Domo ĉe la leono nigra (Erfurt)|Haus zum Schwarzen Löwen]]
* [[Luther-monumento de Erfurto|Luther-monumento]]
* [[Anger-turo]], iama trafikreguliga insulo, nuntempe videbla aliloke
* [[Anger 57 (Erfurto)|Anger 57]], ekda kinejo 
[[Dosiero:Erfurt Anger Angermuseum Angereck.jpg|eta|left|La Anger-strato okcidenten; maldekstre estas la [[Anger-muzeo (Erfurt)]], dekstre la ''Anger-angulo'' i.a. kun librovendejo. La foto montras la lokon kie la Anger-placo (dorse de la fotinto) kondukas en la Anger-straton. En la germana tamen ambaŭ nomiĝas simple ''Anger''.]]
== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.erfurt-web.de/Anger Pri la placo ĉe ''erfurt-web''.]

[[Kategorio:Placoj en Erfurto|Anger]]
[[Kategorio:Stratoj de Erfurto|Anger]]</text>
      <sha1>jnt4kv2iyoi9imgy3ffab75qf9h9v8q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Steffen Raßloff</title>
    <ns>0</ns>
    <id>454686</id>
    <revision>
      <id>9365605</id>
      <parentid>9268359</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T03:51:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4655" sha1="f2slxd8jn9rupthwk5ywkufsmng9nuq" xml:space="preserve">'''Steffen RASSLOFF''' (naskiĝinta en [[1968]] en [[Erfurto]]) estas germana historiisto kaj publicisto.

== Agado ==
Raßloff laboris kiel liberprofesia historiisto kaj publicisto kiel ankaŭ kiel kuratoro por ekspozicioj kaj amaskomunikiltaŭgaj prezentaĵoj. Lia fokuso estas pri la historio de Germanio en la jarcentoj 19-a kaj 20-a, speciale koncerne [[Turingio]]n&lt;ref&gt;Patron de turingiaj historigrafoj oni taksas [[Kaspar Sagittarius]].&lt;/ref&gt; kaj [[Erfurto]]n. Li verkis i.a. pri la [[GDR]], la [[Tria regno]], la [[Vajmara Respubliko]], la [[Universitato de Erfurto]], la [[Kongreso erfurta]], la partikunveno socialdemokrata de 1891 en la [[Imperiestra salonego (Erfurt)|Imperiestra salonego]], pri [[Luther]] kaj la [[Reformacio]] en Turingio.

Raßloff estas membro de la historia komisio pri Turingio, vicestro de la [[Societo historia de Erfurto]], estrarano de la Societa universitata (''Universitätsgesellschaft Erfurt'') kaj prezidanto de la amikara societo de la [[Haus zum Stockfisch (Erfurt)|Urba muzeo]]. Li regule skribas por la taggazeto ''[[Thüringer Allgemeine]]''.

== Verkoj ==
* ''Flucht in die nationale Volksgemeinschaft. Das Erfurter Bürgertum zwischen Kaiserreich und NS-Diktatur.'' Böhlau, Köln, Weimar, Wien 2003, ISBN 3-412-11802-8. ([http://hsozkult.geschichte.hu-berlin.de/rezensionen/2003-4-078 Recenzoj ĉe ''hsozkult''.]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }})
* ''Wilhelm Knappe (1855–1910). Staatsmann und Völkerkundler im Blickpunkt deutscher Weltpolitik.'' Glaŭ, Jena 2005, ISBN 3-931743-86-1.
* kun Ruth Menzel: ''Denkmale in Erfurt.'' Sutton, Erfurt 2006, ISBN 3-89702-989-8.
* ''Fritz Sauckel. Hitlers „Muster-Gauleiter“ und „Sklavenhalter“.'' LZT, Erfurt 2007. 4. Auflage 2012, ISBN 978-3-937967-18-9.
* Kiel eldonanto: ''Willy Brandt ans Fenster! Das Erfurter Gipfeltreffen 1970 und die Geschichte des „Erfurter Hofes“.'' Glaux, Jena 2007, ISBN 978-3-940265-05-0.
* kun Ulrich Seidel: ''Der Erfurter Kaisersaal.'' Sutton, Erfurt 2008, ISBN 978-3-86680-303-9.
* ''Bürgerkrieg und Goldene Zwanziger. Erfurt in der Weimarer Republik.'' Sutton, Erfurt 2008, ISBN 978-3-86680-338-1.
* ''Friedliche Revolution und Landesgründung in Thüringen 1989/90.'' LZT, Erfurt 2009, ISBN 978-3-937967-47-9.
* ''Geschichte Thüringens.'' Beck, München 2010, ISBN 978-3-406-60523-9.
* kun Martin Baumann (eld.): ''Blumenstadt Erfurt. Waid – Gartenbau – iga/egapark.'' Sutton, Erfurt 2011, ISBN 978-3-86680-812-6.
* kun Volker Leppin kaj Thomas A. Seidel (eld.): ''Orte der Reformation. Erfurt.'' Evangelische Verlagsanstalt, Leipzig 2012, ISBN 978-3-374-03000-2.
* ''Geschichte der Stadt Erfurt.'' Sutton, Erfurt 2012, ISBN 978-3-95400-044-9.
* kun Hardy Eidam, Andreas Lindner, Gudrun Noll-Reinhardt, Ulrich Spannaus: ''Stadtgeschichten. Erfurt.'' Katalogo al la daŭra ekspozicio en la Urba muzeo, Erfurt 2013.
* ''100 Denkmale in Erfurt. Geschichte und Geschichten.'' Kun fotoj de Sascha Fromm. Klartext, Essen 2013, ISBN 978-3-8375-0987-8.

== Artikoloj kaj presitaĵoj ==
* ''Volkskunde im 19. und 20. Jahrhundert.'' Erfurt 2003.
* ''Thüringen. Ein historischer Überblick.'' Erfurt 2004([http://www.thueringen.de/imperia/md/content/lzt/th__ringen_ein_historischer___berblick.pdf online] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120130165515/http://www.thueringen.de/imperia/md/content/lzt/th__ringen_ein_historischer___berblick.pdf |date=2012-01-30 }}, PDF; 336 kB)
* ''Parteien und Landespolitik 1920–1933.'' Erfurt 2005.
* ''Das Dritte Reich.'' Erfurt 2007.
* ''Antisemitismus in Thüringen.'' Erfurt 2008. ([http://www.thueringen.de/imperia/md/content/lzt/info_antisemi.pdf online]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, PDF; 57 kB)
* ''Der Freistaat Thüringen 1990/93.'' Erfurt 2010. ([http://www.thueringen.de/imperia/md/content/lzt/thueringen190-1993.pdf surrete]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, PDF; 234 kB)
* ''Martin Luther in Thüringen.'' Erfurt 2010. ([http://www.thueringen.de/imperia/md/content/lzt/martin_luther.pdf online]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, PDF; 403 kB)
* ''Metropolis Thuringiae. Das spätmittelalterliche Erfurt.'' Erfurt 2011.
* ''Thüringen und Frankreich seit Napoleon.'' Erfurt 2013.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://gedg.org/team/dr-steffen-rassloff/ Raßloff ĉe la paĝaro de ''Gesellschaft zur Erforschung der Demokratie-Geschichte'']

==Notoj==
{{Referencoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Rassloff, Steffen}}

[[Kategorio:Germanaj historiistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1968]]
[[kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]]</text>
      <sha1>f2slxd8jn9rupthwk5ywkufsmng9nuq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oszkár Vértes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>455968</id>
    <revision>
      <id>9365145</id>
      <parentid>9347363</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:26:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="buvexiy4eg7h1hh75qskjibblg0teik" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Oszkár VÉRTES''' [ve:rteŝa] hungara/rumania hungara kuracisto, [[ginekologo]], redaktoro. Li naskiĝis en [[Budapeŝto]] la [[23-an de novembro]] [[1875]] kaj mortis la [[27-an de septembro]] [[1933]] en [[Koloĵvaro]].

== Kariero ==
Oszkár Vértes diplomitiĝis en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1899]] kaj li estis samloke praktikanta klinika kuracisto pri ginekologio, poste asistanto en [[Universitato de Tübingen]], helpkuracisto en Malsanulejo Szent János de [[Budapeŝto]]. De 1907 li loksidiĝis en [[Koloĵvaro]], kaj estis profesorasistanto en ginekologia kliniko de [[Universitato Ferenc József]]. De 1919 li estis praktikanto kuracisto, de 1927 sanatoria kuracisto kaj instruisto en [[Târgu Mureș]]. Inter 1920–28 li estis kunlaboranto de la redakcikomitato de [[Erdélyi Orvosi Lap]], ano de Kuracistsocieto Paul Ehrlich kaj de Kuracista Sekcio de [[EME]]. Li publikigis de 1909 (Lechner Emlékkönyv (Kv. 1915), Erdélyi Orvosi Lap, Orvosi Hetilap (1928) kaj Orvosi Szemle (1929).

== Fonto ==
* [http://lexikon.kriterion.ro/szavak/5032/ Románia Magyar Irodalmi Lexikon] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131017165338/http://lexikon.kriterion.ro/szavak/5032/ |date=2013-10-17 }}
{{Vivtempo|Vertes, O. }}

[[Kategorio:Rumanujaj hungaraj kuracistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj kuracistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj akuŝistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]]</text>
      <sha1>buvexiy4eg7h1hh75qskjibblg0teik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>10200 Quadri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>464709</id>
    <revision>
      <id>9365221</id>
      <parentid>8501400</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T14:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365221</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2552" sha1="l4a8jhnsgsgyjm2degjbheewe7ry7ag" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 10200 ''Quadri''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 10200 Quadri
 |Aliaj_nomoj = '''1997 NZ&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' ; 1992 HS&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|7|julio|1997}}
 |Malkovrintoj = [[Vittorio Goretti]]
 |Loko_de_malkovro = [[Pianoro]] ([[Italio]])
 |Epoko = 2456600.5 {{dato|4|novembro|2013}} TDB
 |Granda_duonakso = 407,344 [[1 E9 m|Gm]] (2,723 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 340,263 Gm (2,275 AU)
 |Apoapsido = 474,424 Gm (3,171 AU)
 |Discentreco = 0,1647
 |Periodo = 1641,164&amp;nbsp;[[tago]]j&amp;nbsp;(4,493&amp;nbsp;[[jaro]]j)
 |Cirkulrapido = 18,04 km/s
 |Klinangulo = 4,376°
 |Meza_anomaliangulo = 222,154°
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 61,924°
 |Argumento_de_periapsido = 232,827°
 |Terdistanco_min = 188,522 [[1 E9 m|Gm]] (1,260 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 6.225 ± 0.158 km
 |Albedo_geom = 0.158 ± 0.158
 |Absoluta_magnitudo = 14,3
}}
'''10200 ''Quadri''''' estas malgranda malhela asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|7|julio|1997}} de la itala [[astronomo]] [[Vittorio Goretti]] elde la [[Observatorio de Pianoro|Observatorio]] de [[Pianoro]], ĉ. 17&amp;nbsp;km sude de [[Bolonjo]] en [[Emilio-Romanjo]] ([[Italio]]).

== Nomo ==
Ĝi estis nomita en honoro de la itala [[amatora astronomio|amatora astronomo]] kaj instruisto pri [[astronomio]] [[Ulisse Quadri]],&lt;ref&gt;[http://www.ulisse.bs.it/ Paĝaro pri komputioloj, mastrumita de Ulisse Quadri]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|it}}&lt;/ref&gt; aŭtoro de artikoloj kaj tekstoj pri [[scienco]] kaj [[matematiko]] por [[infano]]j. Li interesiĝas pri [[astrometrio]] kaj [[fotometrio (astronomio)|fotometrio]] de malgrandaj korpoj, [[sunhorloĝo]]j, kaj [[komputado]]. Li estas unu el la fondintoj de la [[Observatorio Bassano Bresciano]], li planis kaj konstruis la mekanisman parton de ties [[Aŭtomato (aparato)|aŭtomata]] robota [[teleskopo]].

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|10200-quadri-1997-nz2}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (10001–11000)#10151-10200|Listo de asteroidoj (10001 - 11000)]]
|antaŭ = [[10199 Kariklo]]
|periodo = '''10200 ''Quadri'''''
|post = [[10201 Korado]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Quadri}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Vittorio Goretti]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997]]</text>
      <sha1>l4a8jhnsgsgyjm2degjbheewe7ry7ag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>11033 Mazanek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>475398</id>
    <revision>
      <id>9365226</id>
      <parentid>8502304</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T15:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365226</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="qb58i4osw6070f78xyyf3fp1xue367m" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 11033 ''Mazanek''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 11033 Mazanek
 |Aliaj_nomoj = '''1988 SH&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;''' ; 1992 RK ;&lt;br /&gt; 1999 JB&lt;sub&gt;87&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|16|septembro|1988}}
 |Malkovrinto = [[Schelte J. Bus]]
 |Loko_de_malkovro = [[Cerro Tololo]] ([[Ĉilio]])
 |Epoko = 2456800.5 {{dato|23|majo|2014}} TDB
 |Granda_duonakso = 377,321 [[1 E9 m|Gm]] (2,522 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 321,594 Gm (2,150 AU)
 |Apoapsido = 433,048 Gm (2,895 AU)
 |Discentreco = 0,1477
 |Periodo = 1463,108&amp;nbsp;[[tago]]j&amp;nbsp;(4,006&amp;nbsp;[[jaro]]j)
 |Klinangulo = 12,937°
 |Meza_anomaliangulo = 149,711°
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 97,875°
 |Argumento_de_periapsido = 251,342°
 |Terdistanco_min = 176,584 [[1 E9 m|Gm]] (1,180 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 3,507 ± 0,520 km
 |Albedo_geom = 0,300 ± 0,113
 |Absoluta_magnitudo = 14,2
}}
'''11033 ''Mazanek''''' estas tre malgranda treege hela asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|16|septembro|1988}} de la [[Usono|usona]] [[astronomo]] [[Schelte J. Bus]] elde la [[Inter-Amerika observatorio de Cerro Tololo]] en [[Ĉilio]].

== Nomo ==
Ĝia nomo honoras ''Dan Mazanek'',&lt;ref&gt;[https://colloqsigma.larc.nasa.gov/past-colloquium-lectures/all-colloquium-lectures/sigma-september-10-2013/ ''Asteroid Initiative: Overview ond Future Direction'' el ''The Sigma Serie'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt; kosman [[inĝeniero]]n ĉe la ''[[Langley Research Center]]'' de la [[NASA]], fakulon en la disvolvo de planoj pri misioj al asteroidoj.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|11033-mazanek-1988-sh3}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (11001–12000)#11001-11050|Listo de asteroidoj (11001 - 12000)]]
|antaŭ =[[(11032) 1988 RE5|(11032) 1988 RE&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]]
|periodo = '''11033 ''Mazanek'''''
|post = [[(11034) 1988 TG]]
}}

{{Unua}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Mazanek}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1988]]</text>
      <sha1>qb58i4osw6070f78xyyf3fp1xue367m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>11803 Turrini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>481597</id>
    <revision>
      <id>9365234</id>
      <parentid>8505352</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T16:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365234</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2227" sha1="l48f9xjl7lcj6n9ey2bmgdn9uggut9l" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 11803 ''Turrini''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 11803 Turrini
 |Aliaj_nomoj = '''1981 ES&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;'''; 1997 FW&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|1|marto|1981}}
 |Malkovrinto = [[Schelte J. Bus]]
 |Loko_de_malkovro = [[Coonabarabran]] ([[Aŭstralio]])
 |Epoko = 2456800.5 {{dato|23|majo|2014}} TDB
 |Granda_duonakso = 455,028 [[1 E9 m|Gm]] (3,042 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 402,307 Gm (2,689 AU)
 |Apoapsido = 507,749 Gm (3,394 AU)
 |Discentreco = 0,1159
 |Periodo = 1937,616&amp;nbsp;[[tago]]j&amp;nbsp;(5,305&amp;nbsp;[[jaro]]j)
 |Klinangulo = 13,952°
 |Meza_anomaliangulo = 159,114°
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 202,877°
 |Argumento_de_periapsido = 262,539°
 |Terdistanco_min = 261,751 [[1 E9 m|Gm]] (1,750 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 5,772 ± 0,429 km
 |Albedo_geom = 0,211 ± 0,429
 |Absoluta_magnitudo = 13,6
}}
'''11803 ''Turrini''''' estas malgranda hela [[asteroido]] de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|1|marto|1981}} de la [[Usono|usona]] [[astronomo]] [[Schelte J. Bus]] elde la [[Observatorio de Siding Spring]], apud [[Coonabarabran]] en [[Novsudkimrio]] ([[Aŭstralio]]).

== Nomo ==
Ĝi estas nomita en honoro de ''Diego Turrini'',&lt;ref&gt;[http://arxes.iaps.inaf.it/ Perso paĝo de Diego Turrini]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt; esploristo ĉe la Instituto de [[Astrofiziko]] kaj Kosma [[Planedoscienco]] (IAPS-[[Romo]]), kies laboro inkludas modeligo de la fontoj de [[olivino]] malkovrita sur [[4 Vesta]] far'de la [[kosmosondilo]] ''[[Dawn]]''.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|11803-turrini-1981-es12}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (11001–12000)#11801-11850|Listo de asteroidoj (11001 - 12000)]]
|antaŭ = ''[[11802 Ivanovski]]''
|periodo = '''11803 ''Turrini'''''
|post = ''[[11804 Zambon]]''
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Turrini}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Schelte J. Bus]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1981]]</text>
      <sha1>l48f9xjl7lcj6n9ey2bmgdn9uggut9l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Esperantotago</title>
    <ns>0</ns>
    <id>489829</id>
    <revision>
      <id>9365378</id>
      <parentid>8943591</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:22:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5379" sha1="ckh90ne3d4h4gvtvt56rhydu5wf28et" xml:space="preserve">'''Esperantotago''' povas referenci al la tri diversaj datoj:  

* la 2-a de junio: Tago de la lingvo Esperanto
* la 26-a de julio: Tago de la Unua Libro kaj Tago de Esperanto
* la 15-a de decembro: Zamenhof-tago

== Tago de la lingvo Esperanto (Esperanta lingvo) ==
La 2-a de junio''''':'''''  '''Tago de la lingvo Esperanto''' aŭ '''Tago de la Esperanta Lingvo''' pro la '''''unua aprobo''''' fare de la rusa cenzuro por la publikigo de la [[Unua Libro]] (la 'Fundamento') la [[2-a de junio|2-an de junio]] 1887&lt;ref&gt;(eo) Ne la 26-an de Julio, [[Heroldo de Esperanto]], paĝo 1, n-ro 2323, aŭgusto 2021.&lt;/ref&gt;. 
La -an de Junio la [[Esperanta Civito|Esperantianoj]] celebras la Tagon de la Esperanta Lingvo, ĉar tiu estas la unusola certa dato pri la apero de la Unua Libro&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(eo) [https://esperantio.net/heko/uea-imitas-civitajn-festotagojn UEA imitas Civitanajn festotagojn], HeKo n-ro 461 4-B, la 25-an de novembro 2010.&lt;/ref&gt;. 

== Tago de la Unua Libro ==
La [[26-an de julio|26-a de julio]] estas la '''Tago de la Unua Libro''' pro la aperigo de la unua lernolibro de la Lingvo Internacia (la [[Unua Libro]]) verkita de ''D-ro Esperanto'' ([[kaŝnomo]] de [[L. L. Zamenhof]]).  La dato (la ''[[26-a de julio|26-an de julio]] [[1887]]'' laŭ [[Gregoria kalendaro]] aŭ la ''14-an de julio 1887'' laŭ la rusa [[Julia kalendaro]]) estas tiu de la '''''dua aprobo''''' fare de la rusa cenzuro por la publikigo de la lernolibro, kun la permeso de disvastigo.

== Tago de Esperanto ==
La [[26-an de julio|26-a de julio]] estas ankaŭ konata por esti '''''&quot;''Tago de Esperanto&quot;''' (ankaŭ nomata '''&quot;Esperanta tago&quot;''' aŭ '''&quot;Esperantotago&quot;'''). [[Universala Esperanto-Asocio]] ĉiujare proklamas tiun tagon ankaŭ kiel la '''[[Zamenhofa Tago|Tago de Esperanto]]'''&lt;ref&gt;(eo) [https://uea.org/gk/1172 Tago de Esperanto 2024: Por mondo por ĉiuj lingvoj kaj sen lingva diskriminacio], afiŝoj kaj tradukoj en pluraj lingvoj [https://esperantoporun.org/eo/esperanto-tago-2024/ ĉi tie] ĉe EsperantoporUN.&lt;/ref&gt;, foje proponita kune kun la [[Internacia Tago de la Gepatra Lingvo]] (la ''[[21-a de februaro|21-an de februaro]]'' ĉiujare) fare de la UEA-Komitato&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;, ĉar Esperanto evoluis al lingvo kun denaskaj parolantoj. 

En mesaĝo de [[Universala Esperanto-Asocio]] (UEA) okaze de la Tago de Esperanto en julio 2024, ĝi interalie emfazis ke

* Esperanto estis kreita “''por ke en la mondo ĉiu rajtu paroli sian lingvon ĉe si''” kaj “''por ke ĉiuj lingvoj vivu, kaj ke la dialogo inter malsamlingvaj grupoj okazu sen premo de unu al la alia, sed en egaleca maniero, sen diskriminacio''.”
* &quot;''Lingva diskriminacio estas ofte ne rekonata de tiuj, kiuj diskriminacias kaj eĉ de tiuj, kiuj estas diskriminaciataj.''”&lt;ref&gt;(eo, en, fr) ''Esperanto kaj UN'', Numero 72, septembro-oktobro 2024&lt;/ref&gt;

En tiu tago (aŭ en alia konvena semajntago ĉirkaŭ ĝi) [[Esperantisto|esperantistoj]] tra la mondo okazigas specialajn renkontiĝojn por festi la okazon. La idearo de Esperanto kaj la proksimeco de la Zamenhofa tago al [[Kristnasko]] instigas la kunvenintojn interŝanĝadi donacojn (prefere librojn verkitajn en Esperanto) kaj bondezirojn. Foje okazas dum tiaj kunvenoj ankaŭ prelegoj pri L. L. Zamenhof.  

== Zamenhof-tago aŭ Tago de Esperanto (15a de decembro) ==
La [[15-a de decembro]] estas la [[Zamenhofa Tago]] ankaŭ nomata '''Zamenhof-festo''' aŭ '''Zamfesto''' estas [[Esperanto-festotagoj|festotago por esperantistoj]]. Tiu ĉi tago estas la pli vaste celebrata [[internacia tago]] en ''decembro'' ([[15-a de decembro|la 15-a de decembro]], naskiĝtago de [[L. L. Zamenhof]]).

Por la [[Esperanta Civito]] ĝi estas oficiala festotago sub la nomo '''Tago de la Esperanto-Kulturo''' kaj samtempe '''&quot;Tago de Esperanto-literaturo&quot;'''&lt;ref&gt;(eo) [https://esperantio.net/heko/la-esperanta-kulturo-en-2010 La Esperanta kulturo en 2010], [[Heroldo komunikas|HeKo]] n-ro 464 2-C, la 15-an de decembro 2010.&lt;/ref&gt;,

Sub diversaj aliaj nomoj la Zamenhoffesto estas ankaŭ konata por esti la '''&quot;Tago de la Esperanto-libro&quot;'',''''' &quot;'''Tago de la Esperanta libro&quot;''' aŭ &quot;'''Esperanto-Librotago&quot;''' aŭ '''&quot;Tago de Esperanto&quot;'','' &quot;Esperanta tago&quot;''' aŭ simile.

En Brazilo en pluraj urboj kaj ŝtatoj la 15a de decembro estas ŝtate rekonita festotago. Tio validas ekzemple por Rio de Ĵanejro (urbo)&lt;ref&gt;[https://leismunicipais.com.br/a/rj/r/rio-de-janeiro/lei-ordinaria/2022/734/7340/lei-ordinaria-n-7340-2022-inclui-o-dia-municipal-do-esperanto-no-calendario-oficial-da-cidade-consolidado-pela-lei-n-5146-de-2010 Dia do Esperanto en Rio-de-Ĵanejro (urbo)]&lt;/ref&gt; kaj Rio de Ĵanejro (ŝtato)&lt;ref&gt;&quot;[https://leisestaduais.com.br/rj/lei-ordinaria-n-9230-2021-rio-de-janeiro-modifica-o-anexo-da-lei-n-5645-de-06-de-janeiro-de-2010-que-consolida-a-legislacao-relativa-as-datas-comemorativas-no-estado-do-rio-de-janeiro Dia do Esperanto&quot; en Rio-de-Ĵanejro (subŝtato)]&lt;/ref&gt;.

==Referencoj==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Esperanto-festotagoj]]

== Eksteraj ligiloj ==
* (eo) {{ueavikio|kategorio:Esperanto-tago|{{paĝonomo}}}}
* (eo) [https://unesperante.wordpress.com/2021/07/31/esperanto-tago-kaj-la-internacia-tago-de-amikeco-2021/ Esperanto-tago kaj la Internacia Tago de Amikeco 2021] afiŝo de [https://unesperante.wordpress.com/ UN Esperante]
{{Unua}}
[[Kategorio:Esperanto-festoj]]
[[Kategorio:Sociolingvistiko]]</text>
      <sha1>ckh90ne3d4h4gvtvt56rhydu5wf28et</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Organizaĵo de Petrol-Eksportantaj Arabaj Landoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>496421</id>
    <revision>
      <id>9365588</id>
      <parentid>9263414</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T01:21:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>LilyKitty</username>
        <id>25129</id>
      </contributor>
      <comment>de naftokrizo de 1973</comment>
      <origin>9365588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3972" sha1="8k58nizkl4ogxriaj7crglq91oe9i2a" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}&lt;!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--&gt;
|longitudo     ={{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=KW
|situo sur mapo=Kuvajturbo
|zomo=13
}}
La '''Organizaĵo de Petrol-Eksportantaj Arabaj Landoj''' aŭ '''OPEAL''' (au ''OAPEC'', laŭ la anglalingva mallongigo), estas organizaĵo multflanka kun sidejo en [[Kuvajto]], kiu kunordigas prienergiajn politikojn inter arabaj landoj. Ties ĉefa celo, laŭ la propra organizaĵo mem, estas la [[Disvolvigita lando|disvolvigo]].&lt;ref&gt;http://www.oapecorg.org/en/aboutus/establishment.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091013190203/http://www.oapecorg.org/en/aboutus/establishment.htm |date=2009-10-13 }} (en angla)&lt;/ref&gt;

La [[9a de januaro]] [[1968]] tri el la tiamaj plej konservativaj arabaj ŝtatoj nafto-eksportantoj, nome [[Kuvajto]], [[Libio]] kaj [[Sauda Arabio]], interkonsentis en [[Bejruto]] fondi OPEAL, kun la celo apartigi la produktadon kaj vendadon de nafto disde la politiko, post la [[:en:1967_Oil_Embargo|embargo de 1967]] kiu sekvis al la [[Sestaga milito]]. La uzo de la petrolo kiel armo en la [[Araba-israela konflikto|lukto kontraŭ Israelo]] estis proponita regule en la Arabaj Kongresoj pri Petrolo ekde longtempe. Ĉiukaze, la produktado de saudaraboj estis kreskinta je 9% en tiu sama jaro kaj la embargo daŭris nur dek tagojn.

OPEAL celis origine esti konservativa organizaĵo, kiu limigos la membrecon nur por landoj kies ĉefa eksportado estu petrolo, kaj tiele ekskludi registarojn pli radikalajn, kiaj [[Egiptio]] kaj [[Alĝerio]], krom necesi la aprobo de ties tri fondintoj por ĉiu ajn nova membro. Dekomence, [[Irako]] malakceptis aliĝi, sed restis ene de la [[Araba Ligo]], ĉar ĝi konsideris OPEAL tro konservativa. En 1972 la kriterio de aliĝakcepto ŝanĝis al &quot;petrolo kiel ''grava'' (jam ne ĉefa) enspezofonto&quot;, kaj tiele aliĝis Alĝerio, Egiptio, Irako kaj [[Sirio]]. La organizaĵo iĝis multe pli aktivema, spite la dekomencaj intencoj.

La [[Milito de Jom Kippur]], en oktobro de 1973, estis grava momento por la organizaĵo. Dektagojn post la komenco de la konflikto, nome la 16an de oktobro, okazis separitaj kunsidoj fare de la membroj de la organizaĵo kaj de la membroj de la [[Persa Golfo|persa golfo]] de la [[OPEL]], kio inkludis [[Irano|Iranon]]. La OPEAL decidis bremsi la produktadon en 5%, ĉiumonate, ĝis la &quot;israelaj trupoj estu komplete for de ĉiuj la teritorioj arabaj okupitaj en la milito de 1967 (...)&quot;. La [[Naftokrizo de 1973|embargo]] daŭris ĉirkaŭ kvin monatojn antaŭ esti nuligita en marto de 1974, post negocado en [[Vaŝingtono]]. Ties efiko, ĉiukaze, estis suferita dum la resto de la jardeko. Por la naft-eksportantaj landoj, la embargo estis la unua montro de ilia kapablo por influi politike per la produktado. Kelkaj el ili uzos poste tiun kontrolsistemon por renegoci kontraktojn kun diversaj entreprenoj aŭ landoj. Sed la kreskaj enspezoj agadis kontraŭ la unueco, kaj nova embargo unuigita fare de OPEAL ne esti denove ebla.

En 1979 Egiptio estis forpelita de la organismo pro la subskribo de la [[Pactraktatoj de Camp David]], sed ĝi estis reakceptita post unu ja

rdeko.

Ties dekunu membroj aktuale estas la jenaj:&lt;ref&gt;http://www.oapecorg.org/en/aboutus/members.htm {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20091013191006/http://www.oapecorg.org/en/aboutus/members.htm |date=2009-10-13 }} OAPEC - Members&lt;/ref&gt;
* {{KSA}}
* {{ALG}}
* {{BHR}}
* {{EGY}}
* {{UAE}}
* {{IRQ}}
* {{KWT}}
* {{LBY}}
* {{QAT}}
* {{SYR}}
* {{TUN}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaǔ ==
*[[Naftokrizo de 1973]]

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.oapecorg.org/ oficiala retejo]

[[Kategorio:Nafto]]
[[Kategorio:Petrolo]]
[[Kategorio:Ekonomio]]
[[Kategorio:Eksporto]]
[[Kategorio:Internaciaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Arabaj landoj]]</text>
      <sha1>8k58nizkl4ogxriaj7crglq91oe9i2a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sun Records</title>
    <ns>0</ns>
    <id>502587</id>
    <revision>
      <id>9365916</id>
      <parentid>8829018</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1865" sha1="rm7eo5exqhudew2oc8ac9hgt9w6qc86" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Sun Records Historical Marker.jpg|eta|Memortabulo]]

'''Sun Records''' estas usona sendependa [[diskeldonejo]] fondita en [[Memphis (Tenesio)]], kiu ekfunkciis la {{daton|27|marto|1952}}.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Unterberger |first=Richie |url=http://www.allmusic.com/album/the-sun-records-collection-rhino-mw0000119008 |title=The Sun Records Collection [Rhino&amp;#93; - Various Artists : Songs, Reviews, Credits, Awards |publisher=AllMusic |date= |accessdate=2013-07-13}}&lt;/ref&gt;

Fondita de [[Sam Phillips]], Sun Records elstaris pro la malkovro kaj unuaj registrigoj de poste influaj muzikistoj kiaj [[Elvis Presley]], [[Carl Perkins]], [[Roy Orbison]], [[Jerry Lee Lewis]] kaj [[Johnny Cash]]. (la vendokontrakto de Presley estis vendita al [[RCA Records|RCA Victor Records]] por 35 000 usonaj dolaroj en 1955 por solvi financajn malfacilaĵojn kiujn Sun estis trapasantaj.) Antaŭ tiuj registroj, Sun Records estis koncentrinta siajn klopodojn al registrado de muziko de [[afrik-usonanoj]], ĉar al Phillips multe plaĉis [[Ritmenbluso]] kaj deziris porti muzikojn de negroj al aŭdantaro blankuloj. Estis la [[produktoro]] kaj radio [[inĝeniero]] de Sun Records, nome [[Jack Clement]], kiu malkovris kaj registris la muzikon de [[Jerry Lee Lewis]], dum la posedanto Sam Phillips estis for veture al [[Florido]]. La origina [[logoo]] de Sun Records estis desegnita de John Gale Parker, Jr., loĝanto en Memphis kaj kolego en [[mezlernejo]] de Phillips.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.sunrecords.com Oficiala retejo]
* [http://www.sunstudio.com Sun Studio, oficiala historia retejo]
* [http://www.myspace.com/sunrecords Sun Records MySpace retejo]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Usonaj sondisko-eldonejoj]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1952]]
[[Kategorio:Muziko en 1952]]</text>
      <sha1>rm7eo5exqhudew2oc8ac9hgt9w6qc86</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de famuloj mortintaj en Szombathely</title>
    <ns>0</ns>
    <id>504134</id>
    <revision>
      <id>9365908</id>
      <parentid>9309739</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T10:23:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* S */</comment>
      <origin>9365908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2453" sha1="h5qv6zyiodszsqy5g7rqp4of1ej660g" xml:space="preserve">Listo de famuloj, kiuj mortis en [[Szombathely]]:
{{EnhavTabelo|alf=L}}

== B ==
* [[Béla Bakos]], [[arkitekto]]
* [[Gábor Balassa]], [[episkopo]]
* [[Gyula Balogh (arkivisto)]]
* [[János Bárdosi]], [[etnografo]]
* [[Zoltán Bors]], partilaboristo
* [[Zoltán Borsos]], [[inĝeniero]]

== C ==
* [[Pál Csődy]], [[preposto]]
* [[György Czuppon]], [[kanoniko]]

== D ==
* [[Adolf Divald]], [[inĝeniero]] pri [[arbaro]]j

== F ==
* [[Kálmán Farkas]], [[nobela juĝisto]]
* [[Ferenc Ervin Fáy]], [[premonstratoj|premonstrata monaĥo]]
* [[Béla Fekete]], aktoro

== G ==
* [[György Gábry]], muzikologo
* [[György Gonda (politikisto)]]
* [[Jenő Gothard]], [[astronomo]] (li mortis pli precize en Herény (iama [[vilaĝo]], nuntempa urboparto)
* [[Sándor Gothard]], astronomo (same en Herény)

== H ==
* [[János Heckenast]], arkitekto
* [[Kornél Hidasy]], episkopo
* [[Ferenc Horváth (arkivisto)]]
* [[Sándor Piusz Horváth]], piaristo
* [[Imre Hutás (radiologo)]]

== I ==
* [[Béla Inkey]], [[geologo]]

== K ==
* [[Kelemen Kárpáti]], premonstrato
* [[Kálmán Kiss (agronomo)]]
* [[Ferenc Krieg]], pentristo
* [[Szaniszló Győző Kühn]], pastro

== M ==
* [[Lajos Mátis]], arkitekto

== N ==
* [[Károly Nádas]], drumisto
* [[János Nagy (lingvisto)]]
* [[József Nagy (kanoniko)]]

== O ==
* [[László Ördögh]], pentristo
* [[László Országh]], vortaristo

== R ==
* [[Árpád Radnóti Kovács]], pentristo

== S ==
* [[Mihály Sághy (abelbredisto)]] (pli precize en Kámon (jam urboparto de Szombathely))
* [[Ernő Sipőcz]], gitaristo
* [[Lajos Smidt]], kuracisto
* [[Lipót Márton Somogy]], episkopo
* [[Imre Szabó (episkopo)]]
* [[József Szaniszló]], kanoniko
* [[Zoltán Szarka]], futbalisto
* [[Manó Széchényi]], ministro (pli precize en Senyefa (jam urboparto de Szombathely))
* [[Géza Szegedi Molnár]], pentristo
* [[Ignác Széll]], politikisto
* [[József Széll (departementestro)]]
* [[Jenő Szili]], ginekologo
* [[János Szily]], episkopo

== T ==
* [[Miklós Takács]], [[arbaristo]]
* [[Kálmán Tompa]], aktoro
* [[Mari Törőcsik]], aktoro
* [[Géza Tóth (halterlevisto)]]

== V ==
* [[Béla Vass]], instruisto

== Z ==
* [[Elemér Zalotay]], [[arkeologo]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Szombathely]]

== Fontoj ==
La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis.

[[Kategorio:Listoj de homoj|famuloj mortintaj en Szombathely]]
[[Kategorio:Szombathely]]</text>
      <sha1>h5qv6zyiodszsqy5g7rqp4of1ej660g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kampanulacoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512007</id>
    <revision>
      <id>9365657</id>
      <parentid>9271872</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:44:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <origin>9365657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30020" sha1="newh8q4tmnrjsp5u7b3ngy72b06hd0c" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kampanulacoj
|koloro = {{Taksonomio/koloro|planto}}
|dosiero = Illustration Legousia speculum-veneris0.jpg 
|dosiero larĝo = 240px
|priskribo de dosiero = ilustraĵo de ''[[Legousia speculum-veneris]]'' (maldekstre)&lt;br /&gt; kun [[radiosimetria]]j floroj, kaj ''[[Lobelia dortmanna]]'' (dekstre) kun [[dusemetria]]j floroj
|regno = [[plantoj]] ''[[Plantae]]''
|regno2 = planto
|subregno = [[trakeofitoj]] ''[[Tracheophyta]]''
|superdivizio = [[spermatofitoj]] ''[[Spermatophyta]]''
|divizio = [[angiospermoj]] ''[[Angiospermae]]''
|klaso = [[dukotiledonoj]] ''[[Magnoliopsida]]''
|subklaso = [[asteredoj]] ''[[Asteridae]]''&lt;br&gt;
[[kampanuledoj]] ''[[Campanulidae]]''
|ordo = [[asteraloj]] ''[[Asterales]]''
|familio = '''[[kampanulacoj]]''' '''''[[Campanulaceae]]'''''
|familio aŭtoritato = [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] &lt;ref name=&quot;WFO&quot;/&gt;
|tipa genro = [[kampanulo]] ''[[Campanula]]''
|tipa genro aŭtoritato = [[Carolus Linnaeus|L.]]
|specioj de subdivizio = Subfamilioj
|subdivizio2 =*[[Campanuloideae]]&lt;br&gt;
*[[Lobelioideae]]&lt;br&gt;
*[[Cyphioideae]]&lt;br&gt;
*[[Cyphocarpoideae]]&lt;br&gt;
*[[Nemocladoideae]]&lt;br&gt;
|vikispecio = Kampanulacoj
|komunejo = Kampanulacoj
}}

La '''kampanulacoj'''&lt;ref name=&quot;PIV&quot;/&gt; ({{lang-la|[[Campanulaceae]]}}) estas [[planto|planta]] [[familio (biologio)|familio]] el la [[dukotiledonaj]] [[angiospermoj]]. Tiu familio apartenas al la [[ordo (biologio)|ordo]] [[asteraloj]] (''[[Asterales]]''). Ĝi enhavas ĉirkaŭ 90 genrojn kaj preskaŭ 2400 speciojn&lt;ref name=&quot;WFO&quot;/&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;TPL&quot;/&gt;. Ĝia tipa genro estas [[kampanulo]]&lt;ref name=&quot;PIV&quot;&gt;[http://vortaro.net/#kampanulo ''kampanulo'' en PIV ĉe vortaro.net]&lt;/ref&gt;.

La familio estas preskaŭ tutmonde disvastigita. Kelka specioj kaj kulturvarioj estas uzataj kiel [[ornamplanto]]j.

== Priskribo kaj ekologio ==
=== Habito kaj folioj ===
Estas plej ofte multjaraj kaj malplej ofte unujaraj [[herbaj plantoj]]; malofte estas [[duonarbusto]]j, [[arbusto]]j aŭ [[arbo]]j. [[Laktosuko]] ekzistas plej ofte en la [[tigo]]j kaj folioj, sed povas esti ankaŭ en aliaj plantpartoj. Ili kreskas kiel ankritaj subakvaj aŭ spuperakvaj [[hidrofito]]j ĝis [[kserofito]]. Oftas [[rizomo]].

La bazestarantaj, plej ofte alternestarantaj, malofte kontraŭstarantaj au verticile ordigitaj [[folio (planto)|folioj]] havas kelktempe foliingon, plej ofte pli aŭ malplilongaj petioloj. La foliplatoj estas plej ofte simplaj, tiam liniformaj au mane dividitaj aŭ plume dividitaj, malofte kunmetitaj, tiam pinataj. La plej multaj specioj havas noĉitan, denmtan aŭ segildenta folirando: Ĉe la folirando ili hasas ofte malgrantaj, blankaj glandoj aŭ ili havas la glandojn sur la surfacoj de la foliplato. [[Stipulo]]j manas ĉiam.

=== Floraroj kaj floroj ===
La floroj staras unuope aŭ en flanke aŭ terminale kreskantaj infloreskoj. La infloreskoj povas esti simplaj aŭ kunmetitaj. Ekzistas folisimilaj aŭ reduktitaj [[brakteo]]j, malofte ili mankas. Ĉe kelkaj specioj la infloresko formas [[pseŭdantio]].

[[Dosiero:Campanula persicifolia. ziedas, 2006-07-01.JPG|eta|links|detala foto de kultivario der [[persikfolia kampanulo]] (''Campanula persicifolia''): la kvin bluaj petaloj estas kunkreskintaj, la kvin flavaj stamenojvelkas kaj la tri stigmoj estas polenigeblaj ([[proterandrio]]).]]
[[Dosiero:Campanula medium flowerdiagram.png|eta|130px|[[flordiagramo]] de ''[[Campanula medium]]'']]
La plej ofte mezgrandaj ĝis grandaj, duseksaj [[floro]]j estas plej ofte kvinnombraj kun dubla [[involukro]]. Ekzistas kaj subfamilioj kun [[unusimetria]]j kaj iuj kun [[radiosimetria]]j floroj; ekzemple troviĝas ĉe Campanuloideae radiosimetriaj kaj ĉe Lobelioideae unusimetriaj, [[Resupinado|resupinaj]] floroj. Ĉe malmultaj [[taksono]]j ekzistas kromkalikon. La plej ofte kvin [[sepalo]]j estas kunkreskinta inter si kaj kun la ovario (ne ĉe ''Cyananthus'') kaj ekzistas plej ofte kvin (malofte tri, kvar aŭ dek) kalikdentoj. La kvin [[petalo]]j estas kunkreskintaj, ĉe radiosemetriaj ofte sonorilformaj kaj ĉe dusemetriaj plej ofte dulipaj kaj plej oftas kvin (malofte kvar ĝis dek) korolloboj. La petioloj estas plej ofte bluaj, sed ankaŭ blankaj, malofte oranĝkoloraj kaj roseaj ruĝaj kaj purpuraj. Ekzistas nur unu cirklo kun kvin fekundaj [[stameno]]j; ili povas esti liberaj aŭ kunkreskintaj. La anteroj povas esti kune kaj havas du tekojn. Du, tri aŭ kvin [[karpelo]]j estas kunkreskintaj al du-tri-, kvin-, aŭ malofte de falsa disigvando dekkamera [[ovario]]. Ĝi estas epigina aŭ hipogina (vidu subfamilion). Kelkfoje la ovarioj estas kronita de cirklo- au tubforma [[nektario]]. La pistilo havas je ĝia pinto polenkolektantaj haroj kaj du, tri aŭ kvin stigmoj. Plej ofte estas [[proterandrio]].

la [[florformulo]] estas: &lt;math&gt; \downarrow &lt;/math&gt; aŭ &lt;math&gt; \star  \; K_{5} \; [C_{(5)} \; A_5] \; G_{\underline{(2-3-5)}}&lt;/math&gt; aŭ &lt;math&gt; G_{\overline{(2-3-5)}}&lt;/math&gt;

La polenigado okazas de insektoj ([[entomofilio]]).

=== Fruktoj kaj semoj ===
Ekzistas plej ofte [[kapsulfrukto]]j, kiuj malfermiĝas per klaboj aŭ ĉe la genro [[Kampanulo]] (''Campanula'') per truoj por disigi la multajn semojn. Ekzistas ankaŭ taksonojn kiuj formas [[bero]]j. La etaj semoj havas plej ofte olean, malofte amelan [[endospermo]]n. La semoj estas aŭ flugiöhavaj aŭ ne.

=== Enhavosubstancoj ===
Ĉe multaj taksonoj oni trovis [[inulino]]n. [[Poliacetileno]]j estas trovitaj. [[Alkaloido]]j kiuj enestas plej ofte en la folioj estas ofte [[zidtolito]].

== Sistematiko ==
[[Dosiero:Adelil.jpg|eta|hochkant|subfamilio Campanuloideae: [[lilifolia adenoforo]] (''Adenophora liliifolia'')]]
[[Dosiero:Azorina vidalii0.jpg|eta|hochkant|subfamilio Campanuloideae: ''[[Azorina vidalii]]'']]
[[Dosiero:Campanula cochleariifolia plant1.jpg|eta|hochkant|subfamilio Campanuloideae: [[nana kampanulo]] (''Campanula cochleariifolia'')]]
[[Dosiero:Canarina canariensis BotGardBln1105b.jpg|eta|hochkant|subfamilio Campanuloideae: ''[[Canarina canariensis]]'']]
[[Dosiero:Edraianthus graminifolius 3.JPG|eta|hochkant|subfamilio Campanuloideae: ''Edraianthus graminifolius'']]
[[Dosiero:Legousia speculum-veneris1 eF.jpg|eta|hochkant|subfamilio Campanuloideae: ''[[Legousia speculum-veneris]] '']]
[[Dosiero:Eine Teufelskralle.JPG|eta|hochkant|subfamilio Campanuloideae: [[Physoplexis comosa]]]]
[[Dosiero:Phyteuma hemispaericum.jpg|eta|hochkant|subfamilio Campanuloideae: [[Phyteuma hemisphaericum]]]]
[[Dosiero:Roella ciliata (2).jpg|eta|hochkant|subfamilio Campanuloideae: ''[[Roella ciliata]]'']]
[[Dosiero:Wahlenbergia Stricta Red Hill.jpg|eta|hochkant|subfamilio Campanuloideae: ''[[Wahlenbergia stricta]]'']]
[[Dosiero:Tiare Apetahi.jpg|eta|hochkant|subfamilio Lobelioideae: ''[[Apetahia raiateensis]]'']]
[[Dosiero:Hippobroma_longiflora.jpg|eta|hochkant|subfamilio Lobelioideae: ''[[Hippobroma longiflora]]'']]
[[Dosiero:Isotoma axillaris0.jpg|eta|hochkant|subfamilio Lobelioideae: ''[[Isotoma axillaris]]'']]
[[Dosiero:Pratia.jpg|eta|hochkant|subfamilio Lobelioideae: ''[[Lobelia pedunculata]]'']]
[[Dosiero:Lobelia tupa inflorescence.jpg|eta|hochkant|subfamilio Lobelioideae: ''[[Lobelia tupa]]'']]
[[Dosiero:Trematolobelia macrostachys.jpg|eta|hochkant|subfamilio Lobelioideae: ''[[Trematolobelia macrostachys]]'']]
La familio Campanulaceae estis starigita en la jaro 1789 fare de [[Antoine Laurent de Jussieu]] en ''Genera Plantarum'', p. 163. [[tipo (nomenklaturo)|Tipogenro]] estas ''[[Kampulo|Campanula]]''. [[Sinonimo (taksonomio)|Sinonimoj]] por Kampanulacoj JUSS.: Cyananthaceae J.AGARDH, Cyphiaceae A.DC., Cyphocarpaceae REVEAL &amp; HOOGLAND, Jasionaceae DUMORT., Lobeliaceae JUSS. NOM. CONS., Nemacladaceae NUTT.&lt;ref name=&quot;GRIN&quot; /&gt;.

La kampanulacoj (Campanulaceae) konsistas el kvin subfamilio kaj 85&lt;ref name=&quot;GRIN&quot; /&gt; ĝis 86 &lt;ref name=&quot;FOC&quot; /&gt;genroj kun 2000 ĝis 2300 specioj:&lt;ref name=&quot;Mabberley2008&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Euro+Med2010&quot; /&gt;
* subfamilio [[Campanuloideae]] BURNETT: Ili havas radiosemetriaj floroj kaj hipoginaj [[ovario]]j. Ĝi havas 45 ĝis 50 genroj kaj ĉirkaŭ 950 specoj. Ili tutmonde estas disvastigitaj:
** ''[[Adenophora]]'' FISCH.: Ĝi estas monofila genro kun ĉirkaŭ 62 specioj, precipe en orienta Azio ĝis Hindio kaj Vjetnamio. en Mezeŭopo:
*** [[lilifolia adenoforo]] (''Adenophora liliifolia'' (L.) BESSER. [[sinonimo (taksonomio)|sin.]]: ''Campanula liliifolia'' L.) tutmonde disvastigate kaj la sola specio de la genro, kiu ankaŭ troviĝas en Eŭropo.
** ''[[Astrocodon]]'' FED.: kelkaj aŭtoroj metas ĝin al la genro ''Campanula''.
** ''[[Asyneuma]]'' GRISEB. &amp; SCHENK: ĉirkaŭ 33 specioj en [[Nordafriko]] kaj moderaj regionoj de [[Eŭrazio]].
** ''Azorina'' FEER: nur unu specio:
*** ''[[Azorina vidalii]]'' FEER: sur [[Azoroj]].
** ''Berenice'' Tul.: nur unu specio:
*** ''[[Berenice arguta]]'' TUL.: sur la [[Maskarenoj]].
** [[Kampanulo]] (''Campanula'' L.): Ĝi estas polifilagenro kun 300 ĝis 500 specioj, tutmonde de la arktaj ĝis la moderaj regionoj de la norda hemisfero.
** ''[[Campanumoea]]'' BLUME: nur du specioj en nordorienta [[Hindio]], [[Butano]], [[Nepalo]], [[Ĉinio]] (du specioj), [[Laoso]], [[Birmo]], [[Tajlando]], [[Vjetnamio]], [[Indonezio]] kaj [[Japanio]].
** ''[[Canarina]]'' L.: de la nur tri specioj du kreskas en [[Orientafriko]] kaj unu sur la [[Kanariaj insuloj]].
** ''[[Codonopsis]]'' WALL.: ĉirkaŭ 42 specioj en meza, orienta kaj suda Azio, el tiuj 40 specioj en Ĉinio.
** ''[[Craterocapsa]]'' HILLIARD &amp; B.L.BURTT: ĉirkaŭ kvin specioj, en [[Sudafriko]].
** ''Cryptocodon'' FED.: nur unu specio:
*** ''[[Cryptocodon monocephalus]]'' (TRAUTV.) FED.: en Mezazio.
** ''[[Cyananthus]]'' WALL. EX BENTH.: ĉirkaŭ 18 specioj, en [[Himalajo]] kaj la [[Hengduan-montaro]], el tiuj 17 specioj en Ĉinio.
** ''[[Cyclocodon]]'' GRIFF.: kun nur tri specioj de la Himalajo ĝis la [[Rjukju-insuloj]], [[Filipinoj]] kaj [[Papua-Novgvineo]], ĉiuj tri specioj en Ĉinio.
** ''Cylindrocarpa'' REGEL: nur unu specio:
*** ''[[Cylindrocarpa sewerzowii]]'' (REGEL) REGEL: en Mezazio.
** ''Echinocodon'' D.Y.HONG: nur unu specio:
*** ''[[Echinocodon lobophyllus]]'' D.Y.HONG: [[endemio]] sur ŝtonaj kreskejoj en alteco de ĉirkaŭ 300 m en la ĉina provinco [[Hubejo]].
** ''[[Edraianthus]]''A.DC.: ĉirkaŭ 13 specioj en Sudorienteŭropo.
** ''Favratia'' FEER: nur unu specio:
*** ''[[Favratia zoysii]]'' (WULFEN) FEER: endemio de la sudorientaj [[Alpoj]]. 	
** ''Feeria'' BUSER: nur unu specio:
*** ''[[Feeria angustifolia]]'' (SCHOUSB.) BUSER: en [[Maroko]].
** ''[[Githopsis]]'' NUTT.: ĉirkaŭ kvar specioj en la okcidenta [[Nordameriko]].
** ''[[Gunillaea]]'' THULIN: nur du specioj en tropika Afriko.
** ''Hanabusaya'' NAKAI: nur unu specio:
*** ''[[Hanabusaya asiatica]]'' (NAKAI) NAKAI: en [[Koreio]].
** ''[[Heterochaenia]]'' DC.: ĉirkaŭ kvar specioj, sur la [[Maskarenoj]].
** ''Heterocodon'' NUTT.: nur unu specio:
*** ''[[Heterocodon rariflorum]]'' NUTT.: okcidenta Nordameriko de [[Brita Kolumbio]] bis [[Kalifornio]] kaj [[Kolorado]].
** ''[[Homocodon]]'' D.Y.HONG: nur du specioj en Butano kaj Ĉinio.
** [[Jasione]] L.: ĉirkaŭ 15 specioj en la Mediteranea regiono, unu specio en Mezeŭropo.
** [[Legousia]] DURANDE: ĉirkaŭ sep specioj en la Mediteranea regiono.
** ''[[Leptocodon]]'' (HOOK. F.) LEM.: nur du specioj en norda Hindio, Butano, orienta Nepalo, norda Birmo kaj sudokcidenta Ĉinio , ambau specioj en Ĉinio.
** ''[[Merciera]]'' A.DC.: ĉirkaŭ ses specioj en Sudafriko.
** ''[[Michaŭia]]'' L'Hér.: ĉirkaŭ sep specioj en sudokcidenta [[Azio]], ekzemple:
*** [[Michaŭia campanuloides]] L'HÉR.: en [[Turkio]], [[Sirio]], [[Libano]] kaj [[Israelo]]
*** ''[[Michaŭia laevigata]]'' VENT.: en Turkio, [[Azerbajĝano]] kaj [[Armenio]].
*** ''[[Michaŭia nuda]]'' A.DC.: en Turkio kaj Sirio.
*** ''[[Michaŭia thyrsoidea]]'' BOISS. &amp; HELDR.: en Turkio.
*** [[Michaŭia tschihatcheffii]] FISCH. &amp; C.A.MEY.
** ''[[Microcodon]]'' A.DC.: la ĉirkaŭ kvar specioj en Sudafriko.
** ''[[Musschia]]'' DUM.: nur du specioj, sur [[Madejro]].
** ''Namacodon'' THULIN: nur unu specio:
*** ''[[Namacodon schinzianum]]'' (MARKGR.) THULIN: en Sudafriko.
** ''Nesocodon'' Thulin: nur unu specio:
*** ''[[Nesocodon mauritianus]]'' (I.RICHARDSON) THULIN: nur en [[Maŭricio]].
** ''Ostrowskia'' REGEL: nur unu specio:
*** ''[[Ostrowskia magnifica]]'' REGEL: en Mezazio.
** ''[[Peracarpa]]'' HOOK. F. &amp; THOMSON: nur unu specio:
*** ''[[Peracarpa carnosa]]'' (WALLICH) HOOK. F. &amp; THOMSON: en Hindio, Butan, Nepalo, Birmo, Ĉinio, Koreio, Tajlando, Papua-Novgvineo, Filipinoj, Japanio [[Saĥalino]] .
** ''Petromarula'' VENT. EX R.HEDW.: nur unu specio:
*** ''[[Petromarula pinnata]]'' (L.) A.DC.: en [[Kreto (insulo)|Kreto]] .
** ''Physoplexis'' (ENDL.) SCHUR: nur unu specio:
*** ''[[Physoplexis comosa]]'' (L.) SCHUR: en Sudorienta Eŭropo.
** [[Phyteuma]]L.: ĉirkaŭ 22 specioj, en Eŭropo.
** ''Platycodon'' A.DC.: nur unu specio:
*** [[Platycodon grandiflorus]] (JACQ.) A.DC.: en orienta Azio. Tutmonde uzata kiel ornamplanto.
** ''[[Popoviocodonia]]'' FED.: apartenas laŭ diversaj aŭtoroj al ''Campanula''.
** ''[[Prismatocarpus]]'' HÉR.: ĉirkaŭ 29 specioj en Sudafriko.
** ''Rhigiophyllum'' HOCHST.: nur unu specio:
*** ''[[Rhigiophyllum squarrosum]]'' HOCHST.: en Sudafriko.
** ''[[Roella]]'' L.: ĉirkaŭ 20 specioj en Sudafriko.
** ''[[Sergia]]'' FED.: nur du specioj en Mezazio.
** ''[[Siphocodon]]'' TURCZ.: nur du specioj en Sudafriko.
** ''[[Theilera]]'' E.PHILLIPS: nur du specioj en Sudafriko.
** ''[[Trachelium]]'' L.: ĉirkaŭ du ĝis tri specioj en la [[Mediteranea regiono]], kiuj ofte uzata kiel ornamplantoj:
*** [[Trachelium caeruleum]] L., (sin.: ''Trachelium azureum'' GOUAN): ĉe kelkaj aŭtoroj ekzistas nur unu specioj kun du subspecioj ''Trachelium caeruleum'' L. subsp. ''caeruleum'' kaj ''Trachelium caeruleum'' subsp. ''lanceolatum'' (GUSS.) ARCANG.&lt;ref name=&quot;Euro+Med2010&quot; /&gt;. en la Mediteranea regiono.
*** ''[[Trachelium lanceolatum]]'' GUSS.: endemito de la [[Monto Iblei]] sur Sicilio.
*** ''Trachelium'' ×''halteratum'' (BIANCA EX CES., PASS. &amp; GIBELLI) SANDWITH: naturhibrido en Sicilio. Kelkfoje ankaŭ sinonimo de ''Trachelium caeruleum''.
*** [[Campanula jacquinii'']] ((SIEBER) A.DC., sin.: ''Trachelium jacquinii'' (SIEBER) BOISS.) kaj [[Campanula asperuloides]] (BOISS. &amp; ORPH.) HARMS, sin.: ''Trachelium asperuloides'' BOISS. &amp; ORPH.) ne apartenas al la genro ''Trachelium'' sed al ''Campanula''.
** ''Treichelia'' VATKE: nur unu specio:
*** ''[[Treichelia longibracteata]]'' (H.BUEK) VATKE: en Sudafriko.
** ''[[Triodanis]]'' RAF.: ĉirkaŭ ses specioj en Nordameriko.
** [[Wahlenbergia]] SCHRAD. EX ROTH: ĉirkaŭ 260 specioj, precipe en la suda hemisfero, ĉefe en la suda [[Afriko]], ĝi kreskas norden ĝis [[Okcidenteŭropo]], orienta kaj suda Azio kaj norda Sudameriko.
** ''[[Zeugandra]]'' P.H.DAVIS: nur du specioj en [[Irano]].

* subfamilio [[Lobelioideae]] SCHÖNLAND: Ili havas dusemetriaj floroj kaj epiginaj ovarioj. Tutmonda disvastigo, sed la plej multaj specioj kreskas en la tropikoj, centro de la speciomulteco estas la [[Neotropiso]]. Ĝi havas 29 ĝis 32 genroj kun ĉirkaŭ 1200 specioj:&lt;ref name=&quot;Lammers2011&quot; /&gt;
** ''[[Apetahia]]'' BAILL.: ĉirkaŭ kvar specioj, sur la Pacifikaj insuloj.
** ''[[Brighamia]]'' A.GRAY: nur du specioj, sur [[Havajo]]:
*** ''[[Brighamia insignis]]'' A.GRAY
*** ''[[Brighamia rockii]]'' H.ST.JOHN
** ''[[Burmeistera]]'' H.KARST. &amp; TRIANA: ĉirkaŭ 100 specioj en Mezameriko, de [[Gvatemalo]] suden kaj en la Andoj ĝis [[Peruo]]. Ekzistas herbah kaj lignaj specioj.
** ''[[Calcaratolobelia]]'' WILBUR: ĉirkaŭ 12 specioj, en Meksikio ĝis Mezameriko.&lt;ref name=&quot;Mabberley2008&quot; /&gt;
** ''[[Centropogon]]'' C.PRESL: ĉirkaŭ 113 specioj, de [[Meksiko]] ĝis [[Peruo]] kaj sur la [[Malgrandaj Antiloj]]. Ekzistas herbaj kaj lignaj specioj.
** ''[[Clermontia]]'' GAUDICH.: ĉirkaŭ 22 specioj el [[Havajo]].
** ''[[Cyanea]]'' GAUDICH. (sin.: ''Kittelia'' RCHB., ''Rollandia'' GAUDICH.): ĉirkaŭ 78 specioj nur en [[Havajo]].
** ''[[Delissea]]'' GAUDICH.: ĉirkaŭ 15 specioj, nur en [[Havajo]].
** ''[[Dialypetalum]]'' BENTH.: ĉirkaŭ kvin specioj nur en Madagaskaro.
** ''[[Diastatea]]'' SCHEIDW.: ĉirkaŭ kvin specioj en Mez-kaj Sudameriko.
** ''Dielsantha'' E.WIMM.: nur unu specio:
*** ''[[Dielsantha galeopsoides]]'' (ENGL. &amp; DIELS) E.WIMM.: en [[Okcidentafriko]].
** ''[[Downingia]]'' TORR. (sin.: ''Bolelia'' RAF.): ĉirkaŭ 13 specioj en okcidenta Nordameriko.
** ''Grammatotheca'' C.PRESL: nur unu specio:
*** ''[[Grammatotheca bergiana]]'' (CHAM.) C.PRESL: en Aŭstralio kaj Sudafriko.
** ''Heterotoma'' ZUCC.: nur unu specio:
*** ''[[Heterotoma lobelioides]]'' ZUCC.: Mezameriko.
** ''Hippobroma'' G.Don: nur unu specio:
*** ''[[Hippobroma longiflora]]'' (L.) G.DON: La origina hejmejo estas Jamajko, ĝi nun kreskas en la subtropikaj kaj tropikaj regionoj de la mondo.
** ''Howellia'' A.GRAY: nur unu specio:
*** ''[[Howellia aquatilis]]'' A.GRAY: okcidenta Nordameriko.
** ''[[Isotoma]]'' (R.BR.) LINDL.: ĉirkaŭ 14 specioj en Aŭstralio kaj Novzelando.
** ''Legenere'' McVaugh: nur unu specio:
*** ''[[Legenere valdiviana]]'' (PHIL.) E.WIMM.: en okcidenta Nordameriko kaj suda Sudameriko. 	
** [[Lobelia]] L.: kun 365 ĝis 415 specioj la dua plej specioriĉa genro de la familio Campanulaceae. La specioj hejmiĝas precipe en la tropikoj kaj subtropikoj, ĉefe en tropika Afriko kaj Neotropiso, nur malmultaj specioj kreskas ĝis la moderaj regionoj.
** ''[[Lysipomia]]'' KUNTH: ĉirkaŭ 30 specioj en la [[Andoj]].
** ''[[Monopsis]]'' SALISB.: ĉirkaŭ 18 specioj en la tropika kaj suda Afriko.
** ''Palmerella'' A.GRAY: nur unu specio:
*** ''[[Palmerella debilis]]'' A.GRAY: en okcidenta Nordameriko.
** ''Porterella'' Torr.: nur unu specio:
*** ''[[Porterella carnosula]]'' (HOOK. &amp; ARN.) TORR.: en okcidenta Nordameriko.
** ''[[Ruthiella]]'' STEENIS (sin.: ''Phyllocharis'' DIELS): kvar aŭ kvin specioj, nur en Novgvineo.
** ''[[Sclerotheca]]'' A.DC.: ĉirkaŭ kvar ĝis ses specioj, en la suda Pacifiko ([[Polinezio]]).
** ''[[Siphocampylus]]'' POHL: ĉirkaŭ 200 ĝis 230 specioj en montaraj regionoj de [[Kostariko]] kaj [[Panamo]] kaj la [[Andoj]] de [[Venezuelo]] ĝis [[Bolivio]], kaj sur la [[Grandaj Antiloj]]. Ekzistas herbaj kaj lignaj specioj.
** ''[[Solenopsis]] '' C.PRESL: ĉirkaŭ ok specioj en la Mediteranea regiono kaj sur la Kanariaj insuloj.
** ''[[Trematolobelia]]'' ZAHLBR. EX ROCK (sin.: ''Trematocarpus'' Zahlbr.): ok specioj, en [[Havajo]].
** ''Trimeris'' C.PRESL: nur unu specio:
*** ''[[Trimeris scaevolifolia]]'' (ROXB.) MABB.: endanĝerigita endemito sur la insulo [[Sankta Heleno]].
** ''Unigenes'' E.WIMM.: nur unu specio:
*** ''[[Unigenes humifusa]]'' (A.DC.) E.WIMM.: en [[Kapensis]]o.
** ''[[Wimmerella]]'' SERRA, M.B.CRESPO, LAMMERS: ĉirkaŭ 10 specioj, en Sudafriko.
* subfamilio [[Nemocladoideae]] M.H.G.GUSTAFSSON: Ili havas unusemetriaj floroj. La subfamilio konsistas el tri genroj kun ĉirkaŭ 15 specioj, de la sudokcidenta Usono ĝis Meksikio:
** ''[[Nemacladus]]'' NUTT.: ĉirkaŭ 13 specioj, en sudokcidenta Usono ĝis norda Meksikio.
** ''Parishella'' A.GRAY: nur unu specio:
*** ''[[Parishella californica]]'' A.GRAY: en Kalifornio.
** ''Pseudonemacladus'' MCVAUGH: nur unu specio:
*** ''[[Pseudonemacladus oppositifolius]]'' (B.L.ROB.) MCVAUGH: en Meksikio.
* subfamilio Cyphioideae SCHÖNLAND: Ili havas dusemetriaj floroj. La subfamilio konsistas el nur unu genro kun ĉirkaŭ 65 multjaraj, herbaj specioj. Ili nur hejmiĝas en Afriko, precipe en ties suda parto kaj sur la [[Kapverdaj insuloj]]:
** ''[[Cyphia]]'' P.J.BERGIUS: ĉirkaŭ 50 specioj en Afrika (precipe en ties suda parto) kaj sur la [[Kapverdaj insuloj]].
* subfamilio Cyphocarpoideae GUSTAFSSON: dusemetriaj floroj. La subfamilio konsistas nur el unu gernro:
** ''[[Cyphocarpus]]'' MIERS: nur tri specioj, en Ĉilio.

== Laŭ WFO kaj TPL ==
Laŭ [[World Flora Online]] kaj [[The Plant List]] &lt;small&gt;(28 jun. 2020)&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;WFO&quot;&gt;[http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-7000000106 ''Campanulaceae'' ĉe World Flora Online]&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref name=&quot;TPL&quot;&gt;[http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Campanulaceae/ ''Campanulaceae'' ĉe The Plant List]&lt;/ref&gt;, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj, kaj ties Esperantaj nomoj&lt;ref&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/1ZCunedv908xC7SIlUfQbimw9zg-MZcdQcvhLv9OPtNc/edit#gid=1726758415 ''Listo de plantoj baza'' ĉe Google Sheets]&lt;/ref&gt;:
{{kolumnoj|nombro=2|
{{Genealogia arbo2}}
*''[[Angiospermae]]'' - [[angiospermoj]]
**''[[Asterales]]'' [[Johann Heinrich Friedrich Link|Link]] - [[asteraloj]]
***''[[Campanulaceae]]'' [[Antoine Laurent de Jussieu|Juss.]] - [[kampanulacoj]]
****''[[Adenophora]]'' Fisch. - [[adenoforo]]
****''[[Apetahia]]'' Baill. - [[apetahio]]
****''[[Asyneuma]]'' Griseb. &amp; Schenk - [[azineŭmo]]
****''[[Azorina]]'' Feer - [[azorino]]
****''[[Berenice]]'' Tul. - [[berenico]]
****''[[Brighamia]]'' A. Gray - [[brigamio]]
****''[[Burmeistera]]'' H. Karst. &amp; Triana - [[burmeistero]]
****''[[Campanula]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[kampanulo]]&lt;ref name=&quot;PIV&quot;/&gt;
****''[[Canarina]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[kanarino]]
****''[[Centropogon]]'' C. Presl - [[centropogono]]
****''[[Clermontia]]'' Gaudich. - [[klermontio]]
****''[[Codonopsis]]'' Wall. - [[kodonopso]]
****''[[Craterocapsa]]'' Hilliard &amp; B.L. Burtt - [[kraterokapso]]
****''[[Cryptocodon]]'' Fed. - [[kriptokodono]]
****''[[Cyananthus]]'' Wall. ex Benth. - [[ciananto]]
****''[[Cyanea]]'' Gaudich. - [[cianeao]]
****''[[Cyclocodon]]'' W. Griffith ex J. D. Hooker &amp; T. Thompson - [[ciklokodono]]
****''[[Cylindrocarpa]]'' Regel - [[cilindrokarpo]]
****''[[Cyphia]]'' P.J. Bergius - [[cifio]]
****''[[Cyphocarpus]]'' Miers - [[cifokarpo]]
****''[[Delissea]]'' Gaudich. - [[deliseo]]
****''[[Dialypetalum]]'' Benth. - [[dialipetalumo]]
****''[[Diastatea]]'' Scheidw. - [[diastateo]]
****''[[Dielsantha]]'' E. Wimm. - [[dielsanto]]
****''[[Downingia]]'' Torr. - [[dovningio]]
****''[[Echinocodon]]'' D.Y. Hong - [[ekinokodono]]
****''[[Edraianthus]]'' (A. DC.) A. DC. - [[edrajanto]]
****''[[Favratia]]'' Feer - [[favratio]]&lt;big&gt;*&lt;/big&gt;
****''[[Fedorovia]]'' - [[fedorovio]]
****''[[Feeria]]'' Buser - [[feerio]]
****''[[Fockeanthus]]'' - [[fokeanto]]
****''[[Githopsis]]'' Nutt. - [[gitopso]]
****''[[Grammatotheca]]'' C. Presl - [[gramatoteko]]
****''[[Gunillaea]]'' Thulin - [[gunileo]]
****''[[Hanabusaya]]'' Nakai - [[hanabusajo]]
****''[[Heterochaenia]]'' A. DC. - [[heterokenio]]
****''[[Heterocodon]]'' Nutt. - [[heterokodono]]
****''[[Heterotoma]]'' Zucc. - [[heterotomo]]
****''[[Hippobroma]]'' G. Don - [[hipobromo]]
****''[[Homocodon]]'' D.Y. Hong - [[homokodono]]
****''[[Howellia]]'' A. Gray - [[hovelio]]
****''[[Isotoma]]'' (R. Br.) [[John Lindley|Lindl.]] - [[izotomo]]&lt;big&gt;*&lt;/big&gt;
****''[[Jasione]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[jaziono]]&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#jaziono ''jaziono'' en PIV ĉe vortaro.net]&lt;/ref&gt;
****''[[Laurentia]]'' - [[laŭrentio]]
****''[[Legenere]]'' McVaugh - [[legenereo]]
****''[[Legousia]]'' J. F. Durande - [[leguzio]]&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#leguzio ''leguzio'' en PIV ĉe vortaro.net]&lt;/ref&gt;
****''[[Lightfootia]]'' - [[lajtfutio]]
****''[[Lobelia]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[lobelio]]&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#lobelio ''lobelio'' en PIV ĉe vortaro.net]&lt;/ref&gt;
****''[[Lysipomia]]'' Kunth - [[lizipomio]]
****''[[Merciera]]'' A. DC. - [[merciero]]
****''[[Michauxia]]'' L'Hér. - [[miŝaŭksio]]
****''[[Microcodon]]'' A. DC. - [[mikrokodono]]
****''[[Monopsis]]'' Salisb. - [[monopso]]
****''[[Muehlbergella]]'' Feer - [[mulbergelo]]
****''[[Musschia]]'' Dumort. - [[muŝio]]
****''[[Namacodon]]'' Thulin - [[namakodono]]
****''[[Nemacladus]]'' Nutt. - [[nemaklado]]
****''[[Nesocodon]]'' Thulin - [[nezokodono]]
****''[[Ostrowskia]]'' Regel - [[ostrovskio]]
****''[[Palmerella]]'' A. Gray - [[palmerelo]]
****''[[Peracarpa]]'' Hook. f. &amp; Thomson - [[perakarpo]]
****''[[Petromarula]]'' Vent. ex R. Hedw. - [[petromarulo]]
****''[[Physoplexis]]'' Schur - [[fizoplekso]]
****''[[Phyteuma]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[fiteŭmo]]&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#fiteŭmo ''fiteŭmo'' en PIV ĉe vortaro.net]&lt;/ref&gt;
****''[[Platycodon]]'' A. DC. - [[platikodono]]
****''[[Porterella]]'' Torr. - [[porterelo]]
****''[[Prismatocarpus]]'' L'Hér. - [[prismatokarpo]]
****''[[Pseudonemacladus]]'' McVaugh - [[pseŭdonemaklado]]
****''[[Rhigiophyllum]]'' Hochst. - [[rigiofilo]]
****''[[Roella]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[roelo]]
****''[[Ruthiella]]'' Steenis - [[rutielo]]
****''[[Sachokiella]]'' Kolak. - [[saĉokielo]]
****''[[Sclerotheca]]'' A. DC. - [[skleroteko]]
****''[[Sergia]]'' Al. Fed. - [[sergio]]
****''[[Siphocampylus]]'' Pohl - [[sifokampilo]]
****''[[Siphocodon]]'' Turcz. - [[sifokodono]]
****''[[Solenopsis]]'' C. Presl - [[solenopso]]
****''[[Specularia]]'' Heist. ex A. DC. - [[spekulario]]&lt;ref&gt;[http://vortaro.net/#spekulario ''spekulario'' en PIV ĉe vortaro.net]&lt;/ref&gt;
****''[[Theilera]]'' E. Phillips - [[tejlero]]&lt;big&gt;*&lt;/big&gt;
****''[[Theodorovia]]'' Kolak. - [[teodorovio]]
****''[[Trachelium]]'' [[Carolus Linnaeus|L.]] - [[trakelio]]
****''[[Treichelia]]'' Vatke - [[trejkelio]]
****''[[Trematolobelia]]'' Kütz. - [[trematolobelio]]
****''[[Triodanis]]'' Raf. - [[triodano]]
****''[[Unigenes]]'' E. Wimm. - [[unigeno]]
****''[[Wahlenbergia]]'' Schrad. ex Roth - [[valenbergio]]
****''[[Wimmerella]]'' Soto Valerio, Carlos, M.B. Crespo &amp; Lammers - [[vimerelo]]
****''[[Zeugandra]]'' P.H. Davis - [[zeŭgandro]]
{{Genealogia arbo2/fino}}
}}
:&lt;big&gt;*&lt;/big&gt;&lt;small&gt;genro akceptita en TPL sed ne en WFO, kiu tamen akceptas ĝiajn speciojn.&lt;/small&gt;
{{Projektoj|ReVo=kampan3}}{{Portalo|Biologio}}
== Referencoj ==
&lt;references&gt;
&lt;ref name=&quot;GRIN&quot;&gt; {{GRIN|FamilyNr=201|scienca nomo=Campanulaceae|alirdato=2014-04-18}} &lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;FOC&quot;&gt; {{Citlibro| Aŭtoro= Deyuan Hong, Ge Song, Thomas G. Lammers &amp; Laura L. Klein | Eldoninto=Flora of Ĉinio Editorial Committee: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven, Deyuan Hong | Titolo= Campanulaceae | Titolo-aldono= | Serio= Flora of Ĉinio | WerkErg= Cucurbitaceae through Valerianaceae, with Annonaceae and Berberidaceae | Volumo= Volume 19 | Eldonejo= Science Press kaj Missouri Botanical Garden Press | Loko= Beijing/St. Louis, | Jaro= 2011 | Ĉapitro= | Paĝoj= 505-564 | ISBN= 978-1-935641-04-9 | ISSN= | Komento= | Lingvo= en | URL= [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=10152 online]}} &lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Mabberley2008&quot;&gt; {{Citlibro| Aŭtoro = David John Mabberley | Titolo  = Mabberley’s Plant-Book. A portable dictionary of plants, their classification and uses. | Eldonejo = Cambridge University Press | Eldono= 3. | Jaro = 2008 | ISBN = 978-0-521-82071-4 | URL = {{Google books| ID = 9RyKKHtwXUYC | Paĝoj = }}}}&lt;/ref&gt;
&lt;!--&lt;ref name=&quot;WCSP&quot;&gt; Rafaël Govaerts  (Hrsg.): T. G. Lammers, 2007: ''World checklist and bibliography of Campanulaceae: 1-675.'': [http://apps.kew.org/wcsp/qsearch.do?plantName=Campanulaceae&amp;page=quickSearch ''Campanulaceae''] bei ''World Checklist of Selected Plant Families'' des ''Board of Trustees of the Royal Botanic Gardens, Kew''. Letzter Zugriff am 20. April 2014. &lt;/ref&gt;--&gt;
&lt;ref name=&quot;Euro+Med2010&quot;&gt;S. Castroviejo, J. J. Aldasoro, M. Alarcón mit Beträgen von R. Hand: ''[http://ww2.bgbm.org/EuroPlusMed/PTaxonDetail.asp?NameId=15312&amp;PTRefFk=7400000 Campanulaceae]''. In: ''Euro+Med Plantbase - the information resource for Euro-Mediterranean plant diversity.'' Berlin 2010.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Lammers2011&quot;&gt; Thomas G. Lammers: ''Revision of the Infrageneric Classification of Lobelia L. (Campanulaceae: Lobelioideae).'' In: ''Annals of the Missouri Botanical Garden.'' Band 98, Nr. 1, 2011, S. 37-62, {{DOI|10.3417/2007150}}. &lt;/ref&gt;
&lt;/references&gt;

=== Literaturo ===
* [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/orders/asteralesweb.htm#Campanulaceae Die Familie der Campanulaceae] ĉ [http://www.mobot.org/MOBOT/Research/APweb/welcome.html APWebsite.]
* [http://delta-intkey.com/angio/www/campanul.htm Die Familie der Campanulaceae] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061101094559/http://delta-intkey.com/angio/www/campanul.htm |date=2006-11-01 }} bei [http://delta-intkey.com/angio/ DELTA von L. Watson &amp; M. J. Dallwitz.] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }}
* Deyuan Hong, Ge Song, Thomas G. Lammers &amp; Laura L. Klein:Flora of Ĉinio Editorial Committee: Wu Zheng-yi, Peter H. Raven, Deyuan Hong. Campanulaceae. Flora of Ĉinio Cucurbitaceae through Valerianaceae, with Annonaceae and Berberidaceae. volumo 19. Science Press kaj Missouri Botanical Garden Press. Beijing/St. Louis. . p. 505-564. ISBN 978-1-935641-04-9 [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=10152 online]
* Leslie Watson: ''Campanulaceae.'' In: Western Australian Herbarium (eldon.): ''FloraBase. The Western Australian Flora.'' Department of Environment and Conservation 2008 [http://florabase.calm.wa.gov.au/browse/profile/22920 (online)] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110315005027/http://florabase.calm.wa.gov.au/browse/profile/22920 |date=2011-03-15 }}.
* M. E. Cosner, L. A. Raubeson, R. K. Jansen: ''Chloroplast DNA rearrangements in Campanulaceae: phylogenetic utility of highly rearranged genomes.'' In: ''BMC Evolutionary Biology.'' Band 4, Nr. 27, 2007, S. 1-17 [http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1471-2148-4-27.pdf (PDF-Dosiero)].
* W. M. M. Eddie, T. Shulkina, J. Gaskin, R. C. Haberle, R. K. Jansen: ''Phylogeny of Campanulaceae s. str. inferred from ITS sequences of nuclear ribosomal DNA.'' In: ''Annals of the Missouri Botanical Garden.'' Band 90, Nr. 4, 2003, S. 554–575 ({{Digitaliksat|http://biodiversitylibrary.org/page/27275990}}).
* Carmen Ulloa Ulloa, Peter Møller Jørgensen: ''Arboles y arbustos de los Andes del Ecuador'' (= ''Reports from the Botanical Institute University of Aarhus.'' Band 30). Aarhus University Press, Aarhus 1993, ISBN 87-87600-39-0, ''17. Campanulaceae'' [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=201&amp;taxon_id=10152 (online)].

[[Kategorio:Magnoliofitoj]]
[[Kategorio:Kampanulacoj]]
[[Kategorio:Plantofamilioj]]
[[Kategorio:Ornamaj plantoj]]</text>
      <sha1>newh8q4tmnrjsp5u7b3ngy72b06hd0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zabili Mi Żółwia</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512244</id>
    <revision>
      <id>9365695</id>
      <parentid>9327596</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:40:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4318" sha1="fg95uqga9r4bsafmtygimjuqbcke0ba" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Michał Wojnar i Dominik Barnaś.jpg|eta|Michał Wojnar (kantado) kaj Dominik Barnaś (basgitaro) dum koncerto]]
'''Zabili Mi Żółwia''' estas malaktiva [[Poloj|pola]] [[Punko|punka]], [[Skao|skaa]] kaj [[Regeo|regea]] [[muzika grupo]]. Ĝin fondis grupo de amikoj en duono de [[1997]] en [[Mazańcowice]], malgranda komunumo apud [[Bielsko-Biała]]. En 2014, post koncerta turneo, la grupo finis sian aktivadon.&lt;ref name=&quot;fino&quot;&gt;[http://www.zmz.pl/ Novaĵoj en la oficiala retejo]&lt;/ref&gt;

== Historio ==
La unua koncerto de la grupo okazis en bazlernejo en [[Mazańcowice]] en Majo [[1999]]. Post kelkaj koncertoj en [[2000]] la gitariston Szymon Taranowski anstataŭis  Kuba Wieczorek. En pli-malpli sama tempo al la grupo aliĝis Wojtek Homa, kiu aldonis al la grupo novan instrumenton – [[akordiono]]n.

En Oktobro [[1999]] la unuan fojon ''Zabili Mi Żółwia'' registris siajn kantojn kaj tiel kreis sian unuan demo-albumon titolitan ''Mordercy żółwia'', kie estis k.a. kantoj ''Kwiatek'', ''Być człowiekiem'', ''Serce ogrodu'', ''Starzec''.

En Februaro [[2001]] estis duonprofesie registrita unua albumo de la grupo, ''Akt I''. Eldonon kaj distribuadon prizorgis la grupo mem. Registradon mem faris Piotr „Yoyo” Jakimów per ne profesia ekipaĵo.

En Novembro [[2004]] la grupo ekhavis manaĝeron Jarek Czulak, kiu signife plioftigis koncertojn.

En Majo [[2005]] la grupo registris novan promocian materialon kaj samtempe anoncis duan albumon. Registradon de tri kantoj, titolitaj ''Wiosna'', ''Barykady'' kaj ''Dlaczego'', faris Tomasz Zborek en la studio Media-Art en Bielsko-Biała.

La 30an de Marto [[2006]] eldonis ''Zabili Mi Żółwia'' debutan albumon [[Uczucia w promocji]] en Vroclava eldonejo Lou&amp;Rocked Boys / Rockers Publishing.  En la albono estis ekzemple la kantoj ''Uczucia w promocji'', ''Jaracz'', ''Dlaczego'', ''Barykady'', ''Mała armia'', ''Dezerter''.

En Decembro [[2006]] la grupo finis sian kunlaboradon kun Jarek Czulak. Iom signifaj koncertoj de la grupo estas
ekz.: koncerto en la festo [[Winter Reggae]] en [[2002]], partopreno en la finalo de [[Wielka Orkiestra Świątecznej Pomocy|WOŚP]] en Varsovio en [[2004]], en Żory en [[2008]] kaj en [[Czechowice-Dziedzice]] en [[2009]], prezentiĝo en la Varsovia klubo Stodoła en Februaro [[2004]] kun Habakuk, Daab kaj aliaj, prezentiĝo en la festo Nie Zabijaj en Stare Olesno en julio [[2005]].

La [[14an de oktobro|14an de Oktobro]] [[2008]] en la oficiala retejo de Zabili Mi Żółwia aperis nova unuopoaĵo nomita &quot;Ostatni raz&quot; promesanta novan albumon. La
[[17an de novembro|17an de Novembro]] [[2008]] estis eldonita nova albumo titolita ''Twarzą w twarz''.

La 2an de Junio 2012 aperis unuopaĵo &quot;My maszyny&quot;, kiu anoncis la albumon &quot;Wniebowzięci&quot;. La nova albumo estis eldonita la 15an de Aŭgusto 2013.

La 7an de Januaro 2014 la grupo en sia oficiala facebook-a paĝo anoncis finon de sia aktivado post lasta koncerto de sia planata koncerta turneo. Sian aktivadon la grupo finis la 14an de Julio 2014 kun klarigo, ke „la grupo ne ĉesis ekzisti, nek malfondiĝis“.&lt;ref name=&quot;fino&quot; /&gt;

== Membroj ==
=== Nuntempaj membroj ===
* Kuba Wieczorek – [[gitaro]], flanka kantado
* Michał Wojnar – [[kantado]]
* Wojtek Homa – [[akordiono]], klavinstrumento, flanka kantado
* Dominik Barnaś – [[basgitaro]]
* Karol Wieczorek - [[drumo]]

=== Antaŭaj membroj ===
* Szymon Taranowski – [[Ritmogitaristo|ritma gitaro]]
* Przemek Danel – [[drumo]] (ĝis 2009)
* Marcin Kawka - klavinstrumento

== Diskaro ==
* ''Mordercy żółwia'' (demo, 1999)
* ''Akt I'' (demo, 2001)
* ''Uczucia w promocji'' (2006)
* ''Twarzą w twarz'' (2008)
* ''Wniebowzięci'' (2013)

== Muzikvideoj==
fonto:&lt;ref name=&quot;YT&quot;&gt;[http://www.youtube.com/user/infozmz#g/u Zabili Mi Żółwia en YouTube]&lt;/ref&gt;
* ''Wiosna''
* ''My Maszyny''

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo}}
* [http://www.archiwumrocka.art.pl/321,wykonawca.html Zabili Mi Żółwia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071223223024/http://www.archiwumrocka.art.pl/321,wykonawca.html |date=2007-12-23 }} en la datumbazo de &lt;/span&gt;Archiwum Polskiego Rocka

== Tradukfonto ==
{{Trad|pl|Zabili Mi Żółwia|38562931}}

[[Kategorio:Polaj punkaj muzikaj grupoj]]</text>
      <sha1>fg95uqga9r4bsafmtygimjuqbcke0ba</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>15497 Luko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>512386</id>
    <revision>
      <id>9365310</id>
      <parentid>8509654</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365310</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2464" sha1="smd18la7t61vga8we0ps030di49aj95" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 15497 Luko
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 15497 Lucca
 |Aliaj_nomoj = '''1999 DE&lt;sub&gt;7&lt;/sub&gt;''' ; 1996 TY&lt;sub&gt;41&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|23|februaro|1999}}
 |Malkovrinto = [[Sauro Donati]]
 |Loko_de_malkovro = [[Borgo a Mozzano]] ([[Italio]])
 |Epoko = 2457000.5 {{dato|9|decembro|2014}} TDB
 |Granda_duonakso = 469,320 [[1 E9 m|Gm]] (3,137 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 416,592 Gm (2,785 AU)
 |Apoapsido = 522,048 Gm (3,490 AU)
 |Discentreco = 0,1123
 |Periodo = 2029,618&amp;nbsp;[[tago]]j&amp;nbsp;(5,557&amp;nbsp;[[jaro]]j)
 |Cirkulrapido = 16,82 km/s
 |Klinangulo = 2,691°
 |Meza_anomaliangulo = 230,393°
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 80,452°
 |Argumento_de_periapsido = 141,645°
 |Terdistanco_min = 266,039 [[1 E9 m|Gm]] (1,778 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Absoluta_magnitudo = 14,3
}}
'''15497 Luko''' estas asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{dato|23|februaro|1999}} de la itala [[amatora astronomio|amatora astronomo]] [[Sauro Donati]] elde la [[Observatorio de Monte Agliale]] ([[itala lingvo|itale]] : ''[[:it:Borgo a Mozzano#Osservatorio astronomico|Osservatorio Astronomico di Monte Agliale]]'')
en [[Borgo a Mozzano]] ([[Italio]]).&lt;ref&gt;[http://www.comune.borgoamozzano.lu.it/content.php?p=1.13.12.2.6 Osservatorio Astronomico di Monte Agliale, el la paĝaro de la komunumo Borgo a Mozzano]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|it}}&lt;/ref&gt;

== Nomo ==
Ĝi ricevis la nomon de la malnova itala urbo [[Luko (Italio)|Luko]], ĉe la bordo de la rivero [[Serchio]], ĉefurbo de [[Toskanio]]. Tiu urbo kuŝas en la centro de tre fekunda valo ĉirkaŭita de montetoj. Sur unu el tiuj montetoj troviĝas la Observatorio de Monte Agliale, elde kiu la asteroido estis malkovrita.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|15497-lucca-1999-de7}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (15001–16000)#15451-15500|Listo de asteroidoj (15001 - 16000)]]
|antaŭ = [[(15496) 1999 DQ3|(15496) 1999 DQ&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]
|periodo = '''15497 Luko'''
|post = [[(15498) 1999 EQ4|(15498) 1999 EQ&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Luko}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Sauro Donati]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999]]</text>
      <sha1>smd18la7t61vga8we0ps030di49aj95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lakaĵo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>514318</id>
    <revision>
      <id>9365351</id>
      <parentid>9117941</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <origin>9365351</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="566" sha1="rect53wwy5130rasg4ddzidueqow1tr" xml:space="preserve">[[Dosiero:MS-PerlmuttlackPäoniendose16Jh.JPG|eta|&lt;center&gt;[[dinastio Ming]] lakaĵe ornamita skatolo inkrustita per [[perlamoto|perlamotaj]] [[peonio]]j de la [[dinastio Ming]], 16-a jarcento]]

'''Lakaĵo''' estas objekto orname kovrita per [[lako]]. La lako estas kelkfoje inkrustita aŭ [[lakĉizado|ĉizita]]. Lakaĵoj inkludas [[skatolo]]jn, manĝilarojn, [[butono]]jn kaj eĉ [[ĉerko]]jn pentritajn per lako - aparte tiu dekoracia arto havas tradicion en la kulturoj de [[Orienta Azio]].

{{Projektoj|ReVo=lak.0ajxo}}
{{Ĝermo|arto}}

[[Kategorio:Lakaĵoj| ]]</text>
      <sha1>rect53wwy5130rasg4ddzidueqow1tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giuseppe Mentessi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>525108</id>
    <revision>
      <id>9365682</id>
      <parentid>8911292</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:18:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1303" sha1="i0zff61pqtnpihjzvdslyc1bxc1ig3n" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto
 | nomo                   = Giuseppe Mentessi
 | dosiero                = 
 | priskribo              = 
 | dato de naskiĝo        = {{naskiĝdato|1857|9|29}}
 | loko de naskiĝo        = [[Ferrara]] {{Italio}}
 | nacieco                = Itala
 | sukcesis kiel          = Pentristo
 | dato de morto          = {{mortodato kaj aĝo|1931|6|14|1857|9|29}}
 | loko de morto          = [[Milano]]
 | artista nomo           =
 | artista celigo         = 
 | reprezentaj verkoj = 
}}
[[Dosiero:Giuseppe Mentessi - Pace.jpg|eta|Giuseppe Mentessi: ''Pace'', 1907]]
'''Giuseppe Mentessi''' (naskiĝis {{naskiĝdato|1857|9|29}} en [[Ferrara]], mortis {{mortodato|1931|6|14}} en [[Milano]]) estis [[Italio|itala]] [[pentristo]].

== Biografio ==
Filo de Michele Mentessi kaj Teresa Bentini, li estis itala pentristo.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.treccani.it/enciclopedia/giuseppe-mentessi_(Dizionario-Biografico)/ MENTESSI, Giuseppe]
* [http://www.artribune.com/2012/08/pittura-italiana-dellottocento-definitiva-riscoperta/56-mentessi/ Giuseppe Mentessi – Lagrime – 1898 ca. – Pinacoteca Fondazione Cassa di Risparmio di Tortona]

== Fonto ==
{{Tradukita|it|Giuseppe Mentessi|prec}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Mentessi, Giuseppe}}

[[Kategorio:Italaj pentristoj]]</text>
      <sha1>i0zff61pqtnpihjzvdslyc1bxc1ig3n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (A-K)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>527442</id>
    <revision>
      <id>9365153</id>
      <parentid>9361268</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>aldonoj</comment>
      <origin>9365153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40407" sha1="mek6iqx1zvpqkni3llezacw9rz194px" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo):
* Vi trovos la studentojn inter L-Z en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)]]
*{{EnhavTabelo|alf=L}}
== A ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Ervin Aba]]
* [[Ödön Abaffy]]
* [[Aurél Abafi]]
* [[Ferenc Ábel]]
* [[Asztrik Sándor Abday]]
* [[Géza Abonyi (juristo)]]
* [[István Abonyi (ŝakisto)]]
* [[Sándor Abonyi]]
* [[Iván Abonyi]]
* [[Ernő Ábrahám]]
* [[János Ábrahám (ginekologo)]]
* [[Ján Abrahamffy]]
* [[János Abrudbányay]]
* [[Ernő Ács]]
* [[Margit Ács]]
* [[Mihály Ács (pli aĝa)]]
* [[Pál Ács]]
* [[László Acsády]]
* [[László Acsay]]
* [[Tihamér Acsay]]
* [[István Aczél]]
* [[Márton Aczél]]
* [[András Ádám (atomfizikisto)]]
* [[Gerzson Ádám]]
* [[György Ádám (advokato)]]
* [[György Ádám (fiziologo)]]
* [[Lajos Ádám]]
* [[László Ádám (geografo)]]
* [[Lóránt Ádám]]
* [[Tamás Adamik]]
* [[Anna Adamikné Jászó]]
* [[János Áder]]
* [[Antal Adler-Rácz]]
* [[Andor Adorján]]
* [[Ármin Adorján]]
* [[Boldizsár Adorján]]
* [[Csaba Adorjáni]]
* [[Árpád Ág]]
* [[Ágnes Ágai]]
* [[László Agárdi]]
* [[Péter Agárdi]]
* [[Gyula Agárdy]]
* [[Mária Aggházy]]
* [[Lajos Ágner]]
* [[Gergely Agócs]]
* [[Tamás Agócs]]
* [[Pál Agócsy]]
* [[Tivadar Agorasztó]]
* [[Julián Imre Ágoston]]
* [[József Aistleitner]]
* [[Miklós Ajtai (kemiisto)]]
* [[Miklós Ajtai (matematikisto)]]
* [[Sándor Ajtai Kovách]]
* [[Károly Ákos]]
* [[Ambrus Alaksza]]
* [[Gyula Alapi]]
* [[Ferenc Alabán]]
* [[Antal Albely]]
* [[Ferenc Albert (astronomo)]]
* [[István Albert (piaristo)]]
* [[Miklós Aldobolyi Nagy]]
* [[Károly Alexa]]
* [[Béla Alexander]]
* [[Bernát Alexander]]
* [[László Alföldi]]
* [[Jenő Alföldy (redaktoro)]]
* [[Ödön Alliquander (filo)]]
* [[Anna Almásiné Törőcsik]]
* [[Anna Almásiné Törőcsik]]
* [[György Almássy (radiologo)]]
* [[László Almásy (politikisto)]]
* [[László Alpár]]
* [[Gyula Altenburger]]
* [[Ágoston Ambrózy (poeto)]]
* [[Ágoston Ambrózy (juĝisto)]]
* [[Géza Ambrózy]]
* [[Gyula Ambrózy (juristo)]]
* [[Gyula Ambrus]]
* [[Klára Ambrus]]
* [[Ernő Andai]]
* [[Aurél Anderkó]]
* [[Ernő Andrássy]]
* [[Sándor Andrássy]]
* [[Sándor Andrikovics]]
* [[Tivadar Angehrn]]
* [[Iván Angelus]]
* [[István János Angyal]]
* [[József Angyal]]
* [[Mária Angyal]]
* [[Gergely Angyalosi]]
* [[Béla Ángyán]]
* [[János Ángyán]]
* [[János Ángyán (kemiisto)]]
* [[János Dániel Anisits]]
* [[Béla Andrásfai]]
* [[József Andrasovszky]]
* [[Frigyes Antal]]
* [[Gyula Antal]]
* [[Lajos Antal]]
* [[László Antal (lingvisto)]]
* [[Mihály Antalfi]]
* [[József Antall]]
* [[István Ányos]]
* [[István Apáthy (juristo)]]
* [[Ákos Bertalan Apatóczky]]
* [[György Apponyi (politikisto)]]
* [[Béla Aradi]]
* [[Mátyás Pál Aradi]]
* [[Kálmán Arady]]
* [[Dániel Arany]]
* [[Sándor Arany (juĝisto)]]
* [[István Arató (instruisto)]]
* [[Pál Arató]]
* [[Döme Argenti]]
* [[Adolf Árpási]]
* [[Edgár Artner]]
* [[Tivadar Artner]]
* [[Ilona Ásványi]]
* [[Imre Aszódi]]
* [[Mária Aszódi]]
* [[László Asztalos]]
* [[Sándor Asztalos (redaktoro)]]
* [[Elemér Atzél]]
* [[György Auer]]
* [[Vince Augustin (kuracisto)]]
* [[Aladár Aujeszky]]
* [[László Aujeszky]]
* [[Pál Auer]]
* [[Ákos Azary]]
{{Div col end}}

== B ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Endre Baán]]
* [[László Baán]]
* [[Mihály Bába]]
* [[Vincențiu Babeș]]
* [[Béla Babiczky]]
* [[László Babiczky]]
* [[Miĥaelo Babits]]
* [[Sándor Babocsay]]
* [[Ernő Babos]]
* [[Imre Bach]]
* [[Béla Bacher]]
* [[Richárd Backhausz]]
* [[Iván Bächer]]
* [[Tamás Bács]]
* [[György Bacsák]]
* [[Tamás Bácskai]]
* [[Zoltán Bacskay]]
* [[Jenő Bacsó]]
* [[Nándor Bacsó]]
* [[Albert Baczoni]]
* [[József Badics]]
* [[Emőke Bagdy]]
* [[Ferenc Baintner]]
* [[Hugó Baintner]]
* [[Erzsébet Bajári]]
* [[Géza Bajári]]
* [[Pál Bajory]]
* [[János Bak]]
* [[János Mihály Bak]]
* [[József Bak]]
* [[Róbert Bak]]
* [[András Baka]]
* [[István Bakács]]
* [[György Bakay]]
* [[Lajos Bakay (kirurgo)]]
* [[Ferenc Bakó]]
* [[Gábor Bakó (entomologo)]]
* [[József Bakody (kuracisto)]]
* [[Ferenc Bakonyi]]
* [[Kálmán Bakonyi]]
* [[Tibor Bakonyi (politikisto)]]
* [[Ferenc Bakos]]
* [[Gáspár Bakos]]
* [[Tibor Bakos]]
* [[Csaba Baksa]]
* [[Zelka Baktay]]
* [[József Bakucz]]
* [[Péter Balabán]]
* [[Edit Balás]]
* [[Péter Elemér Balás]]
* [[Ármin Balassa]]
* [[Béla Balassa]]
* [[József Balassa (ĵurnalisto)]]
* [[József Balassa (lingvisto)]]
* [[Péter Balassa]]
* [[László Balássy]]
* [[Ádám Balázs]]
* [[Ágnes Balázs]]
* [[Béla Árpád Balázs]]
* [[Dénes Balázs]]
* [[Endre Balázs]]
* [[Géza Balázs]]
* [[János Balázs (lingvisto)]]
* [[József Balázs (dramaturgo)]]
* [[Júlia Balázs]]
* [[Lajos Balázs (astronomo)]]
* [[Lóránt Balázs]]
* [[Mária Balázs]]
* [[Mihály Balázs (redaktoro)]]
* [[Péter Balázs (arkivisto)]]
* [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]]
* [[Sándor Balázs (instruisto)]]
* [[András Báldi]]
* [[Emil Baleczky]]
* [[Antal Bálint (psikologo)]]
* [[Michael Balint]]
* [[Péter Bálint (kuracisto)]]
* [[Rezső Bálint (kuracisto)]]
* [[István Bálint Nagy]]
* [[Béla Balkay]]
* [[Aladár Balla]]
* [[Károly Balla (juristo)]]
* [[Károly Ballagi]]
* [[György Baló]]
* [[Júlia Baló]]
* [[Albin Lajos Balogh]]
* [[Andor Balogh]]
* [[Arnold Balogh]]
* [[Béla Balogh (antropologo)]]
* [[Ernő Balogh (onkologo)]]
* [[Gyula Balogh (arkivisto)]]
* [[Ilona Balogh]]
* [[Jolán Balogh]]
* [[József Balogh (filologo)]]
* [[Károly Balogh (oficisto)]]
* [[Katalin Balogh (psikologo)]]
* [[Pál Balogh (publikigisto)]]
* [[Tibor Balogh (filozofo)]]
* [[Tamás Balogh]]
* [[Tihamér Balogh]]
* [[György Baloghy]]
* [[Béla Bamberger]]
* [[Ervin Bán]]
* [[Márton Bán]]
* [[Róbert Bán]]
* [[Zsófia Bán]]
* [[Gábor Bándi]]
* [[Eszter Bánffy]]
* [[Zsigmond Bánfi]]
* [[Imre Bangha]]
* [[Béla Miksa Bánhegyi]]
* [[József Bánhegyi]]
* [[Zoltán Bánhidi]]
* [[Ernő Bánk]]
* [[Erzsébet Bánkiné Molnár]]
* [[József Banner]]
* [[István Banó]]
* [[Dezső Bánóczi]]
* [[László Bánóczi]]
* [[György Bánrévy]]
* [[Sándor Bánvárth]]
* [[Éva Bányai (kemiisto)]]
* [[Éva Bányai (psikologo)]]
* [[Jenő Barabás]]
* [[Albert-László Barabási]]
* [[Marcell Baracs]]
* [[István Baraczka]]
* [[Péter Bárándy]]
* [[László Baránszky]]
* [[László Baránszky-Jób]]
* [[János Bárány (radiologo)]]
* [[Péter Bárány]]
* [[Béla Baranyai]]
* [[Jusztin Gyula Baranyay]]
* [[Zoltán Baranyai]]
* [[Zsolt Baranyai]]
* [[József Barcza (instruisto)]]
* [[Gusztáv Bárczi]]
* [[Imre Bárd]]
* [[László Bárdi]]
* [[Kálmán Bardócz]]
* [[András Bárdos]]
* [[Kornél Albert Bárdos]]
* [[László Bárdos (poeto)]]
* [[János Bárdosi]]
* [[Ilona Barkóczi]]
* [[László Barkóczi]]
* [[József Barla Szabó (kuracisto)]]
* [[Gusztáv Barlay]]
* [[Ödön Szabolcs Barlay]]
* [[Balázs Barna]]
* [[Béla Barna (matematikisto)]]
* [[Ignác Barna (juĝisto)]]
* [[János Barna (instruisto)]]
* [[Péter Barna]]
* [[János Baross]]
* [[Lajos Baróti (historiisto)]]
* [[György Barra]]
* [[Balázs Barsi]]
* [[Gyula Barsy]]
* [[János Bársony]]
* [[Jenő Bársony (instruisto)]]
* [[Tivadar Bársony]]
* [[András Barta]]
* [[Ödön Barta]]
* [[Tamás Bartal]]
* [[Tamás Bártfai]]
* [[László Bártfai Szabó]]
* [[Béla Bartha (juristo)]]
* [[József Bartha (instruisto)]]
* [[Júlia Bartha]]
* [[Katalin Bartha (lingvisto)]]
* [[Judit Bartholy]]
* [[Lajos Bartkó]]
* [[József Bartóky]]
* [[Géza Bartoniek]]
* [[Attila István Bartos]]
* [[Huba Bartos]]
* [[Lajos Bartucz]]
* [[Lóránt Basch]]
* [[Bertalan Baskay Tóth]]
* [[Ferenc Batári]]
* [[Béla Baternay]]
* [[Csaba Báthori]]
* [[Gábor Báthory (televidparolisto)]]
* [[István Báthory (kuracisto)]]
* [[János Batizfalvy]]
* [[Zsigmond Bátky]]
* [[Viktor Bátor]]
* [[Lajos Báttaszéki]]
* [[Lajos Batthyány (guberniestro)]]
* [[Ervin Bauer]]
* [[József Bauer]]
* [[Péter Tamás Bauer]]
* [[Simon Bauer (instruisto)]]
* [[Ferenc Ferdinánd Baumgarten]]
* [[Izidor Baumgarten]]
* [[Nándor Baumgarten]]
* [[Alajos Baumgartner]]
* [[Béla Bay]]
* [[Gusztáv Bayerle]]
* [[Hugó Beck]]
* [[Salamon Beck]]
* [[Soma Beck]]
* [[Oszkár Becsey]]
* [[Anna Bede]]
* [[Gábor Bednanics]]
* [[János Beér]]
* [[László Beke]]
* [[Manó Beke]]
* [[Margit Beke]]
* [[István Békeffi]]
* [[Remig Békefi]]
* [[György Békés]]
* [[András Békéssy]]
* [[György Békésy]]
* [[Imre Békey]]
* [[Gusztáv Beksics]]
* [[Iván Béky-Halász]]
* [[Iván Bélai]]
* [[Vilmos Bélay]]
* [[Béla Béldi]]
* [[Márta Belényesi]]
* [[János Belitzky]]
* [[Ervin Bellák]]
* [[Pál Bélley]]
* [[Pál Belohorszky]]
* [[Gellért Belon]]
* [[Sándor Beluleszkó]]
* [[István Bencsik (pedagogo)]]
* [[József Bencze]]
* [[Gyula Benczúr (kuracisto)]]
* [[Jenő Benda]]
* [[László Bendefy]]
* [[Ferenc Bene (kuracisto)]]
* [[András Benedek]]
* [[Jenő Benedek (juristo)]]
* [[Henrik Benedict]]
* [[László Benkő (verkisto)]]
* [[Nóra Benkő]]
* [[Katalin Benson]]
* [[László Beöthy (teatrestro)]]
* [[Pál Beöthy]]
* [[Zsigmond Beöthy]]
* [[Zsolt Beöthy]]
* [[Eszter Berán]]
* [[Viktor Bérces]]
* [[Imre Berczeller]]
* [[László Berczeller]]
* [[Árpád Berczik (biologo)]]
* [[Endre Berecz]]
* [[János Berecz]]
* [[Tamás Bereczkei]]
* [[Gábor Bereczki]]
* [[Máté Bereczki]]
* [[György Berentey]]
* [[Edit Beregi]]
* [[György Berencsi (bakteriologo)]]
* [[Ernő Berentey (patro)]]
* [[Csilla Berényi]]
* [[Sándor Berényi]]
* [[Gyula Bereznai]]
* [[Péter Beretzk]]
* [[Péter Bergendy (reĝisoro)]]
* [[Dénes Berinkey]]
* [[józsef Berkes (piaristo)]]
* [[Zoltán Berkes]]
* [[Gáspár Bernát]]
* [[Gabriella Bernáth]]
* [[Géza Bernáth]]
* [[Jenő Bernátsky]]
* [[Jolán Berrár]]
* [[Károly Bertalan]]
* [[Vilmos Bertalan]]
* [[János Berze Nagy]]
* [[László Berzsenyi-Janosits]]
* [[Lajos Bese]]
* [[István Bethlen]]
* [[Géza Bethlenfalvy]]
* [[Béla Bevilaqua-Borsodi]]
* [[Miklós Bezegh-Huszágh]]
* [[László Bezerédj]]
* [[Nándor Bezsilla]]
* [[István Bibó (arthistoriisto)]]
* [[István Bibó (etnologo)]]
* [[Judit Bibó]]
* [[Ágnes Binét]]
* [[Géza Birkás]]
* [[Ede Flórián Birly]]
* [[Gábor Biró (fizikisto)]]
* [[Lajos Pál Bíró]]
* [[Pál Bíró]]
* [[Zoltán Bíró]]
* [[Ágnes Birtalan]]
* [[Dezső Bita]]
* [[Illés Béla Bitter]]
* [[Gyula Bittera]]
* [[Miklós Bittera]]
* [[Ákos Bizony]]
* [[Lajos Blau]]
* [[Ferenc Bodgál]]
* [[Ernő Bocz]]
* [[László Bodi]]
* [[Kriszta Bódis]]
* [[György Bodnár]]
* [[Zoltán Bodnár]]
* [[István Bodócs]]
* [[Lajos Bodola]]
* [[Géza Bodolay]]
* [[István Bodolai]]
* [[Csaba Bödör]]
* [[Gábor Bódy]]
* [[Gergely Bódy]]
* [[Lajos Boglár]]
* [[András Bognár]]
* [[Cecil Pál Bognár]]
* [[Iván Bognár]]
* [[János Bognár]]
* [[Lajos Bognár]]
* [[Szabolcs Bognár]]
* [[Szilvia Bognár]]
* [[Árpád Bogsch]]
* [[László Bogsch]]
* [[András Bohár]]
* [[Aranka Böhm]]
* [[János Böhm]]
* [[Károly Böhm (kuracisto)]]
* [[Gábor Bojár]]
* [[Endre Bojtár]]
* [[József Böjte]]
* [[Antal Bókay]]
* [[Zoltán Bókay]]
* [[Elemér Bokor]]
* [[Hanna Bokorné Szegő]]
* [[János Bokrányi]]
* [[Ilona Bolla]]
* [[Enikő Bollobás]]
* [[József Bölöny (advokato)]]
* [[Károly Bolyó]]
* [[Ervin Bóna]]
* [[Miklós Bóna]]
* [[Ferenc Boncz]]
* [[Éva Bónis]]
* [[György Bónis]]
* [[Jenő Bonomi]]
* [[Ambrus Bor]]
* [[Kálmán Bor]]
* [[Gáspár Borbás]]
* [[Andor Börcsök]]
* [[Beatrix Boreczky]]
* [[György Borgos]]
* [[István Ferenc Borhegyi]]
* [[Iván Boronkai]]
* [[Ádám Boros]]
* [[Endre Boros]]
* [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]]
* [[István Boros (biologo)]]
* [[Mihály Boross]]
* [[Ottilia Boross]]
* [[Péter Boross]]
* [[József Borossay]]
* [[András Borosy]]
* [[Iván Borsa]]
* [[Károly Borsányi]]
* [[Balázs Borsos]]
* [[Béla Borsos]]
* [[Ödön Borsos-Nachtnébel]]
* [[Arnold Károly Börzsönyi]]
* [[Sándor Boschan]]
* [[Zoltán Bosnyák (subministro)]]
* [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]]
* [[Iván Böszörményi-Nagy]]
* [[Antal Both]]
* [[Ferenc Botka]]
* [[Imre Botos]]
* [[Béla Bottló]]
* [[Olga Bottyán]]
* [[György Boytha]]
* [[András Bozóki]]
* [[Mihály Bozsi]]
* [[Olivér Brachfeld]]
* [[Siegfried Brachfeld]]
* [[András Bragyova]]
* [[Béla Brandenstein]]
* [[Soma Braun]]
* [[Angelo Brelich]]
* [[Mario Brelich]]
* [[Sándor Brodszky]]
* [[András Bródy]]
* [[András Bródy (ekonomikisto)]]
* [[Ernő Bródy (politikisto)]]
* [[Sándor Büchler]]
* [[József Bucsy]]
* [[Zoltán Buczolich]]
* [[Gyula Budai]]
* [[József Budaváry]]
* [[József Buday]]
* [[Andor Budincsevits]]
* [[Jusztin Budó]]
* [[László Buga]]
* [[István Bugarszky]]
* [[Károly Bugár-Mészáros]]
* [[István Bugyi]]
* [[Márton Bujdosó]]
* [[György Bulányi]]
* [[Gyula Bulyovszky (ĵurnalisto)]]
* [[Béla Büky (bibliotekisto)]]
* [[Dorottya Büky]]
* [[Gergely Imre Burány]]
* [[Károly Burger]]
* [[Aladár Burgyán]]
* [[Péter Búsbach]]
* [[Miklós Büttner]]
* [[Aladár Buzágh]]
* [[János Buzási (arkivisto)]]
* [[Ábel József Buzássy]]
{{Div col end}}

== C ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Gábor Carelli]]
* [[László Castiglione]]
* [[Ferdinánd Chernel]]
* [[István Chernel]]
* [[József Cherny]]
* [[István Cornides]]
* [[Attila Cosovan]]
* [[István Csabai]]
* [[Árpád Csák]]
* [[György Csákány]]
* [[Béla Csákvári]]
* [[Zsolt Csalog]]
* [[György Csanádi (juristo)]]
* [[Gusztáv Csanády]]
* [[Veronika Csánk]]
* [[Ferenc Csányi]]
* [[András Csapó]]
* [[Gábor Csapó]]
* [[Csaba Csapodi]]
* [[István Csapody (kuracisto)]]
* [[Lajos Csapody]]
* [[Vera Csapody]]
* [[Klára Csapodyné Gárdonyi]]
* [[János Csarada]]
* [[Elemér Császár (fizikisto)]]
* [[Margit Császár]]
* [[Magdolna Csath]]
* [[Tamás Csató]]
* [[Elemér Csávossy]]
* [[Dezső Csejtei]] 
* [[Károly Csemegi]]
* [[Béla Csepreghy]]
* [[Ilona Csepreghyné Meznerics]]
* [[Zoltán Csepregi]]
* [[József Cserép]]
* [[István Cseresnyés]]
* [[Adolf Cserey]]
* [[Zsuzsa Cserje]]
* [[Tihamér Csemiczky]]
* [[Károly Csertán]]
* [[Ferenc Csík]]
* [[Sándor Csikesz]]
* [[István Csillag (ministro)]]
* [[Klára Királyné Csilléry]]
* [[Andor Csizmadia]]
* [[János Csóka]]
* [[Mózes Csoma]]
* [[Mihály Csomor]]
* [[Barnabás Csongor]]
* [[Zsuzsanna Csongrády]]
* [[Antal Csorba]]
* [[Ferenc Csorba]]
* [[László Csorba]]
* [[Tibor Csorba]]
* [[Titusz Csörgey]]
* [[Marianna Csörnyei]]
* [[Rumen István Csörsz]]
* [[Mihály Imre Csősz]]
* [[Kálmán Czakó]]
* [[Lajos Czakó Ambró]]
* [[Károly Czeglédy]]
* [[Marianne Czeke]]
* [[István Czigler]]
* [[Mihály Czine]]
* [[Ernő Czóbel]]
* [[Alfréd Czobor]]
* [[Kálmán Czógler]]
* [[János Czukor]]
{{Div col end}}

== D ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[László Dabis]]
* [[Béla Dalos]]
* [[József Dallos]]
* [[Róbert Dán]]
* [[Villebald József Danczi]]
* [[Ágnes Dániel]]
* [[Anna Dániel]]
* [[Arnold Dániel]]
* [[Ernő Dániel (pianisto)]]
* [[Imre Dambrovszky]]
* [[Kálmán Darányi]]
* [[Alajos Daruváry]]
* [[Móric Darvai]]
* [[Géza Dávid]]
* [[Gyula Dávid (advokato)]]
* [[Zoltán Dávid]]
* [[Júlia Deák]]
* [[Pál Deák]]
* [[László Deák-Sárosi]]
* [[Imre Sixtus Debreczeni]]
* [[Miklós Dede]]
* [[János Dedinszky]]
* [[Gusztáv Degen]]
* [[János Dégen]]
* [[Miklós Degré]]
* [[István Dékány (reĝisoro)]]
* [[László Deme]]
* [[Mihály Demeczky]]
* [[Zsolt Demetrovics]]
* [[Antal Demién]]
* [[Katalin Dér]]
* [[Imre Derényi]]
* [[Balázs Déri]]
* [[Dezső Deseő]]
* [[Frigyes Dési]]
* [[László Detre]]
* [[József Dévald]]
* [[Lóránt Dezső]]
* [[István Dienes]]
* [[Pál Dienes]]
* [[Valéria Dienes]]
* [[János Diescher]]
* [[Károly Dietz]]
* [[István Diószegi (historiisto)]]
* [[László Diószegi]]
* [[Gusztáv Adolf Dirner]]
* [[Gábor Ditrói]]
* [[Ilona Dobos]]
* [[László Dobos (oficisto)]]
* [[Antal Dobosy]]
* [[Klára Dobrev]]
* [[Laura Döbrösi]]
* [[Aladár Dobrovits]]
* [[László Dobszay (dirigento)]]
* [[Attila Dóka]]
* [[Klára Dóka]]
* [[Gábor Doleschall]]
* [[Miklós Domahidy]]
* [[Sándor Domanovszky]]
* [[Géza Dombóvári]]
* [[Lajos Dömény]]
* [[Imre Domin]]
* [[István Dömök]]
* [[Gábor Domokos (fizikisto)]]
* [[Péter Domokos (fizikisto)]]
* [[András Dömötör]]
* [[Tekla Dömötör]]
* [[György Donáth]]
* [[László Dormándi]]
* [[Dávid Dorosz]]
* [[Ferenc Dőry]]
* [[Tibor Draskovics]]
* [[Imre Dréhr]]
* [[Dénes Dubovitz]]
* [[Róbert Dubravszky]]
* [[Előd Dudás]]
* [[Ágnes Dukkon]]
* [[Károly Duló]]
* [[Jenő Dulovits]]
* [[István Dunkl]]
* [[Győző Duró]]
* [[Győző Dvortsák]]
{{Div col end}}

== E ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Antal Éber]]
* [[Ferenc Eckhart]]
* [[Ferenc Eckstein]]
* [[István Ecsedi]]
* [[Csaba Ecsedy]]
* [[Ildikó Ecsedy]]
* [[Bertalan Edelstein]]
* [[István Egressy]]
* [[Zoltán Egressy (verkisto)]]
* [[Oszkár Egri]]
* [[Péter Egri]]
* [[András Egyed]]
* [[Brigitta Egyed]]
* [[István Egyed]]
* [[Dávid Egyedi]]
* [[Ottó Eiben]]
* [[György Eisemann]]
* [[Sándor Eisenmáyer]]
* [[Lajos Ejury]]
* [[Károly Eke]]
* [[Oszkár Elek]]
* [[Gyula Elischer]]
* [[Béla Éless]]
* [[Mária Ember]]
* [[Kálmán Emszt]]
* [[Stephan Ladislaus Endlicher]]
* [[Vendel Endrédy]]
* [[Ákos Endrei]]
* [[Zalán Endrei]]
* [[Gyula Endrey]]
* [[Sebő Endrődi]]
* [[Károly Engel (kuracisto)]]
* [[Kálmán Eperjessy]]
* [[Gyula Eörsi]]
* [[Mátyás Eörsi]]
* [[Ignác Eötvös (pli aĝa)]]
* [[Ignác Eötvös (pli juna)]]
* [[Károly Eötvös]]
* '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato)
* [[László Epstein]]
* [[Gizella Erdélyi]]
* [[Ilona T. Erdélyi]]
* [[János Erdélyi (mineralogo)]]
* [[Zsuzsanna Erdélyi]]
* [[József Ernyey]]
* [[Bálint Érdi]]
* [[Paul Erdős]]
* [[Ferenc Erős]]
* [[Gedeon Erős]]
* [[Zoltán Erős]]
* [[Pál Erőss]]
* [[Móric Esterházy]]
* [[Péter Esterházy]]
* [[Gyula Ethey]]
* [[Lajos Evva]]
{{Div col end}}

== F ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Dóra F. Csanak]]
* [[László F. Földényi]]
* [[Zsuzsa F. Várkonyi]]
* [[Péter Fábri]]
* [[László Facsinay]]
* [[Mária Fagyas]]
* [[Tibor Fajth]]
* [[Dezső Falcsik]]
* [[Kálmán Faluba]]
* [[Géza Faludi]]
* [[András Falus]]
* [[Róbert Falus]]
* [[Béla Faragó (fizikisto)]]
* [[Klára Faragó]]
* [[Attila Márton Farkas]]
* [[Géza Farkas]]
* [[Gyula Farkas (instruisto)]]
* [[Imre Farkas]]
* [[Jenő Farkas (tradukisto)]]
* [[József Farkas (politikisto)]]
* [[Károly Farkas (kuracisto)]]
* [[Tibor Farkas (politikisto)]]
* [[Zoltán Farkas (kritikisto)]]
* [[Zsigmond Farkasházy]]
* [[István Fáry]]
* [[Ferenc Ervin Fáy]]
* [[István Fazekas]]
* [[János Damáz Fehér]]
* [[György Fejér]]
* [[Lipót Fejér]]
* [[Géza Gyula Fejérváry]]
* [[András Fejes]]
* [[Pál Fejes]]
* [[Sándor Féjja]]
* [[Antal Endre Fekete]]
* [[Mihály Fekete (matematikisto)]]
* [[Sándor Fekete (redaktoro)]]
* [[Zoltán Fekete (agronomo)]]
* [[Sándor Fekete]]
* [[András Fekete-Győr]]
* [[Péter Feledy]]
* [[Ibolya Felhő]]
* [[Tamás Fellegi]]
* [[Emil Felletár]]
* [[Farkas Ignác Fenix]]
* [[Gyula Fényes]]
* [[Imre Fényes]]
* [[Samu Fényes]]
* [[István Fenyő (kritikisto)]]
* [[István Fenyő (matematikisto)]]
* [[Ervin Fenyő]]
* [[Márta Fenyő]]
* [[Béla Fenyvessy]]
* [[Jeromos Károly Fenyvessy]]
* [[Károly Ferencz]]
* [[Krisztina Ferenczi]]
* [[Mária Ferenczy]]
* [[László Ferenczy (muzeologo)]]
* [[Imre Fest]]
* [[István Feuer]]
* [[László Filep]]
* [[Tamás Gusztáv Filep]]
* [[Ernő Fináczy]]
* [[Géza Finszter]]
* [[Gertrúd Fischer]]
* [[Gyula Fischer (rabeno)]]
* [[Ádám Fitter]]
* [[Jenő Fitz]]
* [[Péter Fitz]]
* [[Ernő Flachbarth]]
* [[József Fleischer]]
* [[Péter Flesch]]
* [[Endre Flórián]]
* [[Ármin Fodor]]
* [[Gábor Fodor]]
* [[Ilona Fodor]]
* [[József Fodor]]
* [[Nándor Fodor]]
* [[Pál Fodor (turkologo)]]
* [[Sándor Fodor (egiptologo)]]
* [[Tamás Fodor]]
* [[Zoltán Fodor]]
* [[Anna Földes (ĵurnalisto)]]
* [[Dezső Földes]]
* [[Ferenc Földes (kuracisto)]]
* [[István Földes (astronomo)]]
* [[István Földes (virologo)]]
* [[Lajos Földes]]
* [[András Földi]]
* [[Aladár Földvári]]
* [[Ferenc Földvári]]
* [[Zoltán Fónyad]]
* [[András Forgách]]
* [[Erzsébet Forgács Hann]]
* [[Imre Forgács]]
* [[Róbert Forgács]]
* [[Zsuzsa Forgács]]
* [[Zoltán Fórián-Szabó]]
* [[Géza Forintos]]
* [[Tamás Gergely Forrai]]
* [[Iván Forray]]
* [[László Forró]]
* [[Magdolna Forró]]
* [[Jenő Förster]]
* [[Mihály Fóti]]
* [[András Frank]]
* [[Ignác Frank]]
* [[Zoltán Fráter]]
* [[Zsolt Frei]]
* [[Tamás Freund]]
* [[Tamás Fricz]]
* [[István Fried]]
* [[Ernő Friedmann]]
* [[József Frigyesi]]
* [[Ida Fröhlich]]
* [[Izidor Fröhlich]]
* [[János Fröhlich]]
* [[Jenő Fuchs (skermisto)]]
* [[László Fuchs]]
* [[György Fukász]]
* [[József Fülöp (geologo)]]
* [[József Fülöp (kuracisto)]]
* [[Márta Fülöp]]
* [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]]
* [[Zsigmond Fülöp]]
* [[Jenő Fürész]]
* [[Anna Fűri]]
* [[Ödön Füves]]
* [[László Miklós Füzesy]]
{{Div col end}}

== G ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[G. Béla Németh]]
* [[László G. Tóth]]
* [[András Gaál (higienisto)]]
* [[András Gaál (radiologo)]]
* [[György Gaál (bibliotekisto)]]
* [[György Gábor (filozofo)]]
* [[György Gábor (kardiologo)]]
* [[Ignác Gábor]]
* [[László Gábor (advokato)]]
* [[Pál Gábor]]
* [[Miklós Gábori]]
* [[Emilián Béla Gacs]]
* [[Péter Gács]]
* [[Endre Gádor]]
* [[Félix Gál]]
* [[Kinga Gál]]
* [[Ödön Galamb]]
* [[Dénes Galambos]]
* [[Imre Galambos]]
* [[Márton Galambos]]
* [[János Gálfi]]
* [[Endre Galla]]
* [[Ferenc Galla]]
* [[Tibor Gallai]]
* [[Sándor Gallus]]
* [[Gyöngyi Gallusz]]
* [[István Levente Garai]]
* [[László Garai]]
* [[Attila Garay]]
* [[Károly Garay]]
* [[Albert Gárdonyi]]
* [[Péter Gárdos]]
* [[Lajos Garaj]]
* [[Gyula Gáspár (juĝisto)]]
* [[Géza Gáspárdy]]
* [[Ferenc Gassi]]
* [[Emil Gaul]]
* [[Lajos Gecsényi]]
* [[Anna Géczy]]
* [[István Gedai]]
* [[Mihály Gedényi]]
* [[Alajos Gedeon]]
* [[Imre Gedővári]]
* [[Ferenc Gegesy]]
* [[Károly Gefferth]]
* [[Antal Genersich]]
* [[Zoárd Geőcze]]
* [[Oszkár Gerde]]
* [[Ágnes Geréb]]
* [[József Geréb]]
* [[László Geréb (tradukisto)]]
* [[Ágnes Gereben]]
* [[Ernő Gerendás]]
* [[Kálmán Géresi]]
* [[András Gerevich]]
* [[Rabán János Gerézdi]]
* [[Jenő Gergely (historiisto)]]
* [[Jenő Gergely (pulmonologo)]]
* [[Endre Gergő]]
* [[Ákos Gerhard]]
* [[József Gerics]]
* [[Pál Gerics]]
* [[Éva Gerle]]
* [[Ferenc Gerlóczy]]
* [[Károly Gerlóczy]]
* [[Zsigmond Gerlóczy]]
* [[Győző Gerő]]
* [[Károly Gerő]]
* [[László Gerőcs]]
* [[Teréz Gerszi]]
* [[Pál Gerzson]]
* [[Ernő Gesztelyi]]
* [[József Geszti]]
* [[Géza Ghyczy]]
* [[László Ghimessy]]
* [[Erzsébet Gidai]]
* [[Bonifác István Gidró]]
* [[Béla Gimes]]
* [[Rezső Gimes]]
* [[Rudolf Giovannini]]
* [[Lili Hajdú Gimesné]]
* [[Lajos Glaser]]
* [[Ármin Glatter]]
* [[Elen Gócza]]
* [[Lajos Gogolák]]
* [[Ödön Gohl]]
* [[Károly Goldziher]]
* [[Kornél Göllner]]
* [[István Gombocz]]
* [[Zoltán Gombocz]]
* [[Sándor Gombos]]
* [[György Gombosi]]
* [[Tamás Gombosi]]
* [[György Gömöri (kuracisto)]]
* [[György Gömöri (literaturhistoriisto)]]
* [[Pál Gömöry]]
* [[Árpád Göncz]]
* [[Katalin Gönczöl]]
* [[Etelka Görgey]]
* [[István Görgényi]]
* [[Dénes Görög]]
* [[Imre Görög (tradukisto)]]
* [[Jenő Görög]]
* [[Nándor Gellért Gorzó]]
* [[Endre Góth]]
* [[Sándor Gothard]]
* [[Irén Júlia Götz]]
* [[László Gozmány]]
* [[Elek Gozsdu]]
* [[Manó Gozsdu]]
* [[Béla Gözsy]]
* [[Ferenc Gráf]]
* [[Gábor Graff]]
* [[László Gránásy]]
* [[Endre Grandpierre K.]]
* [[Béla Grega]]
* [[Pál Greguss (botanikisto)]]
* [[László Grenács]]
* [[Jenő Greschik]]
* [[Leó Grész]]
* [[László Grétsy]]
* [[Béla Gróf]]
* [[Pál Gróf]]
* [[Beáta Grolmuszné Vértessy]]
* [[Géza Groma]]
* [[Diana Groó]]
* [[Emil Grósz]]
* [[Geyza Grubicy]]
* [[György Grűner]]
* [[Fülöp Grünwald]]
* [[Mór Grünwald]]
* [[Mária Gulácsy]]
* [[Gyula Gulyás (reĝisoro)]]
* [[István Guman]]
* [[Kálmán Guoth]]
* [[József Guszmann]]
* [[Antal Güttler]]
* [[Mihály Guttmann]]
* [[László Gy. Horváth]]
* [[Gábor Gyapay]]
* [[Éva Gyarmathy]]
* [[László Gyarmati]]
* [[István Gyenesei]]
* [[Albert Gyergyai]]
* [[László Gyermek]]
* [[Ervin Gyertyán]]
* [[Endre Gyimesi]]
* [[József Gyimesi (kemiisto)]]
* [[Béla Gyires]]
* [[Endre Gyökössy (poeto)]]
* [[Zsigmond Gyomai]]
* [[István Gyöngyössy]]
* [[László Gyöngyösy]]
* [[Lajos Györffy]]
* [[Eszter György (historiisto)]]
* [[József György]]
* [[Júlia György]]
* [[Péter György]]
* [[Ferenc Aladár Györgyey]]
* [[Géza Györgyi (fizikisto)]]
* [[Géza Györgyi (kuracisto)]]
* [[Kálmán Györgyi]]
* [[Imre Györki]]
* [[Erzsébet Györkös]]
* [[Alajos Györkösy]]
* [[Leó Györök]]
* [[János Győrvári]]
* [[Elek Győry]]
* [[István Győry]]
* [[János Győry]]
* [[Loránd Győry]]
* [[Ágost Gyulai]]
* [[István Gyulai (kuristo)]]
* [[Csaba Gyüre]]
* [[Katalin H. Gyürky]]
{{Div col end}}

== H ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[János Haas]]
* [[Árpád Haász]]
* [[István Béla Haáz]]
* [[Jonathán Pál Haberern]]
* [[Péter Hack]]
* [[Ervin Hacker]]
* [[Károly Hadaly]]
* [[János Háda]]
* [[Gyula Hagyó-Kovács]]
* [[János Hajdók]]
* [[Gábor Hajdú Ráfis]]
* [[Lajos Hajdu (juristo)]]
* [[József Hajdú-Moharos]]
* [[Dávid Hajnal]]
* [[Henrik Hajnal]]
* [[Imre Hajnal]]
* [[Imre Hajnik]]
* [[János Hajnik]]
* [[Károly Hajnik]]
* [[Pál Hajnik]]
* [[András Hajós]]
* [[Edit Hajós]]
* [[Károly Hajós (alergiologo)]]
* [[Ferenc Hajósy]]
* [[József Hála]]
* [[Andor Halasi]]
* [[Béla Halasi]]
* [[Aladár Halász]]
* [[Előd Halász]]
* [[Gábor Halász (kritikisto)]]
* [[Pál Halász (juristo)]]
* [[Sándor Halász (bankisto)]]
* [[Stefánia Halász]]
* [[Antal Haliczky]]
* [[János Halmai]]
* [[Bódog Halmi]]
* [[Dániel Hamar]]
* [[Imre Hamar]]
* [[Dániel Hamary]]
* [[Géza Hámor]]
* [[Jenő Hámori]]
* [[Béla Hamvas]]
* [[Tünde Handó]]
* [[István Hangos]]
* [[Katalin Hangos]]
* [[János Hankiss]]
* [[Fanni Hann]]
* [[István Hanusz]]
* [[Lajos Haracsi]]
* [[Szabolcs Harangi]]
* [[György Haraszti]]
* [[Miklós Haraszti]]
* [[Árpád Haraszty]]
* [[István Hárdi]]
* [[László Hargitai]]
* [[Pál Hári]]
* [[Pál Harkai Schiller]]
* [[József Harrach]]
* [[John Charles Harsanyi]]
* [[László Hartai (juĝisto)]]
* [[Péter Hasenfratz]]
* [[Péter Hatala]]
* [[Adolf Havas (instruisto)]]
* [[Adolf Havas (venerologo)]]
* [[Gábor Havas (ekonomikisto)]]
* [[Gábor Havas (sociologo)]]
* [[József Havas]]
* [[Sándor Havas]]
* [[Rezső Havass]]
* [[János Háy]]
* [[Bertalan Hazslinszky]]
* [[Péter Hédervári]]
* [[Péter Hedvig]]
* [[András Hegedűs T.]]
* [[Csaba Hegedűs]]
* [[Lajos Hegedűs (fonologiisto)]]
* [[Lajos Hegedüs (juristo)]]
* [[Béla Heinrich]]
* [[Lajos Viktor Hegedűs]]
* [[Imre Hegyi (etnografo)]]
* [[Endre Héjjas]]
* [[Ágnes Heller]]
* [[Bernát Heller]]
* [[Aurél Hencz]]
* [[László Hencz]]
* [[Csaba Hende]]
* [[Gyula Henkey]]
* [[Aladár Henszelmann]]
* [[Árpád Herczeg]]
* [[Gyula Herczeg]]
* [[Anita Herczegh]]
* [[Béla Herczegh]]
* [[Géza Herczegh (ĵurnalisto)]]
* [[Mihály Herczegh]]
* [[Károly Herkely]]
* [[Alice Hermann]]
* [[Emil Hermann]]
* [[Imre Hermann]]
* [[István Egyed Hermann]]
* [[Eszter Herold]]
* [[Margit Herrmann]]
* [[Tivadar Hertzka]]
* [[Ferenc Levente Hervay]]
* [[Ernő Hetényi]]
* [[Zsuzsa Hetényi]]
* [[János Heuffel]]
* [[Attila Hevesi]]
* [[Simon Hevesi]]
* [[George de Hevesy]]
* [[Edit Hexendorf]]
* [[Károly Hibay]]
* [[Judit Hidas]]
* [[Pál Hidas]]
* [[Judit Hidasi (japanologo)]]
* [[Alfréd Hille]]
* [[Jenő Hillebrand]]
* [[István Hiller]]
* [[István Hiller (bibliotekisto)]]
* [[Zoltán Hindy]]
* [[Sándor Hites]]
* [[Tibor Hódos]]
* [[Pál Hoitsy]]
* [[Ármin Hoffer]]
* [[Andor Hoffmann]]
* [[Mária Hoffmann]]
* [[Tibor Hoffmann]]
* [[Károly Holczer]]
* [[József Holderith]]
* [[Barnabás Holenda]]
* [[Béla Holl]]
* [[Imre Holl]]
* [[András Holló]]
* [[Mária Holló]]
* [[István Hollós]]
* [[Bálint Hóman]]
* [[István Homor]]
* [[Rezső Honti]]
* [[Lajos Hopp]]
* [[Gyula Honyek]]
* [[Béla Horányi]]
* [[György Horányi]]
* [[János Horányi]]
* [[Mihály Horányi]]
* [[Gusztáv Horay]]
* [[András Horn]]
* [[Béla Horn]]
* [[Ede Horn]]
* [[Miklós Horn (instruisto)]]
* [[Jenő Horovitz]]
* [[Béla Horthy]]
* [[Cirill Tamás Hortobágyi]]
* [[Ferenc Horusitzky]]
* [[Zoltán Horusitzky]]
* [[Adolf Olivér Horvát]]
* [[Árpád Horvát]]
* [[István Horvát]]
* [[Árpád Horváth (kuracisto)]]
* [[Árpád Horváth (verkisto)]]
* [[Béla Horváth (kuracisto)]]
* [[Béla Horváth (poeto)]]
* [[Cyrill Horváth]]
* [[Döme Horváth]]
* [[Ernő Horváth (muzeologo)]]
* [[Ferenc Horváth (arkivisto)]]
* [[Ferenc Horváth (geofizikisto)]]
* [[Ignác Horváth (bibliografo)]]
* [[István Horváth (fizikisto)]]
* [[István Károly Horváth]]
* [[János Horváth (juristo)]]
* [[János Horváth (kuracisto)]]
* [[János Horváth (literaturhistoriisto)]]
* [[János Horváth (matematikisto)]]
* [[Júlia Terézia Horváth]]
* [[Keresztély János Horváth]]
* [[Konstantin Gyula Horváth]]
* [[László Gábor Horváth]]
* [[Róbert István Horváth]]
* [[Tamás Horváth Dori]]
* [[Tibor Antal Horváth]]
* [[Zoltán Horváth (budhisto)]]
* [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]]
* [[Miklós Hosszú]]
* [[János Hóvári]]
* [[Ilona Hubay]]
* [[Károly Hubay]]
* [[Ferenc Hubert]]
* [[Ferenc Hudecz]]
* [[József Hunyady (librobindisto)]]
* [[László Hunyadi (geologo)]]
* [[Béla Husz]]
* [[Imre Jeromos Huszár]]
* [[István Huszák]]
* [[Vilmos Huszár (literaturisto)]]
* [[Jenő Huszka]]
* [[Ilona Huszka-Fábián]]
* [[Imre Hutás (radiologo)]]
* [[Tivadar Huth]]
* [[Tivadar Hüttl (kirurgo)]]
* [[Miklós György Hutterer]]
* [[Tivadar Huzella]]
{{Div col end}}

== I ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Zoltán I. Tóth]]
* [[Ferenc Ibrányi]]
* [[József Igmándy]]
* [[György Gábor Ihász]]
* [[Károly Ihrig]]
* [[József Ijjas (historiisto)]]
* [[Bálint Ila]]
* [[György Illei]]
* [[Erzsébet Illés]]
* [[Fanni Illés]]
* [[György Illés (verkisto)]]
* [[László Illés]]
* [[Sándor Illyés]]
* [[Tibor Illyés]]
* [[József Imre (1851)]]
* [[József Imre (1884)]]
* [[Dénes Ágoston Inczédy]]
* [[György Inzelt]]
* [[Dezső Irányi]]
* [[László Irányi]]
* [[Vilmos Ircsik]]
* [[Gyula Isaák (pli juna)]]
* [[Tamás Isépy]]
* [[István Isó]]
* [[Kálmán Isoz]]
* [[Efraim Israel]], hebree אפרים ישראל, hungare Hap Béla
* [[Sándor Istvánfi]]
* [[Márton Istvánovits]]
* [[Béla Iván]]
* [[Ferenc Ivanóczy]]
* [[Emma Iványi]]
* [[Imre Izsák]]
* [[Júlia Izsák]]
{{Div col end}}

== J ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[János Jabloniczky]]
* [[József Jablonowski]]
* [[Jenő Jablonszky]]
* [[Ferenc Jahn]]
* [[Béla Odiló Jakab]]
* [[Magdolna Jákfalvi]]
* [[Gyula Jáki]]
* [[László Jakucs]]
* [[Andrea Katalin Jancsó]]
* [[György Jancsó]]
* [[Miklós Janisch]]
* [[József Jankó]]
* [[László Jankovich (prosektoro)]]
* [[György Jánosi]]
* [[József Jánosi (jezuito)]]
* [[Dénes Jánossy (paleontologo)]]
* [[Mihály Jánossy]]
* [[István Jánosy]]
* [[István Járdányi Paulovics]]
* [[András Jaszlinszky]]
* [[Benedek Jávor]]
* [[Ottó Jávor]]
* [[József Jeanplong]]
* [[Béla Jedlicska]]
* [[László Jéki]]
* [[József Jelitai]]
* [[Arthur Jellinek]]
* [[Harry Jellinek]]
* [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]]
* [[Loránd Jendrassik]]
* [[Ferenc Jenei]]
* [[Árpád Jeszenszky]]
* [[Ferenc Jeszenszky]]
* [[Magda Jóború]]
* [[Hugó Johan]]
* [[Elemér Jónás]]
* [[Ödön Jónás]]
* [[Gyula Joó]]
* [[Gyula Jordán]]
* [[Péter Józsa]]
* [[Andor Juhász]]
* [[Andor Zoltán Juhász]]
* [[Árpád Juhász]]
* [[Árpád Juhász (sociologo)]]
* [[Gyula Juhász]]
* [[Ernő Juhász]]
* [[Pál Juhász (ekonomo)]]
* [[Jakab Justus]]
* [[Iréneusz Juvancz (1882)]]
* [[Iréneusz Juvancz (1910)]]
{{Div col end}}

== K ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Magda K. Nagy]]
* [[Melinda Kaba]]
* [[János Kabay]]
* [[Lóránt Kabdebó]]
* [[László Kádár]]
* [[Zoltán Kádár (arthistoriisto)]]
* [[Károly Kaiser]]
* [[Zsolt Kajcsos]]
* [[József Kakas]]
* [[János Kakas (fizikisto)]]
* [[Csaba Kákosy]]
* [[László Kákosy]]
* [[Pál Káldi]]
* [[Gyula Káldy-Nagy]]
* [[Ernő Kállai (kritikisto)]]
* [[Ernő Kállai (ombudsmano)]]
* [[Miklós Kállay]]
* [[Antal Kálló]]
* [[Zsigmond Kallós]]
* [[György Kálmán C.]]
* [[László Kálmán]]
* [[Zoltán Kalmár]]
* [[Béla Kálmánfi]]
* [[Gusztáv József Kalmár]]
* [[György Kalmár (ĵurnalisto)]]
* [[László Kalmár]]
* [[Magda Kalmár (psikologo)]]
* [[Dezső Kalocsai]]
* [[Alán Gyula Kalocsay]]
* [[János Kamarás]]
* [[Dezső Kamocsay]]
* [[Ildikó Kamocsay]]
* [[Zoltán Kamondi]]
* [[Dezső Kanizsai]]
* [[Alajos Kannás]]
* [[Boglárka Kapás]]
* [[Endre Kaposi]]
* [[Olivér Kaposi]]
* [[András Kappanyos]]
* [[Ede Kapuy]]
* [[Ferenc Karacs]]
* [[Imre Karácson]]
* [[István Karády]]
* [[Judit Karafiáth]]
* [[Orsolya Karafiáth]]
* [[Monika Karas]]
* [[Dávid Karátson]]
* [[Kristóf Karch]]
* [[Sándor Karcsay]]
* [[Albert Kardos]]
* [[Ernő Kardos]]
* [[Ferenc Kardos (kemiisto)]]
* [[László Kardos (etnografo)]]
* [[Pál Kardos (literaturhistoriisto)]]
* [[Sándor József Karle]]
* [[Geyza Karlovszky]]
* [[Mór Kármán]]
* [[Frigyes Károlyházy]]
* [[György Zoltán Károlyi]]
* [[Gyula Károlyi]]
* [[István Károlyi (venerologo)]]
* [[József Károlyi]]
* [[Lajos Károlyi]]
* [[Mihály Károlyi]]
* [[Júlia Karosi]]
* [[György Kárpáti (akvopilkisto)]]
* [[Károly Kárpáti (instruisto)]]
* [[Kelemen Kárpáti]]
* [[György Karsai]]
* [[Elek Karsai]]
* [[Gábor Karsai]]
* [[Géza Ferenc Karsai]]
* [[László Karsai]]
* [[Zsuzsa Kartal]]
* [[Ferenc Kárteszi]]
* [[Zsigmond Karvázy]]
* [[Andrea Katona]]
* [[Anna Katona]]
* [[István Katona (historiisto)]]
* [[Mihály Dénes Katona]]
* [[Mór Katona]]
* [[Zoltánné Katona Márta Soltész]]
* [[Sándor Katz]]
* [[Lipót Kauser (juristo)]]
* [[Gyula Kautz]]
* [[Ármin Kecskeméti]]
* [[Gábor Kecskeméti]]
* [[Károly Kecskeméti (historiisto)]]
* [[Aurél Kecskeméthy]]
* [[Mihály Kecskés]]
* [[Imre Keéri-Szántó]]
* [[János Keglevich]]
* [[Zsigmond Keglevich]]
* [[Marianna Kékes]]
* [[Imre Kelemen]]
* [[László Kelemen (advokato)]]
* [[Béla Kelényi]]
* [[Oszkár Keller]]
* [[Judit Kemenczky]]
* [[Ferenc Kemény]]
* [[G. Gábor Kemény]]
* [[Károly Kelecsényi]]
* [[László Kelecsényi]]
* [[Béla Kelemen (instruisto)]]
* [[Béla Kelen]]
* [[Albert Kemény]]
* [[Endre Kemény]]
* [[Gábor Kemény (lingvisto)]]
* [[István Kemény (sociologo)]]
* [[Lajos Kemény (arkivisto)]]
* [[Béla Kempelen]]
* [[Anna Kende]]
* [[János Kende (premonstrato)]]
* [[István Kenedi]]
* [[István Kenesei]]
* [[Béla Kenéz]]
* [[Ernő Kenéz (bibliotekisto)]]
* [[Gyula Kenézy]]
* [[Ágnes Kenyeres]]
* [[Balázs Kenyeres]]
* [[Elemér Kenyeres]]
* [[Imre Kenyeres (redaktoro)]]
* [[Zoltán Kenyeres]]
* [[István Kérdő]]
* [[János Károly Kerekes]]
* [[Ferenc Kerényi]]
* [[Grácia Kerényi]]
* [[György Kerényi]]
* [[Karl Kerényi]]
* [[Pál Keresztes (instruisto)]]
* [[Ferenc Borgia Kéri]]
* [[Jenő Kerpel]]
* [[Erika Kertész]]
* [[Zsuzsa Kertész]]
* [[Ferenc Keserű]]
* [[Adorján Kesselyák]]
* [[József Keszler]]
* [[Pál Keszler]]
* [[Tibor Keszthelyi]]
* [[Zoltán Keszthelyi]]
* [[Aladár Kettesy]]
* [[András Keve]]
* [[Károly Kétly]]
* [[Tivadar Kézmárszky]]
* [[Géza Kilényi]]
* [[Gyula Kilczer]]
* [[Mária Kilényi]]
* [[György Király]]
* [[Iván Király]]
* [[Kinga Júlia Király]]
* [[Pál Királyi]]
* [[Éva Kis (geografo)]]
* [[Sándor Kis]]
* [[Imre Kis Pintér]]
* [[László Kisbali]]
* [[Ákos Kiss]]
* [[Albin Ferenc Kiss]]
* [[Aranka Kiss]]
* [[Arnold Kiss]]
* [[Árpád Kiss (kemiisto, 1889)]]
* [[Attila Kiss (arkeologo)]]
* [[Benedek Kiss]]
* [[Csaba Gy. Kiss]]
* [[Daisy Kiss]]
* [[Endre Kiss]]
* [[György Kiss (psikologo)]]
* [[György Ádám Kiss]]
* [[István Kiss (advokato)]]
* [[István Kiss (piaristo)]]
* [[János Kiss (esperantisto)]]
* [[József Kiss (bibliografo)]]
* [[Ernő Kiss Angyal]]
* [[László Kiss (politikisto)]]
* [[Levente Kiss (biologo)]]
* [[István Kiszely]]
* [[Péter Kiszl]]
* [[Pál Kitaibel]]
* [[Emil Klafszky]]
* [[Kunó Klebelsberg]]
* [[Miksa Klein (rabeno)]]
* [[Sándor Klein]]
* [[Sándor Károly Klempa]]
* [[László Klestinszky]]
* [[Zoltán Klie]]
* [[Ferenc Klohammer]]
* [[Dániel Kmeth]]
* [[Károly Kmety]]
* [[Ferenc Koch]]
* [[Ágnes Kocsis]]
* [[Mihály Kocsis]]
* [[Éva Kocziszky]]
* [[Sándor Koczkás]]
* [[Gyula Koczkás]]
* [[Gyula Kodolányi]]
* [[Károly Kogutowicz]]
* [[Béla Kőhalmi]]
* [[Zoltán Kolláth]]
* [[István Koller]]
* [[Károly Pius Koller]]
* [[Zoltán Kollonay]]
* [[Tamás Koltai]]
* [[Virgil Koltai]]
* [[Aladár Komját]]
* [[Aladár Komjáthy]]
* [[Jenő Komjáthy]]
* [[Aladár Komlós]]
* [[Ferenc Komlóssy (kanoniko)]]
* [[Vilmos Komornik]]
* [[Géza Komoróczy]]
* [[István Konecsni]]
* [[Sándor Konek]]
* [[Dénes Kőnig]]
* [[Sándor Konkoly-Thege]]
* [[Jenő Konrád]]
* [[Dezső Kontraszty]]
* [[Károly Kontrát]]
* [[Anikó Kónya]]
* [[Judith Koós]]
* [[Mária Kopp]]
* [[György Koppány (meteologo)]]
* [[Frigyes Korányi]]
* [[György Korbuly]]
* [[Iván Korcsmáros]]
* [[György Korda (juĝisto)]]
* [[István Koren]]
* [[Éva Korenchy]]
* [[Adrienne Körmendy]]
* [[Tivadar Kormos]]
* [[Gyula Kornis]]
* [[Ákos Koroknai]]
* [[Mihály Korom (historiisto)]]
* [[Attila Korompai]]
* [[Miklós Richárd Korzenszky]]
* [[Géza Körtvélyes]]
* [[Gábor Kósa]]
* [[György Kosály]]
* [[Vera Kósáné Ormai]]
* [[Béla Kossányi]]
* [[Ignác Kosutány]]
* '''[[Lajos Kossuth]]'''
* [[Edit Kőszegi]]
* [[Frigyes Kőszegi]]
* [[Tamás Kőszegi]]
* [[Éva Kosztolányi]]
* [[Arisztid Kovách]]
* [[Márk Antal Kovách]]
* [[Ákos Kovács (kuracisto)]]
* [[Árpád Kovács (filologo)]]
* [[Ilona Kovács (literaturisto)]]
* [[Ilona Kovács (psikologo)]]
* [[István Kovács (aktoro)]]
* [[József Kovács (kirurgo)]]
* [[Lajos Kovács (entomologo)]]
* [[László Kovács]]
* [[Mihály Kovács (piaristo, pli aĝa)]]
* [[Sándor Kovács (luterana episkopo)]]
* [[Tibor Kovács]]
* [[Zoltán Kovács (geografo)]]
* [[Magdolna Kövesi]]
* [[Árpád Kosztolányi]]
* [[Dezső Kosztolányi]]
* [[Zoltán Kovács (psikologo)]]
* [[Miklós Kovalovszky]]
* [[Károly Kőváry]]
* [[Zoltán Kőváry]]
* [[Dániel Kováts]]
* [[Gyula Kováts (juristo)]]
* [[János István Kováts]]
* [[Lajos Kövér]]
* [[Iván Köves]]
* [[Radó Kövesligethy]]
* [[György Kozarics]]
* [[Sándor Kozina]]
* [[György Kozma]]
* [[Flóra Kozmutza]]
* [[Attila Krajcsi]]
* [[Alán Kralovánszky]]
* [[Jenő Kramár]]
* [[Miklós Krámer]]
* [[Péter Krasztev]]
* [[Ferenc Kratochwill]]
* [[Ferenc Krausz]]
* [[Béla Krekó (pli aĝa)]]
* [[Péter Krekó]]
* [[József Andor Krenner]]
* [[Géza Krepuska]]
* [[Géza Kresz]]
* [[Mária Kresz]]
* [[Miklós Kretzoi]]
* [[Tibor Kristóf]]
* [[Sándor Krisztics]]
* [[Endre Krolopp]]
* [[András Kubacska]]
* [[Endre Kubányi]]
* [[Lajos Kubányi]]
* [[Mihály Kubinszky (episkopo)]]
* [[Enikő Kubinyi]]
* [[László Kubinyi]]
* [[Pál Kubinyi]]
* [[Imre Kubovics]]
* [[Tamás Gergely Kucsera]]
* [[Árpád Kucsman]]
* [[Ferenc Kukán]]
* [[István Kukorelli]]
* [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]]
* [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]]
* [[Ferenc Kulin]]
* [[László Külkey]]
* [[Jenő Béla Kümmerle]]
* [[Miklós Kun (historiisto)]]
* [[Adolf Kunc]]
* [[Lajos Kunffy]]
* [[András Kürthy]]
* [[Zoltán Kunszt]]
* [[Endre Kutassy]]
* [[Ida Kutzián]]
* [[Ede Kvassay]]
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]]
* [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]]

== Fontoj ==
* [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&amp;p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&amp;p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }}
* La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio.

[[Kategorio:Listoj de homoj]]</text>
      <sha1>mek6iqx1zvpqkni3llezacw9rz194px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528326</id>
    <revision>
      <id>9365150</id>
      <parentid>9361259</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:31:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* F */</comment>
      <origin>9365150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18785" sha1="m3xxdee3mpfgkglrwrhgiz5rzf7sf2i" xml:space="preserve">Jen listo de studentoj, kiuj studis, poste ankaŭ instruis en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo):

*{{EnhavTabelo|alf=L}}
== A ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Ferenc Ábel]]
* [[Géza Abonyi (juristo)]]
* [[Sándor Abonyi]]
* [[Mihály Ács (pli aĝa)]]
* [[Pál Ács]]
* [[András Ádám (atomfizikisto)]]
* [[György Ádám (advokato)]]
* [[György Ádám (fiziologo)]]
* [[Lajos Ádám]]
* [[László Ádám (geografo)]]
* [[Lóránt Ádám]]
* [[Tamás Adamik]]
* [[Anna Adamikné Jászó]]
* [[Tamás Agócs]]
* [[József Aistleitner]]
* [[Miklós Ajtai (matematikisto)]]
* [[Sándor Ajtai Kovách]]
* [[Béla Alexander]]
* [[Bernát Alexander]]
* [[Ferenc Albert (astronomo)]]
* [[Károly Alexa]]
* [[László Alföldi]]
* [[Antal Almási]]
* [[Gyula Altenburger]]
* [[Gyula Antal]]
* [[László Antal (lingvisto)]]
* [[István Apáthy (juristo)]]
* [[Ákos Bertalan Apatóczky]]
* [[Edgár Artner]]
* [[László Asztalos]]
* [[Aladár Aujeszky]]
* [[László Aujeszky]]
{{Div col end}}

== B ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Ernő Babos]]
* [[Hugó Baintner]]
* [[Béla Babiczky]]
* [[Tamás Bács]]
* [[Pál Bajory]]
* [[István Bakács]]
* [[Lajos Bakay (kirurgo)]]
* [[Zelka Baktay]]
* [[Péter Balassa]]
* [[Béla Árpád Balázs]]
* [[Géza Balázs]]
* [[János Balázs (lingvisto)]]
* [[Lóránt Balázs]]
* [[Mária Balázs]]
* [[Emil Baleczky]]
* [[Rezső Bálint (kuracisto)]]
* [[Ernő Balogh (onkologo)]]
* [[Katalin Balogh (psikologo)]]
* [[Zsófia Bán]]
* [[József Bánhegyi]]
* [[Zoltán Bánhidi]]
* [[Jenő Barabás]]
* [[Péter Bárándy]]
* [[László Baránszky-Jób]]
* [[Zsolt Baranyai]]
* [[Gusztáv Bárczi]]
* [[László Bárdos (poeto)]]
* [[Balázs Barna]]
* [[János Bársony]]
* [[Judit Bartholy]]
* [[Lajos Bartkó]]
* [[Géza Bartoniek]]
* [[Huba Bartos]]
* [[Lajos Bartucz]]
* [[Nándor Baumgarten]]
* [[Salamon Beck]]
* [[Soma Beck]]
* [[János Beér]]
* [[Manó Beke]]
* [[András Békéssy]]
* [[Ferenc Bene (kuracisto)]]
* [[Henrik Benedict]]
* [[Zsolt Beöthy]]
* [[Árpád Berczik (biologo)]]
* [[Endre Berecz]]
* [[Gábor Bereczki]]
* [[Edit Beregi]]
* [[Sándor Berényi]]
* [[Zoltán Berkes]]
* [[Gabriella Bernáth]]
* [[Jenő Bernátsky]]
* [[Jolán Berrár]]
* [[Ede Flórián Birly]]
* [[Gábor Biró (fizikisto)]]
* [[Ágnes Birtalan]]
* [[Dezső Bita]]
* [[Kriszta Bódis]]
* [[Zoltán Bodnár]]
* [[Lajos Bodola]]
* [[István Bodolai]]
* [[Lajos Boglár]]
* [[Cecil Pál Bognár]]
* [[János Bognár]]
* [[László Bogsch]]
* [[Károly Böhm (kuracisto)]]
* [[Zoltán Bókay]]
* [[Ilona Bolla]]
* [[Enikő Bollobás]]
* [[Éva Bónis]]
* [[György Bónis]]
* [[Ádám Boros]]
* [[Gábor Boros (filozofihistoriisto)]]
* [[József Borossay]]
* [[András Borosy]]
* [[Károly Borsányi]]
* [[György Boytha]]
* [[András Bozóki]]
* [[Béla Brandenstein]]
* [[József Buday]]
* [[József Budenz]]
* [[István Bugarszky]]
* [[Károly Bugár-Mészáros]]
* [[Károly Burger]]
* [[Aladár Buzágh]]
{{Div col end}}

== C ==
* [[József Cherny]]
* [[István Cornides]]
* [[István Csabai]]
* [[Béla Csákvári]]
* [[Csaba Csapodi]]
* [[István Csapody (kuracisto)]]
* [[Lajos Csapody]]
* [[János Csarada]]
* [[Elemér Császár (fizikisto)]]
* [[Margit Császár]]
* [[Andor Csizmadia]]
* [[Mózes Csoma]]
* [[Barnabás Csongor]]
* [[László Csorba]]
* [[István Czigler]]

== D ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[László Dabis]]
* [[Imre Dambrovszky]]
* [[Róbert Dán]]
* [[Ágnes Dániel]]
* [[Géza Dávid]]
* [[János Dégen]]
* [[Mihály Demeczky]]
* [[Zsolt Demetrovics]]
* [[Antal Demién]]
* [[Katalin Dér]]
* [[Imre Derényi]]
* [[Balázs Déri]]
* [[Frigyes Dési]]
* [[László Detre]]
* [[Pál Dienes]]
* [[János Diescher]]
* [[István Diószegi (historiisto)]]
* [[Gusztáv Adolf Dirner]]
* [[Klára Dobrev]]
* [[Sándor Domanovszky]]
* [[Tekla Dömötör]]
* [[Előd Dudás]]
* [[Ágnes Dukkon]]
{{Div col end}}

== E ==
* [[Ferenc Eckhart]]
* [[Ildikó Ecsedy]]
* [[Péter Egri]]
* [[István Egyed]]
* [[György Eisemann]]
* [[Gyula Elischer]]
* [[Károly Engel (kuracisto)]]
* [[Gyula Eörsi]]
* '''[[Loránd Eötvös]]''' (nomdonanto de la universitato)
* [[László Epstein]]
* [[József Ernyey]], apotekisto
* [[Bálint Érdi]]

== F ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Dóra F. Csanak]]
* [[Kálmán Faluba]]
* [[Géza Faludi]]
* [[András Falus]]
* [[Róbert Falus]]
* [[Klára Faragó]]
* [[Géza Farkas]]
* [[Gyula Farkas (instruisto)]]
* [[Jenő Farkas (tradukisto)]]
* [[Ibolya Felhő]]
* [[Tamás Fellegi]]
* [[György Fejér]]
* [[Lipót Fejér]]
* [[Pál Fejes]]
* [[Mihály Fekete (matematikisto)]]
* [[Sándor Fekete]]
* [[Zoltán Fekete (agronomo)]]
* [[Imre Fényes]]
* [[Béla Fenyvessy]]
* [[Mária Ferenczy]]
* [[Ernő Fináczy]]
* [[Géza Finszter]]
* [[Ádám Fitter]]
* [[József Fleischer]]
* [[Gábor Fodor]]
* [[József Fodor]]
* [[Sándor Fodor (egiptologo)]]
* [[Zoltán Fodor]]
* [[István Földes (astronomo)]]
* [[András Földi]]
* [[Ferenc Földvári]]
* [[Magdolna Forró]]
* [[András Frank]]
* [[Ignác Frank]]
* [[Zsolt Frei]]
* [[József Frigyesi]]
* [[Ida Fröhlich]]
* [[Izidor Fröhlich]]
* [[György Fukász]]
* [[József Fülöp (geologo)]]
* [[József Fülöp (kuracisto)]]
* [[Márta Fülöp]]
* [[Sándor Fülöp (ombudsmano)]]
{{Div col end}}

== G ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[G. Béla Németh]]
* [[György Gábor (filozofo)]]
* [[Miklós Gábori]]
* [[Félix Gál]]
* [[Gyula Gál (juristo)]]
* [[Márton Galambos]]
* [[Endre Galla]]
* [[Ferenc Galla]]
* [[Albert Gárdonyi]]
* [[Antal Genersich]]
* [[Zoárd Geőcze]]
* [[Ágnes Gereben]]
* [[András Gerevich]]
* [[Rabán János Gerézdi]]
* [[Jenő Gergely (historiisto)]]
* [[József Gerics]]
* [[Ferenc Gerlóczy]]
* [[Zsigmond Gerlóczy]]
* [[Zoltán Gombocz]]
* [[Pál Gömöry]]
* [[Katalin Gönczöl]]
* [[Endre Góth]]
* [[Irén Júlia Götz]]
* [[Ferenc Gráf]]
* [[Gábor Graff]]
* [[László Grétsy]]
* [[Emil Grósz]]
* [[József Guszmann]]
* [[Albert Gyergyai]]
* [[József Gyimesi (kemiisto)]]
* [[Eszter György (historiisto)]]
* [[Júlia György]]
* [[Péter György]]
* [[Géza Györgyi (fizikisto)]]
* [[Géza Györgyi (kuracisto)]]
* [[Kálmán Györgyi]]
* [[Erzsébet Györkös]]
* [[János Győry]]
* [[Pál Gyulai (kritikisto)]]
{{Div col end}}

== H ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[János Haas]]
* [[Jonathán Pál Haberern]]
* [[Péter Hack]]
* [[Károly Hadaly]]
* [[Lajos Hajdu (juristo)]]
* [[Henrik Hajnal]]
* [[Imre Hajnik]]
* [[Károly Hajós (alergiologo)]]
* [[József Hála]]
* [[Aladár Halász]]
* [[János Halmai]]
* [[Imre Hamar]]
* [[Géza Hámor]]
* [[Jenő Hámori]]
* [[Tünde Handó]]
* [[Szabolcs Harangi]]
* [[György Haraszti]]
* [[László Hartai (reĝisoro)]]
* [[Péter Hatala]]
* [[Pál Hári]]
* [[Adolf Havas (venerologo)]]
* [[József Havas]]
* [[Sándor Havas]]
* [[Péter Hedvig]]
* [[László Hencz]]
* [[Árpád Herczeg]]
* [[Mihály Herczegh]]
* [[István Egyed Hermann]]
* [[Zsuzsa Hetényi]]
* [[Attila Hevesi]]
* [[Edit Hexendorf]]
* [[Jenő Hillebrand]]
* [[István Hiller]]
* [[Sándor Hites]]
* [[Judit Hidasi (japanologo)]]
* [[József Holderith]]
* [[András Holló]]
* [[Bálint Hóman]]
* [[Gyula Honyek]]
* [[Lajos Hopp]]
* [[Béla Horányi]]
* [[György Horányi]]
* [[János Horányi]]
* [[Gusztáv Horay]]
* [[Béla Horn]]
* [[Ferenc Horusitzky]]
* [[Árpád Horvát]]
* [[István Horvát]]
* [[Béla Horváth (kuracisto)]]
* [[Cyrill Horváth]]
* [[Iván Horváth (literaturisto)]]
* [[János Horváth (literaturhistoriisto)]]
* [[Keresztély János Horváth]]
* [[Konstantin Gyula Horváth]]
* [[Zoltán Horváth (budhisto)]]
* [[Ferenc Hubert]]
* [[Ferenc Hudecz]]
* [[János Hunfalvy]]
* [[Vilmos Huszár (literaturisto)]]
* [[Tivadar Huth]]
* [[Miklós György Hutterer]]
* [[Tivadar Huzella]]
{{Div col end}}

== I ==
* [[Zoltán I. Tóth]]
* [[Ferenc Ibrányi]]
* [[Sándor Illyés]]
* [[József Imre (1851)]]
* [[József Imre (1884)]]
* [[György Inzelt]]
* [[Béla Iván]]

== J ==
* [[László Jankovich (prosektoro)]]
* [[József Jánosi (jezuito)]]
* [[Dénes Jánossy (paleontologo)]]
* [[András Jaszlinszky]]
* [[Ányos Jedlik]]
* [[József Jelitai]]
* [[Jenő Jendrassik (fiziologo)]]
* [[Magda Jóború]]
* [[Gyula Jordán]]
* [[Péter Józsa]]
* [[Jakab Justus]]
* [[Iréneusz Juvancz (1910)]]

== K ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Pál Káldi]]
* [[Gyula Káldy-Nagy]]
* [[László Kálmán]]
* [[Magda Kalmár (psikologo)]]
* [[Olivér Kaposi]]
* [[Judit Karafiáth]], literaturisto
* [[Dávid Karátson]]
* [[Mór Kármán]]
* [[Géza Ferenc Karsai]]
* [[György Karsai]]
* [[Ferenc Kárteszi]]
* [[István Katona (historiisto)]]
* [[Mór Katona]]
* [[Gyula Kautz]]
* [[Sándor Katz]]
* [[Gábor Kecskeméti]]
* [[Marianna Kékes]]
* [[Anna Kende]]
* [[Elemér Kenyeres]]
* [[Imre Kenyeres (redaktoro)]]
* [[Zoltán Kenyeres]]
* [[Adorján Kesselyák]]
* [[Pál Kitaibel]]
* [[Zsigmond Keglevich]]
* [[Imre Kelemen]]
* [[Béla Kelen]]
* [[Béla Kenéz]]
* [[Ernő Kenéz]]
* [[Balázs Kenyeres]]
* [[Ferenc Kerényi]]
* [[Ferenc Borgia Kéri]]
* [[Károly Kétly]]
* [[András Keve]]
* [[Tivadar Kézmárszky]]
* [[Imre Kis Pintér]]
* [[László Kisbali]]
* [[Csaba Gy. Kiss]]
* [[Daisy Kiss]]
* [[Endre Kiss]]
* [[István Kiszely]]
* [[István Klinghammer]]
* [[János Kiss (esperantisto)]]
* [[Károly Kmety]]
* [[Ferenc Koch (geografo)]]
* [[Éva Kocziszky]]
* [[Gyula Koczkás]]
* [[Sándor Koczkás]]
* [[Gyula Kodolányi]]
* [[Béla Kőhalmi]]
* [[Zoltán Kolláth]]
* [[Aladár Komlós]]
* [[Géza Komoróczy]]
* [[Sándor Konek]]
* [[Dénes Kőnig]]
* [[Anikó Kónya]]
* [[Károly Koppi]]
* [[Frigyes Korányi]]
* [[György Korbuly]]
* [[György Korda (juĝisto)]]
* [[Tivadar Kormos]]
* [[Gyula Kornis]]
* [[Gábor Kósa]]
* [[Vera Kósáné Ormai]]
* [[Domokos Kosáry]]
* [[Ákos Kovács (kuracisto)]]
* [[Árpád Kovács (filologo)]]
* [[Tibor Kovács]]
* [[József Kovács (kirurgo)]]
* [[Tibor Kovács]]
* [[Gyula Kováts (juristo)]]
* [[Radó Kövesligethy]]
* [[György Kozma]]
* [[Attila Krajcsi]]
* [[Ferenc Kratochwill]]
* [[József Andor Krenner]]
* [[Géza Krepuska]]
* [[Sándor Krisztics]]
* [[Endre Krolopp]]
* [[Endre Kubányi]]
* [[Enikő Kubinyi]]
* [[László Kubinyi]]
* [[Pál Kubinyi]]
* [[Imre Kubovics]]
* [[Árpád Kucsman]]
* [[Ferenc Kukán]]
* [[István Kukorelli]]
* [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]]
* [[Ferenc Kulin]]
* [[Miklós Kun (historiisto)]]
* [[Endre Kutassy]]
{{Div col end}}

== L ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[László L. Lőrincz]]
* [[Erzsébet Ladányi]]
* [[János Ladó]]
* [[László György Lajtha]]
* [[András Lánczi]]
* [[Gyula Lánczy]]
* [[Lajos Láng (statistikisto)]]
* [[Sándor Láng]]
* [[Károly Lassovszky]]
* [[Éva Lax]]
* [[Ágost Lechner]]
* [[Emma Léderer]]
* '''[[Philipp Lenard]]''', Nobel-premiito
* [[Béla Lengyel (1844)]]
* [[József Lenhossék]]
* [[Mihály Lenhossék]]
* [[Mihály Ignác Lenhossék]]
* [[Barnabás Lenkovics]]
* [[Lajos Ligeti]]
* [[Alajos Loczka]]
* [[Lajos Lóczy]]
* [[Ferenc Lopussny]]
* [[Barnabás Lőrincz]]
* [[Gyula Luckhaub]]
* [[István Lukács]]
* [[Sándor Lumniczer]]
* [[Tibor Lutter]]
* [[Elvira Lux]]
{{Div col end}}

== M ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Klára M. Rásky]]
* [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]]
* [[Sándor Mágócsy-Dietz]]
* [[Zoltán Magyary]]
* [[István Majer]]
* [[László Majzon]]
* [[Endre János Makai]]
* [[Pál Makó]]
* [[Elemér Mályusz]]
* [[Gyula Mandello]]
* [[Stefánia Mándy]]
* [[Károly Manherz]]
* [[Vilmos Manninger]]
* [[Henrik Marczali]]
* [[Tivadar Margó]]
* [[István Margócsy]]
* [[Miklós Marik]]
* [[Vilmos Mariska]]
* [[Sámuel Márkfi]]
* [[Jenő Markó]]
* [[Pál Markovics]]
* [[Ferenc Mártonfi]]
* [[Gábor Máthé]]
* [[Miklós Matolcsy]]
* [[László Mátrai]]
* [[Béla Mauritz]]
* [[Attila Menyhárd]]
* [[László Mérő]]
* [[Andor Mészáros (historiisto)]]
* [[Barna Mezey]]
* [[Iván Meznerics]]
* [[Antal Mihálka]]
* [[Géza Mihalkovics]]
* [[Ödön Miklós]]
* [[Pál Miklós]]
* [[Ádám Miklósi]]
* [[Károly Minich]]
* [[Gusztáv Mödlinger]]
* [[József Mogyoródi]]
* [[Ernő Emil Moravcsik]]
* [[Krisztina Morvai]]
* [[Sándor Mozsonyi]]
* [[Kálmán Müller (kuracisto)]]
{{Div col end}}

== N ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Ádám Nádasdy]]
* [[Károly Nagy (fizikisto)]]
* [[Pál Nagy (kanoniko)]]
* [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Sándor Nagy (kemiisto)]]
* [[István Nánay]]
* [[Tibor Navracsics]]
* [[Ákos Navratil]]
* [[Imre Navratil]]
* [[László Négyesy]]
* [[Lajos Nékám (1868)]]
* [[Lajos Nékám (1909)]]
* [[Sándor Nékám]]
* [[Mária Neményi]]
* [[János Nemeskéri]]
* [[József Nemes-Nagy]]
* [[Gyula Németh]]
* [[János Németh (konstitucia juĝisto)]]
* [[Katalin Némethy]]
* [[József János Nemetz]]
* [[Tibor Neugebauer]]
* [[Tibor Nónay]]
{{Div col end}}

== O ==
* [[Gyula J. Obádovics]]
* [[Attila Oláh (psikologo)]]
* [[Miklós Olgyay]]
* [[László Orosz (biologo)]]
* [[Csaba Őry]]
* [[Ferenc Osvald]]
* [[Gábor Osváth (koreologo)]]
* [[Péter Oszkó]]
* [[László Ottlik]]
* [[Kelemen Óváry]]

== P ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Sándor P. Szabó]]
* [[Jenő Pacsu]]
* [[Péter Paczolay]]
* [[Dezső Pais]]
* [[István Pálos (statistikisto)]]
* [[Kálmán Pándy]]
* [[Melinda Pap]]
* [[Ivan Paskvić]]
* [[Arnold Pataky]]
* [[Erzsébet Patek]]
* [[Ákos Pauler]]
* [[Tivadar Pauler]]
* [[Gedeon Petz]]
* [[Gyula Pikler]]
* [[Márta Zsuzsanna Pintér]]
* [[Lajos Pócs]]
* [[Klára Póczy]]
* [[János Pollák]]
* [[László Pólos]]
* [[Péter Polt]]
* [[Jenő Pólya]]
* [[Emil Ponori Thewrewk]]
* [[Ferenc Poór]]
* [[Lajos Pósa (matematikisto)]]
* [[Árpád Prandler]]
* [[György Pray]]
* [[Kornél Preisich]]
* [[Hugó Preisz]]
* [[János Prileszky]]
* [[Vilmos Pröhle (turkologo)]]
* [[Ágost Pulszky]]
* [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]]
* [[Ildikó Puskás]]
* [[Jenő Putnoky]]
{{Div col end}}

== R ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Sándor Radnóti]]
* [[János Rainer M.]]
* [[János Ranolder]]
* [[Jenő Ranschburg]]
* [[Pál Ranschburg]]
* [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]]
* [[Nándor Ratkóczy]]
* [[Emil Récsi]]
* [[Gyula Regöly-Mérei]]
* [[István Reiman]]
* [[János Reisinger]]
* [[Csaba Reisz T.]]
* [[Zsuzsanna Renner]]
* [[Kató Rényi]]
* [[József Révay (filozofo)]]
* [[László Rhorer]]
* [[Frigyes Riesz]]
* [[Gusztáv Rigler]]
* [[Iván Rodé]]
* [[Alajos Roder]]
* [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]]
* [[Flóris Ferenc Rómer]]
* [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]]
* [[József Rötth]]
* [[Imre Ruff]]
* [[Nepomuk János Rupp]]
* [[Ferenc Ruzsa]]
* [[Imre Ruzsa]]
{{Div col end}}

== S ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Margit S. Sárdi]]
* [[József Sadler]]
* [[Gyula Sághy]]
* [[Ágnes Ságvári]]
* [[Gergely Salát]]
* [[Mihály Samu]]
* [[Mátyás Sándor (imunologo)]]
* [[Kamill Sándorfi]]
* [[Imre Sárándi]]
* [[Artúr Sarbó]]
* [[Aladár Sarbu]]
* [[Béla Sárfalvi]]
* [[János Sarkady]]
* [[Pál Endre Sárközy]]
* [[Oszkár Sashegyi]]
* [[Ignác Sauer]]
* [[Gábor Schein]]
* [[Károly Schilberszky]]
* [[Bódog Schiller]]
* [[János György Schmidt]]
* [[Aladár Schnierer]]
* [[Alfréd Schőner]]
* [[György Schopper]]
* [[Gábor Schreiber]]
* [[Elemér Schulek]]
* [[Vilmos Schulek]]
* [[Ödön Schulhof]]
* [[János Schuster]]
* [[Antal Schütz]]
* [[Márton Schwartner]]
* [[Ottó Schwartzer]]
* [[Ernő Schwimmer]]
* [[Elemér Scipiades]]
* [[Gyula Sebestény]]
* '''[[Ignaz Semmelweis]]'''
* [[István Síklaki]]
* [[István Simon (biofizikisto)]]
* [[Lajos Simonkai]]
* [[Árpád Sipos]]
* [[Lajos Sipos]]
* [[Dávid Somfai Kara]]
* [[Rezső Soó]]
* [[István Sőtér]]
* [[Tamás Stockinger]]
* [[Balázs Sudár]]
* [[Ottó Süpek]]
* [[György Szabad]]
* [[József Szabó (dentkuracisto)]]
* [[József Szabó (geologo)]]
* [[Máté Dániel Szabó]]
* [[Pál Zoltán Szabó]]
* [[Szabolcs Szabó]]
* [[József Szájer]]
* [[Zoltán Szalai]]
* [[József Szalay (arkivisto)]]
* [[Péter G. Szalay]]
* [[Iván Szántó]]
* [[Pál Szarvas]]
* [[Pál Szász (matematikisto)]]
* [[Ödön Szatala (botanikisto)]]
* [[János Szávai]]
* [[József Száva-Kováts]]
* [[László Szebellédy]]
* [[Rezső Szegedy]]
* [[György Székely (historiisto)]]
* [[Gyula Szekfű]]
* [[Péter Széky]]
* [[György Szénás]]
* [[Géza Szentmártoni Szabó]]
* [[Márton Szentmiklósi]]
* [[Imre Szentpétery]]
* [[János Szerb]]
* [[Gábor Szigethy]]
* [[Márton Szilágyi]]
* [[József Szinnyei (lingvisto)]]
* [[Zsigmond Szirtes]]
* [[Endre Szkárosi]]
* [[László Szögi]]
* [[János Szolnoki]]
* [[László Szörényi (kritikisto)]]
* [[Kálmán Sztrókay]]
* [[Jenő Szűcs]]
* [[István György Szűts]]
{{Div col end}}

== T ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Péter Takács (juristo)]]
* [[Lajos Tamás]]
* [[Harald Tangl]]
* [[Tamás Tarján]]
* [[Edit Tasnádi]]
* [[Zsigmond Telegdi]]
* [[Kálmán Tellyesniczky]]
* [[Lajos Terkán]]
* [[Károly Than]]
* [[Ákos Timon]]
* [[Ferenc Toldy]]
* [[Ádám Tomcsányi]]
* [[Tamás Toót-Holló]]
* [[Béla Török]]
* [[János Török (ornitologo)]]
* [[Lajos Török (kuracisto)]]
* [[György Tóth (piaristo)]]
* [[Károly Tóth (juristo)]]
* [[László Tóth (historiisto)]]
* [[Mihály Tóth (prokuroro)]]
* [[Miklós Tóth (episkopo)]]
* [[Zsigmond Tóth]]
* [[Pál Tóth-Szabó]]
* [[Csaba Töttössy]]
* [[Imre Trencsényi-Waldapfel]]
* [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]]
* [[Sándor Kornél Tury]]
* [[Gábor Tüskés]]
* [[János Tuzson]]
* [[György Tverdota]]
{{Div col end}}

== U ==
* [[Géza Uray]]
* [[Róbert Urbán]]

== V ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Elemér Vadász]]
* [[Ármin Vámbéry]]
* [[Jenő Vángel]]
* [[László Várady (historiisto)]]
* [[István Varga (ekonomikisto)]]
* [[Katalin Varga (psikologo)]]
* [[Tamás Varga]]
* [[Zsolt András Varga]]
* [[András Vargha]]
* [[Gábor Vargyas]]
* [[Béla Varjas]]
* [[Hildebrand Dezső Várkonyi]]
* [[Ferenc Vasváry]]
* [[Géza Vasy]]
* [[Gábor Vékony]]
* [[János Veleczky]]
* [[László Verebélÿ (kuracisto)]]
* [[Tibor Verebélÿ]]
* [[András Veres (literaturhistoriisto)]]
* [[Tamás Vécsey]]
* [[József Vígh]]
* [[Judit Vihar]]
* [[Miklós Világhy]]
* [[Sándor Vitális]]
* [[Mátyás Vuchetich]]
{{Div col end}}

== W ==
* [[János Waldapfel]]
* [[Antal Wéber]]
* [[Emília Weiss]]
* [[Ferenc Weiss]]
* [[Gusztáv Wenzel]]
* [[József Weszerle]]
* [[István Weiser]]
* [[Lajos Winkler]]
* [[József Wodetzky]]

== Z ==
* [[Alajos Zambra]]
* [[Imre Zárday]]
* [[Zoltán Zsebők]]
* [[Aladár Zubriczky]]

== Fontoj ==
* [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&amp;p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&amp;p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }}
* La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio.

{{Unua|kat=ne}}

[[Kategorio:Listoj]]</text>
      <sha1>m3xxdee3mpfgkglrwrhgiz5rzf7sf2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>528752</id>
    <revision>
      <id>9365193</id>
      <parentid>9351816</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>aldonoj</comment>
      <origin>9365193</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44507" sha1="3ffnx0chvia1qkbvcmyl8qurtw9ow7m" xml:space="preserve">Jen listo de famaj [[hungaroj]], kiuj mortis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto inter L-R.

'''La ceteraj famuloj troviĝas en apartaj paĝoj:'''
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]].

(Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[artikolo]]jn pri [[distrikto]]j de Budapeŝto kaj pri [[Pest (urbo)]] kaj [[Buda]]):
{{EnhavTabelo|alf=L}}

== L ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[László L. Menyhért]], arthistoriisto
* [[Juci Lábass]], [[aktoro]]
* [[Ferenc Laborcz]], [[skulptisto]]
* [[Róza Laborfalvi]], aktoro
* [[László Lackó]], [[geografo]]
* [[László Laczina]], [[reĝisoro]]
* [[István Laczó]], [[operkantisto]]
* [[Erzsébet Ladányi]], [[arkivisto]]
* [[Ferenc Ladányi]], aktoro
* [[Ilona Ladányi]], operkantisto
* [[Sándor Ladányi]], [[pastro]]
* [[János Ladó]], [[lingvisto]]
* [[László Ladó]], [[oficiro]]
* [[Margit Ladomerszky]], aktoro
* [[Pál Lajkó]], [[radiologo]]
* [[Lajos Lajtai]], [[komponisto]]
* [[László Lajtha]], [[muzikisto]]
* [[Artúr Lakatos]], [[pentristo]]
* [[Gabriella Lakatos (baletisto)]]
* [[Károly Lakatos]], [[ornitologo]]
* [[Sándor Lakatos]], [[violonisto]]
* [[György Lakó]], [[lingvisto]]
* [[András Lakos]], [[pediatro]]
* [[Sándor Lakos]], politikisto
* [[Adolf Laky]], [[juvelisto]]
* [[Dezső Laky]], [[statistikisto]]
* [[Frigyes Lám]], instruisto
* [[László Lampé]], obstetrikisto
* [[Géza Lampérth]], [[poeto]]
* [[Gyula Lánczy]], juristo
* [[Ilka Lánczy]], aktoro
* [[Leó Lánczy]], bankisto
* [[Margit Lánczy]], aktoro
* [[Kornél Lánczos]], matematikisto
* [[Fülöp Láng]], operkantisto
* [[Géza Láng]], [[agronomo]]
* [[István Láng (biokemiisto)]]
* [[Károly Láng]], [[inĝeniero]]
* [[Lajos Láng]], statistikisto
* [[Nándor Láng]], [[arkeologo]]
* [[Sándor Láng]], [[geografo]]
* [[Béla Lányi]], [[kemiisto]]
* [[Bertalan Lányi]], [[ministro]]
* [[Sarolta Lányi]], [[poetino]], [[tradukisto]]
* [[Samu Lasz]], instruisto
* [[Andor László]], bankisto
* [[András László (budhisto)]]
* [[Ede László]], kemiisto
* [[Ferenc László (bestokuracisto)]]
* [[Ferenc László (ĵurnalisto)]]
* [[Géza László]], instruisto
* [[Imre László]], kantisto
* [[Mihály László (instruisto)]], poeto
* [[Sándor László-Bencsik]], sociologo
* [[Vilmos Lászy]], teatrestro
* [[Árpád Latabár (1878)]], aktoro
* [[Árpád Latabár (1903)]], aktoro
* [[Kálmán Árpád Latabár]], aktoro
* [[Kálmán Latabár]], aktoro
* [[Kálmán Latabár (1938)]], aktoro
* [[Dezső Lauber]], arkitekto
* [[László Lauber]], arkitekto
* [[Károly Laufenauer]], kuracisto
* [[Miklós Laurisin]], pianisto
* [[József Laux]], drumisto
* [[Rezső Lavotta]], komponisto
* [[Ervin Lázár]], [[verkisto]]
* [[Mária Lázár]], aktoro
* [[Pál Lázár L.]], inĝeniero
* [[Vilmos Lázár (agronomo)]]
* [[Lajos Lazarovits]], haŭtkuracisto
* [[Gyula Laziczius]], lingvisto
* [[Ágost Lechner]], [[juristo]]
* [[Gyula Lechner]], pentristo
* [[Károly Lechner]], [[psikiatro]]
* [[Lajos Lechner]], [[arkitekto]]
* [[Ödön Lechner]], arkitekto
* [[Ferenc Ledényi]], juĝisto
* [[Béla Lederer]], publikigisto
* [[Emma Léderer]], historiisto
* [[Miksa Léderer]], advokato
* [[Sándor Lederer (oficisto)]]
* [[Zoltán Legány]], arkitekto
* [[Erzsébet Légrády]], apotekisto
* [[Sándor Légrády]], grafikisto
* [[György Lehel]], [[dirigento]]
* [[István Lehoczki]], karikaturisto
* [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]], ginekologo
* [[Károly Lehoczki (karikaturisto)]]
* [[Éva Lehoczky]], operkantisto
* [[Albert Lehr]], lingvisto
* [[Árpád Lehotay]], aktoro
* [[Gyula Leidenfrost]], [[iĥtiologo]]
* [[Joachim Leimdörfer]], kemiisto
* [[Dezső Lemhényi (akvopilkisto)]]
* [[Ferenc Lénárd]], bibliotekisto
* [[Judit Lénárd]], prezentisto
* [[Róbert Lénárd (grafikisto)]]
* [[Adolf Lendl]], [[zoologo]]
* [[Andor Lendvai]], operkantisto
* [[Ernő Lendvai]], [[muzikologo]]
* [[Ferenc Lendvay (reĝisoro)]]
* [[Kamilló Lendvay]], dirigento
* [[Árpád Lengyel]], kuracisto
* [[Balázs Lengyel]], kritikisto
* [[Béla Lengyel (1844)]], kemiisto
* [[Erzsi Lengyel]], aktoro
* [[Géza Lengyel]], [[botanikisto]]
* [[József Lengyel (verkisto)]]
* [[Lajos Lengyel]], [[grafikisto]]
* [[Mária Lengyel]], internisto
* [[Márton Lengyel]], fremdultrafikisto
* [[Melchior Lengyel]], verkisto
* [[József Lenhossék]], kuracisto
* [[Mihály Lenhossék]], kuracisto
* [[Ica Lenkeffy]], aktoro
* [[Gyula Lenz]], komercisto
* [[Klára Leövey]], pedagogo
* [[Nándor Less]], geografo
* [[György Leszkovszky]], pentristo
* [[Antal Leszler]], radiologo
* [[Tibor Lesznek]], aktoro
* [[András Lévai]], inĝeniero
* [[Ferenc Lévárdi]], ministro
* [[Henrik Lévay]], asekuristo
* [[Imre Lévay]], piaristo
* [[Ernő Levius]], fizikisto
* [[Jakab Lewin]], altlerneja instruisto
* [[István Lichteneckert]], skermisto
* [[Éva Lieber]], pentristo
* [[Leó Liebermann]], kemiisto
* [[Lucy Liebermann]], altlerneja instruisto
* [[Mór Liebmann]], akuŝisto
* [[Aurél Liffa]], geologo
* [[József Ligeti]], [[baletisto]]
* [[Juliska Ligeti]], aktoro
* [[Lajos Ligeti]], lingvisto
* [[Magda Ligeti]], [[neŭrologo]]
* [[Miklós Ligeti]], [[skulptisto]]
* [[Pál Ligeti]], arkitekto
* [[Károly Lindner]], kemiisto
* [[István Linzbauer]], arkitekto
* [[Attila Lipcsey]], psikiatro
* [[István Lipka]], matematikisto
* [[Pál Lipták (antropologo)]]
* [[Tamás Lipták]], matematikisto
* [[István Lipthay]], oficisto
* [[Sándor Lipthay]], inĝeniero
* [[József Liska]], inĝeniero
* [[Samu Liska]], bestokuracisto
* [[József Liszkay]], pastro
* [[Gábor Lisznyay Szabó]], komponisto
* [[Ödön Literáty]], advokato
* [[József Litkei]], pentristo
* [[Lajos Litschauer]], inĝeniero
* [[Imre Littmann]], kirurgo
* [[Mária Littomeritzky]], naĝisto
* [[Béla Lőcsei]], kemiisto
* [[Alajos Loczka]], kemiisto
* [[József Loczka]], kemiisto
* [[Ferenc Lohr]], pentristo
* [[Ernesztin Lohwag]], pentristo
* [[Emma Löllbach]], instruisto
* [[József Lonovics (departementestro)]]
* [[Margit Lontay]], aktoro
* [[Menyhért Lónyay]], politikisto
* [[Hanna Lóránd]], aktoro
* [[Antal Lórántfi]], skulptisto
* [[Barnabás Lőrincz]], arkeologo
* [[György Lőrincz]], baletisto
* [[József Lőrincz (arkitekto)]]
* [[Lajos Lőrincz (juristo)]]
* [[Zsuzsa Lőrincz]], arkivisto
* [[Lajos Lőrincze]], lingvisto
* [[Endre Lőrinczy]], inĝeniero
* [[György Lőrinczy]], verkisto
* [[Géza Losonczy]], politikisto
* [[Dezső Losonczy]], komponisto
* [[György Losonczy]], [[operkantisto]]
* [[István Lossonczy]], ministro
* [[Tamás Lossonczy]], [[pentristo]]
* [[József Lőte]], kuracisto
* [[Ila Lóth]], aktoro
* [[Gyula Lovass]], redaktoro
* [[Márton Lovászy]], politikisto
* [[József Lovrich]], ginekologo
* [[Immánuel Lőw]], [[rabeno]]
* [[Sámuel Lőw]], kuracisto
* [[Tibor Lőw]], juĝisto
* [[Tóbiás Lőw]], prokuroro
* [[Zoltán Lubik]], kornisto
* [[Ödön Lubinszky]], aktoro
* [[Tibor Lubinszky]], infana aktoro
* [[Margit Luby]], instruisto
* [[Gyula Ludvigh]], inĝeniero
* [[Mária Lugossy]], skulptisto
* [[Béla Lukács]], ministro
* [[Ervin Lukács]], dirigento
* [[György Lukács]], [[filozofo]]
* [[József Lukács]], filozofo
* [[György Lukács (politikisto)]]
* [[László Lukács (pastro)]]
* [[Margit Lukács]], aktorino
* [[Miklós Lukács]], dirigento
* [[Móric Lukács]], [[ĵurnalisto]]
* [[Pál Lukács]], [[aldviolonisto]]
* [[Adolf Lukáts]], juristo
* [[Imre Lukinich]], [[historiisto]]
* [[Gábor Lükő]], etnografo
* [[Sándor Lumniczer]], kuracisto
* [[Nándor Lutter]], [[pastro]]
* [[Tibor Lutter]], instruisto
* [[Alice Lux]], skulptisto
* [[Elek Lux]], skulptisto
* [[Elvíra Lux]], psikologo
* [[Kálmán Lux]], arkitekto
* [[László Lux]], arkitekto
* [[György Luzsa]], radiologo
* [[Lajos Luzsicza]], pentristo
* [[Károly Lyka]], pentristo
{{Div col end}}

== M ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Klára M. Rásky]], botanikisto
* [[Gyula Maár]], reĝisoro
* [[Ferenc Machos]], futbalisto
* [[István Mácsai]], pentristo
* [[Lukács Mácsay]], advokato
* [[Gyula Macskássy]], animaciisto
* [[Árpád Macskásy]], inĝeniero
* [[József Madaras]], aktoro
* [[Zsuzsa Madarassy]], poeto
* [[Gyula Madarassy-Beck]], bankisto
* [[Miksa Madarassy-Beck]], bankisto
* [[Nándor Madarassy-Beck]], bankisto
* [[Walter Madarassy]], skulptisto
* [[Emil Madarász]], poeto
* [[Gyula Madarász]], ornitologo
* [[Imre Madarász (pastro)]]
* [[Margit Madarász]], tenisisto
* [[Viktor Madarász]], pentristo
* [[Izidor Máday]], agronomo
* [[István Máday]], kuracisto
* [[Rezső Máder]], dirigento
* [[László Mados]], kemiisto
* [[Imre Madzsar]], historiisto
* [[Sándor Mágócsy-Dietz]], botanikisto
* [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]]
* [[Elek Magyar]], ĵurnalisto
* [[Gábor Magyar (piaristo)]]
* [[Imre Magyar (kuracisto)]]
* [[Imre Magyarász]], pentristo
* [[Imre Magyari (1894)]], violonisto
* [[Géza Magyary]], [[juristo]]
* [[Ferenc Magyary-Kossa]], [[bestkuracisto]]
* [[Gusztáv Magyar-Mannheimer]], pentristo
* [[Béla Machik]], kuracisto
* [[Emil Mahrer]], reĝisoro
* [[Sándor Mahunka]], zoologo
* [[Manó Mai]], [[fotisto]]
* [[Gusztáv Károly Mailáth]], episkopo
* [[György Mailáth (1818)]], [[reĝa juĝisto]]
* [[Béla Majláth]], historiisto
* [[Júlia Majláth]], komponisto
* [[Mária Majláth]], aktoro
* [[Dezső Major]], reĝisoro
* [[Ervin Major]], komponisto
* [[Gyula Major]], komponisto
* [[Máté Major]], arkitekto
* [[Sándor Major]], bestokuracisto
* [[Tamás Major]], aktoro
* [[Flóra Majthényi]], poeto
* [[László Majzon]], geologo
* [[Emil Makai]], poeto
* [[Endre János Makai]], matematikisto
* [[Margit Makay]], aktoro
* [[Ádám Makkai]], poeto
* [[József Maklári]], korusestro
* [[János Makláry]], aktoro
* [[Zoltán Makláry]], aktoro
* [[Imre Makovecz]], arkitekto
* [[Károly Makk]], reĝisoro
* [[János Makróczy]], aktoro
* [[Ferenc Maksay]], arkivisto
* [[Mihály Malán]], [[antropologo]]
* [[Bianka Maleczky]], operkantisto
* [[Oszkár Maleczky]], operkantisto
* [[Vilmos Maleczky]], operkantisto
* [[Jozefa Maleczkyné Ellinger]], operkantisto
* [[Béla Málnai]], arkitekto
* [[Sándor Mály]], inĝeniero
* [[Elemér Mályusz]], historiisto
* [[Frigyes Mamcserov]], reĝisoro
* [[Gyula Mandello]], ekonomikisto
* [[Andor Mándi]], inĝeniero
* [[Iván Mándy]], verkisto
* [[Stefánia Mándy]], poeto
* [[Jolán Mánn]], aktoro
* [[Béla Manndorff]], inĝeniero
* [[Gusztáv Adolf Manninger (1910-1982)]], agronomo
* [[János Manninger]], fotisto
* [[Jenő Manninger]], kirurgo
* [[Rezső Manninger]], bestkuracisto
* [[Miltiades Manno]], sportisto
* [[Géza Mansfeld]], kuracisto
* [[Lajos Mányai]], aktoro
* [[Zsuzsa Mányai]], aktoro
* [[Zsigmond Mányai]], operkantisto
* [[Árpád Marcis]], bestokuracisto
* [[Henrik Marczali]], historiisto
* [[Mihály Marczell]], [[kanoniko]]
* [[Demeter Marczis]], operkantisto
* [[Antal Marék]], verkisto
* [[József Marek]], bestkuracisto
* [[Ödön Márffy]], pentristo
* [[Tihamér Margitay]], pentristo
* [[Célia Margó]], operetkantisto
* [[Félix Máriássy]], reĝisoro
* [[Péter Marik]], aktoro
* [[Vilmos Mariska]], juristo
* [[József Marjai]], ministro
* [[Imre Markója]], ministro
* [[Tivadar Márk]], kostumisto
* [[Hugó Márki]], advokato
* [[Dezső Markó]], radiologo
* [[Ferenc Markó]], pentristo
* [[Jenő Markó]], advokato
* [[Miklós Markos]], reĝisoro
* [[Györgyi Markovits]], bibliotekisto
* [[Kálmán Markovits]], akvopilkisto
* [[Béla Markup]], skulptisto
* [[András Márkus (informatikisto)]]
* [[Dezső Márkus]], juristo
* [[Dezső Márkus (dirigento)]]
* [[Géza Márkus]], arkitekto
* [[Emília Márkus]], aktoro
* [[József Márkus (agronomo)]]
* [[Lajos Márkus]], aktoro
* [[László Márkus]], aktoro
* [[László Márkus (reĝisoro)]]
* [[Rudolf Maros]], komponisto
* [[György Marosán]], ministro
* [[Izidor Marosi]], episkopo
* [[Miklós Marosi (arkitekto)]]
* [[Miklós Marosi (ekonomikisto)]]
* [[Paula Marosi]], skermisto
* [[Károly Marót]], filologo
* [[Péter Marót]], skermisto
* [[János Maróthy (oficiro)]] 
* [[Géza Maróti]], arkitekto
* [[János Marschalkó]], skulptisto
* [[Rózsi Marschalkó]], operkantisto
* [[Magda Marsay]], operkantisto
* [[Ferenc Márta]], kemiisto
* [[Zsuzsanna Mártha]], muzeologo
* [[Károly Martiny]], inĝeniero
* [[Endre Marton]], reĝisoro
* [[Boldizsár Marcell Marton]], karmelano
* [[Géza Marton]], juristo
* [[Géza Marton (dirigento)]]
* [[József Marton (pastro)]]
* [[Lajos Marton (teologo)]]
* [[László Marton (reĝisoro)]]
* [[László Marton (skulptisto)]]
* [[Ferenc Mártonfi]], koreologo
* [[Miksa Marton]], advokato
* [[Emil Martonffy]], reĝisoro
* [[Béla Martos]], matematikisto
* [[Ferenc Martos (inĝeniero)]]
* [[István Martsa]], skulptisto
* [[István Martzy]], akuŝisto
* [[Ernő Massány]], meteologo
* [[Viktor Massányi]], operkantisto
* [[Lajos Maszlay]], skermisto
* [[Endre Masznyik]], instruisto
* [[Antal Matány]], aktoro
* [[András Máté]], afiŝisto
* [[Olga Máté]], fotisto
* [[Péter Máté]], ŝlagrokantisto
* [[Miklósné Máthé]], pianisto
* [[Károly Mathia]], oficiro
* [[Árpád Matics]], inĝeniero
* [[László Matkó]], prosektoro
* [[Sándor Matlekovits]], juristo
* [[Elek Matolay]], advokato
* [[János Matolcsi]], ministro
* [[Mátyás Matolcsy]], politikisto
* [[Gyula Mátrai]], arkitekto
* [[Jolán Mátrai]], fizikisto
* [[Sándor Mátrai]], futbalisto
* [[Júlia Mátray]], aktoro
* [[Lajos Mátrai]], skulptisto
* [[Lajos György Mátrai]], skulptisto
* [[László Mátrai]], filozofo
* [[Erzsi Mátray]], aktoro
* [[Ferenc Mátray]], operkantisto
* [[Gábor Mátray]], [[komponisto]]
* [[Eszter Mattioni]], pentristo
* [[Aladár Mattyók]], arkitekto
* [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]], pastro
* [[Miklós Mattyasovszky]], juristo
* [[Mihály Matura]], luktisto
* [[János Matusik]], piaristo
* [[Mária Mátyás]], operokantistino
* [[Frigyes Matzon]], skulptisto
* [[Rezső Maucha]], kemiisto
* [[Béla Mauritz]], [[mineralogo]]
* [[Nándor Mauthner]], kemiisto
* [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]]
* [[József Maywald]], piaristo
* [[Pál Mazalán]], [[hidrogeologo]]
* [[Zoltán Mechlovits]], tablotenisisto
* [[András Mechwart]], inĝeniero
* [[Anna Medek]], operkantisto
* [[István Medgyaszay]], arkitekto
* [[Vilma Medgyaszay]], aktoro
* [[Ferenc Medgyessy]], skulptisto
* [[Pál Medgyessy (matematikisto)]]
* [[Ági Mednyánszky]], aktoro
* [[Mária Mednyánszky]], tablotenisisto
* [[László Medve]], kuracisto-ministro
* [[Bella Medveczky]], verkisto
* [[Frigyes Medveczky]], filozofo
* [[Jenő Medveczky]], pentristo
* [[Kálmán Medzihradszky]], kemiisto
* [[Dezső Megyeri]], aktoro
* [[Antal Megyer-Meyer]], pentristo
* [[Lajos Méhelÿ]], zoologo
* [[Kálmán Méhes]], geologo
* [[György Méhes (bestokuracisto)]]
* [[Gyula Méhes]], farmakologo
* [[Zoltán Méhes]], inĝeniero
* [[László Megay]], [[radiologo]]
* [[Vilmos Meinhardt]], inĝeniero
* [[Artúr Meinig]], arkitekto
* [[Tibor Meisel]], kemiisto
* [[Mihály Meixner]], redaktoro
* [[József Mekis]], ministro
* [[Gusztáv Melczer]], kristalografo
* [[Tibor Melczer]], inĝeniero
* [[János Melich]], lingvisto
* [[György Melis]], operokantisto
* [[Béla Melles]], violonisto
* [[Tibor Mendöl]], geologo
* [[László Mensáros]], aktoro
* [[Margit Menszáros]], aktoro
* [[István Menyhárd]], inĝeniero
* [[Adolf Mérei]], scenaristo
* [[Ferenc Mérei]], psikologo
* [[Gusztáv Merényi]], kuracisto
* [[Oszkár Merényi]], instruisto
* [[Zsuzsa Merényi]], baletisto
* [[Katalin Merétey]], imunologo
* [[István Méri]], arkeologo
* [[Attila Meskó]], geofizikisto
* [[László Meskó]], prokuroro
* [[Endre Mester]], kirurgo
* [[Ervin Mészáros]], skermisto
* [[Mihály Mészáros]], skulptisto
* [[Alajos Mészáros (aktoro)]]
* [[András Mészáros (karikaturisto)]]
* [[Béla Mészáros (bonvivanto)]]
* [[György Mészáros (kajakisto)]]
* [[Imre Mészáros (aldisto)]]
* [[István Mészáros (kajakisto)]]
* [[János M. Mészáros]], bestokuracisto
* [[Kálmán Mészáros (verkisto)]]
* [[Lajos Mészáros (aktoro)]] 
* [[Zoltán Mészáros (kemiisto)]]
* [[Miklós Meszéna]], skermisto
* [[Artúr Meszlény]], juristo
* [[Dezső Mészöly]], verkisto
* [[Gedeon Mészöly]], lingvisto
* [[Miklós Mészöly]], verkisto
* [[Lajos Mesterházi]], verkisto
* [[Kálmán Mesterházy]], pentristo
* [[Gyula Metykó]], pentristo
* [[Ferenc Mezey]], advokato
* [[Lajos Mezey (aktoro)]]
* [[László Mezey]], bibliotekisto
* [[Iván Meznerics]], bankisto
* [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]]
* [[Ferenc Miákits]], ministro
* [[Győző Mihailich]], inĝeniero
* [[Dániel Mihalik]], pentristo
* [[Sándor Mihalik]], arthistoriisto
* [[Tibor Mihálka]], bredisto
* [[Géza Mihalkovics]], kuracisto
* [[Ödön Mihalovich]], pianisto
* [[Pál Miháltz]], pentristo
* [[András Mihály]], komponisto
* [[Béla Mihályffy]], aktoro
* [[Ákos István Mihályfi]], juristo
* [[Ernő Mihályfi]], ministro
* [[Károly Mihályfi]], aktoro
* [[Sándor Mihályfy]], reĝisoro
* [[Ernő Mihályi]], aktoro
* [[Vilcsi Mihályi]], aktoro
* [[József Mika]], inĝeniero
* [[Ödön Mikecz]], ministro
* [[György Miklósy]], aktoro
* [[András Mikó (reĝisoro)]]
* [[László Miklós (ginekologo)]]
* [[Pál Miklós]], ĉinologo
* [[Tibor Miklós]], tradukisto
* [[Ilona Miklósy]], aktoro
* [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]]
* [[Miklós Mikolás]], matematikisto
* '''[[Kálmán Mikszáth]],''' verkisto
* [[Sándor Mikus]], skulptisto
* [[Ilona Milanovits]], gimnastikisto
* [[Béla Milasovszky]], inĝeniero
* [[Tivadar Millner]], kemiisto
* [[Kornélia Mindszenty]], operkantisto
* [[Magda Mindszenthy]], aktoro
* [[Károly Minich]], prosektoro
* [[Géza Mirkovszky]], pentristo
* [[József Miskey]], aktoro
* [[László Miskolczi (pentristo)]]
* [[Anna Misley]], baletisto
* [[László Misoga]], aktoro
* [[Endre Mistéth]], inĝeniero
* [[Sándor Mocsáry]], zoologo
* [[András Mócsy]], arkeologo
* [[László Móczár]], entomologo
* [[Gusztáv Mödlinger]], biologo
* [[Mária Modok]], pentristo
* [[Gusztáv Moesz]], botanikisto
* [[József Mogyoródi]], matematikisto
* [[Mária Mohayné Katanics]], korusestro
* [[Mátyás Mohácsy]], agronomo
* [[Sándor Mohay]], advokato
* [[Endre Mokry]], hidrologo
* [[Sámuel Mokry]], pastro
* [[István Moldoványi]], inspektoro
* [[István Möller]], inĝeniero
* [[Ákos Molnár (advokato)]]
* [[Antal Molnár]], komponisto
* [[Béla Molnár (tekstilartisto)]]
* [[Bertalan Vid Molnár]], pastro
* [[Erik Molnár]], historiisto
* [[Farkas Molnár]], arkitekto
* [[Ferenc Molnár (subministro)]]
* [[Gábor Molnár]], verkisto
* [[Gyula Molnár (advokato)]]
* [[Imre Molnár (muzikologo)]]
* [[István Molnár]], koreografo
* [[István Molnár (agronomo)]]
* [[István Molnár (akvopilkisto)]]
* [[József Molnár (pentristo)]]
* [[Kálmán Molnár]], juristo
* [[Károly Molnár (ministro)]]
* [[János Molnár (futbalisto)]]
* [[Lajos Molnár (ministro)]]
* [[László Molnár (aktoro)]]
* [[Pálné Molnár C.]], instruisto
* [[Rózsi Molnár]], aktoro
* [[Szulpic Dezső Molnár]], pastro
* [[Tibor Molnár]], aktoro
* [[Viktor Molnár (1850-1918)]]
* [[Pál Molnár C.]], pentristo
* [[Péter Molnár]], arkitekto
* [[István Móna]], pentatlonisto
* [[László Monszpart]], kirurgo
* [[Lajos Montag]], kontrabasisto
* [[Gyula Moór]], juristo
* [[Károly Móra]], astronomo
* [[Ernő Emil Moravcsik]], kuracisto
* [[Géza Moravcsik]], muzikologo
* [[Gyula Moravcsik]], filologo
* [[Gusztáv Morelli]], grafikisto
* [[Lili Móricz]], aktoro
* [[Pál Móricz]], verkisto
* [[Virág Móricz]], verkisto
* [[Zoltán Morlin]], kristalografo
* [[István Morócz]], kuracisto
* [[Győző Morvay]], instruisto
* [[László Morvay]], emajlisto
* [[Árpád Mózes]], luterana episkopo
* [[Sándor Mozsonyi]], farmaciisto
* [[Sándor Mucsi]], aktoro
* [[Pál Mudrony]], ĵurnalisto
* [[Sándor Muhits]], pentristo
* [[Kálmán Müller (kuracisto)]]
* [[Sándor Müller]], kemiisto
* [[Bernát Munkácsi]], lingvisto
* [[Flóra Munkácsy]], aktoro
* [[Aurél Münnich]], advokato
* [[Károly Murai]], ĵurnalisto
* [[Gyula Murányi]], platetisto
* [[Róbert Muray]], pentristo
* [[Viktor Mutschenbacher]], altlerneja instruisto
* [[Ádám Muttnyánszky]], inĝeniero
{{Div col end}}

== N ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Zoltán Nadányi]], poeto
* [[Ferenc Nádasi]], aktoro
* [[László Nádasy]], scenaristo
* [[Béla Náday]], aktoro
* [[Ferenc Náday]], aktoro
* [[Herbert Nadler]], [[ĉasisto]]
* [[Róbert Nádler]], pentristo
* [[Jenő Nádor (operetkantisto)]]
* [[Emil Nagel]], kuracisto
* [[Adorján Nagy]], aktoro
* [[Alajos Nagy]], piaristo
* [[András László Nagy]], reĝisoro
* [[Aranka Nagy]], operkantisto
* [[Attila Nagy (aktoro)]]
* [[Bálint Nagy]], arkitekto
* [[Béla Nagy (skermisto)]]
* [[Emil Nagy]], ministro
* [[Ferenc Nagy (kemiisto)]]
* [[Gáspár Nagy]], poeto
* [[Géza Nagy (pianisto)]]
* [[Gyula Nagy]], arkivisto
* [[Dezső Nagy (inĝeniero)]]
* [[Elemér Nagy (arkitekto)]]
* [[Elemér Nagy (fizikisto)]]
* [[Ibolya Nagy]], aktoro
* [[Imre Nagy (aktoro)]]
* [[Imre Nagy (historiisto)]]
* [[Imre Nagy (politikisto)]]
* [[István Nagy (aktoro)]]
* [[István Nagy (arkitekto)]]
* [[István Nagy B.]], pentristo
* [[Izabella Nagy]], aktoro
* [[János Nagy Balogh]], pentristo
* [[Jenő Nagy (aktoro)]]
* [[Jenő Nagy (ornitologo)]]
* [[József Nagy (statikisto)]]
* [[Józsefné Nagy (Jolán Szarka)]], ministro
* [[Lajos Nagy (arkeologo)]]
* [[Lajos Nagy (verkisto)]]
* [[László Nagy (inspektoro)]]
* [[László Nagy (psikologo)]]
* [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Olivér Nagy]], dirigento
* [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]]
* [[Sándor Nagy (skulptisto)]]
* [[Sándor Nagy (verkisto)]]
* [[Tamás Nagy]], ekonomikisto
* [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono
* [[Zoltán Nagy (baletisto)]]
* [[Zoltán Nagy (grafikisto)]]
* [[Zsigmond Nagy]], pentristo
* [[Zoltán Nagyiványi]], verkisto
* [[Teréz Nagyajtay]], kostumisto
* [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto
* [[Kálmán Nádasdy]], reĝisoro
* [[Lipót Nádasdy]], terposedanto
* [[Lajos Naményi (psikiatro)]]
* [[Antal Náray (ĉefoficiro)]]
* [[Teri Náray]], aktorino
* [[István Náray-Szabó]], kemiisto
* [[Miksa Natter-Nád]], ĵurnalisto
* [[Ákos Navratil]], ekonomikisto
* [[Imre Navratil]], kirurgo
* [[László Négyesy]], literaturhistoriisto
* [[Lajos Nékám (1868)]], kuracisto
* [[Lajos Nékám (1909)]], kuracisto
* [[Sándor Nékám]], matematikisto
* [[Tivadar Nemecskay]], obstetrikisto
* [[Lili Neményi]], kantistino
* [[Ágnes Nemes Nagy]], poetino
* [[Antal Nemes]], episkopo
* [[Dezső Nemes]], historiisto
* [[Katalin Nemes]], pianisto
* [[Tihamér Nemes]], inĝeniero
* [[István Nemeskürty]], verkisto
* [[Tivadar Nemeslaki]], ministro
* [[János Nemeskéri]], [[antropologo]]
* [[Károly Német]], piaristo
* [[Aladár Németh]], fasonisto
* [[Angéla Németh]], atleto
* [[Aurélia Németh]], skulptisto
* [[G. Béla Németh]], literaturhistoriisto
* [[Emília Németh]], aktoro
* [[Endre Németh]], inĝeniero
* [[Imre Németh]], martelĵetisto
* [[István Németh (arkitekto pri internaj spacoj)]]
* [[János Németh (oficiro)]]
* [[János Németh (operkantisto)]]
* [[József Németh (fotisto)]]
* [[Judit Németh]], fizikisto
* [[Kálmán Németh (skulptisto)]]
* [[László Németh]], verkisto
* [[Marika Németh]], [[primadono]]
* [[Romuáld János Németh]], pastro
* [[Ella Némethy]], operkantisto
* [[Emil Némethy]], inĝeniero
* [[Ferenc Némethy]], aktoro
* [[Géza Némethy]], filologo
* [[György Némethy]], aktoro
* [[Katalin Némethy]], matematikisto
* [[Károly Nendtvich]], kemiisto
* [[Miklós Neogrády]], pentristo
* [[József Nepp]], reĝisoro
* [[György Neubauer]], obstetrikisto
* [[Tibor Neugebauer]], fizikisto
* [[Károly Neumann]], juristo
* [[Sebestyén Neumann]], bestokuracisto
* [[Kornél Neuschloss]], arkitekto
* [[László Névy]], esteto
* [[Béla Neÿ]], arkitekto
* [[Dávid Ney]], operkantisto
* [[Ferenc Neÿ]], ĵurnalisto
* [[Tibor Ney]], violonisto
* [[Emil Niederhauser]], historiisto
* [[Lina Nikó]], aktoro
* [[Sándor Nikolits]], komponisto
* [[Endre Nizsalovszky]], juristo
* [[Ferenc Nógrádi]], futbalisto
* [[László Nógrádi]], politikisto
* [[Tibor Nónay]], kuracisto
* [[Jenő Noszky (1880)]], geologo
* [[Jenő Noszky (1909)]], geologo
* [[Béla Novák]], biokemiisto
* [[Dezső Novák]], futbalisto
* [[Ilona Novák]], naĝisto
* [[Károly Novobátzky]], fizikisto
* [[Albert Nyáry]], historiisto
* [[János Nyéki]], aktoro
* [[János Nyilasi]], kemiisto
* [[Judit Nyilassy]], reĝisoro
* [[Géza Nyiredi]], kuracisto
* [[István Nyiredy]], bestokuracisto
* [[István Nyiri (arkitekto)]]
* [[Gyula Nyírő]], kuracisto
* [[Gyula Nyírő (skulptisto)]]
* [[Lajos Nyírő]], esteto
* [[Ferencné Nyitrai]], oficisto
* [[Gyula Nyúl]], kemiisto
{{Div col end}}

== O ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[József O. Vértes]], pedagogo
* [[Ferenc Obál (pli aĝa)]], fiziologo
* [[Géza Oberfrank]], dirigento
* [[Pál Oberschall]], juĝisto
* [[Gyula Obersovszky]], ĵurnalisto
* [[Kornél Ocskay]], operkantisto
* [[Árpád Ódry]], aktoro
* [[Béla Ohmann]], skulptisto
* [[István Oláh (oficiro)]]
* [[János Oláh (hebreisto)]]
* [[Pál Oláh]], mikrobiologo
* [[Zoltán Olcsai-Kiss]], skulptisto
* [[Ferenc Olgyay]], pentristo
* [[Miklós Olgyay]], biologo
* [[Placid Károly Olofsson]], monaĥo
* [[Károly Olt]], ministro
* [[Károly Oltay]], geodeto
* [[Magda Olthy]], aktorino
* [[Imre Oltványi]], ministro
* [[József Ónody]], naĝisto
* [[János Ónozó]], kornisto
* [[Balázs Orbán]], historiisto
* [[György Orbán (fizikisto)]]
* [[György Orbán (ginekologo)]]
* [[József Orbán (muzikisto)]]
* [[László Orbán (ministro)]]
* [[Tibor Orbán]], reĝisoro
* [[Viola Orbán]], aktoro
* [[Attila Orbók]], [[scenaristo]]
* [[Mór Orbók]], [[instruisto]]
* [[Lajos Ordass]], luterana episkopo
* [[Béla Ordódy]], futbalisto
* [[Szilveszter Ördögh]], redaktoro
* [[Ferenc Ormay]], operkantisto
* [[Miklós Ormándy]], instruisto
* [[Mária Ormos]], historiisto
* [[Zsigmond Ormós]], arthistoriisto
* [[Balázs Orosz]], advokato
* [[Júlia Orosz]], operkantisto
* [[Vilma Orosz]], operetkantisto
* [[Erzsi Orsolya]], aktoro
* [[Lili Ország]], pentristo
* [[László Országh]], vortaristo
* [[Tivadar Országh]], violonisto
* [[Gyula Ortutay]], politikisto
* [[Rudolf Ortvay]], fizikisto
* [[Tivadar Ortvay]], historiisto
* [[Károly Orzovenszky]], kuracisto
* [[József Osvald Oslay]], monaĥo
* [[Júlia Osváth]], operokantistino
* [[Szilárd Oszlaczky]], geofizikisto
* [[Magda Osztovics]], genetikisto
* [[Antal Osztrovszky]], kemiisto
* [[József Osztróvszky]], juĝisto
* [[László Ottlik]], filozofo
* [[Dániel Ötvös]], kemiisto
* [[Gitta Ötvös]], operetkantisto
* [[Lipót Óváry]], historiisto
* [[József Öveges]], fizikisto, verkisto
* [[Lajos Őze]], aktoro
{{Div col end}}

== P ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[György Paál]], astronomo
* [[József Paál]], inĝeniero
* [[Zsigmond Pál Pach]], historiisto
* [[Ágoston Pacséry]], reĝisoro
* [[László Pacséry]], scenaristo
* [[Antal Páger]], aktoro
* [[Dezső Pais]], lingvisto
* [[Alajos Paikert (politikisto)]]
* [[László Paizs]], pentristo
* [[Lajos Pál]], [[oraĵisto]]
* [[Lajos Palágyi (aktoro)]]
* [[Ferenc Paláncz]], aktoro
* [[Klára Palánkay]], operkantisto
* [[Béla Palasovszky]], poeto
* [[Ödön Palasovszky]], poeto, reĝisoro
* [[György Palásthy]], reĝisoro
* [[Matild Palay]], operkantisto
* [[Fidél Pálffy (ministro)]]
* [[György Pálffy (aktoro)]]
* [[József Pálfy (prezentisto)]]
* [[Móric Pálfy]], geologo
* [[Antal Pálinkás-Pallavicini]], oficisto
* [[György Pálinkás (juĝisto)]]
* [[József Palka]], vitralisto
* [[György Pallavicini]], politikisto
* [[Béla Pállik]], pentristo
* [[Ilka Pálmay]], aktoro
* [[Endre Palócz]], skermisto
* [[László Palócz]], operkantisto
* [[Antal Palóczi]], arkitekto
* [[Ádám László Pálos]], kuracisto
* [[György Pálos]], aktoro
* [[István Pálos (statistikisto)]]
* [[László Palotás]], inĝeniero
* [[Péter Palotás]], futbalisto
* [[Zoltán Palotás]], oficisto
* [[Árpád Palotay]], operkantisto
* [[Gertrúd Palotay]], etnografo
* [[Mátyás Palyusik]], bestokuracisto
* [[József Pán]], dekoraciisto
* [[Miklós Páncsics]], futbalisto
* [[Pál Pándi]], literaturhistoriisto
* [[Lajos Pándy]], aktoro
* [[Dávid Pap]], advokato
* [[Gyula Pap]], pentristo
* [[Henrik Pap]], pentristo
* [[János Pap]], politikisto
* [[János Pap (sciencohistoriisto)]]
* [[József Pap (advokato)]]
* [[Miklós Pápa]], juristo
* [[Klára Pápay]], aktoro
* [[Bertalan Papp]], skermisto
* [[Elemér Papp]], kemiisto
* [[Ferenc Papp (geologo)]]
* [[Ferenc Papp (lingvisto)]]
* [[Ferenc Papp (literaturhistoriisto)]]
* [[Károly Papp (pastro)]]
* [[Klára Papp]], agronomo
* [[Lajos Papp (pafisto)]]
* [[László Papp (luktisto)]]
* [[Mihály Papp]], aktoro
* [[Oszkár Papp]], pentristo
* [[Simon Papp]], inĝeniero
* [[Zoltán Papp (politikisto)]]
* [[Ervin Paraicz]], pediatro
* [[Pál Pariss]], ĵurnalisto
* [[Mihály Párkányi]], arkitekto
* [[János Parti]], kanuisto
* [[Alice Pártos]], balneologo
* [[Béla Pártos]], juristo
* [[Erzsi Pártos]], aktoro
* [[Géza Pártos]], reĝisoro
* [[Gusztáv Pártos]], aktoro
* [[Gyula Pártos]], arkitekto
* [[Jenő Pártos]], tekstopoeto
* [[Anna Páskándiné Sebők]], reĝisoro
* [[Gyula Pasteiner]], arthistoriisto
* [[József Paszlavszky]], zoologo
* [[Árpád Pásztor]], poeto
* [[János Pásztor (aktoro)]]
* [[János Pásztor (skulptisto)]]
* [[Lajos Pásztorniczky]], inĝeniero
* [[Zoltán Pásztory]], drumisto
* [[Ferenc Pataki (gimnastikisto)]]
* [[Ferenc Pataki (kalkulisto)]]
* [[Jenő Pataki]], aktoro
* [[József Pataki (aktoro)]]
* [[Imre Pataky (pupteatristo)]]
* [[Miklós Pataky]], aktoro
* [[Tibor Patassy]], aktoro
* [[Erzsébet Patek]], arkeologo
* [[Károly Páter]], kemiisto
* [[Károly Patkó]], pentristo
* [[Dezső Pattantyús-Ábrahám]], politikisto
* [[Géza Pattantyús-Ábrahám]], inĝeniero
* [[Imre Pattantyús-Ábrahám]], inĝeniero
* [[Károly Patthy]], instruisto
* [[Pál Pátzay]], skulptisto
* [[Arnold Árpád Pauer]], monaĥo
* [[Imre Rudolf Pauer]], filozofo
* [[Ede Paulay]], aktoro, teatrestro
* [[Ákos Pauler]], filozofo
* [[Tivadar Pauler]], juristo
* [[József Paulheim]], arkitekto
* [[Richárd Pauli]], operkantisto
* [[Oszkár Paulinyi]], historiisto
* [[Elek Pávai Vajna]], geologo
* [[András Payer]], komponisto
* [[Margit Payer]], operkantisto
* [[Jakob Pazeller]], komponisto
* [[Ferenc Pázmán]], aktoro
* [[Dénes Pázmándy (1848–1936)]], politikisto
* [[Blanka Péchy]], aktorino
* [[Sándor Pécsi]], aktoro
* [[Sebestyén Pécsi]], orgenisto
* [[Vera Pécsi]], ekonomo
* [[Dezső Pécsi-Pilch]], pentristo
* [[Samu Pecz]], arkitekto
* [[Vilmos Pecz]], filozofo
* [[Aladár Pege]], kontrabasisto
* [[Gyula Pekár]], verkisto, politikisto
* [[Imre Pekár]], ekonomikisto
* [[István Pekáry]], pentristo
* [[Tamás Péli]], pentristo
* [[József Pelikán]], arkitekto
* [[János Pentelényi]], maŝininĝeniero
* [[Tamás Pentelényi]], kirurgo
* [[András Perczel]], biokemiisto
* [[Dénes Perczel]], arkitekto
* [[Béla Perczel]], ministro
* [[Zita Perczel]], aktorino
* [[Elek Peregriny]], pedagogo
* [[Imre Perényi (arkitekto)]]
* [[Károly Perényi (agronomo)]]
* [[Zsigmond Perényi (ministro)]]
* [[Mihály Perlaky]], piaristo
* [[Vilmos Perlrott-Csaba]], pentristo
* [[Izsák Perlmutter]], pentristo
* [[András Pernye]], muzikhistoriisto
* [[Ferenc Persay]], prokuroro
* [[Rezső Pertorini]], kuracisto
* [[Zoltán Peskó]], dirigento
* [[Ernő Pesovár]], dancisto
* [[Lajos Pesti Ihász]], teatrestro
* [[Frigyes Pesty]], historiisto
* [[Géza Petényi]], kuracisto
* [[Gábor Péter]], politikisto
* [[György Péter (statistikisto)]]
* [[János Péter (ministro)]]
* [[Rózsa Péter]], matematikisto
* [[Andor Peterdi]], poeto
* [[Gábor Peterdy]], advokato
* [[Lajos Pethe]], inĝeniero
* [[Imre Pethes]], aktoro
* [[Attila Petheő]], aktoro
* [[Ferenc Pethes]], aktoro
* [[György Pethes]], reĝisoro
* [[Sándor Pethes]], aktoro
* [[Gyula Pethő]], geologo
* [[Sándor Peti]], aktoro
* [[Imre Pető]], dirigento
* [[Sándor János Petőfi]], lingvisto
* [[Gyula Petrányi]], kuracisto
* [[Imre Petrasovits]], agronomo
* [[Zsuzsa Petress]], aktorino
* [[György Petri]], verkisto
* [[Lajos Petrik]], kemiisto
* [[József Petrik]], aktoro
* [[Gyula Petrikovics]], kanuisto
* [[István Petróczy]], oficiro
* [[Elek Petrovics]], arthistoriisto
* [[Emil Petrovics]], operkomponisto
* [[György Petrovics]], juĝisto
* [[Ilka Petur]], aktoro
* [[Gedeon Petz]], filologo
* [[Ottó Petzval]], matematikisto
* [[Irén Pewny]], operkantisto
* [[Ferenc Pfaff]], arkitekto
* [[Ignác Pfeifer]], kemiisto
* [[Klára A. Pfeifer]], farmakologo
* [[Andor Pigler]], arthistoriisto
* [[Emmi Pikler]], infankuracisto
* [[Jenő Pilch]], historiisto
* [[János Pilinszky]], poeto
* [[Vilmos Pillitz]], kemiisto
* [[Judit Pinczési]], poeto
* [[Béla Pintér (arkitekto)]]
* [[Imre Pintér (aktoro)]]
* [[Jenő Pintér (juristo)]]
* [[Jenő Pintér (literaturhistoriisto)]]
* [[Ignác Pióker]], staĥanovisto
* [[Imre Pirchala]], klasika filologo
* [[Cirjék János Piry]], monaĥo
* [[József Viktorián Pituk]], pentristo
* [[Jenő Pivány]], ĵurnalisto
* [[Ignác Pivár]], piaristo
* [[Jenő Plank]], kemiisto
* [[Ervin Plány]], pentristo
* [[Ambrus Pleidell]], historiisto
* [[Károly Plesnivy]], gobelinisto
* [[László Pless]], dirigento
* [[Antal Plesz]], arkitekto
* [[Frigyes Pleszkán]], pianisto
* [[Béla Plósz]], bestokuracisto
* [[Pál Plósz]], kuracisto
* [[Sándor Plósz]], juristo
* [[Nándor Plotényi]], pianisto
* [[Lajos Pócs]], fizikisto
* [[Jenő Pócza]], fizikisto
* [[Klára Póczy]], arkeologo
* [[Frigyes Podmaniczky]], politikisto
* [[György Pogácsás]], ministro
* [[Béla Pogány]], fizikisto
* [[Frigyes Pogány]], arkitekto
* [[György Pogány]], operkantisto
* [[Ödön Gábor Pogány]], arthistoriisto
* [[Pál Pók]], akvopilkisto
* [[Ede Polák]], piaristo
* [[Rózsa Polgár]], gobelinisto
* [[Hugó Poll]], pentristo
* [[Antal Pollák]], inventisto
* [[Zsigmond Pollák]], ilustristo
* [[Jenő Polnay]], ministro
* [[Géza Polónyi]], ministro
* [[Gyöngyi Polónyi]], aktoro
* [[Péter Polonyi]], ĉinologo
* [[József Pölöskei]], oraĵisto
* [[Iván Pólya]], pentristo
* [[Jakab Pólya]], juristo
* [[Jenő Pólya]], kirurgo
* [[József Pólya]], kuracisto
* [[Imre Polyák]], luktisto
* [[János Pompéry]], verkisto
* [[Elemér Pongrácz]], ĵurnalisto
* [[Kálmán Pongrácz]], politikisto
* [[László Pongrácz (oficiro)]] 
* [[Péter Pongrácz]], hobojisto
* [[Zoltán Pongrácz]], komponisto
* [[Emil Ponori Thewrewk]], filologo
* [[Imre Poór]], kuracisto
* [[Sándor Popovics]], politikisto
* [[Péter Popper]], psikologo
* [[Bertalan Pór]] pentristo
* [[Aladár Porpáczy]], biologo
* [[Kálmán Porzsolt]], verkisto
* [[Lajos Pósa]], poeto
* [[Jenő Posch]], instruisto
* [[Ede Pöschl]], inĝeniero
* [[Imre Pöschl]], inĝeniero
* [[Tivadar Posewitz]], geologo
* [[Sándor Pósta]], skermisto
* [[Margit Potyondi]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Béla Pozsár]], biologo
* [[Imre Pozsgay]], politikisto
* [[Árpád Prandler]], diplomato
* [[Károly Preis]], dermatologo
* [[Gábor Preisich]], arkitekto
* [[Kornél Preisich]], kuracisto
* [[Hugó Preisz]], kuracisto
* [[Móric Preysz]], kemiisto
* [[Gyula Prinz]], geografo
* [[Guido Prodam]], piloto
* [[János Prohászka]], inĝeniero
* [[Ottokár Prohászka]], episkopo, verkisto
* [[István Prókai]], aktoro
* [[Péter Prokop]], pentristo
* [[Sándor Prokopp]], sportpafisto
* [[Antal Prónai]], monaĥo
* [[János Proszt]], kemiisto
* [[Pál Pruzsinszky]], piaristo
* [[Lajos Puhr]], patologo
* [[Frigyes Puja]], ministro
* [[Béla Pukánszky (literaturhistoriisto)]]
* [[Miklós Puky]], herpetologo
* [[Gábor Pulay]], kemiisto
* [[Ágost Pulszky]], politikisto
* [[Ferenc Pulszky]], politikisto
* [[Andor Pünkösti]], reĝisoro
* [[Ernő Pungor]], kemiisto
* [[Emil Purgly]], ministro
* [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]], kuracisto
* [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]], kuracisto
* [[Ferenc Puskás (armeinĝeniero)]]
* [[Ildikó Puskás]], hindologo
* [[Tivadar Puskás]], inventisto
* [[Bálint Putnik]], aktoro
* [[Gyula Putnoky]], kuracisto
* [[László Putnoky]], kemiisto
{{Div col end}}

== R ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Zsuzsa Rab]], tradukisto
* [[György Rába]], verkisto
* [[Miklós Rábai]], koreografo
* [[Imre Rábai]], matematikisto
* [[Aladár Rácz]], muzikisto
* [[János Rácz]], instruisto
* [[Pali Rácz]], violonisto
* [[Jenő Rácz (ministro)]]
* [[Gedeon Ráday (1806)]], politikisto
* [[Gedeon Ráday (1829)]], politikisto
* [[Imre Ráday]], aktoro
* [[Béla Radics (gitaristo)]]
* [[Jenő Radics]], tekstopoeto
* [[Béla Radnai (patologo)]]
* [[Béla Radnai (stenografisto)]]
* [[György Radnai]], operokantisto
* [[Miklós Radnai]], komponisto
* [[Magda Radnót]], kuracisto
* [[Antal Radó]], verkisto
* [[Béla Radó]], teatrestro
* [[Erzsébet Radó-Révész]], psikanalizisto
* [[György Radó]], tradukisto
* [[István Radó]], ĵurnalisto
* [[Sándor Radó (arkitekto)]]
* [[László Radocsay]], ministro
* [[Dezső Rados]], violonisto
* [[Gusztáv Rados]], matematikisto
* [[Ignác Rados]], instruisto
* [[Jenő Rados]], arkitekto
* [[Kornél Rados]], arkitekto
* [[Béla Radvánszky]], politikisto
* [[Ödön Radvány]], luktisto
* [[Géza Radványi]], reĝisoro
* [[Blanka Raffay]], aktoro
* [[Dávid Raffay]], skulptisto
* [[Erzsi Raffay]], operkantisto
* [[Sándor Raffay]], luterana episkopo
* [[Ferenc Raichle]], arkitekto
* [[Emil Raitsits]], bestokuracisto
* [[Tamás Raj]], rabeno
* [[Ferenc Rajcsányi]], scenaristo
* [[László Rajcsányi]], skermisto
* [[László Rajk (arkitekto)]]
* [[Ödön Rajka]], kuracisto
* [[Béla Rajki]], trejnisto
* [[Márton Rajki]], advokato
* [[Ferenc Rajna]], scenaristo
* [[András Rajnai]], reĝisoro
* [[Ferenc Rajniss]], politikisto
* [[János Rajz]], aktoro
* [[Ferenc Rákos]], politikisto
* [[Sándor Rákos]], poeto
* [[Jenő Rákosi]], verkisto, ĵurnalisto
* [[Mária Rákosi]], aktoro
* [[Szidi Rákosi]], aktorino 
* [[Viktor Rákosi]], verkisto
* [[Gellért Raksányi]], aktoro
* [[József Rankay]], oficiro
* [[György Ránki]], komponisto
* [[György Ránki (historiisto)]]
* [[László Ranódy]], reĝisoro
* [[Jenő Ranschburg]], psikologo
* [[Pál Ranschburg]], kuracisto
* [[Raymund Rapaics]], botanikisto
* [[Anna Rápolthy]], aktoro
* [[László Rásonyi]], lingvisto
* [[Károly Raszler]], grafikisto
* [[György Ráth]], juĝisto
* [[Károly Ráth (entreprenisto)]]
* [[Károly Ráth (urbestro)]]
* [[Mór Ráth]], [[eldonisto]]
* [[István Ráth-Végh]], verkisto
* [[Márton Rátkai]], aktoro
* [[Anna Ratkó]], ministro
* [[István Ratkó]], matematikisto
* [[Nándor Ratkóczy]], kuracisto
* [[Ferenc Ratkovszky]], inĝeniero
* [[Róbert Rátonyi]], aktoro
* [[István Rátz]], kuracisto
* [[Jenő Rátz]], ministro
* [[László Rátz]], matematikisto
* [[Rezső Vilmos Ray]], arkitekto
* [[Imre Rázsó]], inĝeniero
* [[László Réber]], karikaturisto
* [[István Rédai]], agronomo
* [[László Rédei]], matematikisto
* [[István Rédey]], geofizikisto
* [[Tivadar Rédey]], bibliotekisto
* [[Ferenc Redő]], pentristo
* [[Emil Regőczi]], geodeziisto
* [[Gyula Regöly-Mérei]], kuracisto
* [[Pál Regős]], pantomimisto
* [[Károly Reich]], grafikisto
* [[Zsigmond Reichard]], advokato
* [[Kálmán Reichenhaller]], kemiisto
* [[István Reiman]], matematikisto
* [[Péter Reimholz]], arkitekto
* [[János Reiner]], juristo
* [[Béla Reinitz]], komponisto
* [[Antal Reischl]], arkitekto
* [[Péter Reischl]], arkitekto
* [[Sándor Reisenbüchler]], animaciisto
* [[Károly Miksa Reissmann]], pentristo
* [[Ferenc Reitter]], inĝeniero
* [[Sándor Rejtő]], inĝeniero
* [[András Rékai]], reĝisoro
* [[Miklós Rékai]], harpisto
* [[Nándor Rékai]], dirigento
* [[Csaba Rékassy]], grafikisto
* [[Gabriella Relle]], operkantisto
* [[Iván Relle]], teatrestro
* [[Antal Reményi]], advokato
* [[József Reményi]], skulptisto
* [[Sándor Reményi (operkantisto)]]
* [[Lajos Reményi-Schneller]], ministro
* [[Zsigmond Remenyik]], verkisto
* [[János Renner]], fizikisto
* [[Alfréd Rényi]], matematikisto
* [[Kató Rényi]], matematikisto
* [[Tamás Rényi]], reĝisoro
* [[Géza Requinyi]], kemiisto
* [[Béla Rerrich]], arkitekto
* [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]], juĝisto
* [[István Reszler]], operkantisto
* [[Lajos Réthey]], aktoro
* [[Antal Réthly]], meteologiisto
* [[Mihály Réthy]], aktoro
* [[Mór Réthy]], matematikisto
* [[László Réti]], arkivisto
* [[Mátyás Réti]], pentristo
* [[Endre Reuss]], inĝeniero
* [[József Révay]], verkisto
* [[András Révész]], politikisto
* [[Ferenc Révész]], politikisto
* [[Géza Révész (ministro)]]
* [[György Révész (kuracisto)]]
* [[György Révész (reĝisoro)]]
* [[Imre Révész (episkopo)]]
* [[Mihály Révész (ĵurnalisto)]]
* [[Vidor Révész]], radiologo
* [[Gyula Reviczky]], poeto
* [[Dezső Rexa]], arkivisto
* [[Géza Réz]], inĝeniero
* [[Pál Réz]], kritikisto
* [[Lola Réz Kosáryné]], verkistino
* [[Gyula Rézler]], sociologo
* [[László Rhorer]], kuracisto
* [[Antal Ribáry]], komponisto
* [[József Ribáry]], politikisto
* [[Miklós Ribiánszky]], politikisto
* [[Aladár Richter]], botanikisto
* [[Gedeon Richter]], kemiisto
* [[Hugó Richter]], neŭrologo
* [[Sándor Rideg]], verkisto	
* [[Frigyes Riedl]], literaturhistoriisto	
* [[Szende Riedl]], lingvisto
* [[Frigyes Riesz]], matematikisto
* [[Gusztáv Rigler]], kuracisto
* [[Béla Rigó]], publikigisto
* [[Gyula Rimanóczy (1903)]], arkitekto
* [[Gyula Rimanóczy (1932)]], arkitekto
* [[Jenő Rimanóczy]], arkitekto
* [[Zsigmond Ritoók (kuracisto)]]
* [[Imre Roboz]], teatrestro
* [[Gyula Rochlitz]], arkitekto
* [[István Röck]], fabrikisto
* [[Iván Rodé]], kuracisto
* [[Alajos Roder]], kanoniko
* [[Vilmos Rőder]], ministro
* [[Rodolfo (iluziisto)]]
* [[Károly Rödönyi]], ministro
* [[Henrik Rohmann]], harpisto
* [[Sándor Rohringer]], hidrologo
* [[Gedeon Róka]], astronomo
* [[Szilárd Rökk]], advokato
* [[Ferenc Romagnoli]], kornisto
* [[András Román]], arkitekto
* [[György Román]], pentristo
* [[Kati Román]], pupisto
* [[József Romhányi]], [[libretisto]]
* [[József Romhányi (kuracisto)]]
* [[László Romics]], kuracisto
* [[Lajos Romsauer (matematikisto)]]
* [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]]
* [[József Róna]], skulptisto
* [[Viktor Róna]], baletisto
* [[Zsigmond Róna]], meteologiisto
* [[Dénes Rónai]], fotisto
* [[Gyula Rónai (inĝeniero)]]
* [[Hermin Rónai]], aktoro
* [[Mihály Rónai]], bestokuracisto
* [[Sándor Rónai]], politikisto
* [[György Rónay]], poeto
* [[Gusztáv Rónaszéki]], aktoro
* [[Ferenc Ronkay]], inĝeniero
* [[Mária Ronyecz]], aktoro
* [[Ignác Roskovics]], pentristo
* [[Endre Rösler]], operokantisto
* [[Mihály Rotarides]], zoologo
* [[Marcell Roth]], kuracisto
* [[Manó Róth]], vitralisto
* [[Miksa Róth]], vitralisto
* [[Sándor Rott]], aktoro
* [[Irma Rotter]], baletisto
* [[Lajos Rotter]], inĝeniero
* [[Lillian Rotter]], psikanalizisto
* [[Rezső Roubal]], timbalisto
* [[Artúr Rozinek]], inĝeniero
* [[Pál Rozlozsnik]], geologo
* [[János Rozs]], pentristo
* [[György Rózsa (redaktoro)]]
* [[Pál Rózsa (matematikisto)]]
* [[György Rózsahegyi]], karikaturisto
* [[Kálmán Rózsahegyi]], aktoro
* [[István Rozsos]], aktoro
* [[Pál Rubányi]], kuracisto
* [[Ernő Rubik (inĝeniero)]]
* [[Gyula Rubinek]], ministro
* [[Mózes Rubinyi]], lingvisto
* [[György Rubovszky]], politikisto
* [[László Rudas]], filozofo
* [[Gyula Rudnay]] pentristo
* [[Gyula Rudnyánszky]], poeto
* [[Imre Ruff]], kemiisto
* [[Pál Ruffy]], subministro
* [[György Rupcsics]], hidrologo
* [[Jakab Rupp]], arkivisto
* [[István Rusznyák]], kuracisto
* [[Éva Ruttkai]], aktoro
* [[Ottó Ruttkai]], aktoro
* [[István Rybár]], fizikisto
* [[Imre Ruzsa]], logikisto
* [[János Ruzsicska]], monaĥo
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]

[[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>3ffnx0chvia1qkbvcmyl8qurtw9ow7m</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365913</id>
      <parentid>9365193</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T10:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* P */</comment>
      <origin>9365913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44545" sha1="kzfmtq8ww5qrq8fu7judk6s1o1xihok" xml:space="preserve">Jen listo de famaj [[hungaroj]], kiuj mortis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto inter L-R.

'''La ceteraj famuloj troviĝas en apartaj paĝoj:'''
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]].

(Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[artikolo]]jn pri [[distrikto]]j de Budapeŝto kaj pri [[Pest (urbo)]] kaj [[Buda]]):
{{EnhavTabelo|alf=L}}

== L ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[László L. Menyhért]], arthistoriisto
* [[Juci Lábass]], [[aktoro]]
* [[Ferenc Laborcz]], [[skulptisto]]
* [[Róza Laborfalvi]], aktoro
* [[László Lackó]], [[geografo]]
* [[László Laczina]], [[reĝisoro]]
* [[István Laczó]], [[operkantisto]]
* [[Erzsébet Ladányi]], [[arkivisto]]
* [[Ferenc Ladányi]], aktoro
* [[Ilona Ladányi]], operkantisto
* [[Sándor Ladányi]], [[pastro]]
* [[János Ladó]], [[lingvisto]]
* [[László Ladó]], [[oficiro]]
* [[Margit Ladomerszky]], aktoro
* [[Pál Lajkó]], [[radiologo]]
* [[Lajos Lajtai]], [[komponisto]]
* [[László Lajtha]], [[muzikisto]]
* [[Artúr Lakatos]], [[pentristo]]
* [[Gabriella Lakatos (baletisto)]]
* [[Károly Lakatos]], [[ornitologo]]
* [[Sándor Lakatos]], [[violonisto]]
* [[György Lakó]], [[lingvisto]]
* [[András Lakos]], [[pediatro]]
* [[Sándor Lakos]], politikisto
* [[Adolf Laky]], [[juvelisto]]
* [[Dezső Laky]], [[statistikisto]]
* [[Frigyes Lám]], instruisto
* [[László Lampé]], obstetrikisto
* [[Géza Lampérth]], [[poeto]]
* [[Gyula Lánczy]], juristo
* [[Ilka Lánczy]], aktoro
* [[Leó Lánczy]], bankisto
* [[Margit Lánczy]], aktoro
* [[Kornél Lánczos]], matematikisto
* [[Fülöp Láng]], operkantisto
* [[Géza Láng]], [[agronomo]]
* [[István Láng (biokemiisto)]]
* [[Károly Láng]], [[inĝeniero]]
* [[Lajos Láng]], statistikisto
* [[Nándor Láng]], [[arkeologo]]
* [[Sándor Láng]], [[geografo]]
* [[Béla Lányi]], [[kemiisto]]
* [[Bertalan Lányi]], [[ministro]]
* [[Sarolta Lányi]], [[poetino]], [[tradukisto]]
* [[Samu Lasz]], instruisto
* [[Andor László]], bankisto
* [[András László (budhisto)]]
* [[Ede László]], kemiisto
* [[Ferenc László (bestokuracisto)]]
* [[Ferenc László (ĵurnalisto)]]
* [[Géza László]], instruisto
* [[Imre László]], kantisto
* [[Mihály László (instruisto)]], poeto
* [[Sándor László-Bencsik]], sociologo
* [[Vilmos Lászy]], teatrestro
* [[Árpád Latabár (1878)]], aktoro
* [[Árpád Latabár (1903)]], aktoro
* [[Kálmán Árpád Latabár]], aktoro
* [[Kálmán Latabár]], aktoro
* [[Kálmán Latabár (1938)]], aktoro
* [[Dezső Lauber]], arkitekto
* [[László Lauber]], arkitekto
* [[Károly Laufenauer]], kuracisto
* [[Miklós Laurisin]], pianisto
* [[József Laux]], drumisto
* [[Rezső Lavotta]], komponisto
* [[Ervin Lázár]], [[verkisto]]
* [[Mária Lázár]], aktoro
* [[Pál Lázár L.]], inĝeniero
* [[Vilmos Lázár (agronomo)]]
* [[Lajos Lazarovits]], haŭtkuracisto
* [[Gyula Laziczius]], lingvisto
* [[Ágost Lechner]], [[juristo]]
* [[Gyula Lechner]], pentristo
* [[Károly Lechner]], [[psikiatro]]
* [[Lajos Lechner]], [[arkitekto]]
* [[Ödön Lechner]], arkitekto
* [[Ferenc Ledényi]], juĝisto
* [[Béla Lederer]], publikigisto
* [[Emma Léderer]], historiisto
* [[Miksa Léderer]], advokato
* [[Sándor Lederer (oficisto)]]
* [[Zoltán Legány]], arkitekto
* [[Erzsébet Légrády]], apotekisto
* [[Sándor Légrády]], grafikisto
* [[György Lehel]], [[dirigento]]
* [[István Lehoczki]], karikaturisto
* [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]], ginekologo
* [[Károly Lehoczki (karikaturisto)]]
* [[Éva Lehoczky]], operkantisto
* [[Albert Lehr]], lingvisto
* [[Árpád Lehotay]], aktoro
* [[Gyula Leidenfrost]], [[iĥtiologo]]
* [[Joachim Leimdörfer]], kemiisto
* [[Dezső Lemhényi (akvopilkisto)]]
* [[Ferenc Lénárd]], bibliotekisto
* [[Judit Lénárd]], prezentisto
* [[Róbert Lénárd (grafikisto)]]
* [[Adolf Lendl]], [[zoologo]]
* [[Andor Lendvai]], operkantisto
* [[Ernő Lendvai]], [[muzikologo]]
* [[Ferenc Lendvay (reĝisoro)]]
* [[Kamilló Lendvay]], dirigento
* [[Árpád Lengyel]], kuracisto
* [[Balázs Lengyel]], kritikisto
* [[Béla Lengyel (1844)]], kemiisto
* [[Erzsi Lengyel]], aktoro
* [[Géza Lengyel]], [[botanikisto]]
* [[József Lengyel (verkisto)]]
* [[Lajos Lengyel]], [[grafikisto]]
* [[Mária Lengyel]], internisto
* [[Márton Lengyel]], fremdultrafikisto
* [[Melchior Lengyel]], verkisto
* [[József Lenhossék]], kuracisto
* [[Mihály Lenhossék]], kuracisto
* [[Ica Lenkeffy]], aktoro
* [[Gyula Lenz]], komercisto
* [[Klára Leövey]], pedagogo
* [[Nándor Less]], geografo
* [[György Leszkovszky]], pentristo
* [[Antal Leszler]], radiologo
* [[Tibor Lesznek]], aktoro
* [[András Lévai]], inĝeniero
* [[Ferenc Lévárdi]], ministro
* [[Henrik Lévay]], asekuristo
* [[Imre Lévay]], piaristo
* [[Ernő Levius]], fizikisto
* [[Jakab Lewin]], altlerneja instruisto
* [[István Lichteneckert]], skermisto
* [[Éva Lieber]], pentristo
* [[Leó Liebermann]], kemiisto
* [[Lucy Liebermann]], altlerneja instruisto
* [[Mór Liebmann]], akuŝisto
* [[Aurél Liffa]], geologo
* [[József Ligeti]], [[baletisto]]
* [[Juliska Ligeti]], aktoro
* [[Lajos Ligeti]], lingvisto
* [[Magda Ligeti]], [[neŭrologo]]
* [[Miklós Ligeti]], [[skulptisto]]
* [[Pál Ligeti]], arkitekto
* [[Károly Lindner]], kemiisto
* [[István Linzbauer]], arkitekto
* [[Attila Lipcsey]], psikiatro
* [[István Lipka]], matematikisto
* [[Pál Lipták (antropologo)]]
* [[Tamás Lipták]], matematikisto
* [[István Lipthay]], oficisto
* [[Sándor Lipthay]], inĝeniero
* [[József Liska]], inĝeniero
* [[Samu Liska]], bestokuracisto
* [[József Liszkay]], pastro
* [[Gábor Lisznyay Szabó]], komponisto
* [[Ödön Literáty]], advokato
* [[József Litkei]], pentristo
* [[Lajos Litschauer]], inĝeniero
* [[Imre Littmann]], kirurgo
* [[Mária Littomeritzky]], naĝisto
* [[Béla Lőcsei]], kemiisto
* [[Alajos Loczka]], kemiisto
* [[József Loczka]], kemiisto
* [[Ferenc Lohr]], pentristo
* [[Ernesztin Lohwag]], pentristo
* [[Emma Löllbach]], instruisto
* [[József Lonovics (departementestro)]]
* [[Margit Lontay]], aktoro
* [[Menyhért Lónyay]], politikisto
* [[Hanna Lóránd]], aktoro
* [[Antal Lórántfi]], skulptisto
* [[Barnabás Lőrincz]], arkeologo
* [[György Lőrincz]], baletisto
* [[József Lőrincz (arkitekto)]]
* [[Lajos Lőrincz (juristo)]]
* [[Zsuzsa Lőrincz]], arkivisto
* [[Lajos Lőrincze]], lingvisto
* [[Endre Lőrinczy]], inĝeniero
* [[György Lőrinczy]], verkisto
* [[Géza Losonczy]], politikisto
* [[Dezső Losonczy]], komponisto
* [[György Losonczy]], [[operkantisto]]
* [[István Lossonczy]], ministro
* [[Tamás Lossonczy]], [[pentristo]]
* [[József Lőte]], kuracisto
* [[Ila Lóth]], aktoro
* [[Gyula Lovass]], redaktoro
* [[Márton Lovászy]], politikisto
* [[József Lovrich]], ginekologo
* [[Immánuel Lőw]], [[rabeno]]
* [[Sámuel Lőw]], kuracisto
* [[Tibor Lőw]], juĝisto
* [[Tóbiás Lőw]], prokuroro
* [[Zoltán Lubik]], kornisto
* [[Ödön Lubinszky]], aktoro
* [[Tibor Lubinszky]], infana aktoro
* [[Margit Luby]], instruisto
* [[Gyula Ludvigh]], inĝeniero
* [[Mária Lugossy]], skulptisto
* [[Béla Lukács]], ministro
* [[Ervin Lukács]], dirigento
* [[György Lukács]], [[filozofo]]
* [[József Lukács]], filozofo
* [[György Lukács (politikisto)]]
* [[László Lukács (pastro)]]
* [[Margit Lukács]], aktorino
* [[Miklós Lukács]], dirigento
* [[Móric Lukács]], [[ĵurnalisto]]
* [[Pál Lukács]], [[aldviolonisto]]
* [[Adolf Lukáts]], juristo
* [[Imre Lukinich]], [[historiisto]]
* [[Gábor Lükő]], etnografo
* [[Sándor Lumniczer]], kuracisto
* [[Nándor Lutter]], [[pastro]]
* [[Tibor Lutter]], instruisto
* [[Alice Lux]], skulptisto
* [[Elek Lux]], skulptisto
* [[Elvíra Lux]], psikologo
* [[Kálmán Lux]], arkitekto
* [[László Lux]], arkitekto
* [[György Luzsa]], radiologo
* [[Lajos Luzsicza]], pentristo
* [[Károly Lyka]], pentristo
{{Div col end}}

== M ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Klára M. Rásky]], botanikisto
* [[Gyula Maár]], reĝisoro
* [[Ferenc Machos]], futbalisto
* [[István Mácsai]], pentristo
* [[Lukács Mácsay]], advokato
* [[Gyula Macskássy]], animaciisto
* [[Árpád Macskásy]], inĝeniero
* [[József Madaras]], aktoro
* [[Zsuzsa Madarassy]], poeto
* [[Gyula Madarassy-Beck]], bankisto
* [[Miksa Madarassy-Beck]], bankisto
* [[Nándor Madarassy-Beck]], bankisto
* [[Walter Madarassy]], skulptisto
* [[Emil Madarász]], poeto
* [[Gyula Madarász]], ornitologo
* [[Imre Madarász (pastro)]]
* [[Margit Madarász]], tenisisto
* [[Viktor Madarász]], pentristo
* [[Izidor Máday]], agronomo
* [[István Máday]], kuracisto
* [[Rezső Máder]], dirigento
* [[László Mados]], kemiisto
* [[Imre Madzsar]], historiisto
* [[Sándor Mágócsy-Dietz]], botanikisto
* [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]]
* [[Elek Magyar]], ĵurnalisto
* [[Gábor Magyar (piaristo)]]
* [[Imre Magyar (kuracisto)]]
* [[Imre Magyarász]], pentristo
* [[Imre Magyari (1894)]], violonisto
* [[Géza Magyary]], [[juristo]]
* [[Ferenc Magyary-Kossa]], [[bestkuracisto]]
* [[Gusztáv Magyar-Mannheimer]], pentristo
* [[Béla Machik]], kuracisto
* [[Emil Mahrer]], reĝisoro
* [[Sándor Mahunka]], zoologo
* [[Manó Mai]], [[fotisto]]
* [[Gusztáv Károly Mailáth]], episkopo
* [[György Mailáth (1818)]], [[reĝa juĝisto]]
* [[Béla Majláth]], historiisto
* [[Júlia Majláth]], komponisto
* [[Mária Majláth]], aktoro
* [[Dezső Major]], reĝisoro
* [[Ervin Major]], komponisto
* [[Gyula Major]], komponisto
* [[Máté Major]], arkitekto
* [[Sándor Major]], bestokuracisto
* [[Tamás Major]], aktoro
* [[Flóra Majthényi]], poeto
* [[László Majzon]], geologo
* [[Emil Makai]], poeto
* [[Endre János Makai]], matematikisto
* [[Margit Makay]], aktoro
* [[Ádám Makkai]], poeto
* [[József Maklári]], korusestro
* [[János Makláry]], aktoro
* [[Zoltán Makláry]], aktoro
* [[Imre Makovecz]], arkitekto
* [[Károly Makk]], reĝisoro
* [[János Makróczy]], aktoro
* [[Ferenc Maksay]], arkivisto
* [[Mihály Malán]], [[antropologo]]
* [[Bianka Maleczky]], operkantisto
* [[Oszkár Maleczky]], operkantisto
* [[Vilmos Maleczky]], operkantisto
* [[Jozefa Maleczkyné Ellinger]], operkantisto
* [[Béla Málnai]], arkitekto
* [[Sándor Mály]], inĝeniero
* [[Elemér Mályusz]], historiisto
* [[Frigyes Mamcserov]], reĝisoro
* [[Gyula Mandello]], ekonomikisto
* [[Andor Mándi]], inĝeniero
* [[Iván Mándy]], verkisto
* [[Stefánia Mándy]], poeto
* [[Jolán Mánn]], aktoro
* [[Béla Manndorff]], inĝeniero
* [[Gusztáv Adolf Manninger (1910-1982)]], agronomo
* [[János Manninger]], fotisto
* [[Jenő Manninger]], kirurgo
* [[Rezső Manninger]], bestkuracisto
* [[Miltiades Manno]], sportisto
* [[Géza Mansfeld]], kuracisto
* [[Lajos Mányai]], aktoro
* [[Zsuzsa Mányai]], aktoro
* [[Zsigmond Mányai]], operkantisto
* [[Árpád Marcis]], bestokuracisto
* [[Henrik Marczali]], historiisto
* [[Mihály Marczell]], [[kanoniko]]
* [[Demeter Marczis]], operkantisto
* [[Antal Marék]], verkisto
* [[József Marek]], bestkuracisto
* [[Ödön Márffy]], pentristo
* [[Tihamér Margitay]], pentristo
* [[Célia Margó]], operetkantisto
* [[Félix Máriássy]], reĝisoro
* [[Péter Marik]], aktoro
* [[Vilmos Mariska]], juristo
* [[József Marjai]], ministro
* [[Imre Markója]], ministro
* [[Tivadar Márk]], kostumisto
* [[Hugó Márki]], advokato
* [[Dezső Markó]], radiologo
* [[Ferenc Markó]], pentristo
* [[Jenő Markó]], advokato
* [[Miklós Markos]], reĝisoro
* [[Györgyi Markovits]], bibliotekisto
* [[Kálmán Markovits]], akvopilkisto
* [[Béla Markup]], skulptisto
* [[András Márkus (informatikisto)]]
* [[Dezső Márkus]], juristo
* [[Dezső Márkus (dirigento)]]
* [[Géza Márkus]], arkitekto
* [[Emília Márkus]], aktoro
* [[József Márkus (agronomo)]]
* [[Lajos Márkus]], aktoro
* [[László Márkus]], aktoro
* [[László Márkus (reĝisoro)]]
* [[Rudolf Maros]], komponisto
* [[György Marosán]], ministro
* [[Izidor Marosi]], episkopo
* [[Miklós Marosi (arkitekto)]]
* [[Miklós Marosi (ekonomikisto)]]
* [[Paula Marosi]], skermisto
* [[Károly Marót]], filologo
* [[Péter Marót]], skermisto
* [[János Maróthy (oficiro)]] 
* [[Géza Maróti]], arkitekto
* [[János Marschalkó]], skulptisto
* [[Rózsi Marschalkó]], operkantisto
* [[Magda Marsay]], operkantisto
* [[Ferenc Márta]], kemiisto
* [[Zsuzsanna Mártha]], muzeologo
* [[Károly Martiny]], inĝeniero
* [[Endre Marton]], reĝisoro
* [[Boldizsár Marcell Marton]], karmelano
* [[Géza Marton]], juristo
* [[Géza Marton (dirigento)]]
* [[József Marton (pastro)]]
* [[Lajos Marton (teologo)]]
* [[László Marton (reĝisoro)]]
* [[László Marton (skulptisto)]]
* [[Ferenc Mártonfi]], koreologo
* [[Miksa Marton]], advokato
* [[Emil Martonffy]], reĝisoro
* [[Béla Martos]], matematikisto
* [[Ferenc Martos (inĝeniero)]]
* [[István Martsa]], skulptisto
* [[István Martzy]], akuŝisto
* [[Ernő Massány]], meteologo
* [[Viktor Massányi]], operkantisto
* [[Lajos Maszlay]], skermisto
* [[Endre Masznyik]], instruisto
* [[Antal Matány]], aktoro
* [[András Máté]], afiŝisto
* [[Olga Máté]], fotisto
* [[Péter Máté]], ŝlagrokantisto
* [[Miklósné Máthé]], pianisto
* [[Károly Mathia]], oficiro
* [[Árpád Matics]], inĝeniero
* [[László Matkó]], prosektoro
* [[Sándor Matlekovits]], juristo
* [[Elek Matolay]], advokato
* [[János Matolcsi]], ministro
* [[Mátyás Matolcsy]], politikisto
* [[Gyula Mátrai]], arkitekto
* [[Jolán Mátrai]], fizikisto
* [[Sándor Mátrai]], futbalisto
* [[Júlia Mátray]], aktoro
* [[Lajos Mátrai]], skulptisto
* [[Lajos György Mátrai]], skulptisto
* [[László Mátrai]], filozofo
* [[Erzsi Mátray]], aktoro
* [[Ferenc Mátray]], operkantisto
* [[Gábor Mátray]], [[komponisto]]
* [[Eszter Mattioni]], pentristo
* [[Aladár Mattyók]], arkitekto
* [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]], pastro
* [[Miklós Mattyasovszky]], juristo
* [[Mihály Matura]], luktisto
* [[János Matusik]], piaristo
* [[Mária Mátyás]], operokantistino
* [[Frigyes Matzon]], skulptisto
* [[Rezső Maucha]], kemiisto
* [[Béla Mauritz]], [[mineralogo]]
* [[Nándor Mauthner]], kemiisto
* [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]]
* [[József Maywald]], piaristo
* [[Pál Mazalán]], [[hidrogeologo]]
* [[Zoltán Mechlovits]], tablotenisisto
* [[András Mechwart]], inĝeniero
* [[Anna Medek]], operkantisto
* [[István Medgyaszay]], arkitekto
* [[Vilma Medgyaszay]], aktoro
* [[Ferenc Medgyessy]], skulptisto
* [[Pál Medgyessy (matematikisto)]]
* [[Ági Mednyánszky]], aktoro
* [[Mária Mednyánszky]], tablotenisisto
* [[László Medve]], kuracisto-ministro
* [[Bella Medveczky]], verkisto
* [[Frigyes Medveczky]], filozofo
* [[Jenő Medveczky]], pentristo
* [[Kálmán Medzihradszky]], kemiisto
* [[Dezső Megyeri]], aktoro
* [[Antal Megyer-Meyer]], pentristo
* [[Lajos Méhelÿ]], zoologo
* [[Kálmán Méhes]], geologo
* [[György Méhes (bestokuracisto)]]
* [[Gyula Méhes]], farmakologo
* [[Zoltán Méhes]], inĝeniero
* [[László Megay]], [[radiologo]]
* [[Vilmos Meinhardt]], inĝeniero
* [[Artúr Meinig]], arkitekto
* [[Tibor Meisel]], kemiisto
* [[Mihály Meixner]], redaktoro
* [[József Mekis]], ministro
* [[Gusztáv Melczer]], kristalografo
* [[Tibor Melczer]], inĝeniero
* [[János Melich]], lingvisto
* [[György Melis]], operokantisto
* [[Béla Melles]], violonisto
* [[Tibor Mendöl]], geologo
* [[László Mensáros]], aktoro
* [[Margit Menszáros]], aktoro
* [[István Menyhárd]], inĝeniero
* [[Adolf Mérei]], scenaristo
* [[Ferenc Mérei]], psikologo
* [[Gusztáv Merényi]], kuracisto
* [[Oszkár Merényi]], instruisto
* [[Zsuzsa Merényi]], baletisto
* [[Katalin Merétey]], imunologo
* [[István Méri]], arkeologo
* [[Attila Meskó]], geofizikisto
* [[László Meskó]], prokuroro
* [[Endre Mester]], kirurgo
* [[Ervin Mészáros]], skermisto
* [[Mihály Mészáros]], skulptisto
* [[Alajos Mészáros (aktoro)]]
* [[András Mészáros (karikaturisto)]]
* [[Béla Mészáros (bonvivanto)]]
* [[György Mészáros (kajakisto)]]
* [[Imre Mészáros (aldisto)]]
* [[István Mészáros (kajakisto)]]
* [[János M. Mészáros]], bestokuracisto
* [[Kálmán Mészáros (verkisto)]]
* [[Lajos Mészáros (aktoro)]] 
* [[Zoltán Mészáros (kemiisto)]]
* [[Miklós Meszéna]], skermisto
* [[Artúr Meszlény]], juristo
* [[Dezső Mészöly]], verkisto
* [[Gedeon Mészöly]], lingvisto
* [[Miklós Mészöly]], verkisto
* [[Lajos Mesterházi]], verkisto
* [[Kálmán Mesterházy]], pentristo
* [[Gyula Metykó]], pentristo
* [[Ferenc Mezey]], advokato
* [[Lajos Mezey (aktoro)]]
* [[László Mezey]], bibliotekisto
* [[Iván Meznerics]], bankisto
* [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]]
* [[Ferenc Miákits]], ministro
* [[Győző Mihailich]], inĝeniero
* [[Dániel Mihalik]], pentristo
* [[Sándor Mihalik]], arthistoriisto
* [[Tibor Mihálka]], bredisto
* [[Géza Mihalkovics]], kuracisto
* [[Ödön Mihalovich]], pianisto
* [[Pál Miháltz]], pentristo
* [[András Mihály]], komponisto
* [[Béla Mihályffy]], aktoro
* [[Ákos István Mihályfi]], juristo
* [[Ernő Mihályfi]], ministro
* [[Károly Mihályfi]], aktoro
* [[Sándor Mihályfy]], reĝisoro
* [[Ernő Mihályi]], aktoro
* [[Vilcsi Mihályi]], aktoro
* [[József Mika]], inĝeniero
* [[Ödön Mikecz]], ministro
* [[György Miklósy]], aktoro
* [[András Mikó (reĝisoro)]]
* [[László Miklós (ginekologo)]]
* [[Pál Miklós]], ĉinologo
* [[Tibor Miklós]], tradukisto
* [[Ilona Miklósy]], aktoro
* [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]]
* [[Miklós Mikolás]], matematikisto
* '''[[Kálmán Mikszáth]],''' verkisto
* [[Sándor Mikus]], skulptisto
* [[Ilona Milanovits]], gimnastikisto
* [[Béla Milasovszky]], inĝeniero
* [[Tivadar Millner]], kemiisto
* [[Kornélia Mindszenty]], operkantisto
* [[Magda Mindszenthy]], aktoro
* [[Károly Minich]], prosektoro
* [[Géza Mirkovszky]], pentristo
* [[József Miskey]], aktoro
* [[László Miskolczi (pentristo)]]
* [[Anna Misley]], baletisto
* [[László Misoga]], aktoro
* [[Endre Mistéth]], inĝeniero
* [[Sándor Mocsáry]], zoologo
* [[András Mócsy]], arkeologo
* [[László Móczár]], entomologo
* [[Gusztáv Mödlinger]], biologo
* [[Mária Modok]], pentristo
* [[Gusztáv Moesz]], botanikisto
* [[József Mogyoródi]], matematikisto
* [[Mária Mohayné Katanics]], korusestro
* [[Mátyás Mohácsy]], agronomo
* [[Sándor Mohay]], advokato
* [[Endre Mokry]], hidrologo
* [[Sámuel Mokry]], pastro
* [[István Moldoványi]], inspektoro
* [[István Möller]], inĝeniero
* [[Ákos Molnár (advokato)]]
* [[Antal Molnár]], komponisto
* [[Béla Molnár (tekstilartisto)]]
* [[Bertalan Vid Molnár]], pastro
* [[Erik Molnár]], historiisto
* [[Farkas Molnár]], arkitekto
* [[Ferenc Molnár (subministro)]]
* [[Gábor Molnár]], verkisto
* [[Gyula Molnár (advokato)]]
* [[Imre Molnár (muzikologo)]]
* [[István Molnár]], koreografo
* [[István Molnár (agronomo)]]
* [[István Molnár (akvopilkisto)]]
* [[József Molnár (pentristo)]]
* [[Kálmán Molnár]], juristo
* [[Károly Molnár (ministro)]]
* [[János Molnár (futbalisto)]]
* [[Lajos Molnár (ministro)]]
* [[László Molnár (aktoro)]]
* [[Pálné Molnár C.]], instruisto
* [[Rózsi Molnár]], aktoro
* [[Szulpic Dezső Molnár]], pastro
* [[Tibor Molnár]], aktoro
* [[Viktor Molnár (1850-1918)]]
* [[Pál Molnár C.]], pentristo
* [[Péter Molnár]], arkitekto
* [[István Móna]], pentatlonisto
* [[László Monszpart]], kirurgo
* [[Lajos Montag]], kontrabasisto
* [[Gyula Moór]], juristo
* [[Károly Móra]], astronomo
* [[Ernő Emil Moravcsik]], kuracisto
* [[Géza Moravcsik]], muzikologo
* [[Gyula Moravcsik]], filologo
* [[Gusztáv Morelli]], grafikisto
* [[Lili Móricz]], aktoro
* [[Pál Móricz]], verkisto
* [[Virág Móricz]], verkisto
* [[Zoltán Morlin]], kristalografo
* [[István Morócz]], kuracisto
* [[Győző Morvay]], instruisto
* [[László Morvay]], emajlisto
* [[Árpád Mózes]], luterana episkopo
* [[Sándor Mozsonyi]], farmaciisto
* [[Sándor Mucsi]], aktoro
* [[Pál Mudrony]], ĵurnalisto
* [[Sándor Muhits]], pentristo
* [[Kálmán Müller (kuracisto)]]
* [[Sándor Müller]], kemiisto
* [[Bernát Munkácsi]], lingvisto
* [[Flóra Munkácsy]], aktoro
* [[Aurél Münnich]], advokato
* [[Károly Murai]], ĵurnalisto
* [[Gyula Murányi]], platetisto
* [[Róbert Muray]], pentristo
* [[Viktor Mutschenbacher]], altlerneja instruisto
* [[Ádám Muttnyánszky]], inĝeniero
{{Div col end}}

== N ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Zoltán Nadányi]], poeto
* [[Ferenc Nádasi]], aktoro
* [[László Nádasy]], scenaristo
* [[Béla Náday]], aktoro
* [[Ferenc Náday]], aktoro
* [[Herbert Nadler]], [[ĉasisto]]
* [[Róbert Nádler]], pentristo
* [[Jenő Nádor (operetkantisto)]]
* [[Emil Nagel]], kuracisto
* [[Adorján Nagy]], aktoro
* [[Alajos Nagy]], piaristo
* [[András László Nagy]], reĝisoro
* [[Aranka Nagy]], operkantisto
* [[Attila Nagy (aktoro)]]
* [[Bálint Nagy]], arkitekto
* [[Béla Nagy (skermisto)]]
* [[Emil Nagy]], ministro
* [[Ferenc Nagy (kemiisto)]]
* [[Gáspár Nagy]], poeto
* [[Géza Nagy (pianisto)]]
* [[Gyula Nagy]], arkivisto
* [[Dezső Nagy (inĝeniero)]]
* [[Elemér Nagy (arkitekto)]]
* [[Elemér Nagy (fizikisto)]]
* [[Ibolya Nagy]], aktoro
* [[Imre Nagy (aktoro)]]
* [[Imre Nagy (historiisto)]]
* [[Imre Nagy (politikisto)]]
* [[István Nagy (aktoro)]]
* [[István Nagy (arkitekto)]]
* [[István Nagy B.]], pentristo
* [[Izabella Nagy]], aktoro
* [[János Nagy Balogh]], pentristo
* [[Jenő Nagy (aktoro)]]
* [[Jenő Nagy (ornitologo)]]
* [[József Nagy (statikisto)]]
* [[Józsefné Nagy (Jolán Szarka)]], ministro
* [[Lajos Nagy (arkeologo)]]
* [[Lajos Nagy (verkisto)]]
* [[László Nagy (inspektoro)]]
* [[László Nagy (psikologo)]]
* [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Olivér Nagy]], dirigento
* [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]]
* [[Sándor Nagy (skulptisto)]]
* [[Sándor Nagy (verkisto)]]
* [[Tamás Nagy]], ekonomikisto
* [[Töhötöm Sándor Nagy]], framasono
* [[Zoltán Nagy (baletisto)]]
* [[Zoltán Nagy (grafikisto)]]
* [[Zsigmond Nagy]], pentristo
* [[Zoltán Nagyiványi]], verkisto
* [[Teréz Nagyajtay]], kostumisto
* [[Katalin Nagyné Szegvári]], juĝisto
* [[Kálmán Nádasdy]], reĝisoro
* [[Lipót Nádasdy]], terposedanto
* [[Lajos Naményi (psikiatro)]]
* [[Antal Náray (ĉefoficiro)]]
* [[Teri Náray]], aktorino
* [[István Náray-Szabó]], kemiisto
* [[Miksa Natter-Nád]], ĵurnalisto
* [[Ákos Navratil]], ekonomikisto
* [[Imre Navratil]], kirurgo
* [[László Négyesy]], literaturhistoriisto
* [[Lajos Nékám (1868)]], kuracisto
* [[Lajos Nékám (1909)]], kuracisto
* [[Sándor Nékám]], matematikisto
* [[Tivadar Nemecskay]], obstetrikisto
* [[Lili Neményi]], kantistino
* [[Ágnes Nemes Nagy]], poetino
* [[Antal Nemes]], episkopo
* [[Dezső Nemes]], historiisto
* [[Katalin Nemes]], pianisto
* [[Tihamér Nemes]], inĝeniero
* [[István Nemeskürty]], verkisto
* [[Tivadar Nemeslaki]], ministro
* [[János Nemeskéri]], [[antropologo]]
* [[Károly Német]], piaristo
* [[Aladár Németh]], fasonisto
* [[Angéla Németh]], atleto
* [[Aurélia Németh]], skulptisto
* [[G. Béla Németh]], literaturhistoriisto
* [[Emília Németh]], aktoro
* [[Endre Németh]], inĝeniero
* [[Imre Németh]], martelĵetisto
* [[István Németh (arkitekto pri internaj spacoj)]]
* [[János Németh (oficiro)]]
* [[János Németh (operkantisto)]]
* [[József Németh (fotisto)]]
* [[Judit Németh]], fizikisto
* [[Kálmán Németh (skulptisto)]]
* [[László Németh]], verkisto
* [[Marika Németh]], [[primadono]]
* [[Romuáld János Németh]], pastro
* [[Ella Némethy]], operkantisto
* [[Emil Némethy]], inĝeniero
* [[Ferenc Némethy]], aktoro
* [[Géza Némethy]], filologo
* [[György Némethy]], aktoro
* [[Katalin Némethy]], matematikisto
* [[Károly Nendtvich]], kemiisto
* [[Miklós Neogrády]], pentristo
* [[József Nepp]], reĝisoro
* [[György Neubauer]], obstetrikisto
* [[Tibor Neugebauer]], fizikisto
* [[Károly Neumann]], juristo
* [[Sebestyén Neumann]], bestokuracisto
* [[Kornél Neuschloss]], arkitekto
* [[László Névy]], esteto
* [[Béla Neÿ]], arkitekto
* [[Dávid Ney]], operkantisto
* [[Ferenc Neÿ]], ĵurnalisto
* [[Tibor Ney]], violonisto
* [[Emil Niederhauser]], historiisto
* [[Lina Nikó]], aktoro
* [[Sándor Nikolits]], komponisto
* [[Endre Nizsalovszky]], juristo
* [[Ferenc Nógrádi]], futbalisto
* [[László Nógrádi]], politikisto
* [[Tibor Nónay]], kuracisto
* [[Jenő Noszky (1880)]], geologo
* [[Jenő Noszky (1909)]], geologo
* [[Béla Novák]], biokemiisto
* [[Dezső Novák]], futbalisto
* [[Ilona Novák]], naĝisto
* [[Károly Novobátzky]], fizikisto
* [[Albert Nyáry]], historiisto
* [[János Nyéki]], aktoro
* [[János Nyilasi]], kemiisto
* [[Judit Nyilassy]], reĝisoro
* [[Géza Nyiredi]], kuracisto
* [[István Nyiredy]], bestokuracisto
* [[István Nyiri (arkitekto)]]
* [[Gyula Nyírő]], kuracisto
* [[Gyula Nyírő (skulptisto)]]
* [[Lajos Nyírő]], esteto
* [[Ferencné Nyitrai]], oficisto
* [[Gyula Nyúl]], kemiisto
{{Div col end}}

== O ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[József O. Vértes]], pedagogo
* [[Ferenc Obál (pli aĝa)]], fiziologo
* [[Géza Oberfrank]], dirigento
* [[Pál Oberschall]], juĝisto
* [[Gyula Obersovszky]], ĵurnalisto
* [[Kornél Ocskay]], operkantisto
* [[Árpád Ódry]], aktoro
* [[Béla Ohmann]], skulptisto
* [[István Oláh (oficiro)]]
* [[János Oláh (hebreisto)]]
* [[Pál Oláh]], mikrobiologo
* [[Zoltán Olcsai-Kiss]], skulptisto
* [[Ferenc Olgyay]], pentristo
* [[Miklós Olgyay]], biologo
* [[Placid Károly Olofsson]], monaĥo
* [[Károly Olt]], ministro
* [[Károly Oltay]], geodeto
* [[Magda Olthy]], aktorino
* [[Imre Oltványi]], ministro
* [[József Ónody]], naĝisto
* [[János Ónozó]], kornisto
* [[Balázs Orbán]], historiisto
* [[György Orbán (fizikisto)]]
* [[György Orbán (ginekologo)]]
* [[József Orbán (muzikisto)]]
* [[László Orbán (ministro)]]
* [[Tibor Orbán]], reĝisoro
* [[Viola Orbán]], aktoro
* [[Attila Orbók]], [[scenaristo]]
* [[Mór Orbók]], [[instruisto]]
* [[Lajos Ordass]], luterana episkopo
* [[Béla Ordódy]], futbalisto
* [[Szilveszter Ördögh]], redaktoro
* [[Ferenc Ormay]], operkantisto
* [[Miklós Ormándy]], instruisto
* [[Mária Ormos]], historiisto
* [[Zsigmond Ormós]], arthistoriisto
* [[Balázs Orosz]], advokato
* [[Júlia Orosz]], operkantisto
* [[Vilma Orosz]], operetkantisto
* [[Erzsi Orsolya]], aktoro
* [[Lili Ország]], pentristo
* [[László Országh]], vortaristo
* [[Tivadar Országh]], violonisto
* [[Gyula Ortutay]], politikisto
* [[Rudolf Ortvay]], fizikisto
* [[Tivadar Ortvay]], historiisto
* [[Károly Orzovenszky]], kuracisto
* [[József Osvald Oslay]], monaĥo
* [[Júlia Osváth]], operokantistino
* [[Szilárd Oszlaczky]], geofizikisto
* [[Magda Osztovics]], genetikisto
* [[Antal Osztrovszky]], kemiisto
* [[József Osztróvszky]], juĝisto
* [[László Ottlik]], filozofo
* [[Dániel Ötvös]], kemiisto
* [[Gitta Ötvös]], operetkantisto
* [[Lipót Óváry]], historiisto
* [[József Öveges]], fizikisto, verkisto
* [[Lajos Őze]], aktoro
{{Div col end}}

== P ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[György Paál]], astronomo
* [[József Paál]], inĝeniero
* [[Zsigmond Pál Pach]], historiisto
* [[Ágoston Pacséry]], reĝisoro
* [[László Pacséry]], scenaristo
* [[Antal Páger]], aktoro
* [[Dezső Pais]], lingvisto
* [[Alajos Paikert (politikisto)]]
* [[László Paizs]], pentristo
* [[Lajos Pál]], [[oraĵisto]]
* [[Lajos Palágyi (aktoro)]]
* [[Ferenc Paláncz]], aktoro
* [[Klára Palánkay]], operkantisto
* [[Béla Palasovszky]], poeto
* [[Ödön Palasovszky]], poeto, reĝisoro
* [[György Palásthy]], reĝisoro
* [[Matild Palay]], operkantisto
* [[Fidél Pálffy (ministro)]]
* [[György Pálffy (aktoro)]]
* [[József Pálfy (prezentisto)]]
* [[Móric Pálfy]], geologo
* [[Antal Pálinkás-Pallavicini]], oficisto
* [[György Pálinkás (juĝisto)]]
* [[József Palka]], vitralisto
* [[György Pallavicini]], politikisto
* [[Béla Pállik]], pentristo
* [[Ilka Pálmay]], aktoro
* [[Endre Palócz]], skermisto
* [[László Palócz]], operkantisto
* [[Antal Palóczi]], arkitekto
* [[Ádám László Pálos]], kuracisto
* [[György Pálos]], aktoro
* [[István Pálos (statistikisto)]]
* [[László Palotás]], inĝeniero
* [[Péter Palotás]], futbalisto
* [[Zoltán Palotás]], oficisto
* [[Árpád Palotay]], operkantisto
* [[Gertrúd Palotay]], etnografo
* [[Mátyás Palyusik]], bestokuracisto
* [[József Pán]], dekoraciisto
* [[Miklós Páncsics]], futbalisto
* [[Pál Pándi]], literaturhistoriisto
* [[Lajos Pándy]], aktoro
* [[Dávid Pap]], advokato
* [[Gyula Pap]], pentristo
* [[Henrik Pap]], pentristo
* [[János Pap]], politikisto
* [[János Pap (sciencohistoriisto)]]
* [[József Pap (advokato)]]
* [[Miklós Pápa]], juristo
* [[Klára Pápay]], aktoro
* [[Bertalan Papp]], skermisto
* [[Elemér Papp]], kemiisto
* [[Ferenc Papp (geologo)]]
* [[Ferenc Papp (lingvisto)]]
* [[Ferenc Papp (literaturhistoriisto)]]
* [[Károly Papp (pastro)]]
* [[Klára Papp]], agronomo
* [[Lajos Papp (pafisto)]]
* [[László Papp (luktisto)]]
* [[Mihály Papp]], aktoro
* [[Oszkár Papp]], pentristo
* [[Simon Papp]], inĝeniero
* [[Zoltán Papp (politikisto)]]
* [[Ervin Paraicz]], pediatro
* [[Pál Pariss]], ĵurnalisto
* [[Mihály Párkányi]], arkitekto
* [[János Parti]], kanuisto
* [[Alice Pártos]], balneologo
* [[Béla Pártos]], juristo
* [[Erzsi Pártos]], aktoro
* [[Géza Pártos]], reĝisoro
* [[Gusztáv Pártos]], aktoro
* [[Gyula Pártos]], arkitekto
* [[Jenő Pártos]], tekstopoeto
* [[Anna Páskándiné Sebők]], reĝisoro
* [[Gyula Pasteiner]], arthistoriisto
* [[József Paszlavszky]], zoologo
* [[Árpád Pásztor]], poeto
* [[János Pásztor (aktoro)]]
* [[János Pásztor (skulptisto)]]
* [[Lajos Pásztorniczky]], inĝeniero
* [[Zoltán Pásztory]], drumisto
* [[Ferenc Pataki (gimnastikisto)]]
* [[Ferenc Pataki (kalkulisto)]]
* [[Jenő Pataki]], aktoro
* [[József Pataki (aktoro)]]
* [[Imre Pataky (pupteatristo)]]
* [[Miklós Pataky]], aktoro
* [[Tibor Patassy]], aktoro
* [[Erzsébet Patek]], arkeologo
* [[Károly Páter]], kemiisto
* [[Károly Patkó]], pentristo
* [[Dezső Pattantyús-Ábrahám]], politikisto
* [[Géza Pattantyús-Ábrahám]], inĝeniero
* [[Imre Pattantyús-Ábrahám]], inĝeniero
* [[Károly Patthy]], instruisto
* [[Pál Pátzay]], skulptisto
* [[Arnold Árpád Pauer]], monaĥo
* [[Imre Rudolf Pauer]], filozofo
* [[Ede Paulay]], aktoro, teatrestro
* [[Ákos Pauler]], filozofo
* [[Tivadar Pauler]], juristo
* [[József Paulheim]], arkitekto
* [[Richárd Pauli]], operkantisto
* [[Oszkár Paulinyi]], historiisto
* [[Elek Pávai Vajna]], geologo
* [[András Payer]], komponisto
* [[Margit Payer]], operkantisto
* [[Jakob Pazeller]], komponisto
* [[Ferenc Pázmán]], aktoro
* [[Dénes Pázmándy (1848–1936)]], politikisto
* [[Blanka Péchy]], aktorino
* [[Sándor Pécsi]], aktoro
* [[Sebestyén Pécsi]], orgenisto
* [[Vera Pécsi]], ekonomo
* [[Dezső Pécsi-Pilch]], pentristo
* [[Samu Pecz]], arkitekto
* [[Vilmos Pecz]], filozofo
* [[Aladár Pege]], kontrabasisto
* [[Gyula Pekár]], verkisto, politikisto
* [[Imre Pekár]], ekonomikisto
* [[István Pekáry]], pentristo
* [[Tamás Péli]], pentristo
* [[József Pelikán]], arkitekto
* [[János Pentelényi]], maŝininĝeniero
* [[Tamás Pentelényi]], kirurgo
* [[András Perczel]], biokemiisto
* [[Dénes Perczel]], arkitekto
* [[Béla Perczel]], ministro
* [[Zita Perczel]], aktorino
* [[Elek Peregriny]], pedagogo
* [[Imre Perényi (arkitekto)]]
* [[Károly Perényi (agronomo)]]
* [[Zsigmond Perényi (ministro)]]
* [[Mihály Perlaky]], piaristo
* [[Vilmos Perlrott-Csaba]], pentristo
* [[Izsák Perlmutter]], pentristo
* [[András Pernye]], muzikhistoriisto
* [[Ferenc Persay]], prokuroro
* [[Rezső Pertorini]], kuracisto
* [[Zoltán Peskó]], dirigento
* [[Ernő Pesovár]], dancisto
* [[Lajos Pesti Ihász]], teatrestro
* [[Frigyes Pesty]], historiisto
* [[Géza Petényi]], kuracisto
* [[Gábor Péter]], politikisto
* [[György Péter (statistikisto)]]
* [[János Péter (ministro)]]
* [[Rózsa Péter]], matematikisto
* [[Andor Peterdi]], poeto
* [[Gábor Peterdy]], advokato
* [[Lajos Pethe]], inĝeniero
* [[Imre Pethes]], aktoro
* [[Attila Petheő]], aktoro
* [[Ferenc Pethes]], aktoro
* [[György Pethes]], reĝisoro
* [[Sándor Pethes]], aktoro
* [[Gyula Pethő]], geologo
* [[Sándor Peti]], aktoro
* [[Imre Pető]], dirigento
* [[Sándor János Petőfi]], lingvisto
* [[Gyula Petrányi]], kuracisto
* [[Imre Petrasovits]], agronomo
* [[Zsuzsa Petress]], aktorino
* [[György Petri]], verkisto
* [[Lajos Petrik]], kemiisto
* [[József Petrik]], aktoro
* [[Gyula Petrikovics]], kanuisto
* [[István Petróczy]], oficiro
* [[Elek Petrovics]], arthistoriisto
* [[Emil Petrovics]], operkomponisto
* [[György Petrovics]], juĝisto
* [[Ilka Petur]], aktoro
* [[Gedeon Petz]], filologo
* [[Ottó Petzval]], matematikisto
* [[Irén Pewny]], operkantisto
* [[Ferenc Pfaff]], arkitekto
* [[Ignác Pfeifer]], kemiisto
* [[Klára A. Pfeifer]], farmakologo
* [[Andor Pigler]], arthistoriisto
* [[Emmi Pikler]], infankuracisto
* [[Jenő Pilch]], historiisto
* [[János Pilinszky]], poeto
* [[Vilmos Pillitz]], kemiisto
* [[Judit Pinczési]], poeto
* [[Béla Pintér (arkitekto)]]
* [[Imre Pintér (aktoro)]]
* [[Jenő Pintér (juristo)]]
* [[Jenő Pintér (literaturhistoriisto)]]
* [[Ignác Pióker]], staĥanovisto
* [[Imre Pirchala]], klasika filologo
* [[Cirjék János Piry]], monaĥo
* [[József Viktorián Pituk]], pentristo
* [[Jenő Pivány]], ĵurnalisto
* [[Ignác Pivár]], piaristo
* [[Jenő Plank]], kemiisto
* [[Ervin Plány]], pentristo
* [[Ambrus Pleidell]], historiisto
* [[Károly Plesnivy]], gobelinisto
* [[László Pless]], dirigento
* [[Antal Plesz]], arkitekto
* [[Frigyes Pleszkán]], pianisto
* [[Béla Plósz]], bestokuracisto
* [[Pál Plósz]], kuracisto
* [[Sándor Plósz]], juristo
* [[Nándor Plotényi]], pianisto
* [[Lajos Pócs]], fizikisto
* [[Jenő Pócza]], fizikisto
* [[Klára Póczy]], arkeologo
* [[Frigyes Podmaniczky]], politikisto
* [[György Pogácsás]], ministro
* [[Béla Pogány]], fizikisto
* [[Frigyes Pogány]], arkitekto
* [[György Pogány]], operkantisto
* [[Ödön Gábor Pogány]], arthistoriisto
* [[Pál Pók]], akvopilkisto
* [[Ede Polák]], piaristo
* [[Rózsa Polgár]], gobelinisto
* [[Hugó Poll]], pentristo
* [[Antal Pollák]], inventisto
* [[Zsigmond Pollák]], ilustristo
* [[Jenő Polnay]], ministro
* [[Géza Polónyi]], ministro
* [[Gyöngyi Polónyi]], aktoro
* [[Péter Polonyi]], ĉinologo
* [[József Pölöskei]], oraĵisto
* [[Iván Pólya]], pentristo
* [[Jakab Pólya]], juristo
* [[Jenő Pólya]], kirurgo
* [[József Pólya]], kuracisto
* [[Imre Polyák]], luktisto
* [[János Pompéry]], verkisto
* [[Elemér Pongrácz]], ĵurnalisto
* [[Kálmán Pongrácz]], politikisto
* [[László Pongrácz (oficiro)]] 
* [[Péter Pongrácz]], hobojisto
* [[Zoltán Pongrácz]], komponisto
* [[Emil Ponori Thewrewk]], filologo
* [[Imre Poór]], kuracisto
* [[Sándor Popovics]], politikisto
* [[Péter Popper]], psikologo
* [[Bertalan Pór]] pentristo
* [[Aladár Porpáczy]], biologo
* [[Kálmán Porzsolt]], verkisto
* [[Lajos Pósa]], poeto
* [[Jenő Posch]], instruisto
* [[Ede Pöschl]], inĝeniero
* [[Imre Pöschl]], inĝeniero
* [[Tivadar Posewitz]], geologo
* [[Sándor Pósta]], skermisto
* [[Margit Potyondi]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Béla Pozsár]], biologo
* [[Imre Pozsgay]], politikisto
* [[Árpád Prandler]], diplomato
* [[Károly Preis]], dermatologo
* [[Gábor Preisich]], arkitekto
* [[Kornél Preisich]], kuracisto
* [[Hugó Preisz]], kuracisto
* [[Móric Preysz]], kemiisto
* [[Gyula Prinz]], geografo
* [[Artúr Probstner]], obstetrikisto
* [[Guido Prodam]], piloto
* [[János Prohászka]], inĝeniero
* [[Ottokár Prohászka]], episkopo, verkisto
* [[István Prókai]], aktoro
* [[Péter Prokop]], pentristo
* [[Sándor Prokopp]], sportpafisto
* [[Antal Prónai]], monaĥo
* [[János Proszt]], kemiisto
* [[Pál Pruzsinszky]], piaristo
* [[Lajos Puhr]], patologo
* [[Frigyes Puja]], ministro
* [[Béla Pukánszky (literaturhistoriisto)]]
* [[Miklós Puky]], herpetologo
* [[Gábor Pulay]], kemiisto
* [[Ágost Pulszky]], politikisto
* [[Ferenc Pulszky]], politikisto
* [[Andor Pünkösti]], reĝisoro
* [[Ernő Pungor]], kemiisto
* [[Emil Purgly]], ministro
* [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]], kuracisto
* [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]], kuracisto
* [[Ferenc Puskás (armeinĝeniero)]]
* [[Ildikó Puskás]], hindologo
* [[Tivadar Puskás]], inventisto
* [[Bálint Putnik]], aktoro
* [[Gyula Putnoky]], kuracisto
* [[László Putnoky]], kemiisto
{{Div col end}}

== R ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Zsuzsa Rab]], tradukisto
* [[György Rába]], verkisto
* [[Miklós Rábai]], koreografo
* [[Imre Rábai]], matematikisto
* [[Aladár Rácz]], muzikisto
* [[János Rácz]], instruisto
* [[Pali Rácz]], violonisto
* [[Jenő Rácz (ministro)]]
* [[Gedeon Ráday (1806)]], politikisto
* [[Gedeon Ráday (1829)]], politikisto
* [[Imre Ráday]], aktoro
* [[Béla Radics (gitaristo)]]
* [[Jenő Radics]], tekstopoeto
* [[Béla Radnai (patologo)]]
* [[Béla Radnai (stenografisto)]]
* [[György Radnai]], operokantisto
* [[Miklós Radnai]], komponisto
* [[Magda Radnót]], kuracisto
* [[Antal Radó]], verkisto
* [[Béla Radó]], teatrestro
* [[Erzsébet Radó-Révész]], psikanalizisto
* [[György Radó]], tradukisto
* [[István Radó]], ĵurnalisto
* [[Sándor Radó (arkitekto)]]
* [[László Radocsay]], ministro
* [[Dezső Rados]], violonisto
* [[Gusztáv Rados]], matematikisto
* [[Ignác Rados]], instruisto
* [[Jenő Rados]], arkitekto
* [[Kornél Rados]], arkitekto
* [[Béla Radvánszky]], politikisto
* [[Ödön Radvány]], luktisto
* [[Géza Radványi]], reĝisoro
* [[Blanka Raffay]], aktoro
* [[Dávid Raffay]], skulptisto
* [[Erzsi Raffay]], operkantisto
* [[Sándor Raffay]], luterana episkopo
* [[Ferenc Raichle]], arkitekto
* [[Emil Raitsits]], bestokuracisto
* [[Tamás Raj]], rabeno
* [[Ferenc Rajcsányi]], scenaristo
* [[László Rajcsányi]], skermisto
* [[László Rajk (arkitekto)]]
* [[Ödön Rajka]], kuracisto
* [[Béla Rajki]], trejnisto
* [[Márton Rajki]], advokato
* [[Ferenc Rajna]], scenaristo
* [[András Rajnai]], reĝisoro
* [[Ferenc Rajniss]], politikisto
* [[János Rajz]], aktoro
* [[Ferenc Rákos]], politikisto
* [[Sándor Rákos]], poeto
* [[Jenő Rákosi]], verkisto, ĵurnalisto
* [[Mária Rákosi]], aktoro
* [[Szidi Rákosi]], aktorino 
* [[Viktor Rákosi]], verkisto
* [[Gellért Raksányi]], aktoro
* [[József Rankay]], oficiro
* [[György Ránki]], komponisto
* [[György Ránki (historiisto)]]
* [[László Ranódy]], reĝisoro
* [[Jenő Ranschburg]], psikologo
* [[Pál Ranschburg]], kuracisto
* [[Raymund Rapaics]], botanikisto
* [[Anna Rápolthy]], aktoro
* [[László Rásonyi]], lingvisto
* [[Károly Raszler]], grafikisto
* [[György Ráth]], juĝisto
* [[Károly Ráth (entreprenisto)]]
* [[Károly Ráth (urbestro)]]
* [[Mór Ráth]], [[eldonisto]]
* [[István Ráth-Végh]], verkisto
* [[Márton Rátkai]], aktoro
* [[Anna Ratkó]], ministro
* [[István Ratkó]], matematikisto
* [[Nándor Ratkóczy]], kuracisto
* [[Ferenc Ratkovszky]], inĝeniero
* [[Róbert Rátonyi]], aktoro
* [[István Rátz]], kuracisto
* [[Jenő Rátz]], ministro
* [[László Rátz]], matematikisto
* [[Rezső Vilmos Ray]], arkitekto
* [[Imre Rázsó]], inĝeniero
* [[László Réber]], karikaturisto
* [[István Rédai]], agronomo
* [[László Rédei]], matematikisto
* [[István Rédey]], geofizikisto
* [[Tivadar Rédey]], bibliotekisto
* [[Ferenc Redő]], pentristo
* [[Emil Regőczi]], geodeziisto
* [[Gyula Regöly-Mérei]], kuracisto
* [[Pál Regős]], pantomimisto
* [[Károly Reich]], grafikisto
* [[Zsigmond Reichard]], advokato
* [[Kálmán Reichenhaller]], kemiisto
* [[István Reiman]], matematikisto
* [[Péter Reimholz]], arkitekto
* [[János Reiner]], juristo
* [[Béla Reinitz]], komponisto
* [[Antal Reischl]], arkitekto
* [[Péter Reischl]], arkitekto
* [[Sándor Reisenbüchler]], animaciisto
* [[Károly Miksa Reissmann]], pentristo
* [[Ferenc Reitter]], inĝeniero
* [[Sándor Rejtő]], inĝeniero
* [[András Rékai]], reĝisoro
* [[Miklós Rékai]], harpisto
* [[Nándor Rékai]], dirigento
* [[Csaba Rékassy]], grafikisto
* [[Gabriella Relle]], operkantisto
* [[Iván Relle]], teatrestro
* [[Antal Reményi]], advokato
* [[József Reményi]], skulptisto
* [[Sándor Reményi (operkantisto)]]
* [[Lajos Reményi-Schneller]], ministro
* [[Zsigmond Remenyik]], verkisto
* [[János Renner]], fizikisto
* [[Alfréd Rényi]], matematikisto
* [[Kató Rényi]], matematikisto
* [[Tamás Rényi]], reĝisoro
* [[Géza Requinyi]], kemiisto
* [[Béla Rerrich]], arkitekto
* [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]], juĝisto
* [[István Reszler]], operkantisto
* [[Lajos Réthey]], aktoro
* [[Antal Réthly]], meteologiisto
* [[Mihály Réthy]], aktoro
* [[Mór Réthy]], matematikisto
* [[László Réti]], arkivisto
* [[Mátyás Réti]], pentristo
* [[Endre Reuss]], inĝeniero
* [[József Révay]], verkisto
* [[András Révész]], politikisto
* [[Ferenc Révész]], politikisto
* [[Géza Révész (ministro)]]
* [[György Révész (kuracisto)]]
* [[György Révész (reĝisoro)]]
* [[Imre Révész (episkopo)]]
* [[Mihály Révész (ĵurnalisto)]]
* [[Vidor Révész]], radiologo
* [[Gyula Reviczky]], poeto
* [[Dezső Rexa]], arkivisto
* [[Géza Réz]], inĝeniero
* [[Pál Réz]], kritikisto
* [[Lola Réz Kosáryné]], verkistino
* [[Gyula Rézler]], sociologo
* [[László Rhorer]], kuracisto
* [[Antal Ribáry]], komponisto
* [[József Ribáry]], politikisto
* [[Miklós Ribiánszky]], politikisto
* [[Aladár Richter]], botanikisto
* [[Gedeon Richter]], kemiisto
* [[Hugó Richter]], neŭrologo
* [[Sándor Rideg]], verkisto	
* [[Frigyes Riedl]], literaturhistoriisto	
* [[Szende Riedl]], lingvisto
* [[Frigyes Riesz]], matematikisto
* [[Gusztáv Rigler]], kuracisto
* [[Béla Rigó]], publikigisto
* [[Gyula Rimanóczy (1903)]], arkitekto
* [[Gyula Rimanóczy (1932)]], arkitekto
* [[Jenő Rimanóczy]], arkitekto
* [[Zsigmond Ritoók (kuracisto)]]
* [[Imre Roboz]], teatrestro
* [[Gyula Rochlitz]], arkitekto
* [[István Röck]], fabrikisto
* [[Iván Rodé]], kuracisto
* [[Alajos Roder]], kanoniko
* [[Vilmos Rőder]], ministro
* [[Rodolfo (iluziisto)]]
* [[Károly Rödönyi]], ministro
* [[Henrik Rohmann]], harpisto
* [[Sándor Rohringer]], hidrologo
* [[Gedeon Róka]], astronomo
* [[Szilárd Rökk]], advokato
* [[Ferenc Romagnoli]], kornisto
* [[András Román]], arkitekto
* [[György Román]], pentristo
* [[Kati Román]], pupisto
* [[József Romhányi]], [[libretisto]]
* [[József Romhányi (kuracisto)]]
* [[László Romics]], kuracisto
* [[Lajos Romsauer (matematikisto)]]
* [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]]
* [[József Róna]], skulptisto
* [[Viktor Róna]], baletisto
* [[Zsigmond Róna]], meteologiisto
* [[Dénes Rónai]], fotisto
* [[Gyula Rónai (inĝeniero)]]
* [[Hermin Rónai]], aktoro
* [[Mihály Rónai]], bestokuracisto
* [[Sándor Rónai]], politikisto
* [[György Rónay]], poeto
* [[Gusztáv Rónaszéki]], aktoro
* [[Ferenc Ronkay]], inĝeniero
* [[Mária Ronyecz]], aktoro
* [[Ignác Roskovics]], pentristo
* [[Endre Rösler]], operokantisto
* [[Mihály Rotarides]], zoologo
* [[Marcell Roth]], kuracisto
* [[Manó Róth]], vitralisto
* [[Miksa Róth]], vitralisto
* [[Sándor Rott]], aktoro
* [[Irma Rotter]], baletisto
* [[Lajos Rotter]], inĝeniero
* [[Lillian Rotter]], psikanalizisto
* [[Rezső Roubal]], timbalisto
* [[Artúr Rozinek]], inĝeniero
* [[Pál Rozlozsnik]], geologo
* [[János Rozs]], pentristo
* [[György Rózsa (redaktoro)]]
* [[Pál Rózsa (matematikisto)]]
* [[György Rózsahegyi]], karikaturisto
* [[Kálmán Rózsahegyi]], aktoro
* [[István Rozsos]], aktoro
* [[Pál Rubányi]], kuracisto
* [[Ernő Rubik (inĝeniero)]]
* [[Gyula Rubinek]], ministro
* [[Mózes Rubinyi]], lingvisto
* [[György Rubovszky]], politikisto
* [[László Rudas]], filozofo
* [[Gyula Rudnay]] pentristo
* [[Gyula Rudnyánszky]], poeto
* [[Imre Ruff]], kemiisto
* [[Pál Ruffy]], subministro
* [[György Rupcsics]], hidrologo
* [[Jakab Rupp]], arkivisto
* [[István Rusznyák]], kuracisto
* [[Éva Ruttkai]], aktoro
* [[Ottó Ruttkai]], aktoro
* [[István Rybár]], fizikisto
* [[Imre Ruzsa]], logikisto
* [[János Ruzsicska]], monaĥo
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]

[[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>kzfmtq8ww5qrq8fu7judk6s1o1xihok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Donald Trump</title>
    <ns>0</ns>
    <id>530024</id>
    <revision>
      <id>9365587</id>
      <parentid>9255667</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T00:27:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <origin>9365587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38041" sha1="bodsmjpjw1bfy4ipmj29bbwgw7oyuyq" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto
|nomo = Donald Trump
|dosiero = 
|vico = [[Listo de prezidantoj de Usono|45-a]]
|ofico = [[Prezidanto de Usono]]&lt;br /&gt;
| venanta post = 
| de = [[20-a de januaro]] [[2017]]
| ĝis = [[20-a de januaro]] [[2021]]
|antaŭulo = [[Barack Obama]]
| vicprezidento = [[Mike Pence]]
|sekvanto = [[Joe Biden]]
| vico2 = [[Listo de prezidantoj de Usono|47-a]]
| ofico2 = [[Prezidanto de Usono]]
| de2 = [[20-a de januaro]] [[2025]]
| ĝis2 =
| vicprezidento2 = [[James David Vance]]
| antaŭulo2 = [[Joe Biden]]
| sekvanto2 =
|dato de naskiĝo = {{naskiĝdato kaj aĝo|1946|6|14}}
|loko de naskiĝo = [[Novjorko]], [[Novjorkio]], {{USA}}
|partio = [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikano]]
|edzo/ino = [[Melania Trump]]
|okupo= &lt;!--[[politikisto]] --&gt;
|alma_mater = [[Universitato de Fordham]] &lt;br /&gt; [[Universitato de Pensilvanio]]
|religio = [[presbiteriismo|presbiteriisto]]
|subskribo = Donald Trump Signature.svg
|}}
'''Donald John Trump''' ({{prononco|Donald Ĝon Tramp}}, [[Angla lingvo|angle]] prononcita [[Internacia Fonetika Alfabeto|ˈdɒnəld_dʒɒn_trʌmp]]) ([[Esperantigo de homoj|esperantige]]: '''Donaldo Johano Trumpo'''; naskiĝis la {{daton|14|junio|1946}} en [[Novjorko]], [[Novjorkio]], [[Usono]]) estis la 45-a [[Prezidento de Usono]] de 2017 ĝis 2021, grandskala posedanto de tero kaj konstruaĵoj, miliardulo, iama stelulo en televida filmserio (lia stelo estas sur la [[Trotuaro de famo en Holivudo]], [[Los-Anĝeleso (Kalifornio)|Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]]). En la Prezidentaj Balotoj la [[8-an de novembro]] 2016 li ricevis preskaŭ tri milionojn malpliajn da voĉdonoj ol sia oponanto de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]] [[Hillary Clinton]], sed venkis per rezulto 306 kontraŭ 232 elektant-voĉoj.&lt;ref name=&quot;spiegel.de&quot;&gt;http://www.spiegel.de/politik/ausland/donald-trump-gewinnt-die-us-wahl-2016-a-1120397.html&lt;/ref&gt;&lt;ref name=nymag/&gt;

La decidan voĉdonadon por nova [[Prezidento de Usono]] faris la pli ol 500 prezident-elektantoj la 19-an de decembro 2016. Li estos la kvara usona prezidanto, kiu gajnis per la [[Elektantaro (Usono)|elektantaro]] sen gajni la plimulton da individuaj voĉdonoj. La diferenco (2 864 974 individuaj voĉdonantoj) estis la dua plej granda el la kvar fojoj, kiam tio okazis, kaj la plej granda post 1824.&lt;ref name=nymag&gt;{{citaĵo el ĵurnalo|url=http://nymag.com/daily/intelligencer/2016/12/the-final-final-final-results-for-the-popular-vote-are-in.html|titolo=The Final, Final, Final Results for the Popular Vote Are In|verko=New York Magazine|aŭtoro=Ed Kilgore}}&lt;/ref&gt;

Li ekoficis kiel 45-a [[Prezidento de Usono]], la {{daton|20|januaro|2017}}, kaj la ofico daŭris ĝis la {{dato|20|januaro|2021}}. Post venko en dua prezidanta baloto fine de 2024, li ekoficis kiel 47-a [[Prezidento de Usono]], la {{daton|20|januaro|2025}}, kaj la ofico laŭplane daŭru ĝis la {{dato|20|januaro|2029}}.

== Deveno de avoj ==

&lt;!--[[Dosiero:Friedrich Trump Family (retouched B).jpg|eta|La foto de la antaŭuloj de Donald Trump el la jaro 1918. De la maldekstra flanko: Fred Trump (patro, la kunkreinto de la Trump-Kompanio), Frederick Trump (lia avo), Elizabeth (onklino), Elizabeth Christ Trump (avino, kunkreintino de la Trump-Kompanio) kaj John G. Trump (onklo, fizikisto kaj inventisto)]]--&gt;

Ĉiuj liaj avoj devenas de [[Eŭropo]]. Lia avo, Frederick Trump, naskiĝis en Germanio, en la komunumo [[Kallstadt]] (tiam, en [[reĝlando Bavario]]) en 1869. Li elmigris el la Germana Regno en la jaro 1885, tiam sub la nomo ''Friedrich Trumpf''&lt;ref&gt;aŭ ''Drumpf'' laŭ ne konfirmita aserto de Gwenda Blair en ŝia libro ''The Trumps''&lt;/ref&gt;, sed poste li komencis skribi la nomon en angligita formo, ''Trump''; li ŝanĝis ankaŭ sian antaŭnomon al ''Frederick''.

Lia patrino naskiĝis en [[Foraj Hebridoj]] en [[Skotlando]] kiel ''Mary Anne MacLeod''.

== Agado en politiko ==
[[dosiero:Trump 2000 (opaque).png|maldekstre|eta|Logoo de la unua prezidenta kampanjo de Donald Trump en 2000 por la [[Reforma Partio de Usono|Reformpartio]]]]

Dum la jaroj 1964–1987 li estis ano de [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]],  de la jaro 1987 ĝis 1999 de la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]], poste en la '''Partio de Reformoj'''. En 2001, li revenis al [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]], kaj en 2009 li denove aniĝis al la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]]. Dum la jaroj 2011-2012 li estis senpartia, kaj poste li aniĝis al la [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikana Partio]]&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto |url=http://www.oregonlive.com/opinion/index.ssf/2016/04/donald_trumps_resume_opinion.html |titolo=Donald Trump's resume |eldoninto=oregonlive.com }}&lt;/ref&gt;, kies ano li ĝis nun estas.

En la jaro 2015, li estis en la [[Listo de miliarduloj]] en la loko 405, laŭ la revuo &quot;Forbes&quot;. Lia havaĵo estas ĉirkaŭ 4 miliardoj da usonaj dolaroj&lt;ref&gt;http://www.forbes.com/profile/donald-trump/&lt;/ref&gt;.


== Prezidenta kampanjo, 2016 ==
[[Dosiero:Trump-Pence 2016.svg|eta|eta|maldekstra|emblemo de la Prezidenta Kampanjo 2016 de Donald Trump, kun la slogano &quot;Igu Usonon denove grandan&quot; (Make America Great Again)]]
[[Dosiero:ElectoralCollege2016.svg|eta|maldekstra|365px|Mapo kun la rezultoj de la Prezident-balotoj 2016]]
Trump anoncis sian kampanjon la 16-an de junio 2015, kune kun la kampanja devizo ''Make America Great Again'' (&quot;igu Usonon denove granda&quot;).&lt;ref&gt;{{citaĵo el gazeto |url=http://time.com/3923128/donald-trump-announcement-speech/ |titolo=Here's Donald Trump's Presidential Announcement Speech |dato=16-a de junio 2015 |verko=Time}}&lt;/ref&gt; Li estis en la komencaj fazoj de la elektoprocezo la plej sukcesa el la respublikanaj kandidatoj, gajninte pli da voĉoj en [[Nov-Hampŝiro]], [[Sud-Karolino]], kaj [[Nevado]] ol iu ajn el la aliaj, kaj en [[Iovao]] atinginte la duan rangon (post [[Ted Cruz]]). Lian kandidatecon subtenis interalie du respublikanaj ŝtatestroj, nome [[Chris Christie]] (Nov-Ĵerzejo) kaj [[Paul LePage]] (Majno) kaj du respublikanaj kongresanoj [[Chris Collins]] (Nov-Jorkio) kaj [[Duncan D. Hunter]] (Kalifornio),&lt;ref&gt;[[:en:Donald Trump#cite note-269|Gubernatorial endorsements]]&lt;/ref&gt;, kaj la eks-ŝtatestrino de [[Alasko]] (kaj en 2008 vicprezidenta kandidato) [[Sarah Palin]].&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2016/01/20/us/politics/donald-trump-sarah-palin.html?_r=0 &quot;Sarah Palin Endorses Donald Trump, Rallying Conservatives&quot;]. ''The New York Times''. 19an de Januaro, 2016.&lt;/ref&gt;

Trump ricevis multe da tutmonda atento pro siaj komentoj pri sendokumentaj enmigrintoj en Usono, pro sia promeso perforte igi [[Meksiko]]n pagi muron inter la du landoj, kaj pro sia promeso bari islamanojn de la rajto enveni la landon. Diversaj aŭtoroj rimarkis, ke li profitis [[dekstra aŭtoritatemo|aŭtoritatemajn dekstrulojn]] en sia prezidenta klopodo de 2016.&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto|persona nomo=Amanda|familia nomo=Taub|url=http://www.vox.com/2016/3/1/11127424/trump-authoritarianism|titolo=The rise of American authoritarianism|dato=March 1, 2016|retejo=[[Vox.com]]|eldonejo=Vox Media|alirdato=September 22, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://thefederalist.com/2016/02/29/5-reasons-every-american-should-oppose-donald-trump/|titolo=5 Reasons Every American Should Oppose Donald Trump|aŭtoro=Paul David Miller|dato=February 29, 2016|retejo=thefederalist.com|eldonejo=The Federalist|alirdato=September 22, 2016}}&lt;/ref&gt;
En la Prezidentaj Balotoj la 8-an de novembro 2016 li venkis per rezulto je 290 kontraŭ 217 elektist-voĉoj la kontraŭ-kandidaton de la [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]], [[Hillary Clinton]]&lt;ref name=&quot;spiegel.de&quot;/&gt;.
La decidan voĉdonadon por nova [[Prezidento de Usono]] faris la pli ol 500 prezident-elektistoj la 19-an de decembro [[2016]].

== Kabineto de Donald Trump ==
[[Dosiero:Donald Trump swearing in ceremony.jpg|eta|maldekstra|Donald J. Trump dum la ĵurado, la 20-an de januaro 2017, apude de li staras la [[Unua Damo de Usono]] [[Melania Trump]]]]
[[Dosiero:Trump first day as President.jpg|eta|maldekstra|Prezidento Donald Trump dum la subskribo de dekreto pri lia nova kabineto]]
La vicprezidento de [[Usono]] estis [[Mike Pence]]. Rex Tillerson (la eks-prezidanto de la konzerno ExxonMobil) unue estis [[Usona Sekretario de Ŝtato]] (la 13an de marto 2018 Donald Trump proponis Mike Pompeo kiel lian posteulon), generalo [[James N. Mattis]] la defend-ministro, la labor-ministro estis [[Andrew Puzder]], la ĉefo de la Agentejo de Medi-protektado estis [[Scott Pruitt]], [[Rick Perry]] estis la Ministro pri Energetiko kaj la ĉefo de la Departemento pri Urbanizado estis [[Ben Carson]], [[Steven Mnuchin]] la [[Usona Sekretario de la Trezorejo]] kaj la usona politikistino ĉindevena [[Elaine Chao]], la ministrino pri transporto.
Ĝenerala Prokuroro estis nomumita la senatano de la Ŝtato [[Alabamo]] [[Jeff Sessions]]. En la administrado de Donald Trump estos ankaŭ multaj militoficiroj, i.a. [[Stephen Bannon]] (la ĉefa konsultanto de la [[Prezidento de Usono]]), emerita generalo [[Joseph Keith Kellogg]] (la alia konsultanto de la [[Prezidento de Usono]] pri la nacia sekureco) kaj Mike Pompeo (nomumita por la ĉefo de [[Centra Informokapta Agentejo]] / [[CIA]]; la 13an de marto Prezidento Donald Trump nomumis lin por la posteno de [[Usona Sekretario de Ŝtato]]). Nova ambasadorino de [[Usono]] ĉe [[UN]] estis [[Nikki Haley]].

Sufiĉe dum mallonga tempo li renkontiĝis kun [[Prezidento de Pollando]] [[Andrzej Duda]]. La usona politikisto dankis pro la apogvoĉoj de poloj loĝantaj en [[Usono]], kaj ambaŭ prezidentoj interŝanĝis la invitojn al siaj landoj.

La {{daton|24|9|2019}} la prezidantino de la [[Usona Domo de Reprezentantoj|malsupra ĉambro]] de la [[Usona Kongreso]] [[Nancy Pelosi]] anoncis [[:n:Enketo pri la eksigo de Trump|elpostenigan enketon]] pri la konduto de la usona prezidanto Donald Trump. Tion kaŭzis lia konversacio kun la ukraina prezidanto [[Volodimir Zelenskij]], okazinta la {{daton|25|7|2019}}, post la parlamenta baloto en [[Ukrainio]], dum kiu venkis la partio de Volodimir Zelenskij. Ĝi estis [[:n:Stenografiaĵo de konversacio inter Donald Trump kaj Volodimir Zelenskij estas publikigita|malsekretigita kaj publikigita]] la {{daton|26|9}}.

La {{daton|31|10}} la malsupera ĉambro de la usona parlamento, la Domo de Reprezentantoj, voĉdonis por [[:n:Enketo pri la eksigo de Trump oficiale malfermiĝis|permesi publikan enketon]] pri la eksigo de Donald Trump. Tamen la {{daton|5|2|2020}} li estis [[:n:Donald Trump estis senkulpigita de la usona parlamento|senkulpigita pri ĉiuj akuzoj]]. Oni taksis lin senkulpa pri la unua akuzo de trouzo de lia potenco je 52 voĉdonoj kontraŭ 48, kaj pri dua akuzo de obstrukco al la Kongreso, 53 kontraŭ 47.

Donald Trump malakceptis sian malvenkon en la balotado por prezidento, kiu enpostenigis [[Joe Biden]]. Sekve li estis kuraĝiginta [[Atako kontraŭ la Kapitolo de Usono|atakon al la Kapitolo]].

== Prezidenta kampanjo, 2020 ==
Trump kandidatiĝis por dua oficperiodo en la prezidanta elekto de 2020, sed malvenkis kontraŭ la Demokrata kandidato Joe Biden. Antaŭ, dum kaj post la elekto, Trump kaj multaj aliaj Respublikanoj okupiĝis pri agresema kaj senprecedenca provo  renversi la balotrezultojn kaj defii ilian [[legitimeco]]&lt;nowiki/&gt;n, asertante ĝeneraligitan [[balotfraŭdo]]&lt;nowiki/&gt;n. Eĉ antaŭ la elekto, Trump rifuzis akcepti la rezulton se li malvenkus. Li kaj liaj subtenantoj disvastigis [[Konspira teorio|konspirajn teoriojn]], provis influi la balotkalkulon en ŝanceliĝantaj ŝtatoj, kaj influis oficistojn en la militistaro kaj la ministerioj Justico kaj Defendo por interveni en la elekto. Fine, subtenantoj de Trump sturmis la Kapitolon. Ĉi tiuj agoj estis priskribitaj de multaj kiel puĉoprovo. Malgraŭ la malakcepto de liaj asertoj en la tribunaloj, Trump daŭre asertis, ke li venkis en la elekto.

Donald Trump forlasis la Blankan Domon la 20-an de januaro kaj ne ĉeestis la inaŭguron de Joe Biden. Tradicie, ĉiu eksiĝanta prezidanto ĉeestas la inaŭguron de sia posteulo; tamen, Trump okazigis adiaŭan feston por si mem en la mateno de la 20-a de januaro kaj flugis al [[Mar-a-Lago]].

Daŭre Trump rifuzis rekoni la rezulton de la voĉdonado kaj la venkon de sia defianto, anoncante jurajn apelaciojn pro supozata fraŭdo. Ĉiuj apelacioj, inkluzive de la kazo ''Teksaso kontraŭ Pensilvanio'', estis malakceptitaj de la kompetentaj juraj instancoj. Pro lia incito al la protestantoj, kiu kondukis al la sturmo de la Kapitolo la 6-an de januaro 2021  li estis denove akuzita pro &quot;[[incito]] al ribelo&quot;, iĝante la sola prezidanto en la historio de la lando, kiu estis submetita al du akuzoj pri akuzoproceduroj , kvankam li estis absolvita en ambaŭ kazoj.  Tamen, en decembro 2022, la komisiono esploranta la okazaĵojn de Kapitola Monteto rekomendis, ke Trump estu krime procesigita pro akuzoj pri malhelpado de oficiala procedo, [[konspiro]] kontraŭ Usono kaj incito al ribelo.

== Prezidenta kampanjo, 2024 ==
[[Dosiero:Trump-Vance presidential campaign logo.svg|eta|maldekstra|emblemo de la Prezidenta Kampanjo 2024 de Donald Trump, kun la sama slogano de 2016 &quot;Igu Usonon denove grandan&quot; (Make America Great Again)]]
Donald Trump estis pafita en la dekstra orelo la 13-an de julio 2024, dum kampanjkunveno por lia reelekto proksime de [[Butler (Pensilvanio)|Butler]], [[Pensilvanio]].&lt;ref&gt;{{Cite web|first=Edward|last=Helmore|title=Trump rally shooting live: FBI names 'subject involved' in assassination attempt|url=https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates|work=[[The Guardian]]|date=14a de julio 2024|access-date=13, 2024|archive-date=14a de julio 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714015033/https://www.theguardian.com/us-news/live/2024/jul/13/trump-rally-gun-shots-pennsylvania-latest-updates|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|first1=Jeremy|last1=Herb|first2=Jeff|last2=Zeleny|first3=Holmes|last3=Lybrand|first4=Evan|last4=Perez|title=Trump injured in shooting at Pennsylvania rally|url=https://www.cnn.com/2024/07/13/politics/trump-injured-pennsylvania-rally/index.html|work=[[CNN]]|date=14 julio 2024|access-date=14a de julio 2024|archive-date=14 julio 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240714001239/https://www.cnn.com/2024/07/13/politics/trump-injured-pennsylvania-rally/index.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;!-- Uzu nur la frazon &quot;proksime de Butler, Pensilvanio&quot;, por eviti redaktomiliton pri ĉu mencii Connoquenessing Township kaj Meridian, la du urbojn inter kiuj la mitingo estis --&gt;

Li venkis fine de 2024 en la prezidentaj balotoj por iĝi prezidanto ekde januaro 2025. [[Elon Musk]] de tiam aperis kiel ĉefa aliancano.

Jam de la komenco Trump montriĝis preta trudi sian politikon. Kiam li sukcesis venki en balotado por iĝi prezidanto ekde 2025, kaj jam dum la lastaj monatoj de 2024 ripete li faris deklarojn, ke li klopodos rekuperi la kontrolon de la [[Panama kanalo]] por Usono, kun la ekskuzo, ke vorko iam farita de Usono fakte estas nun profito por ĉina ekonomio. Tiu deklaro kongruis kun samaj montroj de usona ekspansiismo, kiel la intenco de Trump akiri [[Gronlando]]n, aligi [[Kanado]]n kiel nova subŝtato usona aŭ alinomi la [[Golfo de Meksiko|Golfon de Meksiko]] kiel Golfo de Ameriko, en la usona tendenco kompreni Amerikon kiel Usonon.&lt;ref&gt;[https://www.publico.es/internacional/eeuu/trump-airea-anhelos-expansionistas-descarta-emplear-ejercito-controlar-canal-panama-groenlandia.html Trump airea sus anhelos expansionistas y no descarta emplear el Ejército para controlar el Canal de Panamá y Groenlandia] [[Público]], 7an de januaro 2025, alirita la 8an de januaro 2025.&lt;/ref&gt;

== Politika ideologio ==

Pluraj aŭtoroj identis la subtenantojn de Trump kun la movado &quot;alternativa [[politika dekstro|dekstro]]&quot; ([[alt-right]]), kiu estas ligata al [[blanka naciismo]].&lt;ref name=&quot;WPechoes&quot;&gt;{{citaĵo el ĵurnalo|familia nomo=Ohlheiser|persona nomo=Abby|titolo=Anti-Semitic Trump supporters made a giant list of people to target with a racist meme|url=https://www.washingtonpost.com/news/the-intersect/wp/2016/06/03/anti-semitic-trump-supporters-made-a-giant-list-of-people-to-target-with-a-racist-meme/|ĵurnalo=The Washington Post|dato=June 3, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Beast&quot;&gt;{{citaĵo el ĵurnalo |aŭtoro=Betsy Woodruff |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2015/12/03/rush-limbaugh-s-favorite-new-white-power-group.html |titolo=Rush Limbaugh's Favorite New White-Power Group |eldonejo=The Daily Beast |dato= |accessdate=February 5, 2016}}&lt;/ref&gt; Li estas ankaŭ identigita kun [[prakonservismo]], ideologio aperinta (malgraŭ sia nomo) dum la finaj jaroj de la [[malvarma milito]]. Laŭ politika enketisto [[Bruce Wilson]], &quot;Trump antaŭenigas kernajn prakonservismajn politikojn, projektitaj en 'The Next Conservatism' — rekonstruado de [[infrastrukturo]], [[protektismo|protektismaj]] komercaj [[tarifo]]j, sekurigo de la [[landlimo]]j kaj ĉesigo de enmigrado, sendanĝerigo de indikitaj internaj malamikoj, kaj [[izolismo]].&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto|url=http://www.salon.com/2016/07/16/donald_trumps_weaponized_platform_a_project_three_decades_in_the_making/|titolo = Donald Trump’s weaponized platform: A project three decades in the making| retejo = [[Salon (website)|Salon]]| dato = July 16, 2016| familia nomo= Rosenberg| persona nomo=Paul}}&lt;/ref&gt;

==Familia vivo==
[[Dosiero:Donald Trump and Melania Trump at Liberty Ball Inauguration 2017.jpg|eta|maldekstra|Donald J. Trump, la 45-a [[Prezidento de Usono]] kun la [[Unua Damo de Usono]] [[Melania Trump]] en la Balo de Libereco dum la Inaŭgura Tago]]La unua edzino [[Ivana Trump]] (naskita kiel '''Ivana Marie Zelníčková''' la {{daton|20|februaro|1949}}) estas ĉeĥe naskita uson-enmigrinta [[manekeno]] kaj verkisto. Ŝi estas konata ĉefe kiel la unua edzino (1977–1992) de sia dua edzo, Donald Trump kaj la patrino de tri el liaj kvin idoj (Donald Trump la juna, Ivanka Trump, kaj Eric Trump). Ŝia unua edzo estis Alfred Winklmayr (1971–1973 aŭ 1976), kaj post Trump (kies familian nomon ŝi plu tenas) sekvis Riccardo Mazzucchelli (1995–1997) kaj Rossano Rubicondi (2008–2009).

Ŝi naskiĝis en la [[Moravio|moravia]] urbo [[Zlín]]. Ŝi ricevis universitatan gradon ([[Magistro|magistran]]) pri [[Korpa trejnado]] de la praga [[Universitato de Karolo]]. Ŝi forlasis [[Ĉeĥoslovakio]]n kaj transloĝiĝis al [[Montrealo]], kaj poste migris al [[Novjorko]] por reklami la [[Somera Olimpiko 1976|montrealan Olimpikon]]. Tie ŝi ekkonis kaj edzigis s-ron Trump.
[[Ivana Trump]] estas konata ĉefe kiel la unua edzino (1977–1992) de sia dua edzo, Donald Trump kaj la patrino de tri el liaj kvin idoj (Donald la juna, Ivanka, kaj Eric).

[[Marla Maples]] estas usona aktorino kaj de 1993 ĝis 1999 ŝi estis la (dua sinsekva) edzino de Donald Trump; en 1993 antaŭ ol ili geedziĝis, ŝi naskis lian duan filinon (kvaran infanon) Tiffany.

[[Melania Trump]] (nasknomo: Melania Knavs aŭ Melania Knauss, ŝi naskiĝis la 26an de aprilo 1970 en [[Sevnica]], [[Slovenio]] (tiam en [[Jugoslavio]], kaj ŝi parolas [[Poligloto|kvin lingvojn]] flue (slovenan, serban, germanan, francan, anglan) estas juvelartistino kaj [[Manekeno (modelo)|eks-manekeno]] kaj (ekde 2005) la tria edzino de Donald Trump kaj la patrino de lia kvina infano, Barron. Post manekena kariero en [[Parizo]] kaj [[Milano]], ŝi transloĝiĝis al [[Usono]], kaj en 2006 civitaniĝis. De la {{dato|20|januaro|2017}} ĝis la {{dato|20|januaro|2021}} ŝi estis la [[Unua Damo de Usono]].


&lt;gallery&gt;
  Dosiero:Trump CAUCUS (24471521350).jpg|Donald Trump kun familio.
  Dosiero:Ivana Trump.jpg|[[Ivana Trump]], la unua edzino de Donald Trump, foto el la jaro 2007.
  Dosiero:Marla Maples LF crop.jpg|[[Marla Maples]], la dua edzino de Donald Trump, foto el la jaro 2007.
  Dosiero:Melania Trump 2006-09-27.jpg|[[Melania Trump]], la tria edzino de Donald Trump, foto el la jaro 2006.
  Dosiero:Melania Trump 2011.jpg|[[Melania Trump]], la tria edzino de Donald Trump, foto el la jaro 2011.
  Dosiero:Melania Trump Official White House Portrait.jpg|[[Melania Trump]], la [[Unua Damo de Usono]] (la tria edzino de Donald Trump).
  Dosiero:Trump CAUCUS (24767060615).jpg|Ivanka Trump la unua filino de Donald Trump, [[Iowa]], foto el la jaro 2016.
  Dosiero:Donald Trump, Jr. (30309613870).jpg|Donald Trump la juna, la unua filo de Donald Trump.
  Dosiero:Eric Trump RNC July 2016 (cropped).jpg|Eric Trump, la dua filo de Donald Trump.
  Dosiero:Tiffany Trump RNC July 2016.jpg|Tiffany Trump, la dua filino de Donald Trump.
&lt;/gallery&gt;

== Gravaj politikaj atingoj ==
[[Dosiero:Kim and Trump shaking hands at the red carpet during the DPRK–USA Singapore Summit.jpg|eta|maldekstra|[[Prezidento de Usono]] Donald Trump kaj [[Kim Ĝong-un]] Ŝtatestro de Norda Koreio, [[Ĉefkomandanto]] de la [[Koreia Popola Armeo]], kaj [[Ĝenerala Sekretario]] de la [[Laborista Partio de Koreio]] dum la renkontiĝo en [[Singapuro]], la 12an de junio 2018]]
[[Dosiero:Bilateral meeting with respective delegations during the DPRK–USA Singapore Summit (2).png|eta|dekstra|La renkontiĝo de la delegacioj de [[Usono]] kun Donald Trump kaj de [[Nord-Koreio]] kun [[Kim Ĝong-un]]]]
[[Dosiero:Trump and Kim shaking hands in the summit room.jpg|eta|maldekstra|[[Kim Ĝong-un]] kaj Donald Trump dum la inter kvar-okula renkontiĝo (sen atestantoj)]]
[[Dosiero:President Donald J. Trump Leads a Bilateral Meeting with President Andrzej Duda, July 6, 2017.jpg|eta|Donald Trump kaj [[Prezidento de Pollando]] [[Andrzej Duda]] kun siaj delegacioj en la Reĝa Kastelo en [[Varsovio]], la 6an de julio 2017]]

La 12an de junio 2018 en [[Singapuro]] li renkontiĝis kun [[Kim Ĝong-un]] (Ŝtatestro de Norda Koreio, [[Ĉefkomandanto]] de la [[Koreia Popola Armeo]], kaj [[Ĝenerala Sekretario]] de la [[Laborista Partio de Koreio]]), rezulte oni subskribis la enirpermesan interkonsenton kaj anoncis la sekvontan renkontiĝon, i.a. la viziton de [[Kim Ĝong-un]] en la [[Blanka Domo (Vaŝingtono)]] ([[Usono]]).

== Ekstera politiko ==
=== Kubo ===
Estis likviditaj ĉiuj atingoj en interŝtataj rilatoj faritaj de la antaŭa prezidanto [[Barack Obama]]. Estas malpermesitaj [[:n:Donald Trump starigis novajn sankciojn kontraŭ Kubo|importado de rumo kaj cigaroj]], kaj restado de la usonanoj en 433 hoteloj, posedataj de la kuba ŝtato. Estas malpermesitaj ankaŭ la tiel nomataj &quot;edukaj vojaĝoj homo-al-homo&quot;, ebligintaj al usonanoj veni al Kubo ekster turisma grupo kaj konatiĝi kun la lando memstare. La usonanoj ne plu rajtas veni al Kubo ankaŭ por partopreni en profesiaj renkontiĝoj, sportaj kaj artaj eventoj kaj konferencoj. Por vojaĝi al la lando ili devas ĉiufoje peti specialan licencon. Usona hotelreto [[Marriott International]] estis ordonita ĉesigi operaciojn en Kubo. Posedata de ĝi kompanio Starwood Hotels estis la unua usona hotela firmao, kiu komencis agadon en la insulo post la Kuba revolucio en 1959.

Laŭdire ĉio ĉi estas farita por igi la kuban reĝimon fari demokratiajn reformojn kaj helpi al la ordinaraj kubanoj. Tamen politologoj konsideras tion provo atingi aliajn celojn: igi Kubon rezigni je subteno de la reĝimo de [[Nicolás Maduro]] en [[Venezuelo]] kaj ricevi voĉojn de kubaj enmigrintoj, opoziciaj al la nuna kuba registaro.

=== Siria enlanda milito ===
Donald Trump daŭrigis politikon direktitan kontraŭ la reĝimo de la [[Sirio|siria]] prezidanto [[Baŝar al-Asad]] kaj subtenis opoziciajn grupojn, sed klopodis laŭeble limigi partoprenon de la [[Armitaj Fortoj de Usono|usona armeo]] en la [[Siria enlanda milito|milito]]. Li plu promesis subteon ankaŭ al la siriaj [[kurdoj]], kiuj estis aliancanoj de Usono en la lukto kontraŭ la [[Islama Ŝtato]] kaj grave kontribuis al liberigo de la nord-orienta regiono [[Roĵavo]]. Tamen komence de [[oktobro 2019]] la prezidanto subite anoncis [[:n:Turkio atakis kurdojn en Sirio post foriro de la usonaj trupoj|tujan fortiriĝon]] de la usonaj trupoj el Sirio, kio ebligis al la [[Turkio|turka]] armeo komencis operacon kontraŭ la siriaj kurdoj en Roĵavo. Tiu decido elvokis grandan indignon ne nur ĉe la kurdoj, kiuj deklaris ke Usono denove fiuzis kaj perfidis ilin, sed ankaŭ ĉe ambaŭ usonaj partioj, reprezentitaj en la Usona Kongreso. Sian decidon li klarigis per deziro revenigi hejmen la usonajn soldatojn kaj ne plu partopreni lokajn konfliktojn, kiuj ne koncernas la usonajn interesojn. Tamen la sekvan tagon li sendis almenaŭ 3 mil soldatojn al [[Sauda Arabio]], kondukante al akuzoj pri pluaj malkohereco kaj malhonestaj pravigoj.&lt;ref&gt;[https://www.nytimes.com/2019/10/11/world/middleeast/trump-saudi-arabia-iran-troops.html Trump Orders Troops and Weapons to Saudi Arabia in Message of Deterrence to Iran]&lt;/ref&gt;

La {{daton|15|9|2020}} li rakontis ke en 2017 oni [[:n:eo:Donald Trump agnoskis ke li planis murdi prezidanton de Sirio|proponis al li murdi]] [[Baŝar al-Asad]], sed li rezignis je la plano pro opono de la tiama [[Usona Sekretario de Defendo]] [[Jim Mattis]]. Li aldonis diris ke ne bedaŭras ke li ne ordonis mortigi sian sirian kolegon kaj ke li povus fari tion iam ajn se li dezirus. En 2018 Trump publike neis tion.

== Psika sano ==

Malkutime en Usono, kie memtrudita etika regulo nome la [[Regulo Goldwater]] antaŭmalhelpas, ke fakuloj pri psika sano opinius kontraŭ ŝtata funkciulo sen mem ekzameni lin, diversaj psikologoj kaj psikiatroj verkis publikajn leterojn esprimante zorgon kaj petojn senpostenigi Prezidenton Trump, pro pretendita psika malkapablo plenumi la postenon.&lt;ref&gt;{{citaĵo el ĵurnalo|url=https://www.nytimes.com/2017/02/13/opinion/mental-health-professionals-warn-about-trump.html?action=click&amp;pgtype=Homepage&amp;clickSource=story-heading&amp;module=opinion-c-col-left-region&amp;region=opinion-c-col-left-region&amp;WT.nav=opinion-c-col-left-region&amp;_r=0|titolo=Mental Health Professionals Warn About Trump|dato=2-an de februaro 2017|verko=The New York Times|alirdato=20-an de februaro 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citaĵo el la reto|url=https://www.change.org/p/trump-is-mentally-ill-and-must-be-removed|titolo=Mental Health Professionals Declare Trump is Mentally Ill And Must Be Removed|aŭtoro=John Gartner|dato=18-an de februaro 2017|alirdato=20-an de februaro 2017|retejo=change.org}}&lt;/ref&gt; La emerita psikiatria profesoro Allen Frances tamen denuncas tiajn leterojn kaj petojn, dirante:
{{citaĵo|teksto=&lt;p&gt;La plimulto da diletantaj diagnozistoj misetikedis Prezidenton Trump per la diagnozo [[narcisisma personeca perturbo]]. Mi verkis la kriteriojn, kiuj difinas tiun perturbon, kaj Sinjoro Trump ne plenumas ilin. Li ja estas mondklasa [[narcisismo|narcisisto]], sed tio ne igas lin [[psika malsano|psike malsana]], ĉar li ne suferas la angoron kaj malkapablon postulitajn por diagnozi psikan malsanon.&lt;/p&gt;&lt;p&gt;Sinjoro Trump kaŭzas severan angoron anstataŭ sperti ĝin kaj oni riĉe rekompencis lin, ne punis lin, pro lia grandiozeco, memabsorbiĝo kaj manko de [[empatio]]. Estas stigmata insulto grupigi psikajn malsanulojn (kiuj estas grandparte bonkondutaj kaj bonintencaj) kun Sinjoro Trump (kiu estas nek unu, nek la alia).&lt;ref&gt;{{citaĵo el ĵurnalo|url=https://www.nytimes.com/2017/02/14/opinion/an-eminent-psychiatrist-demurs-on-trumps-mental-state.html?_r=0|titolo=An Eminent Psychiatrist Demurs on Trump’s Mental State|dato=14-an de februaro 2017|alirdato=20-an de februaro 2017|verko=The New York Times}}&lt;/ref&gt;&lt;/p&gt;|aŭtoro=Allen Frances, emerita psikiatria profesoro}}

Laŭ la psikiatristo Bandy Lee kaj la ĵurnalisto Chauncey Devega, Trump gvidas &quot;politikan sekton,&quot; kiu montras [[grupa narcisismo|grupan narcisismon]]. Laŭ Lee, &quot;sistemo, kiel despotismo, tiranio aŭ faŝismo ne vere estas politika ideologio tiom kiom grupa stato malbonsana, kiu fine kondukas al damaĝo al la grupo.&quot;&lt;ref&gt;[https://www.salon.com/2018/09/21/psychiatrist-bandy-lee-trump-is-getting-worse-i-suspect-he-is-unable-to-tolerate-reality/ Psychiatrist Bandy Lee: Trump is getting worse; “I suspect he is unable to tolerate reality”]&lt;/ref&gt;

==Esperantlingvaj artikoloj==
[[Dosiero:Las-Vegas-Trump-Hotel-8480.jpg|alt=A tall rectangular-shaped tower in Las Vegas with exterior windows shimmering with 24-karat gold. It is a sunny day and the building is higher than many of the surrounding buildings, which are also towers. There are mountains in the background. This tower is called the Trump Hotel Las Vegas.|eta|La turo en la rektangula formo de la '''Trump-Internacia Hotelo''' en [[Lasvegaso]] kun la fenestrovitroj kovritaj per 24-karata oro]]
La mondordo laŭ Donald Trump
- La retorika spektaklo en Usono estas por Eŭropo certe (la tioma) averta pafo.
Volkskrant 29 aprilo 2016

Opinio-kolumno de  Arnout Brouwers

'The Donald'[i] estis tutan semajnon laborinta pri ĝi, sin provizinta per du teleprompters[ii], kaj invitinta ĉiuspecajn figurojn el la gravularo en Vaŝingtono. Sed ĉi ĉio helpis malmulte: lia unua serioze celinta alparolo pri eksterlanda politiko estis, kiel nekohera, tuj flankenŝovita fare de kaj maldekstro kaj dekstro en [[Usono]].

Trump ŝajnas esti tedata de la ‘imperia prezidenteco’ kiu en la [[Malvarma Milito]] estiĝis  –  kaj kiu por la Respublikana kaj ankaŭ por la Demokrata gravularo estas super ĉiu dubo: Usono kiel ordiganta potenco en la mondo, kiu aldone akceptas la free rider -konduto[iii] de tutmondaj aliancanoj, ĉar tiu ĉi ordiga rolo havigis al la lando ekscese multan influon pri la mondordo, kio kondukis Usonon al oraj montoj.

Por la Okcident-Eŭropaj aliancanoj, la alparolo estas multe timiga. Tiuj landoj por tro longe alkutimiĝis ilian sekurecon  – inkluzive de la pensado pri ĝi, la financado, kaj 80 procentoj de la realigado –  transdoni al [[Vaŝingtono]], interŝanĝe de liverado de ofte simbolaj defendo-kotizoj kaj certa grado de politika lojaleco.

Kun aŭ sen Trump, la rolo de Usono ja vere ŝanĝas en la mondo

Tamen, Donald Trump ĉi-semajne diris malmultan novan. Eĉ pli miriga, ke Usono &quot;ne devas serĉadi eksterlandajn monstrojn por detrui&quot; estas preskaŭ 200 jarojn aĝa klasikaĵo de [[John Quincy Adams]]. Pli proksime ĉe nia tempo, ni aŭdas en Trump la eĥon de Pat Buchanan, ĵurnalisto kaj politikisto en la naŭdekaj jaroj kaj aŭtoro de la artikolo &quot;America First – and Second, and Third &quot;.

Plej granda diferenco: Trump estas ja populara. Malnovaj ideoj algluiĝas pli bone en tempo en kiu la lando laŭ multaj Usonanoj ĵus havas Grandan Depresion malantaŭ si, la pozicio de la meza klaso estas malfortigita, kaj la politika elito  – maldekstra kaj ankaŭ dekstra –  pluparolas kvazaŭ nenio okazis.

Kompreneble Trump ne havas siajn faktojn unu apud la alia, kaj ofte li parolas sensencaĵon  –  kiel kiam li emfazas ke la Usona nuklea arsenalo estu urĝe modernigata, procezo kiu jam delonge estas ekirigita. Aliflanke elreliĝas ankaŭ la kritikistoj, kiam ili metas Trump-on en la saman kaserolon kiel la nazi-simpatizanton [[Charles Lindbergh]].

Eŭropanoj prefere orientiĝu pri la struktura tendenco kiu  – ne atentante tiujn retorikajn batalojn –  estas perceptebla ĉe ĉi tiuj elektoj:  la ŝanĝanta Usona rolo en la mondo, kaj la pli granda distanco al [[Eŭropo]] kaj Eŭropa sekureco. La intelekta varianto estis prezentata de alia outsider kiu ne fidis al la komprenoj de la eksterland-politika gravularo (establo) en [[Vaŝingtono]]: [[Prezidento de Usono]] [[Barack Obama]].

Obama ne volis bruligi al si la fingrojn pri [[Sirio]], lasis federacian kancelierinon [[Angela Merkel]] eltiri la maronojn el la fajro en [[Ukrainio]], kaj sidiĝis en la malantaŭa benko dum la kampanjo pri [[Libio]]. Trump surtabligas burleskan varianton de Usona limigo de elspezoj, kaj atingos por tio ĉe voĉdonantoj eble pli da atento ol la ekspertoj en [[Vaŝingtono]] ŝatus.

Eŭropaj aliancanoj povas elvoki ‘Kia honto!’ kaj esti certaj ke [[Hillary Clinton]], tradicia eksterland-politika falko, iĝos la sekva prezidento. Sed eĉ ŝia engaĝiteco estos moderigata de la humoro kiu regas en la lando, kaj de la forŝoviĝantaj strategiaj prioritatoj en Usono. Nekonsiderante kiu sekvos post Obama, la Eŭropanoj en tiu ĉi necerta epoko, kun ĉiuj siaj problemoj kaj ĉiu sia memdubo, devos ja plie mem lerni pensi   –   kaj agi (&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.artikoltraduk.nl/article/96/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2016-11-12 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20161112211510/http://www.artikoltraduk.nl/article/96/ |arkivdato=2016-11-12 }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/photo.php?fbid=10210152216814373&amp;set=a.1747000907301.2097362.1007150473&amp;type=3&amp;theater&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/groups/808232839291055/permalink/1206372136143788/&lt;/ref&gt;).

==Partopreno en filmoj==
[[Dosiero:Donald Trump star Hollywood Walk of Fame.JPG|eta|dekstra|La stelo de Donald Trump sur la [[Trotuaro de famo en Holivudo]], ([[Los-Anĝeleso (Kalifornio)|Los-Anĝeleso]], [[Kalifornio]])]]
Iama stelulo en televida filmserio (lia stelo estas sur la [[Trotuaro de famo en Holivudo]] (vidu sube foton de tiu stelo).
Li estis aktoro i.a. en usona televida serio [[Monk]], la filmo rikoltis multajn nomumojn kaj premiojn.

== Fontoj ==

La artikolo estas bazitaj sur informoj en la angla Vikipedio: [[:en:Donald Trump|Donald Trump]] kaj [[:en:Donald Trump presidential campaign, 2016|Donald Trump presidential campaign, 2016]].

== Plia legaĵo ==
* Klare, Michael. [http://eo.mondediplo.com/article2441.html La mondo laŭ Donald Trump]. 'Le Monde Diplomatique', januaro 2017
&lt;!-- ne plu trovebla artikolo
* &quot;Trump kaj Putin konstruas templon de la Judoj&quot; (&lt;ref&gt;http://www.apg29.nu/index.php?artid=26970&amp;hl=eo&lt;/ref&gt;)
--&gt;
* [[Atako kontraŭ la Kapitolo de Usono]]

== Galerio ==
&lt;gallery&gt;
  Dosiero:Donald Trump and Mike Pence wreath laying ceremony 01-19-17.jpg|La 45-a [[Prezidento de Usono]] Donald Trump kaj [[Prezidento de Usono|Vic-Prezidento de Usono]] [[Mike Pence]], [[Arlingtona nacia tombejo]], la 19-an de januaro 2017.
 Dosiero:President-elect Donald J. Trump and Vice President-elect Mike Pence place a wreath at the Tomb of the Unknown Soldier in Arlington National Cemetery 170119-A-DR853-629.jpg|La 45-a [[Prezidento de Usono]] Donald Trump kaj [[Prezidento de Usono|Vic-Prezidento de Usono]]  [[Mike Pence]], [[Arlingtona nacia tombejo]], la 19-an de januaro 2017.
  Dosiero:Trump tower.jpg|La konglomeraĵ-kompanio de Donald Trump, la sidejo en [[Manhatano]] ([[Nov-Jorko]]).
  Dosiero:Donald Trump NYMA.jpg|Donald Trump en uniformo de Milit-Akademio en [[Novjorko]], 1964.
  Dosiero:Trump Meets Reagan.jpg|Donald Trump (dekstra) en la [[Blanka Domo]] kun [[Prezidento de Usono]] [[Ronald Reagan]] (1987).
  Dosiero:Obama meeting with Trump 2 (cropped).jpg|La renkontiĝo en la [[Blanka Domo]] de la aktuala [[Prezidento de Usono]] [[Barack Obama]] kun lia sekvanto, la Prezidento-elektito Donald Trump, la {{dato|10|novembro|2016}}.
  Dosiero:Obama_meeting_with_Trump.jpg|La renkontiĝo en la [[Ovala oficejo]] de la [[Blanka Domo]] de la aktuala [[Prezidento de Usono]] [[Barack Obama]] kun lia sekvanto, la Prezidento-elektito Donald Trump, la {{dato|10|novembro|2016}}.
  Dosiero:Shinzō Abe met with President-elect Donald Trump (1).jpg|La ĉefministro de [[Japanio]] [[Shinzo Abe]] kaj Donald Trump.
  Dosiero:Sarah Palin speaks at a rally after endorsing Republican presidential candidate Donald Trump.jpg|[[Sarah Palin]] pri Donald Trump en la [[Ŝtata Universitato de Iovao]], 2016.
  Dosiero:Donald Trump (29273256122) - Cropped.jpg|Donald Trump en 2016.
  Dosiero:President Donald J. Trump Leads a Bilateral Meeting with President Andrzej Duda, July 6, 2017.jpg|Donald Trump kaj [[Andrzej Duda]] kaj ilia delegitaro dum la oficiala renkontiĝo en la Reĝa Kastelo en [[Varsovio]] kadre de la '''Trimara Iniciativo''' ([[Balta Maro]]+[[Nigra Maro]]+[[Adriatiko]]), la 6a de julio 2017
  Dosiero:President Trump's Trip to Poland (34920988424).jpg|De maldekstro: [[Melania Trump]], Donald Trump, [[Andrzej Duda]] kun sia edzino [[Agata Kornhauser-Duda]] sur la Placo de Familio Krasiński en [[Varsovio]], dum la oficiala vizito  en [[Pollando]] de la [[Prezidento de Usono]], julio 2017
  Dosiero:Trump International Hotel and Tower (Chicago) - DSC09402.JPG|La Internacia Hotelo de Trump en [[Ĉikago]].
  Dosiero:Panama_08_2013_Trump_Ocean_Tower_7085.JPG|La ''Trump Hotelo'' en [[Panamo]].
  Dosiero:Trump and Rodman 2009.jpg|Donald Trump kun iama usona [[korbopilko]]-ludisto [[Dennis Rodman]].
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj|2}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Trumpismo]]

== Eksteraj ligiloj ==
* {{citaĵo el la reto 
| url = http://stanobelov.blogspot.com/2019/07/kial-putin-satas-trump-on.html
| titolo = Kial Putin ŝatas Trump-on?
| titolo-aldono = 
| alirdato = 2019-07-20
| alirmonatotago = 
| alirjaro = 
| aŭtoro = [[Stanislavo Belov]]
| familia nomo = 
| persona nomo = 
| aŭtoroligilo = 
| kunaŭtoroj = 
| redaktinto = 
| dato = 2019-07-20
| jaro = 
| monato = 
| formato = 
| verko = 
| eldoninto = [[Blogger]]
| paĝoj = 
| lingvo = eo
| lingvo2=
| lingvo3=
| arkivurl = 
| arkivdato = 
| citaĵo = 
}}

{{projektoj|q=Donald Trump|n=Kategorio:Donald Trump}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Trump, Donald}}
{{Prezidentoj de Usono}}

{{sinsekvo
|titolo= 45-a [[Listo de prezidantoj de Usono|Prezidento de Usono]]
|dosiero= Flago-de-Usono.svg
|periodo= 2017-2021
|antaŭ= [[Barack Obama]]
|post= [[Joe Biden]]
}}
{{sinsekvo
|titolo= 47-a [[Listo de prezidantoj de Usono|Prezidento de Usono]]
|dosiero= Flago-de-Usono.svg
|periodo= 2025-2029
|antaŭ= [[Joe Biden]]
|post= 
}}

[[Kategorio:Donald Trump| ]]
[[Kategorio:Dekstra ekstremismo en Usono]]
[[Kategorio:Usonaj politikistoj]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Usonaj miliarduloj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj entreprenistoj]]
[[Kategorio:Skotaj usonanoj]]
[[Kategorio:Prezidantoj de Usono]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 14-an de junio]]
[[Kategorio:Usonaj konservativuloj]]
[[Kategorio:Usonaj investistoj]]
[[Kategorio:Personoj de la jaro laŭ magazino Time]]</text>
      <sha1>bodsmjpjw1bfy4ipmj29bbwgw7oyuyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paula Strasberg</title>
    <ns>0</ns>
    <id>535774</id>
    <revision>
      <id>9365445</id>
      <parentid>9361368</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365445</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1819" sha1="r1g0sgpqjx1fa9i7yycownx2idt2scb" xml:space="preserve">{{Informkesto aktoro}}

'''Paula STRASBERG''' ([[1909]] – [[29a de aprilo]] [[1966]]) estis teatra aktorino kiu iĝis dua edzino de la aktoro kaj aktorinstrusito [[Lee Strasberg]], kaj patrino de aktoroj [[John Strasberg|John]] kaj [[Susan Strasberg]] same kiel aktortrejnisto de [[Marilyn Monroe]], ĝis ties morto en 1962.

==Kariero==
En Broadvajo li aperis kiel Paula Miller jam en 1927 en ''The Cradle Song''. Ŝi aperis en pli ol 20 pliaj teatraj roloj ĝis ''Me and Molly'' en 1948. Ŝi estis dumviva membro de [[The Actors Studio]],&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=A Player's Place: The Story of The Actors Studio|familia nomo=Garfield|persona nomo=David|jaro=1980|ĉapitro=Appendix: Life Members of The Actors Studio as of January 1980|loko=Nov-Jorko|eldoninto=MacMillan Publishing Co., Inc.|ISBN=0-02-542650-8|paĝo=280}}&lt;/ref&gt; Strasberg estis nigralistita pro membreco en la [[Komunisma Partio de Usono]], kvankam ŝia edzo ne estis tio kaj ŝajne ne suferis malbonajn rezultojn en sia kariero.

==Morto==
Paula Strasberg mortiĝis pro ostokancero en Manhatano la 29an de aprilo 1966, aĝe 56 aŭ 57, kaj estis entombigita ĉe la Tombejo Westchester Hills en Hastings-on-Hudson, Novjorkio.&lt;ref&gt;[http://www.cursumperficio.net/FicheAS44.html Profile] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20230811005402/http://www.cursumperficio.net/FicheAS44.html |date=2023-08-11 }}, cursumperficio.net; alirita la 4an de Marto, 2015.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
{{Referencoj}}

==Eksteraj ligiloj==
*{{IMDb name|1041643}}
*[http://www.johnstrasbergstudios.org/ John Strasberg oficiala retejo]
{{Wikiquote}}

{{vivtempo|Strasberg, Paula}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Usonaj komunistoj]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]
[[Kategorio:Actors Studio]]
[[Kategorio:Holivudo]]
[[Kategorio:Judaj aktoroj]]
[[Kategorio:Marilyn Monroe]]</text>
      <sha1>r1g0sgpqjx1fa9i7yycownx2idt2scb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>18102 Angrilli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538298</id>
    <revision>
      <id>9365527</id>
      <parentid>8959680</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:27:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365527</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2486" sha1="rhgl2i6gkh7yh7j3mcr16sbjy8qsyui" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 18102 ''Angrilli''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 18102 Angrilli
 |Aliaj_nomoj = '''2000 LN&lt;sub&gt;34&lt;/sub&gt;''' ; 1993 TH&lt;sub&gt;45&lt;/sub&gt; ;&lt;br /&gt;1999 CJ&lt;sub&gt;73&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|3|junio|2000}}
 |Malkovrinto =[[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search|LONEOS]]
 |Loko_de_malkovro = [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]] ([[Arizono]], [[Usono]])
 |Epoko = 2457200.5 {{dato|27|junio|2015}} TDB
 |Granda_duonakso = 363,322 [[1 E9 m|Gm]] (2,429 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 314,468 Gm (2,102 AU)
 |Apoapsido = 412,175 Gm (2,755 AU)
 |Discentreco = 0,1345
 |Periodo = 1382,442&amp;nbsp;[[tago]]j&amp;nbsp;(3,785&amp;nbsp;[[jaro]]j)
 |Cirkulrapido = 19,117 km/s
 |Klinangulo = 5,105°
 |Meza_anomaliangulo = 61,376°
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 210,236°
 |Argumento_de_periapsido = 1382,442°
 |Terdistanco_min = 163,825 [[1 E9 m|Gm]] (1,0951 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Absoluta_magnitudo = 14,6
}}
'''18102 ''Angrilli''''' estas asteroido de la [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|3|junio|2000}} en la kadro de la programo ''[[Lowell Observatory Near-Earth-Object Search]]'' (LONEOS) elde la [[Stacio Anderson Mesa]] de la [[Observatorio Lowell]], sud-oriente de [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]] ([[Arizono]], [[Usono]]).

== Nomo ==
Ĝia nomo honoras la [[Italio|italan]] scienciston ''Francesco Angrilli''&lt;ref&gt;[http://www.istitutoveneto.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/385 Francesco Angrilli, el la paĝaro de la ''Instituto Veneto di Scienze Lettere ed Arti'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|it}}&lt;/ref&gt; de la [[Universitato de Padovo]], pioniron en esploro pri la {{J|katenita satelito}}. Li estis direktoro de projekto kaj kun-enketisto por la Instrumento de Atmosfera Strukturo de [[Huygens (sondilo)|Huygens]]

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|18102-angrilli-2000-ln34}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (18001–19000)#18101-18150|Listo de asteroidoj (18001 - 19000)]]
|antaŭ = ''[[18101 Coustenis]]''
|periodo = '''18102 ''Angrilli'''''
|post = [[(18103) 2000 MC5|(18103) 2000 MC&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Angrilli}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de LONEOS]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000]]</text>
      <sha1>rhgl2i6gkh7yh7j3mcr16sbjy8qsyui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avenue du Président Kennedy (stacidomo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>538689</id>
    <revision>
      <id>9365295</id>
      <parentid>8353376</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:11:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="oysy5gkkt2fecabn71j724cowesi21p" xml:space="preserve">{{Pariza metroo|RER}}
{{Informkesto Pariza metrostacio
| nomo            = Avenue du Président Kennedy
| dua nomo        = ''Maison de Radio France''
| koloro          = {{Pariza metroo|kTrans}}
| tekstkoloro     = Black
| bildo           = Gare_PdtKennedy.jpg
| grando de bildo =
| bildoklarigo    = Trajno eliranta en direkto al ''{{stacidomo|Boulainvilliers}}''
| eksterurbe      =
| arondismento    = [[16-a arondismento de Parizo|16-a]]
| komunumo        =
| latitudo        = 48.85333621606485
| longitudo       = 2.279966175556183
| situo sur mapo  =
| trakoj          = 2
| kajoj           = 2
| zono            = IDF/1
| trafiko         = {{unuo|1464648|vojaĝantoj}} &lt;small&gt;(2022)&lt;/small&gt;
| konstruado      =
| malfermiĝis     = 1988
| arkitektoj      =
| nomo de proprietulo = [[Société nationale des chemins de fer français|SNCF]]
| nomo de trafikanto  = SNCF
| kodo UIC        = &lt;!--87543207--&gt;
| trajno-linioj   = {{Pariza metroo|C}}
| zomo            = 14
}}
'''Avenue du Président Kennedy''', plennome '''Avenue du Président Kennedy Maison de Radio France''' estas [[Stacidomoj de Parizo|stacidomo]] sur [[RER de Francilio C|linio C]] de [[RER de Francilio|RER]], en la [[16-a arondismento de Parizo|16-a]] arondismento de [[Parizo]].

Ĝia unua nomo estis ''Quai de Passy''.

Ĝi situas ĉe [[kilometra punkto]] (PK) {{Unuo|003.062}} de la linio Ermont-Eaubonne - Champ-de-Mars (VMI) (962000).

== Interkonektoj ==
* {{Pariza metroo|BUS}} [[RATP]] 70 72
* {{Pariza metroo|Noc}} N12 N61

== Vidu ankaŭ ==
* [[RER de Francilio]]
* [[RER de Francilio C]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo Gares}}
* {{Oficiala retejo Transilien}}

{{Stacidomoj de Parizo}}

{{RERFraLinC}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Avenue du President Kennedy (stacidomo)}}
[[Kategorio:Stacidomoj de Francio]]
[[Kategorio:RER de Francilio C]]
[[Kategorio:Fervojaj stacioj en Parizo]]
[[Kategorio:16-a arondismento de Parizo]]
[[Kategorio:John F. Kennedy]]</text>
      <sha1>oysy5gkkt2fecabn71j724cowesi21p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de personoj de Teherana Universitato</title>
    <ns>0</ns>
    <id>542037</id>
    <revision>
      <id>9365447</id>
      <parentid>8811174</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365447</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8457" sha1="oss98rpoy45h9c63342n5np1voy4cef" xml:space="preserve">Ĉi tio estas '''listo de rimarkindaj homoj rilataj kun la [[Teherana universitato|Universitato de Teherano]]''' kaj [[Teherana Universitato de Kuracaj Sciencoj]], inkluzivanta eks-studentojn, kancelierojn, nunaj kaj eksaj fakultato-membroj, studentoj kaj aliaj.

== Docentoj ==
* Hossein Bashiriyeh, politika sciencisto, vizitanta profesoro ĉe Syracuse Universitato
* Mohammad Bagher Ghalibaf, profesoro de politika geografio, urbo-domestro de Teherano
* Mehdi Bazargan, kapo de la inĝenieristika departemento, eksa Ĉefministro
* Ali Akbar Velayati, profesoro de medicino
* Hossein Gol-e-Golab, profesoro
* [[Hesabi|Mahmoud Hessaby]], profesoro de fiziko
* Parviz Jabehdar Maralani, profesoro de elektra inĝenieristiko
* Noureddin Kianouri, arkitekto kaj politika gvidanto
* Caro Lucas, Inteligenta Kontrola profesoro
* Abbas Milani, profesoro, akademia esploristo ĉe la [[Hoover Institucio]] kaj Direktoro de iranaj Studoj ĉe Stanford Universitato
* [[Mostafa Moin|Mostafa Moeen]], direktoro de la Imunologio, Astmo kaj Alergia Esploro-Instituto
* Jamshid Momtaz, profesoro de leĝo
* [[Mohamed Mosadek|Mohammad Mosaddegh]], instruita en leĝa fakultato, eksa Ĉefministro de Irano
* Hossein Nasr, filozofo,  Fakultatestro kaj Akademia Vic-Kanceliero de la Universitato de 1968 ĝis 1972
* Malcolm Nokes MC, nuklea sciencisto, Instituto de Nuklea Scienco, 1966-69
* [[Golam-Ali Hadad-Adel|Gholam Ali Haddad Adel]], profesoro de filozofio
* [[Ali Lariĝani|Ali Ardashir Larijani]], profesoro de filozofio
* Mohsen Vaziri-Moghaddam, profesoro de arto
* Sayed Ebrahim Dibaj, profesoro de filozofio
* Mohammad-Nabi Sarbolouki, profesoro de biofiziko
* Hamid Soltanian-Zadeh, profesoro de elektra inĝenieristiko
* Assad Sheikholeslami Sanandaji, teologo kaj profesoro ĉe Teherana Universitato
* Mohammad Jalal Abbasi-Shavazi, profesoro de demografio
* Ahmad Kamyabi Mask, profesoro de teatro

== Administracia ==
=== Altlernejaj fondintoj ===
* [[Hesabi|Mahmoud Hessaby]], fondinto

=== Kancelieroj ===
== Eks-studentoj ==
[[Dosiero:Ebadi.jpg|dekstra|eta|150x150px|[[Ŝirin Ebadi|Shirin Ebadi]], Nobel Laŭreato]]
[[Dosiero:Heydar_Ghiai_(21_07_1977).jpg|dekstra|eta|150x150px|Heydar Ghiaï, arkitekto]]

=== Nobel laŭreatoj ===
* [[Ŝirin Ebadi|Shirin Ebadi]] kaj fakultata membro [Nobel Paca Premio 2003].

=== Sciencistoj kaj teknologio ===
* Lotfi A. Zadeh, inventinto de neakra logiko
* Moslem Bahadori, kuracisto kaj universitata lekciisto
* Ahmad Reza Dehpour, profesoro
* Nader Engheta, inventinto de Plasmonika kovrilo
* Abolhasan Farhoudi, kuracisto
* Hassan Farsam, universitata lekciisto
* Mehdi Ghalibafian, civila inĝeniero
* Behzad Ghorbani, biologo
* Hossein Gol-e-Golab, profesoro
* Mehdi Golshani, universitata lekciisto
* Hamid Jafarkhani, Universitata lekciisto
* Ali Javan, inventinto de gasa lasero
* Kamaloddin Jenab, fiziko iniciatanta fakultaton
* Caro Lucas, Inteligenta Kontrola profesoro
* Mohammad Ali Mojtahedi, inĝeniero, fakultata kaj universitata administranto
* Toffy Musivand, inventinto de artefarita kora pumpilo
* Kaveh Pahlavan, senkabla ret-esploriston
* Samuel Rahbar, eltrovinta de HbA1C
* Yousef Sobouti, fondinto de IASBS
* Saeed Sohrabpour, prezidanto de la Sharif-Universitato de Teknologio
* James J. Elist, urologo

=== intelektuloj, scienculoj kaj filozofoj ===
* Jalal Al-e-Ahmad, intelektulo
* William Chittick, scienculo
* Elahi Qomshe'i, filozofo kaj universitata lekciisto
* Dariush Shayegan, filozofo
* Abdolkarim Soroush, filozofo
* Sharam Kohan, scienculo
* Javad Tabatabai, politika filozofo
* Parviz Varjavand profesoro de archeology

=== Lingvistoj kaj literaturaj figuroj ===
* Amir-Hossein Aryanpour, leksikografo kaj tradukisto
* Mohammad-Taqi Bahar, poeto, ĵurnalisto, profesoro de persa literaturo
* Mohammad Ali Eslami Nodooshan, aŭtoro
* Adib Boroumand, poeto, politikisto kaj esploristo
* Badiozzaman Forouzanfar, lingvisto
* Siavash Kasraie, poeto
* Mohammad Moin, lingvisto kaj universitata lekciisto
* Fereydoun Motamed, lingvisto
* [[Shahrnush Parsipur]], romanisto
* Ehsan Yarshater, Iranologo
* Abdolhossein Zarinkoob, Iranologo
* Pegah Ahmadi, poeto kaj literatura kritikanto
* Shahriar Mandanipour, aŭtoro
* d-ro. Seyed Ali Mirlohi Falavarjani, Emerita arab-Literatura Profesoro de Universitato de Isfahano, Fondinto de islama Azad Universitato de Falavarjan en 1984

=== Arkitektoj ===
* Foad Rafii, arkitekto
* Hooshang Seyhoon, arkitekto, Estro de Fakultato de Belaj Artoj

=== Artistoj kaj muzikistoj ===
* Hossein Alizadeh, muzikisto kaj universitata lekciisto
* Morteza Avini, fotisto
* Rakhshan Bani-E'temad, filmisto
* Mansooreh Hosseini, artisto
* [[Abbas Kiarostami]], filmisto
* Behjat Sadr, artisto
* Mohsen Vaziri-Moghaddam, profesoro de arto
* Noreen Motamed, pentristo
* Khosrow Shakibai, aktoro
* [[Asgar Farhadi|Asghar Farhadi]], film-direktoro
* Soussan Farrokhnia, Teatra Direktoro, Aktorino

=== Politikistoj ===
* Seyyed Mohammad Ali Abtahi, eksa Vicprezidanto
* Abbas Amir-Entezam, eksa Vic-Ĉefministro
* Jamshid Amuzegar, Ĉefministro
* Mohammad Reza Aref, eksa Vicprezidanto
* [[Mohammad Ĥosejni Beheŝti|Mohammad Beheshti]], Ajatolo
* Habibolah Bitaraf, registara ministro
* Mostafa Chamran, eksa Vicprezidanto kaj Ministro de Defendo
* Rahman Dadman, registara ministro
* Abbas Ahmad Akhondi, nuna profesoro, nuna registara ministro
* Manuchehr Eghbal, Ĉefministro
* Adib Boroumand, gvidanto de Nacia Fronto
* Hossein Fatemi, eksa Ministro de Fremdaj Aferoj
* [[Golam-Ali Hadad-Adel|Gholam Ali Haddad-Adel]], eksa prezidento de la irana Parlamento
* Fatemeh Haghighatjou, eksa MP
* [[Said Haĝarjan|Saeed Hajjarian]], eksa Prezidenta konsultulo kaj reformisto
* Mustafa Hijri, gvidanto de Demokrata Partio de irana Kurdista
* Mohamed Ali Jafari, IRGC Ĉefa Komandanto
* [[Mehdi Karubi|Mehdi Karroubi]], reformista politikisto kaj prezidento de Nacia Fida Partio
* Kamal Kharrazi, registara ministro, eksa Ministro de Fremdaj Aferoj
* [[Mohammad Ĥatami|Mohammad Khatami]], eksa Prezidanto de Irano
* Mohammad Reza Khatami, eksa sekretario-ĝenerala de la islama Irana Partoprena Fronto
* Ahmad Khorram, registara ministro
* Elaheh Koulaei, nuna profesoro, eksa Parlamentano
* [[Ali Lariĝani|Ali Larijani]], parolanto de Parlamento kaj eksa prezidanto de IRIB
* Alireza Marandi docento, nuna Parlamentano
* Hassan Ali Mansur, Ĉefministro
* Mohsen Mirdamadi, Sekretario-Ĝenerala de la islama Irana Partoprena Fronto
* Gholam-Hossein Mohseni-Eje'i, eksa kapo de la Ministerio de &lt;br /&gt;
* inteligenco kaj advokato-ĝenerala
* Heydar Moslehi, nuna kapo de Ministerio de Inteligenco
* [[Manuĉeĥr Mottaki|Manuchehr Mottaki]], eksa Ministro de Fremdaj Aferoj
* [[Mir Hosejn Musavi|Mir-Hossein Mousavi]], Ĉefministro
* Bijan Namdar Zangeneh, registara ministro
* Mohsen Nourbakhsh, eksa Guberniestro de la Centra Banko, registara ministro, eksa Parlamentano
* Zahra Rahnavard, politikisto kaj artisto
* [[Masud Raĝavi|Massoud Rajavi]], gvidanto de [[Organizaĵo de la moĝahedoj de la irana popolo|PMOI]].
* Abdollah Ramezanzadeh, nuna profesoro, proparolanto por la administro de Khatami.
* Mohsen Rezaee, nuna sekretario de la Expediency Konsilio, eksa IRGC Ĉefa Komandanto
* Ezzatollah Sahabi, politikisto
* Yadollah Sahabi, politikisto
* Kazem Sami, eksa Ministro de Sano
* Jafar Sharif-Emami, eksa Ĉefministro de Irano
* Ebrahim Sheibani, irana Ambasadoro, eksa Guberniestro de la Centra Banko
* [[Mostafa Taĝzade|Mostafa Tajzadeh]], eksa vicministro
* [[Marzieh Vahid Dastĝerdi|Marzieh Vahid-Dastjerdi]], Ministro de Sano kaj Kuraca Edukado
* Parviz Varjavand, eksa Ministro de Kulturo
* Ali Akbar Velayati, registara ministro, eksa Ministro de Fremdaj Aferoj
* Ebrahim Yazdi, eksa Vic-Ĉefministro, Sekretario-Ĝenerala de la Libereca Movado de Irano
* Javad Zarif, eksa ambasadoro al la Unuecaj Nacioj

=== Aliaj ===
* Ahmad Batebi, hom-rajta aktivulo
* Amir Farshad Ebrahimi, hom-rajtoj aktivisma [citaĵo bezonata]
* Heydar Ghiai, arkitekto, profesoro de arkitekturo
* [[Said Haĝarjan|Saeed Hajjarian]], ĵurnalisto
* Janet Kohan-Sedq, atleto
* Nasser Moghadam, eksa kapo de SAVAK
* Akbar Mohammadi, studento protestor
* Fazrollah Reza, Profesoro
* Ahmad Zeidabadi, ĵurnalisto
* Sayed Khatiboleslam Sadrnezhaad, profesoro de metalurgio ĉe MIT

== Vidu ankaŭ ==
* [[Alt-edukado en Irano]]
* [[Teherana universitato]]
* [[Listo de iranaj scienculoj]]

[[Kategorio:Universitatoj en Irano| ]]
[[Kategorio:Teherano| Universitato]]</text>
      <sha1>oss98rpoy45h9c63342n5np1voy4cef</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Urto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>544355</id>
    <revision>
      <id>9365753</id>
      <parentid>8711424</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:17:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>247382</id>
      </contributor>
      <comment>Photograph updated</comment>
      <origin>9365753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3529" sha1="gmlgnd4c412v5giqnchth69gajyn1gm" xml:space="preserve">{{Informkesto rivero
|nomo = Urto
|foto = Durbuy - L'Ourthe et le château.jpg
|foto-priskribo = la rivero apud [[Durbuy]]
|situo = en [[Belgio]]
|longeco = 70
|fonto = orientaj [[Ardenoj]]
|fonto-alteco = 510
|enfluejo = apud [[Lieĝo (urbo)|Lieĝo]] en la riveron [[Mozo]]
|enfluejo-alteco = 60
|altecodiferenco = 450
|urboj survojaj = 
|dekstraj alfluoj = [[Amblève]], [[Vesdre]]
|maldekstraj alfluoj = 
|rimarkoj = 
}}
La '''Urto''' ({{lang-fr|Ourthe}}, {{lang-wa|Aiwe d' Oûte}}, historie ankaŭ {{lang-de|Urt}}) estas rivero en [[Belgio]]. Ĝi alfluas la riveron [[Mozo]]. La rivero sume longas 218 kilometrojn, kun la fonta rivero Ourthe Occidentale.

[[Dosiero:Esneux_JPG01.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|apud [[Esneux]]}}]]

== Toponimio ==
La nomo de la rivero devenas de la kelta vorto '' urd '', kiu signifas ŝtonan riveron aŭ rapidan fluon &lt;ref&gt;https: //fr.calameo.com/read/00201557890f2a758ade2&lt;/ref&gt; (la svisa loko de [[Urtenen-Schönbühl | Urtenen]], kiu disvolviĝis en la samnoma rivervalo, ŝajnas havi la saman radikon).

Ĝi ankaŭ povas esti komparata al la malnova valona vorto '' ourta '' (aŭ '' ourtha ''), kiu signifas fonto aŭ fontano &lt;ref&gt;https: //www.gouvy.be/ma-commune/services-communaux/bulletin%20communal/vc31.pdf&lt;/ref&gt;.

== Geografio ==
La Okcidenta Urto kaj la Orienta Urto ambaŭ havas sian fonton en la [[Ardenoj]]. Ĉi tiuj fontoj estas ĉirkaŭ kvindek kilometroj unu de la aliaj.

== Vilaĝoj transfluataj ==
Ĝenerale estas distingas du partojn en la fluo de la rivero, la Supra Urto, kiu krucas [[Beho]], [[Gouvy]], [[Rettigny]], [[Brisy]], [[Houffalize]], [[Nisramont]] , [[La Roche-en-Ardenne]], kaj laŭflue la kunfluejo Malsupra Urto kun la [[Mozo]] ĉe [[Lieĝo]]. La Malsupra Urto, foje nomata Meza Urto, akvoj en [[provinco Luksemburgio]]: [[Marcourt (Belgio) | Marcourt]], [[Rendeux]], [[Hampteau (Hotton) | Hampteau]], [[ Hotton]], [[Melreux]], [[Fronville (Hotton) | Fronville]], [[Noiseux]], [[Grande-Enneille]] (mallonga ekspedicio en [[provinco Namuro]]), [[Durbuy ]], [[Barvaux-sur-Ourthe]] kaj [[Bomal (Durbuy) | Bomal]] tiam, en [[provinco Lieĝo]]: [[Sy (Belgio) | Sy]], [[Hamoir]] , [[Fairon]], [[Comblain-la-Tour]], [[Comblain-au-Pont]], [[Rivage (Sprimont) | Rivage]], [[Chanxhe]], [[Poulseur]], [[Esneux]], [[Hony]], [[Méry (Esneux) | Méry]], [[Tilff]] kaj [[Chênée]] antaŭ ol atingi la [[Mozo]], per la lieĝa kanalo [[Dérivation]].

En [[Angleur]], la Kanalo de la Urto etendiĝas por du kilometroj, paralele al la rivero, de la nivelo de la kunfluejo kun la [[Vesdre]] ĝis la [[Mozo]].

== Fotogalerio ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
File:La Roche-en-Ardenne 090529 (7).JPG|La Urto en [[La Roche-en-Ardenne]]
File:Hotton JPG01.jpg|La Urto antaŭ la preĝejo de [[Hotton]]
File:20110829 durbuy06.jpg|La Urto en [[Durbuy]]
File:20111030 sy12.jpg|Reflektoj de la rokoj de [[Sy]] en la Urto
File:0 Hamoir - L'Ourthe (2).jpg|La Urto ĉe la ponto de [[Hamoir]]
File:20100705 combain pont01.JPG|La Urto en [[Comblain-au-Pont]]
File:Roche aux Faucons - Neupré - Panorama.jpg|Meandro de la Urto ĉe la vilaĝo [[Roche-aux-Faucons]]
File:Aiguabarreig-Ourthe-Weser.jpg|Kunfluejo de la [[Vesdre]] kaj la Urto en [[Chênée]]
File:Lock_on_Ourthe_canal,_Liège.jpg|Kluzo proksime al la kunfluejo de la Urto kun la Mozo.
File:DerivationSud.JPG|Kunfluejo de la Urto kaj la [[Mozo]] en [[Lieĝo]]
File:Lac de Cherapont.jpg|eta|La Urto en la lago de [[Cherapont]] en [[Gouvy]]
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Riveroj en Belgio]]</text>
      <sha1>gmlgnd4c412v5giqnchth69gajyn1gm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365758</id>
      <parentid>9365753</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:20:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>JackyM59</username>
        <id>247382</id>
      </contributor>
      <comment>Photographs updated</comment>
      <origin>9365758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3611" sha1="pxzyczf5lour6srp0weifbfj3wo2u0x" xml:space="preserve">{{Informkesto rivero
|nomo = Urto
|foto = Durbuy - L'Ourthe et le château.jpg
|foto-priskribo = la rivero apud [[Durbuy]]
|situo = en [[Belgio]]
|longeco = 70
|fonto = orientaj [[Ardenoj]]
|fonto-alteco = 510
|enfluejo = apud [[Lieĝo (urbo)|Lieĝo]] en la riveron [[Mozo]]
|enfluejo-alteco = 60
|altecodiferenco = 450
|urboj survojaj = 
|dekstraj alfluoj = [[Amblève]], [[Vesdre]]
|maldekstraj alfluoj = 
|rimarkoj = 
}}
La '''Urto''' ({{lang-fr|Ourthe}}, {{lang-wa|Aiwe d' Oûte}}, historie ankaŭ {{lang-de|Urt}}) estas rivero en [[Belgio]]. Ĝi alfluas la riveron [[Mozo]]. La rivero sume longas 218 kilometrojn, kun la fonta rivero Ourthe Occidentale.

== Toponimio ==
La nomo de la rivero devenas de la kelta vorto '' urd '', kiu signifas ŝtonan riveron aŭ rapidan fluon &lt;ref&gt;https: //fr.calameo.com/read/00201557890f2a758ade2&lt;/ref&gt; (la svisa loko de [[Urtenen-Schönbühl | Urtenen]], kiu disvolviĝis en la samnoma rivervalo, ŝajnas havi la saman radikon).

Ĝi ankaŭ povas esti komparata al la malnova valona vorto '' ourta '' (aŭ '' ourtha ''), kiu signifas fonto aŭ fontano &lt;ref&gt;https: //www.gouvy.be/ma-commune/services-communaux/bulletin%20communal/vc31.pdf&lt;/ref&gt;.

== Geografio ==
La Okcidenta Urto kaj la Orienta Urto ambaŭ havas sian fonton en la [[Ardenoj]]. Ĉi tiuj fontoj estas ĉirkaŭ kvindek kilometroj unu de la aliaj.

== Vilaĝoj transfluataj ==
Ĝenerale estas distingas du partojn en la fluo de la rivero, la Supra Urto, kiu krucas [[Beho]], [[Gouvy]], [[Rettigny]], [[Brisy]], [[Houffalize]], [[Nisramont]] , [[La Roche-en-Ardenne]], kaj laŭflue la kunfluejo Malsupra Urto kun la [[Mozo]] ĉe [[Lieĝo]]. La Malsupra Urto, foje nomata Meza Urto, akvoj en [[provinco Luksemburgio]]: [[Marcourt (Belgio) | Marcourt]], [[Rendeux]], [[Hampteau (Hotton) | Hampteau]], [[ Hotton]], [[Melreux]], [[Fronville (Hotton) | Fronville]], [[Noiseux]], [[Grande-Enneille]] (mallonga ekspedicio en [[provinco Namuro]]), [[Durbuy ]], [[Barvaux-sur-Ourthe]] kaj [[Bomal (Durbuy) | Bomal]] tiam, en [[provinco Lieĝo]]: [[Sy (Belgio) | Sy]], [[Hamoir]] , [[Fairon]], [[Comblain-la-Tour]], [[Comblain-au-Pont]], [[Rivage (Sprimont) | Rivage]], [[Chanxhe]], [[Poulseur]], [[Esneux]], [[Hony]], [[Méry (Esneux) | Méry]], [[Tilff]] kaj [[Chênée]] antaŭ ol atingi la [[Mozo]], per la lieĝa kanalo [[Dérivation]].

En [[Angleur]], la Kanalo de la Urto etendiĝas por du kilometroj, paralele al la rivero, de la nivelo de la kunfluejo kun la [[Vesdre]] ĝis la [[Mozo]].

== Fotogalerio ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Dosiero:La Roche-en-Ardenne - Le château féodal et l'Ourthe.jpg|La Urto en [[La Roche-en-Ardenne]]
Dosiero:Hotton JPG01.jpg|La Urto antaŭ la preĝejo de [[Hotton]]
Dosiero:Durbuy - Le château et l'Ourthe.jpg|La Urto en [[Durbuy]]
Dosiero:20111030 sy12.jpg|Reflektoj de la rokoj de [[Sy]] en la Urto
Dosiero:0 Hamoir - L'Ourthe (2).jpg|La Urto ĉe la ponto de [[Hamoir]]
Dosiero:Arboretum Robert Lenoir - L'Ourthe à l'entrée du parc.jpg|Arboretum Robert Lenoir
Dosiero:20100705 combain pont01.JPG|La Urto en [[Comblain-au-Pont]]
Dosiero:Roche aux Faucons - Neupré - Panorama.jpg|Meandro de la Urto ĉe la vilaĝo [[Roche-aux-Faucons]]
Dosiero:Aiguabarreig-Ourthe-Weser.jpg|Kunfluejo de la [[Vesdre]] kaj la Urto en [[Chênée]]
Dosiero:Lock on Ourthe canal, Liège.jpg|Kluzo proksime al la kunfluejo de la Urto kun la Mozo.
Dosiero:DerivationSud.JPG|Kunfluejo de la Urto kaj la [[Mozo]] en [[Lieĝo]]
Dosiero:Lac de Cherapont.jpg|La Urto en la lago de [[Cherapont]] en [[Gouvy]] 
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Riveroj en Belgio]]</text>
      <sha1>pxzyczf5lour6srp0weifbfj3wo2u0x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ivan Puni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>546718</id>
    <revision>
      <id>9365683</id>
      <parentid>8786616</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3587" sha1="kkpe7021zoiqtluohoyn8c1fkfus9fp" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto
 | nomo                   = Ivan Albertoviĉ Puni
 | dosiero                = 
 | priskribo              = 
 | dato de naskiĝo        = [[1892]]
 | loko de naskiĝo        = [[Kuokkala]]
 | nacieco                = 
 | sukcesis kiel          = [[pentristo]]
 | dato de morto          = [[1956]]
 | loko de morto          = [[Parizo]]
 | artista celigo         = 
 | reprezentivaj verkoj = 
}}
[[Dosiero:Ivan_Puni,_1914,_Portrait_of_Artist's_Wife_(Портрет_жены_художника).jpg|eta|Ivan Puni, 1914, Portreto de la edzino de la artisto (Портрет жены художника),oleo sur tolo, 89 x 62.5 cm. [[Rusa Muzeo]]]]
'''Ivan Albertoviĉ Puni '''({{lang-ru|Иван Альбертович Пуни}}, '''nomata ankaŭ''' Jean Pougny ''' (naskiĝinta la {{daton|20|februaro|1892}} en Kuokkala (provinco de [[Sankt-Peterburgo]], mortinta la {{daton|28|decembro|1956}} en [[Parizo]]) estis rusa [[avangarda]] [[pentristo]].

== Biografio ==
Ivan Puni naskiĝis en Kuokkala (tiam [[Grandprinclando Finnlando|Grandprinclando de Finnlando]] en la [[Rusia Imperio|Rusa Imperio]], nun Repino en [[Rusio]]). La familio estis de [[Italoj|itala]] deveno. Li estas la nepo de eminenta [[Italio|itala]] [[komponisto]] de baleta muziko, [[Cesare Pugni]].

Puni ricevis lian formalan trejnadon en [[Parizo]] en 1910-11 ĉe la Académie Julien kaj en aliaj lernejoj, kie li pentris en faŭvisma stilo. Post lia reveno al Rusio en 1912, li renkontiĝis kaj ekspoziciis kun, membroj de la St Petersburg avangardo de Sankt-Peterburgo, inkluzive de [[Kazimir Severinoviĉ Maleviĉ|Kazimir Maleviĉ]] kaj [[Vladimir Evgrafoviĉ Tatlin|Vladimir Tatlin.]] Li faris duan viziton al Parizo en 1914 kaj revenis al Sankt-Peterburgo en 1915 pro ekesto de la [[unua mondmilito]]. Tiam li komencis pentri en [[Kubismo|kubisma]] stilo memorige al [[Juan Gris|Juan Gris.]] En 1915, Puni, [[Aleksandra Ekster]], Liubov Popova, Ivan Kliun, Ksenia Boguslavskaya, Olga Rozanova, Nadezhda Udaltsova, Nina Genke kaj aliaj formis la grupon Supremus, dediĉita al la promulgo de [[Suprematismo]], la abstrakta arta movado fondita de Maleviĉ. Maleviĉ kaj Puni kune verkis la ''Suprematisman Manifesto''n, eldonitan en 1916, kiu proklamis novan, abstraktan arton por nova historia epoko. Puni ankaŭ organizis la ekspoziciojn ''Tramo 5'' kaj ''0.10'', ambaŭ okazintaj en Sankt-Peterburgo en 1915.  En 1915-1916 Puni, kune kun alia suprematismaj artistoj, laboris ĉe la Verbovka Vilaĝo Folklora Centro. En 1919, li instruis ĉe la [[Vicebsko|Vitebsk]] Arta Lernejo kies tiama estro estis [[Marc Chagall]].

Puni kaj lia edzino, Kseniya Boguslavskaya, elmigris el Rusio en 1919, unue al [[Finnlando]], kaj poste en 1920 al Berlino, kie la unua ekspozicio tute konsistanta de liaj verkoj estis okazigita ĉe la [[galerio]] ''der Sturm''. En Berlino, Puni laboris ankaŭ kiel desegnisto de teatraj kostumoj kaj scenejoj. Puni kaj Boguslavskaya translokiĝis al Parizo en 1924, kie lia stilo ŝanĝis al varianto de [[Impresionismo]].

En Francio, li subskribis siajn verkojn kun la nomo '''Jean Pougny''' por distancigi sian novan artan praktikon de la antaŭa realigita en Rusio. En 1946, Puni/Pougny fariĝis franca civitano. Li mortis en Parizo en 1956.
&lt;gallery&gt;
'Relief' by Iwan Puni (Jean Pougny), Tate Modern.JPG|Reliefo (1915-16)
&lt;/gallery&gt;

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Puni, Ivan}}

[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1894]]
[[Kategorio:Mortintoj en Parizo]]
[[Kategorio:Rusiaj pentristoj]]
[[Kategorio:Francaj pentristoj]]
[[Kategorio:Kubismaj pentristoj]]</text>
      <sha1>kkpe7021zoiqtluohoyn8c1fkfus9fp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lodza geto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>551198</id>
    <revision>
      <id>9365709</id>
      <parentid>8588138</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3275" sha1="6trw73d5haokrf51kk654h6kvekpnd1" xml:space="preserve">{{informkesto organizaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=PL-10
|Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
|situo sur mapo= 
|zomo=13
}}
[[Dosiero:Main plaque, Ghetto Łódź, 54 Zgierska Street.jpg|eta|Memoratabulo]]
[[Dosiero:Ghetto plaque, Radegast Station Łódź.jpg|eta|Memoratabulo]]
[[Dosiero:01 Kasa chorych 2011.04.03.jpg|eta|Memoratabulo]]
'''Lodza geto''' ([[germane]]: Litzmannstadt Ghetto, [[jide]]: לאדזשער געטא; Lodĵer geto; ליצמאנשטאטער געטא; Licmanŝtoter geto) – juda [[geto]] ekzistanta en [[okupado|okupata]] de [[germanoj]] [[Lodzo]] (de aprilo 1940 nomata Litzmannstadt). En [[arkivo|arkivaj]] dokumentoj oni povas renkonti mallongigitan formon L-stadt – Getto, de la urbo-mallongigo ĝenerale uzata de la germanoj, ekz. sur [[firmao|firmaaj]] presaĵoj.

La unua plene izolita de la urbo geto sur teritorio de okupata [[Pollando]], la plej granda post [[Varsovia geto]] kaj unusola, kiu estis preskaŭ ĝis la fino de la germana okupado sur polaj teritorioj.

== Historio ==
Formale la geto fondiĝis la 8-an de februaro 1940, finfine estis fermita kaj izolita de la urbo la 30-an de aprilo 1940. Unuavice oni enfermis [[judoj]]n restantaj tiutempe lime de la urbo – ĉirkaŭ 140 mil personoj. Poste, en la jaroj 1941–1942, oni [[setlado|setligis]] tien judan popolon, unue de la [[Lodza Provinco]], el likvidataj sinsekve getoj en aliaj urboj. Sekve, fine de 1941, ĉ. 5 mil [[ciganoj]]n, en tio [[sintio]]jn de la aŭstra-hungara [[landlimo]] (tiel nomata Burgenland; novembro 1941) kaj fine, en la dua duono de la 1942, preskaŭ 20 mil judojn de [[Okcidenta Eŭropo]] (inter alie de [[Germanio]], landoj de [[Benelukso]] kaj judojn de [[Prago]]). Rezulte, tra la geto trapasis pli ol 200 000 personoj.

[[Funkciulo]]j de la geto de la 23-a de junio ĝis la 26-a de oktobro 1942 konfiskis al judoj valoraĵojn je 586 mil [[marko]]j.

La 29-an de aŭgusto 1944 la geto, kie loĝis 160 mil [[judoj]] kaj 5 mil [[ciganoj]], estis likvidita — en ĝi pro [[malsatego]] kaj [[malsano]]j mortis 44 mil, ĉirkaŭ 80 mil germanoj forveturigis al koncentrejo [[Aŭŝvico]], kie pli ol 60 mil oni mortigis per [[gaso]].

== Loĝantoj de la geto ==
* [[Jurek Becker]]
* [[Artur Brauner]]
* [[Arnold Mostowicz]]
* [[Ĥaim Rumkovski]]
* [[Jack Tramiel]]

== Vidu ankaŭ ==
* [[Generalplan Ost]]
* [[Provinco Vartlando]]
* [[Majdanek]]
* [[Bjalistoka geto]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=429238 Film Dariusza Jabłońskiego „Fotoamator” powstały w 1998 na bazie kolorowych slajdów z 1942 roku wykonanych przez Waltera Geneweina] Filmo de Dariusz Jabłoński ''Fotoamator'' (Fotoamatoro) kreita en 1998 surbaze de koloraj [[lumbildo]]j el 1942 faritaj de Walter Genewein
* [http://www.centrumdialogu.com/litzmannstadt-ghetto Litzmannstadt Ghetto] - paĝo de la Urboficejo Lodzo
* [http://www.deathcamps.org/occupation/lodz%20ghetto.html Łódź Getto] {{en}}

[[Kategorio:Lodza geto| ]]
[[Kategorio:Pollando en la Dua Mondmilito]]
[[Kategorio:Lodzo]]
[[Kategorio:Judaj getoj en Pollando okupita de nazioj]]</text>
      <sha1>6trw73d5haokrf51kk654h6kvekpnd1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lublina geto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>555210</id>
    <revision>
      <id>9365711</id>
      <parentid>8999578</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:58:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5428" sha1="07en3ytqcbr2zzh4ri4993f672h6lif" xml:space="preserve">{{informkesto organizaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=PL-06
|situo sur mapo=Lublin
|zomo=13
}}
[[Dosiero:20211104 121445 November 2021 in Lublin.jpg|eta|Memoratabulo]]
[[Dosiero:Lublin Ghetto 3.jpg|eta|Memoratabulo]]
[[Dosiero:Poland, Lublin KuFarze; brama pomiędzy kamienicami Grodzka nr 14 a 16; granica byłego Getta.jpg|eta|Memoratabulo]]
'''Lublina geto''' ([[germane]]: Ghetto Lublin; [[jide]]: ‏לובלינער געטאָ‎, Lubliner geto) estis establita de [[naziismo|nazia]] [[administracio]] en [[okupado|okupata]] [[Pollando]] dum la [[dua mondmilito]], en 1941 sur la [[tereno]] de [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]]. Plimulte ekloĝis ĝin [[judoj]], kvankam ĉeestis tie [[ciganoj]]. En 1942 en la [[Lublin|Lublina]] [[geto]], kiel unu el la unuaj, oni entreprenis laborojn por ĝin likvidi.

== Historio ==
Jam en 1940 Odilo Globocnik ([[SS (organizo)|SS]]-komandanto por Lublina distrikto), devigis judojn de Lublin amasiĝi en juda kvartalo. La decidon entreprenis pro persona malemo al judoj loĝantaj najbare al la sidejo de sia komandantaro. Antaŭ ol la 24-an de marto 1941 establiĝis geto, dek mil judoj estis forpelitaj ekster la urbo.

[[Deportado]] kaj engetigo komenciĝis marte 1941 kiam aperis bezono setligi soldatojn de [[Wehrmacht]], prepariĝantaj al [[operaco Barbaroso|atako Sovetunien]], proksime al [[demarkacia linio]] disdividanta areojn de okupata Pollando.

Multaj membroj de judaj [[politika partio|politikaj partioj]], kiel ekzemple Bund, estis enprizonigitaj en la [[kastelo de Lublin]], sed malgraŭ tio ili penis [[konspiro|konspire]] daŭrigi sian agadon.

Jam ĉe la komenco mem en la geto oni malliberigis 34 milojn de judoj kaj nekonatan nombron de [[ciganoj]]. Praktike ili ĉiuj [[porajmos|pereis]]. Plimulto da ili – ĉirkaŭ 30 mil – inter la 17-a de marto kaj 11-a de aprilo 1942 estis translokigita al [[Ekstermejo Bełżec]] (parto de ili trapasis ankoraŭ la geton en Piaski, [[distrikto Świdnicki]]). [[Germanoj]] fiksis tagan kvanton de personoj kondamnitaj al [[morto]] ĝis 1400 homoj. Postrestantaj 4 mil personoj estis unue translokigitaj al geto en Majdan Tatarski (la dua geto kreita en la antaŭurboj de Lublin) kaj tie murditaj aŭ transportitaj en apuda [[Majdanek]]. La lastaj el antaŭaj loĝantoj de la geto pereis en [[ekzekuto]] en Majdanek kaj en [[koncentrejo]] en Trawniki ([[Distrikto Świdnicki (Lubelski)]]), kie la 3-an de novembro 1943 oni faris Operacon „Rikolto” (Aktion Erntefest). Dum likvido de la geto [[Joseph Goebbels]] – ministro de la nazia [[propagando]] skribis en sia taglibro: „La procedo estas sufiĉe barbara kaj mi ne priskribos ĝin tie. El judoj restos nemultaj”

Post likvido de la loĝantaro de la Lublina geto germanaj okupaciaj regopovoj malkonstruis konstruaĵojn sur ĝia areo helpe de fortoj de malliberuloj de [[Majdanek]], kune kun apuda vilaĝo Wieniawa kaj Subkastelejo. Oni eksplodigis [[Sinagogo]]n Maharama, konstruitan en la 17-a jarcento kiel omaĝo al Meir Lublin. Tiamaniere germanaj nazioj por ĉiam forviŝis el la historio kelke da jarcentoj de la [[kulturo]] de juda socio en Lublin (en 1939 judoj nombris ĉ. 1/3 de la tuta loĝantaro).

Kelkaj personoj sukcesis fuĝi de likvido de la geto al [[Varsovio]], alportante sciigon pri ĝia detruo. Okulatestaj raportoj konvinkis kelkiujn varsoviajn judojn pri tio ke oni intencas murdi la tutan judan loĝantaron. Tamen aliaj, en tio ĉefo de la varsovia Judenrat Adam Czerniaków, forĵetis informojn pri amasaj [[murdo]]j, konsiderante tion „troiga”. Rezulte nur 230 judoj de Lublin travivis la germanan [[okupado]]n.

== Literaturo ==
* Barbara Schwindt, ''Das Konzentrations- und Vernichtungslager Majdanek: Funktionswandel im Kontext der &quot;Endlösung&quot;'', Königshausen &amp; Neumann 2005
* Tadeusz Radzik, ''Zagłada lubelskiego getta. The extermination of the Lublin Ghetto'' ([[Holokaŭsto]] de Lublina [[geto]]), Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej, 2007
* Geoffrey P. Megargee, Christopher Browning, Martin Dean, ''The United States Holocaust Memorial Museum Encyclopedia of Camps and Ghettos, 1933-1945'', unua volumo ''Ghettos in German-Occupied Eastern Europe'', Indiana University Press, 2012, p. 675–678, ISBN 0-2533-5599-0

== Vidu ankaŭ ==
* Germana [[invado en Pollando]]
* [[Listo de naziaj koncentrejoj]]
* [[Tago de la memoro]]
* [[Konsilantaro por Helpo al Judoj]]
* [[Muzeo al poloj savintaj judojn]]
* [[Operaco Reinhardt]]
* [[Juda Maljunulejo kaj Orfejo en Lublin]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Holocaust/Lublin1.html Scenes from the Lublin Ghetto] (Jewish Virtual Library)
* [http://www.jewishgen.org/databases/Holocaust/0130_Lublin.html Lublin Ghetto Listings – April 1942]
* [http://www.vilnaghetto.com/gallery2/main.php?g2_itemId=11304 Chronicles of the Vilna Ghetto: Photo Gallery :: Lublin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160405010114/http://www.vilnaghetto.com/gallery2/main.php?g2_itemId=11304 |date=2016-04-05 }}
* [http://www.scrapbookpages.com/Poland/Lublin/Lublin01.html My Visit to Lublin, Poland]{{404|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Kategorio:Holokaŭsto en Pollando]]
[[Kategorio:Judaj getoj en Pollando okupita de nazioj]]</text>
      <sha1>07en3ytqcbr2zzh4ri4993f672h6lif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lev Kuleŝov</title>
    <ns>0</ns>
    <id>556966</id>
    <revision>
      <id>9365636</id>
      <parentid>8912861</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:53:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1685" sha1="kea1urcl1nxuajtso8r6xfjyl5d6a06" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Lev Vladimiroviĉ Kuleŝov''' ({{lang-ru|Лев Владимирович Кулешов}}; la {{JULGREGDATO|13|1|1899|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} — la {{daton|29|3|1970}}) estis [[Rusa Imperio|rusa]] kaj [[Sovetunio|soveta]] [[kino|kinisto]] kaj [[Kinarto|kinteoriisto]], unu el la fondintoj de la unua kunlernejo de la mondo, nome [[Moskva Kinlernejo]]. Li estis nomumita [[Popola artisto de Sovetunio]] (1969).

Li naskiĝis en familio de artistoj sed malriĉiĝintaj. Li komencis labori tre juna kaj en [[1916]] jam por [[kinarto]], kiel scenaristo, kunreĝisoro ktp. Poste li interesiĝis pri kinteorio. Li kovris informojn dum la [[Rusia enlanda milito]] kaj tuj interesiĝis pri la teorio de [[filma muntado]], pri kio li estis unu el la unuaj teoriistoj. Por li muntado estis la esenco de la kinarto. Li kunlaboris en diversaj fakoj por ĉirkaŭ 20 filmoj el 1917 al [[1943]].

== Filmoj ==
* ''[[Via konatulino]]'', 1927

== Premioj kaj honoroj ==
* [[Popola artisto de Sovetunio]], 1969.
* [[Ordeno de Lenino]]
* Ordeno de Labora Ruĝa Standardo

== Bibliografio ==
* Kuleshov, Lev. ''Kuleshov on Film'', tradukita kaj eldonita, kun enkonduko de Ronald Levaco. Berkeley: University of California Press, 1974.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{IMDb name|474487}}
* [http://artmargins.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=90%3Alev-kuleshov&amp;Itemid=133 Intervjuo kun nepino de Lev Kuleŝov, nome kinfakulino Ekaterina Ĥoĥlova. de Ana Olenina.]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kuleŝov, Lev}}

[[Kategorio:Sovetiaj reĝisoroj]]
[[Kategorio:Sovetiaj scenaristoj]]
[[Kategorio:Rusiaj inventistoj]]</text>
      <sha1>kea1urcl1nxuajtso8r6xfjyl5d6a06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>21891 Andreabocelli</title>
    <ns>0</ns>
    <id>557055</id>
    <revision>
      <id>9365592</id>
      <parentid>8959839</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T02:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2399" sha1="1x4rz5nddtxbtuwkl8v3xq7qnm1a1lz" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 21891 ''Andreabocelli''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 21891 Andreabocelli
 |Aliaj_nomoj = '''1999 VZ&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' ; 1982 BF&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|1|novembro|1999}}
 |Malkovrinto = [[Sauro Donati]]
 |Loko_de_malkovro = [[Borgo a Mozzano]] ([[Italio]])
 |Epoko = 2457400.5 {{dato|13|januaro|2016}} TDB
 |Granda_duonakso = 358,552 [[1 E9 m|Gm]] (2,397 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 329,282 Gm (2,201 AU)
 |Apoapsido = 387,822 Gm (2,592 AU)
 |Discentreco = 0,08163
 |Periodo = 1355,312&amp;nbsp;[[tago]]j&amp;nbsp;(3,711&amp;nbsp;[[jaro]]j)
 |Klinangulo = 6,988°
 |Meza_anomaliangulo = 78,745°
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 4,921°
 |Argumento_de_periapsido = 92,672°
 |Terdistanco_min = 184,119 [[1 E9 m|Gm]] (1,231 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Absoluta_magnitudo = 14,6
}}
'''21891 ''Andreabocelli''''' estas asteroido de la [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|1|novembro|1999}} de la itala [[amatora astronomio|amatora astronomo]] [[Sauro Donati]] elde la [[Observatorio de Monte Agliale]] en [[Borgo a Mozzano]] ([[Italio]]).&lt;ref&gt;[http://www.comune.borgoamozzano.lu.it/content.php?p=1.13.12.2.6 Osservatorio Astronomico di Monte Agliale, el la paĝaro de la komunumo Borgo a Mozzano]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|it}}&lt;/ref&gt;

== Nomo ==
Ĝi estis nomita en honoro de la itala [[tenoro]] [[Andrea Bocelli]], tutmonde fama kiel [[kantisto]] de [[pop-muziko]], [[opero]] kaj miksaĵo. Li vendis pli ol okdek milionojn da {{J|kompakta disko}} kaj en [[2010]] ricevis unu [[stelo (simbolo)|stelon]] ĉe la [[trotuaro de famo en Holivudo]] pro sia kontribuo al la vivanta [[teatro]].

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|21891-andreabocelli-1999-vz2}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (21001–22000)#21851-21900|Listo de asteroidoj (21001 - 22000)]]
|antaŭ = [[(21890) 1999 UG50|(21890) 1999 UG&lt;sub&gt;50&lt;/sub&gt;]]
|periodo = '''21891 ''Andreabocelli'''''
|post = [[(21892) 1999 VM3|(21892) 1999 VM&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Andreabocelli}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Sauro Donati]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1999]]</text>
      <sha1>1x4rz5nddtxbtuwkl8v3xq7qnm1a1lz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sveriges Arbetares Centralorganisation</title>
    <ns>0</ns>
    <id>565052</id>
    <revision>
      <id>9365361</id>
      <parentid>9252770</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365361</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3088" sha1="3re2ff3gt1tiy3zd1i7nr9djxicip0c" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}&lt;!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--&gt;
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=SE|situo sur mapo=Centra Stokholmo|zomo=13}}
{{Informkesto Asocio
  |kestokoloro=#FF0000
  |eonomo=Centra Organizo de Laboristoj de Svedio
  |nomo=Sveriges Arbetares Centralorganisation
  |emblemo=SAC-logo.svg
  |lando=Svedio
  |tipo=[[Sindikato|Sindikataro]]
  |celo=[[Liberecisma socialismo]]
  |influaero=
  |fondiĝdato=1910
  |fondiĝloko=
  |fondinto=
  |titolo de fondinto=
  |elstaruloj=Erik Bonk, [[Elise Ottesen-Jensen]], [[Britta Gröndahl]], [[Jan Fridegård]], [[Stig Dagerman]], [[Folke Fridell]].
  |malfondiĝdato=
  |fandiĝo kun=
  |fandiĝo en=
  |sidejo=[[Stokholmo]]
  |prezidanto=
  |titolo de prezidanto=
  |vicprezidanto=
  |titolo de vicprezidanto=
  |ĝenerala sekretario=Erik Bonk
  |titolo de ĝenerala sekretario=
  |sekretario=
  |titolo de sekretario=
  |kasisto=
  |titolo de kasisto=
  |aliulo1=
  |titolo de aliulo1=
  |aliulo2=
  |titolo de aliulo2=
  |aliulo3=
  |titolo de aliulo3=
  |aliĝo1=
  |titolo de aliĝo1=
  |aliĝo2=
  |titolo de aliĝo2=
  |aliĝo3=
  |titolo de aliĝo3=
  |eldonoj=''Arbetaren''
  |junulara organizaĵo=
  |ttt-ejo=
  |notoj=
  |lastmodifa dato=}}
[[Dosiero: SAC 1maj1991-Malmö.jpg|eta|300ra|[[Malmö]] 1991.]]
'''Centra Organizo de Laboristoj de Svedio''', {{Sv}} '''Sveriges Arbetares Centralorganisation''' ('''SAC Syndikalisterna''') estas [[sindikato|sindikata]] federacio en [[Svedio]]. Malkiel ĉe aliaj svedaj sindikatoj, SAC organizas personojn el ĉiaj okupoj kaj industrioj en unusola federacio, inklude nedungitojn, studentojn, kaj emeritojn.&lt;ref&gt; Principoj kaj celoj de SAC, punkto 10&lt;/ref&gt; SAC ankaŭ publikigas la ĉiusemajnan gazeton Arbetaren (&quot;La laboristo&quot;), posedas la publikejon ''Federativs'' kaj administras la fonduson kontraŭ sendungeco ''Sveriges Arbetares Arbetslöshetskassa'' (SAAK).

La SAC estis fondita en 1910 fare de malkontentaj membroj de la socialdemokrata sindikato LO post ties malsukceso organizi [[Ĝenerala striko|ĝeneralan strikon en Svedio]], kaj ĝi estis aligita de grandaj sekcioj de la juna branĉo de la Sveda Socialdemokrata Partio, kiu krome estis veninta sub influo de la [[revolucia sindikatismo]] de la [[Francio|franca]] [[Confédération Générale du Travail]]. En 1922 la ĵus formita sindikata konfederaci iĝis ankaŭ fonda membra organizo de la [[anarki-sindikatismo|anarki-sindikatisma]] [[Internacia Laborista Asocio]]; tamen aperis konfliktoj inter la diversaj organizoj en la 1950-aj jaroj kiam SAC ekadministris sxtatan-subtenatan fonduson kontraŭ sendungeco, kion la ILA konsideris kiel kunlaborado kun la ŝtato kaj reformismo. El 1956 SAC eliris el ILA.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Sv}} {{Official website|http://www.sac.se}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Svedaj sindikatoj]]
[[Kategorio:Anarkiistaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Maldekstra ekstremismo]]</text>
      <sha1>3re2ff3gt1tiy3zd1i7nr9djxicip0c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>22473 Stanleyhey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>570777</id>
    <revision>
      <id>9365593</id>
      <parentid>8527981</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T02:22:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2539" sha1="tcz7cvro8ybgemglqlcyqw80nksln0b" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 22473 ''Stanleyhey''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 22473 Stanleyhey
 |Aliaj_nomoj = '''1997 EN&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;'''
 |Dato_de_malkovro = {{dato|2|marto|1997}}
 |Malkovrinto = ''[[Spacewatch]]''
 |Loko_de_malkovro = [[Nacia Observatorio de Kitt Peak|Kitt Peak]] ([[Tucson (Arizono)|Tucson]], [[Usono]])
 |Epoko = 2457600.5 {{dato|31|julio|2016}} TDB
 |Granda_duonakso = 394,235 [[1 E9 m|Gm]] (2,635 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 315,938 Gm (2,112 AU)
 |Apoapsido = 472,532 Gm (3,159 AU)
 |Discentreco = 0,1986
 |Periodo = 1562,581&amp;nbsp;[[tago]]j&amp;nbsp;(4,278&amp;nbsp;[[jaro]]j) &lt;!-- 77 : 18 --&gt;
 |Klinangulo = 12,067°
 |Meza_anomaliangulo = 53,995°&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Epoko (astronomio)|Epoko]] : {{dato|31|julio|2016}}&lt;/small&gt;
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 2,171°
 |Argumento_de_periapsido = 327,969°
 |Terdistanco_min = 166,303 [[1 E9 m|Gm]] (1,112 [[Astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 6,711 ± 0,148 km
 |Albedo_geom = 0,057 ± 0,005
 |Absoluta_magnitudo = 14,4
}}
'''22473 ''Stanleyhey''''' estas malgranda, malhela [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|2|marto|1997}} de la teamo de la kampanjo ''[[Spacewatch]]'' elde la [[Nacia Observatorio de Kitt Peak]], proksime de [[Tucson (Arizono)|Tucson]] ([[Arizono]], [[Usono]]).

== Nomo ==
Ĝi estis nomita en memoro de la [[brita]] [[fiziko|fizikisto]] kaj [[inĝeniero]] pri [[radaro]] [[James Stanley Hey]] ([[1909]]–[[2000]]).&lt;ref&gt;[http://rsbm.royalsocietypublishing.org/content/roybiogmem/48/167 James Stanley Hey, M.B.E. 3-a de Majo 1909 – 27-a de Februaro 2000; el ''Biografical Memoirs of Fellows of the Royal Society'' 1-a de decembro 2002]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt; En [[februaro]] [[1942]], Hey estis la unua kiu identigis [[radioondo]]jn venintaj el [[suna erupcio]].

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|22473-stanleyhey-1997-en4}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (22001–23000)#22451-22500|Listo de asteroidoj (22001–23000)]]
|antaŭ = [[(22472) 1997 CT28|(22472) 1997 CT&lt;sub&gt;28&lt;/sub&gt;]]
|periodo = '''22473 ''Stanleyhey'''''
|post = ''[[22474 Frobenius]]''
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Stanleyhey}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Spacewatch]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1997]]</text>
      <sha1>tcz7cvro8ybgemglqlcyqw80nksln0b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gilbertus Anglicus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>579347</id>
    <revision>
      <id>9365365</id>
      <parentid>9354874</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] Nekorekta linirompo (&lt;br&gt;)</comment>
      <origin>9365365</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7890" sha1="ikdskjrebgvclfor9nesw13t0eyts8p" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
|nomo        =Gilbertus Anglicus&lt;br&gt;([[1180]]-[[1250]])
|dosiero      =Gilbertus Anglicus (1180-1250) Compendium Medicinae Google books.png
|priskribo      =&quot;Compendium medicinae&quot;, verko eldonita en 1510.
 |dato de naskiĝo  =[[1180]]
|loko de naskiĝo  ={{ENG}}
|dato de morto    =[[1250]]
|loko de morto    ={{ENG}}
| alma_mater     =[[Universitato de Montpellier]], [[Universitato de Bolonjo]]&lt;br/&gt;'''Medicina lernejo de Salerno'''&lt;br/&gt;[[Universitato de Parizo]]
}}

'''Gilberto de Anglio''' ([[1180]]-[[1250]]) estis brita mezepoka kuracisto, primedicina verkisto kaj aŭtoro de la verko &quot;Compendium Medicinae&quot; (ĉirkaŭ 1230), originale verkita en la latina, unu el la plej interesaj medicinaj tekstoj en la mezepoko uzata kaj studata de fakuloj ĝis la 17-a jarcento. La eleganta lingvaĵo kaj la efika konstruo de la verko estis la kaŭzo de ĝia granda sukceso. La kuracisto de Würzburg, Ortolf von Baierland (1290), uzis ĝin kiel fonton en sia verko &quot;Arzneibuch&quot; (&quot;Medicina libro&quot;).&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/15176627_Gilbertus_Anglicus_and_his_'Compendium_medicinae'_Working_method_and_organization_of_knowledge Research Gate]&lt;/ref&gt;

== Vivo ==
Oni scias ke li studis medicinon en la Medicina Lernejo de [[Salerno]] sub gvidado de la renoma kirurgo [[Roĝero de Parma]]. Poste, li atestis la [[ĉarto]]n de Hubert Walter, kiel ĉefepiskopo de [[Canterbury]]. En 1205, li ŝajne estis la &quot;Magister Gilbertus del Egle&quot; kiu prizorgis la ĉefespiskopon el lia mortolito. Aliaj fontoj asertas ke ĉirkaŭ tiuepoke Gilberto estis serve de Robert de Breteuil, Grafo de Leicester (1204). Kelkaj kreditas al li ricevon de eklezia pago kaj eble li atestis ĉarton kiel kuracisto de la [[Johano (Anglio)|reĝo Johano]].

La kompilado de lia &quot;Compendium&quot; kaj la arabaj fontoj uzataj por ties komponado elmontras ke ĝi ne kompletiĝis antaŭ ol 1230-1240. Oni kredas ke li vizitadis aliajn klerajn centrojn pri medicina kaj filozofia lernado, ekzemple Parizo, Montpellier kaj Salerno, ol tiujn trovitajn en Anglio tiuepoke. La unuaj referencoj de Gilberto pri [[Averroes]] samkiel lia asocio kun Gilles de Corbeil kaj Richard de Wendover&lt;ref&gt;[https://en.wikisource.org/wiki/Richard_of_Wendover_(DNB00) Wikisource]&lt;/ref&gt; indikas lian ĉeeston en [[Universitato de Montpellier|Montpeliero]].

Gilberto ne asertas ke li estis la originala kreinto de la tuta materialo uzita en sia libro. Li plurfoje mencias [[Roĝero de Parma|Roĝero-n de Parma]] kaj agnoskas ke lia verko multe ŝuldas al la grekaj kuracistoj tiaj kiaj [[Galeno de Pergamo|Klaŭdo Galeno]], [[Hipokrato|Hipokrato de Kos]], Teofilo Protospatario, kaj al la arabaj kuracistoj tiaj kiaj [[Averroes]] kaj [[Aviceno]] samkiel sennombro da majstroj de la Medicina Lernejo de Salerno, en Italio. La &quot;Kompendio&quot; kovras ĉiujn aspektojn pri medicino kaj kirurgio samkiel pri kelkaj religiaj kuracoj, la forto de la preĝoj kaj magiaĵo. Ĝi dividigas en sep ĉapitroj kiuj traktas pri febroj, la kapo (De dolore capitis et eius speciebus), la sensorganoj, la spirorganoj, la digestorganoj, la humuroj kaj en la lasta libro pri la virinaj malsanoj, samkiel pri konsiloj al vojaĝantoj, kiel ekbruligi fajron, pri antidotoj kaj venenoj.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.aim25.ac.uk/cgi-bin/vcdf/detail?coll_id=9899&amp;inst_id=9 |titolo=Archives in London |alirdato=2017-01-19 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20170131192220/http://www.aim25.ac.uk/cgi-bin/vcdf/detail?coll_id=9899&amp;inst_id=9 |arkivdato=2017-01-31 }}&lt;/ref&gt;

== Verkaro ==
* [https://books.google.com.br/books?id=RXQ8AAAAcAAJ&amp;printsec=frontcover&amp;dq=Gilbertus+Anglicus&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwil5PyevczRAhXBh5AKHTxWCA8Q6AEIQjAF#v=onepage&amp;q=Gilbertus%20Anglicus&amp;f=false Compendium medicinae], [[1230]], [[1510]]
* [https://books.google.com.br/books?id=hr62AgAAQBAJ&amp;pg=PA196&amp;dq=Gilbertus+Anglicus&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwil5PyevczRAhXBh5AKHTxWCA8Q6AEISjAG#v=onepage&amp;q=Gilbertus%20Anglicus&amp;f=false Medieval Science, Technology, and Medicine: An Encyclopedia], Thomas F. Glick,Steven Livesey,Faith Wallis
* Esopus moralizatus cu[m] bono comme[n]to, Aesop, Walter de Anglio, Ĉefepiskopo de Palermo), Gilbertus Anglicus
* [https://books.google.com.br/books?id=n9VFmZG7ew4C&amp;printsec=frontcover&amp;dq=inauthor:%22Gilbertus+(Anglicus.)%22&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjlpeXQvczRAhUKHZAKHcmdBVEQ6AEIGjAA#v=onepage&amp;q&amp;f=false Compendium medicine Gilberti Anglici tam morboru[m] vniuersaliu[m] qua[m ...], Gilbertus Anglicus, Michael de Capella
* [https://books.google.com.br/books?id=yh49AAAAIAAJ&amp;pg=PA70&amp;dq=Gilbertus+Anglicus&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwil5PyevczRAhXBh5AKHTxWCA8Q6AEIYDAJ#v=onepage&amp;q=Gilbertus%20Anglicus&amp;f=false A History of Epidemics in Britain....: From A.D. 664 to the great ..., Volume 1], Charles Creighton
* [https://books.google.com.br/books?id=wb_UMcH5C7EC&amp;pg=PA339&amp;dq=Gilbertus+Anglicus&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjqgoipvszRAhVBf5AKHZ8wA0E4ChDoAQgZMAA#v=onepage&amp;q=Gilbertus%20Anglicus&amp;f=false Medieval Medicine], Plinio Prioreschi
* [https://books.google.com.br/books?id=pf0qBwAAQBAJ&amp;pg=PA82&amp;dq=Gilbertus+Anglicus&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjqgoipvszRAhVBf5AKHZ8wA0E4ChDoAQgrMAI#v=onepage&amp;q=Gilbertus%20Anglicus&amp;f=false Fleshly Things and Spiritual Matters: Studies on the Medieval Body in Honour ...] Nicole Nyffenegger, Katrin Rupp
* [https://books.google.com.br/books?id=Ha-8CgAAQBAJ&amp;pg=PA273&amp;dq=Gilbertus+Anglicus&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjqgoipvszRAhVBf5AKHZ8wA0E4ChDoAQg6MAQ#v=onepage&amp;q=Gilbertus%20Anglicus&amp;f=false Wounds and Wound Repair in Medieval Culture]
* [https://books.google.com.br/books?id=sI6eBQAAQBAJ&amp;pg=PA268&amp;dq=Gilbertus+Anglicus&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjqgoipvszRAhVBf5AKHZ8wA0E4ChDoAQhYMAg#v=onepage&amp;q=Gilbertus%20Anglicus&amp;f=false An Illustrated History of Health and Fitness, from Pre-History to our Post ...], Roy J. Shephard

== Literaturo ==
* [https://explorable.com/middle-age-psychology-mental-hospitals Explorable.com]
* [https://books.google.com.br/books?id=1GwIDzFxmkEC&amp;pg=PA21&amp;dq=Gilbertus+Anglicus&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwil5PyevczRAhXBh5AKHTxWCA8Q6AEIMzAD#v=onepage&amp;q=Gilbertus%20Anglicus&amp;f=false Medicine in the Crusades: Warfare, Wounds and the Medieval Surgeon], Piers D. Mitchell
* [http://www.reproduction.group.cam.ac.uk/the-sekeness-of-wymmen/ Reproduction group] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170202011105/http://www.reproduction.group.cam.ac.uk/the-sekeness-of-wymmen/ |date=2017-02-02 }}
* [http://worcestercathedrallibrary.blogspot.com.br/2012/10/medical-care-in-medieval-monastery-part_16.html Worcester Cathedral Library and Archive]
* [http://www.dmlbs.ox.ac.uk/exhibition/gallery/gilbertus-anglicus-compendium-medicinae Latin in Medieval Britain] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170118164011/http://www.dmlbs.ox.ac.uk/exhibition/gallery/gilbertus-anglicus-compendium-medicinae |date=2017-01-18 }}
* [https://www.jstor.org/stable/41111419?seq=1#page_scan_tab_contents JSTOR.org]
* [https://books.google.com.br/books?id=MZy81Wyt_FUC&amp;pg=PR53&amp;lpg=PR53&amp;dq=Gilbertus+Anglicus+Compendium+Medicinae&amp;source=bl&amp;ots=8bQ75PFQFM&amp;sig=AB8gooJfxLpu49QAtwsQqVU_j2M&amp;hl=pt-BR&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwiLiImg7M3RAhUJCpAKHXSCAls4ChDoAQg7MAY#v=onepage&amp;q=Gilbertus%20Anglicus%20Compendium%20Medicinae&amp;f=false Healing and Society in Medieval England: A Middle English Translation of the ...], Faye M. Getz

== Vidu ankaŭ ==
* [[al-Razio]] (854-925)
* [[Abulkasizo]] (936-1013)
* [[Ĝeraldo de Kremono|Gerardus Cremonensis]] (1114-1187)
* [[Roĝero de Parma]] (1140-1195)
* [[Gilles de Corbeil|Ægidius Corboliensis]] (1140-1224)
* [[Bartholomaeus Anglicus]] (1203-1272)
* Bernardus Gordonius (1270-1330)
* Johano de Gadesdeno (1280-1361)

== Referencoj ==
{{referencoj|3}}
{{Portalo|Anglio|Homoj|Kemio||}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Gilbertus Anglicus}}

[[Kategorio:Kuracistoj de la 13-a jarcento]]
[[Kategorio:Anglaj kuracistoj|G]]
[[Kategorio:Anglaj kirurgoj|G]]</text>
      <sha1>ikdskjrebgvclfor9nesw13t0eyts8p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Peko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>583444</id>
    <revision>
      <id>9365802</id>
      <parentid>9246645</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:55:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Pekoj de l' infaneco</comment>
      <origin>9365802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="335" sha1="tbsbepvjkvt0ajsekcrk1lvxi68ukq1" xml:space="preserve">'''Peko''' povas esti:
* [[Peko (religio)]]
* [[PEKO (Esperanto-renkontiĝo)]]
* '''Peko''', estas vorto por malmorala ago

== En Esperanto aperis ==

* ''[[Pekoj de l' infaneco]]'', novelo de  [[Bolesław Prus]], tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.

== Vidu ankaŭ ==

* [[Prapeko]]
{{Projektoj|ReVo=pek.0o}}{{-}}{{Apartigilo}}</text>
      <sha1>tbsbepvjkvt0ajsekcrk1lvxi68ukq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastelo de Najsviĵ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>585916</id>
    <revision>
      <id>9365302</id>
      <parentid>9158028</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:16:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3528" sha1="4d5knc5ebapil342jyh8a44oozdyq8t" xml:space="preserve">{{Heredaĵo de UNESKO}}
{{Informkesto konstruaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = BY
| situo sur mapo =
|zomo=16
|kesteroj=
{{Informkesto Monda Heredaĵo|regiono-ISO=BY
|subŝablono=jes
|Nomo = Arkitektura, Loĝeja kaj Kultura Komplekso de la Radziwill-a Familio ĉe Nesvizh
|Bildo = [[Dosiero:Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG|250ra]]
|Priskribo = Kastelo de Nesvizh
|Lando = [[Belorusio]]
|Subdivido = [[Minska regiono]]
|Subdividotipo = [[Regionoj de Belorusio|Regiono]]
|Tipo = Kultura
|Kriterioj = (ii) (iv) (vi)
|ID = 1196
|Latitudo = 53/13/22/N
|Longitudo= 26/41/30/E
|Regiono = Eŭropo kaj Nordameriko
|Jaro = 2005
|Mapo =
}}
}}
'''Kastelo de Nesvizh''' aŭ '''Kastelo Niasvizh''' ({{lang-be|''Нясвіжскі замак''}}) estas privata loĝejo de la [[Radziwiłł|Familio Radziwiłł]], lokita en la [[urbo]] [[Nesvizh]], en [[Belorusio]].

De [[1921]] ĝis [[1939]] la komplekso estis en [[Pollando]] kaj estis konsiderita unu el la plej belaj polaj [[kastelo]]j en la [[Orientaj Limregionoj|Kresy regiono]] &lt;ref&gt;https://www.revolvy.com/main/index.php?s=Nesvizh%20Castle&amp;item_type=topic&lt;/ref&gt;.

== Monda heredaĵo de UNESKO ==

La [[kastelo]] estis klasifikita kiel [[Monda heredaĵo de Unesko]] en [[2005]]. La komentoj de UNESKO estis:

:''Arkitektura, Loĝeja kaj Kultura Komplekso de la Radziwill-a Familio ĉe Nesvizh situas en la centra Belorusio. La Radziwill dinastio, kiu konstruis kaj konservis la ensemblon de la [[16-a jarcento]] ĝis [[1939]], naskis al kelkaj el la plej gravaj personecoj en la eŭropa historio kaj kulturo. Pro siaj penoj, la urbo Nesvizh venis ekzerci grandan influon en la [[scienco]]j, [[arto]]j, [[metio]]j kaj [[arkitekturo]]. La komplekso konsistas el la doma kastelo kaj la [[maŭzoleo]] Preĝejo de Corpus Christi kun iliaj opcioj. La kastelo havas dek interligitajn konstruaĵojn, kiu disvolvis kiel arkitektura tuta ĉirkaŭ ses-flankita korto. La palacoj kaj [[preĝejo]] iĝis gravaj prototipoj markante la disvolviĝon de arkitekturo ĉie en Centra Eŭropo kaj Rusio.'' &lt;ref&gt;http://whc.unesco.org/en/list/1196&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Dosiero:Belarus Nesvizh Castle 7259 2050.jpg
Dosiero:Герб Радзівілаў (Нясьвіскі замак).jpg
Dosiero:1998. Stamp of Belarus 0265.jpg
Dosiero:Замак-палац у Нясьвіжы знутры.jpg
Dosiero:Niaśviž, Radzivił. Нясьвіж, Радзівіл (A. Abuchoŭski, 1927).jpg
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
*[http://niasvizh.by/en/ Oficiala retadreso de Museŭ de Nesvizh] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170505124216/http://niasvizh.by/en |date=2017-05-05 }}
*[http://www.belarus.by/en/travel/belarus-life/nesvizh-palace Kastelo de Nesvizh] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170520115415/http://www.belarus.by/en/travel/belarus-life/nesvizh-palace |date=2017-05-20 }} ĉe [http://www.belarus.by/en/ Oficial retadreso de Belorusio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180115201716/http://www.belarus.by/en/ |date=2018-01-15 }}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Belorusio]]
[[Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO]]
[[Kategorio:Mondaj kulturheredaĵoj]]
[[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Belorusio]]
[[Kategorio:Kasteloj en Belorusio]]
[[Kategorio:Nesvizh| ]]
[[Kategorio:Radziwiłł-familio|*]]</text>
      <sha1>4d5knc5ebapil342jyh8a44oozdyq8t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365303</id>
      <parentid>9365302</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3531" sha1="2uwuk9yfh744vx2u6ryzhm3hdb2akaw" xml:space="preserve">{{Heredaĵo de UNESKO}}
{{Informkesto konstruaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = BY
| situo sur mapo =
|zomo=16
|kesteroj=
{{Informkesto Monda Heredaĵo|regiono-ISO=BY
|subŝablono=jes
|Nomo = Arkitektura, Loĝeja kaj Kultura Komplekso de la Radziwill-a Familio ĉe Nesvizh
|Bildo = [[Dosiero:Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG|250ra]]
|Priskribo = Kastelo de Nesvizh
|Lando = [[Belorusio]]
|Subdivido = [[Minska regiono]]
|Subdividotipo = [[Regionoj de Belorusio|Regiono]]
|Tipo = Kultura
|Kriterioj = (ii) (iv) (vi)
|ID = 1196
|Latitudo = 53/13/22/N
|Longitudo= 26/41/30/E
|Regiono = Eŭropo kaj Nordameriko
|Jaro = 2005
|Mapo =
}}
}}
'''Kastelo de Najsviĵ''' aŭ '''Kastelo Njasviĵ''' ({{lang-be|''Нясвіжскі замак''}}) estas privata loĝejo de la [[Radziwiłł|Familio Radziwiłł]], lokita en la [[urbo]] [[Najsviĵ]], en [[Belorusio]].

De [[1921]] ĝis [[1939]] la komplekso estis en [[Pollando]] kaj estis konsiderita unu el la plej belaj polaj [[kastelo]]j en la [[Orientaj Limregionoj|Kresy regiono]] &lt;ref&gt;https://www.revolvy.com/main/index.php?s=Nesvizh%20Castle&amp;item_type=topic&lt;/ref&gt;.

== Monda heredaĵo de UNESKO ==

La [[kastelo]] estis klasifikita kiel [[Monda heredaĵo de Unesko]] en [[2005]]. La komentoj de UNESKO estis:

:''Arkitektura, Loĝeja kaj Kultura Komplekso de la Radziwill-a Familio ĉe Nesvizh situas en la centra Belorusio. La Radziwill dinastio, kiu konstruis kaj konservis la ensemblon de la [[16-a jarcento]] ĝis [[1939]], naskis al kelkaj el la plej gravaj personecoj en la eŭropa historio kaj kulturo. Pro siaj penoj, la urbo Nesvizh venis ekzerci grandan influon en la [[scienco]]j, [[arto]]j, [[metio]]j kaj [[arkitekturo]]. La komplekso konsistas el la doma kastelo kaj la [[maŭzoleo]] Preĝejo de Corpus Christi kun iliaj opcioj. La kastelo havas dek interligitajn konstruaĵojn, kiu disvolvis kiel arkitektura tuta ĉirkaŭ ses-flankita korto. La palacoj kaj [[preĝejo]] iĝis gravaj prototipoj markante la disvolviĝon de arkitekturo ĉie en Centra Eŭropo kaj Rusio.'' &lt;ref&gt;http://whc.unesco.org/en/list/1196&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Dosiero:Belarus Nesvizh Castle 7259 2050.jpg
Dosiero:Герб Радзівілаў (Нясьвіскі замак).jpg
Dosiero:1998. Stamp of Belarus 0265.jpg
Dosiero:Замак-палац у Нясьвіжы знутры.jpg
Dosiero:Niaśviž, Radzivił. Нясьвіж, Радзівіл (A. Abuchoŭski, 1927).jpg
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
*[http://niasvizh.by/en/ Oficiala retadreso de Museŭ de Nesvizh] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170505124216/http://niasvizh.by/en |date=2017-05-05 }}
*[http://www.belarus.by/en/travel/belarus-life/nesvizh-palace Kastelo de Nesvizh] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170520115415/http://www.belarus.by/en/travel/belarus-life/nesvizh-palace |date=2017-05-20 }} ĉe [http://www.belarus.by/en/ Oficial retadreso de Belorusio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180115201716/http://www.belarus.by/en/ |date=2018-01-15 }}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Belorusio]]
[[Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO]]
[[Kategorio:Mondaj kulturheredaĵoj]]
[[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Belorusio]]
[[Kategorio:Kasteloj en Belorusio]]
[[Kategorio:Najsviĵ| ]]
[[Kategorio:Radziwiłł-familio|*]]</text>
      <sha1>2uwuk9yfh744vx2u6ryzhm3hdb2akaw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365304</id>
      <parentid>9365303</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:20:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Moldur movis paĝon [[Kastelo de Nesvizh]] al [[Kastelo de Najsviĵ]]</comment>
      <origin>9365303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3531" sha1="2uwuk9yfh744vx2u6ryzhm3hdb2akaw" xml:space="preserve">{{Heredaĵo de UNESKO}}
{{Informkesto konstruaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = BY
| situo sur mapo =
|zomo=16
|kesteroj=
{{Informkesto Monda Heredaĵo|regiono-ISO=BY
|subŝablono=jes
|Nomo = Arkitektura, Loĝeja kaj Kultura Komplekso de la Radziwill-a Familio ĉe Nesvizh
|Bildo = [[Dosiero:Nesvizh Palace and park complex, Nesvizh city, Nesvizh District, Minsk Province of the Republic of Belarus 02.JPG|250ra]]
|Priskribo = Kastelo de Nesvizh
|Lando = [[Belorusio]]
|Subdivido = [[Minska regiono]]
|Subdividotipo = [[Regionoj de Belorusio|Regiono]]
|Tipo = Kultura
|Kriterioj = (ii) (iv) (vi)
|ID = 1196
|Latitudo = 53/13/22/N
|Longitudo= 26/41/30/E
|Regiono = Eŭropo kaj Nordameriko
|Jaro = 2005
|Mapo =
}}
}}
'''Kastelo de Najsviĵ''' aŭ '''Kastelo Njasviĵ''' ({{lang-be|''Нясвіжскі замак''}}) estas privata loĝejo de la [[Radziwiłł|Familio Radziwiłł]], lokita en la [[urbo]] [[Najsviĵ]], en [[Belorusio]].

De [[1921]] ĝis [[1939]] la komplekso estis en [[Pollando]] kaj estis konsiderita unu el la plej belaj polaj [[kastelo]]j en la [[Orientaj Limregionoj|Kresy regiono]] &lt;ref&gt;https://www.revolvy.com/main/index.php?s=Nesvizh%20Castle&amp;item_type=topic&lt;/ref&gt;.

== Monda heredaĵo de UNESKO ==

La [[kastelo]] estis klasifikita kiel [[Monda heredaĵo de Unesko]] en [[2005]]. La komentoj de UNESKO estis:

:''Arkitektura, Loĝeja kaj Kultura Komplekso de la Radziwill-a Familio ĉe Nesvizh situas en la centra Belorusio. La Radziwill dinastio, kiu konstruis kaj konservis la ensemblon de la [[16-a jarcento]] ĝis [[1939]], naskis al kelkaj el la plej gravaj personecoj en la eŭropa historio kaj kulturo. Pro siaj penoj, la urbo Nesvizh venis ekzerci grandan influon en la [[scienco]]j, [[arto]]j, [[metio]]j kaj [[arkitekturo]]. La komplekso konsistas el la doma kastelo kaj la [[maŭzoleo]] Preĝejo de Corpus Christi kun iliaj opcioj. La kastelo havas dek interligitajn konstruaĵojn, kiu disvolvis kiel arkitektura tuta ĉirkaŭ ses-flankita korto. La palacoj kaj [[preĝejo]] iĝis gravaj prototipoj markante la disvolviĝon de arkitekturo ĉie en Centra Eŭropo kaj Rusio.'' &lt;ref&gt;http://whc.unesco.org/en/list/1196&lt;/ref&gt;

&lt;gallery&gt;
Dosiero:Belarus Nesvizh Castle 7259 2050.jpg
Dosiero:Герб Радзівілаў (Нясьвіскі замак).jpg
Dosiero:1998. Stamp of Belarus 0265.jpg
Dosiero:Замак-палац у Нясьвіжы знутры.jpg
Dosiero:Niaśviž, Radzivił. Нясьвіж, Радзівіл (A. Abuchoŭski, 1927).jpg
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
*[http://niasvizh.by/en/ Oficiala retadreso de Museŭ de Nesvizh] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170505124216/http://niasvizh.by/en |date=2017-05-05 }}
*[http://www.belarus.by/en/travel/belarus-life/nesvizh-palace Kastelo de Nesvizh] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20170520115415/http://www.belarus.by/en/travel/belarus-life/nesvizh-palace |date=2017-05-20 }} ĉe [http://www.belarus.by/en/ Oficial retadreso de Belorusio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180115201716/http://www.belarus.by/en/ |date=2018-01-15 }}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Belorusio]]
[[Kategorio:Mondaj heredaĵoj de UNESKO]]
[[Kategorio:Mondaj kulturheredaĵoj]]
[[Kategorio:Mondaj heredaĵoj en Belorusio]]
[[Kategorio:Kasteloj en Belorusio]]
[[Kategorio:Najsviĵ| ]]
[[Kategorio:Radziwiłł-familio|*]]</text>
      <sha1>2uwuk9yfh744vx2u6ryzhm3hdb2akaw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Kastelo de Najsviĵ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>586070</id>
    <revision>
      <id>9365306</id>
      <parentid>6160224</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Moldur movis paĝon [[Diskuto:Kastelo de Nesvizh]] al [[Diskuto:Kastelo de Najsviĵ]]</comment>
      <origin>6160224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="nnvm0o324s7cudjvmx05vm9gmavqsqn" xml:space="preserve">{{Viki-printempo 2017|user=Conrado|topic=Arkitekturo|country=Belorusio|country2=}}</text>
      <sha1>nnvm0o324s7cudjvmx05vm9gmavqsqn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Greka Klerismo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>587105</id>
    <revision>
      <id>9365739</id>
      <parentid>8374225</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2517" sha1="84n1v0ndw87f0tbcjshsx5kbkc7s54s" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Hermes the scholar.jpg|eta|150px|''Hermes o Logios'', [[Grekio|greka]] literatura gazeto de la 18a kaj 19a jarcentoj.]]
La '''Moderna Greka Klerismo''' (en [[greka]]: Διαφωτισμός, Diafotismos, &quot;lumigo&quot;) estis la [[Grekio|greka]] esprimo por la epoko de [[Klerismo]].

La greka klerismo ricevis impeton fare de riĉaj grekaj komercistoj en la plej gravaj grandurboj de la [[Otomana Regno]]. La plej gravaj centroj de greka lernado, lernejoj kaj universitatoj, estis situantaj en [[Ioannina]], [[Ĥio]], [[Smirno]] ([[İzmir]]) kaj [[Ayvalik]].&lt;ref name=&quot;BritannicaB&quot;&gt;Encyclopædia Britannica, ''Greek history, The mercantile middle class'', 2008 ed.&lt;/ref&gt; La dissendo de klerismaj ideoj en grekan penson ankaŭ influis la evoluon de [[Naciismo|naciisma konscio]]. La publikigo de la gazeto ''Hermes o Logios'' apogis la ideojn de la klerismo. La celo de la gazeto estis avanci grekajn sciencon, filozofion kaj kulturon. Du el la ĉeffiguroj de la greka klerismo, Rigas Feraios kaj [[Adamantios Korais]], instigis grekajn naciistojn por okupiĝi pri samtempulan politikan penson.&lt;ref&gt;{{cite book | last=M. Kitromilides | first=Paschalis | title=The Dialectic of Intolerance: Ideological Dimensions of Ethnic Conflict | publisher=Journal of the Hellnice Diaspora | year=1979 | editor= | url=http://triceratops.brynmawr.edu/dspace/bitstream/handle/10066/5243/Kitromilides_6_4.pdf;jsessionid=D85E79913BFF8FCAF6D4228BE8B3CEAC?sequence=1 | isbn= | page=4 | titolo=Arkivita kopio | alirdato=2017-06-05 | arkivurl=https://web.archive.org/web/20131022180353/http://triceratops.brynmawr.edu/dspace/bitstream/handle/10066/5243/Kitromilides_6_4.pdf;jsessionid=D85E79913BFF8FCAF6D4228BE8B3CEAC?sequence=1 | arkivdato=2013-10-22 }} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131022180353/http://triceratops.brynmawr.edu/dspace/bitstream/handle/10066/5243/Kitromilides_6_4.pdf;jsessionid=D85E79913BFF8FCAF6D4228BE8B3CEAC?sequence=1 |date=2013-10-22 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://triceratops.brynmawr.edu/dspace/bitstream/handle/10066/5243/Kitromilides_6_4.pdf;jsessionid=D85E79913BFF8FCAF6D4228BE8B3CEAC?sequence=1 |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2017-06-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20131022180353/http://triceratops.brynmawr.edu/dspace/bitstream/handle/10066/5243/Kitromilides_6_4.pdf;jsessionid=D85E79913BFF8FCAF6D4228BE8B3CEAC?sequence=1 |arkivdato=2013-10-22 }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

[[Kategorio:Historio de Grekio]]
[[Kategorio:Klerismo]]</text>
      <sha1>84n1v0ndw87f0tbcjshsx5kbkc7s54s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daberstedt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>592717</id>
    <revision>
      <id>9365291</id>
      <parentid>9228688</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7043" sha1="nn3nktofxsc4plbif28uo142i6osdcq" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo
 | ŝtato             = [[Germanio]]
 | titolo de administra unuo1 = [[federacia lando (Germanio)|F&lt;small&gt;&lt;small&gt;ederacia lando&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;]]
 | administra unuo1  = [[Turingio]]
 | titolo de administra unuo2 = Urbo
 | administra unuo2  = [[Erfurto]]
 | regiono-ISO        = DE-TH
 | situo sur mapo=Erfurto (kvartaloj)|situo de=Situa mapo de la kvartaloj de Erfurto
 | situo sur mapo2=Erfurto|situo de2=Situa mapo de Erfurto
 | zomo               = 13
}}
[[Dosiero:Daberstedt-Viertel.png|eta|maldekstra|La kvartaloj ene de Daberstedt]]
[[Dosiero:Daberstedt2.JPG|eta|maldekstra|En Daberstedt]]
'''Daberstedt''' estas urbokvartalo de [[Erfurto]], [[Germanio]], situanta en la sudoriento kun 13.486 enloĝantoj (en la 31-a de decembro 2011). Ĝia areo estas 3,5 km².

Daberstedt sterniĝas inter la antaŭurbetoj ''Löbervorstadt'' okcidente kaj [[Krämpfervorstadt]] norde sur la montetaj restoj de [[Steiger-arbaro (Erfurto)|Steiger-arbaro]]. Hodiaŭ temas pri loĝareo kun leĝera konstruado kaj ĉefe burĝa loĝantaro. Pli grandaj meti-areoj troviĝas oriente ĉe Weimarischen Straße. Dum la 20-a jarcento Daberstedt estis tre grava kazerna areo kaj kelkloke tio ankoraŭ videblas nun. Ĝia nomo venas de la iama vilaĝo Daberstedt, kiu estis detruita en 1813 dum la franca okupado. Nur en la 20-a jarcento ĝi estis resetlita.

== Geografio ==
Daberstedt limas nordokcidente al la urbokerno de Erfurto. Norde, ĉe la transa flanko de la fervojlinio, troviĝas ''Krämpfervorstadt'' kaj en la okcidento de Friedrich-Ebert-Straße la kvartalo ''Löbervorstadt''. Sudoriente neklaras la limo al la Herrenberg-teritorio/Melchendorf, dume oriente la vilaĝoj [[Dittelstedt]], ''Urbich'' kaj ''Linderbach'' klare distingatas.

La teritorio de Daberstedt estas monteta. Meze de la urbokvartalo estas en direkto nordo-sudo la valo de la rojo ''Schwemmbach'' separanta la Steigerwald-arbaraltebenaĵoj ueste de Rabenhügel-montete kaj eoste de Herrenberg. La pli malalta punkto en Daberstedt estas fluegfoso (Flutgraben) apud la ĉefa [[stacidomo de Erfurto]] (195 metroj). Sude la kvartalo estas, ĉe Käthe-Kollwitz-Straße ĉirkaŭ 235 metrojn alta. La samo validas por Henne-kazerno en la eosto.

Krome Daberstedt situis ankoraŭ alia vilaĝo en la nuna Daberstedt-regiono, nome [[Schmidtstedt]]. Sed ĝi dezertiĝis jam en 1350, dume la kirko malkonstruiĝis nur en 1631. La vilaĝo ankoraŭ aŭdeblas en la nomo geografia ''Schmidtstedter Flur''. Antaŭ la definitiva forigo de la [[ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto]] 1873 la teritorio de Daberstedt uzitis agrikulture. Nur poste loĝejoj venis: la plej rapida konstruo de loĝejoj fariĝis inter 1900 kaj 1960. La ebenaĵo Schmidtstedter Flur restis ĝis [[Turniĝo]] terkultivota. Nur poste ĝi parte ankaŭ fariĝis loĝejteritorio.

== Historio de la vilaĝo Daberstedt ==
Daberstedt estas verŝajne fondita fare de la [[merovidoj|merovida]] [[Dagoberto la 3-a]], reĝo de la [[frankoj]], kiu regis inter 711 kaj 1715. Ĝi estis inter la unuaj vilaĝoj proksime de Erfurto, kie en la 8-a/9-a jarcento setlis [[slavoj]] laŭ ordono de la [[episkopujo Majenco|majenca episkopo]]. La unua dokumentita mencio troveblas de 1122, en 1157 ĝi estis nomata ''Tabersteden'' kaj estis slava [[küchendorf|nutraĵproviza vilaĝo]]. Kontraŭ diversaj privilegioj (jurisdikcio majenca, impostoj, dogankotizoj) tiaj vilaĝoj liveris al la majenca administracio nutraĵojn kaj helpadis ĉe diversaj servoj. En la 14-a/15-a jarcentoj ekfloris en Daberstedt la tolaĵteksado kaj la bierfarado kaj vinelverŝado.

Dum la [[Tridekjara milito]] Erfurto kaj ĝiaj ĉirkaŭaĵoj en 1631 estis okupitaj de la protestantaj [[svedoj]]. En ilia nomo regis super la urbon la guberniestro duko ''Wilhelm de [[Sachsen-Weimar]]''. Li misuzis la postenon por persona riĉiĝo. La urba konsilantaro sukcese petis pri lia anstataŭigo kaj venis la svedo ''Alexander Eskens''. Tiu ĉi homo intensigis konstruadon de la remparo de Daberstedt.

La rajtoj de la protestantoj de Erfurto koncerne majencajn posedaĵojn estis konfirmitaj la {{daton|19|10|1632}} de la sveda reĝo. Tio estis: Majenca kortego (''Mainzerhof'') en la kvartalo Brühl, la vilaĝoj nutraĵliverantaj [[Witterda]], Hochheim, Melchendorf, Daberstedt kaj [[Dittelstedt]], diversaj konventoj, monaĥejoj kaj katolikaj paroĥaj preĝejoj. Tamen ĉio restis sub sveda kontrolo.

En 1633 la tuta vilaĝo estis malkonstruita, eĉ la Kirko Sankta Georgo. La brikoj estis uzataj por konstrui la t.n. Svedan [[bastiono]]n antaŭ la [[ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto|Schmidtstedt-pordego]]. Surloke estas hodiaŭ la [[Urba parko de Erfurto]]. Post la Tridekjara milito ne plu loĝis homoj en Daberstedt. Ĝi paŝon post paŝo estis rekonstruita, la kirko ne antaŭ 1713. En 1664 [[francoj|francaj]] helptrupoj de la [[Elektoepiskopujo Majenco]] damaĝis la vilaĝon denove.

En la {{daton|29|10|1813}} [[napoleono Bonaparte|napoleonaj]] trupoj bruligis la tutan vilaĝon por havi liberan pafteritorion kontraŭ prusaj, aŭstriaj kaj rusoj militistoj. Ĝis 1873 ne estis permesite rekonstrui vilaĝojn estantajn en la zono de la ĉirkaŭfortikaĵo erfurta. Poste la tuto aliĝis al la urbo Erfurto.

== Neudaberstedt ==
Neudaberstedt ne estis kvartalo iu de Daberstedt. Temis pri novkonstruitaĵoj, aparte post 1900 (ekz. ĉe Stadtweg, Melchendorfer Straße). En 1912 la kvartalaj loĝantoj ricevis propran kirkon, la protestantisman Preĝejon Sankta Luko.
Gravaj strataj kaj kvartaloj hodiaŭ jenas: Clara-Zetkin-Straße (nordokcidente: ĉar temas pri la unue rekonstruita parto de Daberstedt troviĝas tie ĉi multaj relative malnovaj domoj), Am Schwemmbach, Reichsbahnsiedlung, Rabenhügel, Schmidtstedter Flur.

== Ekonomio kaj trafiko ==
Iam la armeo, la fervojo kaj diversaj fabrikoj estis la plej grandaj dungantoj de Daberstedt. Nun multaj loĝantoj laboras en financaj kaj ekonomiaj oficejoj aŭ ĉe la laboroficejo. Krome multas entreprenoj ĉe Weimarische Straße. La du grandaj strataj arterioj estas Weimarische Straße (Bundesstraße 7), kondukanta de Erfurto al [[Vajmaro]] kaj Clara-Zetkin-Straße/Am Schwemmbach, kondukanta de Erfurto al [[Germana aŭtovojo A4]] kaj la [[Kranichfeld]]. Rudolstädter Straße kondukas de Erfurto al [[Dittelstedt]]; Häßlerstraße, Käthe-Kollwitz-Straße kaj Eisenberger Straße estas transversaj alkondukstratoj.

[[Publika transporto de Erfurto|Erfurtaj servoj de publika transporto]] multas en tiu ĉi kvartalo, precipe danke al la tramvojlinioj 3 kaj 4 kaj al la aŭtobuslinio 9. Iam ekzistis [[trolebuso]]j tra Daberstadt al Melchendorf. De 1904 ĝis 1922 ekzistis kroma tramvojlinio inter la urbocentro kaj la komenciĝo de Rudolstädter Straße.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.erfurt.de/ef/de/leben/planen/stadtplanung/fp_bp/dab/index.html Loĝejkonstruplanoj por Daberstedt] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180607211008/http://www.erfurt.de/ef/de/leben/planen/stadtplanung/fp_bp/dab/index.html |date=2018-06-07 }}

[[Kategorio:Urbopartoj de Erfurto]]</text>
      <sha1>nn3nktofxsc4plbif28uo142i6osdcq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>599370</id>
    <revision>
      <id>9365175</id>
      <parentid>9336654</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>aldonoj</comment>
      <origin>9365175</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36110" sha1="c6h1cf2y5aqtd1kzqmxy73he28dnyuw" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!)

* Pri (A-F) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]!
* Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]!
* Pri (S-Z) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]!
{{EnhavTabelo|alf=L}}

== L ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[András Laár]], [[aktoro]]
* [[János Lackfi]], poeto
* [[László Lackó]], geografo
* [[László Laczina]], reĝisoro 
* [[Miklós Laczkovich]], [[matematikisto]]
* [[Ildikó Laczó]], [[operkantisto]]
* [[Andrea Ladányi]], [[baletisto]]
* [[Erzsébet Ladányi]], [[arkivisto]]
* [[László Ladányi (poeto)]]
* [[János Ladik]], [[biokemiisto]]
* [[Margit Ladomerszky]], [[aktoro]]
* [[Lajcsi Lagzi]], ŝlagrokantisto
* [[Pál Lajkó]], radiologo
* [[Béla Lajta]], [[arkitekto]]
* [[Gábor Lajta]], [[grafikisto]]
* [[Lajos Lajtai]], [[komponisto]]
* [[Ábel Lajtha]], [[kuracisto]]
* [[László Lajtha]], komponisto
* [[László György Lajtha]], kuracisto
* [[László Lakatos]], [[verkisto]]
* [[Roby Lakatos]], [[violonisto]]
* [[Sándor Lakatos]], violonisto
* [[Gabriella Lakatos (baletisto)]]
* [[Aladár Laklóth]], aktoro
* [[László Lakner]], [[pentristo]]
* [[Sándor Lakos]], politikisto
* [[Éva Laky]], kajakisto
* [[Vanda Lamm]], [[juristo]]
* [[András Lánczi]], [[filozofo]]
* [[István Láng (komponisto)]]
* [[Judit Láng]], arkitekto
* [[István Lantos]], [[pianisto]]
* [[Mihály Lantos]], [[futbalisto]]
* [[Robert Lantos]], filmproduktoro
* [[Tom Lantos]], [[politikisto]]
* [[János Lányi]], biokemiisto
* [[Béla Las-Torres]], naĝisto
* [[András László (budhisto)]]
* [[Ervin László]], pianisto
* [[János László]], psikologo
* [[Miklós László]], aktoro
* [[Tamás László]], arkitekto
* [[Árpád Latabár (1963)]], aktoro
* [[Kálmán Latabár (1938)]], aktoro
* [[Zoltán Latinovits]], aktoro
* [[József Laux]], drumisto
* [[Rezső Lavotta]], komponisto
* [[Péter Lax]], matematikisto
* [[Csaba Lázár]], aktoro
* [[Ervin Lázár]], verkisto
* [[Sándor Lázár (aktoro)]]
* [[Gergely Leblanc]], baletisto
* [[Győző Leblanc]], operkantisto
* [[Ferenc Ledényi]], juĝisto
* [[Emma Léderer]], historiisto
* [[Erzsébet Légrády]], [[apotekisto]]
* [[Sándor Légrády]], grafikisto
* [[György Lehel]], [[dirigento]]
* [[István Lehoczki]], karikaturisto
* [[Márk Lelkes]], skulptisto
* [[Dezső Lemhényi (akvopilkisto)]]
* [[Károly Lempert]], [[kemiisto]]
* [[László Lempert]], matematikisto
* [[Ödön Lénárd]], piaristo
* [[Sándor Lénárd]], kuracisto
* [[Ágota Lénárt]], psikologo
* [[György Lencz]], aktoro
* [[Ervin Lendvai]], komponisto
* [[Ferenc Lendvay (reĝisoro)]]
* [[József Lendvay]], violonisto
* [[Kamilló Lendvay]], komponisto
* [[Péter Léner]], [[reĝisoro]]
* [[Adalbert Béla Lengyel]], [[fizikisto]]
* [[Balázs Lengyel]], kritikisto
* [[Gábor Lengyel]], [[rabeno]]
* [[György Lengyel]], reĝisoro
* [[Mária Lengyel]], internisto
* [[Márton Lengyel]], fremdultrafikisto
* [[Péter Lengyel]], verkisto
* [[Péter Lengyel (biokemiisto)]]
* [[Tamás Lengyel]], aktoro
* [[József Lenz]], [[pograndisto]]
* [[Klára Lenz]], gobelinisto
* [[István Lerch]], muzikisto
* [[Steffie Lerch]], ilustristo
* [[György Leszkovszky]], pentristo
* [[Tibor Lesznek]], aktoro
* [[Katalin Lévai]], [[ministro]]
* [[Jenő Lévay]], grafikisto
* [[Katalin Lévy]], psikanalizisto
* [[Lajos Lévy]], internisto
* [[András Libik]], [[filmisto]]
* [[György Libik]], maŝininĝeniero
* [[István Lichteneckert]], skermisto
* [[Imre Lichtenfeld]], trejnisto
* [[Éva Lieber]], pentristo
* [[Lucy Liebermann]], altlerneja instruisto
* [[Erika Ligeti]], skulptisto
* [[Erzsébet Ligeti]], kuracisto
* [[József Ligeti]], [[baletisto]]
* [[Juliska Ligeti]], aktoro
* [[Magda Ligeti]], psikanalizisto
* [[Pál Ligeti]], arkitekto
* [[Arisztid Lindenmayer]], biologo
* [[Béla Linder]], ministro
* [[Ernő Lindner (kemiisto)]]
* [[Károly Lindner]], kemiisto
* [[Attila Lipcsey]], psikiatro
* [[Tamás Lipták]], matematikisto
* [[Antal Lisziewicz]], matematikisto
* [[Julianna Lisziewicz]], kemiisto
* [[Gábor Lisznyay Szabó]], komponisto
* [[György Littasy]], operkantisto
* [[Imre Littmann]], kirurgo
* [[László Littmann]], kardiologo
* [[Shaoang Liu]], sketisto
* [[Shaolin Sándor Liu]], sketisto
* [[Lajos Lóczy (1891-1980)]], [[geologo]]
* [[Alajos Loczka]], kemiisto
* [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]], juĝisto
* [[Zsuzsa Lóránt]], skulptisto
* [[Katalin Lőrinc]], dancisto
* [[Barnabás Lőrincz]], arkeologo
* [[Zsuzsa Lőrincz]], arkivisto
* [[Endre Lőrinczy]], [[inĝeniero]]
* [[Andor Losonczy]], komponisto
* [[Tamás Lossonczy]], pentristo
* [[Ila Lóth]], aktoro
* [[Károly Lotz (ministro)]]
* [[Ilona Lovas]], tekstilartisto
* [[Rozi Lovas]], aktoro
* [[Pál Lővei]], arthistoriisto
* [[Tibor Lőw]], juĝisto
* [[Hédy Lubik]], harpisto
* [[Zoltán Lubik]] , kornisto
* [[Tibor Lubinszky]], infana aktoro
* [[Anna Lucz]], kajakisto
* [[Döme Lugosi]], advokato
* [[Tibor Lugosi]], klarnetisto
* [[László Lugossy (reĝisoro)]]
* [[Mária Lugossy]], skulptisto
* [[Shaolin Sándor Liu]], sketkuristo
* [[Ágnes Lukács]], ilustristo
* [[Béla Lukács (fizikisto)]]
* [[Ervin Lukács]], dirigento
* [[János Lukács (jezuito)]]
* [[László Gergely Lukács]], kuracisto
* [[György Lukács]], filozofo
* [[József Lukács]], filozofo
* [[László Lukács (pastro)]]
* [[Lóránt Lukács]], kameraisto
* [[Pál Lukács]], aldviolonisto
* [[Pál Lukács (aktoro)]]
* [[Margit Lukács]], aktoro
* [[Gábor Lükő]], etnografo
* [[Tibor Lutter]], instruisto
* [[Ádám Lux]], instruisto
* [[Gyula Lux]], aktoro
* [[László Lux]], arkitekto
* [[György Luzsa]], radiologo
{{Div col end}}

== M ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Gyula Maár]], reĝisoro
* [[István Mácsai]], pentristo
* [[Pál Mácsai]], aktoro
* [[Gyula Macskássy]], animaciisto
* [[Veronika Madár]], aktoro
* [[Ádám Madaras]], moderna pentatlonisto
* [[István Madarassy]], skulptisto
* [[Zsuzsa Madarassy]], poeto
* [[Walter Madarassy]], skulptisto
* [[Gyula Madarassy-Beck]], bankisto
* [[Csilla Madarász]], naĝisto
* [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]]
* [[Iván Madarász]], komponisto
* [[Margit Madarász]], tenisisto
* [[Andor Máday]], bibliotekisto
* [[István Máday]], kuracisto
* [[István Magas]], akvopilkisto
* [[Judit Magos]], tablotenisisto
* [[Gabi Magda]], aktoro
* [[Bálint Magyar (ministro)]]
* [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]]
* [[Elek Magyar]], ĵurnalisto
* [[Gábor Magyar]], violonĉelisto
* [[Péter Magyar (juristo)]]
* [[Emil Mahrer]], reĝisoro
* [[Andrea Mahó]], aktoro
* [[Sándor Mahunka]], [[zoologo]]
* [[Ági Máhr]], aktoro
* [[Júlia Majláth]], komponisto
* [[Balázs Major]], arkeologo
* [[Ervin Major]], komponisto
* [[György Major (arkitekto)]]
* [[János Major]], grafikisto
* [[Péter Major]], matematikisto
* [[István Majoros]], luktisto
* [[Júlia Majoros]], aktoro
* [[György Majtényi]], historiisto
* [[Edit Majzik]], aktoro
* [[Endre János Makai]], matematikisto
* [[Gábor B. Makara]], kuracisto
* [[Ádám Makkai]], [[poeto]]
* [[Mihály Makkai]], matematikisto
* [[Sándor Makay]], aktoro
* [[János Makláry]], aktoro
* [[Zoltán Makláry]], aktoro
* [[Anna Makovecz]], pentristo
* [[Imre Makovecz]], arkitekto
* [[Pál Makrai]], aktoro
* [[Ferenc Maksay]], arkivisto
* [[Bianka Maleczky]], operkantisto
* [[Oszkár Maleczky]], operkantisto
* [[Andrea Malek]], aktoro
* [[Miklós Malek (pli aĝa)]], komponisto
* [[Miklós Malek (pli juna)]], kantisto
* [[Pál Maliga]], [[biologo]]
* [[Béla Málnai]], arkitekto
* [[Levente Málnay]], reĝisoro
* [[Dezső Malonyai]], verkisto
* [[Frigyes Mamcserov]], filmreĝisoro
* [[Andor Mándi]], inĝeniero
* [[Leslie Mandoki]], drumisto
* [[Stefánia Mándy]], poeto
* [[József Mandl]], kuracisto
* [[György Mándy]], [[botanikisto]]
* [[Iván Mándy]], verkisto
* [[Krisztián Manhercz]], akvopilkisto
* [[Béla Manndorff]], inĝeniero
* [[Károly Mannheim]], filozofo
* [[Géza Mansfeld]], kuracisto
* [[Lajos Mányai]], aktoro
* [[Zsuzsa Mányai]], aktoro
* [[Zsigmond Mányai]], operkantisto
* [[Árpád Marcis]], bestokuracisto
* [[Tamás Märcz]], akvopilkisto
* [[Csaba Marczinka]], poeto
* [[István Mareczky]], drumisto
* [[Veronika Marék]], ilustristo
* [[Ödön Márffy]] pentristo
* [[Ági Margitai]], aktoro
* [[Gábor Margittai]], redaktoro
* [[Ágnes Marik]], psikiatro
* [[Miklós Marik]], [[astronomo]]
* [[Péter Marik]], aktoro
* [[József Marjai]], ministro
* [[Anna Mark]], pentristo
* [[Tivadar Márk]], kostumisto
* [[Sebestyén Markolt]], skulptisto
* [[Attila Márkos]], teatrestro
* [[Kálmán Markovits]], akvopilkisto
* [[József Márkus (agronomo)]]
* [[Péter Márkus]], skulptisto
* [[Géza Márky]], aktoro
* [[György Markos]], aktoro
* [[Olivér Markos]], ministro
* [[Alfréd Márkus]], komponisto
* [[Gábor Márkus (kuracisto)]]
* [[Géza Márkus]], arkitekto
* [[György Márkus]], filozofo
* [[László Márkus]], aktoro
* [[Gábor Maros]], operetkantisto
* [[Magda Maros]], skermisto
* [[Ádám Marosi]], moderna pentatlonisto
* [[György Marosi]], kemiisto 
* [[József Marosi]], skermisto
* [[Paula Marosi]], skermisto
* [[Miklós Maróth]], filologo
* [[Magda Marsay]], operkantisto
* [[István Márta]], komponisto
* [[Zsuzsanna Mártha]], muzeologo
* [[Miklós Martin]], akvopilkisto
* [[János Martinek]], moderna pentatlonisto
* [[Károly Martiny]], inĝeniero
* [[Endre Marton]], reĝisoro
* [[Frigyes Marton]], reĝisoro
* [[Éva Marton]], operkantisto
* [[Kati Marton]], verkisto
* [[László Marton (reĝisoro)]]
* [[Péter Márton]], geofizikisto
* [[Ferenc Mártonfi]], koreologo
* [[Béla Martos]], matematikisto
* [[Flóra Martos]], komunisto
* [[István Maszlay]], aktoro
* [[Lajos Maszlay]], skermisto
* [[Antal Matány]], aktoro
* [[András Máté]], afiŝisto
* [[Gábor Máté (aktoro)]]
* [[Gábor Máté (kuracisto)]]
* [[Péter Máté]], ŝlagrokantisto
* [[Gábor Máthé]], ĵurnalisto
* [[József Máthé]], halterlevisto
* [[Tibor Máthé]], kameraisto
* [[Árpád Matics]], inĝeniero
* [[György Matolcsy]], ministro
* [[Mátyás Matolcsy]], politikisto
* [[Tamás Matolcsy]], kirurgo
* [[Jolán Mátrai]], fizikisto
* [[Lajos Mátrai]], skulptisto
* [[László Mátrai]], filozofo
* [[Erzsi Mátray]], aktoro
* [[Ferenc Mátray]], operkantisto
* [[Miklós Mattyasovszky]], juristo
* [[Mihály Matura]], luktisto
* [[Antal Mátyás]], ekonomikisto
* [[Attila Mátyás]], gitaristo
* [[Bence Mátyássy]], aktoro
* [[Szabolcs Mátyássy]], aktoro
* [[Ákos Matzon]], pentristo
* [[Rezső Maucha]], kemiisto
* [[Dóra Maurer]], pentristo
* [[Nándor Mauthner]], kemiisto
* [[Berta Mayer]], pentristo
* [[Zoltán Mechlovits]], tablotenisisto
* [[Károly Mécs]], aktoro
* [[János Meczner]], reĝisoro
* [[Peter Medak]], reĝisoro
* [[Anna Medek]], operkantisto
* [[István Medgyaszay]], arkitekto
* [[Mária Medgyesi]], aktoro
* [[Péter Medgyessy]], ĉefministro
* [[Mária Mednyánszky]], tablotenisisto
* [[László Medura]], neŭrologo
* [[Ádám Medveczky]], dirigento
* [[Erika Medveczky]], kajakisto
* [[Ilona Medveczky]], [[dancisto]]
* [[Endre Medvigy]], redaktoro
* [[Antal Megyer-Meyer]], pentristo
* [[György Méhes (bestokuracisto)]]
* [[Kálmán Méhes]], geologo
* [[Károly Méhes (kuracisto)]]
* [[Lajos Méhes]], ministro
* [[Mihály Meixner]], redaktoro
* [[József Mekis]], ministro
* [[Andrea Meláth]], operkantisto
* [[László Melis]], komponisto
* [[Edith Meller]], filmaktoro
* [[Károly Melles]], dirigento
* [[Tamás Mendelényi]], skermisto
* [[László Mensáros]], aktoro
* [[János Menyhárt]], gitaristo
* [[Jenő Menyhárt]], gitaristo
* [[Margit Menszáros]], aktoro
* [[Magdolna Menszátor]], aktoro
* [[Tibor Méray]], verkisto
* [[Ferenc Mérei]], [[psikologo]]
* [[Gyula Mérei]], [[historiisto]]
* [[Zoltán Mericske]], drumisto
* [[Béla Merkely]], kardiologo
* [[László Mérő]], matematikisto
* [[Attila Meskó]], geofizikisto
* [[Endre Mester]], kirurgo
* [[Ági Mészáros]], aktorino
* [[Alajos Mészáros (aktoro)]]
* [[András Mészáros (karikaturisto)]]
* [[Andor Mészáros (skulptisto)]]
* [[Andor Mészáros (historiisto)]]
* [[Béla Mészáros (aktoro)]]
* [[Erika Mészáros]], kajakisto
* [[Ervin Mészáros]], skermisto
* [[Géza Mészáros (pentristo)]]
* [[György Mészáros (kajakisto)]]
* [[István Mészáros (filozofo)]]
* [[István Mészáros (kajakisto)]]
* [[Klára Mészáros]], ĉinologo
* [[Márta Mészáros]], reĝisoro
* [[Péter Mészáros]], fizikisto
* [[Miklós Meszéna]], skermisto
* [[Artúr Meszlény]], juristo
* [[Attila Meszlényi]], pentristo
* [[Judit Meszléry]], aktoro
* [[Béla Mészöly Munkás]], pentristo
* [[Dezső Mészöly]], verkisto
* [[Kálmán Mészöly]], futbalisto
* [[Katalin Mészöly]], operokantisto
* [[Árpád Mezei]], psikologo
* [[Ferenc Mezei]], fizikisto
* [[Gábor Mezei]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Kitty Mezei]], voĉaktoro
* [[Katalin Mezey]], verkisto
* [[Gyula Mihalik]], pentristo
* [[András Mihály]], komponisto
* [[Tamás Mihály]], gitaristo
* [[Béla Mihályffy]], aktoro
* [[Ernő Mihályi]], aktoro
* [[Péter Mihályi]], ekonomikisto
* [[Vilcsi Mihályi]], aktoro
* [[József Mika]], inĝeniero
* [[Ödön Mikecz]], ministro
* [[Imre Mikes]], [[ĵurnalisto]]
* [[Gusztáv Miklós]], pentristo
* [[Tibor Miklós]], tradukisto
* [[Ádám Miklósi]], biologo
* [[György Miklósy]], aktoro
* [[Ilona Miklósy]], aktoro
* [[András Mikó (reĝisoro)]]
* [[István Mikó]], aktoro
* [[Tibor Mikola]], lingvisto
* [[Sándor Mikula]], aktoro
* [[Kristóf Milák]], naĝisto
* [[Ilona Milanovits]], gimnastikisto
* [[László Mireisz]], budhisto
* [[Mária Mirkovszky]], dancisto
* [[József Miskey]], aktoro
* [[Anna Misley]], aktoro
* [[László Misoga]], aktoro
* [[Attila Mispál]], reĝisoro
* [[Zsuzsa Misura]], operkantisto
* [[Kálmán Mizsei]], bankisto
* [[Péter Mizsey]], kemiisto
* [[Attila Mizsér]], moderna pentatlonisto
* [[András Mócsy]], arkeologo
* [[Gusztáv Mödlinger]], biologo
* [[Péter Módos (verkisto)]]
* [[Piroska Móga]], aktoro
* [[Dániel Mogács]], humuristo
* [[Ildikó Móger]], dancisto
* [[András Mohácsi]], skulptisto
* [[Ferenc Mohácsi]], kanuisto
* [[János Mohácsi]], reĝisoro
* [[András Mohay]], drumisto
* [[Éva Mohos Nagy]], operkantisto
* [[Ödön Moiret]], skulptisto
* [[György Moldova]], verkisto
* [[András Molnár]], operkantisto
* [[Antal Molnár (komponisto)]]
* [[Antal Molnár (pentristo)]]
* [[Attila Dávid Molnár]], reĝisoro
* [[Béla Molnár (tekstilartisto)]]
* [[Ferenc Molnár]], verkisto
* [[Gábor Molnár]], verkisto
* [[György Molnár (gitaristo)]]
* [[György Molnár (reĝisoro)]]
* [[Gyula Molnár (aktoro)]]
* [[Gyula Molnár (politikisto)]]
* [[János Molnár (futbalisto)]]
* [[Kálmán Molnár (grafikisto)]]
* [[Károly Molnár (ministro)]]
* [[Péter Molnár]], arkitekto
* [[Rózsi Molnár]], aktoro
* [[Tamás Molnár]], gitaristo
* [[Zsolt Molnár]], politikisto
* [[István Móna]], moderna pentatlonisto
* [[András Monory Mész]], kameraisto
* [[Attila Monostori]], akvopilkisto
* [[László Monostori]], inĝeniero
* [[Sarolta Monspart]], kuristo
* [[Lajos Montag]], kontrabasisto
* [[Mariann Moór]], aktorino
* [[Edit Moravcsik]], lingvisto
* [[Gyula Moravcsik]], filologo
* [[M. Gyula Moravcsik]], filozofo
* [[Géza Morcsányi]], dramaturgo
* [[Gyula Morel]], jezuito
* [[Edit Morelli]], emajlisto
* [[Lili Móricz]], aktoro
* [[Mihály Móricz]], gitaristo
* [[Virág Móricz]], verkisto
* [[Krisztina Morvai]], kantisto
* [[Pálma Morvay]], politikisto
* [[Emil Mosonyi]], hidrologo
* [[Lívia Mossóczy]], tablotenisisto
* [[András Muhi]], produktoro
* [[Fanny Müller (fotomodelo)]]
* [[Péter Müller]], verkisto
* [[Gyula Murányi]], platetisto
* [[Anna Muszte]], aktoro
* [[Ádám Muttnyánszky]], inĝeniero
{{Div col end}}

== N ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Árpád Nádai]], inĝeniero
* [[Béla Nádai]], fizikisto
* [[Bence Nádas]], kajakisto
* [[György Nádas]], aktoro
* [[Péter Nádas]], verkisto
* [[Sándor Nádas]], ĵurnalisto
* [[Ádám Nádasdy]], lingvisto
* [[Kálmán Nádasdy]], reĝisoro, komponisto
* [[Ferenc Nádasi]], aktoro
* [[Veronika Nádasi]], muzikalkantisto
* [[László Nádasy]], scenaristo
* [[Béla Náday]], aktoro
* [[Herbert Nadler]], ĉasisto
* [[Ilona Náday]], aktoro
* [[Jenő Nádor (operetkantisto)]]
* [[Adorján Nagy]], aktoro
* [[Ambrus Nagy]], skermisto
* [[Anikó Nagy]], aktoro
* [[András László Nagy]], reĝisoro
* [[Anna Nagy (akordionisto)]]
* [[Anna Nagy (aktoro)]]
* [[Aranka Nagy]], operkantisto
* [[Béla Nagy (skermisto)]]
* [[Dávid Nagy]], skermisto
* [[Dénes Nagy]], filmoreĝisoro
* [[Elemér Nagy (fizikisto)]]
* [[Ervin Nagy (arkitekto)]]
* [[Gábor Nagy (pentristo)]]
* [[Gergely Nagy]], filologo
* [[Géza Nagy (pianisto)]]
* [[György Nagy (aktoro)]]
* [[István Nagy (arkitekto)]]
* [[József Nagy (futbalisto, 1892)]]
* [[László Nagy (kajakisto)]]
* [[Marcell Nagy]], kameraisto
* [[Mária Nagy]], filozofo
* [[Olivér Nagy]], dirigento
* [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Sándor Nagy (kemiisto)]]
* [[Tamás Nagy]], ekonomikisto
* [[Viktor Nagy (aktoro)]]
* [[Viktor Nagy (akvopilkisto)]]
* [[Tímea Nagy]], skermisto
* [[Zoltán Nagy (baletisto)]]
* [[István Nánay]], kritikisto
* [[György Nanovfszky]], diplomato
* [[Gábor Náray-Szabó]], kemiisto
* [[Katalin Naschitz]], kegloludisto
* [[Éva Naszlady]], aktoro
* [[Sándor Naszódy]], aktoro
* [[Ákos Navratil]], ekonomisto
* [[György Nébald]], skermisto
* [[Lajos Nékám (1909)]], kuracisto
* [[Mária Neményi]], psikologo
* [[László Nemere]], reĝisoro
* [[László Nemes (verkisto)]]
* [[Lívia Nemes]], psikologo
* [[Tihamér Nemes]], inĝeniero
* [[László Nemes Jeles]], reĝisoro
* [[Kata Nemes Takách]], aktoro
* [[József Nemes-Nagy]], geografo
* [[Péter Nemeshegyi]], pastro
* [[István Nemeskürty]], verkisto
* [[Ágnes Nemes Nagy]], poeto
* [[József Nemes-Lampérth]], pentristo
* [[János Nemeskéri]], antropologo
* [[Angéla Németh]], atleto
* [[Antal Németh]], reĝisoro
* [[Borbála Németh]], aktoro
* [[Gábor Németh]], drumisto
* [[Gábor Németh (verkisto)]]
* [[István Németh (arkitekto pri internaj spacoj)]]
* [[János Németh (akvopilkisto)]]
* [[József Németh (fotisto)]] 
* [[Judit Németh]], fizikisto
* [[Juliska Németh]], aktoro
* [[Lászlóné Németh]], ministro
* [[Miklós Németh (lancoĵetisto)]]
* [[Norbert Németh]], kuracisto
* [[Thyra Németh]], aktoro
* [[Katalin Némethy]], matematikisto
* [[Antal Neogrády (1944)]], pentristo
* [[Miklós Neogrády]], pentristo
* [[György Neubauer]], obstetrikisto
* [[Tibor Neugebauer]], fizikisto
* [[Bernát Ney]], operkantisto
* [[Dávid Ney (pli juna)]], operkantisto
* [[Tibor Ney]], violonisto 
* [[István Nikolits]], ministro
* [[Emília Nirschy]], baletisto
* [[Márton Nobilis]], oficisto
* [[Bálint Noé]], kajakisto
* [[Gergely Nógrádi]], operkantisto
* [[György Nógrádi]], ekonomo
* [[Tibor Nónay]], kuracisto
* [[Gábor Novai]], gitaristo
* [[Emil Novák]], kameraisto
* [[Eszter Novák]], reĝisoro
* [[Éva Novák]], naĝisto
* [[Ilona Novák]], naĝisto
* [[István Novák (arkitekto)]]
* [[Ferenc Novák (kanuisto)]]
* [[Gábor Novák]], kanuisto
* [[János Novák]], reĝisoro
* [[Norbert Növényi]], luktisto
* [[László Novotny]], kajakisto
* [[Miklós Nyárádi]], ministro
* [[Zoltán Nyári]], operkantisto
* [[Krisztián Nyáry]], verkisto
* [[Rezső Nyers]], ministro
* [[Zsuzsa Nyertes]], aktoro
* [[Balázs Nyilasy]], poeto
* [[Maurus István Nyiredy]], monaĥo
* [[Szabolcs Nyiredy]], biokemiisto
* [[Ervin Nyíregyházi]], pianisto
* [[Ferencné Nyitrai]], oficisto
* [[István Nyomárkay]], lingvisto
* [[Gyula Nyúl]], kemiisto
* [[László Nyulászi]], kemiisto
{{Div col end}}

== O ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Ferenc Obál (pli aĝa)]], fiziologo
* [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo
* [[Géza Oberfrank]], dirigento
* [[Pál Oberfrank]], aktoro
* [[Magda Oberschall]]
* [[Árpád Ódry]], aktoro
* [[Béla Ohmann]], skulptisto
* [[George A. Olah]], Nobel-premiita [[kemiisto]]
* [[Gusztáv Oláh]], reĝisoro
* [[Mátyás László Oláh]], skulptisto
* [[Péter Olajos]], politikisto
* [[Éva Olsavszky]], aktorino
* [[Károly Oltay]], geodeto
* [[Magda Olthy]], aktorino
* [[Csaba Onczay]], [[violonĉelisto]]
* [[Eszter Ónodi]], aktoro
* [[András Oplatka]], historiisto
* [[Gábor Oplatka]], inĝeniero
* [[Péter Oravecz]], poeto
* [[Carlotta Ordassy]], operkantisto
* [[Béla Ordódy]], futbalisto
* [[Andrea Orosz]], naĝisto
* [[Anna Orosz]], politikisto
* [[Egon Orován]], fizikisto
* [[Balázs Orbán (politikisto)]]
* [[György Orbán (fizikisto)]]
* [[György Orbán (ginekologo)]]
* [[Ottó Orbán]], poeto
* [[Sándor Orbán (humuristo)]]
* [[Tibor Orbán]], reĝisoro
* [[Emese Orgován]], voĉoaktoro
* [[Jenő Ormándy]], dirigento
* [[Jenő Orlay]], drumisto
* [[Tamás Örley]], kemiisto
* [[Adél Orosz (baletisto)]]
* [[Ákos Orosz]], aktoro
* [[Balázs Orosz]], advokato
* [[Ferenc Orosz (futbalisto)]]
* [[István Orosz]], grafikisto
* [[Júlia Orosz]], operkantistino
* [[Szonja Oroszlán]], muzikalkantisto
* [[Erzsi Orsolya]], aktoro
* [[Miklós Orszáczky]], gitaristo
* [[György Orth]], futbalisto
* [[Tamás Ortutay]], skulptisto
* [[Csaba Őry]], politikisto
* [[Andrea Osvárt]], manekeno
* [[Péter Oszkó]], ministro
* [[Szilárd Oszlaczky]], geofizikisto
* [[István Osztrics]], skermisto
* [[Antal Osztrovszky]], kemiisto
* [[Marika Oszvald]], operetkantistino
* [[Géza Ottlik]], verkisto
* [[László Ottlik]], filozofo
* [[Melinda Ottrubay]], baletisto
* [[Gitta Ötvös]], operetkantisto
* [[Áron Őze]], aktoro
* [[Nóra Özer]], advokato
* [[Csaba Ozsvári]], oraĵisto
{{Div col end}}

== P ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[György Paál]], astronomo
* [[Aladár Paasonen]], finna oficiro
* [[János Pach]], matematikisto
* [[László Pacséry]], scenaristo
* [[Jenő Pacsu]], kemiisto
* [[Péter Paczolay]], juĝisto
* [[Judit Padisák]], limnologo
* [[Mihály Padisák]], redaktoro
* [[Sándor Paál]], fotisto
* [[Tímea Paksy]], kajakisto
* [[András Pál]], aktoro
* [[Csaba Pál]], pentristo
* [[Csaba Pál (biologo)]]
* [[László Pál (ministro)]]
* [[Zsigmond Pál Pach]], historiisto
* [[Natália Palágyi]], [[monaĥino]]
* [[Klára Palánkay]], operkantisto
* [[Ödön Palasovszky]], poeto, [[reĝisoro]]
* [[Matild Palay]], operkantisto
* [[Olly Pálffy]], operetkantisto
* [[György Pálfi]], reĝisoro
* [[József Pálfy]], geologo
* [[Gábor Pálinkás]], kemiisto
* [[György Pálinkás (juĝisto)]]
* [[Antal Pálinkás-Pallavicini]], oficisto
* [[Sándor Palkó (presisto)]]
* [[Miklós Palkovits]], kuracisto
* [[György Pallavicini]], politikisto
* [[Anna Pallay]], baletisto
* [[Anna Pálmai]], aktoro
* [[Zoltán Pálmai]], drumisto
* [[Endre Palócz]], skermisto
* [[László Palócz]], operkantisto
* [[Ádám László Pálos]], kuracisto
* [[György Pálos]], aktoro
* [[Péter Pálos]], tablotenisisto
* [[Zsuzsa Pálos]], aktoro
* [[Gertrúd Palotay]], etnografo
* [[Péter Palotás]], futbalisto
* [[Barbara Palvin]], manekeno
* [[Imre Pán]], redaktoro
* [[József Pán]], dekoraciisto
* [[Márta Pán]], skulptisto
* [[Gábor Pantó]], geologo
* [[György Pantó]], geokemiisto
* [[Péter Panyoczki]], artisto
* [[Gábor Pap (arthistoriisto)]]
* [[János Pap (sciencohistoriisto)]]
* [[Vera Pap]], aktorino
* [[Miklós Pápa]], juristo
* [[Athina Papadimitriu]], aktoro
* [[Andrea Papageorgiu]], pentristo
* [[Erika Pápai]], aktoro
* [[Erzsi Pápai]], aktoro
* [[Elemér Papp]], kemiisto
* [[Ferenc Papp (geologo)]]
* [[Ferenc Papp (lingvisto)]]
* [[Gábor Zsigmond Papp]], reĝisoro
* [[Márk Papp]], naĝisto
* [[Oszkár Papp]], pentristo
* [[Pongrácz Papp]], esperantisto
* [[Zoltán Papp (aktoro)]]
* [[Pál Pariss]], ĵurnalisto
* [[István Párkai]], dirigento
* [[Mihály Párkányi]], arkitekto
* [[Lilla Pártay]], baletisto
* [[János Parti]], kanuisto
* [[Dezső Pártos]], aktoro
* [[Erzsi Pártos]], aktoro
* [[Géza Pártos]], reĝisoro
* [[Jenő Pártos]], tekstopoeto
* [[Ödön Pártos]], violonisto
* [[László Passuth]], verkisto
* [[Iván Pasteiner]], bibliotekisto
* [[Polina Pasztircsák]], operkantisto
* [[Anna Pásztor]], ŝlagrokantisto
* [[Edith Pásztor]], historiisto
* [[Erzsi Pásztor]], aktoro
* [[János Pásztor (aktoro)]]
* [[Vera Pásztor]], baletisto
* [[Anna Patai]], ŝlagrokantisto
* [[Imre Patai]], inĝeniero
* [[Ferenc Pataki (gimnastikisto)]]
* [[Jenő Pataki]], aktoro
* [[Imre Pataky (pupteatristo)]]
* [[Miklós Pataky]], aktoro
* [[Erzsébet Patek]], arkeologo
* [[Károly Patkó]], pentristo
* [[András Patkós]], fizikisto
* [[Béla Paudits]], aktoro
* [[Tibor Paul]], dirigento
* [[Gyula Pauer]], skulptisto
* [[György Pauk]], violonisto
* [[Erzsi Paulay]], aktoro
* [[Ákos Pauler]], filozofo
* [[Iván Paulikovics]], skulptisto
* [[Attila E. Pavláth]], kemiisto
* [[András Payer]], komponisto
* [[Margit Payer]], operkantisto
* [[Gábor Péceli]], inĝeniero
* [[Sebestyén Pécsi]], orgenisto
* [[Vera Pécsi]], ekonomo
* [[Dóra Pédery-Hunt]], medalisto
* [[Piri Peéry]], aktoro
* [[Aladár Pege]], kontrabasisto
* [[Sándor Peisch]], diplomato
* [[István Pekáry]], pentristo
* [[Gábor Péli]], akademiano
* [[Tamás Péli]], pentristo
* [[József Pelikán]], arkitekto
* [[István Pelle]], gimnastikisto
* [[János Pelle (verkisto)]]
* [[Károly Peller]], operetkantisto
* [[Barna Pély]], gitaristo
* [[Réka Pelsőczy]], aktoro
* [[Bence Penke]], voĉaktoro
* [[Tamás Pentelényi]], kirurgo
* [[András Perczel]], biokemiisto
* [[Dóra Perczel-Forintos]], psikologo
* [[Zita Perczel]], aktoro
* [[László Perédy]], aktoro
* [[Zsuzsa Péreli]], gobelinisto
* [[Eszter Perényi]], violonisto
* [[Imre Perényi (arkitekto)]] 
* [[Miklós Perényi]], [[violonĉelisto]]
* [[József Péri]], oraĵisto
* [[László Péri]], skulptisto
* [[János Perjés]], aktoro
* [[Miklós Persányi]], [[ministro]]
* [[Vilmos Peschka]], juristo
* [[Zoltán Peskó]], dirigento
* [[Rita Pesuth]], piedbatboksisto
* [[Géza Petényi]], kuracisto
* [[Katalin Petényi]], scenaristo
* [[György Péter (statistikisto)]] 
* [[Kata Péter]], aktoro
* [[Katalin Péter]], historiisto
* [[Rózsa Péter]], matematikisto
* [[Vladimir Péter]], oraĵisto
* [[Attila Péterfalvi]], ombudsmano
* [[Bori Péterfy]], ŝlagrokantisto
* [[Pál Pétervári]], kanuisto
* [[Attila Petheő]], aktoro
* [[György Pethes]], reĝisoro
* [[Sándor Peti]], aktoro
* [[Iván Pető]], politikisto
* [[Gyula Petrányi]], kuracisto
* [[Zsuzsa Petress]], aktorino
* [[Gábor Petri]], kuracisto
* [[György Petri]], verkisto
* [[Lajos Petri]], skulptisto
* [[Attila Petschauer]], skermisto
* [[Ádám Pettik]], drumisto
* [[Klára A. Pfeifer]], farmakologo
* [[Orsi Pflum]], kantisto
* [[Pierrot (Tamás Z. Marosi)]], muzikisto
* [[Andor Pigler]], arthistoriisto
* [[János Pilinszky]], poeto
* [[Béla Pintér (arkitekto)]]
* [[Béla Pintér (reĝisoro)]]
* [[Hilda Pintér]], kajakisto
* [[Sándor Pintér]], ministro
* [[János Pintz]], matematikisto
* [[Jenő Pivány]], ĵurnalisto
* [[Ervin Plány]], pentristo
* [[László Pless]], dirigento
* [[István Pluhár]], raportisto
* [[Lajos Pócs]], fizikisto
* [[Tamás Pócs]], botanikisto
* [[János Podani]], biologo
* [[Ágnes Podmaniczky]], pentristo
* [[Félix Podmaniczky]], reĝisoro
* [[Béla Pogány]], fizikisto
* [[József Pogány]], ministro
* [[Frigyes Pogány]], arkitekto
* [[Zoltán Pogátsa]], politologo
* [[Gergely Pohárnok]], kameraisto
* [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]], bibliotekisto
* [[Zoltán Pokorni]], politikisto
* [[József Pokorny]], futbalisto
* [[Mihály Polányi]], kemiisto
* [[Gyöngyi Polónyi]], aktoro
* [[János Polónyi]], fizikisto
* [[Péter Polonyi]], ĉinologo
* [[Julianna Polgár]], poeto
* [[Tibor Polgár]], komponisto
* [[Károly Polinszky]], kemiisto
* [[László Pólos]], filozofo
* [[József Pölöskei]], oraĵisto
* [[Péter Polt]], ĉefa prokuroro
* [[György Pólya]], matematikisto
* [[Jenő Pólya]], kuracisto
* [[Béla Pomogáts]], kritikisto
* [[Ildikó Pongor]], baletisto
* [[László Pongrácz (oficisto)]]
* [[Aurél Ponori Thewrewk]], astronomo
* [[Ferenc Poór]], kuracisto
* [[Gyula Poór]], kuracisto
* [[Péter Poór]], ŝlagrokantisto
* [[Leó Popper]], arthistoriisto
* [[Péter Popper]], psikologo
* [[Miklós Porkoláb]], fizikisto
* [[Lajos Pósa (matematikisto)]]
* [[Gábor Pósfai]], ekonomikisto
* [[Georgina Póta]], tablotenisisto
* [[Katalin Povázsán]], kajakisto
* [[Péter Povázsay]], kanuisto
* [[Béla Pozsár]], biologo
* [[Orsi Pflum]], ŝlagrokantisto
* [[Fruzsina Pregitzer]], aktoro
* [[Gábor Preisich]], arkitekto
* [[Ágnes Preszler]], tradukisto
* [[János Prohászka]], inĝeniero
* [[Gábor Presser]], komponisto
* [[János Probstner]], ceramikisto
* [[János Proszt]], kemiisto
* [[Péter Prutkay]], grafikisto
* [[Irén Psota]], aktoro
* [[Lajos Puhr]], patologo
* [[Miklós Puky]], herpetologo
* [[Imre Pulai]], kanuisto
* [[Miklós Pulai]], ekonomikisto
* [[Romola Pulszky]], baletisto
* [[Árpád Pusztai]], biokemiisto
* [[Jenő Putnoky]], psikologo
* [[László Pyber]], matematikisto
{{Div col end}}

== Q ==
* [[Konrád Quintus]], aktoro

== R ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[István Rab]], baletisto
* [[György Rába]], verkisto
* [[Gyula Rabó]], kemiisto
* [[Anna Ráckevei]], aktoro
* [[János Rácz]], instruisto
* [[József Rácz]], psikiatro
* [[Lajos Rácz]], luktisto
* [[Gábor Rácz (emajlisto)]]
* [[Bálint Rada]], aktoro
* [[Gedeon Ráday (1872)]], ministro
* [[Imre Ráday]], aktoro
* [[László Ráday]], kantisto
* [[Mihály Ráday]], kameraisto
* [[Béla Radics (gitaristo)]]
* [[Béla Radnai (patologo)]]
* [[Béla Radnai (skulptisto)]]
* [[Miklós Radnai]], komponisto
* [[Csilla Radnay]], aktoro
* [[Sándor Radnóti]], esteto
* [[Zsuzsa Radnóti]], dramaturgo
* [[György Radó]], tradukisto
* [[Tibor Radó]], matematikisto
* [[Ferenc Rados]], pianisto
* [[Jenő Rados]], arkitekto
* [[Mihály Ráduly]], saksofonisto
* [[Ödön Radvány]], luktisto
* [[Blanka Raffay]], aktoro
* [[Erzsi Raffay]], operkantisto
* [[János Rainer M.]], historiisto
* [[Péter Rainer]], arkitekto
* [[Emil Raitsits]], bestokuracisto
* [[Tamás Raj]], rabeno
* [[László Rajcsányi]], skermisto
* [[Lajos Rajczy]], aktoro
* [[László Rajk]], arkitekto
* [[Béla Rajki]], trejnisto
* [[Kálmán Rajkai]], biologo
* [[Zoltán Rajkai]], aktoro
* [[Alice Rajna]], aktoro
* [[András Rajna]], kajakisto
* [[András Rajnai]], reĝisoro
* [[János Rajz]], aktoro
* [[Kati Rák]], operetkantisto
* [[István Rákóczi]], historiisto
* [[Gyula Rákosi]], futbalisto
* [[Mária Rákosi]], aktoro
* [[Iván Rakovszky]], ministro
* [[Tommy Ramone]], muzikisto
* [[Borbála Rámpay]], grafikisto
* [[Dezső Ránki]], pianisto
* [[György Ránki]], komponisto
* [[György Ránki (historiisto)]]
* [[Jenő Ranschburg]], psikologo
* [[Eszter Rasztotzky]], kajakisto
* [[Ákos Ráthonyi (reĝisoro)]]
* [[István Ráth-Végh]], verkisto
* [[János Rathmann]], germanisto
* [[Erzsébet Rátkai]], kostumisto
* [[Márton Rátkai]], aktoro
* [[Hajnal Rátonyi]], aktoro
* [[József Rátonyi]], skulptisto
* [[Róbert Rátonyi]], aktoro
* [[Róbert Rátonyi (pianisto)]]
* [[Rezső Vilmos Ray]], arkitekto
* [[Miklós Rázga]], aktoro
* [[László Réber]], karikaturisto
* [[Ákos Rédey]], kemiisto
* [[Tivadar Rédey]], bibliotekisto
* [[Ferenc Redő]], pentristo
* [[Gyula Regöly-Mérei]], kuracisto
* [[István Regős]], pentristo
* [[Pál Regős]], pantomimisto
* [[Péter Reimholz]], arkitekto
* [[Frigyes Reiner]], dirigento
* [[Béla Reinitz]], komponisto
* [[Antal Reischl]], arkitekto
* [[Péter Reischl]], arkitekto
* [[Sándor Reisenbüchler]], animaciisto
* [[Gábor Reisz]], reĝisoro
* [[Gábor Rejtő]], violonĉelisto
* [[Ildikó Rejtő]], skermisto
* [[András Rékai]], reĝisoro
* [[Miklós Rékai]], harpisto
* [[Csaba Rékassy]], grafikisto
* [[Gabriella Relle]], operkantisto
* [[Katalin Reményi]], oraĵisto
* [[Sándor Reményi (operkantisto)]]
* [[Lajos Reményi-Schneller]], ministro
* [[Zsuzsanna Renner]], hindologo
* [[Alfréd Rényi]], matematikisto
* [[Katalin Rényi]], grafikisto
* [[Kató Rényi]], matematikisto
* [[Tamás Rényi]], reĝisoro
* [[Béla Rerrich]], arkitekto
* [[Béla Rerrich (pli juna)]], skermisto
* [[Alfréd Réth]], pentristo
* [[László Réti]], arkivisto
* [[Antal Réthly]], meteologiisto
* [[Eszter Réthy]], operkantisto
* [[Bence Rétvári]], politikisto
* [[Endre Reuss]], inĝeniero
* [[Erzsi Rév]], dancisto
* [[Lívia Rév]], pianisto
* [[József Révai]], politikisto
* [[András Révész]], politikisto
* [[Ferenc Révész]], politikisto
* [[György Révész (reĝisoro)]]
* [[Judit Révész]], ceramikisto
* [[Mihály T. Révész]], juristo
* [[Pál Révész]], matematikisto
* [[Sándor Révész]], kantisto 
* [[László Rhorer]], kuracisto
* [[Antal Ribáry]], komponisto
* [[Gyula Rimanóczy (1932)]], arkitekto
* [[Jenő Rimanóczy]], arkitekto
* [[Yvonne Rimanóczy]], kostumisto
* [[Zsigmond Ritoók (filologo)]]
* [[Andrea Roatis]], voĉaktoro
* [[Ágnes Roboz]], koreografo
* [[Imre Roboz]], teatrestro
* [[Iván Rodé]], kuracisto
* [[Rodolfo (iluziisto)]]
* [[Károly Rödönyi]], ministro
* [[Endre Rodriguez]], reĝisoro
* [[Ferenc Rofusz]], reĝisoro
* [[Judit Rohonczy]], aktoro
* [[Géza Röhrig]], aktoro
* [[Gedeon Róka]], astronomo
* [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]]
* [[András Román]], arkitekto
* [[György Román]], pentristo
* [[Kati Román]], pupisto
* [[Lajos Romsauer (psikiatro)]]
* [[Erzsébet Róna]], fizikisto
* [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]]
* [[Viktor Róna]], baletisto
* [[András Róna-Tas]], lingvisto
* [[Paulo Rónai]], lingvisto
* [[Zoltán Rónai]], ministro
* [[György Rónay]], poeto
* [[Miklós Rónaszegi]], verkisto
* [[László Rosivall]], kuracisto
* [[Botond Roska]], neŭrologo
* [[Tamás Roska]], inĝeniero
* [[Endre Rösler]], operokantisto
* [[Andrea Rost]], operkantistino
* [[István Rosztóczy]], kuracisto
* [[Andor Rott]], kemiisto
* [[Sándor Rott]], aktoro
* [[Lajos Rotter]], inĝeniero
* [[Lillian Rotter]], psikanalizisto
* [[Rezső Roubal]], timbalisto
* [[Ernő Rozgonyi]], oficisto
* [[Ákos Rózmann]], komponisto
* [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto
* [[György Rózsa (redaktoro)]]
* [[Huba Rózsa]], prelato
* [[János Rózsa]], reĝisoro
* [[Gábor Rózsa]], statistikisto
* [[Miklós Rózsa]], komponisto
* [[Pál Rózsa (matematikisto)]]
* [[Vera Rózsa]], operkantisto
* [[György Rózsahegyi]], karikaturisto
* [[János Rózsás]], verkisto
* [[István Rózsavölgyi]], kuristo
* [[Zoltán Rozsnyai]], dirigento
* [[Katalin Rozsnyói]], trejnisto
* [[István Rozsos (operkantisto)]]
* [[Pál Rubányi]], kirurgo
* [[Vilmos Rubányi]], komponisto
* [[Tibor Rubinyi]], aktoro
* [[András Rubovszky]], juristo
* [[György Rubovszky]], politikisto
* [[Péter Rudas]], bestokuracisto
* [[Péter Rudolf]], aktoro
* [[Károly Rupnik]], aktoro
* [[Nepomuk János Rupp]], kuracisto
* [[Péter Rusorán]], akvopilkisto
* [[Iván Rusznák]], gitaristo
* [[István Rusznák]], kemiisto
* [[István Rusznyák]], kuracisto
* [[Bori Rutkai]], kantisto
* [[Éva Ruttkai]], aktoro
* [[Iván Ruttkai]], aktoro
* [[Ferenc Ruzsa]], hindologo
* [[Imre Ruzsa]], logikisto
* [[Imre Z. Ruzsa]], matematikisto
* [[István Rybár]], kuracisto
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]

[[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto| ]]
[[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>c6h1cf2y5aqtd1kzqmxy73he28dnyuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365911</id>
      <parentid>9365175</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T10:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* P */</comment>
      <origin>9365911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36148" sha1="esisvjsdgywgf6y7i7tnmliilbg7z3v" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!)

* Pri (A-F) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]!
* Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]!
* Pri (S-Z) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]!
{{EnhavTabelo|alf=L}}

== L ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[András Laár]], [[aktoro]]
* [[János Lackfi]], poeto
* [[László Lackó]], geografo
* [[László Laczina]], reĝisoro 
* [[Miklós Laczkovich]], [[matematikisto]]
* [[Ildikó Laczó]], [[operkantisto]]
* [[Andrea Ladányi]], [[baletisto]]
* [[Erzsébet Ladányi]], [[arkivisto]]
* [[László Ladányi (poeto)]]
* [[János Ladik]], [[biokemiisto]]
* [[Margit Ladomerszky]], [[aktoro]]
* [[Lajcsi Lagzi]], ŝlagrokantisto
* [[Pál Lajkó]], radiologo
* [[Béla Lajta]], [[arkitekto]]
* [[Gábor Lajta]], [[grafikisto]]
* [[Lajos Lajtai]], [[komponisto]]
* [[Ábel Lajtha]], [[kuracisto]]
* [[László Lajtha]], komponisto
* [[László György Lajtha]], kuracisto
* [[László Lakatos]], [[verkisto]]
* [[Roby Lakatos]], [[violonisto]]
* [[Sándor Lakatos]], violonisto
* [[Gabriella Lakatos (baletisto)]]
* [[Aladár Laklóth]], aktoro
* [[László Lakner]], [[pentristo]]
* [[Sándor Lakos]], politikisto
* [[Éva Laky]], kajakisto
* [[Vanda Lamm]], [[juristo]]
* [[András Lánczi]], [[filozofo]]
* [[István Láng (komponisto)]]
* [[Judit Láng]], arkitekto
* [[István Lantos]], [[pianisto]]
* [[Mihály Lantos]], [[futbalisto]]
* [[Robert Lantos]], filmproduktoro
* [[Tom Lantos]], [[politikisto]]
* [[János Lányi]], biokemiisto
* [[Béla Las-Torres]], naĝisto
* [[András László (budhisto)]]
* [[Ervin László]], pianisto
* [[János László]], psikologo
* [[Miklós László]], aktoro
* [[Tamás László]], arkitekto
* [[Árpád Latabár (1963)]], aktoro
* [[Kálmán Latabár (1938)]], aktoro
* [[Zoltán Latinovits]], aktoro
* [[József Laux]], drumisto
* [[Rezső Lavotta]], komponisto
* [[Péter Lax]], matematikisto
* [[Csaba Lázár]], aktoro
* [[Ervin Lázár]], verkisto
* [[Sándor Lázár (aktoro)]]
* [[Gergely Leblanc]], baletisto
* [[Győző Leblanc]], operkantisto
* [[Ferenc Ledényi]], juĝisto
* [[Emma Léderer]], historiisto
* [[Erzsébet Légrády]], [[apotekisto]]
* [[Sándor Légrády]], grafikisto
* [[György Lehel]], [[dirigento]]
* [[István Lehoczki]], karikaturisto
* [[Márk Lelkes]], skulptisto
* [[Dezső Lemhényi (akvopilkisto)]]
* [[Károly Lempert]], [[kemiisto]]
* [[László Lempert]], matematikisto
* [[Ödön Lénárd]], piaristo
* [[Sándor Lénárd]], kuracisto
* [[Ágota Lénárt]], psikologo
* [[György Lencz]], aktoro
* [[Ervin Lendvai]], komponisto
* [[Ferenc Lendvay (reĝisoro)]]
* [[József Lendvay]], violonisto
* [[Kamilló Lendvay]], komponisto
* [[Péter Léner]], [[reĝisoro]]
* [[Adalbert Béla Lengyel]], [[fizikisto]]
* [[Balázs Lengyel]], kritikisto
* [[Gábor Lengyel]], [[rabeno]]
* [[György Lengyel]], reĝisoro
* [[Mária Lengyel]], internisto
* [[Márton Lengyel]], fremdultrafikisto
* [[Péter Lengyel]], verkisto
* [[Péter Lengyel (biokemiisto)]]
* [[Tamás Lengyel]], aktoro
* [[József Lenz]], [[pograndisto]]
* [[Klára Lenz]], gobelinisto
* [[István Lerch]], muzikisto
* [[Steffie Lerch]], ilustristo
* [[György Leszkovszky]], pentristo
* [[Tibor Lesznek]], aktoro
* [[Katalin Lévai]], [[ministro]]
* [[Jenő Lévay]], grafikisto
* [[Katalin Lévy]], psikanalizisto
* [[Lajos Lévy]], internisto
* [[András Libik]], [[filmisto]]
* [[György Libik]], maŝininĝeniero
* [[István Lichteneckert]], skermisto
* [[Imre Lichtenfeld]], trejnisto
* [[Éva Lieber]], pentristo
* [[Lucy Liebermann]], altlerneja instruisto
* [[Erika Ligeti]], skulptisto
* [[Erzsébet Ligeti]], kuracisto
* [[József Ligeti]], [[baletisto]]
* [[Juliska Ligeti]], aktoro
* [[Magda Ligeti]], psikanalizisto
* [[Pál Ligeti]], arkitekto
* [[Arisztid Lindenmayer]], biologo
* [[Béla Linder]], ministro
* [[Ernő Lindner (kemiisto)]]
* [[Károly Lindner]], kemiisto
* [[Attila Lipcsey]], psikiatro
* [[Tamás Lipták]], matematikisto
* [[Antal Lisziewicz]], matematikisto
* [[Julianna Lisziewicz]], kemiisto
* [[Gábor Lisznyay Szabó]], komponisto
* [[György Littasy]], operkantisto
* [[Imre Littmann]], kirurgo
* [[László Littmann]], kardiologo
* [[Shaoang Liu]], sketisto
* [[Shaolin Sándor Liu]], sketisto
* [[Lajos Lóczy (1891-1980)]], [[geologo]]
* [[Alajos Loczka]], kemiisto
* [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]], juĝisto
* [[Zsuzsa Lóránt]], skulptisto
* [[Katalin Lőrinc]], dancisto
* [[Barnabás Lőrincz]], arkeologo
* [[Zsuzsa Lőrincz]], arkivisto
* [[Endre Lőrinczy]], [[inĝeniero]]
* [[Andor Losonczy]], komponisto
* [[Tamás Lossonczy]], pentristo
* [[Ila Lóth]], aktoro
* [[Károly Lotz (ministro)]]
* [[Ilona Lovas]], tekstilartisto
* [[Rozi Lovas]], aktoro
* [[Pál Lővei]], arthistoriisto
* [[Tibor Lőw]], juĝisto
* [[Hédy Lubik]], harpisto
* [[Zoltán Lubik]] , kornisto
* [[Tibor Lubinszky]], infana aktoro
* [[Anna Lucz]], kajakisto
* [[Döme Lugosi]], advokato
* [[Tibor Lugosi]], klarnetisto
* [[László Lugossy (reĝisoro)]]
* [[Mária Lugossy]], skulptisto
* [[Shaolin Sándor Liu]], sketkuristo
* [[Ágnes Lukács]], ilustristo
* [[Béla Lukács (fizikisto)]]
* [[Ervin Lukács]], dirigento
* [[János Lukács (jezuito)]]
* [[László Gergely Lukács]], kuracisto
* [[György Lukács]], filozofo
* [[József Lukács]], filozofo
* [[László Lukács (pastro)]]
* [[Lóránt Lukács]], kameraisto
* [[Pál Lukács]], aldviolonisto
* [[Pál Lukács (aktoro)]]
* [[Margit Lukács]], aktoro
* [[Gábor Lükő]], etnografo
* [[Tibor Lutter]], instruisto
* [[Ádám Lux]], instruisto
* [[Gyula Lux]], aktoro
* [[László Lux]], arkitekto
* [[György Luzsa]], radiologo
{{Div col end}}

== M ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Gyula Maár]], reĝisoro
* [[István Mácsai]], pentristo
* [[Pál Mácsai]], aktoro
* [[Gyula Macskássy]], animaciisto
* [[Veronika Madár]], aktoro
* [[Ádám Madaras]], moderna pentatlonisto
* [[István Madarassy]], skulptisto
* [[Zsuzsa Madarassy]], poeto
* [[Walter Madarassy]], skulptisto
* [[Gyula Madarassy-Beck]], bankisto
* [[Csilla Madarász]], naĝisto
* [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]]
* [[Iván Madarász]], komponisto
* [[Margit Madarász]], tenisisto
* [[Andor Máday]], bibliotekisto
* [[István Máday]], kuracisto
* [[István Magas]], akvopilkisto
* [[Judit Magos]], tablotenisisto
* [[Gabi Magda]], aktoro
* [[Bálint Magyar (ministro)]]
* [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]]
* [[Elek Magyar]], ĵurnalisto
* [[Gábor Magyar]], violonĉelisto
* [[Péter Magyar (juristo)]]
* [[Emil Mahrer]], reĝisoro
* [[Andrea Mahó]], aktoro
* [[Sándor Mahunka]], [[zoologo]]
* [[Ági Máhr]], aktoro
* [[Júlia Majláth]], komponisto
* [[Balázs Major]], arkeologo
* [[Ervin Major]], komponisto
* [[György Major (arkitekto)]]
* [[János Major]], grafikisto
* [[Péter Major]], matematikisto
* [[István Majoros]], luktisto
* [[Júlia Majoros]], aktoro
* [[György Majtényi]], historiisto
* [[Edit Majzik]], aktoro
* [[Endre János Makai]], matematikisto
* [[Gábor B. Makara]], kuracisto
* [[Ádám Makkai]], [[poeto]]
* [[Mihály Makkai]], matematikisto
* [[Sándor Makay]], aktoro
* [[János Makláry]], aktoro
* [[Zoltán Makláry]], aktoro
* [[Anna Makovecz]], pentristo
* [[Imre Makovecz]], arkitekto
* [[Pál Makrai]], aktoro
* [[Ferenc Maksay]], arkivisto
* [[Bianka Maleczky]], operkantisto
* [[Oszkár Maleczky]], operkantisto
* [[Andrea Malek]], aktoro
* [[Miklós Malek (pli aĝa)]], komponisto
* [[Miklós Malek (pli juna)]], kantisto
* [[Pál Maliga]], [[biologo]]
* [[Béla Málnai]], arkitekto
* [[Levente Málnay]], reĝisoro
* [[Dezső Malonyai]], verkisto
* [[Frigyes Mamcserov]], filmreĝisoro
* [[Andor Mándi]], inĝeniero
* [[Leslie Mandoki]], drumisto
* [[Stefánia Mándy]], poeto
* [[József Mandl]], kuracisto
* [[György Mándy]], [[botanikisto]]
* [[Iván Mándy]], verkisto
* [[Krisztián Manhercz]], akvopilkisto
* [[Béla Manndorff]], inĝeniero
* [[Károly Mannheim]], filozofo
* [[Géza Mansfeld]], kuracisto
* [[Lajos Mányai]], aktoro
* [[Zsuzsa Mányai]], aktoro
* [[Zsigmond Mányai]], operkantisto
* [[Árpád Marcis]], bestokuracisto
* [[Tamás Märcz]], akvopilkisto
* [[Csaba Marczinka]], poeto
* [[István Mareczky]], drumisto
* [[Veronika Marék]], ilustristo
* [[Ödön Márffy]] pentristo
* [[Ági Margitai]], aktoro
* [[Gábor Margittai]], redaktoro
* [[Ágnes Marik]], psikiatro
* [[Miklós Marik]], [[astronomo]]
* [[Péter Marik]], aktoro
* [[József Marjai]], ministro
* [[Anna Mark]], pentristo
* [[Tivadar Márk]], kostumisto
* [[Sebestyén Markolt]], skulptisto
* [[Attila Márkos]], teatrestro
* [[Kálmán Markovits]], akvopilkisto
* [[József Márkus (agronomo)]]
* [[Péter Márkus]], skulptisto
* [[Géza Márky]], aktoro
* [[György Markos]], aktoro
* [[Olivér Markos]], ministro
* [[Alfréd Márkus]], komponisto
* [[Gábor Márkus (kuracisto)]]
* [[Géza Márkus]], arkitekto
* [[György Márkus]], filozofo
* [[László Márkus]], aktoro
* [[Gábor Maros]], operetkantisto
* [[Magda Maros]], skermisto
* [[Ádám Marosi]], moderna pentatlonisto
* [[György Marosi]], kemiisto 
* [[József Marosi]], skermisto
* [[Paula Marosi]], skermisto
* [[Miklós Maróth]], filologo
* [[Magda Marsay]], operkantisto
* [[István Márta]], komponisto
* [[Zsuzsanna Mártha]], muzeologo
* [[Miklós Martin]], akvopilkisto
* [[János Martinek]], moderna pentatlonisto
* [[Károly Martiny]], inĝeniero
* [[Endre Marton]], reĝisoro
* [[Frigyes Marton]], reĝisoro
* [[Éva Marton]], operkantisto
* [[Kati Marton]], verkisto
* [[László Marton (reĝisoro)]]
* [[Péter Márton]], geofizikisto
* [[Ferenc Mártonfi]], koreologo
* [[Béla Martos]], matematikisto
* [[Flóra Martos]], komunisto
* [[István Maszlay]], aktoro
* [[Lajos Maszlay]], skermisto
* [[Antal Matány]], aktoro
* [[András Máté]], afiŝisto
* [[Gábor Máté (aktoro)]]
* [[Gábor Máté (kuracisto)]]
* [[Péter Máté]], ŝlagrokantisto
* [[Gábor Máthé]], ĵurnalisto
* [[József Máthé]], halterlevisto
* [[Tibor Máthé]], kameraisto
* [[Árpád Matics]], inĝeniero
* [[György Matolcsy]], ministro
* [[Mátyás Matolcsy]], politikisto
* [[Tamás Matolcsy]], kirurgo
* [[Jolán Mátrai]], fizikisto
* [[Lajos Mátrai]], skulptisto
* [[László Mátrai]], filozofo
* [[Erzsi Mátray]], aktoro
* [[Ferenc Mátray]], operkantisto
* [[Miklós Mattyasovszky]], juristo
* [[Mihály Matura]], luktisto
* [[Antal Mátyás]], ekonomikisto
* [[Attila Mátyás]], gitaristo
* [[Bence Mátyássy]], aktoro
* [[Szabolcs Mátyássy]], aktoro
* [[Ákos Matzon]], pentristo
* [[Rezső Maucha]], kemiisto
* [[Dóra Maurer]], pentristo
* [[Nándor Mauthner]], kemiisto
* [[Berta Mayer]], pentristo
* [[Zoltán Mechlovits]], tablotenisisto
* [[Károly Mécs]], aktoro
* [[János Meczner]], reĝisoro
* [[Peter Medak]], reĝisoro
* [[Anna Medek]], operkantisto
* [[István Medgyaszay]], arkitekto
* [[Mária Medgyesi]], aktoro
* [[Péter Medgyessy]], ĉefministro
* [[Mária Mednyánszky]], tablotenisisto
* [[László Medura]], neŭrologo
* [[Ádám Medveczky]], dirigento
* [[Erika Medveczky]], kajakisto
* [[Ilona Medveczky]], [[dancisto]]
* [[Endre Medvigy]], redaktoro
* [[Antal Megyer-Meyer]], pentristo
* [[György Méhes (bestokuracisto)]]
* [[Kálmán Méhes]], geologo
* [[Károly Méhes (kuracisto)]]
* [[Lajos Méhes]], ministro
* [[Mihály Meixner]], redaktoro
* [[József Mekis]], ministro
* [[Andrea Meláth]], operkantisto
* [[László Melis]], komponisto
* [[Edith Meller]], filmaktoro
* [[Károly Melles]], dirigento
* [[Tamás Mendelényi]], skermisto
* [[László Mensáros]], aktoro
* [[János Menyhárt]], gitaristo
* [[Jenő Menyhárt]], gitaristo
* [[Margit Menszáros]], aktoro
* [[Magdolna Menszátor]], aktoro
* [[Tibor Méray]], verkisto
* [[Ferenc Mérei]], [[psikologo]]
* [[Gyula Mérei]], [[historiisto]]
* [[Zoltán Mericske]], drumisto
* [[Béla Merkely]], kardiologo
* [[László Mérő]], matematikisto
* [[Attila Meskó]], geofizikisto
* [[Endre Mester]], kirurgo
* [[Ági Mészáros]], aktorino
* [[Alajos Mészáros (aktoro)]]
* [[András Mészáros (karikaturisto)]]
* [[Andor Mészáros (skulptisto)]]
* [[Andor Mészáros (historiisto)]]
* [[Béla Mészáros (aktoro)]]
* [[Erika Mészáros]], kajakisto
* [[Ervin Mészáros]], skermisto
* [[Géza Mészáros (pentristo)]]
* [[György Mészáros (kajakisto)]]
* [[István Mészáros (filozofo)]]
* [[István Mészáros (kajakisto)]]
* [[Klára Mészáros]], ĉinologo
* [[Márta Mészáros]], reĝisoro
* [[Péter Mészáros]], fizikisto
* [[Miklós Meszéna]], skermisto
* [[Artúr Meszlény]], juristo
* [[Attila Meszlényi]], pentristo
* [[Judit Meszléry]], aktoro
* [[Béla Mészöly Munkás]], pentristo
* [[Dezső Mészöly]], verkisto
* [[Kálmán Mészöly]], futbalisto
* [[Katalin Mészöly]], operokantisto
* [[Árpád Mezei]], psikologo
* [[Ferenc Mezei]], fizikisto
* [[Gábor Mezei]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Kitty Mezei]], voĉaktoro
* [[Katalin Mezey]], verkisto
* [[Gyula Mihalik]], pentristo
* [[András Mihály]], komponisto
* [[Tamás Mihály]], gitaristo
* [[Béla Mihályffy]], aktoro
* [[Ernő Mihályi]], aktoro
* [[Péter Mihályi]], ekonomikisto
* [[Vilcsi Mihályi]], aktoro
* [[József Mika]], inĝeniero
* [[Ödön Mikecz]], ministro
* [[Imre Mikes]], [[ĵurnalisto]]
* [[Gusztáv Miklós]], pentristo
* [[Tibor Miklós]], tradukisto
* [[Ádám Miklósi]], biologo
* [[György Miklósy]], aktoro
* [[Ilona Miklósy]], aktoro
* [[András Mikó (reĝisoro)]]
* [[István Mikó]], aktoro
* [[Tibor Mikola]], lingvisto
* [[Sándor Mikula]], aktoro
* [[Kristóf Milák]], naĝisto
* [[Ilona Milanovits]], gimnastikisto
* [[László Mireisz]], budhisto
* [[Mária Mirkovszky]], dancisto
* [[József Miskey]], aktoro
* [[Anna Misley]], aktoro
* [[László Misoga]], aktoro
* [[Attila Mispál]], reĝisoro
* [[Zsuzsa Misura]], operkantisto
* [[Kálmán Mizsei]], bankisto
* [[Péter Mizsey]], kemiisto
* [[Attila Mizsér]], moderna pentatlonisto
* [[András Mócsy]], arkeologo
* [[Gusztáv Mödlinger]], biologo
* [[Péter Módos (verkisto)]]
* [[Piroska Móga]], aktoro
* [[Dániel Mogács]], humuristo
* [[Ildikó Móger]], dancisto
* [[András Mohácsi]], skulptisto
* [[Ferenc Mohácsi]], kanuisto
* [[János Mohácsi]], reĝisoro
* [[András Mohay]], drumisto
* [[Éva Mohos Nagy]], operkantisto
* [[Ödön Moiret]], skulptisto
* [[György Moldova]], verkisto
* [[András Molnár]], operkantisto
* [[Antal Molnár (komponisto)]]
* [[Antal Molnár (pentristo)]]
* [[Attila Dávid Molnár]], reĝisoro
* [[Béla Molnár (tekstilartisto)]]
* [[Ferenc Molnár]], verkisto
* [[Gábor Molnár]], verkisto
* [[György Molnár (gitaristo)]]
* [[György Molnár (reĝisoro)]]
* [[Gyula Molnár (aktoro)]]
* [[Gyula Molnár (politikisto)]]
* [[János Molnár (futbalisto)]]
* [[Kálmán Molnár (grafikisto)]]
* [[Károly Molnár (ministro)]]
* [[Péter Molnár]], arkitekto
* [[Rózsi Molnár]], aktoro
* [[Tamás Molnár]], gitaristo
* [[Zsolt Molnár]], politikisto
* [[István Móna]], moderna pentatlonisto
* [[András Monory Mész]], kameraisto
* [[Attila Monostori]], akvopilkisto
* [[László Monostori]], inĝeniero
* [[Sarolta Monspart]], kuristo
* [[Lajos Montag]], kontrabasisto
* [[Mariann Moór]], aktorino
* [[Edit Moravcsik]], lingvisto
* [[Gyula Moravcsik]], filologo
* [[M. Gyula Moravcsik]], filozofo
* [[Géza Morcsányi]], dramaturgo
* [[Gyula Morel]], jezuito
* [[Edit Morelli]], emajlisto
* [[Lili Móricz]], aktoro
* [[Mihály Móricz]], gitaristo
* [[Virág Móricz]], verkisto
* [[Krisztina Morvai]], kantisto
* [[Pálma Morvay]], politikisto
* [[Emil Mosonyi]], hidrologo
* [[Lívia Mossóczy]], tablotenisisto
* [[András Muhi]], produktoro
* [[Fanny Müller (fotomodelo)]]
* [[Péter Müller]], verkisto
* [[Gyula Murányi]], platetisto
* [[Anna Muszte]], aktoro
* [[Ádám Muttnyánszky]], inĝeniero
{{Div col end}}

== N ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Árpád Nádai]], inĝeniero
* [[Béla Nádai]], fizikisto
* [[Bence Nádas]], kajakisto
* [[György Nádas]], aktoro
* [[Péter Nádas]], verkisto
* [[Sándor Nádas]], ĵurnalisto
* [[Ádám Nádasdy]], lingvisto
* [[Kálmán Nádasdy]], reĝisoro, komponisto
* [[Ferenc Nádasi]], aktoro
* [[Veronika Nádasi]], muzikalkantisto
* [[László Nádasy]], scenaristo
* [[Béla Náday]], aktoro
* [[Herbert Nadler]], ĉasisto
* [[Ilona Náday]], aktoro
* [[Jenő Nádor (operetkantisto)]]
* [[Adorján Nagy]], aktoro
* [[Ambrus Nagy]], skermisto
* [[Anikó Nagy]], aktoro
* [[András László Nagy]], reĝisoro
* [[Anna Nagy (akordionisto)]]
* [[Anna Nagy (aktoro)]]
* [[Aranka Nagy]], operkantisto
* [[Béla Nagy (skermisto)]]
* [[Dávid Nagy]], skermisto
* [[Dénes Nagy]], filmoreĝisoro
* [[Elemér Nagy (fizikisto)]]
* [[Ervin Nagy (arkitekto)]]
* [[Gábor Nagy (pentristo)]]
* [[Gergely Nagy]], filologo
* [[Géza Nagy (pianisto)]]
* [[György Nagy (aktoro)]]
* [[István Nagy (arkitekto)]]
* [[József Nagy (futbalisto, 1892)]]
* [[László Nagy (kajakisto)]]
* [[Marcell Nagy]], kameraisto
* [[Mária Nagy]], filozofo
* [[Olivér Nagy]], dirigento
* [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Sándor Nagy (kemiisto)]]
* [[Tamás Nagy]], ekonomikisto
* [[Viktor Nagy (aktoro)]]
* [[Viktor Nagy (akvopilkisto)]]
* [[Tímea Nagy]], skermisto
* [[Zoltán Nagy (baletisto)]]
* [[István Nánay]], kritikisto
* [[György Nanovfszky]], diplomato
* [[Gábor Náray-Szabó]], kemiisto
* [[Katalin Naschitz]], kegloludisto
* [[Éva Naszlady]], aktoro
* [[Sándor Naszódy]], aktoro
* [[Ákos Navratil]], ekonomisto
* [[György Nébald]], skermisto
* [[Lajos Nékám (1909)]], kuracisto
* [[Mária Neményi]], psikologo
* [[László Nemere]], reĝisoro
* [[László Nemes (verkisto)]]
* [[Lívia Nemes]], psikologo
* [[Tihamér Nemes]], inĝeniero
* [[László Nemes Jeles]], reĝisoro
* [[Kata Nemes Takách]], aktoro
* [[József Nemes-Nagy]], geografo
* [[Péter Nemeshegyi]], pastro
* [[István Nemeskürty]], verkisto
* [[Ágnes Nemes Nagy]], poeto
* [[József Nemes-Lampérth]], pentristo
* [[János Nemeskéri]], antropologo
* [[Angéla Németh]], atleto
* [[Antal Németh]], reĝisoro
* [[Borbála Németh]], aktoro
* [[Gábor Németh]], drumisto
* [[Gábor Németh (verkisto)]]
* [[István Németh (arkitekto pri internaj spacoj)]]
* [[János Németh (akvopilkisto)]]
* [[József Németh (fotisto)]] 
* [[Judit Németh]], fizikisto
* [[Juliska Németh]], aktoro
* [[Lászlóné Németh]], ministro
* [[Miklós Németh (lancoĵetisto)]]
* [[Norbert Németh]], kuracisto
* [[Thyra Németh]], aktoro
* [[Katalin Némethy]], matematikisto
* [[Antal Neogrády (1944)]], pentristo
* [[Miklós Neogrády]], pentristo
* [[György Neubauer]], obstetrikisto
* [[Tibor Neugebauer]], fizikisto
* [[Bernát Ney]], operkantisto
* [[Dávid Ney (pli juna)]], operkantisto
* [[Tibor Ney]], violonisto 
* [[István Nikolits]], ministro
* [[Emília Nirschy]], baletisto
* [[Márton Nobilis]], oficisto
* [[Bálint Noé]], kajakisto
* [[Gergely Nógrádi]], operkantisto
* [[György Nógrádi]], ekonomo
* [[Tibor Nónay]], kuracisto
* [[Gábor Novai]], gitaristo
* [[Emil Novák]], kameraisto
* [[Eszter Novák]], reĝisoro
* [[Éva Novák]], naĝisto
* [[Ilona Novák]], naĝisto
* [[István Novák (arkitekto)]]
* [[Ferenc Novák (kanuisto)]]
* [[Gábor Novák]], kanuisto
* [[János Novák]], reĝisoro
* [[Norbert Növényi]], luktisto
* [[László Novotny]], kajakisto
* [[Miklós Nyárádi]], ministro
* [[Zoltán Nyári]], operkantisto
* [[Krisztián Nyáry]], verkisto
* [[Rezső Nyers]], ministro
* [[Zsuzsa Nyertes]], aktoro
* [[Balázs Nyilasy]], poeto
* [[Maurus István Nyiredy]], monaĥo
* [[Szabolcs Nyiredy]], biokemiisto
* [[Ervin Nyíregyházi]], pianisto
* [[Ferencné Nyitrai]], oficisto
* [[István Nyomárkay]], lingvisto
* [[Gyula Nyúl]], kemiisto
* [[László Nyulászi]], kemiisto
{{Div col end}}

== O ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Ferenc Obál (pli aĝa)]], fiziologo
* [[Ferenc Obál (pli juna)]], neŭrobiologo
* [[Géza Oberfrank]], dirigento
* [[Pál Oberfrank]], aktoro
* [[Magda Oberschall]]
* [[Árpád Ódry]], aktoro
* [[Béla Ohmann]], skulptisto
* [[George A. Olah]], Nobel-premiita [[kemiisto]]
* [[Gusztáv Oláh]], reĝisoro
* [[Mátyás László Oláh]], skulptisto
* [[Péter Olajos]], politikisto
* [[Éva Olsavszky]], aktorino
* [[Károly Oltay]], geodeto
* [[Magda Olthy]], aktorino
* [[Csaba Onczay]], [[violonĉelisto]]
* [[Eszter Ónodi]], aktoro
* [[András Oplatka]], historiisto
* [[Gábor Oplatka]], inĝeniero
* [[Péter Oravecz]], poeto
* [[Carlotta Ordassy]], operkantisto
* [[Béla Ordódy]], futbalisto
* [[Andrea Orosz]], naĝisto
* [[Anna Orosz]], politikisto
* [[Egon Orován]], fizikisto
* [[Balázs Orbán (politikisto)]]
* [[György Orbán (fizikisto)]]
* [[György Orbán (ginekologo)]]
* [[Ottó Orbán]], poeto
* [[Sándor Orbán (humuristo)]]
* [[Tibor Orbán]], reĝisoro
* [[Emese Orgován]], voĉoaktoro
* [[Jenő Ormándy]], dirigento
* [[Jenő Orlay]], drumisto
* [[Tamás Örley]], kemiisto
* [[Adél Orosz (baletisto)]]
* [[Ákos Orosz]], aktoro
* [[Balázs Orosz]], advokato
* [[Ferenc Orosz (futbalisto)]]
* [[István Orosz]], grafikisto
* [[Júlia Orosz]], operkantistino
* [[Szonja Oroszlán]], muzikalkantisto
* [[Erzsi Orsolya]], aktoro
* [[Miklós Orszáczky]], gitaristo
* [[György Orth]], futbalisto
* [[Tamás Ortutay]], skulptisto
* [[Csaba Őry]], politikisto
* [[Andrea Osvárt]], manekeno
* [[Péter Oszkó]], ministro
* [[Szilárd Oszlaczky]], geofizikisto
* [[István Osztrics]], skermisto
* [[Antal Osztrovszky]], kemiisto
* [[Marika Oszvald]], operetkantistino
* [[Géza Ottlik]], verkisto
* [[László Ottlik]], filozofo
* [[Melinda Ottrubay]], baletisto
* [[Gitta Ötvös]], operetkantisto
* [[Áron Őze]], aktoro
* [[Nóra Özer]], advokato
* [[Csaba Ozsvári]], oraĵisto
{{Div col end}}

== P ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[György Paál]], astronomo
* [[Aladár Paasonen]], finna oficiro
* [[János Pach]], matematikisto
* [[László Pacséry]], scenaristo
* [[Jenő Pacsu]], kemiisto
* [[Péter Paczolay]], juĝisto
* [[Judit Padisák]], limnologo
* [[Mihály Padisák]], redaktoro
* [[Sándor Paál]], fotisto
* [[Tímea Paksy]], kajakisto
* [[András Pál]], aktoro
* [[Csaba Pál]], pentristo
* [[Csaba Pál (biologo)]]
* [[László Pál (ministro)]]
* [[Zsigmond Pál Pach]], historiisto
* [[Natália Palágyi]], [[monaĥino]]
* [[Klára Palánkay]], operkantisto
* [[Ödön Palasovszky]], poeto, [[reĝisoro]]
* [[Matild Palay]], operkantisto
* [[Olly Pálffy]], operetkantisto
* [[György Pálfi]], reĝisoro
* [[József Pálfy]], geologo
* [[Gábor Pálinkás]], kemiisto
* [[György Pálinkás (juĝisto)]]
* [[Antal Pálinkás-Pallavicini]], oficisto
* [[Sándor Palkó (presisto)]]
* [[Miklós Palkovits]], kuracisto
* [[György Pallavicini]], politikisto
* [[Anna Pallay]], baletisto
* [[Anna Pálmai]], aktoro
* [[Zoltán Pálmai]], drumisto
* [[Endre Palócz]], skermisto
* [[László Palócz]], operkantisto
* [[Ádám László Pálos]], kuracisto
* [[György Pálos]], aktoro
* [[Péter Pálos]], tablotenisisto
* [[Zsuzsa Pálos]], aktoro
* [[Gertrúd Palotay]], etnografo
* [[Péter Palotás]], futbalisto
* [[Barbara Palvin]], manekeno
* [[Imre Pán]], redaktoro
* [[József Pán]], dekoraciisto
* [[Márta Pán]], skulptisto
* [[Gábor Pantó]], geologo
* [[György Pantó]], geokemiisto
* [[Péter Panyoczki]], artisto
* [[Gábor Pap (arthistoriisto)]]
* [[János Pap (sciencohistoriisto)]]
* [[Vera Pap]], aktorino
* [[Miklós Pápa]], juristo
* [[Athina Papadimitriu]], aktoro
* [[Andrea Papageorgiu]], pentristo
* [[Erika Pápai]], aktoro
* [[Erzsi Pápai]], aktoro
* [[Elemér Papp]], kemiisto
* [[Ferenc Papp (geologo)]]
* [[Ferenc Papp (lingvisto)]]
* [[Gábor Zsigmond Papp]], reĝisoro
* [[Márk Papp]], naĝisto
* [[Oszkár Papp]], pentristo
* [[Pongrácz Papp]], esperantisto
* [[Zoltán Papp (aktoro)]]
* [[Pál Pariss]], ĵurnalisto
* [[István Párkai]], dirigento
* [[Mihály Párkányi]], arkitekto
* [[Lilla Pártay]], baletisto
* [[János Parti]], kanuisto
* [[Dezső Pártos]], aktoro
* [[Erzsi Pártos]], aktoro
* [[Géza Pártos]], reĝisoro
* [[Jenő Pártos]], tekstopoeto
* [[Ödön Pártos]], violonisto
* [[László Passuth]], verkisto
* [[Iván Pasteiner]], bibliotekisto
* [[Polina Pasztircsák]], operkantisto
* [[Anna Pásztor]], ŝlagrokantisto
* [[Edith Pásztor]], historiisto
* [[Erzsi Pásztor]], aktoro
* [[János Pásztor (aktoro)]]
* [[Vera Pásztor]], baletisto
* [[Anna Patai]], ŝlagrokantisto
* [[Imre Patai]], inĝeniero
* [[Ferenc Pataki (gimnastikisto)]]
* [[Jenő Pataki]], aktoro
* [[Imre Pataky (pupteatristo)]]
* [[Miklós Pataky]], aktoro
* [[Erzsébet Patek]], arkeologo
* [[Károly Patkó]], pentristo
* [[András Patkós]], fizikisto
* [[Béla Paudits]], aktoro
* [[Tibor Paul]], dirigento
* [[Gyula Pauer]], skulptisto
* [[György Pauk]], violonisto
* [[Erzsi Paulay]], aktoro
* [[Ákos Pauler]], filozofo
* [[Iván Paulikovics]], skulptisto
* [[Attila E. Pavláth]], kemiisto
* [[András Payer]], komponisto
* [[Margit Payer]], operkantisto
* [[Gábor Péceli]], inĝeniero
* [[Sebestyén Pécsi]], orgenisto
* [[Vera Pécsi]], ekonomo
* [[Dóra Pédery-Hunt]], medalisto
* [[Piri Peéry]], aktoro
* [[Aladár Pege]], kontrabasisto
* [[Sándor Peisch]], diplomato
* [[István Pekáry]], pentristo
* [[Gábor Péli]], akademiano
* [[Tamás Péli]], pentristo
* [[József Pelikán]], arkitekto
* [[István Pelle]], gimnastikisto
* [[János Pelle (verkisto)]]
* [[Károly Peller]], operetkantisto
* [[Barna Pély]], gitaristo
* [[Réka Pelsőczy]], aktoro
* [[Bence Penke]], voĉaktoro
* [[Tamás Pentelényi]], kirurgo
* [[András Perczel]], biokemiisto
* [[Dóra Perczel-Forintos]], psikologo
* [[Zita Perczel]], aktoro
* [[László Perédy]], aktoro
* [[Zsuzsa Péreli]], gobelinisto
* [[Eszter Perényi]], violonisto
* [[Imre Perényi (arkitekto)]] 
* [[Miklós Perényi]], [[violonĉelisto]]
* [[József Péri]], oraĵisto
* [[László Péri]], skulptisto
* [[János Perjés]], aktoro
* [[Miklós Persányi]], [[ministro]]
* [[Vilmos Peschka]], juristo
* [[Zoltán Peskó]], dirigento
* [[Rita Pesuth]], piedbatboksisto
* [[Géza Petényi]], kuracisto
* [[Katalin Petényi]], scenaristo
* [[György Péter (statistikisto)]] 
* [[Kata Péter]], aktoro
* [[Katalin Péter]], historiisto
* [[Rózsa Péter]], matematikisto
* [[Vladimir Péter]], oraĵisto
* [[Attila Péterfalvi]], ombudsmano
* [[Bori Péterfy]], ŝlagrokantisto
* [[Pál Pétervári]], kanuisto
* [[Attila Petheő]], aktoro
* [[György Pethes]], reĝisoro
* [[Sándor Peti]], aktoro
* [[Iván Pető]], politikisto
* [[Gyula Petrányi]], kuracisto
* [[Zsuzsa Petress]], aktorino
* [[Gábor Petri]], kuracisto
* [[György Petri]], verkisto
* [[Lajos Petri]], skulptisto
* [[Attila Petschauer]], skermisto
* [[Ádám Pettik]], drumisto
* [[Klára A. Pfeifer]], farmakologo
* [[Orsi Pflum]], kantisto
* [[Pierrot (Tamás Z. Marosi)]], muzikisto
* [[Andor Pigler]], arthistoriisto
* [[János Pilinszky]], poeto
* [[Béla Pintér (arkitekto)]]
* [[Béla Pintér (reĝisoro)]]
* [[Hilda Pintér]], kajakisto
* [[Sándor Pintér]], ministro
* [[János Pintz]], matematikisto
* [[Jenő Pivány]], ĵurnalisto
* [[Ervin Plány]], pentristo
* [[László Pless]], dirigento
* [[István Pluhár]], raportisto
* [[Lajos Pócs]], fizikisto
* [[Tamás Pócs]], botanikisto
* [[János Podani]], biologo
* [[Ágnes Podmaniczky]], pentristo
* [[Félix Podmaniczky]], reĝisoro
* [[Béla Pogány]], fizikisto
* [[József Pogány]], ministro
* [[Frigyes Pogány]], arkitekto
* [[Zoltán Pogátsa]], politologo
* [[Gergely Pohárnok]], kameraisto
* [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]], bibliotekisto
* [[Zoltán Pokorni]], politikisto
* [[József Pokorny]], futbalisto
* [[Mihály Polányi]], kemiisto
* [[Gyöngyi Polónyi]], aktoro
* [[János Polónyi]], fizikisto
* [[Péter Polonyi]], ĉinologo
* [[Julianna Polgár]], poeto
* [[Tibor Polgár]], komponisto
* [[Károly Polinszky]], kemiisto
* [[László Pólos]], filozofo
* [[József Pölöskei]], oraĵisto
* [[Péter Polt]], ĉefa prokuroro
* [[György Pólya]], matematikisto
* [[Jenő Pólya]], kuracisto
* [[Béla Pomogáts]], kritikisto
* [[Ildikó Pongor]], baletisto
* [[László Pongrácz (oficisto)]]
* [[Aurél Ponori Thewrewk]], astronomo
* [[Ferenc Poór]], kuracisto
* [[Gyula Poór]], kuracisto
* [[Péter Poór]], ŝlagrokantisto
* [[Leó Popper]], arthistoriisto
* [[Péter Popper]], psikologo
* [[Miklós Porkoláb]], fizikisto
* [[Lajos Pósa (matematikisto)]]
* [[Gábor Pósfai]], ekonomikisto
* [[Georgina Póta]], tablotenisisto
* [[Katalin Povázsán]], kajakisto
* [[Péter Povázsay]], kanuisto
* [[Béla Pozsár]], biologo
* [[Orsi Pflum]], ŝlagrokantisto
* [[Fruzsina Pregitzer]], aktoro
* [[Gábor Preisich]], arkitekto
* [[Ágnes Preszler]], tradukisto
* [[János Prohászka]], inĝeniero
* [[Gábor Presser]], komponisto
* [[Artúr Probstner]], obstetrikisto
* [[János Probstner]], ceramikisto
* [[János Proszt]], kemiisto
* [[Péter Prutkay]], grafikisto
* [[Irén Psota]], aktoro
* [[Lajos Puhr]], patologo
* [[Miklós Puky]], herpetologo
* [[Imre Pulai]], kanuisto
* [[Miklós Pulai]], ekonomikisto
* [[Romola Pulszky]], baletisto
* [[Árpád Pusztai]], biokemiisto
* [[Jenő Putnoky]], psikologo
* [[László Pyber]], matematikisto
{{Div col end}}

== Q ==
* [[Konrád Quintus]], aktoro

== R ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[István Rab]], baletisto
* [[György Rába]], verkisto
* [[Gyula Rabó]], kemiisto
* [[Anna Ráckevei]], aktoro
* [[János Rácz]], instruisto
* [[József Rácz]], psikiatro
* [[Lajos Rácz]], luktisto
* [[Gábor Rácz (emajlisto)]]
* [[Bálint Rada]], aktoro
* [[Gedeon Ráday (1872)]], ministro
* [[Imre Ráday]], aktoro
* [[László Ráday]], kantisto
* [[Mihály Ráday]], kameraisto
* [[Béla Radics (gitaristo)]]
* [[Béla Radnai (patologo)]]
* [[Béla Radnai (skulptisto)]]
* [[Miklós Radnai]], komponisto
* [[Csilla Radnay]], aktoro
* [[Sándor Radnóti]], esteto
* [[Zsuzsa Radnóti]], dramaturgo
* [[György Radó]], tradukisto
* [[Tibor Radó]], matematikisto
* [[Ferenc Rados]], pianisto
* [[Jenő Rados]], arkitekto
* [[Mihály Ráduly]], saksofonisto
* [[Ödön Radvány]], luktisto
* [[Blanka Raffay]], aktoro
* [[Erzsi Raffay]], operkantisto
* [[János Rainer M.]], historiisto
* [[Péter Rainer]], arkitekto
* [[Emil Raitsits]], bestokuracisto
* [[Tamás Raj]], rabeno
* [[László Rajcsányi]], skermisto
* [[Lajos Rajczy]], aktoro
* [[László Rajk]], arkitekto
* [[Béla Rajki]], trejnisto
* [[Kálmán Rajkai]], biologo
* [[Zoltán Rajkai]], aktoro
* [[Alice Rajna]], aktoro
* [[András Rajna]], kajakisto
* [[András Rajnai]], reĝisoro
* [[János Rajz]], aktoro
* [[Kati Rák]], operetkantisto
* [[István Rákóczi]], historiisto
* [[Gyula Rákosi]], futbalisto
* [[Mária Rákosi]], aktoro
* [[Iván Rakovszky]], ministro
* [[Tommy Ramone]], muzikisto
* [[Borbála Rámpay]], grafikisto
* [[Dezső Ránki]], pianisto
* [[György Ránki]], komponisto
* [[György Ránki (historiisto)]]
* [[Jenő Ranschburg]], psikologo
* [[Eszter Rasztotzky]], kajakisto
* [[Ákos Ráthonyi (reĝisoro)]]
* [[István Ráth-Végh]], verkisto
* [[János Rathmann]], germanisto
* [[Erzsébet Rátkai]], kostumisto
* [[Márton Rátkai]], aktoro
* [[Hajnal Rátonyi]], aktoro
* [[József Rátonyi]], skulptisto
* [[Róbert Rátonyi]], aktoro
* [[Róbert Rátonyi (pianisto)]]
* [[Rezső Vilmos Ray]], arkitekto
* [[Miklós Rázga]], aktoro
* [[László Réber]], karikaturisto
* [[Ákos Rédey]], kemiisto
* [[Tivadar Rédey]], bibliotekisto
* [[Ferenc Redő]], pentristo
* [[Gyula Regöly-Mérei]], kuracisto
* [[István Regős]], pentristo
* [[Pál Regős]], pantomimisto
* [[Péter Reimholz]], arkitekto
* [[Frigyes Reiner]], dirigento
* [[Béla Reinitz]], komponisto
* [[Antal Reischl]], arkitekto
* [[Péter Reischl]], arkitekto
* [[Sándor Reisenbüchler]], animaciisto
* [[Gábor Reisz]], reĝisoro
* [[Gábor Rejtő]], violonĉelisto
* [[Ildikó Rejtő]], skermisto
* [[András Rékai]], reĝisoro
* [[Miklós Rékai]], harpisto
* [[Csaba Rékassy]], grafikisto
* [[Gabriella Relle]], operkantisto
* [[Katalin Reményi]], oraĵisto
* [[Sándor Reményi (operkantisto)]]
* [[Lajos Reményi-Schneller]], ministro
* [[Zsuzsanna Renner]], hindologo
* [[Alfréd Rényi]], matematikisto
* [[Katalin Rényi]], grafikisto
* [[Kató Rényi]], matematikisto
* [[Tamás Rényi]], reĝisoro
* [[Béla Rerrich]], arkitekto
* [[Béla Rerrich (pli juna)]], skermisto
* [[Alfréd Réth]], pentristo
* [[László Réti]], arkivisto
* [[Antal Réthly]], meteologiisto
* [[Eszter Réthy]], operkantisto
* [[Bence Rétvári]], politikisto
* [[Endre Reuss]], inĝeniero
* [[Erzsi Rév]], dancisto
* [[Lívia Rév]], pianisto
* [[József Révai]], politikisto
* [[András Révész]], politikisto
* [[Ferenc Révész]], politikisto
* [[György Révész (reĝisoro)]]
* [[Judit Révész]], ceramikisto
* [[Mihály T. Révész]], juristo
* [[Pál Révész]], matematikisto
* [[Sándor Révész]], kantisto 
* [[László Rhorer]], kuracisto
* [[Antal Ribáry]], komponisto
* [[Gyula Rimanóczy (1932)]], arkitekto
* [[Jenő Rimanóczy]], arkitekto
* [[Yvonne Rimanóczy]], kostumisto
* [[Zsigmond Ritoók (filologo)]]
* [[Andrea Roatis]], voĉaktoro
* [[Ágnes Roboz]], koreografo
* [[Imre Roboz]], teatrestro
* [[Iván Rodé]], kuracisto
* [[Rodolfo (iluziisto)]]
* [[Károly Rödönyi]], ministro
* [[Endre Rodriguez]], reĝisoro
* [[Ferenc Rofusz]], reĝisoro
* [[Judit Rohonczy]], aktoro
* [[Géza Röhrig]], aktoro
* [[Gedeon Róka]], astronomo
* [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]]
* [[András Román]], arkitekto
* [[György Román]], pentristo
* [[Kati Román]], pupisto
* [[Lajos Romsauer (psikiatro)]]
* [[Erzsébet Róna]], fizikisto
* [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]]
* [[Viktor Róna]], baletisto
* [[András Róna-Tas]], lingvisto
* [[Paulo Rónai]], lingvisto
* [[Zoltán Rónai]], ministro
* [[György Rónay]], poeto
* [[Miklós Rónaszegi]], verkisto
* [[László Rosivall]], kuracisto
* [[Botond Roska]], neŭrologo
* [[Tamás Roska]], inĝeniero
* [[Endre Rösler]], operokantisto
* [[Andrea Rost]], operkantistino
* [[István Rosztóczy]], kuracisto
* [[Andor Rott]], kemiisto
* [[Sándor Rott]], aktoro
* [[Lajos Rotter]], inĝeniero
* [[Lillian Rotter]], psikanalizisto
* [[Rezső Roubal]], timbalisto
* [[Ernő Rozgonyi]], oficisto
* [[Ákos Rózmann]], komponisto
* [[Dávid Rózsa]], bibliotekisto
* [[György Rózsa (redaktoro)]]
* [[Huba Rózsa]], prelato
* [[János Rózsa]], reĝisoro
* [[Gábor Rózsa]], statistikisto
* [[Miklós Rózsa]], komponisto
* [[Pál Rózsa (matematikisto)]]
* [[Vera Rózsa]], operkantisto
* [[György Rózsahegyi]], karikaturisto
* [[János Rózsás]], verkisto
* [[István Rózsavölgyi]], kuristo
* [[Zoltán Rozsnyai]], dirigento
* [[Katalin Rozsnyói]], trejnisto
* [[István Rozsos (operkantisto)]]
* [[Pál Rubányi]], kirurgo
* [[Vilmos Rubányi]], komponisto
* [[Tibor Rubinyi]], aktoro
* [[András Rubovszky]], juristo
* [[György Rubovszky]], politikisto
* [[Péter Rudas]], bestokuracisto
* [[Péter Rudolf]], aktoro
* [[Károly Rupnik]], aktoro
* [[Nepomuk János Rupp]], kuracisto
* [[Péter Rusorán]], akvopilkisto
* [[Iván Rusznák]], gitaristo
* [[István Rusznák]], kemiisto
* [[István Rusznyák]], kuracisto
* [[Bori Rutkai]], kantisto
* [[Éva Ruttkai]], aktoro
* [[Iván Ruttkai]], aktoro
* [[Ferenc Ruzsa]], hindologo
* [[Imre Ruzsa]], logikisto
* [[Imre Z. Ruzsa]], matematikisto
* [[István Rybár]], kuracisto
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]

[[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto| ]]
[[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>esisvjsdgywgf6y7i7tnmliilbg7z3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kennedy (Bogoto)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>602732</id>
    <revision>
      <id>9365257</id>
      <parentid>8268061</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:47:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>-n</comment>
      <origin>9365257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5622" sha1="qqg72q6n709f3gxfaqeui3gf0o68hrr" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo| regiono-ISO=CO}}
'''Kennedy''' estas la ''[[Localidades de Bogotá|localidad]]'' numero 8a de la [[Ĉefurba Distrikto Bogoto]], [[Kolombio]]. Ĝi troviĝas en la sudokcidento de la urbo.

En 1948, oni establis la bierfabrikon Bavaria, kiu ankoraŭ funkcias tie en la aktualo. En 1961, oni iniciatis la urbanizadon, pere de la kreditoj de la [[Alianco por la Progreso]], programo de la [[prezidento de Usono]] [[John F. Kennedy]], kiu fakte realigis viziton al Bogoto en decembro de tiu jaro. Ĝis 1964 ĝi nomiĝis Ciudad Techo, nomo kiu ŝanĝis al ''Ciudad Kennedy'' honore al la murdita prezidento.

== UPZ, urbaj kaj ruraj kvartaloj ==
La ''localidad'' '''Kennedy''' estas dividita en 12 UPZ (Unidades de Planeamiento Zonal). Siavice, tiuj unuoj estas dividitaj en kvartaloj (kelkaj UPZ kunhavas kvartalojn):&lt;ref&gt; Unidades de planeamiento zonal (upz) Metrocuadrado.com. [http://www.metrocuadrado.com/noticias/tendencias] Alirita la 1an de Februaro 2018.&lt;/ref&gt;

* '''Américas''': Agrupación Pío X, Agrupación Multifamiliar Villa Emilia, Alferez Real, Américas Central, Américas Occidental I, II kaj III Etapa, Antiguo Hipódromo de Techo II Etapa, Banderas, Carvajal II Sector, Centroaméricas, Ciudad Kennedy, El Rincón de Mandalay, Floresta Sur, Fundadores, Glorieta de las Américas, Hipotecho, Igualdad I kaj II, La Llanura, Las Américas, Los Sauces, Mandalay, Marsella III, Nueva Marsella I, II kaj III, Provivienda Oriental, Santa Rosa de Carvajal, Villa Adriana kaj Villa Claudia.

* '''Carvajal''': Alquería de la Fragua, Bombay, Carimagua I, Carvajal, Carvajal Osorio, Carvajal Techo, Condado El Rey, Delicias, Desarrollo Nueva York, El Pencil, El Progreso I kaj II, El Triángulo, Floralia I kaj II, Gerona, Guadalupe, La Chucua, Las Torres, Los Cristales, Lucerna, Milenta, Nueva York, Provivienda, Provivienda Occidental, Salvador Allende, San Andrés I kaj II, Talavera de la Reina, Tayrona Comercial, Valencia-La Chucua kaj Villa Nueva.

* '''Castilla''': Aloha Norte, Agrupación de Vivienda Pio XII, Andalucía I kaj II, Bavaria Techo II, Bosques de Castilla, Castilla La Nueva, Castilla Los Mandriles, Castilla Real, Castilla Reservado, Catania, Catania-Castilla, Ciudad Don Bosco, Ciudad Favidi, Ciudad Techo, El Castillo, El Condado, El Portal de las Américas, El Rincón de Castilla, El Rincón de Los Ángeles, El Tintal, El Vergel, Lagos de Castilla, Las Dos Avenidas I kaj II Etapa, Monterrey, Multifamiliares El Ferrol, Osorio, Oviedo, Pio XII, San José Occidental, Santa Catalina I kaj II, Valladolid, Villa Alsacia, Villa Castilla, Villa Galante, Villa Liliana, Villa Mariana kaj Visión de Colombia.

* '''Kennedy Central''': Abraham Lincoln, Casablanca I, II, III kaj IV, Casablanca 32 y 33, Ciudad Kennedy Central, Ciudad Kennedy Norte, Ciudad Kennedy Occidental, Ciudad Kennedy Oriental, Ciudad Kennedy Sur, El Descanso, La Giraldilla, Miraflores Kennedy, Multifamiliar Techo, Nuevo Kennedy, Onasis, Pastrana, Techo y Puerto (Fco José de Caldas kaj Ayacucho).

* '''Timiza''': Alameda de Timiza, Alfonso Montaña, Berlín, Boitá I kaj II, Casa Loma, Catalina, Catalina II, El Comité, El Jordán, El Palenque, El Porvenir, El Rubí, Jacqueline, Juan Pablo I, La Cecilia, La Unidad, Lago Timiza I kaj II Etapa, Las Luces, Moravia II, Nuevo Timiza, Onasis, Pastrana, Pastranita II, Perpetuo Socorro, Prados de Kennedy, Roma, Roma II, Sagrado Corazón, San Martín de Porres, Santa Catalina, Timiza, Tonoli, Tocarema, Tundama, Vasconia II, Villa de los Sauces kaj Villa Rica.

* '''Tintal Norte''': Santa Paz-Santa Elvira kaj Vereda El Tintal.

* '''Corabastos''': Cayetano Cañizares, Chucua de la Vaca, El Amparo, El Llantito, El Olivo, El Saucedal, La Concordia, La Esperanza, La María, Llano Grande, María Paz, Pinar del Río, San Carlos, Villa de la Loma, Villa de la Torre, Villa Emilia kaj Vista Hermosa.

* '''Gran Britalia''': Alfonso López Michelsen, Britalita, Calarcá I kaj II, Casablanca Sur, Class, El Almenar, El Carmelo, Gran Britalia, La Esperanza, La María, Pastranita, Santa María de Kennedy, Vegas de Santa Ana, Villa Andrea, Villa Anita, Villa Nelly, Villa Zarzamora kaj Villas de Kennedy.

* '''Patio Bonito''': Altamar, Avenida Cundinamarca, Barranquillita, Bellavista, Campo Hermoso, Ciudad de Cali, Ciudad Galán, Ciudad Granada, Dindalito, El Paraíso, El Patio, El Rosario, El Saucedal, El Triunfo, Horizonte Occidente, Jazmín Occidental, La Rivera, Las Acacias, Las Brisas, Las Palmeras, Los Almendros, Palmitas, Patio Bonito I II kaj III, Puente La Vega, San Dionisio, San Marino, Santa Mónica, Sumapaz, Tayrona, Tierra Buena. Tintalito I kaj II, Tocarema, Villa Alexandra, Villa Andrés, Villa Hermosa kaj Villa Mendoza.

* '''Calandaima''': Urbanización Unir Uno (Predio Calandaima), Calandaima, Conjuto Residencial Prados de castilla I, II kaj III, Conjunto Residencial Gerona del Tintal, Galán, Osorio, Santa Fe del Tintal, Tintala, Ciudadela Tierra Buena, Ciudadela Primavera.

* '''Las Margaritas''': Las Margaritas, Osorio XI kaj XII, Portal Américas.

* '''Bavaria''': Aloha, Alsacia, Áticos de las Américas, Cooperativa de Suboficiales, El Condado de la Paz, Los Pinos de Marsella, Lusitania, Marsella, Nuestra Señora de La Paz, San José Occidental, Unidad Oviedo, Urbanización Bavaria kaj Villa Alsacia.

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Bibliografio ==
* Diversaj aŭtoroj, eldonisto Fabio Puyo Vasco, Historia de Bogotá 3 tomos: Tomo I - Conquista y Colonia, Tomo II - Siglo XIX, Tomo III - Siglo XX, Bogotá, 2007. ISBN 978-958-8293-31-8.

[[Kategorio:Suburboj de Bogoto]]
[[Kategorio:John F. Kennedy]]</text>
      <sha1>qqg72q6n709f3gxfaqeui3gf0o68hrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kennedy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603048</id>
    <revision>
      <id>9365294</id>
      <parentid>6267322</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:08:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <comment>Forigis alidirektigilon al [[Kennedy (Bogoto)]]</comment>
      <origin>9365294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242" sha1="q2970oeflfl0xeul0le1imhds3ri4sl" xml:space="preserve">{{apartigilo}}

'''Kennedy''' povas esti:

* [[Kennedy (familio)]], politika familio en Usono
** [[John F. Kennedy]], &quot;JFK&quot;, ĝia plej fama ano, prezidanto de Usono
** aliaj familianoj
* [[Kennedy (Bogoto)]], loko en Kolombio, nomata kaŭ JFK</text>
      <sha1>q2970oeflfl0xeul0le1imhds3ri4sl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365296</id>
      <parentid>9365294</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="dblljs70d59um61rkckcdlivqwk3497" xml:space="preserve">{{apartigilo}}

'''Kennedy''' povas esti:

* [[Kennedy (familio)]], politika familio en Usono
** [[John F. Kennedy]], &quot;JFK&quot;, ĝia plej fama ano, prezidanto de Usono
*** [[Kennedy (Bogoto)]], loko en Kolombio, nomata kaŭ JFK
** aliaj anoj de tiu familio
* aliaj homoj kun la nomo Kennedy</text>
      <sha1>dblljs70d59um61rkckcdlivqwk3497</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Viandotranĉaĵoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>603124</id>
    <revision>
      <id>9365654</id>
      <parentid>8544591</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:41:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>vidu ankaŭ Pansurmetaĵo</comment>
      <origin>9365654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1276" sha1="hlfsk0vdowp7s17u33yjt4aapqm80m1" xml:space="preserve">[[Dosiero:Aufschnitt.jpg|eta|malvarma tranĉaĵo el kolbaso ]]
[[Dosiero:Bordei - Osteria Aufschnitt.jpg|eta|telero el diversaj viandaĵtranĉaĵoj en Svislando]]
[[Dosiero:Coldcuts.JPG|eta|tranĉaĵoj el diversaj viandaĵoj]]
'''Tranĉaĵoj el diversaj viandaĵoj''' estas tranĉitaj pecoj de [[viando]] por tuja konsumado. Taŭgas por tio [[kolbaso|kolbas]]aĵoj, diversaj ŝinkoj, diversaj rostaĵoj kaj ankaŭ [[fromaĝo]]. Jenaj kolbasospecoj estas uzataj por fari tiun multspecan viandaĵon: diversaj kuiritaj kolbasspecoj, [[liona kolbaso]], sed ankaŭ diversaj [[salamo]]j. Ankaŭ estras uzataj diversaj fromaĝtranĉaĵoj, ekzemple [[ementala fromaĝo]], [[Gaŭdo-fromaĝo]], [[edama fromaĝo]]. Ankaŭ ekzistas [[vegetaranismo|vegetaranaj]] tranĉajoj el [[cerealo]]j aŭ [[fabacoj]], ekzemple el [[sojo]].

En viandejoj kaj supermerkatoj oni tranĉas la viandaĵon freŝe per speciala tranĉmaŝino. La [[nutraĵindustrio]] ankaŭ produktas tranĉaĵojn el viandaĵoj kaj ofertas tion en hermetikaj pakaĵoj.

En mezeŭropaj [[restoracio]]j tranĉaĵoj el diversaj viandaĵoj estas proponataj kiel [[malvarma plado]], ekzemple en [[Hispanio]] por la manĝokomenco.

== Vidu ankaŭ ==

* [[Pansurmetaĵo]]
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Viando]]
[[Kategorio:Sandviĉoj]]</text>
      <sha1>hlfsk0vdowp7s17u33yjt4aapqm80m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krakova geto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>606248</id>
    <revision>
      <id>9365699</id>
      <parentid>9032530</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:45:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2756" sha1="seqgq951zcruykmgzvp41m6niered94" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=PL|Mapo en angulo=Krakovo|situo sur mapo=Centra Krakovo|zomo=13}}
[[Dosiero:Kraków Ghetto Commemorative plaque,ghetto wall 27 Lwowska street,Podgorze,Krakow, Poland.JPG|eta|Memortabulo]]
[[Dosiero:Plaque Kraków Ghetto wall 62 Limanowskiego Street.jpg|eta|Memortabulo]]
[[Dosiero:Plaque Commemorating Jewish Ghetto on Limanowskiego Street Krakow - Poland (9195579398).jpg|eta|Memortabulo]]
'''Krakova geto''' ({{l-de|Der jüdische Wohnbezirk in Krakau}} – Juda loĝkvartalo en Krakovo (oficiala nomo el la periodo de [[okupado]]), {{l-yi|‏קראָקעווער געטאָ|t=''Krokewer geto''}}, {{l-pl|Getto krakowskie}}) – [[geto]] por la juda socio en [[Krakovo]]), fondita en 1941 de [[Hitler|hitleraj]] okupaciaj regopovoj en la krakova kvartalo Podgórze. Ĝi estis unu el kvin la plej grandaj getoj kreitaj de [[germanoj]] en [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] dum la [[dua mondmilito]]. Antaŭ la milito en Krakovo loĝis 60–80 mil [[judoj]], en la geto troviĝis ĉirkaŭ 17 mil personoj.

== Historio ==
[[Persekuto]]j de judoj komenciĝis baldaŭ post komenco de la germana [[okupado]] septembre 1939. Oni devigis judojn partopreni en trudlaboroj (septembre 1939), porti identigajn brakbendojn (novembre 1939), [[sinagogo]]j en Krakovo estis fermitaj, komenciĝis rekvizicio de [[moveblaĵo]] kaj [[nemoveblaĵo]] apartenanta al la krakovaj judoj.

Ĝis majo 1940 ordone de la germanaj okupaciaj regopovoj oni disponis [[deportado]]n de judoj el la urbo. De ĉirkaŭ 68 mil restis nur ĉirkaŭ 15 mil judaj laborantoj kaj membroj de iliaj familioj.

La krakova geto establiĝis per dispono de [[guberniestro]] de la [[distrikto Krakova|distrikto Krakovo]] dr-o Otto Wächter el la 3-a de marto 1941, kun la fermotago indikita la 21-an de marto.

27.10.1942: [[Operaco Reinhardt]]: la dua germana [[deportado]] de [[judoj]] el Krakova geto al [[ekstermejo Bełżec]] ([[Distrikto Tomaszowski (Lubelski)|Distrikto Tomaszowski]]) kaj [[Aŭŝvico]] komenciĝis - ĝi koncernis ĉirkaŭ 7 mil personojn, en tio malsanulojn de hospitalo kaj infanojn de orfejo

== Konataj malliberuloj ==
* [[Julian Aleksandrowicz]] – pola kuracisto
* [[Roman Polański]] - pola reĝisoro

== Aliaj personoj ligitaj kun la geto ==
* [[Oskar Schindler]]

== Bibliografio ==
* Malvina Graf, ''The Kraków Ghetto and the Plaszów Camp Remembered. Tallahassee'', The Florida State University Press, 1989, ISBN 0-8130-0905-7
* Alfred Katz, ''Poland's Ghettos at War'', Twayne Publishers, [[Nov-Jorko]] 1970, ISBN 0-8290-0195-6

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Krakovo|geto]]
[[Kategorio:Judaj getoj en Pollando okupita de nazioj]]
[[Kategorio:Juda rezistado dum Holokaŭsto]]
[[Kategorio:Oskar Schindler]]
[[Kategorio:Amon Göth]]</text>
      <sha1>seqgq951zcruykmgzvp41m6niered94</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365700</id>
      <parentid>9365699</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:48:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2845" sha1="cqafnkfxuslc2zdhn0y9ijmtcd7ytjx" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=PL|Mapo en angulo=Krakovo|situo sur mapo=Centra Krakovo|zomo=13}}
[[Dosiero:Kraków Ghetto Commemorative plaque,ghetto wall 27 Lwowska street,Podgorze,Krakow, Poland.JPG|eta|Memortabulo]]
[[Dosiero:Plaque Kraków Ghetto wall 62 Limanowskiego Street.jpg|eta|Memortabulo]]
[[Dosiero:Plaque Commemorating Jewish Ghetto on Limanowskiego Street Krakow - Poland (9195579398).jpg|eta|Memortabulo]]
[[Dosiero:אנדרטה לזכר בית היתומים בקרקוב.jpg|eta|Memortabulo]]
'''Krakova geto''' ({{l-de|Der jüdische Wohnbezirk in Krakau}} – Juda loĝkvartalo en Krakovo (oficiala nomo el la periodo de [[okupado]]), {{l-yi|‏קראָקעווער געטאָ|t=''Krokewer geto''}}, {{l-pl|Getto krakowskie}}) – [[geto]] por la juda socio en [[Krakovo]]), fondita en 1941 de [[Hitler|hitleraj]] okupaciaj regopovoj en la krakova kvartalo Podgórze. Ĝi estis unu el kvin la plej grandaj getoj kreitaj de [[germanoj]] en [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] dum la [[dua mondmilito]]. Antaŭ la milito en Krakovo loĝis 60–80 mil [[judoj]], en la geto troviĝis ĉirkaŭ 17 mil personoj.

== Historio ==
[[Persekuto]]j de judoj komenciĝis baldaŭ post komenco de la germana [[okupado]] septembre 1939. Oni devigis judojn partopreni en trudlaboroj (septembre 1939), porti identigajn brakbendojn (novembre 1939), [[sinagogo]]j en Krakovo estis fermitaj, komenciĝis rekvizicio de [[moveblaĵo]] kaj [[nemoveblaĵo]] apartenanta al la krakovaj judoj.

Ĝis majo 1940 ordone de la germanaj okupaciaj regopovoj oni disponis [[deportado]]n de judoj el la urbo. De ĉirkaŭ 68 mil restis nur ĉirkaŭ 15 mil judaj laborantoj kaj membroj de iliaj familioj.

La krakova geto establiĝis per dispono de [[guberniestro]] de la [[distrikto Krakova|distrikto Krakovo]] dr-o Otto Wächter el la 3-a de marto 1941, kun la fermotago indikita la 21-an de marto.

27.10.1942: [[Operaco Reinhardt]]: la dua germana [[deportado]] de [[judoj]] el Krakova geto al [[ekstermejo Bełżec]] ([[Distrikto Tomaszowski (Lubelski)|Distrikto Tomaszowski]]) kaj [[Aŭŝvico]] komenciĝis - ĝi koncernis ĉirkaŭ 7 mil personojn, en tio malsanulojn de hospitalo kaj infanojn de orfejo

== Konataj malliberuloj ==
* [[Julian Aleksandrowicz]] – pola kuracisto
* [[Roman Polański]] - pola reĝisoro

== Aliaj personoj ligitaj kun la geto ==
* [[Oskar Schindler]]

== Bibliografio ==
* Malvina Graf, ''The Kraków Ghetto and the Plaszów Camp Remembered. Tallahassee'', The Florida State University Press, 1989, ISBN 0-8130-0905-7
* Alfred Katz, ''Poland's Ghettos at War'', Twayne Publishers, [[Nov-Jorko]] 1970, ISBN 0-8290-0195-6

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Krakovo|geto]]
[[Kategorio:Judaj getoj en Pollando okupita de nazioj]]
[[Kategorio:Juda rezistado dum Holokaŭsto]]
[[Kategorio:Oskar Schindler]]
[[Kategorio:Amon Göth]]</text>
      <sha1>cqafnkfxuslc2zdhn0y9ijmtcd7ytjx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365701</id>
      <parentid>9365700</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2907" sha1="leij9upiabulwnv1hch4sw9ewn8gem3" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=PL|Mapo en angulo=Krakovo|situo sur mapo=Centra Krakovo|zomo=13}}
[[Dosiero:Kraków Ghetto Commemorative plaque,ghetto wall 27 Lwowska street,Podgorze,Krakow, Poland.JPG|eta|Memortabulo]]
[[Dosiero:Plaque Kraków Ghetto wall 62 Limanowskiego Street.jpg|eta|Memortabulo]]
[[Dosiero:Plaque Commemorating Jewish Ghetto on Limanowskiego Street Krakow - Poland (9195579398).jpg|eta|Memortabulo]]
[[Dosiero:Krakowghettosign.jpg|eta|Memortabulo]]
[[Dosiero:אנדרטה לזכר בית היתומים בקרקוב.jpg|eta|Memortabulo de la orfejo]]
'''Krakova geto''' ({{l-de|Der jüdische Wohnbezirk in Krakau}} – Juda loĝkvartalo en Krakovo (oficiala nomo el la periodo de [[okupado]]), {{l-yi|‏קראָקעווער געטאָ|t=''Krokewer geto''}}, {{l-pl|Getto krakowskie}}) – [[geto]] por la juda socio en [[Krakovo]]), fondita en 1941 de [[Hitler|hitleraj]] okupaciaj regopovoj en la krakova kvartalo Podgórze. Ĝi estis unu el kvin la plej grandaj getoj kreitaj de [[germanoj]] en [[Ĉefgubernio|Ĝenerala Gubernio]] dum la [[dua mondmilito]]. Antaŭ la milito en Krakovo loĝis 60–80 mil [[judoj]], en la geto troviĝis ĉirkaŭ 17 mil personoj.

== Historio ==
[[Persekuto]]j de judoj komenciĝis baldaŭ post komenco de la germana [[okupado]] septembre 1939. Oni devigis judojn partopreni en trudlaboroj (septembre 1939), porti identigajn brakbendojn (novembre 1939), [[sinagogo]]j en Krakovo estis fermitaj, komenciĝis rekvizicio de [[moveblaĵo]] kaj [[nemoveblaĵo]] apartenanta al la krakovaj judoj.

Ĝis majo 1940 ordone de la germanaj okupaciaj regopovoj oni disponis [[deportado]]n de judoj el la urbo. De ĉirkaŭ 68 mil restis nur ĉirkaŭ 15 mil judaj laborantoj kaj membroj de iliaj familioj.

La krakova geto establiĝis per dispono de [[guberniestro]] de la [[distrikto Krakova|distrikto Krakovo]] dr-o Otto Wächter el la 3-a de marto 1941, kun la fermotago indikita la 21-an de marto.

27.10.1942: [[Operaco Reinhardt]]: la dua germana [[deportado]] de [[judoj]] el Krakova geto al [[ekstermejo Bełżec]] ([[Distrikto Tomaszowski (Lubelski)|Distrikto Tomaszowski]]) kaj [[Aŭŝvico]] komenciĝis - ĝi koncernis ĉirkaŭ 7 mil personojn, en tio malsanulojn de hospitalo kaj infanojn de orfejo

== Konataj malliberuloj ==
* [[Julian Aleksandrowicz]] – pola kuracisto
* [[Roman Polański]] - pola reĝisoro

== Aliaj personoj ligitaj kun la geto ==
* [[Oskar Schindler]]

== Bibliografio ==
* Malvina Graf, ''The Kraków Ghetto and the Plaszów Camp Remembered. Tallahassee'', The Florida State University Press, 1989, ISBN 0-8130-0905-7
* Alfred Katz, ''Poland's Ghettos at War'', Twayne Publishers, [[Nov-Jorko]] 1970, ISBN 0-8290-0195-6

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Krakovo|geto]]
[[Kategorio:Judaj getoj en Pollando okupita de nazioj]]
[[Kategorio:Juda rezistado dum Holokaŭsto]]
[[Kategorio:Oskar Schindler]]
[[Kategorio:Amon Göth]]</text>
      <sha1>leij9upiabulwnv1hch4sw9ewn8gem3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geto en Kielce</title>
    <ns>0</ns>
    <id>607586</id>
    <revision>
      <id>9365704</id>
      <parentid>9033820</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:54:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2470" sha1="r0036h2lfjn69s3otabglq1c4hy529q" xml:space="preserve">{{informkesto organizaĵo
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=PL-26
|Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
|situo sur mapo= Kielce
|zomo=13
}}
[[Dosiero:Głaz kieleckie getto.jpg|eta|Memoratabulo]]
[[Dosiero:Pomnik getta 04.jpg|eta|]]
'''Geto en Kielce''' estis [[geto]] kreita aprile 1941 de [[okupado|okupaciaj]] germanaj regopovoj en [[Kielce]] por 27 mil [[judoj]]. Nuligita en la dua duono de aŭgusto 1942, per forveturigo de la plimulto de ties loĝantoj al [[ekstermejo]] [[Treblinka (koncentrejo)|Treblinka]], [[murdo]] de la parto surloke kaj lokigo de la ceteraj en kvar trudlaborejoj: ĉe la str. Jasna-Stolarska (&quot;eta geto&quot;) kaj tri apudfabrikaj.

Multnombra juda societo de Kielce post la germana [[invado en Pollandon]] septembre 1939 estis [[persekuto|persekutata]] flanke de [[okupado|okupanto]]. [[Germanoj]] forigis judojn de la urbocentro, devigis ilin al [[sklavo|sklava]] laboro kaj al du kontribucioj. Per blokado de bankaj kontoj, malpermeso posedi [[kontanta mono|kontantan monon]] super 2 mil [[zloto]]j kaj transpreno de [[fabriko]]j kaj [[vendejo]]j ili eliminis judojn de [[ekonomio]]. En ekzistanta de aprilo 1941 [[geto]], kies konstruaĵoj povus ampleksi 15 mil personoj, germanoj amasigis 27 mil judojn. Malbonegaj loĝkondiĉoj, neufiĉeco de [[manĝo]] kaj ĉiutaga [[mizero]] estis ligitaj kun pluraj [[krimo]]j, kies ĉefloko estis [[juda tombejo]] en Pakosz, kie germanoj pafmortigis alveturigatajn de la geto personojn. La okupantoj likvidis la judan kvartalon en la tagoj 20-a ĝis 24-a de aŭgusto 1942, elveturigante al ekstermejo Treblinka ĉ. 20-21 mil personojn, kaj 1,2 mil murdante surloke. Restintaj en Kielce judoj estis lokigitaj en ekzistantaj en la jaroj 1942–1944 kvar trudlaborejoj: Jasna-Stolarska kaj tri apudfabrikaj. Martirecon de la juda socio memorigas en la urbo [[monumento]]j kaj memortabuloj.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Bjalistoka geto]]
* [[Krakova geto]]
* [[Lodza geto]]
* [[Lublina geto]]
* [[Varsovia geto]]

== Bibliografio ==
* Cezary Jastrzębski, Konrad Otwinowski, Magdalena Otwinowska: ''Miejsca pamięci narodowej w Kielcach'' (Lokoj de nacia memoro en Kielce), Muzeum Historii Kielce, [[Kielce]] 2010.

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Judaj getoj en Pollando okupita de nazioj|Kielce]]
[[Kategorio:Ĝenerala Gubernio]]
[[Kategorio:Kielce]]</text>
      <sha1>r0036h2lfjn69s3otabglq1c4hy529q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>33334 Turon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>608642</id>
    <revision>
      <id>9365718</id>
      <parentid>8532117</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:24:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2953" sha1="stpq32b7cfxh3yjw2aqeatw2hm6smfq" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 33334 ''Turon''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 33334 Turon
 |Aliaj_nomoj = '''1998 VM&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;'''; 2000 EM&lt;sub&gt;116&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|11|novembro|1998}}
 |Malkovrinto = [[OCA-DLR Asteroid Survey|ODAS]]
 |Loko_de_malkovro = [[Caussols]] ([[Francio]])
 |Epoko = 2458200.5 {{dato|23|marto|2018}} TDB
 |Granda_duonakso = 448,434 [[1 E9 m|Gm]] (2,998 [[astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 432,884 Gm (2,894 AU)
 |Apoapsido = 463,984 Gm (3,102 AU)
 |Discentreco = 0,03468
 |Periodo = 1895,650&amp;nbsp;[[tago]]j&amp;nbsp;(5,190&amp;nbsp;[[jaro#Julia jaro|jaroj]])&lt;!-- 16:7 Jup. --&gt;
 |Klinangulo = 12,031°
 |Meza_anomaliangulo = 214,264°&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|23|marto|2018}}&lt;/small&gt;
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 47,443°
 |Argumento_de_periapsido = 51,589°
 |Terdistanco_min = 287,656 [[1 E9 m|Gm]] (1,922 [[astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 6,067 ± 0,102 km
 |Albedo_geom = 0,191 ± 0,031
 |Absoluta_magnitudo = 13,8
}}
'''33334 ''Turon''''' estas malgranda, meze hela [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|11|novembro|1998}} far'de la teamo de la [[astronomio|astronomia]] kampanjo ''[[OCA-DLR Asteroid Survey]]'' (ODAS) elde la [[Observatorio]] de la [[altebenaĵo de Calern]], en [[Caussols]] ([[Alpes-Maritimes]], [[Francio]]).

== Nomo ==
Ĝia nomo honoras la francan [[astrometrio|astrometriistino]] ''Catherine Turon'',&lt;ref&gt;[https://www.cosmos.esa.int/web/gaia/gaia-people/catherine-turon Catherine Turon el la paĝaro de Gaia] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180510133112/https://www.cosmos.esa.int/web/gaia/gaia-people/catherine-turon |date=2018-05-10 }} {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bureau-des-longitudes.fr/membres%20correspondants/turon.htm Catherine Turon el la paĝaro de ''Bureau des Longitudes''] {{lingvokodo|fr}}&lt;/ref&gt; en la kampo de la [[galaksio|galaksiaj]] strukturo kaj dinamiko. Ŝi estis gvidantino de la teamo de la eniroj en la [[Katalogo Hipparcos]] kaj kunordigantino de la franca partopreno al la misio [[Gaia (kosma observatorio)|Gaia]].&lt;ref&gt;[http://aramis.obspm.fr/PNCG08/talks/CTuron_Gaia_PNG.pdf La misio GAIA, de Catherine Turon]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|fr}}&lt;/ref&gt;

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|33334-turon-1998-vm4}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (33001–34000)#33301-33350|Listo de asteroidoj (33001 – 34000)]]
|antaŭ = [[(33333) 1998 SP66|(33333) 1998 SP&lt;sub&gt;66&lt;/sub&gt;]]
|periodo = '''33334 ''Turon'''''
|post = ''[[33335 Guibert]]''
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Turon}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de OCA-DLR Asteroid Survey]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998]]</text>
      <sha1>stpq32b7cfxh3yjw2aqeatw2hm6smfq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>35270 Molinari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>612787</id>
    <revision>
      <id>9365760</id>
      <parentid>8532373</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2641" sha1="4oq7hvb95yod2s2gp2dxzaeqnk1ctr4" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 35270 ''Molinari''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 
 |Aliaj_nomoj = '''1996 RL'''
 |Dato_de_malkovro = {{dato|7|septembro|1996}}
 |Malkovrintoj = [[Valter Giuliani|V. Giuliani]] kaj [[Paolo Chiavenna|P. Chiavenna]]
 |Loko_de_malkovro = [[Sormano]] ([[Italio]])
 |Epoko = 2458200.5 {{dato|23|marto|2018}} TDB
 |Granda_duonakso = 357,000 [[1 E9 m|Gm]] (2,386 [[astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 270,378 Gm (1,807 AU)
 |Apoapsido = 443,623 Gm (2,965 AU)
 |Discentreco = 0,2426
 |Periodo = 1346,521&amp;nbsp;[[tago]]j&amp;nbsp;(3,687&amp;nbsp;[[jaro#Julia jaro|jaroj]])
&lt;!-- 11:3 --&gt;
 |Klinangulo = 3,964°
 |Meza_anomaliangulo = 330,485°&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|23|marto|2018}}&lt;/small&gt;
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 210,140°
 |Argumento_de_periapsido = 106,440°
 |Terdistanco_min = 119,424 [[1 E9 m|Gm]] (0,7983 [[astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 4,963 ± 0,032 km
 |Albedo_geom = 0,041 ± 0,004
 |Absoluta_magnitudo = 15,6
}}
'''35270 ''Molinari''''' estas malgranda, malhela
asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|7|septembro|1996}} de la italaj [[astronomo]]j [[Valter Giuliani]] kaj [[Paolo Chiavenna]] elde la [[Observatorio de Sormano]] en [[Lombardujo]] ([[Italio]]).

== Nomo ==
Ĝia nomo honoras la italan astronomon ''Emilio Molinari'',&lt;ref&gt;[http://www.oa-cagliari.inaf.it/news.php?id_news=244&amp;set_language=2&amp;la=1 Emilio Molinari nomumita nova direktoro de la Observatorio Astronomia de Calgari ; el la paĝaro de la Observatorio de Calgari, 24-a de majo 2017]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|it}}&lt;/ref&gt; kiu disvolvis sian astronomian karieron ĉe la [[Observatorio de Brera]], [[Milano]], komence kun studo pri la malproksimaj [[galaksiamaso]]j, poste pasante en teknologian grupon. Li poste servis kiel direktoro de la [[Nacia Teleskopo Galileo]] kaj de la [[Teleskopo de Monto Rapid Eye]].

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|35270-molinari-1996-rl}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (35001–36000)#35251-35300|Listo de asteroidoj (35001 – 36000)]]
|antaŭ = ''[[35269 Idefix]]''
|periodo = '''35270 ''Molinari'''''
|post = [[(35271) 1996 RR3|(35271) 1996 RR&lt;sub&gt;3&lt;/sub&gt;]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Molinari}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Valter Giuliani]]
[[Kategorio:Malkovrita de Paolo Chiavenna]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1996]]</text>
      <sha1>4oq7hvb95yod2s2gp2dxzaeqnk1ctr4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>621371</id>
    <revision>
      <id>9365181</id>
      <parentid>9359722</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:04:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* F */</comment>
      <origin>9365181</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60419" sha1="sgglok3f6cap319adalifxux62pax02" xml:space="preserve">Jen listo de famaj [[hungaroj]], kiuj mortis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto inter A-F.

'''La ceteraj famuloj troviĝas en apartaj paĝoj''':
* (inter G-K) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]'''
* (inter L-R) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]'''
* (inter S-Z) en '''[[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]'''.

(Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[artikolo]]jn pri [[distrikto]]j de Budapeŝto kaj pri [[Pest (urbo)]] kaj [[Budao (urbo)]]):
* [[Listo de famuloj mortintaj en Buda]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Pest]]

{{EnhavTabelo|alf=L}}
== A ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Judit Aba-Novák]], tekstilartisto
* [[Gyula Abay Neubauer]], [[ekonomikisto]]
* [[Károly Abaffy]], [[kemiisto]]
* [[Ödön Abaffy]], [[parlamentano]]
* [[Lajos Abafi]], literaturhistoriisto
* [[Bódog Ábel]], ekonomikisto
* [[Károly Ábel]], [[instruisto]]
* [[Béla Abody]], verkisto
* [[Béla Abodi Nagy]], [[pentristo]]
* [[Arany Abonyi]], [[pentristo]]
* [[Árpád Abonyi]], [[verkisto]]
* [[Géza Abonyi]], [[aktoro]]
* [[Géza Abonyi (juristo)]]
* [[István Abonyi (arbarinĝeniero)]]
* [[István Abonyi (ŝakisto)]]
* [[Lajos Abonyi (bestokuracisto)]]
* [[Sándor Abonyi]], [[zoologo]]
* [[Tivadar Abonyi]], aktoro
* [[Ambrus Ábrahám]], zoologo
* [[János Ábrahám (ginekologo)]]
* [[Karola Ábrahám]], patologo
* [[Lajos Ábrahám]], agronomo
* [[Emil Ábrányi (komponisto)]]
* [[Kornél Ábrányi (komponisto)]]
* [[Kornél Ábrányi (pli juna)]], verkisto
* [[Lajos Ábrányi]], pentristo
* [[János Abrudbányai]], unitaria pastro
* [[János Abrudbányay]], instruisto
* [[Sarolta Absolon]], oficisto
* [[Ágoston Ács]], pentristo
* [[Ernő Ács]], [[fizikisto]]
* [[Ilona Ács]], [[naĝado|naĝisto]]
* [[János Ács]], [[reĝisoro]]
* [[Kató Ács]], verkisto
* [[Lajos Ács]], [[politikisto]]
* [[Lipót Ács]], ceramikisto
* [[Ignác Acsády]], [[historiisto]]
* [[Antal Acsay]], [[monaĥo]]
* [[Tihamér Acsay]], [[juĝisto]]
* [[Ilona Aczél]], aktoro
* [[Ilona Aczél (pentristo)]]
* [[István Aczél]], ekonomo
* [[András Ádám (atomfizikisto)]]
* [[Emil Ádám]], korusestro
* [[György Ádám]], [[fiziologo]]
* [[György Ádám (advokato)]]
* [[György Ádám (ekonomo)]]
* [[Jenő Ádám]], [[komponisto]]
* [[Lajos Ádám]], [[kirurgo]]
* [[László Ádám (ĵurnalisto)]]
* [[László Ádám (geografo)]]
* [[Lóránt Ádám]], [[juĝisto]]
* [[Magda Ádám]], historiisto
* [[Oszkár Ádám]], [[terfizikisto]]
* [[Tamás Ádám (agronomo)]]
* [[Tamás Ádám (aktoro)]]
* [[Mór Adler]], pentristo
* [[Zsigmond Adler]], boksisto
* [[Berta Adorján]], aktoro
* [[Bence Adorján]], ekonomo
* '''[[Endre Ady]]''', [[poeto]]
* [[Lajos Ady]], literaturisto
* [[János Áfra (instruisto)]]
* [[Árpád Ág]], fizikisto
* [[Adolf Ágai]], [[kuracisto]]
* [[Karola Ágai]], [[operkantisto]]
* [[László Agárdi]], monaĥo
* [[Gábor Agárdy]], aktoro
* [[Gyula Agárdy]], monaĥo
* [[Ilona Agárdy]], aktoro
* [[Gyula Aggházy]], pentristo
* [[Kamil Aggházy]], historiisto
* [[Károly Aggházy]], komponisto
* [[Mária Aggházy]], muzeologo
* [[Pál Agócsy]], plibonigisto
* [[Tivadar Agorasztó]], politikisto
* [[György Ágoston (humuristo)]]
* [[Julián Imre Ágoston]], monaĥo
* [[László Ágoston (filozofo)]]
* [[Mihály Ágoston (elektrinĝeniero)]]
* [[József Aistleitner]], [[filologo]]
* [[Miklós Ajtai (kemiisto)]]
* [[Sándor Ajtai Kovách]], kuracisto
* [[Erzsi Ákos]], aktoro
* [[István Ákos]], instruisto
* [[Károly Ákos]], psikologo
* [[Klára Ákos]], dancisto
* [[László Ákos]], ĵurnalisto
* [[Oszkár Alánt]], farmakologo
* [[Flórián Albert]], futbalisto
* [[István Albert (piaristo)]]
* [[Antal Áldásy]], historiisto
* [[Béla Alexander]], [[kuracisto]]
* [[Bernát Alexander]], [[filozofo]]
* [[György Alexits]], [[matematikisto]]
* [[Károly Alexy]], skulptisto
* [[László Alföldi]], geologo
* [[Zoltán Alföldy]], kuracisto
* [[Hubert Pál Álgyay]], [[inĝeniero]]
* [[György Almár]], pentristo
* [[Antal Almási]], juĝisto
* [[Elemér Almási]], kemiisto
* [[Loránd Almási Balogh]], arkitekto
* [[György Almássy (radiologo)]]
* [[József Almásy]], filozofo
* [[László Almásy]], politikisto
* [[Pál Almásy]], politikisto
* [[László Alpár]], matematikisto
* [[Zsuzsa Alpár]], psikologo
* [[Pál Alpári]], redaktoro
* [[Irma Alszeghy]], aktoro
* [[Kálmán Alszeghy]], reĝisoro
* [[Lajos Alszeghy]], aktoro
* [[Zsolt Alszeghy]], literaturhistoriisto
* [[Margit Altai]], verkisto
* [[Rezső Altai]], instruisto
* [[Gyula Altenburger]], matematikisto
* [[Iván Altomáré]], [[ministro]]
* [[Jenő Ambrózi (pli aĝa)]]
* [[Ágoston Ambrózy (juĝisto)]]
* [[Ágoston Ambrózy (poeto)]]
* [[Béla Ambrus]], instruisto
* [[Miklós Ambrus]], akvopilkisto
* [[Zoltán Ambrus (gitaristo)]]
* [[Zoltán Ambrus (verkisto)]]
* [[Éva Ancsel]], [[filozofo]]
* [[Margit Andaházi]], aktoro
* [[Béla Andai]], aktoro
* [[Ernő Andai]], aktoro
* [[Györgyi Andai]], aktoro
* [[Pál Andai]], arkitekto
* [[Piroska Anderlik]], imunologo
* [[Erzsébet Andics]], historiisto
* [[Ilona Andor]], korusestro
* [[József Andor]], verkisto
* [[Rudolf Andorka (diplomato)]]
* [[Béla András]], [[dirigento]]
* [[László András (verkisto)]]
* [[József Andrasovszky]], botanikisto
* [[Aladár Andrássy]], [[politikisto]]
* [[Dániel Andrássy]], politikisto
* [[Géza Andrássy]], politikisto
* [[Gyula Andrássy (pli juna)]], politikisto
* [[Sándor Andrássy]], [[ĉambelano]]
* [[Tivadar Andrássy]], politikisto
* [[Gábor Andreánszky]], [[botanikisto]]
* [[Károly Andreetti]], arkitekto
* [[Sándor Andrikovics]], biologo
* [[Rudolf Andorka]], [[sociologo]]
* [[Lambert Angeli]], [[agronomo]]
* [[Csaba Anghi]], zoologo
* [[Dávid Angyal]], historiisto
* [[Dezső Angyal]], agronomo
* [[János Angyal (humuristo)]]
* [[János Angyal (instruisto)]]
* [[Mária Angyal]], reĝisoro
* [[Pál Angyal]], juristo
* [[Sándor Angyal]], aktoro
* [[János Ángyán]], kuracisto
* [[Margit Anna]], [[pentristo]]
* [[Géza Antal]], [[kirurgo]]
* [[Gyula Antal]], advokato
* [[Imre Antal (pianisto)]]
* [[István Antal (pianisto)]]
* [[Iván Antal]], oficisto
* [[János Antal (fizikisto)]]
* [[Károly Antal]], [[skulptisto]]
* [[Lajos Antal]], kuracisto
* [[László Antal (ekonomikisto)]]
* [[Zoltán Antal]]
* [[Albert Antalffy]], operkantisto
* [[Mihály Antalfi]], juĝisto
* [[József Antall]], [[ĉefministro]]
* [[József Antall (pli maljuna)]], politikisto
* [[Georg Anthes]], operkantisto
* [[Ferenc Antoni]], kuracisto
* [[István Antos]], ministro
* [[Imre Apáthi]], aktoro
* [[Miklós Apáti (poeto)]]
* [[Noémi Apor]], aktoro
* [[Klotild Apponyi]], diplomato
* [[Lajos Áprily]], poeto
* [[Antal Apró]], ministro
* [[László Aradszky]], ŝlagrokantisto
* [[Dániel Arany]], [[instruisto]]
* '''[[János Arany]]''', poeto
* [[László Arany]], poeto
* [[Béla Aradi]], [[prokuroro]]
* [[Kálmán Arady]], internisto
* [[Mátyás Pál Aradi]], muzeologo
* [[Pál Aranyossi]], ĵurnalisto
* [[Magda Aranyossi]], ĵurnalisto
* [[István Arató (instruisto)]]
* [[Endre Arató]], historiisto
* [[István Arató]], pentristo
* [[Mihály Arató]], psikiatro
* [[Aladár Árkay]], [[arkitekto]]
* [[Bertalan Árkay]], arkitekto
* [[Lili Árkayné Sztehló]], vitralisto
* [[József Árkövy]], dentkuracisto
* [[József Árkus]], humuristo
* [[Lajos Armentano]], hematologo
* [[Edgár Artner]], pastro
* [[Vince Árva]], paŭlano
* [[Attila Árvay]], kardiologo
* [[György Árvay]], apotekisto
* [[Emil Asboth]], inĝeniero
* [[Lajos Asbóth]], [[generalo]] 
* [[Oszkár Asbóth]], inventisto
* [[Oszkár Ascher]], aktoro
* [[Lipót Aschner]], fabrikestro
* [[Ákos Ásvány]], kemiisto
* [[Károly Aszalós]], instruisto
* [[Dezső Aszlányi]], oficisto
* [[Imre Aszódi]], tradukisto
* [[Mária Aszódi]], operkantisto
* [[László Asztalos]], juristo
* [[Sándor Asztalos (redaktoro)]]
* [[Gábor Attalai]], industriartisto
* [[Elemér Atzél]], [[apotekisto]]
* [[György Auer]], prokuroro
* [[Vince Augustin (kuracisto)]]
* [[Mária Augusztinovics]], ekonomikisto
* [[László Aujeszky]], [[meteologo]]
{{Div col end}}

== B ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Judit B. Kopp]], skulptisto
* [[Erzsi B. Marton]], aktoro
* [[János B. Nagy]], operkantisto
* [[József Babay]], verkisto
* [[Vincențiu Babeș]], politikisto
* [[Mihály Bába]], ĵurnalisto
* [[Antal Babics]], kuracisto
* [[Kálmán Babics]], filozofo
* [[Béla Babiczky]], bibliotekisto
* [[Mihály Babits]], poeto
* [[György Babolcsay]], futbalisto
* [[Gyula Babos]], [[gitaristo]]
* [[Ernő Babos]], lingvisto
* [[Sándor Babos]], parazitologo
* [[Zoltán Babos]], hidrologo
* [[Imre Bach]], kuracisto
* [[Iván Bach]], informadikisto
* [[Dániel Bachát]], pastro
* [[Béla Bacher]], arthistoriisto
* [[Emil Bacher]], ekonomikisto
* [[Simon Bacher]], poeto
* [[István Bachó]], komponisto
* [[Iván Bächer]], ĵurnalisto
* [[Mihály Bächer]], pianisto
* [[Vilmos Bacher]], profesoro
* [[Richárd Backhausz]], kuracisto
* [[Ferenc Bács]], aktoro
* [[Paula Bacsányi]], aktoro
* [[Tamás Bácskai]], ekonomikisto
* [[Zoltán Bacskay]], instruisto
* [[Albert Bacsó]], grundisto
* [[Jenő Bacsó (pli juna)]], juristo
* [[Nándor Bacsó]], [[meteologo]]
* [[Péter Bacsó]], reĝisoro
* [[Péter Baczakó]], halterlevisto
* [[Bertalan Sándor Badalik]], monaĥo
* [[Tibor Badari]], boksisto
* [[Ferenc Badics]], literaturhistoriisto
* [[József Badics]], agronomo
* [[Valér Bády]], franciskano
* [[László Bagó]], aktoro
* [[András Bágya]], komponisto
* [[Géza Baintner]], fizikisto
* [[Jenő Bajai]], agronomo
* [[Veronika Bajáki]], juristo
* [[Géza Bajári]], korbopilkisto
* [[Endre Bajomi Lázár]], redaktoro
* [[Gizi Bajor]], aktoro
* [[Imre Bajor]], aktoro
* [[Rezső Bajusz]], fervojisto
* [[Izrael Bak]], rabeno
* [[János Bak]], bibliografo
* [[János P. Bak]], pentristo
* [[József Bak]], prokuroro
* [[István Bakács]], arkivisto
* [[Lajos Bakay (kirurgo)]]
* [[Ágnes Bakó]], verkisto
* [[Ede Bakó]], bankisto
* [[Márta Bakó]], aktoro
* [[Tivadar Bakody]], kuracisto
* [[Ernő Bakonyi]], popoldancisto
* [[Ferenc Bakonyi]], psikologo
* [[Kálmán Bakonyi]], juĝisto
* [[Ferenc Bakos]], lingvisto
* [[Tibor Bakos]], altlerneja instruisto
* [[Csaba Baksa]], geologo
* [[László Baksa Soós]], aktoro
* [[Árpád Baksay]], operetkantisto 
* [[László Baky]], [[subministro]]
* [[Ervin Baktay]], [[orientalisto]]
* [[Péter Balabán]], tradukisto
* [[Andor Balajthy]], pupteatristo
* [[György Balanyi]], historiisto
* [[Edit Balás]], arthistoriisto
* [[Kornél Balás]], juĝisto
* [[Péter Elemér Balás]], juristo
* [[Mihály Balatoni]], agronomo
* [[József Balassa (ĵurnalisto)]]
* [[József Balassa (lingvisto)]]
* [[László Balássy]], poeto
* [[György Balázs]], redaktoro
* [[János Balázs (lingvisto)]]
* [[Mária Balázs]], juĝisto
* [[Márta Balázs]], internisto
* [[Mihály Balázs (redaktoro)]]
* [[Péter Balázs (arkivisto)]]
* [[Sándor Balázs (bibliotekisto)]]
* [[János P. Balázs]], lingvisto
* [[Jenő Balassa]], aktoro
* [[György Balassa (klarnetisto)]]
* [[Iván Balassa]], etnografo
* [[Péter Balassa]], esteto
* [[Sándor Balassa (komponisto)]]
* [[Tamás P. Balassa]], komponisto
* [[Kamill Balatoni]], kajakisto
* [[Károly Balatoni]], naĝisto
* [[Béla Balázs]], verkisto, poeto
* [[Béla Árpád Balázs]], astronomo
* [[István Balázs (instruisto)]]
* [[János Balázs (aktoro)]]
* [[József Balázs (dramaturgo)]]
* [[Júlia Balázs]], astronomo
* [[Lóránt Balázs]], kemiisto
* [[Sándor Balázs (instruisto)]]
* [[Sándor Balázs (verkisto)]]
* [[Balázs Balázs-Piri]], karikaturisto
* [[Lajos Balcza]], instruisto
* [[Emil Baleczky]], lingvisto
* [[Aladár Bálint]], ĵurnalisto
* [[Andor Bálint]], genetikisto
* [[Antal Bálint (psikologo)]]
* [[Béla Bálint]], aktoro
* [[Elemér Bálint]], matematikisto
* [[Endre Bálint]], pentristo
* [[György Bálint (aktoro)]]
* [[István Bálint (reĝisoro)]]
* [[Jenő Bálint]], kritikisto
* [[Lajos Bálint (kritikisto)]]
* [[Péter Bálint (kuracisto)]]
* [[Rezső Bálint (kuracisto)]]
* [[Rezső Bálint (pentristo)]]
* [[Sándor Bálint (etnografo)]]
* [[Zoltán Bálint (arkitekto)]]
* [[Mihály Balla]], ĵurnalisto
* [[Károly Ballai]], poŝtisto
* [[György Baló]], prezentisto
* [[Elemér Balogh (filozofo)]]
* [[Béla Balkay]], advokato
* [[Géza Balkay]], aktoro
* [[Aladár Balla]], advokato
* [[Antal Balla (ĵurnalisto)]]
* [[Kálmán Balla]], aktoro
* [[Vilmos Balla]], ekonomikisto
* [[Aladár Ballagi]], historiisto
* [[Mór Ballagi]], teologo
* [[Róbert Ballenegger]], geologo
* [[Ede Balló]], pentristo
* [[Mátyás Balló]], kemiisto
* [[Hugó Ballya]], remisto
* [[Elemér Baló]], aktoro
* [[László Baló]], ĵurnalisto
* [[István Balog (aktoro)]]
* [[Ágoston Balogh]], baletisto
* [[Albin Lajos Balogh]], monaĥo
* [[Andor Balogh]], stenografo
* [[Arnold Balogh]], advokato
* [[Béla Balogh (geografo)]]
* [[Emese Balogh]], aktoro
* [[Ernő Balogh (onkologo)]]
* [[Erzsi Balogh]], aktoro 
* [[Ferenc Balogh]], violonisto
* [[György Balogh (politikisto)]]
* [[Ilona Balogh]], arthistoriisto
* [[István Balogh (futbalisto)]]
* [[Jolán Balogh]], muzeologo
* [[János Balogh (hidrologo)]]
* [[János Balogh (zoologo)]]
* [[Jenő Balogh]], politikisto
* [[József Balogh (filologo)]]
* [[Kálmán Balogh (geologo)]]
* [[Kálmán Balogh (kuracisto)]]
* [[Katalin Balogh (aktoro)]]
* [[Katalin Balogh (psikologo)]]
* [[Ottó Balogh]], ekonomikisto
* [[Pál Balogh (publikigisto)]]
* [[Sándor Balogh (futbalisto)]]
* [[Tihamér Balogh]], kuracisto
* [[Ernő Baloghy]], politikisto
* [[György Baloghy]], ministro
* [[Huba Bálványos]], grafikisto
* [[Béla Bamberger]], advokato
* [[Károly Bamberger]], bestokuracisto
* [[Aladár Bán]], poeto
* [[Ervin Bán]], instruisto
* [[Frigyes Bán]], reĝisoro
* [[Klári Bán]], aktoro
* [[Róbert Bán]], reĝisoro
* [[Zoltán Bán]], komikisto
* [[Éva Bánáty]], gimnastikisto
* [[Ede Banda]], [[violonĉelisto]]
* [[Anna Bánd]], pupteatristo
* [[Dániel Bánffy]], ministro
* [[Miklós Bánffy]], verkisto
* [[Andor Bánhidi]], grafikisto
* [[Zoltán Bánhidi]], lingvisto
* [[Béla Bangha]], jezuito
* [[Ernő Bánk]], pentristo
* [[Donát Bánki]], inventisto
* [[Gabriella Bánki]], dancisto
* [[Zsuzsa Bánki]], aktoro
* [[Róbert Bánky]], pupteatristo
* [[Róbert Bánky (pli maljuna)]], aktoro
* [[Irén Bánó]], operkantisto
* [[István Banó]], etnografo
* [[Dezső Bánóczi]], aktoro
* [[József Bánóczi]], literaturhistoriisto
* [[László Bánóczi]], reĝisoro
* [[Kajetán Banovits]], inĝeniero
* [[György Bánrévy]], arkivisto
* [[Kornél Pál Bánsági]], ekonomikisto
* [[Aladár Bányai]], dirigento
* [[Éva Bányai (kemiisto)]]
* [[Margit Bara]], aktoro
* [[Endre Barabás]], ĵurnalisto
* [[Gizella Barabás]], pentristo
* [[István Barabás (bestokuracisto)]]
* [[Jenő Barabás]], etnografo
* [[Mihály Barabás (radiologo)]]
* [[Miklós Barabás]], pentristo
* [[Tamás Barabás]], ĵurnalisto
* [[Tibor Barabás]], verkisto
* [[Károly Baracs]], trafikinĝeniero
* [[Marcell Baracs]], advokato
* [[István Baraczka]], arkivisto
* [[Emil László Baranski]], pentristo
* [[László Baránszky]], arthistoriisto
* [[László Baránszky-Jób]], estetikisto
* [[István Bárány]], naĝisto
* [[Nándor Bárány]], inĝeniero
* [[István Baranya]], luktisto
* [[Erzsébet Baranyai]], psikologo
* [[Gyula Baranyai]], aldviolonisto
* [[Károly Bárányos]], ministro
* [[Ármin Barát]], ĵurnalisto
* [[Ferenc Baráth (instruisto)]]
* [[Lajos Barbarits]], agronomo
* [[Sándor Barcs]], politikisto
* [[Zoltán Barcsák]], agronomo
* [[Jenő Barcsay]], pentristo
* [[Lajos Barcza]], farmaciisto
* [[Géza Bárczi]], lingvisto
* [[Gusztáv Bárczi]], kuracisto, pedagogo
* [[István Bárczy]], ministro
* [[Kató Bárczy]], aktoro
* [[Imre Bárd]], advokato
* [[Ödön Bárdi]], aktoro
* [[Árpád Bardócz (pentristo)]]
* [[Kálmán Bardócz]], librotenisto
* [[Alfréd Bardon]], arkitekto
* [[Kornél Albert Bárdos]], monaĥo
* [[Lajos Bárdos]], muzikisto
* [[László Bárdos (poeto)]]
* [[Pál Bárdos]], dramaturgo
* [[Zoltán Bárdosi]], anestezisto
* [[László Bárdossy]], ĉefministro
* [[Gabi Bárdy]], aktoro
* [[Emil Baré]], violonisto
* [[Ilona Barkóczi]], psikologo
* [[László Barkóczi]], arkeologo
* [[József Barla Szabó (kuracisto)]]
* [[Ödön Barla-Szabó]], ekonomikisto
* [[Béla Barlai]], inĝeniero
* [[Ervin Barlai]], arbarinĝeniero
* [[Anci Barna]], aktoro
* [[Béla Barna (plibonigisto)]]
* [[Gyula Barna]], ekonomikisto
* [[Ignác Barna]], dentkuracisto
* [[Ignác Barna (juĝisto)]]
* [[János Barna (instruisto)]]
* [[Péter Barna]], policoficiro
* [[Anna Báró]], aktoro
* [[Zsolt Baronits]], saksofonisto
* [[György Baross]], oficisto
* [[Gyula Baros]], literaturhistoriisto
* [[Imre Baross]], cirkisto
* [[János Baross]], nobela juĝisto
* [[Károly Baross]], redaktoro 
* [[József Baróti]], aktoro
* [[György Barra]], inspektoro
* [[András Barta]], redaktoro
* [[Lajos Bartha (psikologo)]]
* [[István Bartke]], ekonomikisto
* [[János Bartók]], lingvisto
* [[Jenő Bársony (instruisto)]]
* [[Oszkár Bársony]], fremdultrafikisto
* [[Irma Barsy]], verkisto
* [[Géza Bartoniek]], fizikisto
* [[Andor Basch]], pentristo
* [[Árpád Basch]], pentristo
* [[József Barsi]], statistikisto
* [[Ödön Barsi]], verkisto
* [[Gyula Barsy]], statistikisto
* [[Sarolta Barsy]], agronomo
* [[Dóra Bársony]], operkantisto
* [[István Bársony (aktoro)]]
* [[István Bársony]], verkisto
* [[János Bársony]], kuracisto
* [[Tivadar Bársony]], radiologo
* [[Ernő Barta]], pentristo
* [[Éva Barta]], juvelisto
* [[István Barta]], inĝeniero
* [[István Barta (akvopilkisto)]]
* [[István Barta (pentristo)]]
* [[Lajos Barta]], verkisto
* [[Mária Barta]], aktoro
* [[Mária Barta (pentristo)]]
* [[Ödön Barta]], advokato
* [[István Bartalus]], muzikhistoriisto
* [[Ede Bartay]], komponisto
* [[László Bártfai Szabó]], bibliotekisto
* [[Adorján Bartha]], bestokuracisto
* [[Alfonz Bartha]], operkantisto
* [[Dénes Bartha]], muzikhistoriisto
* [[István Bartha (hidrologo)]]
* [[József Bartha (instruisto)]]
* [[Lajos Bartkó]], geologo
* [[László Bartha (bestokuracisto)]]
* [[József Bartl]], pentristo
* [[Éva Bartók]], tekstilartisto
* [[István Bartók]], patologo
* [[Lajos Bartók]], dramverkisto
* [[Nándor Barton]], cirkisto
* [[Vittorina Bartolucci]], operkantisto
* [[Emma Bartoniek]], historiisto
* [[Gyula Bartos]], aktoro
* [[Lajos Bartucz]], antropologo
* [[Andor Basch]], pentristo
* [[Árpád Basch]], pentristo
* [[Lóránt Basch]], advokato
* [[Ábris Basilides]], reĝisoro
* [[Barna Basilides]], pentristo
* [[Mária Basilides]], operkantisto
* [[Sándor Basilides]], pentristo
* [[Zoltán Basilides]], aktoro
* [[József Baska]], pentristo
* [[Ernő Baskai]], kemiisto
* [[Lajos Básti]], aktoro
* [[István Básthy]], dekoraciisto
* [[Imre Bata]], bibliotekisto
* [[István Bata]], ministro
* [[Ferenc Batári]], arthistoriisto
* [[Béla Baternay]], ĵurnalisto
* [[István Báthory (kuracisto)]]
* [[István Batizfalvy]], instruisto
* [[Sámuel Batizfalvy]], kuracisto
* [[Elza Báthory]], operetkantisto
* [[Giza Báthory]], aktoro
* [[Anna Báthy]], operokantisto
* [[Zsigmond Bátky]], etnografo
* [[Szidor Bátor]], komponisto
* [[Lajos Báttaszéki]], advokato
* [[Elemér Batthyány]], aristokrato
* [[Gyula Batthyány]], pentristo
* [[Tivadar Batthyány]], politikisto
* [[József Bauer]], bibliotekisto
* [[Mihály Bauer]], matematikisto
* [[Károly Baumann]], kantisto
* [[Izidor Baumgarten]], juristo
* [[Nándor Baumgarten]], juristo
* [[Sándor Baumgarten]], arkitekto
* [[Alajos Baumgartner]], instruisto
* [[Béla Bay]], trejnisto
* [[István Bayer]], instruisto
* [[József Bayer (literaturhistoriisto)]]
* [[Lajos Bazsay]], aktoro
* [[Jenő Beamter]], drumisto
* [[Lajos Bebrits]], ministro
* [[Judit Beczássy]], instruisto
* [[Fülöp Ö. Beck]], skulptisto
* [[Hugó Beck]], advokato
* [[Judit Beck]], pentristo
* [[Mihály Beck]], kemiisto
* [[Salamon Beck]], juristo
* [[Tamás Beck]], ministro
* [[Ervin Becker]], metalurgo
* [[László Beczner]], virologo
* [[József Bécsi]], kameraisto
* [[György Becsky]], ekonomikisto
* [[Antal Beczásy]], pentristo
* [[Anna Bede]], poeto
* [[Sándor Bedécs]], fasonisto
* [[Rudolf Bedő]], fabrikisto
* [[Sándor Bedő (agronomo)]]
* [[János Beér]], advokato
* [[Ferenc Begányi]], operkantisto
* [[István Békássy]], aktoro
* [[László Beke (agronomo)]]
* [[Manó Beke]], matematikisto
* [[Ödön Beke]], lingvisto
* [[István Békeffi]], verkisto
* [[Károly Békeffy]], piaristo
* [[Benő Békefi]], kalvinana episkopo
* [[Imre Békey]], juristo
* [[András Békés]], reĝisoro
* [[György Békés]], ginekologo
* [[István Békés]], verkisto
* [[Pál Békés]], verkisto
* [[Rita Békés]], reĝisoro
* [[András Békéssy]], matematikisto
* [[Jenő Békessy]], bredisto
* [[Miklós Békésy]], agronomo
* [[Gusztáv Beksics]], juristo
* [[Albert Béky]], inĝeniero
* [[Iván Béky-Halász]], poeto
* [[Henrik Béla]], ĵurnalisto
* [[Miklós Béládi]], literaturhistoriisto
* [[Antal Bélafi]], laboristo
* [[Sándor Belák (kuracisto)]]
* [[Iván Bélai]], kemiisto
* [[Vilmos Bélay]], arkivisto
* [[Izor Béldi]], juristo
* [[Alajos Béldy]], naĝisto
* [[Márta Belényesi]], etnografo
* [[László Beleznai]], akvopilkisto
* [[Margit Beleznay]], aktoro
* [[Emil Belházy]], inĝeniero
* [[Nepomuk János Belházy]], inĝeniero
* [[Ernő Béli Vörös]], pentristo
* [[Angéla Beliczai]], kalvinana pastro
* [[Angéla Beliczay]], kalvinana pastro
* [[Géza Beliczey]], politikisto
* [[Sándor Belitska]], ministro
* [[Béla Béll]], meteologo
* [[István Bella]], poeto
* [[Ervin Bellák]], okulkuracisto
* [[Pál Bélley]], bibliotekisto
* [[Imre Bellovics]], muzikinstruisto
* [[Pál Belohorszky]], redaktoro
* [[Lajos Bélteky]], maŝininĝeniero
* [[Sándor Beluleszkó]], etnografo
* [[Mihály Bély]], instruisto
* [[István Bencsik (pedagogo)]]
* [[Imre Bencze (advokato)]] 
* [[József Bencze]], kuracisto
* [[László Bencze]], pentristo
* [[Vilmos Benczik]], esperantisto
* [[Béla Benczúr]], arkitekto
* [[Gyula Benczúr (kuracisto)]]
* [[Ida Benczúr]], pentristo
* [[Olga Benczúr]], industriartisto
* [[Kálmán Benda]], historiisto
* [[Zsolt Bende]], [[operkantisto]]
* [[László Bendefy]], inĝeniero
* [[Ferenc Bene (futbalisto)]] 
* [[Géza Bene (pentristo)]]
* [[András Benedek]], dramaturgo
* [[Árpád Benedek]], reĝisoro
* [[Gábor Benedek (bestokuracisto)]]
* [[Jenő Benedek]], pentristo
* [[József Benedek (inĝeniero)]]
* [[Lajos Benedek (aktoro)]]
* [[Marcell Benedek]], verkisto
* [[Pál Benedek]], kemiisto
* [[Pál Benedek (hidrologo)]]
* [[Sándor Benedek]], kalvinana pastro
* [[Tibor Benedek (aktoro)]]
* [[Tibor Benedek (akvopilkisto)]]
* [[Henrik Benedict]], internisto
* [[Ottó Benedikt]], inĝeniero
* [[Ödön Beniczky]], politikisto
* [[Ferenc Beniczky]], politikisto
* [[Lenke Beniczkyné Bajza]], verkistino
* [[László Benjamin]], poeto
* [[István Benke (inĝeniero)]]
* [[Valéria Benke]], ministro
* [[András Benkei]], ministro
* [[Ágost Benkhard]], pentristo
* [[Ágost Benkhard (arkitekto)]]
* [[Etelka Benkő]], operkantisto
* [[Gyula Benkő]], aktoro
* [[László Benkő]], pianisto
* [[László Benkő (instruisto)]]
* [[László Benkő (juristo)]]
* [[Samu Benkő]], kulturhistoriisto
* [[Zoltán Benkő]], pianisto
* [[Bálint Benkó]], aktoro
* [[Sándor Benkó]], [[klarnetisto]]
* [[Katalin Benson]], psikologo
* [[István Bényei]], aktoro
* [[László Bényi]], pentristo
* [[István Benyovszky]], pentristo
* [[Ida Benza]], operkantisto
* [[Ákos Beöthy]], politikisto
* [[László Beöthy]], ministro
* [[László Beöthy (teatrestro)]]
* [[Lídia Beöthy]], aktoro
* [[Ottó Beöthy]], bibliotekisto
* [[Pál Beöthy]], politikisto
* [[Zsolt Beöthy]], literaturisto
* [[Dezső Bér]], karikaturisto
* [[Rudolf Bér]], pentristo
* [[Lajos Berán]], skulptisto
* [[Béla Berceli]], oficiro
* [[Imre Berczeller]], ginekologo
* [[István Berczelly]], skermisto
* [[Tibor Bérces]], kemiisto
* [[Béla Bercsényi]], aktoro
* [[Tibor Bercsényi]], dekoraciisto
* [[Károly Berczeli Anzelm]], ĵurnalisto
* [[Géza Berczy]], aktoro
* [[Árpád Berczik]], verkisto
* [[Sára Berczik]], dancisto
* [[Zoltán Berczik]], tablotenisisto
* [[József Berda]], poeto
* [[Antal Berecz]], [[inspektoro]]
* [[Endre Berecz]], kemiisto
* [[János Berecz]], ginekologo
* [[Frigyes Berecz]], ministro
* [[Gyula Berecz]], skulptisto
* [[János Berecz]], politikisto
* [[Kálmán Berecz]], juristo
* [[Gábor Bereczki]], lingvisto
* [[Albert Bereczky]], kalvinana episkopo
* [[Endre Bereczky]], kemiisto
* [[Géza Berek]], agronomo
* [[Kati Berek]], aktoro
* [[István Berend]], agronomo
* [[Miklós Berend]], kuracisto
* [[István Berendik]], kameraisto
* [[Károly Beregfy]], ministro
* [[Andor Berei]], ministro
* [[György Berencsi (virologo)]]
* [[György Berend]], juristo
* [[Iván Berend]], ekonomikisto
* [[György Berentey]], traŭmatologo
* [[Róbert Berény]], pentristo
* [[Ferenc Berényi]], pentristo
* [[Gábor Berényi]], reĝisoro
* [[Ottó Berényi]], komikisto
* [[Sándor Berényi]], juristo
* [[Ottó Berg]], dirigento
* [[János Berger]], pastro
* [[Dénes Berinkey]], ministro
* [[Antal Berkes]], pentristo
* [[Zoltán Berkes]], [[meteologiisto]]
* [[András Berkesi]], verkisto
* [[Feriz Berki]], pastro
* [[Viola Berki]], pentristo
* [[József Berky]], aktoro
* [[Kató Berky]], aktoro
* [[Irma Bermann]], aktoro
* [[Gáspár Bernát]], humuristo
* [[István Bernát]], agronomo
* [[Aurél Bernáth]], pentristo
* [[Géza Bernáth]], juĝisto
* [[Sándor Bernáthy]], gitaristo
* [[Jenő Bernátsky]], [[botanikisto]]
* [[Zsigmond Bernauer]], kemiisto
* [[Miksa Bernhard]], advokato
* [[Nándor Bernolák]], ministro
* [[Jolán Berrár]], lingvisto
* [[Mihály Berrár]], bestokuracisto
* [[Károly Bertalan]], [[geologo]]
* [[Lajos Bertalan]], [[hidrologo]]
* [[Vilmos Bertalan]], arthistoriisto
* [[Bulcsu Bertha]], verkisto
* [[Sándor Bertha]], juristo
* [[László Berty]], skermisto
* [[László Berza]], bibliotekisto
* [[László Berzenczey]], politikisto
* [[Albert Berzeviczy]], juristo
* [[Lajos Bese]], lingvisto
* [[János László Beszédes]], skulptisto
* [[Pál Besztercei]], aktoro
* [[Bálint Bethlen]], politikisto 
* [[Gyula Betlen]], skulptisto
* [[Oszkár Betlen]], ĵurnalisto
* [[Béla Bevilaqua-Borsodi]], muzeologo
* [[Miklós Bezegh-Huszágh]], akuzisto
* [[Gyula Bezerédi]], skulptisto
* [[István Bibó]], politikisto
* [[Judit Bibó]], lingvisto
* [[Lukács Bicskey]], aktoro
* [[Géza Biczó]], pentristo
* [[Károly Bieber]], [[forĝisto]]
* [[Ferenc Bihar]], ministro
* [[Klára Bihari]], verkistino
* [[Péter Bihari]], pedagogo
* [[Sándor Bihari]], pentristo
* [[György Bikády]], aktoro
* [[Mária Bilicsi]], aktoro
* [[Ágnes Binét]], psikologo
* [[Endre Birkás]], bibliotekisto
* [[Lilian Birkás]], operkantisto
* [[Ferenc Bíró]], inĝeniero
* [[Gábor Biró (fizikisto)]]
* [[Gyula Bíró (agronomo)]]
* [[János Bíró (inĝeniero)]]
* [[József Bíró (ministro)]]
* [[Lajos Pál Bíró]], instruisto
* [[Mihály Bíró]], afiŝisto
* [[Sándor Bíró (futbalisto)]]
* [[Béla Biszku]], politikisto
* [[Sándor Bisztray-Balku]], inĝeniero
* [[Pál Bite]], kemiisto
* [[Gyula Bittera]], kemiisto
* [[Béla Bittó]], juĝisto
* [[Sári Blaha]], aktoro
* [[János Blaskó (pentristo)]]
* [[Ernő Blaskovich]], bredisto
* [[Gizella Blätterbauer]], operkantisto
* [[Lajos Blau]], rabeno
* [[Jakab Bleyer]], literaturhistoriisto
* [[József Bloch]], violonisto
* [[Mózes Bloch]], rabeno
* [[Zoltán Blum]], futbalisto
* [[Gyula Bóbis]], luktisto
* [[János Bobula]], arkitekto
* [[Ján Nepomuk Bobula]], arkitekto
* [[Imre Bóc]], ekonomo
* [[Tivadar Böcker]], [[geologo]]
* [[János Böckh]], geologo
* [[Iván Bócsa]], biologo
* [[Ernő Bocz]], agronomo
* [[Ede István Boczor]], metalurgo
* [[Teréz Bod]], aktoro
* [[Gábor Boda]], skulptisto
* [[László Bódi]], kantisto
* [[György Bodnár]], literaturhistoriisto
* [[István Bodnár (ĵurnalisto)]]
* [[János Bodnár]], kemiisto
* [[Jenő Bodnár]], aktoro
* [[Sándor Bodnár]], reĝisoro
* [[Erzsébet Bodó]], operkantisto
* [[Zalán Bodó]], fizikisto
* [[Lajos Bodola (geodeto)]]
* [[István Bodolai]], [[meteologiisto]]
* [[Béla Bodonyi]], aktoro
* [[Endre Bodor]], kemiisto
* [[Imre Bodor]], operkantisto
* [[Tibor Bodor]], aktoro
* [[Gábor Bódy]], reĝisoro 
* [[Irén Bódy]], tekstilartisto
* [[Hermin Boér]], aktoro
* [[Gizi Bogár]], aktoro
* [[István Bogár (komponisto)]]
* [[Richárd Bogár]], koreografo
* [[János Bogárdi]], inĝeniero
* [[Emil Bogdán]], bestokuracisto
* [[István Bogdán (bibliotekisto)]]
* [[Erna Bogen]], skermisto
* [[Lajos Boglár]], etnologo
* [[Elek Bognár]], aktoro
* [[Géza Bognár]], inĝeniero
* [[Ignác Bognár]], operkantisto
* [[Iván Bognár]], arkivisto
* [[József Bognár]], [[urbestro]]
* [[Károly Bognár]], virusologo
* [[Rezső Bognár]], kemiisto
* [[Sándor Bognár]], agronomo
* [[Szabolcs Bognár]], juristo
* [[Albert Bogsch]], radiologo
* [[László Bogsch]], paleontologo
* [[Samu Bogyó]], matematikisto
* [[Ede Bohacsek]], pentristo
* [[András Bohár]], artisto
* [[Ferenc Böhm]], inĝeniero
* [[Henrik Böhm]], arkitekto
* [[Szefi Bohuniczky]], verkisto
* [[Ferenc Boján]], kuracisto
* [[Béla Bojta]], advokato
* [[Endre Bojtár]], tradukisto
* [[Zoltán Bőjtös]], agronomo
* [[László Károly Bóka]], literaturhistoriisto
* [[Árpád Bókay]], kuracisto
* [[János Bókay]], verkisto
* [[János Bókai (kuracisto, 1822)]]
* [[János Bókay (kuracisto, 1858)]]
* [[Zoltán Bókay]], kuracisto 
* [[Gyula Bőke]], kuracisto
* [[Sándor Bökönyi]], arkeologo
* [[Elemér Bokor]], entomologo
* [[János Bokor]], [[laboristo]]
* [[József Bokor (instruisto)]]
* [[Péter Bokor (dramaturgo)]]
* [[József Bokori]], bestokuracisto
* [[Hanna Bokorné Szegő]], juristo
* [[Ferenc Bokros]], ilustristo
* [[Dezső Bokros Birman]], skulptisto
* [[Károly Bolberitz]], kemiisto
* [[Kálmán Bölcsházy]], bestokuracisto
* [[Elemér Bölcskei]], arkitekto
* [[István Boldizsár]], pentristo
* [[Iván Boldizsár]], verkisto
* [[János Boldóczki]], ministro
* [[Sándor Boldogfai Farkas]], skulptisto 
* [[Elek Bolgár]], historiisto
* [[Ilona Bolla]], historiisto
* [[István Bölöni Kiss]], pupteatristo
* [[József Bölöny (advokato)]]
* [[György Botond Bolics]], inĝeniero
* [[György Bölöni]], ĵurnalisto
* [[Antal Bolvári]], akvopilkisto
* [[Géza von Bolváry]], reĝisoro
* [[Károly Bolyó]], psikiatro
* [[Ervin Bóna]], instruisto
* [[Géza Boncz]], [[humuristo]]
* [[Éva Bónis]], muzeologo
* [[György Bónis]], juristo
* [[Lajos Bónis]], aktoro
* [[Gábor Bonyhai]], literaturhistoriisto
* [[Ambrus Bor]], verkisto
* [[Dezső Bor]], korusestro
* [[Kálmán Bor]], bibliotekisto
* [[Pál Bor (pentristo)]]
* [[Lajos Boray]], aktoro
* [[Gyula Borbándi]], ĵurnalisto
* [[János Borbándi]], politikisto
* [[Lajos Borbás]], ĝardenisto
* [[György Borbély (inĝeniero)]]
* [[Gyula Borbély]], dirigento
* [[Samu Borbély]], matematikisto
* [[Virgil Borbiró]], arkitekto
* [[Gáspár Borbás]], futbalisto
* [[Lajos Borbély (metalurgo)]]
* [[Andor Börcsök]], juĝisto
* [[Enikő Börcsök]], aktoro
* [[András Bordás]], tornisto
* [[Bella Bordy]], baletisto
* [[Beatrix Boreczky]], arkivisto
* [[György Borgos]], psikologo
* [[Pál Borics]], skulptisto
* [[Tamás Böröndi]], aktoro
* [[Iván Boronkai]], klasika filologo
* [[Ádám Boros]], botanikisto
* [[István Boros (tablotenisisto)]]
* [[Elemér Boross]], dramisto
* [[Endre Boross]], aktoro
* [[Géza Boross (aktoro)]]
* [[Géza Boross (pentristo)]]
* [[József Borossay]], kemiisto
* [[Zoltán Boross (ekonomikisto)]]
* [[András Borosy]], arkivisto
* [[Elemér Borotvás]], trafikinĝeniero
* [[Samu Borovszky]], historiisto
* [[Éva Bornemissza]], aktoro
* [[Iván Borsa]], arkivisto
* [[Károly Borsányi]], historiisto
* [[József Borsy]], farmakologo
* [[Béla Borsos]], arkitekto
* [[József Borsos]], pentristo
* [[József Borsos (arkitekto)]]
* [[Miklós Borsos]], skulptisto
* [[Frigyes Borszéky]], pentristo
* [[Sándor Bortnyik]], pentristo
* [[Endre Borus]], korusestro
* [[Béla Borvendég]], arkitekto
* [[Sándor Borz Kováts]], fasonisto
* [[István Borzsák]], [[filologo]]
* [[Mátyás Börzsönyi]], patologo
* [[Zoltán Bosnyák (subministro)]]
* [[Péter Bősze]], aktoro
* [[István Bosznay]], pentristo
* [[Géza Böszörményi]], reĝisoro
* [[Jenő Böszörményi]], inĝeniero
* [[Zoltán Böszörményi (psikiatro)]]
* [[Béla Both (reĝisoro)]]
* [[Ferenc Botka]], bibliografo
* [[Imre Botos]], redaktoro
* [[Béla Bottló]], arkivisto
* [[Olga Bottyán]], antropologo
* [[Juci Boyda]], aktoro
* [[György Boytha]], juristo
* [[Attila Bozay]], komponisto
* [[Sándor Bozó]], agronomo
* [[László Bozóky]], fizikisto
* [[István Bozóky]], aktoro
* [[Mihály Bozsi]], akvopilkisto
* [[József Bozsik]], futbalisto
* [[Sándor Bozsóky]], reŭmatologo
* [[Dénes Bözsöny]], hidrologo
* [[Dezső Bozzay]], fasonisto
* [[Margit Bozzay (verkisto)]]
* [[Siegfried Brachfeld]], prezentisto
* [[Ede Brada]], baletisto
* [[Rezső Brada]], baletisto
* [[Jenő Brandi]], akvopilkisto
* [[András Braun]], pentristo
* [[Éva Braun (komunisto)]]
* [[Paula Braun]], pianisto
* [[Tibor Braun]], kemiisto
* [[György Brenner]], karikaturisto
* [[János Brenner]], arkitekto
* [[Béla Bresztovszky]], inĝeniero
* [[Gábor Bretz]], operkantisto
* [[Albert Breuer]], bestokuracisto
* [[Zoltán Breyer]], voĉoaktoro
* [[József Breznay]], pentristo
* [[Sámuel Lőw Brill]], rabeno
* [[Sándor Brodszky]], pentristo
* [[András Bródy (ekonomikisto)]]
* [[Ernő Bródy (politikisto)]]
* [[Lili Bródy]], ĵurnalisto
* [[Pál Bródy]], reĝisoro
* [[Tamás Bródy]], komponisto
* [[Róbert Brósz]], profesoro
* [[Sándor Brózik]], plibonigisto
* [[Lajos Bruck]], pentristo
* [[Miksa Bruck]], pentristo
* [[Győző Bruckner]], kemiisto
* [[Győző Bruckner (juristo)]]
* [[Vilmos Bruimann]], inĝeniero
* [[Gusztáv Buchböck]], kemiisto
* [[Róbert Büchler]], psikologo
* [[József Bucsy]], meteologo
* [[János Bud]], [[ministro]]
* [[Béla Buda]], [[psikiatro]]
* [[László Budai (futbalisto)]] 
* [[Mária Budanovits]], operkantisto
* [[Dénes Buday]], komponisto
* [[József Buday]], instruisto
* [[Kálmán Buday]], kuracisto
* [[László Buday (statistikisto)]]
* [[József Budenz]], lingvisto
* [[Andor Budincsevits]], kemiisto
* [[László Budinszky]], ministro
* [[Sándor Budinszky]], raportisto
* [[Jusztin Budó]], arkivisto
* [[Sándor Buffó Rigó]], violonisto
* [[László Buga]], kuracisto
* [[István Bugarszky]], kemiisto
* [[Károly Bugár-Mészáros]], kuracisto
* [[Konstantin Buják]], poŝtisto
* [[László Bujtás (ekonomo)]]
* [[István Bujtor]], aktoro
* [[Márton Bukovi]], futbalisto
* [[Ferenc Bukovszky]], fizikisto
* [[Béla Büky (bibliotekisto)]]
* [[Béla Büky (infankuracisto)]]
* [[Béla Büky (pentristo)]]
* [[Dorottya Büky]], bibliotekisto
* [[György Bulányi]], piaristo
* [[Béla Bulla]], geografo
* [[Elma Bulla]], aktorino
* [[Gyula Bulyovszky (ĵurnalisto)]]
* [[Károly Bund]], inĝeniero
* [[Lajos Burdáts]], inĝeniero
* [[Kálmán Burger]], kemiisto
* [[Zsigmond Bürger]], violonĉelisto
* [[Róbert Burgert]], agronomo
* [[Rezső Burghardt]], pentristo
* [[Aladár Burgyán]], politikisto
* [[Ambrus Burján]], agronomo
* [[Péter Búsbach]], advokato
* [[Miklós Büttner]], oficisto
* [[Barna Buza]], politikisto
* [[Barna Búza]], skulptisto
* [[Márton Buza]], instruisto  
* [[Aladár Buzágh]], kemiisto
* [[János Buzási (arkivisto)]]
* [[Róbert Byssz]], karikaturisto
{{Div col end}}

== C ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Robert Capa]], fotoĵurnalisto
* [[Anna Carina]], operkantisto
* [[Henrik Castiglione]], produktoro
* [[László Castiglione]], muzeologo
* [[József Cherny]], pastro
* [[Jenő Cholnoky]], geografo
* [[Kálmán Chován]], komponisto
* [[Kornél Chyzer]], kuracisto
* [[Vilmos Cieleszky]], kemiisto
* [[Győző Concha]], juristo
* [[Károly Conlegner]], [[rektoro]]
* [[István Cornides]], fizikisto
* [[Avendano Gábor Corzan]], matematikisto
* [[Ernő Cotel]], inĝeniero
* [[György Cukor]], maŝininĝeniero
* [[Imre Csaby]], aktoro
* [[István Csahók]], statistikisto
* [[Gábor Csajághy]], kemiisto
* [[Ibolya Csák]], atleto
* [[György Csákány]], radiologo
* [[M. György Csákány]], ginekologo
* [[László Csákányi]], aktoro
* [[Frigyes Csáki]], inĝeniero
* [[József Csáki-Maronyák]], pentristo
* [[Zoltán Csáktornyai]], pentristo
* [[Béla Csákvári]], kemiisto
* [[Albin Csáky]], politikisto
* [[Károly Csáky]], ministro
* [[László Csáky (politikisto)]]
* [[Zsuzsa Csala]], aktoro
* [[Zsolt Csalog]], verkisto
* [[Ildikó Csampisz]], voĉaktoro
* [[Gusztáv Csanády]], kemiisto
* [[György Csanádi]], ekonomikisto
* [[György Csanádi (redaktoro)]]
* [[Imre Csanádi]], verkisto
* [[Veronika Csánk]], arkeologo
* [[Dezső Csánki]], historiisto
* [[Árpád Csányi]], dekoraciisto
* [[Károly Csányi]], arkitekto
* [[Benedek Csaplár]], literaturhistoriisto
* [[Jenő Csapó (pentristo)]]
* [[Csaba Csapodi]], bibliotekisto
* [[István Csapody (kuracisto)]]
* [[Vera Csapody]], botaniko
* [[Klára Csapodyné Gárdonyi]], bibliotekisto
* [[János Csarada]], juristo
* [[Elemér Császár]], literaturhistoriisto
* [[Elemér Császár (fizikisto)]]
* [[Gyula Császár]], psikologo
* [[Imre Császár]], aktoro
* [[Károly Császár (instruisto)]]
* [[Margit Császár]], meteologo
* [[György Császka]], ĉefepiskopo
* [[Lajos Csatáry]], kuracisto
* [[Zsófia Csatai]], operetkantisto
* [[Janka Csatay]], aktoro
* [[Kálmán Csathó]], verkisto
* [[Imre Csatskó]], juristo
* [[Lajos Csávolszky]], ĵurnalisto
* [[László Cseh (futbalisto)]]
* [[László Cseh (patro)]], naĝisto
* [[Sándor Cseh (bestokuracisto)]]
* [[László Cseh-Szombathy]], sociologo
* [[Aladár Csehély]], stenografisto
* [[János Csek]], bestokuracisto
* [[Zoltán Csekei]], pentristo
* [[Árpád Csekovszky]], ceramikisto
* [[József Cselényi]], kantisto
* [[Nándor Cselka]], pastro
* [[József Csemegi]], arkitekto
* [[Károly Csemegi]], juristo
* [[Tihamér Csemiczky]], grafikisto
* [[Imre Csenki]], dirigento
* [[Ilona Csepreghyné Meznerics]], geologo
* [[István Cserepes]], pentristo
* [[Tibor Cseres]], verkisto
* [[Sándor Cseresznyés]], ĵurnalisto
* [[Adolf Cserey]], instruisto
* [[Irma Cserey]], aktoro
* [[Jenő Cserháti]], inĝeniero
* [[Zsuzsa Cserháti]], kantisto
* [[Zsuzsa Cserje]], aktoro
* [[Gyula Csermely]], verkisto
* [[Károly Cserna]], pentristo
* [[József Cserny (fasonisto)]]
* [[József Cserny (komunisto)]]
* [[István Cserőháti Kovács]], pentristo
* [[György Csete]], arkitekto
* [[Mihály Csiby]], ilustristo
* [[Miklós Csics]], arkitekto
* [[Imre Csik]], inĝeniero
* [[Imre Csikász]], skulptisto
* [[Béla Csikós-Nagy]], ekonomikisto
* [[Rózsi Csikós]], aktoro
* [[Gergely Csiky]], dramisto
* [[László Csiky]], aktoro
* [[Teréz Csillag]], aktoro
* [[Zoltán Csipke]], [[apotekisto]]
* [[Lajos Csire]], bredisto
* [[Vilmos Csiszár]], bestokuracisto
* [[Andor Csizmadia]], juristo
* [[Ernő Csizmadia]], ekonomikisto
* [[Ernőné Csizmadia Magda Székely]], ekonomikisto
* [[Kálmán Csohány]], grafikisto
* [[István Csók]], pentristo
* [[Béla Csóka]], operkantisto
* [[Szilveszter Csollány]], gimnastikisto
* [[József Csoma]], historiisto
* [[Győző Csomay]], stenografisto
* [[Mihály Csomor]], meteologo
* [[Barnabás Csongor]], ĉinologo
* [[Endre Csonka]], aktoro
* [[János Csonka]], inĝeniero
* [[Pál Csonka]], inĝeniero
* [[József Csontos]], [[mikrobiologo]]
* [[János Csontos]], redaktoro
* [[János Csontosi]], historiisto
* [[Antal Csorba]], kuracisto
* [[Ferenc Csorba]], juristo
* [[Géza Csorba]], skulptisto
* [[János Csorba]], advokato
* [[Zoltán Csorba]], botanikisto
* [[Lajos Csordás]], futbalisto
* [[Gyula Csortos]], aktoro
* [[István Csukás]], verkisto
* [[Lajos Csurgai]], kemiisto
* [[Árpád Csurgay]], inĝeniero
* [[István Csurka]], verkisto
* [[Klára Csűrös]], literaturhistoriisto
* [[Zoltán Csűrös]], kemiisto
* [[Adolf Czakó]], inĝeniero
* [[Elemér Czakó]], muzeestro
* [[József Czakó (agronomo)]]
* [[Kálmán Czakó]], botanikisto
* [[Klára Czakó]], aktoro
* [[László Czapáry]], agronomo
* [[József Czégi]], inĝeniero
* [[Endre Czeglédy]], inĝeniero
* [[Károly Czeglédy]], orientalisto
* [[Nándor Czeiner]], vitisto
* [[Endre Czeizel]], genetikisto
* [[Marianne Czeke]], bibliotekisto
* [[Aurél Czekelius]], inĝeniero
* [[Dezső Czigány]], pentristo
* [[Lóránt Czigány]], bibliotekisto
* [[Zoltán Czigány]], reĝisoro
* [[Ádám Cziglényi]], grafikisto
* [[Győző Czigler]], arkitekto
* [[László Czikéli]], aktoro
* [[Anna Czillich]], pentristo
* [[Gyula Czimra]], pentristo
* [[Mihály Czine]], literaturhistoriisto
* [[Géza Czirbusz]], geografo
* [[Anna Czóbel]], kameraisto
* [[Béla Czóbel]], pentristo
* [[Ernő Czóbel]], politikisto
* [[Alfréd Czobor]], arkivisto
* [[Béla Czobor]], arthistoriisto
* [[Károly Czobor]], komponisto
* [[Sándor Czottner]], ministro
* [[Vilmos Czunft]], kuracisto
* [[Andor Czupor]], inĝeniero
{{Div col end}}

== D ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[László Dabis]], kuracisto
* [[Jenő Daday]], zoologo
* [[Sándor Dallos]], verkisto
* [[Győző Dalmady]], juristo
* [[Jenő Dalnoki]], futbalisto
* [[Viktor Dalnoki]], operkantisto
* [[Fáni Dalnokiné Konti]], operkantisto
* [[Béla Dalos]], kuracisto
* [[Imre Dambrovszky]], kanoniko
* [[József Damkó]], skulptisto
* [[Norbert Dán]], aktoro
* [[Róbert Dán]], filologo
* [[Anna Dániel]], instruisto
* [[József Dániel]], fasonisto
* [[Laura Dánielné Lengyel]], kritikisto
* [[Jenő Danis]], aktoro
* [[Pista Dankó]], muzikisto
* [[László Dapsy]], ĵurnalisto
* [[Iván Darabos]], politikisto
* [[Ignác Darányi]], politikisto
* [[Ignác Darányi (pli aĝa)]], juristo
* [[Andor Dárday]], operkantisto
* [[Sándor Dárday]], juristo
* [[Attila Dargay]], animaciisto
* [[Béla Darnay]], lokhistoriisto
* [[József Daróczy]], produktoro
* [[Alajos Daruváry]], juĝisto
* [[Géza Daruváry]], ministro
* [[Móric Darvai]], instruisto
* [[Ibolya Darvas]], operkantisto
* [[Iván Darvas]], aktoro
* [[Gyula Dávid (komponisto)]]
* [[István Dávid (instruisto)]]
* [[Károly Dávid]], arkitekto
* [[Zoltán Dávid]], demografo
* [[Ferenc Deák (futbalisto)]]
* [[Lőrinc Deák]], aktoro
* [[Pál Deák]], radiologo
* [[Lajos Deák-Ébner]], pentristo
* [[Lajos Debreceni Kiss]], violonisto
* [[Mór Déchy]], vojaĝisto
* [[Gyula Décsi]], ministro
* [[Irén Deézsi]], fizikisto
* [[Árpád Degen]], botanikisto
* [[Gusztáv Degen]], juristo
* [[Imre Degenfeld]]
* [[János Dégi]], aktoro
* [[Alajos Degré]], politikisto
* [[Miklós Degré]], juristo
* [[Imre Deininger]], agronomo
* [[András Dékány]], verkisto
* [[Emma Delli]], aktoro
* [[Rózsi Delly]], operkantisto
* [[Mihály Demeczky]], matematikisto
* [[Pál Demény]], politikisto
* [[Hedvig Demeter]], aktoro
* [[Sándor Demján]], negocisto
* [[Mari K. Demjén]], aktoro
* [[Géza Dénes]], biokemiisto
* [[György Dénes]], aktoro
* [[József Dénes]], gitaristo
* [[Vera Dénes]], violonĉelisto
* [[Dezső Dercsényi]], arthistoriisto
* [[Antal Deréki]], aktoro
* [[Mihály Dérer]], inĝeniero
* [[Jenő Déri]], operkantisto
* [[Hugó Déry]], aktoro
* [[Tibor Déry]], verkisto
* [[Dezső Deseő]], kuracisto
* [[Frigyes Dési]], meteologiisto
* [[Gyula Dessauer]], rabeno
* [[Aurél Dessewffy (reĝa juĝisto)]]
* [[Sándor Dessewffy]], episkopo
* [[László Detre]], astronomo
* [[Ákos Detrekői]], geodeto
* [[Gábor Devecseri]], tradukisto, poeto
* [[Erzsébet Devecseriné Guthi]], tradukisto
* [[Ádám Dévényi]], gitaristo
* [[János Devich]], violonĉelisto
* [[Sándor Devich]], violonisto
* [[Gyula Dezséri]], aktoro
* [[László Dezséry]], luterana episkopo
* [[Lajos Dézsi]], literaturhistoriisto
* [[József Dezső]], aktoro
* [[Izsó Diamant]], negocisto
* [[János di Gléria]], kemiisto
* [[Rudolf Diener Dénes]], pentristo
* [[Gábor Dienes]], pentristo
* [[István Dienes]], arkeologo
* [[László Dienes]], sociologo
* [[Valéria Dienes]], [[koreografo]]
* [[János Diescher]], kuracisto
* [[József Diescher]], arkitekto
* [[Károly Dietz]], trejnisto
* [[Gábor Dilinkó]], pentristo
* [[László Dinyés]], skulptisto
* [[Lajos Dinnyés]], ĉefministro
* [[Antal Diósy]], pentristo
* [[Berta Diósyné Handel]], operkantisto
* [[Dániel Diószeghy]], inĝeniero
* [[István Diószegi (historiisto)]]
* [[Gusztáv Adolf Dirner]], kuracisto
* [[Győző Dischka]], inĝeniero 
* [[Kornél Divald]], arthistoriisto
* [[Adorján Divéky]], historiisto
* [[Vilmos Dobai]], reĝisoro
* [[Tibor Dobolyi]], hidrologo
* [[Anni Dobos]], aktoro
* [[Ilona Dobos]], [[folkloristo]]
* [[László Dobossy]], literaturhistoriisto
* [[Géza Károly Doby]], kemiisto
* [[Imre Dobozy]], verkisto
* [[Zoltán Dobránszky]], aktoro
* [[Zsuzsanna Dobránszky]], operkantisto
* [[Géza Dobrányi]], kemiisto
* [[Gábor Döbrentey]], pentristo
* [[Aladár Dobrovits]], muzeologo
* [[László Dobszay (dirigento)]]
* [[László Dobszay (kuracisto)]]
* [[Lajos Dóczy]], ĵurnalisto
* [[Imre Dögei]], politikisto
* [[János Dohy]], inĝeniero
* [[Albert Doctor]], pentristo
* [[József Dóczy]], komponisto
* [[János Doktor]], aktoro
* [[Alfréd Doleschall]], juristro
* [[Frigyes Doleschall]], ministro
* [[László Domahidy (pli aĝa)]], operkantisto
* [[Endre Domanovszky (filozofo)]]
* [[Endre Domanovszky]], pentristo
* [[Sándor Domanovszky]], historiisto
* [[Géza Dombóvári]], juristo
* [[László Dombrovszky]], pentristo
* [[Edit Domján]], aktorino
* [[István Dömök]], kuracisto
* [[Mátyás Domokos]], kritikisto
* [[János Dömölky]], reĝisoro
* [[János Dömötör]], ĵurnalisto
* [[Tekla Dömötör]], etnografo
* [[Zoltán Dömötör]], akvopilkisto
* [[János Dömsödi]], aktoro
* [[Pál Domszky]], bibliotekisto
* [[Ferenc Donáth]], politikisto
* [[György Donáth]], politikisto
* [[Gyula Donáth]], skulptisto
* [[Tivadar Dörre]], pentristo
* [[Károly Dötsch]], inĝeniero
* [[Sándor Doubravszky]], kemiisto
* [[Lajos Drahos]], politikisto
* [[László Drégely]], dekorciisto
* [[Imre Dréch]], [[bankisto]]
* [[Dénes Dubovitz]], kuracisto
* [[Róbert Dubravszky]], subministro
* [[József Dudás]], laboristo
* [[László Dudás]], fasonisto
* [[János Dudek]], pastro
* [[Endre Dudich (zoologo)]]
* [[Andor Dudits]], pentristo
* [[Vilmos Duliczky]], historiisto
* [[Jenő Dulovits]], fotisto
* [[Imre Dunai]], ministro
* [[László Dunaiszky]], skulptisto
* [[Tibor Duray]], pentristo
* [[Ilona Durigó]], operkantisto
* [[Zsolt Durkó]], komponisto
* [[Ákos Dutka]], poeto
* [[Ede Dvorák]], arkitekto
* [[Hubert Dvorák]], inĝeniero
* [[Erzsébet Dvorszky]], baletisto
* [[Győző Dvortsák]], ĵurnalisto
{{Div col end}}

== E ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Imre É. Kiss]], agronomo
* [[Antal Éber]], bankisto
* [[Ernő Éber]], agronomo
* [[Béla Eberling]], arkitekto
* [[Gábor Éble]], agronomo
* [[Imre Eck]], koreografo
* [[Ferenc Ecker]], inĝeniero
* [[Sándor Eckhardt (kuracisto)]]
* [[Csaba Ecsedy]], etnografo
* [[Ildikó Ecsedy]], orientalisto
* [[Ákos Ecsődi]], pentristo
* [[Lipót Edelsheim-Gyulai (1826)]], generalo
* [[Bertalan Edelstein]], rabeno
* [[Gyula Éder]], pentristo
* [[Aladár Edvi Illés (inĝeniero)]]
* [[Ödön Edvi Illés]], pentristo
* [[Ödön Egervári]], oficisto
* [[István Egressy]], radioparolisto
* [[István Eigel]], pentristo  
* [[Károly Illés Edvi]], juristo
* [[Sándor Egerszegi]], agronomo
* [[Jenő Egerváry]], matematikisto
* [[Vilma Egresi]], kajakisto
* [[Ákos Egressy]], aktoro
* [[Zoltán Egressy]], inĝeniero
* [[István Egri (aktoro)]]
* [[Mária Egri]], aktoro
* [[Péter Egri]], kritikisto
* [[András Egyed]], piaristo
* [[István Egyed]], juĝisto
* [[László Egyed]], fizikisto
* [[Dávid Egyedi]], urologo
* [[Éva Ehrlich]], ekonomo
* [[Ottó Eiben]], [[antropologo]]
* [[Mari Eibenschütz]], aktoro
* [[Mihály Eisemann]], komponisto
* [[János Eisler]], inĝeniero
* [[Gyula Éhik]], zoologo
* [[Gyula Ejury]], advokato
* [[Sándor Ék]], pentristo
* [[Károly Eke]], parlamentano
* [[Ilona Elek]], skermisto
* [[László Elek (agronomo)]]
* [[Margit Elek]], skermisto
* [[Oszkár Elek]], instruisto
* [[Lajos Elekes]], historiisto
* [[Jenő Elekfy]], pentristo
* [[Béla Éless]], aktoro
* [[Gyula Elischer]], kuracisto
* [[Adolf Ellenbogen]], violonisto
* [[Mátyás Éltes]], pedagogo
* [[Ervin Ember]], oficisto
* [[Győző Ember]], historiisto
* [[Judit Ember]], reĝisoro
* [[Mária Ember]], verkisto
* [[Gusztáv Emich (ministro)]]
* [[Kálmán Emszt]], kemiisto
* [[Gyula Endrey]], advokato
* [[Sándor Endrődi]], poeto
* [[Sebő Endrődi]], entomologo
* [[István Énekes (boksisto)]]
* [[József Engel (skulptisto)]]
* [[Károly Engel (kuracisto)]]
* [[Pál Engel]], historiisto
* [[Károly Engelbrecht (filo)]], vitisto
* [[Mátyás Engesszer]], komponisto
* [[Mariann Engrich]], tekvondisto
* [[György Enyedi (geografo)]]
* [[Géza Entz (biologo)]]
* [[Géza Entz (zoologo)]]
* [[Béla Enyedi]], arkitekto
* [[Gyula Eörsi]], juristo
* [[István Eörsi]], poeto
* [[Károly Eötvös]], advokato
* [[Loránd Eötvös]], fizikisto
* [[Antal Eperjessy]], inĝeniero
* [[Kálmán Eperjessy]], publikigisto
* [[László Epstein]], neŭrologo
* [[Ferenc Erdei]], sociologo
* [[Klári Erdei]], radioparolisto
* [[László Erdei]], filozofo
* [[László Erdey]], kemiisto
* [[Miklós Erdély]], arkitekto
* [[Sándor Erdély]], ministro
* [[Artúr Erdélyi]], matematikisto
* [[Eta Erdélyi]], gobelinisto
* [[Gizella Erdélyi]], arkeologo
* [[János Erdélyi (mineralogo)]]
* [[Lajos Erdélyi]], fotisto
* [[Marietta Erdélyi]], operkantisto
* [[Mihály Erdélyi (radiologo)]]
* [[Mihály Erdélyi (teatrestro)]]
* [[Miklós Erdélyi (dirigento)]]
* [[Náci Erdélyi]], violonisto
* [[Zsuzsanna Erdélyi]], etnografo
* [[Zsigmond Erdélyszky]], meteologiisto
* [[Tibor Erdey-Grúz]], kemiisto
* [[György Érdi Krausz]], geodeto
* [[Pál Érdy]], operkantisto
* [[Kálmán Erdődy]], aktoro
* [[Péter Erdős]], ekonomikisto
* [[Renée Erdős]], poeto
* [[Richárd Erdős]], operkantisto
* [[Béla Erdőssy]], pentristo
* [[Elek Erkel]], dirigento
* [[Ferenc Erkel]], komponisto
* [[Tibor Erkel]], muzika reĝisoro
* [[Sándor Ernszt]], ministro
* [[Jozefa Ernstné Kaiser]], operkantisto
* [[József Ernyey]], apotekisto
* [[János Erő]], fizikisto
* [[Jenő Erődi]], bibliografo
* [[Béla Erődi-Harrach]], oficisto
* [[Gyula Erőss]], kuracisto
* [[Róbert Ertl]], trafikinĝeniero
* [[Károly Escher]], fotisto
* [[Péter Esterházy]], verkisto
* [[Irma Eszenyi]], operkantisto
* [[Miklós Esztó]], inĝeniero
* [[Péter Esztó]], inĝeniero
* [[Zoltán Esztó]], inĝeniero
* [[Emília Étsy]], aktoro
* [[Lajos Evva]], teatrestro
{{Div col end}}

== F ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Dóra F. Csanak]], bibliotekisto
* [[Zsuzsa F. Várkonyi]], psikologo
* [[Gusztáv Fáber]], inĝeniero
* [[Árpád Fábián]], episkopo
* [[Dezső Fábián]], akvopilkisto
* [[Gáspár Fábián]], arkitekto
* [[Juli Fábián]], ĵazkantisto
* [[László Fábián (kajakisto)]]
* [[Teofil Fabiny]], ministro
* [[Rudolf Fabinyi (kemiisto)]]
* [[Károly Fabritius]], [[pastro]]
* [[Edit Fábry]], operkantisto
* [[Zoltán Fábry]], reĝisoro
* [[Imre Facsar]], bestokuracisto
* [[László Facsinay]], geofizikisto
* [[Tibor Fajth]], juristo
* [[Miksa Falk]], verkisto
* [[Gusztáv Faller (1930)]], inĝeniero
* [[Károly Faller]], inĝeniero
* [[Géza Faludi]], kuracisto
* [[György Faludy]], poeto
* [[Elek Falus]], grafikisto
* [[Róbert Falus]], klasika filologo
* [[Katalin Szikra Falusné]], ekonomikisto
* [[Lajos Faluvégi (ministro)]]
* [[Klára Falvay]], aktoro
* [[Ilka Fáncsy]], aktoro
* [[László Farádi]], internisto
* [[András Faragó]], operkantisto
* [[Géza Faragó]], afiŝisto
* [[Ödön Faragó]], aktoro
* [[Sándor Faragó (teatrestro)]]
* [[Vera Faragó]], aktoro
* [[Aladár Farkas (skulptisto)]]
* [[Antal Farkas (aktoro)]]
* [[Dénes Farkas]], politikisto
* [[Ferenc Farkas (komponisto)]]
* [[Ferenc Farkas (operetkantisto)]]
* [[Gyula Farkas (violonisto)]]
* [[Ilonka Farkas]], operkantisto
* [[Imre Farkas]], komponisto
* [[Imre Farkas (kanuisto)]]
* [[István Farkas (nobela juĝisto)]]
* [[János Farkas (futbalisto)]]
* [[Jenő Farkas (koreografo)]]
* [[Jenő Farkas (violonisto)]]
* [[József Farkas (teologo)]]
* [[Károly Farkas (kuracisto)]]
* [[Loránd Farkas (kemiisto)]]
* [[Lujza Farkas]], ĵurnalisto
* [[Sándor Farkas (operkantisto)]]
* [[Zoltán Farkas (kritikisto)]]
* [[Zoltán Farkas (reĝisoro)]]
* [[Zoltán Farkasdi]], arkitekto
* [[Zoltán Farkasdy]], arkitekto
* [[Zsigmond Farkasházy]], politikisto
* [[Árpád Fasang (pli aĝa)]], komponisto
* [[Árpád Fasang (pli juna)]], pianisto
* [[Antal Fasching]], inĝeniero
* [[Károly Fatér]], futbalisto
* [[Aladár Fáy]], pentristo
* [[Flóra Fáy]], aktoro
* [[Szeréna Fáy]], aktoro
* [[László Fayer]], juristo
* [[Anna Fazekas]], fizioterapiisto
* [[Erzsébet Fazekas]], historiisto
* [[György Fazekas]], ĵurnalisto
* [[Imre Fazekas (dramisto)]]
* [[Patrik Fazekas]], fizikisto
* [[Tibor Fazekas (1892)]], akvopilkisto
* [[Artúr Fehér]], aktoro
* [[Dezső Fehér (bestokuracisto)]]
* [[György Fehér (bestokuracisto)]]
* [[György Fehér (reĝisoro)]]
* [[Gyula Fehér]], aktoro 
* [[Klára Fehér]], verkisto
* [[Lajos Fehér]], politikisto
* [[Pál Fehér]], operkantisto
* [[Jenő Feiks]], [[karikaturisto]]
* [[Géza Féja]], verkisto
* [[László Fejérpataky]], historiisto
* [[Sándor Fejes]], aktoro
* [[Teri Fejes]], agronomo
* [[László Fejes Tóth]], matematikisto
* [[Endre Fejér]], haŭtkuracisto
* [[Lipót Fejér]], matematikisto
* [[Géza Gyula Fejérváry]], zoologo
* [[György Fekete]], politikisto
* [[György Fekete (kuracisto)]]
* [[György Fekete (trafikinĝeniero)]]
* [[Gyula Fekete (verkisto)]]
* [[István Fekete]], verkisto
* [[Jenő Fekete]], fizikisto
* [[Lajos Fekete (historiisto)]]
* [[Pál Fekete]], operkantisto
* [[Sándor Fekete]], kuracisto
* [[Sándor Fekete (redaktoro)]]
* [[Tamás Fekete]], skulptisto
* [[Zoltán Fekete (agronomo)]]
* [[Béla Fekete Nagy]], maŝininĝeniero
* [[Edit Fél]], etnografo
* [[Irén Feld]], aktoro
* [[Mátyás Feld]], aktoro
* [[Zsigmond Feld]], aktoro
* [[Mózes Feldmann]], rabeno
* [[Kamill Feleki]], aktoro
* [[Sándor Feleky]], kuracisto
* [[Ibolya Felhő]], arkivisto
* [[Rózsi Felhő]], operetkantisto
* [[László Felkai]], akvopilkisto
* [[Tamás Felkai]], ambulancisto
* [[Emil Felletár]], kemiisto
* [[Henrik Fellner]], bankisto
* [[Sándor Fellner]], arkitekto
* [[Vilmos Fémes Beck]], skulptisto
* [[Károly Fendler]], koreologo
* [[Mór Fenyéri]], aktoro
* [[Adolf Fényes]], pentristo
* [[Imre Fényes]], fizikisto
* [[Gyula Fényes]], haŭtkuracisto
* [[Szabolcs Fényes]], komponisto
* [[Aladár Fenyő]], aktoro
* [[Andor Endre Fenyő]], pentristo
* [[Emil Fenyő]], aktoro
* [[István Fenyő (matematikisto)]]
* [[Csaba Fenyvesi (skermisto)]]
* [[Emil Fenyvesi]], aktorino
* [[Adolf Fenyvessy]], stenografisto
* [[Éva Fenyvessy]], aktorino
* [[Gejza Ferdinandy]], juristo
* [[János Ferencsik]], dirigento
* [[Áron Ferencz]], apotekisto
* [[László Ferencz (aktoro)]]
* [[Frigyes Ferenczi]], reĝisoro
* [[István Ferenczi (citrokonstruisto)]]
* [[Krisztina Ferenczi]], aktoro
* [[Sándor Ferenczi]], psikologo
* [[Zoltán Ferenczi]], literaturhistoriisto
* [[Béni Ferenczy]], skulptisto
* [[György Ferenczy (pianisto)]]
* [[Károly Ferenczy (aktoro)]]
* [[Károly Ferenczy (dentkuracisto)]]
* [[Mária Ferenczy]], ĉinologo
* [[Noémi Ferenczy]], gobelinisto
* [[Valér Ferenczy]], pentristo
* [[Sándor Ferkó]], obstetrikisto
* [[Violetta Ferrari]], aktoro
* [[Antal Fery]], grafikisto
* [[Imre Fest]], [[subministro]]
* [[Sándor Fest]], filologo
* [[Leó Festetics]], komponisto
* [[Pál Festetics (ĉambelano)]]
* [[Frigyes Feszl]], arkitekto
* [[Adolf Feszty]], arkitekto
* [[Nándor Fettich]], arkeologo
* [[Ottó Fettick]], bestokuracisto
* [[István Feuer]], kemiisto
* [[Gyula Feyér]], inĝeniero
* [[Lajos Fialovszky]], inĝeniero
* [[Henrik Fieber]], pastro
* [[Nándor Filarszky]], botanikisto
* [[László Filep]], matematikisto
* [[István Fillár (patro)]], aktoro
* [[Ernő Fináczy]], pedagogo
* [[Zoltán Finta]], ĵurnalisto
* [[Annie Fischer]], pianisto
* [[Ágoston Fischer]], pastro
* [[Antal Fischer]], kuracisto
* [[Gertrúd Fischer]], biokemiisto
* [[Gyula Fischer (rabeno)]] 
* [[József Fischer]], politikisto
* [[József Fischer (1873)]], arkitekto
* [[Sándor József Fischer]], oficisto
* [[Kamill Fittler]], arkitekto
* [[Jenő Fitz]], arkeologo
* [[Gizella Flattné Győrffy]], operkantisto
* [[Antal Fleischer]], dirigento
* [[József Fleischer]], obstetrikisto
* [[Róbert Fleischl]], arkitekto
* [[Ármin Flesch]], kuracisto
* [[Endre Flórián]], meteologiisto 
* [[Ármin Fodor]], juĝisto
* [[Ella Fodor]], aktoro
* [[Ernő Fodor (pianisto)]]
* [[Ilona Fodor]], fizikisto
* [[Imre Fodor]], teatrestro
* [[István Fodor (inĝeniero)]]
* [[József Fodor (kuracisto)]]
* [[Lajos Fodor (kemiisto)]]
* [[Sándor Fodor (egiptologo)]]
* [[Béla Fogarasi]], filozofo
* [[János Fogarasi]], lingvisto
* [[Dávid Rafael Fokos-Fuchs]], lingvisto
* [[Ottó Foky]], animaciisto
* [[Imre Földes]], pentristo
* [[Péter Földes (verkisto)]]
* [[Vilmos Földessy]], aktoro
* [[Zsolt Fonyó]], kemiisto
* [[Béla Földes]], statistikisto
* [[Imre Földes]], verkisto
* [[István Földes (virologo)]]
* [[Lajos Földes]], obstetrikisto
* [[Péter Földes]], kemiisto
* [[Gyula Földessy]], literaturhistoriisto
* [[János Földy]], advokato
* [[Mihály Földi]], verkisto
* [[Zoltán Földi]], kemiisto
* [[Ferenc Földvári]], haŭtkuracisto
* [[József Földvári]], juristo
* [[Albert Fonó]], inĝeniero
* [[Renée Fonó]], kuracisto
* [[Géza Fónyi]], pentristo
* [[István Fonyó]], aktoro
* [[József Fonyó]], aktoro
* [[József Forgách (baletisto)]], 
* [[Antal Forgács (aktoro)]]
* [[László Forgács]], aktoro
* [[Erzsébet Forgács Hann]], skulptisto
* [[László Forgó]], inĝeniero
* [[Jenő Forrai]], radiologo
* [[Miklós Forrai]], dirigento
* [[Rózsi Forrai]], aktoro
* [[Aurél Förster]], filologo
* [[Géza Forster]], agronomo
* [[Gyula Forster]], arthistoriisto
* [[Jenő Förster]], arkivisto
* [[Ernő Fóth]], pentristo
* [[Mihály Fóti]], radiologo
* [[Vilmos Fraknói]], historiisto
* [[Rezső Francé]], biologo
* [[Imre Francsek]], arkitekto 
* [[Frigyes Frank]], pentristo
* [[József Frankl]], haŭtkuracisto
* [[Gedeon Fráter]], dirigento
* [[Lóránd Fráter]], komponisto
* [[János Frecskay]], ĵurnalisto
* [[László Frecskay]], karikaturisto
* [[Dezső Freund]], arkitekto
* [[Mihály Freund]], kemiisto
* [[Vilmos Freund]], arkitekto
* [[Lajos Frey]], arkitekto
* [[Lajos Fridrich (arkitekto)]]
* [[Péter Friedrich]], kuracisto
* [[József Frigyesi]], kuracisto
* [[Antal Frim]], instruisto
* [[Jakab Frim]], instruisto
* [[Ármin Frisch]], rabeno
* [[Antal Friss]], violonĉelisto
* [[István Friss]], ekonomisto
* [[János Frivaldszky]], zoologo
* [[Izidor Fröhlich]], fizikisto
* [[János Fröhlich]], ĵurnalisto
* [[Róbert Fröhlich]], arkeologo
* [[Mátyás Frühwirth]], esperantisto
* [[Emil Fuchs (ĝardenisto)]]
* [[Jenő Fuchs (skermisto)]]
* [[György Fukász]], filozofo
* [[Lajos Fülep]], arthistoriisto
* [[Attila Fülöp]], operkantisto
* [[József Fülöp (geologo)]]
* [[József Fülöp (kuracisto)]]
* [[Kálmán Fülöp (aktoro)]]
* [[Mihály Fülöp (skermisto)]]
* [[Viktor Fülöp]], baletisto
* [[Zoltán Fülöp (dekoraciisto)]]
* [[Zsigmond Fülöp]], tradukisto
* [[Zsigmond Fülöp (aktoro)]]
* [[Károly Füredi]], aktoro
* [[Richárd Füredi]], skulptisto
* [[Anna Fűri]], psikologo
* [[Milán Füst]], poeto
* [[Ödön Füves]], historiisto 
* [[Anna Füzess]], aktoro
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]

[[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>sgglok3f6cap319adalifxux62pax02</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Katorgo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>624695</id>
    <revision>
      <id>9365667</id>
      <parentid>9351015</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:12:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65737" sha1="aamn58vrari5b6sg1g8ldnl7ww1vwnc" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:50, 4 apr. 2026 (UTC)}}
[[Dosiero:Evening - Applying handcuffs.PNG|eta|350px|Pentraĵo de [[Aleksander Sochaczewski]] priskribanta la aplikadon de pied-katenoj en siberia puntendaro.]]
'''Katorgo''' aŭ '''Katorga''' aŭ '''Bagno''' aŭ '''Punlaborejo''' ({{lang-ru|каторга}}; IPA: [ˈkatərgə]; el mezepoka kaj [[moderna greka]]: katergon, κάτεργον, &quot;ŝipeto aŭ ŝipkuirejo&quot;) estis sistemo de [[punlaboro]] en la [[Rusa Imperio]]&lt;ref&gt;[https://www.bucknell.edu/x17601.xml Russian History,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181128075233/https://www.bucknell.edu/x17601.xml |date=2018-11-28 }} Bucknell University, 2008.&lt;/ref&gt; kaj poste en [[Sovetunio]]. Prizonuloj estis senditaj al malproksimaj punkolonioj en ampleksaj neloĝataj areoj de [[Siberio]] kaj de la [[Rusia Malproksima Oriento]] kie voluntulaj setlantoj kaj [[laboristo]]j estis neniam disponeblaj en sufiĉaj kvantoj. La prizonuloj devis plenumi devigan laboron sub akraj [[laborkondiĉoj]].

Tio formis parton de la [[historio de Rusio]] kaj de la [[historio de Sovetunio]]. Multaj gravuloj estis kondamnitaj al tia puno kaj multaj el ili ne povis reveni, inter kiuj multaj [[esperantisto]]j.

== Vojo ==
La vojo de malliberuloj al punlaborejoj kaj ekzilejoj en Siberio tradicie komenciĝis en Moskvo, de kie ĉiusemajne eekmarŝis subgarde grupo de punlaboruloj ({{l-ru|партия}}). Ili marŝis piede, nur plej kadukaj, grave malsanaj kaj infanoj malpli ol 12 jarojn aĝaj rajtis veturi sur ĉaroj. La vojo okupis kutime pli ol unu jaron. Oni marŝi en katenoj sur la pideoj kaj foje sur la manoj. 

{{Citaĵo
|teksto = Marŝas la grupo en senŝanĝa, iam desegnita kaj por ĉiam fiksita ordo: antaŭe ezkil-punlaboruloj en katenoj, meze ekzil-setlantoj, sen katenoj piedaj, sed kroĉitaj je la manoj al ĉeno po kvarope; post ili, ankaŭ kroĉitaj je la manoj al ĉeno, marŝas ekzilataj al punlaboro virinoj, kaj je la fino neevitebla ĉara trajno kun malsanuloj kaj bagaĝo, kun edzinoj kaj infanoj, sekvantaj la edzojn kaj patrojn al setlado. Flanke kaj malantaŭe marŝas neeviteblaj gardosoldatoj kaj rajdas gardokozakoj.
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 25
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Идет партия в неизменном, раз нарисованном и навсегда установленном порядке: впереди ссыльно-каторжныѳ в кандалах, в середине ссыльно-поселенцы, без оков ножных, но прикованные по рукам к цепи, по четверо; сзади их, также прикованные по рукам к цепи, идут ссылаемые на каторгу женщины, а в хвосте неизбежный обоз с больными и багажем, с женами и детьми, следующими за мужьями и отцами на поселение. По бокам и впереди и сзади идут неизбежные конвойные солдаты и едут отрядные конвойные казаки.
}}

Rusa pentristo Valerij Jakobi penis pentri malliberulan grupon sekvantan al Siberio nature, sed, laŭ opinio de Sergej Maksimov, malgraŭ ĉiuj klopodoj malsukcesis. Post ekvidi lin arestantoj ĉiam ordigis sin kaj iĝis similaj al laŭorde marŝanta soldata trupo, do la pentristo estis devigita krei bildon sufiĉe fantazian kaj malproksiman de realo&lt;ref name=&quot;Maksimov1-26&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 26
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Propra mono de malliberuloj estis konfiskata en gubernia administracio ({{l-ru|губернская администрация}}) kaj sendata al la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj ({{l-ru|Тобольский приказ о ссыльных}}). Por akiri monon estis uzataj diversaj friponaĵoj. Kelkajn verstojn antaŭ ĉiu gubernia ĉefurbo renkonte al malliberula grupo kutime venis komizo kaj proponis aĉeti varmajn vestojn de malliberuloj. La prezoj estis modestaj, sed plej ofte malliberuloj akceptis ĉar tio donis al ili kontantan monon dum la vestojn poste eblis denove peti ĉe aŭtoritatoj, argumentante ke ili estis ŝtelitaj. Dume negocisto, ricevinte de komizo la vestojn, vendis ilin denove al la ŝtato, ĉar kutime ĉion ĉi aranĝis liveranto mem, sukcesanta tiel vendi la samajn vestojn kelkfoje. Antaŭ alveno al Tobolsko oni aĉetis tiel katenojn, ĉar en la urbo ili ĉiam estis anstataŭigataj per tiuj lokaj kaj neniu kontrolis fordonon de la malnovaj. Oficiro, akompananta la grupon, komplicis la aferon. Ĝenerale la korupto estis totala: malliberuloj pagis ĉion ekde unuaj paŝoj, jam en Moskvo ili paŝis por ke oni konduku ilin laŭ plej riĉaj kaj homoplenaj stratoj, malrapide, kun tamburado&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 20–25
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭvoje malliberuloj almozis, kio estis permesata. En Eŭropa Rusio ili marŝis silente tra setlejoj kun etenditaj manoj dum gardistoj tamburis. En Siberio ili kantis specifan kanton &quot;La Favorkora&quot; ({{l-ru|Милосердная}}), formiĝintan komence de la 19-a jarcento&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 3–10
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|
!Originala teksto:
!Laŭvorta traduko:
|-
|'''Милосердная'''

Милосердые наши батюшки,

Не забудьте нас, невольников,

Заключенных, — Христа-ради! — 

Пропитайте-ка, наши батюшки,

Пропитайте нас, бедных заключенных!

Сожалейтеся, наши батюшки,

Сожалейтеся, наши матушки,

Заключенных, Христа-ради!

Мы сидим во неволюшке — 

Во неволюшке: в тюрьмах каменных,

За решетками за железными,

За дверями за дубовыми,

За замками за висячими.

Распростились мы с отцом, с матерью,

Со всем родом своим — племенем

| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |'''La Favorkora'''

Favorkoraj niaj paĉjoj,

Ne forgesu nin, malliberulojn,

Prizonulojn, — je la nomo de Kristo! —

Nutru nin, niaj paĉjoj,

Nutru nin, kompatindajn prizonulojn!

Kompatu, niaj paĉjoj,

Kompatu, niaj panjoj,

Prizonulojn, je la nomo de Kristo!

Ni estas en mallibero —

En mallibero: en prizonoj ŝtonaj,

Malantaŭ kradoj feraj,

Malantaŭ pordoj kverkaj,

Malantaŭ seruroj pendaj.

Adiaŭis ni la patron, la patrinon

La tutan familion nian — la genton.
|}

Ili konsideris ĝin pli efika ol la tamburado, ĉar ĝi trafis la korojn dum la tamburo estigis nur mekanikajn laŭtajn sonojn.

Post ricevi la almozon, malliberuloj dankis:

{|
!Originala teksto:
!Laŭvorta traduko:
|-
|'''Милосердная'''

Должны вечно Бога молить,

Что не забываете вы нас,

Бедных, несчастных невольников!

| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |'''La Favorkora'''

Ni devas eterne dion preĝi,

Ke ne forgesas vi nin,

Kompatindajn, malfeliĉajn malliberulojn!
|}

{{Citaĵo
|teksto = La urbo [[Vladimir (urbo)|Vladimiro]] [...] inter ĉiuj urboj estas la plej malbona: la almozo venis malgranda. [[Vjazniki]] estas pli bona ol Vladimiro, sed ankaŭ ne senavara. [[Niĵnij Novgorod]] estas pli bona ol Vjzaniki, sur bazaro en Niĵnij Novgorod la ofero estas granda. Kaj mankas urboj pli riĉaj kaj por nia arestanta gento pli korfavoraj ol vilaĝo [[Liskovo]], urbo [[Kazano]], [[Kunguro]], [[Jekaterinburgo]], [[Tjumeno]], kaj ĉio ĉi pro tio ke en tiuj ĉi urboj multe da [[malnovrituloj]] loĝas. La almozojn ili ne avaras...
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 19
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Владимир-город [...] всех городов хуже: подаяние сходило малое. Вязники Владимира лучше, но тоже не из щедрых. Нижний Вязники перехвастал, на Нижнем Базаре жертва большая. И нету городов богаче и к нашему брату арестанту сердобольнее, как Лысково село, Казань-город, Кунгур, Екатеринбург, Тюмень, а все от того, что в городах этих староверов много живет. На подаяния они не скупятся...
}}

En Tjumeno dum Kristnasko kaj Pasko almozoj estis tiom abundaj, ke arestantoj pagis al gardoficiro por ne tuj marŝi plu, sed resti iom pli en la urbo por trankvile manĝi ĉion donacitan&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 22
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La arestantoj konsideris Siberion pli komforta kaj favora al ili, argumentante ke tie ili estas traktataj kiel malfeliĉuloj, la reĝimo estas pli milda. En Rusio ili devis subteni la katenojn per ŝelkoj, kiujn oni metis sur la kolon kaj ŝultrojn, kio estis granda ŝarĝo. En Siberio ili konektis la katenojn al la zono, kio estis malpli peze&lt;ref name=&quot;Maksimov1-26&quot;/&gt;.

Virinoj estis sendataj al Siberio plejparte pro ekbruligoj kaj infanmurdoj. Ĝis Tobolsko ili iris kune kun la viroj, kio ebligis rilatojn, inkluzive seksajn. Kontraŭ pago gardistoj permesis al paroj veturi sur ĉaroj kune, do foje sur la sama ĉaro samtempe amoris po 3 aŭ 4 paroj. Proksimecon de virinoj profitis ankaŭ gardistoj. Virinoj uzis la samajn rimedojn por proksimiĝi al viroj. Se ne eblis aranĝi tion laŭvoje, arestantoj subaĉetis kuracistojn aŭ gardistojn por resti en malsanulejo kaj trovi virinojn tie. Plej ofte temis pri rilatoj provizoraj, sed foje punlaboruloj kreis parojn, kutime sen oficiala geedziĝo, ofte limigita (dumvivaj punlaboruloj rajtis geedziĝi nur post 11 jaroj). Ĝis Tobolsko la geedziĝoj estis malpermesitaj, sed jam en Tobolsko arestintoj iris al la malliberula administracio por peti geedzigi ilin aŭ almenaŭ sendi al la sama gubernio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 22–29
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En Tjumeno la malliberuloj havis ripozon ({{l-ru|растах}}) en la plej granda malliberejo laŭ la tuta vojo. Sekvis Tobolsko kie la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj klasifikis ilin, elektis finajn destinejojn, eldonis respektivajn paperojn ktp. La [[Tobolska prizono]] en krimula mondo estis konsiderata la ĉefurbo kaj servis kiel universitato, kie la malliberuloj estis akirantaj novajn spertojn kaj sciojn.

{{Citaĵo
|teksto = En lia sako aperas du ĉemizoj, du pantalonoj; sur la ŝultroj aperas nova ''armjak'' [longa mantelo] — ''zipun'' [senkoluma kaftano] el dika griza drapo, kun flavaj aŭ ruĝa aso kaj duo surdorse, kaj kun samlana parenco — pantalono, surpiede — nek botegoj, nek galoŝoj — ŝuoj de siberia invento kaj gusto, simplaj sed mallongdaŭraj, aŭ ''koti'', do botetoj, farĉitaj per papero. Vintre liaj moveblaj posedaĵoj eĉ pli kreskas  pro postuloj de la severa lando: surŝultre — aroma ''tulup'' [longa vintra supra vesto], surmane pugnogantoj kaj ''golici'' [ledaj pugnogantoj], surpiede drapaj peidvindoj, surkape ''triorelumo'' [triklapa kapvesto] — la malbela ĉapo simila al [[baŝliko]], kiun oni ŝatas survoje, en foraj lokoj de Rusio, maljunuloj-pastroj kaj komercantaj kamparanoj. Somera ŝtata ĉapo el griza drapo sen viziero, malkaŝanta la nukon kaj la orelojn, transformas la arestanton je birdotimigilo.
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 32–33
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = В мешке у него появлялись две рубахи, двое портов; на плечах новый армяк — зипун из толстого серого сукна, с желтыми либо красными тузом и двойкою на спине, и с единошерстным родичем — штанами, а на ногах — не сапоги и не калоши — обувь сибирского изобретения и вкуса, простая, но недолговечная, либо коты, т. е. мелкие башмаки, начиненные бумагою. На зимнее время движимое имущество его еще больше возрастает в силу требований суровой страны: на плечи — душистый тулуп, на руки варежки и голицы, на ноги суконные портянки, на голову треух — ту уродливую шапку на манер башлыка, которую любят в дороге, по глухими местам России, старики-попы и торгующие крестьяне. Летняя казенная шапка из серого сукна без козырька, открывающая затылок и уши, делает из арестанта чучело.
}}

Arestantoj ofte vendis la vestojn por poste diri ke ili estis ŝtelitaj, ricevi respektivajn riproĉojn kaj batojn, sed fine ankaŭ novajn vestojn. Oni sukcesis vendi eĉ katenojn, interŝanĝante siberiajn katenojn pezajn je 10–12 pundoj ({{unuo|4,09–4,91|kg}}) kontraŭ pezaj je 4–5 pundoj ({{unuo|1,64–2,05|kg}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 33
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

De Tobolsko la arestantoj marŝis en apartaj grupoj: punlaboruloj, setlantoj, virinoj. Tamen ili klopodos diversmaniere miksiĝi&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 33–34
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ili devis marŝi po 500 verstojn ({{unuo|533,4|km}}) monate, sendepende de vetero, nur printempe kaj aŭtune okazis etaj paŭzoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 64–65
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Plentaga ripozo okazis kutime post 2 tagoj. Resti pli longe estis malpermesite, oni punis pro tio gardistojn kvazaŭ pro kaŝado de fuĝintoj, do ili pelis malfortiĝintajn arestantojn plu. Al Tobolsko ili venis grandparte malsanaj — viroj kun reŭmataj malsanoj, virinoj kun tiuj gineokologiaj, do la administracio klasifikis ilin kiel ''malkapablajn'' ({{l-ru|неспособные}}), do ne kapablajn labori kaj pagi impostojn, kiujn pro tio anstataŭ ili devis pagi kamparanaj komunumoj al kiuj ili estis devige registritaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 68
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La itinero origine pasis laŭ la malnova Siberia landvojo, do de Vologdo al Verĥoturje, Tobolsko kaj Taro. Post kiam la landvojo ŝoviĝis suden, la arestantoj ekmarŝis pli mallongan vojon de Permo al Jekaterinburgo kaj Tjumeno, tamen poste iris norden al Tobolsko, kie troviĝis la Administracio pri Ekzilitoj, kaj de tie al Taro, tra nordaj areoj, malmulte loĝataj kaj longigante la itineron. Post transloko de la administracio al Tjumeno la vojo rektiĝis. Meze de la 19-a jarcento en ĝi estis 60 etapejoj ({{l-ru|этап}}) kaj 64 duonetapejoj ({{l-ru|полуэтап}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 68–71
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Fuĝoj laŭvoje okazis malofte, ĉar tiukaze la oficiro perdis sian jaran salajron, do li venĝis la restintajn arestintojn per plej severa traktado. Pro tio ili mem malpermesis la fuĝojn kaj foje eĉ helpis trovi kaj puni la fuĝintojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 72
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En 1824–1832 setlantoj estis marŝantaj alkroĉitaj per mankatenoj al fera stango, sed tio estis malkomforte, ĉar la arestantoj havis malsaman altecon, konstanta frotado de la manoj kaŭzis frotvundojn kaj edemojn, ne eblis survesti pugnogantojn sur la alkroĉitajn manojn kaj la feraĵo estis malvarmega. La suboficiro ne rajtis laŭvoje malfermi seruron, kiu troviĝis fine de la stango, malfermota de oficiro post alveno al la fina punkto; ŝlisilo troviĝis en sigelita ŝranko. Do dum semajnoj la aarestantoj, kroĉitaj al la stango, ne povis disiĝi. La komandestro de la Aparta Korpuso de Interna Gardo Pjotr Kapceviĉ kreis specialan mankatenon, kiu {{JULGREGDATO|13|3|1832|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} estis oficiale aprobita. Ekde tiam oni alkroĉis la setlantojn en mankatenoj po 3 ĝis 4 paroj al ĉeno, longa de 11 verŝokoj ({{unuo|48,9|cm}}) ĝis 1,5 arŝinoj ({{unuo|106,68|cm}}), foje po 8 aŭ 10 homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 34–35
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La arestantoj je la unua ripozejo aranĝis aŭkcion, dum kiu dezirantoj povis aĉeti komercon pri manĝaĵoj, vetludoj, tabako kaj alkoholo, ktp. La aĉetinto nomiĝis ''majdanulo'' ({{l-ru|майданщик}}). Kutime oni faris aŭkciojn post veni al sekva granda urbo, do post Tobolsko sekvis Tomsko, Krasnojarsko, Irkutsko, Nerĉinsko. Mono, ricevita per tiaj aŭkcioj, estis distribuata inter la arestantoj, malpli granda parto estis gardata de grupestro ({{l-ru|староста}}) por la bezonoj de la grupo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 36–38
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En punlaborejo ''majdan'' plu ekzistis. Oni aranĝis plurajn vetludojn, de ludkartoj ĝis pedikaj konkuroj. Laŭregule, ne eblis malgajni ĉion komplete dum unu ludo — triono de la malgajnaĵoj estis redonata, same kiel ĉiuj ŝtatposedataj aĵoj (vestoj ktp). La ''vagabondo'' (profesia krimulo) havis krediton je 1,5 arĝentaj rubloj, do por li sufiĉis meti surtablen brikon aŭ sian pugnon anstataŭ vetmono kaj oni konsideris ke temas pri tiu ĉi sumo. Unufoje monate la ŝuldoj kvitiĝas, sed la vagabondo rajtis ne pagi ĝin, escepto estis nur se la majdanulo ankaŭ estis vagabondo. Se ludas unu vagabondo kontraŭ alia, li devas redoni duonon de la malgajnaĵoj kaj la malgajninto tuj pagas el tio siajn ŝuldojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 116–119
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭvoje oni ofte interŝanĝis dokumentojn tiel ke setlanto iĝis punlaborulo kun alia nomo, kion punlaborulo rekompensis per mono. La fenomento estis tiel amasa, ke oni ordonis setlantojn kiuj sin prezentis sub pseŭdonimo ({{l-ru|непомнящий}}, do ''ne memoranta'') sendi al punlaboro por 5 jaroj dum al punlaborulo en tia situacio doni 100 vergobatojn kaj aldoni pliajn 5 jarojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 44–45
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La plej severaj gardantoj estis konsiderataj soldatoj dum kozakoj estis pli mildaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 47
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Soldatoj kutime havis familiojn, ofte ankaŭ plugeblajn terojn kaj falĉejojn, sed ili ne havis tempon kultivi ilin, ĉar ili konstante estis for, akompanante arestantojn dum ties marŝoj. Do ili luigis plejparton de siaj teroj kaj profitis ĉefe danke al neoficiala komerco, kadre de kiu ili mem kaj iliaj edzinoj vendis al arestantoj oble pli koste simplajn manĝaĵojn kaj necesaĵojn, elpostulis ŝmirponon ktp&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 66–68
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La plej estimataj en punlaborejoj estis la vagabondoj, kies vivo pasis en punlaboro kaj malliberejoj. Ili ne zorgis pri posedaĵoj, nek leĝoj, nek bonhavo, timis nenion. Rakonti pri siaj krimoj estis konsiderate maldece, sed oni estimis malliberulojn kondamnitajn al longdaŭraj kaj severaj punoj, ĉar tio supozigis gravajn krimojn. La krimoj mem estis konsiderataj parte hazardaj, parte erare aljuĝitaj, do malliberigo estis traktata kiel specifa sorto, sendependa de la volo de la malliberulo. Vagabondoj diris pri si mem: &quot;ni manĝas almozaĵojn, ni surportas forĵetaĵojn, ni vivas per ŝtelitaĵoj&quot; ({{l-ru|едим прошенное, носим брошенное, живём краденым}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 129–131
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Se punlaborulo ne deziris labori, li klopodis malsaniĝi. Somere li tranĉis sian korpon (kutime ĉe la peniso), metis tien haron (la sian aŭ ĉevalan) kaj post kiam aperis inflamo, li iris la hospitalo, kutime prezentante sin kiel malsanan je sifiliso. Vintre oni trapikis la vangon per pinglo de interne kaj metis la vangon al la frosto, pro kio ĝi ŝvelis kaj inflamiĝis. Alia maniero estis ŝmiri nokte la fingron per iu ajn likvaĵo kaj meti ĝin surfrosten. Sur vundojn oni metis [[ordinara pulsatilo|ordinaran pulsatilon]], kaŭzante ulcerojn. Kuracistoj sciis malkaŝi tion, tamen agnoskis ke veraj sifiliso, skobio, diversaj vunddoj kaj ulceroj estis tre ofta afero&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 137–139
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

Iuj prenis matene anstataŭ manĝo kuleron da [[snuftabako]], kio kaŭzis veneniĝon kun blankiĝo de la haŭto, forta korbato, malforteco kaj naŭzo. Aliaj trinkis matene kuleron da piŝtita [[kapsiko]], kaŭzanta [[hernio]]n. Post kiam la hernio ne plu necesis, ili same matene prenis po kulero da cepa suko. Kuraĝuloj englutis arĝentaĵon kaj poste saltis ĝis apero de hernio. Por ŝajnigi surdecon oni metis en la orelon miksaĵon de herba suko, mielo kaj putra fromaĝo, kiu eliĝis prezentante formon kaj odoraĉon konvinkan por kuracisto. Por kaŭzi mallongdaŭran [[leŭkomo]]n oni prenis lignan pulvoron trovitan en arbotruetoj fare de vermoj, kaj blovis ĝin en la okuloj. Por fari [[gingivabsceso]]n oni pikis la vangon de interne (sed ne trae) kaj poste blovstreĉis la vangojn, kunpreminte la buŝon kaj nazon, ĝis la vango aspektos malsane. Por malaperigi la gingivabsceson oni trapikis la vangon de ekstere tiel ke la aero foriris. Krurajn spamojn oni kreis, faldigante la haŭton kun tendenoj sub la genuoj kaj trapikante ĝin per nadlo kun porka vilo. Por malaperigi la muskolojn de piedo ĝis la genuo, oni streĉis la kruron sub la genuo per silka ŝnuro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 140–141
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence de la 20-a jarcento transportado de malliberuloj de Moskvo al [[Tobolsko]] okupis unu monaton kaj okazis laŭ itinero: Moskvo – [[Niĵnij Novgorod]] – [[Permjo]] – [[Jekaterinburgo]] – [[Tjumeno]] — Tobolsko. De Niĵnij Novgorod al Permjo oni veturis laŭ [[Volgo]], poste ĝis Jekaterinburgo laŭ [[Kamo (rivero)|Kamo]] kaj de Tjumeno marŝis al Tobolsko piede 13 tagojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo     = Тобольский острог
|lasta        = Риве
|unua         = З. Э.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2017
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор-Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-91409-417-8
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 184
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Markado ==
Punlaboruloj estis malfacile kontroleblaj de malmulta gardistaro, ofte fuĝis kaj estis malfacile identigi kaj kapti ilin pro manko de portretoj (ekzistis nur vortaj priskriboj), vasteco de areoj kaj malabundo de siberia loĝantaro, kiu ofte simpatiis al la fuĝintoj. Pro tio oni aplikis diversajn tipojn de markado, kies celo estis elstarigi la punlaborulojn. Tradicie oni brulmarkis la punlaborulojn per surskriboj kiel &quot;krimulo&quot; ({{lang-ru|вор}}) ks. La deviga brulmarkado estis nuligita en 1863&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo     = Тобольский острог
|lasta        = Риве
|unua         = З. Э.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2017
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор-Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-91409-417-8
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 38
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Foje oni elŝiris iliajn nazotruojn per tenajloj (tio estis parto de verdikto). Eĉ post ĉesigo de tiaj metodoj oni plu razis la kapojn de la punlaboruloj tiel, ke duono de la kapo estis komplete senhara. Sur vestoj ofte aperis [[karoo]]j aŭ la vestoj konsistis el pecoj de malsamkolora ŝtofo.

Punlaboruloj klopodis forigi la markojn per diversaj manieroj. Origine oni detruis ilin per [[vitriolo]] kaj bruligita [[kalko]], sed restis blankaĵoj kaj grandaj cikatroj. En Nerĉinsko oni kaŭzis inflamojn kun puso, metante sur la vangojn [[ordinara pulsatilo|ordinaran pulsatilon]] kaj sur la frunton [[tindro]]n (poste oni anstataŭigis ĝin per [[arĝenta nitrato]]). Meze de la 19-a jarcento pli vaste estis uzata [[akra ranunkolo]], ofte kreskanta en malliberejaj kortoj. Oni verŝis bolantan akvon sur la markitan lokon kaj poste metis por duonhoro tiun ĉi planton; se aperis forta inflamo, oni mildigis ĝin per kazeo. Tiu ĉi metodo ebligis komplete forigi la markojn, kiuj aspektis kvazaŭ spuro de bolakva vundo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 140
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Punlaboro ==

Laboro en la ŝaĥtoj kaj fabrikoj estis ekstreme peza, vivkondiĉoj malbonaj, vestoj kaj nutrado aĉaj. Punlaboruloj ofte fuĝis por se ne por ĉiam akiri liberon, do almenaŭ ĝui ĝin dum sufiĉe longa tempo, speciale en varma periodo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 168
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Arestanto, fuĝinta de transita prizono, ne estis aktive serĉata, sed fuĝintoj de punlaborejoj estis serĉataj kiel danĝeraj krimuloj. Post kapti ilin krom piedaj kaj manaj katenoj fojfoje oni metis sur iliajn manojn ankaŭ feran folion nomitan ''vulpo'' ({{l-ru|лиса|t=lisa}}), kiu pezis unu ĝis du pudojn (16–32 kg)&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 174–176
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Fuĝis oni kutime printempe aŭ somere, malofte aŭtune kaj maloftege vintre. Antaŭ ol fuĝi oni akumulis necesaĵojn en kaŝejo ({{l-ru|хоронушка}}), lerte farita en mallibereja planko aŭ muro, kaj monon kaŝitan en vestoj. Komenco de la fuĝoperiodo koincidis kun reapero de kukoloj kaj ties kantoj, do eŭfemisme oni nomis la fuĝon &quot;iri al generalo Kukuŝkin [Kukolulo]&quot; aŭ &quot;iri por aŭskultu kukolajn kantojn&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 181–183
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1847–1857 en Nerĉinska distrikto de fabrikoj fuĝis {{unuo|2841}} punlaboruloj, sen kalkuli 22 virinojn kaptitajn kaj ounitajn en la fabrikoj. Je la {{dato|1|1|1859}} kiel fuĝintoj de la lastaj 11 jaroj estis registritaj 24% de la punlaboruloj kaj ekzilitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 186
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Lokaj kozakoj kaj kamparanoj kutime helpis la fuĝintojn, parte pro kompato, parte pro bezono je laborfortoj, do oni dungis ilin kiel laboristojn kontraŭ nutrado. La fuĝintoj kutime kondutis kviete kaj maksimume evitis la konfliktojn, nur foje ŝtelante aŭ rabante ion pro ekstrema malsato kaj mizero, sed eĉ tiukaze preferante ŝtatajn posedaĵojn, ne privatajn. Pro tio la siberiaj vojoj estis konsiderataj oble pli sekuraj ol tiuj en Rusio, malgraŭ abundo de la fuĝintaj krimuloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 196–197
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Fojfoje fuĝintoj transiris limon kun la Ĉina imperio, kie kaze de kapto ili havis elekton: iĝi regatoj de la ĉina imperiestro aŭ esti fordonitaj al la Rusia imperio. Multaj elektis la unuan vojon kaj setlis en Ĉinio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 200
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La plej danĝeraj estis konsiderataj areoj enloĝitaj de [[burjatoj]], kiuj ĉasis la fuĝintojn kvazaŭ bestojn pro ĝenerala malŝato kaj ĉefe kiel predon, kies vestojn ili profitis. &quot;Maldika fuĝinto estas pli bona ol dika kaprino&quot; ({{l-ru|Худенький беглый лучше доброй козы}}) diris la burjatoj, aludante ke la sovaĝa kaprino donas unu felon dum la fuĝintoj kelkajn (ĉemizo, jako, pelto ks)&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 202–204
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉasi ''ĝibulon'' ({{l-ru|горбач}}), kiel oni nomis la fuĝintojn pro iliaj dorsosakoj, estis tradicia okupo de burjatoj simila al la bestoĉasado. Kiel predo servis posedaĵoj de la fuĝintoj ({{l-ru|лопатина}}) kaj iliaj vestoj. Speciale lertaj kaj furiozaj homĉasantoj estis konsiderataj karimoj ({{l-ru|карымы}}) kiel oni nomis metisojn, naskiĝintaj de gepatroj unuflanke rusaj kaj aliflanke burjataj, mongolaj aŭ tungusaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 214
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Pri tio okupiĝis ankaŭ rusaj kamparanoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 210–212
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== En Esperanto aperis ==
*'''Politika Malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero « la [[Katorgo]]n »'''.  Eld.D-ro [[Zygmunt Marek]], [[Krakovo]]. 1912(?).
{{citaĵo|[[Broŝuro]] enhavanta en dek ĉapitroj protestajn artikolojn kontraŭ la venĝonkriantaj suferoj kiujn la rusa registaro suferigas al la [[Politika malliberulo| politikaj malliberulo]]j.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Ekziligo]]
* [[Gulago]]
* [[Punlaboro]]
* [[Tobolska prizono]]
* [[Rusa mafio]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

[[Kategorio:Historio de Rusio]]
[[Kategorio:Historio de Sovetunio]]
[[Kategorio:Historio de Siberio]]
[[Kategorio:Koncentrejo]]
[[Kategorio:Malobservo de la homaj rajtoj]]
[[Kategorio:Laboro]]
[[Kategorio:Labora juro]]</text>
      <sha1>aamn58vrari5b6sg1g8ldnl7ww1vwnc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365668</id>
      <parentid>9365667</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:13:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* Punlaboro */</comment>
      <origin>9365668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65742" sha1="fd6r31h26asr50ulinj9ptsrerinfbu" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:50, 4 apr. 2026 (UTC)}}
[[Dosiero:Evening - Applying handcuffs.PNG|eta|350px|Pentraĵo de [[Aleksander Sochaczewski]] priskribanta la aplikadon de pied-katenoj en siberia puntendaro.]]
'''Katorgo''' aŭ '''Katorga''' aŭ '''Bagno''' aŭ '''Punlaborejo''' ({{lang-ru|каторга}}; IPA: [ˈkatərgə]; el mezepoka kaj [[moderna greka]]: katergon, κάτεργον, &quot;ŝipeto aŭ ŝipkuirejo&quot;) estis sistemo de [[punlaboro]] en la [[Rusa Imperio]]&lt;ref&gt;[https://www.bucknell.edu/x17601.xml Russian History,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181128075233/https://www.bucknell.edu/x17601.xml |date=2018-11-28 }} Bucknell University, 2008.&lt;/ref&gt; kaj poste en [[Sovetunio]]. Prizonuloj estis senditaj al malproksimaj punkolonioj en ampleksaj neloĝataj areoj de [[Siberio]] kaj de la [[Rusia Malproksima Oriento]] kie voluntulaj setlantoj kaj [[laboristo]]j estis neniam disponeblaj en sufiĉaj kvantoj. La prizonuloj devis plenumi devigan laboron sub akraj [[laborkondiĉoj]].

Tio formis parton de la [[historio de Rusio]] kaj de la [[historio de Sovetunio]]. Multaj gravuloj estis kondamnitaj al tia puno kaj multaj el ili ne povis reveni, inter kiuj multaj [[esperantisto]]j.

== Vojo ==
La vojo de malliberuloj al punlaborejoj kaj ekzilejoj en Siberio tradicie komenciĝis en Moskvo, de kie ĉiusemajne eekmarŝis subgarde grupo de punlaboruloj ({{l-ru|партия}}). Ili marŝis piede, nur plej kadukaj, grave malsanaj kaj infanoj malpli ol 12 jarojn aĝaj rajtis veturi sur ĉaroj. La vojo okupis kutime pli ol unu jaron. Oni marŝi en katenoj sur la pideoj kaj foje sur la manoj. 

{{Citaĵo
|teksto = Marŝas la grupo en senŝanĝa, iam desegnita kaj por ĉiam fiksita ordo: antaŭe ezkil-punlaboruloj en katenoj, meze ekzil-setlantoj, sen katenoj piedaj, sed kroĉitaj je la manoj al ĉeno po kvarope; post ili, ankaŭ kroĉitaj je la manoj al ĉeno, marŝas ekzilataj al punlaboro virinoj, kaj je la fino neevitebla ĉara trajno kun malsanuloj kaj bagaĝo, kun edzinoj kaj infanoj, sekvantaj la edzojn kaj patrojn al setlado. Flanke kaj malantaŭe marŝas neeviteblaj gardosoldatoj kaj rajdas gardokozakoj.
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 25
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Идет партия в неизменном, раз нарисованном и навсегда установленном порядке: впереди ссыльно-каторжныѳ в кандалах, в середине ссыльно-поселенцы, без оков ножных, но прикованные по рукам к цепи, по четверо; сзади их, также прикованные по рукам к цепи, идут ссылаемые на каторгу женщины, а в хвосте неизбежный обоз с больными и багажем, с женами и детьми, следующими за мужьями и отцами на поселение. По бокам и впереди и сзади идут неизбежные конвойные солдаты и едут отрядные конвойные казаки.
}}

Rusa pentristo Valerij Jakobi penis pentri malliberulan grupon sekvantan al Siberio nature, sed, laŭ opinio de Sergej Maksimov, malgraŭ ĉiuj klopodoj malsukcesis. Post ekvidi lin arestantoj ĉiam ordigis sin kaj iĝis similaj al laŭorde marŝanta soldata trupo, do la pentristo estis devigita krei bildon sufiĉe fantazian kaj malproksiman de realo&lt;ref name=&quot;Maksimov1-26&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 26
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Propra mono de malliberuloj estis konfiskata en gubernia administracio ({{l-ru|губернская администрация}}) kaj sendata al la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj ({{l-ru|Тобольский приказ о ссыльных}}). Por akiri monon estis uzataj diversaj friponaĵoj. Kelkajn verstojn antaŭ ĉiu gubernia ĉefurbo renkonte al malliberula grupo kutime venis komizo kaj proponis aĉeti varmajn vestojn de malliberuloj. La prezoj estis modestaj, sed plej ofte malliberuloj akceptis ĉar tio donis al ili kontantan monon dum la vestojn poste eblis denove peti ĉe aŭtoritatoj, argumentante ke ili estis ŝtelitaj. Dume negocisto, ricevinte de komizo la vestojn, vendis ilin denove al la ŝtato, ĉar kutime ĉion ĉi aranĝis liveranto mem, sukcesanta tiel vendi la samajn vestojn kelkfoje. Antaŭ alveno al Tobolsko oni aĉetis tiel katenojn, ĉar en la urbo ili ĉiam estis anstataŭigataj per tiuj lokaj kaj neniu kontrolis fordonon de la malnovaj. Oficiro, akompananta la grupon, komplicis la aferon. Ĝenerale la korupto estis totala: malliberuloj pagis ĉion ekde unuaj paŝoj, jam en Moskvo ili paŝis por ke oni konduku ilin laŭ plej riĉaj kaj homoplenaj stratoj, malrapide, kun tamburado&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 20–25
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭvoje malliberuloj almozis, kio estis permesata. En Eŭropa Rusio ili marŝis silente tra setlejoj kun etenditaj manoj dum gardistoj tamburis. En Siberio ili kantis specifan kanton &quot;La Favorkora&quot; ({{l-ru|Милосердная}}), formiĝintan komence de la 19-a jarcento&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 3–10
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|
!Originala teksto:
!Laŭvorta traduko:
|-
|'''Милосердная'''

Милосердые наши батюшки,

Не забудьте нас, невольников,

Заключенных, — Христа-ради! — 

Пропитайте-ка, наши батюшки,

Пропитайте нас, бедных заключенных!

Сожалейтеся, наши батюшки,

Сожалейтеся, наши матушки,

Заключенных, Христа-ради!

Мы сидим во неволюшке — 

Во неволюшке: в тюрьмах каменных,

За решетками за железными,

За дверями за дубовыми,

За замками за висячими.

Распростились мы с отцом, с матерью,

Со всем родом своим — племенем

| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |'''La Favorkora'''

Favorkoraj niaj paĉjoj,

Ne forgesu nin, malliberulojn,

Prizonulojn, — je la nomo de Kristo! —

Nutru nin, niaj paĉjoj,

Nutru nin, kompatindajn prizonulojn!

Kompatu, niaj paĉjoj,

Kompatu, niaj panjoj,

Prizonulojn, je la nomo de Kristo!

Ni estas en mallibero —

En mallibero: en prizonoj ŝtonaj,

Malantaŭ kradoj feraj,

Malantaŭ pordoj kverkaj,

Malantaŭ seruroj pendaj.

Adiaŭis ni la patron, la patrinon

La tutan familion nian — la genton.
|}

Ili konsideris ĝin pli efika ol la tamburado, ĉar ĝi trafis la korojn dum la tamburo estigis nur mekanikajn laŭtajn sonojn.

Post ricevi la almozon, malliberuloj dankis:

{|
!Originala teksto:
!Laŭvorta traduko:
|-
|'''Милосердная'''

Должны вечно Бога молить,

Что не забываете вы нас,

Бедных, несчастных невольников!

| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |'''La Favorkora'''

Ni devas eterne dion preĝi,

Ke ne forgesas vi nin,

Kompatindajn, malfeliĉajn malliberulojn!
|}

{{Citaĵo
|teksto = La urbo [[Vladimir (urbo)|Vladimiro]] [...] inter ĉiuj urboj estas la plej malbona: la almozo venis malgranda. [[Vjazniki]] estas pli bona ol Vladimiro, sed ankaŭ ne senavara. [[Niĵnij Novgorod]] estas pli bona ol Vjzaniki, sur bazaro en Niĵnij Novgorod la ofero estas granda. Kaj mankas urboj pli riĉaj kaj por nia arestanta gento pli korfavoraj ol vilaĝo [[Liskovo]], urbo [[Kazano]], [[Kunguro]], [[Jekaterinburgo]], [[Tjumeno]], kaj ĉio ĉi pro tio ke en tiuj ĉi urboj multe da [[malnovrituloj]] loĝas. La almozojn ili ne avaras...
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 19
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Владимир-город [...] всех городов хуже: подаяние сходило малое. Вязники Владимира лучше, но тоже не из щедрых. Нижний Вязники перехвастал, на Нижнем Базаре жертва большая. И нету городов богаче и к нашему брату арестанту сердобольнее, как Лысково село, Казань-город, Кунгур, Екатеринбург, Тюмень, а все от того, что в городах этих староверов много живет. На подаяния они не скупятся...
}}

En Tjumeno dum Kristnasko kaj Pasko almozoj estis tiom abundaj, ke arestantoj pagis al gardoficiro por ne tuj marŝi plu, sed resti iom pli en la urbo por trankvile manĝi ĉion donacitan&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 22
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La arestantoj konsideris Siberion pli komforta kaj favora al ili, argumentante ke tie ili estas traktataj kiel malfeliĉuloj, la reĝimo estas pli milda. En Rusio ili devis subteni la katenojn per ŝelkoj, kiujn oni metis sur la kolon kaj ŝultrojn, kio estis granda ŝarĝo. En Siberio ili konektis la katenojn al la zono, kio estis malpli peze&lt;ref name=&quot;Maksimov1-26&quot;/&gt;.

Virinoj estis sendataj al Siberio plejparte pro ekbruligoj kaj infanmurdoj. Ĝis Tobolsko ili iris kune kun la viroj, kio ebligis rilatojn, inkluzive seksajn. Kontraŭ pago gardistoj permesis al paroj veturi sur ĉaroj kune, do foje sur la sama ĉaro samtempe amoris po 3 aŭ 4 paroj. Proksimecon de virinoj profitis ankaŭ gardistoj. Virinoj uzis la samajn rimedojn por proksimiĝi al viroj. Se ne eblis aranĝi tion laŭvoje, arestantoj subaĉetis kuracistojn aŭ gardistojn por resti en malsanulejo kaj trovi virinojn tie. Plej ofte temis pri rilatoj provizoraj, sed foje punlaboruloj kreis parojn, kutime sen oficiala geedziĝo, ofte limigita (dumvivaj punlaboruloj rajtis geedziĝi nur post 11 jaroj). Ĝis Tobolsko la geedziĝoj estis malpermesitaj, sed jam en Tobolsko arestintoj iris al la malliberula administracio por peti geedzigi ilin aŭ almenaŭ sendi al la sama gubernio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 22–29
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En Tjumeno la malliberuloj havis ripozon ({{l-ru|растах}}) en la plej granda malliberejo laŭ la tuta vojo. Sekvis Tobolsko kie la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj klasifikis ilin, elektis finajn destinejojn, eldonis respektivajn paperojn ktp. La [[Tobolska prizono]] en krimula mondo estis konsiderata la ĉefurbo kaj servis kiel universitato, kie la malliberuloj estis akirantaj novajn spertojn kaj sciojn.

{{Citaĵo
|teksto = En lia sako aperas du ĉemizoj, du pantalonoj; sur la ŝultroj aperas nova ''armjak'' [longa mantelo] — ''zipun'' [senkoluma kaftano] el dika griza drapo, kun flavaj aŭ ruĝa aso kaj duo surdorse, kaj kun samlana parenco — pantalono, surpiede — nek botegoj, nek galoŝoj — ŝuoj de siberia invento kaj gusto, simplaj sed mallongdaŭraj, aŭ ''koti'', do botetoj, farĉitaj per papero. Vintre liaj moveblaj posedaĵoj eĉ pli kreskas  pro postuloj de la severa lando: surŝultre — aroma ''tulup'' [longa vintra supra vesto], surmane pugnogantoj kaj ''golici'' [ledaj pugnogantoj], surpiede drapaj peidvindoj, surkape ''triorelumo'' [triklapa kapvesto] — la malbela ĉapo simila al [[baŝliko]], kiun oni ŝatas survoje, en foraj lokoj de Rusio, maljunuloj-pastroj kaj komercantaj kamparanoj. Somera ŝtata ĉapo el griza drapo sen viziero, malkaŝanta la nukon kaj la orelojn, transformas la arestanton je birdotimigilo.
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 32–33
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = В мешке у него появлялись две рубахи, двое портов; на плечах новый армяк — зипун из толстого серого сукна, с желтыми либо красными тузом и двойкою на спине, и с единошерстным родичем — штанами, а на ногах — не сапоги и не калоши — обувь сибирского изобретения и вкуса, простая, но недолговечная, либо коты, т. е. мелкие башмаки, начиненные бумагою. На зимнее время движимое имущество его еще больше возрастает в силу требований суровой страны: на плечи — душистый тулуп, на руки варежки и голицы, на ноги суконные портянки, на голову треух — ту уродливую шапку на манер башлыка, которую любят в дороге, по глухими местам России, старики-попы и торгующие крестьяне. Летняя казенная шапка из серого сукна без козырька, открывающая затылок и уши, делает из арестанта чучело.
}}

Arestantoj ofte vendis la vestojn por poste diri ke ili estis ŝtelitaj, ricevi respektivajn riproĉojn kaj batojn, sed fine ankaŭ novajn vestojn. Oni sukcesis vendi eĉ katenojn, interŝanĝante siberiajn katenojn pezajn je 10–12 pundoj ({{unuo|4,09–4,91|kg}}) kontraŭ pezaj je 4–5 pundoj ({{unuo|1,64–2,05|kg}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 33
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

De Tobolsko la arestantoj marŝis en apartaj grupoj: punlaboruloj, setlantoj, virinoj. Tamen ili klopodos diversmaniere miksiĝi&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 33–34
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ili devis marŝi po 500 verstojn ({{unuo|533,4|km}}) monate, sendepende de vetero, nur printempe kaj aŭtune okazis etaj paŭzoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 64–65
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Plentaga ripozo okazis kutime post 2 tagoj. Resti pli longe estis malpermesite, oni punis pro tio gardistojn kvazaŭ pro kaŝado de fuĝintoj, do ili pelis malfortiĝintajn arestantojn plu. Al Tobolsko ili venis grandparte malsanaj — viroj kun reŭmataj malsanoj, virinoj kun tiuj gineokologiaj, do la administracio klasifikis ilin kiel ''malkapablajn'' ({{l-ru|неспособные}}), do ne kapablajn labori kaj pagi impostojn, kiujn pro tio anstataŭ ili devis pagi kamparanaj komunumoj al kiuj ili estis devige registritaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 68
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La itinero origine pasis laŭ la malnova Siberia landvojo, do de Vologdo al Verĥoturje, Tobolsko kaj Taro. Post kiam la landvojo ŝoviĝis suden, la arestantoj ekmarŝis pli mallongan vojon de Permo al Jekaterinburgo kaj Tjumeno, tamen poste iris norden al Tobolsko, kie troviĝis la Administracio pri Ekzilitoj, kaj de tie al Taro, tra nordaj areoj, malmulte loĝataj kaj longigante la itineron. Post transloko de la administracio al Tjumeno la vojo rektiĝis. Meze de la 19-a jarcento en ĝi estis 60 etapejoj ({{l-ru|этап}}) kaj 64 duonetapejoj ({{l-ru|полуэтап}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 68–71
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Fuĝoj laŭvoje okazis malofte, ĉar tiukaze la oficiro perdis sian jaran salajron, do li venĝis la restintajn arestintojn per plej severa traktado. Pro tio ili mem malpermesis la fuĝojn kaj foje eĉ helpis trovi kaj puni la fuĝintojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 72
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En 1824–1832 setlantoj estis marŝantaj alkroĉitaj per mankatenoj al fera stango, sed tio estis malkomforte, ĉar la arestantoj havis malsaman altecon, konstanta frotado de la manoj kaŭzis frotvundojn kaj edemojn, ne eblis survesti pugnogantojn sur la alkroĉitajn manojn kaj la feraĵo estis malvarmega. La suboficiro ne rajtis laŭvoje malfermi seruron, kiu troviĝis fine de la stango, malfermota de oficiro post alveno al la fina punkto; ŝlisilo troviĝis en sigelita ŝranko. Do dum semajnoj la aarestantoj, kroĉitaj al la stango, ne povis disiĝi. La komandestro de la Aparta Korpuso de Interna Gardo Pjotr Kapceviĉ kreis specialan mankatenon, kiu {{JULGREGDATO|13|3|1832|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} estis oficiale aprobita. Ekde tiam oni alkroĉis la setlantojn en mankatenoj po 3 ĝis 4 paroj al ĉeno, longa de 11 verŝokoj ({{unuo|48,9|cm}}) ĝis 1,5 arŝinoj ({{unuo|106,68|cm}}), foje po 8 aŭ 10 homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 34–35
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La arestantoj je la unua ripozejo aranĝis aŭkcion, dum kiu dezirantoj povis aĉeti komercon pri manĝaĵoj, vetludoj, tabako kaj alkoholo, ktp. La aĉetinto nomiĝis ''majdanulo'' ({{l-ru|майданщик}}). Kutime oni faris aŭkciojn post veni al sekva granda urbo, do post Tobolsko sekvis Tomsko, Krasnojarsko, Irkutsko, Nerĉinsko. Mono, ricevita per tiaj aŭkcioj, estis distribuata inter la arestantoj, malpli granda parto estis gardata de grupestro ({{l-ru|староста}}) por la bezonoj de la grupo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 36–38
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En punlaborejo ''majdan'' plu ekzistis. Oni aranĝis plurajn vetludojn, de ludkartoj ĝis pedikaj konkuroj. Laŭregule, ne eblis malgajni ĉion komplete dum unu ludo — triono de la malgajnaĵoj estis redonata, same kiel ĉiuj ŝtatposedataj aĵoj (vestoj ktp). La ''vagabondo'' (profesia krimulo) havis krediton je 1,5 arĝentaj rubloj, do por li sufiĉis meti surtablen brikon aŭ sian pugnon anstataŭ vetmono kaj oni konsideris ke temas pri tiu ĉi sumo. Unufoje monate la ŝuldoj kvitiĝas, sed la vagabondo rajtis ne pagi ĝin, escepto estis nur se la majdanulo ankaŭ estis vagabondo. Se ludas unu vagabondo kontraŭ alia, li devas redoni duonon de la malgajnaĵoj kaj la malgajninto tuj pagas el tio siajn ŝuldojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 116–119
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭvoje oni ofte interŝanĝis dokumentojn tiel ke setlanto iĝis punlaborulo kun alia nomo, kion punlaborulo rekompensis per mono. La fenomento estis tiel amasa, ke oni ordonis setlantojn kiuj sin prezentis sub pseŭdonimo ({{l-ru|непомнящий}}, do ''ne memoranta'') sendi al punlaboro por 5 jaroj dum al punlaborulo en tia situacio doni 100 vergobatojn kaj aldoni pliajn 5 jarojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 44–45
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La plej severaj gardantoj estis konsiderataj soldatoj dum kozakoj estis pli mildaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 47
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Soldatoj kutime havis familiojn, ofte ankaŭ plugeblajn terojn kaj falĉejojn, sed ili ne havis tempon kultivi ilin, ĉar ili konstante estis for, akompanante arestantojn dum ties marŝoj. Do ili luigis plejparton de siaj teroj kaj profitis ĉefe danke al neoficiala komerco, kadre de kiu ili mem kaj iliaj edzinoj vendis al arestantoj oble pli koste simplajn manĝaĵojn kaj necesaĵojn, elpostulis ŝmirponon ktp&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 66–68
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La plej estimataj en punlaborejoj estis la vagabondoj, kies vivo pasis en punlaboro kaj malliberejoj. Ili ne zorgis pri posedaĵoj, nek leĝoj, nek bonhavo, timis nenion. Rakonti pri siaj krimoj estis konsiderate maldece, sed oni estimis malliberulojn kondamnitajn al longdaŭraj kaj severaj punoj, ĉar tio supozigis gravajn krimojn. La krimoj mem estis konsiderataj parte hazardaj, parte erare aljuĝitaj, do malliberigo estis traktata kiel specifa sorto, sendependa de la volo de la malliberulo. Vagabondoj diris pri si mem: &quot;ni manĝas almozaĵojn, ni surportas forĵetaĵojn, ni vivas per ŝtelitaĵoj&quot; ({{l-ru|едим прошенное, носим брошенное, живём краденым}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 129–131
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Se punlaborulo ne deziris labori, li klopodis malsaniĝi. Somere li tranĉis sian korpon (kutime ĉe la peniso), metis tien haron (la sian aŭ ĉevalan) kaj post kiam aperis inflamo, li iris la hospitalo, kutime prezentante sin kiel malsanan je sifiliso. Vintre oni trapikis la vangon per pinglo de interne kaj metis la vangon al la frosto, pro kio ĝi ŝvelis kaj inflamiĝis. Alia maniero estis ŝmiri nokte la fingron per iu ajn likvaĵo kaj meti ĝin surfrosten. Sur vundojn oni metis [[ordinara pulsatilo|ordinaran pulsatilon]], kaŭzante ulcerojn. Kuracistoj sciis malkaŝi tion, tamen agnoskis ke veraj sifiliso, skobio, diversaj vunddoj kaj ulceroj estis tre ofta afero&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 137–139
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

Iuj prenis matene anstataŭ manĝo kuleron da [[snuftabako]], kio kaŭzis veneniĝon kun blankiĝo de la haŭto, forta korbato, malforteco kaj naŭzo. Aliaj trinkis matene kuleron da piŝtita [[kapsiko]], kaŭzanta [[hernio]]n. Post kiam la hernio ne plu necesis, ili same matene prenis po kulero da cepa suko. Kuraĝuloj englutis arĝentaĵon kaj poste saltis ĝis apero de hernio. Por ŝajnigi surdecon oni metis en la orelon miksaĵon de herba suko, mielo kaj putra fromaĝo, kiu eliĝis prezentante formon kaj odoraĉon konvinkan por kuracisto. Por kaŭzi mallongdaŭran [[leŭkomo]]n oni prenis lignan pulvoron trovitan en arbotruetoj fare de vermoj, kaj blovis ĝin en la okuloj. Por fari [[gingivabsceso]]n oni pikis la vangon de interne (sed ne trae) kaj poste blovstreĉis la vangojn, kunpreminte la buŝon kaj nazon, ĝis la vango aspektos malsane. Por malaperigi la gingivabsceson oni trapikis la vangon de ekstere tiel ke la aero foriris. Krurajn spamojn oni kreis, faldigante la haŭton kun tendenoj sub la genuoj kaj trapikante ĝin per nadlo kun porka vilo. Por malaperigi la muskolojn de piedo ĝis la genuo, oni streĉis la kruron sub la genuo per silka ŝnuro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 140–141
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence de la 20-a jarcento transportado de malliberuloj de Moskvo al [[Tobolsko]] okupis unu monaton kaj okazis laŭ itinero: Moskvo – [[Niĵnij Novgorod]] – [[Permjo]] – [[Jekaterinburgo]] – [[Tjumeno]] — Tobolsko. De Niĵnij Novgorod al Permjo oni veturis laŭ [[Volgo]], poste ĝis Jekaterinburgo laŭ [[Kamo (rivero)|Kamo]] kaj de Tjumeno marŝis al Tobolsko piede 13 tagojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo     = Тобольский острог
|lasta        = Риве
|unua         = З. Э.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2017
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор-Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-91409-417-8
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 184
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Markado ==
Punlaboruloj estis malfacile kontroleblaj de malmulta gardistaro, ofte fuĝis kaj estis malfacile identigi kaj kapti ilin pro manko de portretoj (ekzistis nur vortaj priskriboj), vasteco de areoj kaj malabundo de siberia loĝantaro, kiu ofte simpatiis al la fuĝintoj. Pro tio oni aplikis diversajn tipojn de markado, kies celo estis elstarigi la punlaborulojn. Tradicie oni brulmarkis la punlaborulojn per surskriboj kiel &quot;krimulo&quot; ({{lang-ru|вор}}) ks. La deviga brulmarkado estis nuligita en 1863&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo     = Тобольский острог
|lasta        = Риве
|unua         = З. Э.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2017
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор-Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-91409-417-8
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 38
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Foje oni elŝiris iliajn nazotruojn per tenajloj (tio estis parto de verdikto). Eĉ post ĉesigo de tiaj metodoj oni plu razis la kapojn de la punlaboruloj tiel, ke duono de la kapo estis komplete senhara. Sur vestoj ofte aperis [[karoo]]j aŭ la vestoj konsistis el pecoj de malsamkolora ŝtofo.

Punlaboruloj klopodis forigi la markojn per diversaj manieroj. Origine oni detruis ilin per [[vitriolo]] kaj bruligita [[kalko]], sed restis blankaĵoj kaj grandaj cikatroj. En Nerĉinsko oni kaŭzis inflamojn kun puso, metante sur la vangojn [[ordinara pulsatilo|ordinaran pulsatilon]] kaj sur la frunton [[tindro]]n (poste oni anstataŭigis ĝin per [[arĝenta nitrato]]). Meze de la 19-a jarcento pli vaste estis uzata [[akra ranunkolo]], ofte kreskanta en malliberejaj kortoj. Oni verŝis bolantan akvon sur la markitan lokon kaj poste metis por duonhoro tiun ĉi planton; se aperis forta inflamo, oni mildigis ĝin per kazeo. Tiu ĉi metodo ebligis komplete forigi la markojn, kiuj aspektis kvazaŭ spuro de bolakva vundo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 140
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Punlaboro ==

Laboro en la ŝaĥtoj kaj fabrikoj estis ekstreme peza, vivkondiĉoj malbonaj, vestoj kaj nutrado aĉaj. Punlaboruloj ofte fuĝis por se ne por ĉiam akiri liberon, do almenaŭ ĝui ĝin dum sufiĉe longa tempo, speciale en varma periodo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 168
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Arestanto, fuĝinta de transita prizono, ne estis aktive serĉata, sed fuĝintoj de punlaborejoj estis serĉataj kiel danĝeraj krimuloj. Post kapti ilin krom piedaj kaj manaj katenoj fojfoje oni metis sur iliajn manojn ankaŭ feran folion nomitan ''vulpo'' ({{l-ru|лиса|t=lisa}}), kiu pezis unu ĝis du pudojn (16–32 kg)&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 174–176
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fuĝis oni kutime printempe aŭ somere, malofte aŭtune kaj maloftege vintre. Antaŭ ol fuĝi oni akumulis necesaĵojn en kaŝejo ({{l-ru|хоронушка}}), lerte farita en mallibereja planko aŭ muro, kaj monon kaŝitan en vestoj. Komenco de la fuĝoperiodo koincidis kun reapero de kukoloj kaj ties kantoj, do eŭfemisme oni nomis la fuĝon &quot;iri al generalo Kukuŝkin [Kukolulo]&quot; aŭ &quot;iri por aŭskultu kukolajn kantojn&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 181–183
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1847–1857 en Nerĉinska distrikto de fabrikoj fuĝis {{unuo|2841}} punlaboruloj, sen kalkuli 22 virinojn kaptitajn kaj ounitajn en la fabrikoj. Je la {{dato|1|1|1859}} kiel fuĝintoj de la lastaj 11 jaroj estis registritaj 24% de la punlaboruloj kaj ekzilitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 186
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

Lokaj kozakoj kaj kamparanoj kutime helpis la fuĝintojn, parte pro kompato, parte pro bezono je laborfortoj, do oni dungis ilin kiel laboristojn kontraŭ nutrado. La fuĝintoj kutime kondutis kviete kaj maksimume evitis la konfliktojn, nur foje ŝtelante aŭ rabante ion pro ekstrema malsato kaj mizero, sed eĉ tiukaze preferante ŝtatajn posedaĵojn, ne privatajn. Pro tio la siberiaj vojoj estis konsiderataj oble pli sekuraj ol tiuj en Rusio, malgraŭ abundo de la fuĝintaj krimuloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 196–197
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Fojfoje fuĝintoj transiris limon kun la Ĉina imperio, kie kaze de kapto ili havis elekton: iĝi regatoj de la ĉina imperiestro aŭ esti fordonitaj al la Rusia imperio. Multaj elektis la unuan vojon kaj setlis en Ĉinio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 200
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

La plej danĝeraj estis konsiderataj areoj enloĝitaj de [[burjatoj]], kiuj ĉasis la fuĝintojn kvazaŭ bestojn pro ĝenerala malŝato kaj ĉefe kiel predon, kies vestojn ili profitis. &quot;Maldika fuĝinto estas pli bona ol dika kaprino&quot; ({{l-ru|Худенький беглый лучше доброй козы}}) diris la burjatoj, aludante ke la sovaĝa kaprino donas unu felon dum la fuĝintoj kelkajn (ĉemizo, jako, pelto ks)&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 202–204
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉasi ''ĝibulon'' ({{l-ru|горбач}}), kiel oni nomis la fuĝintojn pro iliaj dorsosakoj, estis tradicia okupo de burjatoj simila al la bestoĉasado. Kiel predo servis posedaĵoj de la fuĝintoj ({{l-ru|лопатина}}) kaj iliaj vestoj. Speciale lertaj kaj furiozaj homĉasantoj estis konsiderataj karimoj ({{l-ru|карымы}}) kiel oni nomis metisojn, naskiĝintaj de gepatroj unuflanke rusaj kaj aliflanke burjataj, mongolaj aŭ tungusaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 214
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Pri tio okupiĝis ankaŭ rusaj kamparanoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 210–212
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== En Esperanto aperis ==
*'''Politika Malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero « la [[Katorgo]]n »'''.  Eld.D-ro [[Zygmunt Marek]], [[Krakovo]]. 1912(?).
{{citaĵo|[[Broŝuro]] enhavanta en dek ĉapitroj protestajn artikolojn kontraŭ la venĝonkriantaj suferoj kiujn la rusa registaro suferigas al la [[Politika malliberulo| politikaj malliberulo]]j.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Ekziligo]]
* [[Gulago]]
* [[Punlaboro]]
* [[Tobolska prizono]]
* [[Rusa mafio]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

[[Kategorio:Historio de Rusio]]
[[Kategorio:Historio de Sovetunio]]
[[Kategorio:Historio de Siberio]]
[[Kategorio:Koncentrejo]]
[[Kategorio:Malobservo de la homaj rajtoj]]
[[Kategorio:Laboro]]
[[Kategorio:Labora juro]]</text>
      <sha1>fd6r31h26asr50ulinj9ptsrerinfbu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365685</id>
      <parentid>9365668</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:30:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>/* Punlaboro */</comment>
      <origin>9365685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68676" sha1="9nibmffty4eif4o5v1l4c8c5vabyvfl" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:50, 4 apr. 2026 (UTC)}}
[[Dosiero:Evening - Applying handcuffs.PNG|eta|350px|Pentraĵo de [[Aleksander Sochaczewski]] priskribanta la aplikadon de pied-katenoj en siberia puntendaro.]]
'''Katorgo''' aŭ '''Katorga''' aŭ '''Bagno''' aŭ '''Punlaborejo''' ({{lang-ru|каторга}}; IPA: [ˈkatərgə]; el mezepoka kaj [[moderna greka]]: katergon, κάτεργον, &quot;ŝipeto aŭ ŝipkuirejo&quot;) estis sistemo de [[punlaboro]] en la [[Rusa Imperio]]&lt;ref&gt;[https://www.bucknell.edu/x17601.xml Russian History,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181128075233/https://www.bucknell.edu/x17601.xml |date=2018-11-28 }} Bucknell University, 2008.&lt;/ref&gt; kaj poste en [[Sovetunio]]. Prizonuloj estis senditaj al malproksimaj punkolonioj en ampleksaj neloĝataj areoj de [[Siberio]] kaj de la [[Rusia Malproksima Oriento]] kie voluntulaj setlantoj kaj [[laboristo]]j estis neniam disponeblaj en sufiĉaj kvantoj. La prizonuloj devis plenumi devigan laboron sub akraj [[laborkondiĉoj]].

Tio formis parton de la [[historio de Rusio]] kaj de la [[historio de Sovetunio]]. Multaj gravuloj estis kondamnitaj al tia puno kaj multaj el ili ne povis reveni, inter kiuj multaj [[esperantisto]]j.

== Vojo ==
La vojo de malliberuloj al punlaborejoj kaj ekzilejoj en Siberio tradicie komenciĝis en Moskvo, de kie ĉiusemajne eekmarŝis subgarde grupo de punlaboruloj ({{l-ru|партия}}). Ili marŝis piede, nur plej kadukaj, grave malsanaj kaj infanoj malpli ol 12 jarojn aĝaj rajtis veturi sur ĉaroj. La vojo okupis kutime pli ol unu jaron. Oni marŝi en katenoj sur la pideoj kaj foje sur la manoj. 

{{Citaĵo
|teksto = Marŝas la grupo en senŝanĝa, iam desegnita kaj por ĉiam fiksita ordo: antaŭe ezkil-punlaboruloj en katenoj, meze ekzil-setlantoj, sen katenoj piedaj, sed kroĉitaj je la manoj al ĉeno po kvarope; post ili, ankaŭ kroĉitaj je la manoj al ĉeno, marŝas ekzilataj al punlaboro virinoj, kaj je la fino neevitebla ĉara trajno kun malsanuloj kaj bagaĝo, kun edzinoj kaj infanoj, sekvantaj la edzojn kaj patrojn al setlado. Flanke kaj malantaŭe marŝas neeviteblaj gardosoldatoj kaj rajdas gardokozakoj.
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 25
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Идет партия в неизменном, раз нарисованном и навсегда установленном порядке: впереди ссыльно-каторжныѳ в кандалах, в середине ссыльно-поселенцы, без оков ножных, но прикованные по рукам к цепи, по четверо; сзади их, также прикованные по рукам к цепи, идут ссылаемые на каторгу женщины, а в хвосте неизбежный обоз с больными и багажем, с женами и детьми, следующими за мужьями и отцами на поселение. По бокам и впереди и сзади идут неизбежные конвойные солдаты и едут отрядные конвойные казаки.
}}

Rusa pentristo Valerij Jakobi penis pentri malliberulan grupon sekvantan al Siberio nature, sed, laŭ opinio de Sergej Maksimov, malgraŭ ĉiuj klopodoj malsukcesis. Post ekvidi lin arestantoj ĉiam ordigis sin kaj iĝis similaj al laŭorde marŝanta soldata trupo, do la pentristo estis devigita krei bildon sufiĉe fantazian kaj malproksiman de realo&lt;ref name=&quot;Maksimov1-26&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 26
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Propra mono de malliberuloj estis konfiskata en gubernia administracio ({{l-ru|губернская администрация}}) kaj sendata al la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj ({{l-ru|Тобольский приказ о ссыльных}}). Por akiri monon estis uzataj diversaj friponaĵoj. Kelkajn verstojn antaŭ ĉiu gubernia ĉefurbo renkonte al malliberula grupo kutime venis komizo kaj proponis aĉeti varmajn vestojn de malliberuloj. La prezoj estis modestaj, sed plej ofte malliberuloj akceptis ĉar tio donis al ili kontantan monon dum la vestojn poste eblis denove peti ĉe aŭtoritatoj, argumentante ke ili estis ŝtelitaj. Dume negocisto, ricevinte de komizo la vestojn, vendis ilin denove al la ŝtato, ĉar kutime ĉion ĉi aranĝis liveranto mem, sukcesanta tiel vendi la samajn vestojn kelkfoje. Antaŭ alveno al Tobolsko oni aĉetis tiel katenojn, ĉar en la urbo ili ĉiam estis anstataŭigataj per tiuj lokaj kaj neniu kontrolis fordonon de la malnovaj. Oficiro, akompananta la grupon, komplicis la aferon. Ĝenerale la korupto estis totala: malliberuloj pagis ĉion ekde unuaj paŝoj, jam en Moskvo ili paŝis por ke oni konduku ilin laŭ plej riĉaj kaj homoplenaj stratoj, malrapide, kun tamburado&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 20–25
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭvoje malliberuloj almozis, kio estis permesata. En Eŭropa Rusio ili marŝis silente tra setlejoj kun etenditaj manoj dum gardistoj tamburis. En Siberio ili kantis specifan kanton &quot;La Favorkora&quot; ({{l-ru|Милосердная}}), formiĝintan komence de la 19-a jarcento&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 3–10
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|
!Originala teksto:
!Laŭvorta traduko:
|-
|'''Милосердная'''

Милосердые наши батюшки,

Не забудьте нас, невольников,

Заключенных, — Христа-ради! — 

Пропитайте-ка, наши батюшки,

Пропитайте нас, бедных заключенных!

Сожалейтеся, наши батюшки,

Сожалейтеся, наши матушки,

Заключенных, Христа-ради!

Мы сидим во неволюшке — 

Во неволюшке: в тюрьмах каменных,

За решетками за железными,

За дверями за дубовыми,

За замками за висячими.

Распростились мы с отцом, с матерью,

Со всем родом своим — племенем

| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |'''La Favorkora'''

Favorkoraj niaj paĉjoj,

Ne forgesu nin, malliberulojn,

Prizonulojn, — je la nomo de Kristo! —

Nutru nin, niaj paĉjoj,

Nutru nin, kompatindajn prizonulojn!

Kompatu, niaj paĉjoj,

Kompatu, niaj panjoj,

Prizonulojn, je la nomo de Kristo!

Ni estas en mallibero —

En mallibero: en prizonoj ŝtonaj,

Malantaŭ kradoj feraj,

Malantaŭ pordoj kverkaj,

Malantaŭ seruroj pendaj.

Adiaŭis ni la patron, la patrinon

La tutan familion nian — la genton.
|}

Ili konsideris ĝin pli efika ol la tamburado, ĉar ĝi trafis la korojn dum la tamburo estigis nur mekanikajn laŭtajn sonojn.

Post ricevi la almozon, malliberuloj dankis:

{|
!Originala teksto:
!Laŭvorta traduko:
|-
|'''Милосердная'''

Должны вечно Бога молить,

Что не забываете вы нас,

Бедных, несчастных невольников!

| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |'''La Favorkora'''

Ni devas eterne dion preĝi,

Ke ne forgesas vi nin,

Kompatindajn, malfeliĉajn malliberulojn!
|}

{{Citaĵo
|teksto = La urbo [[Vladimir (urbo)|Vladimiro]] [...] inter ĉiuj urboj estas la plej malbona: la almozo venis malgranda. [[Vjazniki]] estas pli bona ol Vladimiro, sed ankaŭ ne senavara. [[Niĵnij Novgorod]] estas pli bona ol Vjzaniki, sur bazaro en Niĵnij Novgorod la ofero estas granda. Kaj mankas urboj pli riĉaj kaj por nia arestanta gento pli korfavoraj ol vilaĝo [[Liskovo]], urbo [[Kazano]], [[Kunguro]], [[Jekaterinburgo]], [[Tjumeno]], kaj ĉio ĉi pro tio ke en tiuj ĉi urboj multe da [[malnovrituloj]] loĝas. La almozojn ili ne avaras...
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 19
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Владимир-город [...] всех городов хуже: подаяние сходило малое. Вязники Владимира лучше, но тоже не из щедрых. Нижний Вязники перехвастал, на Нижнем Базаре жертва большая. И нету городов богаче и к нашему брату арестанту сердобольнее, как Лысково село, Казань-город, Кунгур, Екатеринбург, Тюмень, а все от того, что в городах этих староверов много живет. На подаяния они не скупятся...
}}

En Tjumeno dum Kristnasko kaj Pasko almozoj estis tiom abundaj, ke arestantoj pagis al gardoficiro por ne tuj marŝi plu, sed resti iom pli en la urbo por trankvile manĝi ĉion donacitan&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 22
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La arestantoj konsideris Siberion pli komforta kaj favora al ili, argumentante ke tie ili estas traktataj kiel malfeliĉuloj, la reĝimo estas pli milda. En Rusio ili devis subteni la katenojn per ŝelkoj, kiujn oni metis sur la kolon kaj ŝultrojn, kio estis granda ŝarĝo. En Siberio ili konektis la katenojn al la zono, kio estis malpli peze&lt;ref name=&quot;Maksimov1-26&quot;/&gt;.

Virinoj estis sendataj al Siberio plejparte pro ekbruligoj kaj infanmurdoj. Ĝis Tobolsko ili iris kune kun la viroj, kio ebligis rilatojn, inkluzive seksajn. Kontraŭ pago gardistoj permesis al paroj veturi sur ĉaroj kune, do foje sur la sama ĉaro samtempe amoris po 3 aŭ 4 paroj. Proksimecon de virinoj profitis ankaŭ gardistoj. Virinoj uzis la samajn rimedojn por proksimiĝi al viroj. Se ne eblis aranĝi tion laŭvoje, arestantoj subaĉetis kuracistojn aŭ gardistojn por resti en malsanulejo kaj trovi virinojn tie. Plej ofte temis pri rilatoj provizoraj, sed foje punlaboruloj kreis parojn, kutime sen oficiala geedziĝo, ofte limigita (dumvivaj punlaboruloj rajtis geedziĝi nur post 11 jaroj). Ĝis Tobolsko la geedziĝoj estis malpermesitaj, sed jam en Tobolsko arestintoj iris al la malliberula administracio por peti geedzigi ilin aŭ almenaŭ sendi al la sama gubernio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 22–29
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En Tjumeno la malliberuloj havis ripozon ({{l-ru|растах}}) en la plej granda malliberejo laŭ la tuta vojo. Sekvis Tobolsko kie la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj klasifikis ilin, elektis finajn destinejojn, eldonis respektivajn paperojn ktp. La [[Tobolska prizono]] en krimula mondo estis konsiderata la ĉefurbo kaj servis kiel universitato, kie la malliberuloj estis akirantaj novajn spertojn kaj sciojn.

{{Citaĵo
|teksto = En lia sako aperas du ĉemizoj, du pantalonoj; sur la ŝultroj aperas nova ''armjak'' [longa mantelo] — ''zipun'' [senkoluma kaftano] el dika griza drapo, kun flavaj aŭ ruĝa aso kaj duo surdorse, kaj kun samlana parenco — pantalono, surpiede — nek botegoj, nek galoŝoj — ŝuoj de siberia invento kaj gusto, simplaj sed mallongdaŭraj, aŭ ''koti'', do botetoj, farĉitaj per papero. Vintre liaj moveblaj posedaĵoj eĉ pli kreskas  pro postuloj de la severa lando: surŝultre — aroma ''tulup'' [longa vintra supra vesto], surmane pugnogantoj kaj ''golici'' [ledaj pugnogantoj], surpiede drapaj peidvindoj, surkape ''triorelumo'' [triklapa kapvesto] — la malbela ĉapo simila al [[baŝliko]], kiun oni ŝatas survoje, en foraj lokoj de Rusio, maljunuloj-pastroj kaj komercantaj kamparanoj. Somera ŝtata ĉapo el griza drapo sen viziero, malkaŝanta la nukon kaj la orelojn, transformas la arestanton je birdotimigilo.
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 32–33
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = В мешке у него появлялись две рубахи, двое портов; на плечах новый армяк — зипун из толстого серого сукна, с желтыми либо красными тузом и двойкою на спине, и с единошерстным родичем — штанами, а на ногах — не сапоги и не калоши — обувь сибирского изобретения и вкуса, простая, но недолговечная, либо коты, т. е. мелкие башмаки, начиненные бумагою. На зимнее время движимое имущество его еще больше возрастает в силу требований суровой страны: на плечи — душистый тулуп, на руки варежки и голицы, на ноги суконные портянки, на голову треух — ту уродливую шапку на манер башлыка, которую любят в дороге, по глухими местам России, старики-попы и торгующие крестьяне. Летняя казенная шапка из серого сукна без козырька, открывающая затылок и уши, делает из арестанта чучело.
}}

Arestantoj ofte vendis la vestojn por poste diri ke ili estis ŝtelitaj, ricevi respektivajn riproĉojn kaj batojn, sed fine ankaŭ novajn vestojn. Oni sukcesis vendi eĉ katenojn, interŝanĝante siberiajn katenojn pezajn je 10–12 pundoj ({{unuo|4,09–4,91|kg}}) kontraŭ pezaj je 4–5 pundoj ({{unuo|1,64–2,05|kg}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 33
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

De Tobolsko la arestantoj marŝis en apartaj grupoj: punlaboruloj, setlantoj, virinoj. Tamen ili klopodos diversmaniere miksiĝi&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 33–34
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ili devis marŝi po 500 verstojn ({{unuo|533,4|km}}) monate, sendepende de vetero, nur printempe kaj aŭtune okazis etaj paŭzoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 64–65
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Plentaga ripozo okazis kutime post 2 tagoj. Resti pli longe estis malpermesite, oni punis pro tio gardistojn kvazaŭ pro kaŝado de fuĝintoj, do ili pelis malfortiĝintajn arestantojn plu. Al Tobolsko ili venis grandparte malsanaj — viroj kun reŭmataj malsanoj, virinoj kun tiuj gineokologiaj, do la administracio klasifikis ilin kiel ''malkapablajn'' ({{l-ru|неспособные}}), do ne kapablajn labori kaj pagi impostojn, kiujn pro tio anstataŭ ili devis pagi kamparanaj komunumoj al kiuj ili estis devige registritaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 68
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La itinero origine pasis laŭ la malnova Siberia landvojo, do de Vologdo al Verĥoturje, Tobolsko kaj Taro. Post kiam la landvojo ŝoviĝis suden, la arestantoj ekmarŝis pli mallongan vojon de Permo al Jekaterinburgo kaj Tjumeno, tamen poste iris norden al Tobolsko, kie troviĝis la Administracio pri Ekzilitoj, kaj de tie al Taro, tra nordaj areoj, malmulte loĝataj kaj longigante la itineron. Post transloko de la administracio al Tjumeno la vojo rektiĝis. Meze de la 19-a jarcento en ĝi estis 60 etapejoj ({{l-ru|этап}}) kaj 64 duonetapejoj ({{l-ru|полуэтап}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 68–71
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Fuĝoj laŭvoje okazis malofte, ĉar tiukaze la oficiro perdis sian jaran salajron, do li venĝis la restintajn arestintojn per plej severa traktado. Pro tio ili mem malpermesis la fuĝojn kaj foje eĉ helpis trovi kaj puni la fuĝintojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 72
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En 1824–1832 setlantoj estis marŝantaj alkroĉitaj per mankatenoj al fera stango, sed tio estis malkomforte, ĉar la arestantoj havis malsaman altecon, konstanta frotado de la manoj kaŭzis frotvundojn kaj edemojn, ne eblis survesti pugnogantojn sur la alkroĉitajn manojn kaj la feraĵo estis malvarmega. La suboficiro ne rajtis laŭvoje malfermi seruron, kiu troviĝis fine de la stango, malfermota de oficiro post alveno al la fina punkto; ŝlisilo troviĝis en sigelita ŝranko. Do dum semajnoj la aarestantoj, kroĉitaj al la stango, ne povis disiĝi. La komandestro de la Aparta Korpuso de Interna Gardo Pjotr Kapceviĉ kreis specialan mankatenon, kiu {{JULGREGDATO|13|3|1832|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} estis oficiale aprobita. Ekde tiam oni alkroĉis la setlantojn en mankatenoj po 3 ĝis 4 paroj al ĉeno, longa de 11 verŝokoj ({{unuo|48,9|cm}}) ĝis 1,5 arŝinoj ({{unuo|106,68|cm}}), foje po 8 aŭ 10 homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 34–35
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La arestantoj je la unua ripozejo aranĝis aŭkcion, dum kiu dezirantoj povis aĉeti komercon pri manĝaĵoj, vetludoj, tabako kaj alkoholo, ktp. La aĉetinto nomiĝis ''majdanulo'' ({{l-ru|майданщик}}). Kutime oni faris aŭkciojn post veni al sekva granda urbo, do post Tobolsko sekvis Tomsko, Krasnojarsko, Irkutsko, Nerĉinsko. Mono, ricevita per tiaj aŭkcioj, estis distribuata inter la arestantoj, malpli granda parto estis gardata de grupestro ({{l-ru|староста}}) por la bezonoj de la grupo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 36–38
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En punlaborejo ''majdan'' plu ekzistis. Oni aranĝis plurajn vetludojn, de ludkartoj ĝis pedikaj konkuroj. Laŭregule, ne eblis malgajni ĉion komplete dum unu ludo — triono de la malgajnaĵoj estis redonata, same kiel ĉiuj ŝtatposedataj aĵoj (vestoj ktp). La ''vagabondo'' (profesia krimulo) havis krediton je 1,5 arĝentaj rubloj, do por li sufiĉis meti surtablen brikon aŭ sian pugnon anstataŭ vetmono kaj oni konsideris ke temas pri tiu ĉi sumo. Unufoje monate la ŝuldoj kvitiĝas, sed la vagabondo rajtis ne pagi ĝin, escepto estis nur se la majdanulo ankaŭ estis vagabondo. Se ludas unu vagabondo kontraŭ alia, li devas redoni duonon de la malgajnaĵoj kaj la malgajninto tuj pagas el tio siajn ŝuldojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 116–119
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭvoje oni ofte interŝanĝis dokumentojn tiel ke setlanto iĝis punlaborulo kun alia nomo, kion punlaborulo rekompensis per mono. La fenomento estis tiel amasa, ke oni ordonis setlantojn kiuj sin prezentis sub pseŭdonimo ({{l-ru|непомнящий}}, do ''ne memoranta'') sendi al punlaboro por 5 jaroj dum al punlaborulo en tia situacio doni 100 vergobatojn kaj aldoni pliajn 5 jarojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 44–45
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La plej severaj gardantoj estis konsiderataj soldatoj dum kozakoj estis pli mildaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 47
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Soldatoj kutime havis familiojn, ofte ankaŭ plugeblajn terojn kaj falĉejojn, sed ili ne havis tempon kultivi ilin, ĉar ili konstante estis for, akompanante arestantojn dum ties marŝoj. Do ili luigis plejparton de siaj teroj kaj profitis ĉefe danke al neoficiala komerco, kadre de kiu ili mem kaj iliaj edzinoj vendis al arestantoj oble pli koste simplajn manĝaĵojn kaj necesaĵojn, elpostulis ŝmirponon ktp&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 66–68
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La plej estimataj en punlaborejoj estis la vagabondoj, kies vivo pasis en punlaboro kaj malliberejoj. Ili ne zorgis pri posedaĵoj, nek leĝoj, nek bonhavo, timis nenion. Rakonti pri siaj krimoj estis konsiderate maldece, sed oni estimis malliberulojn kondamnitajn al longdaŭraj kaj severaj punoj, ĉar tio supozigis gravajn krimojn. La krimoj mem estis konsiderataj parte hazardaj, parte erare aljuĝitaj, do malliberigo estis traktata kiel specifa sorto, sendependa de la volo de la malliberulo. Vagabondoj diris pri si mem: &quot;ni manĝas almozaĵojn, ni surportas forĵetaĵojn, ni vivas per ŝtelitaĵoj&quot; ({{l-ru|едим прошенное, носим брошенное, живём краденым}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 129–131
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Se punlaborulo ne deziris labori, li klopodis malsaniĝi. Somere li tranĉis sian korpon (kutime ĉe la peniso), metis tien haron (la sian aŭ ĉevalan) kaj post kiam aperis inflamo, li iris la hospitalo, kutime prezentante sin kiel malsanan je sifiliso. Vintre oni trapikis la vangon per pinglo de interne kaj metis la vangon al la frosto, pro kio ĝi ŝvelis kaj inflamiĝis. Alia maniero estis ŝmiri nokte la fingron per iu ajn likvaĵo kaj meti ĝin surfrosten. Sur vundojn oni metis [[ordinara pulsatilo|ordinaran pulsatilon]], kaŭzante ulcerojn. Kuracistoj sciis malkaŝi tion, tamen agnoskis ke veraj sifiliso, skobio, diversaj vunddoj kaj ulceroj estis tre ofta afero&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 137–139
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

Iuj prenis matene anstataŭ manĝo kuleron da [[snuftabako]], kio kaŭzis veneniĝon kun blankiĝo de la haŭto, forta korbato, malforteco kaj naŭzo. Aliaj trinkis matene kuleron da piŝtita [[kapsiko]], kaŭzanta [[hernio]]n. Post kiam la hernio ne plu necesis, ili same matene prenis po kulero da cepa suko. Kuraĝuloj englutis arĝentaĵon kaj poste saltis ĝis apero de hernio. Por ŝajnigi surdecon oni metis en la orelon miksaĵon de herba suko, mielo kaj putra fromaĝo, kiu eliĝis prezentante formon kaj odoraĉon konvinkan por kuracisto. Por kaŭzi mallongdaŭran [[leŭkomo]]n oni prenis lignan pulvoron trovitan en arbotruetoj fare de vermoj, kaj blovis ĝin en la okuloj. Por fari [[gingivabsceso]]n oni pikis la vangon de interne (sed ne trae) kaj poste blovstreĉis la vangojn, kunpreminte la buŝon kaj nazon, ĝis la vango aspektos malsane. Por malaperigi la gingivabsceson oni trapikis la vangon de ekstere tiel ke la aero foriris. Krurajn spamojn oni kreis, faldigante la haŭton kun tendenoj sub la genuoj kaj trapikante ĝin per nadlo kun porka vilo. Por malaperigi la muskolojn de piedo ĝis la genuo, oni streĉis la kruron sub la genuo per silka ŝnuro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 140–141
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence de la 20-a jarcento transportado de malliberuloj de Moskvo al [[Tobolsko]] okupis unu monaton kaj okazis laŭ itinero: Moskvo – [[Niĵnij Novgorod]] – [[Permjo]] – [[Jekaterinburgo]] – [[Tjumeno]] — Tobolsko. De Niĵnij Novgorod al Permjo oni veturis laŭ [[Volgo]], poste ĝis Jekaterinburgo laŭ [[Kamo (rivero)|Kamo]] kaj de Tjumeno marŝis al Tobolsko piede 13 tagojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo     = Тобольский острог
|lasta        = Риве
|unua         = З. Э.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2017
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор-Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-91409-417-8
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 184
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Markado ==
Punlaboruloj estis malfacile kontroleblaj de malmulta gardistaro, ofte fuĝis kaj estis malfacile identigi kaj kapti ilin pro manko de portretoj (ekzistis nur vortaj priskriboj), vasteco de areoj kaj malabundo de siberia loĝantaro, kiu ofte simpatiis al la fuĝintoj. Pro tio oni aplikis diversajn tipojn de markado, kies celo estis elstarigi la punlaborulojn. Tradicie oni brulmarkis la punlaborulojn per surskriboj kiel &quot;krimulo&quot; ({{lang-ru|вор}}) ks. La deviga brulmarkado estis nuligita en 1863&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo     = Тобольский острог
|lasta        = Риве
|unua         = З. Э.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2017
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор-Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-91409-417-8
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 38
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Foje oni elŝiris iliajn nazotruojn per tenajloj (tio estis parto de verdikto). Eĉ post ĉesigo de tiaj metodoj oni plu razis la kapojn de la punlaboruloj tiel, ke duono de la kapo estis komplete senhara. Sur vestoj ofte aperis [[karoo]]j aŭ la vestoj konsistis el pecoj de malsamkolora ŝtofo.

Punlaboruloj klopodis forigi la markojn per diversaj manieroj. Origine oni detruis ilin per [[vitriolo]] kaj bruligita [[kalko]], sed restis blankaĵoj kaj grandaj cikatroj. En Nerĉinsko oni kaŭzis inflamojn kun puso, metante sur la vangojn [[ordinara pulsatilo|ordinaran pulsatilon]] kaj sur la frunton [[tindro]]n (poste oni anstataŭigis ĝin per [[arĝenta nitrato]]). Meze de la 19-a jarcento pli vaste estis uzata [[akra ranunkolo]], ofte kreskanta en malliberejaj kortoj. Oni verŝis bolantan akvon sur la markitan lokon kaj poste metis por duonhoro tiun ĉi planton; se aperis forta inflamo, oni mildigis ĝin per kazeo. Tiu ĉi metodo ebligis komplete forigi la markojn, kiuj aspektis kvazaŭ spuro de bolakva vundo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 140
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Fuĝoj ==

Laboro en la ŝaĥtoj kaj fabrikoj estis ekstreme peza, vivkondiĉoj malbonaj, vestoj kaj nutrado aĉaj. Punlaboruloj ofte fuĝis por se ne por ĉiam akiri liberon, do almenaŭ ĝui ĝin dum sufiĉe longa tempo, speciale en varma periodo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 168
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Arestanto, fuĝinta de transita prizono, ne estis aktive serĉata, sed fuĝintoj de punlaborejoj estis serĉataj kiel danĝeraj krimuloj. Post kapti ilin krom piedaj kaj manaj katenoj fojfoje oni metis sur iliajn manojn ankaŭ feran folion nomitan ''vulpo'' ({{l-ru|лиса|t=lisa}}), kiu pezis unu ĝis du pudojn (16–32 kg)&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 174–176
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fuĝis oni kutime printempe aŭ somere, malofte aŭtune kaj maloftege vintre. Antaŭ ol fuĝi oni akumulis necesaĵojn en kaŝejo ({{l-ru|хоронушка}}), lerte farita en mallibereja planko aŭ muro, kaj monon kaŝitan en vestoj. Komenco de la fuĝoperiodo koincidis kun reapero de kukoloj kaj ties kantoj, do eŭfemisme oni nomis la fuĝon &quot;iri al generalo Kukuŝkin [Kukolulo]&quot; aŭ &quot;iri por aŭskultu kukolajn kantojn&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 181–183
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1847–1857 en Nerĉinska distrikto de fabrikoj fuĝis {{unuo|2841}} punlaboruloj, sen kalkuli 22 virinojn kaptitajn kaj ounitajn en la fabrikoj. Je la {{dato|1|1|1859}} kiel fuĝintoj de la lastaj 11 jaroj estis registritaj 24% de la punlaboruloj kaj ekzilitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 186
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

Lokaj kozakoj kaj kamparanoj kutime helpis la fuĝintojn, parte pro kompato, parte pro bezono je laborfortoj, do oni dungis ilin kiel laboristojn kontraŭ nutrado. La fuĝintoj kutime kondutis kviete kaj maksimume evitis la konfliktojn, nur foje ŝtelante aŭ rabante ion pro ekstrema malsato kaj mizero, sed eĉ tiukaze preferante ŝtatajn posedaĵojn, ne privatajn. Pro tio la siberiaj vojoj estis konsiderataj oble pli sekuraj ol tiuj en Rusio, malgraŭ abundo de la fuĝintaj krimuloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 196–197
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Fojfoje fuĝintoj transiris limon kun la Ĉina imperio, kie kaze de kapto ili havis elekton: iĝi regatoj de la ĉina imperiestro aŭ esti fordonitaj al la Rusia imperio. Multaj elektis la unuan vojon kaj setlis en Ĉinio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 200
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

La plej danĝeraj estis konsiderataj areoj enloĝitaj de [[burjatoj]], kiuj ĉasis la fuĝintojn kvazaŭ bestojn pro ĝenerala malŝato kaj ĉefe kiel predon, kies vestojn ili profitis. &quot;Maldika fuĝinto estas pli bona ol dika kaprino&quot; ({{l-ru|Худенький беглый лучше доброй козы}}) diris la burjatoj, aludante ke la sovaĝa kaprino donas unu felon dum la fuĝintoj kelkajn (ĉemizo, jako, pelto ks)&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 202–204
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉasi ''ĝibulon'' ({{l-ru|горбач}}), kiel oni nomis la fuĝintojn pro iliaj dorsosakoj, estis tradicia okupo de burjatoj simila al la bestoĉasado. Kiel predo servis posedaĵoj de la fuĝintoj ({{l-ru|лопатина}}) kaj iliaj vestoj. Speciale lertaj kaj furiozaj homĉasantoj estis konsiderataj karimoj ({{l-ru|карымы}}) kiel oni nomis metisojn, naskiĝintaj de gepatroj unuflanke rusaj kaj aliflanke burjataj, mongolaj aŭ tungusaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 214
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Pri tio okupiĝis ankaŭ rusaj kamparanoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 210–212
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Krasnojarskon oni klopodis eviti kiel la urbon tro severan al la punlaboruloj dum Tomsko estis konsiderata sufiĉe komforta kaj milda, do la fuĝintoj ofte haltis tie por ripozi, kion akompanis ŝteloj, diboĉoj kaj murdoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 236–237
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Poste, marŝante laŭ la [[Baraba stepo]], la fuĝintoj estis malkaŝe venantaj la la setlejoj, kies loĝantoj grandparte estis posteuloj de ekzilitoj, kaj traktis ilin kompateme. Virinoj tradicie metis sur specialan breton, faritan ekstere ĉe la fenestro turnita surstraten, panon kaj aliajn manĝaĵojn. Laŭlonge de la vojoj oni plantis [[pizo]]n kaj [[rapo]]n por ke la fuĝintoj havu nutraĵojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 237–239
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== En Esperanto aperis ==
*'''Politika Malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero « la [[Katorgo]]n »'''.  Eld.D-ro [[Zygmunt Marek]], [[Krakovo]]. 1912(?).
{{citaĵo|[[Broŝuro]] enhavanta en dek ĉapitroj protestajn artikolojn kontraŭ la venĝonkriantaj suferoj kiujn la rusa registaro suferigas al la [[Politika malliberulo| politikaj malliberulo]]j.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Ekziligo]]
* [[Gulago]]
* [[Punlaboro]]
* [[Tobolska prizono]]
* [[Rusa mafio]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

[[Kategorio:Historio de Rusio]]
[[Kategorio:Historio de Sovetunio]]
[[Kategorio:Historio de Siberio]]
[[Kategorio:Koncentrejo]]
[[Kategorio:Malobservo de la homaj rajtoj]]
[[Kategorio:Laboro]]
[[Kategorio:Labora juro]]</text>
      <sha1>9nibmffty4eif4o5v1l4c8c5vabyvfl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365686</id>
      <parentid>9365685</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:30:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68676" sha1="drr6j26pucv5aq867auhodubjukvzok" xml:space="preserve">{{Redaktata|[[Uzanto:RG72|RG72]] ([[Uzanto-Diskuto:RG72|diskuto]]) 07:50, 4 apr. 2026 (UTC)}}
[[Dosiero:Evening - Applying handcuffs.PNG|eta|350px|Pentraĵo de [[Aleksander Sochaczewski]] priskribanta la aplikadon de pied-katenoj en siberia puntendaro.]]
'''Katorgo''' aŭ '''Katorga''' aŭ '''Bagno''' aŭ '''Punlaborejo''' ({{lang-ru|каторга}}; IPA: [ˈkatərgə]; el mezepoka kaj [[moderna greka]]: katergon, κάτεργον, &quot;ŝipeto aŭ ŝipkuirejo&quot;) estis sistemo de [[punlaboro]] en la [[Rusa Imperio]]&lt;ref&gt;[https://www.bucknell.edu/x17601.xml Russian History,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20181128075233/https://www.bucknell.edu/x17601.xml |date=2018-11-28 }} Bucknell University, 2008.&lt;/ref&gt; kaj poste en [[Sovetunio]]. Prizonuloj estis senditaj al malproksimaj punkolonioj en ampleksaj neloĝataj areoj de [[Siberio]] kaj de la [[Rusia Malproksima Oriento]] kie voluntulaj setlantoj kaj [[laboristo]]j estis neniam disponeblaj en sufiĉaj kvantoj. La prizonuloj devis plenumi devigan laboron sub akraj [[laborkondiĉoj]].

Tio formis parton de la [[historio de Rusio]] kaj de la [[historio de Sovetunio]]. Multaj gravuloj estis kondamnitaj al tia puno kaj multaj el ili ne povis reveni, inter kiuj multaj [[esperantisto]]j.

== Markado ==
Punlaboruloj estis malfacile kontroleblaj de malmulta gardistaro, ofte fuĝis kaj estis malfacile identigi kaj kapti ilin pro manko de portretoj (ekzistis nur vortaj priskriboj), vasteco de areoj kaj malabundo de siberia loĝantaro, kiu ofte simpatiis al la fuĝintoj. Pro tio oni aplikis diversajn tipojn de markado, kies celo estis elstarigi la punlaborulojn. Tradicie oni brulmarkis la punlaborulojn per surskriboj kiel &quot;krimulo&quot; ({{lang-ru|вор}}) ks. La deviga brulmarkado estis nuligita en 1863&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo     = Тобольский острог
|lasta        = Риве
|unua         = З. Э.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2017
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор-Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-91409-417-8
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 38
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Foje oni elŝiris iliajn nazotruojn per tenajloj (tio estis parto de verdikto). Eĉ post ĉesigo de tiaj metodoj oni plu razis la kapojn de la punlaboruloj tiel, ke duono de la kapo estis komplete senhara. Sur vestoj ofte aperis [[karoo]]j aŭ la vestoj konsistis el pecoj de malsamkolora ŝtofo.

Punlaboruloj klopodis forigi la markojn per diversaj manieroj. Origine oni detruis ilin per [[vitriolo]] kaj bruligita [[kalko]], sed restis blankaĵoj kaj grandaj cikatroj. En Nerĉinsko oni kaŭzis inflamojn kun puso, metante sur la vangojn [[ordinara pulsatilo|ordinaran pulsatilon]] kaj sur la frunton [[tindro]]n (poste oni anstataŭigis ĝin per [[arĝenta nitrato]]). Meze de la 19-a jarcento pli vaste estis uzata [[akra ranunkolo]], ofte kreskanta en malliberejaj kortoj. Oni verŝis bolantan akvon sur la markitan lokon kaj poste metis por duonhoro tiun ĉi planton; se aperis forta inflamo, oni mildigis ĝin per kazeo. Tiu ĉi metodo ebligis komplete forigi la markojn, kiuj aspektis kvazaŭ spuro de bolakva vundo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 140
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Vojo ==
La vojo de malliberuloj al punlaborejoj kaj ekzilejoj en Siberio tradicie komenciĝis en Moskvo, de kie ĉiusemajne eekmarŝis subgarde grupo de punlaboruloj ({{l-ru|партия}}). Ili marŝis piede, nur plej kadukaj, grave malsanaj kaj infanoj malpli ol 12 jarojn aĝaj rajtis veturi sur ĉaroj. La vojo okupis kutime pli ol unu jaron. Oni marŝi en katenoj sur la pideoj kaj foje sur la manoj. 

{{Citaĵo
|teksto = Marŝas la grupo en senŝanĝa, iam desegnita kaj por ĉiam fiksita ordo: antaŭe ezkil-punlaboruloj en katenoj, meze ekzil-setlantoj, sen katenoj piedaj, sed kroĉitaj je la manoj al ĉeno po kvarope; post ili, ankaŭ kroĉitaj je la manoj al ĉeno, marŝas ekzilataj al punlaboro virinoj, kaj je la fino neevitebla ĉara trajno kun malsanuloj kaj bagaĝo, kun edzinoj kaj infanoj, sekvantaj la edzojn kaj patrojn al setlado. Flanke kaj malantaŭe marŝas neeviteblaj gardosoldatoj kaj rajdas gardokozakoj.
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 25
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Идет партия в неизменном, раз нарисованном и навсегда установленном порядке: впереди ссыльно-каторжныѳ в кандалах, в середине ссыльно-поселенцы, без оков ножных, но прикованные по рукам к цепи, по четверо; сзади их, также прикованные по рукам к цепи, идут ссылаемые на каторгу женщины, а в хвосте неизбежный обоз с больными и багажем, с женами и детьми, следующими за мужьями и отцами на поселение. По бокам и впереди и сзади идут неизбежные конвойные солдаты и едут отрядные конвойные казаки.
}}

Rusa pentristo Valerij Jakobi penis pentri malliberulan grupon sekvantan al Siberio nature, sed, laŭ opinio de Sergej Maksimov, malgraŭ ĉiuj klopodoj malsukcesis. Post ekvidi lin arestantoj ĉiam ordigis sin kaj iĝis similaj al laŭorde marŝanta soldata trupo, do la pentristo estis devigita krei bildon sufiĉe fantazian kaj malproksiman de realo&lt;ref name=&quot;Maksimov1-26&quot;&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 26
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Propra mono de malliberuloj estis konfiskata en gubernia administracio ({{l-ru|губернская администрация}}) kaj sendata al la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj ({{l-ru|Тобольский приказ о ссыльных}}). Por akiri monon estis uzataj diversaj friponaĵoj. Kelkajn verstojn antaŭ ĉiu gubernia ĉefurbo renkonte al malliberula grupo kutime venis komizo kaj proponis aĉeti varmajn vestojn de malliberuloj. La prezoj estis modestaj, sed plej ofte malliberuloj akceptis ĉar tio donis al ili kontantan monon dum la vestojn poste eblis denove peti ĉe aŭtoritatoj, argumentante ke ili estis ŝtelitaj. Dume negocisto, ricevinte de komizo la vestojn, vendis ilin denove al la ŝtato, ĉar kutime ĉion ĉi aranĝis liveranto mem, sukcesanta tiel vendi la samajn vestojn kelkfoje. Antaŭ alveno al Tobolsko oni aĉetis tiel katenojn, ĉar en la urbo ili ĉiam estis anstataŭigataj per tiuj lokaj kaj neniu kontrolis fordonon de la malnovaj. Oficiro, akompananta la grupon, komplicis la aferon. Ĝenerale la korupto estis totala: malliberuloj pagis ĉion ekde unuaj paŝoj, jam en Moskvo ili paŝis por ke oni konduku ilin laŭ plej riĉaj kaj homoplenaj stratoj, malrapide, kun tamburado&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 20–25
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭvoje malliberuloj almozis, kio estis permesata. En Eŭropa Rusio ili marŝis silente tra setlejoj kun etenditaj manoj dum gardistoj tamburis. En Siberio ili kantis specifan kanton &quot;La Favorkora&quot; ({{l-ru|Милосердная}}), formiĝintan komence de la 19-a jarcento&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 3–10
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

{|
!Originala teksto:
!Laŭvorta traduko:
|-
|'''Милосердная'''

Милосердые наши батюшки,

Не забудьте нас, невольников,

Заключенных, — Христа-ради! — 

Пропитайте-ка, наши батюшки,

Пропитайте нас, бедных заключенных!

Сожалейтеся, наши батюшки,

Сожалейтеся, наши матушки,

Заключенных, Христа-ради!

Мы сидим во неволюшке — 

Во неволюшке: в тюрьмах каменных,

За решетками за железными,

За дверями за дубовыми,

За замками за висячими.

Распростились мы с отцом, с матерью,

Со всем родом своим — племенем

| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |'''La Favorkora'''

Favorkoraj niaj paĉjoj,

Ne forgesu nin, malliberulojn,

Prizonulojn, — je la nomo de Kristo! —

Nutru nin, niaj paĉjoj,

Nutru nin, kompatindajn prizonulojn!

Kompatu, niaj paĉjoj,

Kompatu, niaj panjoj,

Prizonulojn, je la nomo de Kristo!

Ni estas en mallibero —

En mallibero: en prizonoj ŝtonaj,

Malantaŭ kradoj feraj,

Malantaŭ pordoj kverkaj,

Malantaŭ seruroj pendaj.

Adiaŭis ni la patron, la patrinon

La tutan familion nian — la genton.
|}

Ili konsideris ĝin pli efika ol la tamburado, ĉar ĝi trafis la korojn dum la tamburo estigis nur mekanikajn laŭtajn sonojn.

Post ricevi la almozon, malliberuloj dankis:

{|
!Originala teksto:
!Laŭvorta traduko:
|-
|'''Милосердная'''

Должны вечно Бога молить,

Что не забываете вы нас,

Бедных, несчастных невольников!

| style=&quot;vertical-align: top;&quot; |'''La Favorkora'''

Ni devas eterne dion preĝi,

Ke ne forgesas vi nin,

Kompatindajn, malfeliĉajn malliberulojn!
|}

{{Citaĵo
|teksto = La urbo [[Vladimir (urbo)|Vladimiro]] [...] inter ĉiuj urboj estas la plej malbona: la almozo venis malgranda. [[Vjazniki]] estas pli bona ol Vladimiro, sed ankaŭ ne senavara. [[Niĵnij Novgorod]] estas pli bona ol Vjzaniki, sur bazaro en Niĵnij Novgorod la ofero estas granda. Kaj mankas urboj pli riĉaj kaj por nia arestanta gento pli korfavoraj ol vilaĝo [[Liskovo]], urbo [[Kazano]], [[Kunguro]], [[Jekaterinburgo]], [[Tjumeno]], kaj ĉio ĉi pro tio ke en tiuj ĉi urboj multe da [[malnovrituloj]] loĝas. La almozojn ili ne avaras...
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 19
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = Владимир-город [...] всех городов хуже: подаяние сходило малое. Вязники Владимира лучше, но тоже не из щедрых. Нижний Вязники перехвастал, на Нижнем Базаре жертва большая. И нету городов богаче и к нашему брату арестанту сердобольнее, как Лысково село, Казань-город, Кунгур, Екатеринбург, Тюмень, а все от того, что в городах этих староверов много живет. На подаяния они не скупятся...
}}

En Tjumeno dum Kristnasko kaj Pasko almozoj estis tiom abundaj, ke arestantoj pagis al gardoficiro por ne tuj marŝi plu, sed resti iom pli en la urbo por trankvile manĝi ĉion donacitan&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 22
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La arestantoj konsideris Siberion pli komforta kaj favora al ili, argumentante ke tie ili estas traktataj kiel malfeliĉuloj, la reĝimo estas pli milda. En Rusio ili devis subteni la katenojn per ŝelkoj, kiujn oni metis sur la kolon kaj ŝultrojn, kio estis granda ŝarĝo. En Siberio ili konektis la katenojn al la zono, kio estis malpli peze&lt;ref name=&quot;Maksimov1-26&quot;/&gt;.

Virinoj estis sendataj al Siberio plejparte pro ekbruligoj kaj infanmurdoj. Ĝis Tobolsko ili iris kune kun la viroj, kio ebligis rilatojn, inkluzive seksajn. Kontraŭ pago gardistoj permesis al paroj veturi sur ĉaroj kune, do foje sur la sama ĉaro samtempe amoris po 3 aŭ 4 paroj. Proksimecon de virinoj profitis ankaŭ gardistoj. Virinoj uzis la samajn rimedojn por proksimiĝi al viroj. Se ne eblis aranĝi tion laŭvoje, arestantoj subaĉetis kuracistojn aŭ gardistojn por resti en malsanulejo kaj trovi virinojn tie. Plej ofte temis pri rilatoj provizoraj, sed foje punlaboruloj kreis parojn, kutime sen oficiala geedziĝo, ofte limigita (dumvivaj punlaboruloj rajtis geedziĝi nur post 11 jaroj). Ĝis Tobolsko la geedziĝoj estis malpermesitaj, sed jam en Tobolsko arestintoj iris al la malliberula administracio por peti geedzigi ilin aŭ almenaŭ sendi al la sama gubernio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 22–29
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En Tjumeno la malliberuloj havis ripozon ({{l-ru|растах}}) en la plej granda malliberejo laŭ la tuta vojo. Sekvis Tobolsko kie la Tobolska Administracio pri Ekzilitoj klasifikis ilin, elektis finajn destinejojn, eldonis respektivajn paperojn ktp. La [[Tobolska prizono]] en krimula mondo estis konsiderata la ĉefurbo kaj servis kiel universitato, kie la malliberuloj estis akirantaj novajn spertojn kaj sciojn.

{{Citaĵo
|teksto = En lia sako aperas du ĉemizoj, du pantalonoj; sur la ŝultroj aperas nova ''armjak'' [longa mantelo] — ''zipun'' [senkoluma kaftano] el dika griza drapo, kun flavaj aŭ ruĝa aso kaj duo surdorse, kaj kun samlana parenco — pantalono, surpiede — nek botegoj, nek galoŝoj — ŝuoj de siberia invento kaj gusto, simplaj sed mallongdaŭraj, aŭ ''koti'', do botetoj, farĉitaj per papero. Vintre liaj moveblaj posedaĵoj eĉ pli kreskas  pro postuloj de la severa lando: surŝultre — aroma ''tulup'' [longa vintra supra vesto], surmane pugnogantoj kaj ''golici'' [ledaj pugnogantoj], surpiede drapaj peidvindoj, surkape ''triorelumo'' [triklapa kapvesto] — la malbela ĉapo simila al [[baŝliko]], kiun oni ŝatas survoje, en foraj lokoj de Rusio, maljunuloj-pastroj kaj komercantaj kamparanoj. Somera ŝtata ĉapo el griza drapo sen viziero, malkaŝanta la nukon kaj la orelojn, transformas la arestanton je birdotimigilo.
|aŭtoro = Sergej Maksimov
|verko = Siberio kaj punlaboro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 32–33
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;
|origina teksto = В мешке у него появлялись две рубахи, двое портов; на плечах новый армяк — зипун из толстого серого сукна, с желтыми либо красными тузом и двойкою на спине, и с единошерстным родичем — штанами, а на ногах — не сапоги и не калоши — обувь сибирского изобретения и вкуса, простая, но недолговечная, либо коты, т. е. мелкие башмаки, начиненные бумагою. На зимнее время движимое имущество его еще больше возрастает в силу требований суровой страны: на плечи — душистый тулуп, на руки варежки и голицы, на ноги суконные портянки, на голову треух — ту уродливую шапку на манер башлыка, которую любят в дороге, по глухими местам России, старики-попы и торгующие крестьяне. Летняя казенная шапка из серого сукна без козырька, открывающая затылок и уши, делает из арестанта чучело.
}}

Arestantoj ofte vendis la vestojn por poste diri ke ili estis ŝtelitaj, ricevi respektivajn riproĉojn kaj batojn, sed fine ankaŭ novajn vestojn. Oni sukcesis vendi eĉ katenojn, interŝanĝante siberiajn katenojn pezajn je 10–12 pundoj ({{unuo|4,09–4,91|kg}}) kontraŭ pezaj je 4–5 pundoj ({{unuo|1,64–2,05|kg}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 33
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

De Tobolsko la arestantoj marŝis en apartaj grupoj: punlaboruloj, setlantoj, virinoj. Tamen ili klopodos diversmaniere miksiĝi&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 33–34
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ili devis marŝi po 500 verstojn ({{unuo|533,4|km}}) monate, sendepende de vetero, nur printempe kaj aŭtune okazis etaj paŭzoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 64–65
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Plentaga ripozo okazis kutime post 2 tagoj. Resti pli longe estis malpermesite, oni punis pro tio gardistojn kvazaŭ pro kaŝado de fuĝintoj, do ili pelis malfortiĝintajn arestantojn plu. Al Tobolsko ili venis grandparte malsanaj — viroj kun reŭmataj malsanoj, virinoj kun tiuj gineokologiaj, do la administracio klasifikis ilin kiel ''malkapablajn'' ({{l-ru|неспособные}}), do ne kapablajn labori kaj pagi impostojn, kiujn pro tio anstataŭ ili devis pagi kamparanaj komunumoj al kiuj ili estis devige registritaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 68
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. La itinero origine pasis laŭ la malnova Siberia landvojo, do de Vologdo al Verĥoturje, Tobolsko kaj Taro. Post kiam la landvojo ŝoviĝis suden, la arestantoj ekmarŝis pli mallongan vojon de Permo al Jekaterinburgo kaj Tjumeno, tamen poste iris norden al Tobolsko, kie troviĝis la Administracio pri Ekzilitoj, kaj de tie al Taro, tra nordaj areoj, malmulte loĝataj kaj longigante la itineron. Post transloko de la administracio al Tjumeno la vojo rektiĝis. Meze de la 19-a jarcento en ĝi estis 60 etapejoj ({{l-ru|этап}}) kaj 64 duonetapejoj ({{l-ru|полуэтап}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 68–71
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Fuĝoj laŭvoje okazis malofte, ĉar tiukaze la oficiro perdis sian jaran salajron, do li venĝis la restintajn arestintojn per plej severa traktado. Pro tio ili mem malpermesis la fuĝojn kaj foje eĉ helpis trovi kaj puni la fuĝintojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 72
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En 1824–1832 setlantoj estis marŝantaj alkroĉitaj per mankatenoj al fera stango, sed tio estis malkomforte, ĉar la arestantoj havis malsaman altecon, konstanta frotado de la manoj kaŭzis frotvundojn kaj edemojn, ne eblis survesti pugnogantojn sur la alkroĉitajn manojn kaj la feraĵo estis malvarmega. La suboficiro ne rajtis laŭvoje malfermi seruron, kiu troviĝis fine de la stango, malfermota de oficiro post alveno al la fina punkto; ŝlisilo troviĝis en sigelita ŝranko. Do dum semajnoj la aarestantoj, kroĉitaj al la stango, ne povis disiĝi. La komandestro de la Aparta Korpuso de Interna Gardo Pjotr Kapceviĉ kreis specialan mankatenon, kiu {{JULGREGDATO|13|3|1832|FormatJUL=j&quot;-an de&quot;|FormatGREG=[[j&quot;-a de&quot; F|j&quot;-an&amp;nbsp;de&amp;nbsp;&quot;F]]}} estis oficiale aprobita. Ekde tiam oni alkroĉis la setlantojn en mankatenoj po 3 ĝis 4 paroj al ĉeno, longa de 11 verŝokoj ({{unuo|48,9|cm}}) ĝis 1,5 arŝinoj ({{unuo|106,68|cm}}), foje po 8 aŭ 10 homoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 34–35
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La arestantoj je la unua ripozejo aranĝis aŭkcion, dum kiu dezirantoj povis aĉeti komercon pri manĝaĵoj, vetludoj, tabako kaj alkoholo, ktp. La aĉetinto nomiĝis ''majdanulo'' ({{l-ru|майданщик}}). Kutime oni faris aŭkciojn post veni al sekva granda urbo, do post Tobolsko sekvis Tomsko, Krasnojarsko, Irkutsko, Nerĉinsko. Mono, ricevita per tiaj aŭkcioj, estis distribuata inter la arestantoj, malpli granda parto estis gardata de grupestro ({{l-ru|староста}}) por la bezonoj de la grupo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 36–38
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

En punlaborejo ''majdan'' plu ekzistis. Oni aranĝis plurajn vetludojn, de ludkartoj ĝis pedikaj konkuroj. Laŭregule, ne eblis malgajni ĉion komplete dum unu ludo — triono de la malgajnaĵoj estis redonata, same kiel ĉiuj ŝtatposedataj aĵoj (vestoj ktp). La ''vagabondo'' (profesia krimulo) havis krediton je 1,5 arĝentaj rubloj, do por li sufiĉis meti surtablen brikon aŭ sian pugnon anstataŭ vetmono kaj oni konsideris ke temas pri tiu ĉi sumo. Unufoje monate la ŝuldoj kvitiĝas, sed la vagabondo rajtis ne pagi ĝin, escepto estis nur se la majdanulo ankaŭ estis vagabondo. Se ludas unu vagabondo kontraŭ alia, li devas redoni duonon de la malgajnaĵoj kaj la malgajninto tuj pagas el tio siajn ŝuldojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 116–119
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Laŭvoje oni ofte interŝanĝis dokumentojn tiel ke setlanto iĝis punlaborulo kun alia nomo, kion punlaborulo rekompensis per mono. La fenomento estis tiel amasa, ke oni ordonis setlantojn kiuj sin prezentis sub pseŭdonimo ({{l-ru|непомнящий}}, do ''ne memoranta'') sendi al punlaboro por 5 jaroj dum al punlaborulo en tia situacio doni 100 vergobatojn kaj aldoni pliajn 5 jarojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 44–45
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La plej severaj gardantoj estis konsiderataj soldatoj dum kozakoj estis pli mildaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 47
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Soldatoj kutime havis familiojn, ofte ankaŭ plugeblajn terojn kaj falĉejojn, sed ili ne havis tempon kultivi ilin, ĉar ili konstante estis for, akompanante arestantojn dum ties marŝoj. Do ili luigis plejparton de siaj teroj kaj profitis ĉefe danke al neoficiala komerco, kadre de kiu ili mem kaj iliaj edzinoj vendis al arestantoj oble pli koste simplajn manĝaĵojn kaj necesaĵojn, elpostulis ŝmirponon ktp&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 66–68
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

La plej estimataj en punlaborejoj estis la vagabondoj, kies vivo pasis en punlaboro kaj malliberejoj. Ili ne zorgis pri posedaĵoj, nek leĝoj, nek bonhavo, timis nenion. Rakonti pri siaj krimoj estis konsiderate maldece, sed oni estimis malliberulojn kondamnitajn al longdaŭraj kaj severaj punoj, ĉar tio supozigis gravajn krimojn. La krimoj mem estis konsiderataj parte hazardaj, parte erare aljuĝitaj, do malliberigo estis traktata kiel specifa sorto, sendependa de la volo de la malliberulo. Vagabondoj diris pri si mem: &quot;ni manĝas almozaĵojn, ni surportas forĵetaĵojn, ni vivas per ŝtelitaĵoj&quot; ({{l-ru|едим прошенное, носим брошенное, живём краденым}})&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 129–131
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Se punlaborulo ne deziris labori, li klopodis malsaniĝi. Somere li tranĉis sian korpon (kutime ĉe la peniso), metis tien haron (la sian aŭ ĉevalan) kaj post kiam aperis inflamo, li iris la hospitalo, kutime prezentante sin kiel malsanan je sifiliso. Vintre oni trapikis la vangon per pinglo de interne kaj metis la vangon al la frosto, pro kio ĝi ŝvelis kaj inflamiĝis. Alia maniero estis ŝmiri nokte la fingron per iu ajn likvaĵo kaj meti ĝin surfrosten. Sur vundojn oni metis [[ordinara pulsatilo|ordinaran pulsatilon]], kaŭzante ulcerojn. Kuracistoj sciis malkaŝi tion, tamen agnoskis ke veraj sifiliso, skobio, diversaj vunddoj kaj ulceroj estis tre ofta afero&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 137–139
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

Iuj prenis matene anstataŭ manĝo kuleron da [[snuftabako]], kio kaŭzis veneniĝon kun blankiĝo de la haŭto, forta korbato, malforteco kaj naŭzo. Aliaj trinkis matene kuleron da piŝtita [[kapsiko]], kaŭzanta [[hernio]]n. Post kiam la hernio ne plu necesis, ili same matene prenis po kulero da cepa suko. Kuraĝuloj englutis arĝentaĵon kaj poste saltis ĝis apero de hernio. Por ŝajnigi surdecon oni metis en la orelon miksaĵon de herba suko, mielo kaj putra fromaĝo, kiu eliĝis prezentante formon kaj odoraĉon konvinkan por kuracisto. Por kaŭzi mallongdaŭran [[leŭkomo]]n oni prenis lignan pulvoron trovitan en arbotruetoj fare de vermoj, kaj blovis ĝin en la okuloj. Por fari [[gingivabsceso]]n oni pikis la vangon de interne (sed ne trae) kaj poste blovstreĉis la vangojn, kunpreminte la buŝon kaj nazon, ĝis la vango aspektos malsane. Por malaperigi la gingivabsceson oni trapikis la vangon de ekstere tiel ke la aero foriris. Krurajn spamojn oni kreis, faldigante la haŭton kun tendenoj sub la genuoj kaj trapikante ĝin per nadlo kun porka vilo. Por malaperigi la muskolojn de piedo ĝis la genuo, oni streĉis la kruron sub la genuo per silka ŝnuro&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 140–141
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Komence de la 20-a jarcento transportado de malliberuloj de Moskvo al [[Tobolsko]] okupis unu monaton kaj okazis laŭ itinero: Moskvo – [[Niĵnij Novgorod]] – [[Permjo]] – [[Jekaterinburgo]] – [[Tjumeno]] — Tobolsko. De Niĵnij Novgorod al Permjo oni veturis laŭ [[Volgo]], poste ĝis Jekaterinburgo laŭ [[Kamo (rivero)|Kamo]] kaj de Tjumeno marŝis al Tobolsko piede 13 tagojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo     = Тобольский острог
|lasta        = Риве
|unua         = З. Э.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = 
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = &lt;!-- nur cifero: 2 --&gt;
|serio        = 
|volumo       = &lt;!-- nur cifero: 1 --&gt;
|dato         = 2017
|origindato   = &lt;!-- jaro de unua eldono sen vikiligilo: 1887 --&gt;
|eldonejo     = Вектор-Бук
|loko         = Тюмень
|lingvo       = ru
|isbn=        = 978-5-91409-417-8
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 184
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== Fuĝoj ==

Laboro en la ŝaĥtoj kaj fabrikoj estis ekstreme peza, vivkondiĉoj malbonaj, vestoj kaj nutrado aĉaj. Punlaboruloj ofte fuĝis por se ne por ĉiam akiri liberon, do almenaŭ ĝui ĝin dum sufiĉe longa tempo, speciale en varma periodo&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 168
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Arestanto, fuĝinta de transita prizono, ne estis aktive serĉata, sed fuĝintoj de punlaborejoj estis serĉataj kiel danĝeraj krimuloj. Post kapti ilin krom piedaj kaj manaj katenoj fojfoje oni metis sur iliajn manojn ankaŭ feran folion nomitan ''vulpo'' ({{l-ru|лиса|t=lisa}}), kiu pezis unu ĝis du pudojn (16–32 kg)&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 174–176
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Fuĝis oni kutime printempe aŭ somere, malofte aŭtune kaj maloftege vintre. Antaŭ ol fuĝi oni akumulis necesaĵojn en kaŝejo ({{l-ru|хоронушка}}), lerte farita en mallibereja planko aŭ muro, kaj monon kaŝitan en vestoj. Komenco de la fuĝoperiodo koincidis kun reapero de kukoloj kaj ties kantoj, do eŭfemisme oni nomis la fuĝon &quot;iri al generalo Kukuŝkin [Kukolulo]&quot; aŭ &quot;iri por aŭskultu kukolajn kantojn&quot;&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 181–183
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. En 1847–1857 en Nerĉinska distrikto de fabrikoj fuĝis {{unuo|2841}} punlaboruloj, sen kalkuli 22 virinojn kaptitajn kaj ounitajn en la fabrikoj. Je la {{dato|1|1|1859}} kiel fuĝintoj de la lastaj 11 jaroj estis registritaj 24% de la punlaboruloj kaj ekzilitoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 186
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

Lokaj kozakoj kaj kamparanoj kutime helpis la fuĝintojn, parte pro kompato, parte pro bezono je laborfortoj, do oni dungis ilin kiel laboristojn kontraŭ nutrado. La fuĝintoj kutime kondutis kviete kaj maksimume evitis la konfliktojn, nur foje ŝtelante aŭ rabante ion pro ekstrema malsato kaj mizero, sed eĉ tiukaze preferante ŝtatajn posedaĵojn, ne privatajn. Pro tio la siberiaj vojoj estis konsiderataj oble pli sekuraj ol tiuj en Rusio, malgraŭ abundo de la fuĝintaj krimuloj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 196–197
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Fojfoje fuĝintoj transiris limon kun la Ĉina imperio, kie kaze de kapto ili havis elekton: iĝi regatoj de la ĉina imperiestro aŭ esti fordonitaj al la Rusia imperio. Multaj elektis la unuan vojon kaj setlis en Ĉinio&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 200
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. 

La plej danĝeraj estis konsiderataj areoj enloĝitaj de [[burjatoj]], kiuj ĉasis la fuĝintojn kvazaŭ bestojn pro ĝenerala malŝato kaj ĉefe kiel predon, kies vestojn ili profitis. &quot;Maldika fuĝinto estas pli bona ol dika kaprino&quot; ({{l-ru|Худенький беглый лучше доброй козы}}) diris la burjatoj, aludante ke la sovaĝa kaprino donas unu felon dum la fuĝintoj kelkajn (ĉemizo, jako, pelto ks)&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 202–204
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Ĉasi ''ĝibulon'' ({{l-ru|горбач}}), kiel oni nomis la fuĝintojn pro iliaj dorsosakoj, estis tradicia okupo de burjatoj simila al la bestoĉasado. Kiel predo servis posedaĵoj de la fuĝintoj ({{l-ru|лопатина}}) kaj iliaj vestoj. Speciale lertaj kaj furiozaj homĉasantoj estis konsiderataj karimoj ({{l-ru|карымы}}) kiel oni nomis metisojn, naskiĝintaj de gepatroj unuflanke rusaj kaj aliflanke burjataj, mongolaj aŭ tungusaj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 214
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Pri tio okupiĝis ankaŭ rusaj kamparanoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 210–212
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

Krasnojarskon oni klopodis eviti kiel la urbon tro severan al la punlaboruloj dum Tomsko estis konsiderata sufiĉe komforta kaj milda, do la fuĝintoj ofte haltis tie por ripozi, kion akompanis ŝteloj, diboĉoj kaj murdoj&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 236–237
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;. Poste, marŝante laŭ la [[Baraba stepo]], la fuĝintoj estis malkaŝe venantaj la la setlejoj, kies loĝantoj grandparte estis posteuloj de ekzilitoj, kaj traktis ilin kompateme. Virinoj tradicie metis sur specialan breton, faritan ekstere ĉe la fenestro turnita surstraten, panon kaj aliajn manĝaĵojn. Laŭlonge de la vojoj oni plantis [[pizo]]n kaj [[rapo]]n por ke la fuĝintoj havu nutraĵojn&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro
|titolo       = Сибирь и каторга // Собрание сочинений С.В. Максимова, с портретом и вступительным очерком о его жизни и литературной деятельности П.В. Быкова
|lasta        = Максимов
|unua         = С. В.
|aŭtoroligilo = &lt;!-- vikiligilo sen rektaj krampoj: L. L. Zamenhof --&gt;
|kunaŭtoroj   = 
|redaktinto   = 
|aliaj        = 
|url          = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Максимов_С.В._Сочинения._Т._1.pdf
|formato      = &lt;!-- nur se estas ankaŭ url: PDF --&gt;
|eldono       = 4
|serio        = 
|volumo       = 1
|dato         = 1908
|origindato   = 1862
|eldonejo     = Т-во &quot;Просвещение&quot;
|loko         = Санкт-Петербург
|lingvo       = ru
|isbn=        = 
|oclc         = 
|doi          = 
|id           = 
|paĝoj        = 237–239
|ĉapitro      = 
|ĉapitrourl   = &lt;!-- nur se estas ĉapitro --&gt;
|citaĵo       = &lt;!-- la frazero citita: Mi kredas, ke ĉiuj popoloj estas egalaj --&gt;
|ref          = &lt;!-- Ekzemple: Zamenhof1887 --&gt;
}}&lt;/ref&gt;.

== En Esperanto aperis ==
*'''Politika Malliberulo. Unutagaĵo dediĉita al la afero de politikaj malliberuloj en rusa regno kun speciala konsidero « la [[Katorgo]]n »'''.  Eld.D-ro [[Zygmunt Marek]], [[Krakovo]]. 1912(?).
{{citaĵo|[[Broŝuro]] enhavanta en dek ĉapitroj protestajn artikolojn kontraŭ la venĝonkriantaj suferoj kiujn la rusa registaro suferigas al la [[Politika malliberulo| politikaj malliberulo]]j.|[[Belga Esperantisto]] n050 (dec 1912)}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Ekziligo]]
* [[Gulago]]
* [[Punlaboro]]
* [[Tobolska prizono]]
* [[Rusa mafio]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

[[Kategorio:Historio de Rusio]]
[[Kategorio:Historio de Sovetunio]]
[[Kategorio:Historio de Siberio]]
[[Kategorio:Koncentrejo]]
[[Kategorio:Malobservo de la homaj rajtoj]]
[[Kategorio:Laboro]]
[[Kategorio:Labora juro]]</text>
      <sha1>drr6j26pucv5aq867auhodubjukvzok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dolĉamara ĉokolado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>626534</id>
    <revision>
      <id>9365448</id>
      <parentid>8732485</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:41:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365448</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2694" sha1="ngwrdwcv31xxt6wxzsd2tasu4l0yetz" xml:space="preserve">
[[Dosiero:Schokolade-schwarz.jpg|dekstra|eta|340px|Svisa amara ĉokolado.]]
'''Dolĉamara ĉokolado''' (ankaŭ nomita '''nigra ĉokolado''', '''amara ĉokolado''', aŭ '''malhela ĉokolado''') estas formo de [[ĉokolado]], kiu enhavas pli grandan pocenton da kakasoleidoj kaj [[kakabutero]] ol kunlakta ĉokolado, kaj iom al neniom da [[sukero]].&lt;ref&gt;[https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/bitter-chocolate &quot;Bitter chocolate&quot;.] Cambridge Dictionary. 2018. Alirita la 17an de decembro 2018.&lt;/ref&gt; Registaraj kaj industriaj normoj pri kiuj produktaĵoj devas etikediĝi kiel „dolĉamara ĉokolado” varias laŭ lando kaj merkato.&lt;ref&gt;[http://bakingbites.com/2012/11/what-is-dark-chocolate/ &quot;What is dark chocolate?&quot;.] Baking Bites. 26a de majo 2011. Alirita la 17an de decembro 2018. &lt;/ref&gt; Tutmonda pliiĝo de mendado de dolĉamara ĉokolado okazis en la frua 21a jarcento.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140106134227/http://organicwellnessnews.com/en/preference-for-dark-chocolate-continues/ &quot;Preference for dark chocolate continues&quot;.] Arkivita el la originalo en 6a de januaro 2014. Alirita la 17an de decembro 2018. &lt;/ref&gt;

Kvankam dolĉamara ĉokolado laŭdire estas [[Efikoj sur la sano|pli sanfavora]] alternativo ol aliaj [[tipoj de ĉokolado]], kiel [[lakta ĉokolado]],&lt;ref&gt;[https://my.clevelandclinic.org/health/articles/16774-heart-healthy-benefits-of-chocolate &quot;Heart-Health Benefits of Chocolate Unveiled&quot;.] Alirita la 17an de decembro 2018. &lt;/ref&gt; altkvalita [[Laŭindikaĵa medicino|indikaĵo]] de signifa favoroj por sano, kiel sur [[sangopremo]], ne vidiĝis.&lt;ref name=&quot;ried&quot;&gt; Ried, K.; Sullivan, T. R.; Fakler, P.; Frank, O. R.; Stocks, N. P. (2012). [https://www.cochranelibrary.com/cdsr/doi/10.1002/14651858.CD008893.pub3/full &quot;Effect of cocoa on blood pressure&quot;.] The Cochrane Database of Systematic Reviews (8): CD008893. doi:10.1002/14651858.CD008893.pub2. PMID 22895979. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fleming&quot;&gt; Fleming, Nic (25a de Marto 2018). [https://www.theguardian.com/lifeandstyle/2018/mar/25/chocolate-the-dark-truth-is-it-good-for-you-health-wellbeing-blood-pressure-flavanols &quot;The dark truth about chocolate&quot;.] [[The Guardian]]. Alirita la 17an de decembro 2018. &lt;/ref&gt;

== Nutra enhavo ==
Dolĉamara ĉokolado estas 1% da akvo, 46% da [[Karbonhidrato|karbonhidratoj]], 43% da [[graso]], kaj 8% da [[proteino]] (tablo). En 100 gramoj, dolĉamara ĉokolado provizas plurajn dietajn mineralojn kun signifa enhavo, kiel [[fero]] kun 92% de la Rekomendata Taga Konsumado (RTK) kaj vitamino B6 kun 29% da RTK. Dolĉamara ĉokolado ĉitiuokaze enhavas 70-85% da kakaaj solidoj.

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{projektoj}}

[[Kategorio:Tipoj de ĉokolado]]</text>
      <sha1>ngwrdwcv31xxt6wxzsd2tasu4l0yetz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pakto de Roerich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>633966</id>
    <revision>
      <id>9365362</id>
      <parentid>8703545</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365362</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2838" sha1="o7jqugnr4vvy58e1s4vh47e30mulg9e" xml:space="preserve">[[Dosiero:Подписание_Пакта_Рериха_в_Белом_Доме,_Вашингтон,_США._15.04.1935.jpg|dekstra|eta|360x360ra|Subskribo de la Pakto de Roerich (en la centro: [[Franklin D. Roosevelt|Franklin Delano Roosevelt]]) ]]
La '''Pakto de Roerich''' estas [[traktato]] pri la protektado de artaj kaj sciencaj institucioj kaj historiaj monumentoj, subskribita de la reprezentantoj de 21 ŝtatoj en la [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] la 15-an de aprilo 1935. Ekde la 1-a de januaro 1990, la Roerich-pakto estis [[Ratifo|ratifita]] de dek landoj : [[Brazilo]], [[Ĉilio]], [[Kolombio]], [[Kubo]], [[Domingo|Dominika Respubliko]], [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Meksiko]], [[Usono]] kaj [[Venezuelo|Venezuelo.]] Ĝi estis aprobita la 26-an de aŭgusto 1935. La registaro de [[Barato]] aprobis la Traktaton en 1948, sed ne prenis ajnan pluan formalan agadon. 

La Roerich-Pakto estas ankaŭ konata kiel ''Pax Cultura'' (&quot;Kultura Paco&quot; aŭ &quot;Paco tra Kulturo&quot;). La plej grava parto de la Roerich-Pakto estas la laŭleĝa rekono ke la protektado de kulturo estas ĉiam pli grava ol ajna militista neceso.

== Nikolao Roerich ==
[[Dosiero:Pax-roerix-50.jpg|eta|50 jaroj de la Roerich- Pakto|alternative=|maldekstra]]Rusa pentristo kaj filozofo [[Nikolao Roerich]] (1874-1947) komencis la modernan movadon por la defendo de kulturaj objektoj por “Paco de Civilizacioj”.

Nikolao Roerich naskiĝis la 9-an de oktobro 1874 en [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Petersburgo.]] Unu el siaj pentraĵoj estis aĉetita de [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao II de Rusio]].

La Roerich-Pakto estis la bazo por la “Internacia Konvencio por la Protekto de Kulturaj Valoroj okaze de Armita Konflikto” (Unuiĝintaj Nacioj), subskribita en [[1954]]. Sed ne ĉiuj ideoj de la Roerich-Pakto estas plene implementiaj en [[internacia juro]], precipe tiu rilate al prefero de la konservo de kulturaj valoroj super militista neceso.
[[Dosiero:Roerich_symbol (bold, red).svg|dekstra|eta|[[Standardo]] kun la emblemo de Paco.]]

== Standardo de paco ==
La Roerich-Pakto proponis [[Flago|flagon]] por identigi protektitajn objektojn, nome 'la standardo de paco', kiu estis blanka tuko enhavanta ruĝan ringon kaj tri ruĝaj cirkloj en ĝi. La signo [[pacsimboloj|simbolis]] unuecon de la [[pasinto]], [[nuntempo]] kaj [[estonto]] en la ringo de eterneco. Ideoj de la Pakto kaj ĝia emblemo videblas en la [[pentroarto]] de Nikolao Roerich.  

== Vidu ankaŭ ==

* [[Internacia juro]]
* [[Humanismo]]
* [[Kulturo]]
* [[Traktato]]
* [[Regado de la leĝo]]


[[Kategorio:Aperis en 1935]]
[[Kategorio:Filozofio de juro]]
[[Kategorio:Internaciaj traktaroj de humaneca juro]]
[[Kategorio:Artaj kaj kulturaj traktatoj]]
[[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Usono]]
[[Kategorio:Internacia juro]]
[[Kategorio:Kulturaj heredaĵoj]]
[[Kategorio:Paco]]</text>
      <sha1>o7jqugnr4vvy58e1s4vh47e30mulg9e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365364</id>
      <parentid>9365362</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:19:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365364</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2834" sha1="e5iupmb2v7rkpxvvgtbkp3jlzksyksk" xml:space="preserve">[[Dosiero:Roerich_symbol (bold, red).svg|dekstra|eta|[[Standardo]] kun la emblemo de Paco.]]
[[Dosiero:Pax-roerix-50.jpg|eta|50 jaroj de la Roerich- Pakto|alternative=|dekstra]]Rusa pentristo kaj filozofo [[Nikolao Roerich]] (1874-1947) komencis la modernan movadon por la defendo de kulturaj objektoj por “Paco de Civilizacioj”.
[[Dosiero:Подписание_Пакта_Рериха_в_Белом_Доме,_Вашингтон,_США._15.04.1935.jpg|dekstra|eta|360x360ra|Subskribo de la Pakto de Roerich (en la centro: [[Franklin D. Roosevelt|Franklin Delano Roosevelt]]) ]]
La '''Pakto de Roerich''' estas [[traktato]] pri la protektado de artaj kaj sciencaj institucioj kaj historiaj monumentoj, subskribita de la reprezentantoj de 21 ŝtatoj en la [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]] la 15-an de aprilo 1935. Ekde la 1-a de januaro 1990, la Roerich-pakto estis [[Ratifo|ratifita]] de dek landoj : [[Brazilo]], [[Ĉilio]], [[Kolombio]], [[Kubo]], [[Domingo|Dominika Respubliko]], [[Salvadoro]], [[Gvatemalo]], [[Meksiko]], [[Usono]] kaj [[Venezuelo|Venezuelo.]] Ĝi estis aprobita la 26-an de aŭgusto 1935. La registaro de [[Barato]] aprobis la Traktaton en 1948, sed ne prenis ajnan pluan formalan agadon. 

La Roerich-Pakto estas ankaŭ konata kiel ''Pax Cultura'' (&quot;Kultura Paco&quot; aŭ &quot;Paco tra Kulturo&quot;). La plej grava parto de la Roerich-Pakto estas la laŭleĝa rekono ke la protektado de kulturo estas ĉiam pli grava ol ajna militista neceso.

== Nikolao Roerich ==
Nikolao Roerich naskiĝis la 9-an de oktobro 1874 en [[Sankt-Peterburgo|Sankt-Petersburgo.]] Unu el siaj pentraĵoj estis aĉetita de [[Nikolao la 2-a (Rusio)|Nikolao II de Rusio]].

La Roerich-Pakto estis la bazo por la “Internacia Konvencio por la Protekto de Kulturaj Valoroj okaze de Armita Konflikto” (Unuiĝintaj Nacioj), subskribita en [[1954]]. Sed ne ĉiuj ideoj de la Roerich-Pakto estas plene implementiaj en [[internacia juro]], precipe tiu rilate al prefero de la konservo de kulturaj valoroj super militista neceso.

== Standardo de paco ==
La Roerich-Pakto proponis [[Flago|flagon]] por identigi protektitajn objektojn, nome 'la standardo de paco', kiu estis blanka tuko enhavanta ruĝan ringon kaj tri ruĝaj cirkloj en ĝi. La signo [[pacsimboloj|simbolis]] unuecon de la [[pasinto]], [[nuntempo]] kaj [[estonto]] en la ringo de eterneco. Ideoj de la Pakto kaj ĝia emblemo videblas en la [[pentroarto]] de Nikolao Roerich.  

== Vidu ankaŭ ==

* [[Internacia juro]]
* [[Humanismo]]
* [[Kulturo]]
* [[Traktato]]
* [[Regado de la leĝo]]


[[Kategorio:Aperis en 1935]]
[[Kategorio:Filozofio de juro]]
[[Kategorio:Internaciaj traktaroj de humaneca juro]]
[[Kategorio:Artaj kaj kulturaj traktatoj]]
[[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Usono]]
[[Kategorio:Internacia juro]]
[[Kategorio:Kulturaj heredaĵoj]]
[[Kategorio:Paco]]</text>
      <sha1>e5iupmb2v7rkpxvvgtbkp3jlzksyksk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kantono Toulouse-4</title>
    <ns>0</ns>
    <id>637786</id>
    <revision>
      <id>9365366</id>
      <parentid>6579783</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365366</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="787" sha1="eg6620f5usvo2nois2rz78yydiql0px" xml:space="preserve">La '''[[Kantonoj de Francio|kantono]] de Toulouse-4''' estas administracia parto de la [[Haute-Garonne]] [[Departementoj de Francio|departemento]], suda [[Francio|Francio.]] Ĝiaj landlimoj estis modifita ĉe la franca kantona reorganizado kiu okazis en marto 2015. Ĝia sidejo estas en [[Tuluzo|Toulouse]].&lt;ref name=&quot;decret&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.legifrance.gouv.fr/affichTexte.do?cidTexte=JORFTEXT000028621951|titolo = Dekreto pri la kreado de nova kantono|lingvo = france}}&lt;/ref&gt;

Ĝi konsistas de la sekvantaj komunumoj. &lt;ref name=&quot;decret&quot; /&gt;

# [[Tuluzo|Toulouse]] (parte)

== Referencoj ==
{{referencoj}}
&lt;!--&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;--&gt;

{{Ĝermo|franca departemento}}


[[Kategorio:Kantonoj de Haute-Garonne|Toulouse-4]]
[[Kategorio:Tuluzo]]</text>
      <sha1>eg6620f5usvo2nois2rz78yydiql0px</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Okazintaĵo de la USS Liberty</title>
    <ns>0</ns>
    <id>640921</id>
    <revision>
      <id>9365368</id>
      <parentid>9166667</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:20:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365368</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1238" sha1="53oabh866u75n2vo1mszdn5tu9uppil" xml:space="preserve">La '''okazintaĵo de la USS ''Liberty''''' temis pri atako kontraŭ la teĥnika priesplorada ŝipo de la [[Usona Mararmeo]], '''USS ''Liberty''''', fare de la Israela Aerarmeo pere de [[ĉasaviadilo]] kaj [[Torpedoboato|torpedboatoj]] de la Israela Mararmeo, je la 8-a de junio 1967, dum la [[Sestaga milito|Ses-Taga Milito.]]&lt;ref name=&quot;NSAhistory1n2n5n25n26n28&quot;&gt;{{Harvnb|Gerhard|Millington|1981}} paĝoj: 1,2,5,25,26,28&lt;/ref&gt; La kombinitaj aeraj kaj maraj atakoj mortigis 34 ŝipanojn (interalie; mararmeajn oficirojn, maristojn, du marsoldatojn kaj 1 civilulon), vundis 171 ŝipanojn kaj grave damaĝis la ŝipon.&lt;ref name=&quot;NSAhistory292652&quot;&gt;{{Harvnb|Gerhard|Millington|1981}} paĝoj: 29,28,52&lt;/ref&gt; Ĉe la momento de la atako, la ŝipo troviĝis sur internaciaj akvoj norde de la [[Sinajo|Sinajo,]] kaj nordokcidente de la egipta urbo [[El Ariŝ]].&lt;ref name=&quot;NSAhistory26&quot;&gt;{{Harvnb|Gerhard|Millington|1981}} paĝo: 26&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://wikimapia.org/#lang=es&amp;lat=31.393502&amp;lon=33.388824&amp;z=10&amp;m=w&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{projektoj}}

[[Kategorio:Rilatoj de Israelo kaj Usono]]
[[Kategorio:1967]]
[[Kategorio:Spionaj skandaloj kaj incidentoj]]
[[Kategorio:Nacia sekureca agentejo]]
[[Kategorio:Historio de kriptografio]]</text>
      <sha1>53oabh866u75n2vo1mszdn5tu9uppil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Batalo de Bagrevando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>643078</id>
    <revision>
      <id>9365812</id>
      <parentid>7323518</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:08:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>mapo</comment>
      <origin>9365812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="794" sha1="lecma1deljo8au6emi92tx6rlegbxox" xml:space="preserve">[[Dosiero:81ArabAbbasidPeriod750-885.gif|eta|Mapo]]
La '''Batalo de Bagrevando''' estis batalita la [[25-a de aprilo|25-an de aprilo]] [[775]], en la ebenaĵoj de [[Bagrevando]], inter la fortoj de la armenaj princoj, kiuj ribeliĝis kontraŭ la [[Abasida Kaliflando|abasida kaliflando]] kaj la kalifa armeo. La batalo rezultigis venkon de [[Abasida Kaliflando|abasidoj]], kun la morto de la ĉefaj armenaj estroj. La potenco de la familio [[Mamikonjan]] precipe estis estingita. La batalo indikis la komencon de grandskala armena migrado en la [[Bizanca imperio|Bizancan Imperion]].


[[Kategorio:Bataloj en la 8-a jarcento|Bagrevando]]
[[Kategorio:Bataloj de Abasida kaliflando|Bagrevando]]
[[Kategorio:Ribeloj kontraŭ Abasida kaliflando]]
[[kategorio:Historio de Armenio]]
[[Kategorio:775]]</text>
      <sha1>lecma1deljo8au6emi92tx6rlegbxox</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>674156</id>
    <revision>
      <id>9365914</id>
      <parentid>9354387</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T10:47:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* S */</comment>
      <origin>9365914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44580" sha1="mfxke97pnmzfhrz7rb06ja1kmysz4ou" xml:space="preserve">Jen listo de famaj [[hungaroj]], kiuj mortis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto inter S-Z.

'''La ceteraj famuloj troviĝas en apartaj paĝoj:'''
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]].

(Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[artikolo]]jn pri [[distrikto]]j de Budapeŝto kaj pri [[Pest (urbo)]] kaj [[Buda]]):
{{EnhavTabelo|alf=L}}
{{Div col end}}
	
== S ==	
{{Div col|cols = 3}}
* [[Edit S. Vincze]], [[historiisto]]
* [[Ferenc Saárossy-Kapeller]], abelisto
* [[Györgyi Sáfrán]], bibliotekisto	
* [[Gyula Sághy]], [[juristo]]
* [[Vilmos Sághy]], ministro
* [[János Sági]], [[lingvisto]]
* [[Ágnes Ságvári]], historiisto
* [[Endre Ságvári]], komunisto
* [[Elemér Sajó]], inĝeniero
* [[Sándor Sajó]], [[poeto]]
* [[József Sákovics]], skermisto
* [[Pál Salacz]], obstetrikisto
* [[Pál Salamin]], hidrologo
* [[Béla Salamon]], [[aktoro]]
* [[Miklós Salamon]], mininĝeniero
* [[János Salánki]], [[biologo]]
* [[Jakab Salgó]], psikiatro
* [[Emil Sali]], dendrologo
* [[Sára Salkaházi]], beatulo
* [[István Salusinszky]], bankisto
* [[Miklós Salusinszky]], produktoro
* [[László Saly Németh]], pentristo
* [[Gyula Sályi]], bestkuracisto
* [[Adolf Samassa]], ministro
* [[István Samu]], psikiatro
* [[Mihály Samu]], altlerneja instruisto
* [[Béla Sándor]], [[pentristo]]
* [[Emma Sándor]], [[komponisto]]
* [[Erzsi Sándor]], [[operkantisto]]
* [[Frigyes Sándor]], [[dirigento]]
* [[István Sándor (etnografo)]]
* [[István Sándor (monaĥo)]]
* [[János Sándor (fizikisto)]]
* [[János Sándor (ministro)]]
* [[József Sándor (peltisto)]]
* [[László Sándor (juristo)]]
* [[László Sándor (ministro)]]
* [[Judit Sándor]], operkantisto
* [[Kálmán Sándor]], [[verkisto]]
* [[Károly Sándor]], futbalisto
* [[Pál Sándor (politikisto)]]
* [[Kamill Sándorfi]], juĝisto
* [[Gyula Sándy]], arkitekto
* [[Ferenc Sánta]], verkisto
* [[Kálmán Sántha]], [[kuracisto]]
* [[Ferenc Sapszon (1929)]], korusestro
* [[Sándor Sára]], reĝisoro
* [[Tibor Sárai]], komponisto
* [[Julianna Sáray]], psikologo
* [[Imre Sárándi]], profesoro
* [[Artúr Sarbó]], kuracisto
* [[Brutus Sárdy]], [[pentristo]]
* [[János Sárdy]], operkantisto
* [[Béla Sárfalvi]], [[geografo]]
* [[Aladár Sarkadi]], [[aktoro]]
* [[Imre Sarkadi]], verkisto
* [[János Sarkadi]], [[kemiisto]]
* [[János Sarkady]], filologo
* [[Simon Sarkantyu]], pentristo
* [[József Sárkány]], juĝisto
* [[Loránd Sárkány]], pentristo
* [[Pál Sárkány]], eldonisto
* [[István Sárközi]], futbalisto
* [[Tamás Sárközy]], juristo
* [[Béla Sarlós]], juĝisto
* [[István Sarlós]], ministro
* [[Miklós Sármássy]], aktoro
* [[László Sárosi (futbalisto)]]
* [[Andor Sárosy]], operkantisto
* [[Ede Sas]], verkisto
* [[István Sas]], reklamisto
* [[Oszkár Sashegyi]], arkivisto
* [[Attila Sassy]], pentristo
* [[Géza Sasvári]], inĝeniero
* [[Ilona Sasváriné Paulik]], tablotenisisto
* [[Ferenc Sávoly]], meteologiisto
* [[Emma Saxlehner]], operkantisto
* [[Ferenc Schafarzik]], geologo
* [[Judit Schäffer]], kuracisto
* [[Károly Schaffer]], kuracisto
* [[József Schandl]], bestkuracisto
* [[Géza Schay]], kemiisto
* [[Viktor Scheffer]], inĝeniero
* [[Hugó Scheiber]], pentristo
* [[Sándor Scheiber]], lingvisto
* [[Pál Scheitz]], kemiisto
* [[Róbert Schelle]], inĝeniero
* [[István Schenek]], kemiisto
* [[Mihály Schéner]], pentristo
* [[Zoltán Schenker]], skermisto
* [[József Scherer]], fasonisto
* [[Emil Scherf]], kemiisto
* [[Vilmos Scherman]], kemiisto
* [[Gusztáv Scheuthauer]], patologo
* [[Albert Schickedanz]], arkitekto
* [[Adolf Schiffer]], violonĉelisto
* [[Pál Schiffer]], reĝisoro
* [[Károly Schilberszky]], botanikisto
* [[Bódog Schiller]], juĝisto
* [[Zsigmond Schiller]], advokato
* [[Zoltán Schilling]], inĝeniero
* [[Emil Schimanek]], inĝeniero
* [[György Schirilla (patro)]], kuristo
* [[Móric Schirkhuber]], pastro
* [[Jenő Schlattner]], kemiisto
* [[Aladár Schleicher]], inĝeniero
* [[Imre Schlosser]], futbalisto
* [[Rezső Schmid]], kemiisto
* [[Ádám Schmidt]], ekonomo
* [[Gyula D. Schmidt]], arkitekto
* [[József Schmidt]], lingvisto
* [[József Schmidt (politikisto)]]
* [[Róbert Schmidt Eligius]], inĝeniero
* [[Sándor Schmidt]], inĝeniero
* [[Sándor Schmidt (mineralogo)]]
* [[János Schnell]], profesoro
* [[István Schneller]], profesoro
* [[Ferenc Schnetzer]], ministro
* [[Aladár Schnierer]], juristo
* [[Emil Schnirch]], psikiatro
* [[Ottó Schöck]], gitaristo
* [[Lajos Schodits]], arkitekto
* [[Ervin Schőmer]], arkitekto
* [[Armand Schönberger]], pentristo
* [[Zoltán Schönherz]], komunisto
* [[Richárd Schöntheil]], arkitekto
* [[Aladár Schöpflin]], verkisto
* [[Zoltán Schréter]], geologo
* [[István Schrodt]], inĝeniero
* [[Ernő Schubert]], pentristo
* [[Éva Schubert]], aktoro
* [[Ágoston Schulek (stangosaltisto)]]
* [[Elemér Schulek]], kemiisto
* [[János Schulek]], arkitekto
* [[Tibor Schulek]], pastro
* [[Vilmos Schulek]], kuracisto
* [[Ödön Schulhof]], kuracisto
* [[Alajos Schuller]], fizikisto
* [[Imre Schuller]], kameraisto
* [[Emil Schultheisz (ministro)]]
* [[Vencel József Schunda]], muzikilisto
* [[Antal Schütz]], teologo
* [[Ila Schütz]], aktorino
* [[Gyula Schvarcz]], historiisto
* [[Jenő Schwanner]], bestokuracisto
* [[Ferenc Schwartzer]], kuracisto
* [[Ottó Schwartzer]], kuracisto
* [[József Schweitzer]], ĉef[[rabeno]]
* [[Pál Schweitzer (esteto)]]
* [[Ármin Schwenszky]], bestokuracisto
* [[Ernő Schwimmer]], kuracisto
* [[Béla Scitovszky]], ministro
* [[Sári Sebeők]], operkantisto
* [[Ferenc Sebes]], piaristo
* [[Gusztáv Sebes]], trejnisto
* [[Artúr Sebestyén]], arkitekto
* [[Géza Sebestyén (aktoro)]]
* [[János Sebestyén]], orgenisto
* [[Jenő Sebestyén]], kalvinana pastro
* [[Jenő Sebestyén (aktoro)]]
* [[Károly Sebestyén (kritikisto)]]
* [[Mihály Sebestyén (aktoro)]]
* [[Olga Sebestyén]], biologo
* [[Margit Sebők (1879)]], pentristo
* [[Margit Sebők (1939)]], instruisto
* [[Zsigmond Sebők]], ĵurnalisto
* [[János Sedlmayr]], arkitekto
* [[Irma Seidler]], pentristo
* [[Mihály Seidner]], inĝeniero
* [[Pál Selényi]], fizikisto
* [[Andor Semsey]], mecenato
* [[Géza Semsey]], [[bestokuracisto]]
* [[Károly Senyei]], skulptisto
* [[Vera Sennyei]], aktoro
* [[László Seregi]], koreografo
* [[Béla Serényi]], ministro
* [[Iván Seres]], matematikisto
* [[Rezső Seress]], komponisto
* [[Károly Serák]], bestoĝardenestro
* [[Lajos Shvoy]], episkopo
* [[Ferenc Sidló]], skulptisto
* [[Endre Sík]], ministro
* [[Ferenc Sík]], reĝisoro
* [[Olga Sík]], muzikpedagogo
* [[Sándor Sík]], poeto
* [[Albert Siklós]], komponisto
* [[Attila Sikó]], hidrologo
* [[Adolf Silberstein]], ĵurnalisto
* [[Vilmos Sillay]], inĝeniero
* [[József Simándy]], operokantisto
* [[Lajos Siménfalvy]], aktoro
* [[Sándor Siménfalvy]], aktoro
* [[Sándor Simó]], reĝisoro
* [[Albert Simon]], dirigento
* [[István Simon]], poeto
* [[Jolán Simon]], deklamisto
* [[Marcsa Simon]], aktoro
* [[Zsuzsa Simon]], aktoro
* [[Lajos Simonkai]], botanikisto
* [[István Simonovits]], kuracisto
* [[Antal Simonyi]], pentristo
* [[Erzsébet Simonyi]], bestkuracisto
* [[Károly Simonyi]], fizikisto
* [[Lajos Simonyi]], ministro
* [[Mária Simonyi]], aktoro
* [[Zsigmond Simonyi]], lingvisto
* [[Erzsi Simor]], aktoro
* [[Vilma Singhoffer]], operkantisto
* [[Imre Sinkovits]], aktoro
* [[Jenő Sipőcz]], urbestro
* [[András Sipos (reĝisoro)]]
* [[Anna Sipos]], tablotenisisto
* [[Ferenc Sipos (futbalisto)]]
* [[Jenő Sipos]], kantopedagogo
* [[Zoltán Siroki]], botanikisto
* [[Mária Sívó]], aktoro
* [[Zoltán Skriba]], inĝeniero
* [[Árpád Skrabski]], informadikisto
* [[Anni Soltész]], aktoro
* [[György Solthy]], aktoro
* [[Bertalan Solti]], aktoro
* [[Gizella Solti]], gobelinisto
* [[Péter Solymos]], pianisto
* [[Sándor Solymossy]], etnografo
* [[Janka Sólyom]], aktoro
* [[Katalin Soltész]], lingvisto
* [[Vilmos Sóltz]], inĝeniero
* [[Lajos Som]], gitaristo
* [[Elemér Somfay]], klasika pentatlonisto
* [[Ferenc Somhegyi]], historiisto
* [[Artúr Somlay]], aktoro
* [[Emma Somló]], aktoro
* [[István Somló]], aktoro
* [[Sándor Somló]], aktoro
* [[Tamás Somló]], gitaristo
* [[Tamás Somló (kameraisto)]]
* [[György Somlyó]], poeto
* [[Zoltán Somlyó]], poeto
* [[Endre Somogyi (kuracisto)]]
* [[Imre Somogyi]], verkisto
* [[József Somogyi]], skulptisto
* [[Károly Somogyi (1880-1960)]], aktoro
* [[Nusi Somogyi]], operkantisto
* [[Sándor Somogyi]], geografo
* [[Szilveszter Somogyi]], kuracisto
* [[Pál Somogyvári]], aktoro
* [[Rudolf Somogyvári]], aktoro
* [[András Somos]], inĝeniero
* [[József Somssich (ministro)]]
* [[Pál Somssich]], politikisto
* [[Rezső Soó]], botanikisto
* [[Imre Soós]], aktoro
* [[István Soós (kemiisto)]]
* [[Lajos Soós]], zoologo
* [[Sándor Söpkéz]], inĝeniero
* [[Imre Sőrés]], dekoraciisto
* [[Aladár Sós]], arkitekto
* [[József Sós]], kuracisto
* [[István Sőtér]], verkisto
* [[Aladár Sövény]], koreologo
* [[Kornél Spányik]], pentristo
* [[Frigyes Spiegel]], arkitekto
* [[Ödön Splényi]], policisto
* [[Pál Sporzon (1867)]], agronomo
* [[István Sréter]], ministro
* [[Lajos Stachó]], matematikisto
* [[Antal Stark]], ekonomikisto
* [[Ervin Stark]], psikiatro
* [[Móric Staub]], botanikisto
* [[Lajos Staud]], juristo
* [[Mihály Stefán]], inĝeniero
* [[Fülöp Stein]], psikiatro
* [[János Stein]], pentristo
* [[Sarolta Steinberger]], kuracisto
* [[Imre Steindl]], arkitekto
* [[Antal Steinhardt]], arkitekto
* [[Géza Steinhardt]], komikisto
* [[János Steinmetz]], akvopilkisto
* [[Adorján Stella]], verkisto
* [[Izidor Sterk]], arkitekto
* [[Gyula Stetka]], pentristo
* [[Jolán Stiller]], akvobiologo
* [[Gabriella Stimácz]], baletisto
* [[Tamás Stockinger]], kuracisto
* [[József Stoczek]], fizikisto
* [[Béla Stoll]], filologo
* [[Kálmán Stoll]], epidemiologo
* [[Brunó F. Straub]], [[biokemiisto]]
* [[Adolf Strausz]], vojaĝisto
* [[Alajos Stróbl]], skulptisto
* [[Aurél Stromfeld]], generalo
* [[András Stumpf Benedek]], verkisto
* [[Róbert Suara]], lingvisto
* [[Mária Sudlik]], operkantisto
* [[Károly Sugár]], aktoro
* [[Lajos Sugár]], aktoro
* [[Rezső Sugár]], komponisto
* [[János Suhayda]], juristo
* [[Sándor Suka]], aktoro
* [[Mihály Sükösd]], verkisto
* [[Imre Sulyok (komponisto)]]
* [[Béla Sulyok]], bankisto
* [[Mária Sulyok]], aktoro
* [[József Sümeghy]], geologo
* [[Géza Supka]], arkeologo
* [[Magdolna Supka]], arthistoriisto
* [[János Surányi]], agronomo
* [[János Surányi (matematikisto)]]
* [[Miklós Surányi]], ĵurnalisto
* [[József Suták]], matematikisto
* [[András Sütő]], verkisto
* [[Irén Sütő]], aktoro
* [[József Sütő]], kemiisto
* [[Gyula Sváb]], arkitekto
* [[Benő Svastics]], [[notario]]
* [[Sándor Svéd]], operokantisto
* [[György Szabad]], historiisto
* [[Veronika Szabady]], skulptisto
* [[Béla Szabados]], komponisto
* [[Károly Szabados]], komponisto
* [[László Szabados (aktoro)]]
* [[László Szabados (naĝisto)]]
* [[Piroska Szabados]], aktoro
* [[Jenő Szabady]], inĝeniero
* [[Ferenc Szabadváry]], kemiisto
* [[Alajos Szabó]], bestokuracisto
* [[András György Szabó]], filozofo
* [[Árpád Szabó (filologo)]]
* [[Endre Szabó (verkisto)]]
* [[Ernő Szabó (aktoro)]]
* [[Ervin Szabó]], bibliotekisto
* [[Ferenc Szabó]], komponisto
* [[Ferenc Szabó (fizikisto)]]
* [[Gábor Szabó (gitaristo)]]
* [[Gergely Szabó]], ministro
* [[Gusztáv Szabó]], inĝeniero
* [[Gyula Szabó (aktoro 1883)]]
* [[Ilonka Szabó]], operkantisto
* [[Imre Szabó (episkopo, 1901)]]
* [[Imre Szabó (ministro)]]
* [[Imre Szabó (juristo)]]
* [[István Szabó (arkitekto)]]
* [[István Szabó (historiisto)]]
* [[Iván Szabó (skulptisto)]]
* [[János Szabó (1897)]], ministro
* [[János Szabó (arkitekto)]]
* [[József Szabó (dentkuracisto)]]
* [[József Szabó (geologo)]]
* [[József Szabó (partia instruisto)]]
* [[Kálmán Szabó]], ekonomikisto
* [[Lajos Szabó (pentristo)]]
* [[László Szabó (farmaciisto)]]
* [[Lujza Szabó]], operkantisto
* [[Margit Szabó]], aktoro
* [[Miklós Szabó (operkantisto)]]
* [[Oreszt Szabó]], ministro
* [[Ottó Szabó]], aktoro
* [[Pál Szabó (verkisto)]]
* [[Péter Szabó (matematikisto)]]
* [[Sándor Szabó (aktoro)]]
* [[Vladimir Szabó]], pentristo
* [[Zoltán Gábor Szabó]], kemiisto
* [[Zoltán Szabó (botanikisto)]]
* [[Zoltán Szabó (ministro)]]
* [[Adolf Szabóky]], piaristo
* [[Alajos Szabóky]], statistikisto
* [[Ernő Szabolcs]], aktoro
* [[István Szabolcs]], kemiisto
* [[Bence Szabolcsi]], muzikhistoriisto
* [[Anna Szabolcsi]], lingvisto
* [[Lajos Szabolcsi]], literaturhistoriisto
* [[Miklós Szabolcsi]], literaturhistoriisto
* [[Mihály Szabolcska]], poeto
* [[Janka Szabóné Nogáll]], verkistino
* [[Imre Szacsvay (aktoro)]]
* [[Rezső Száday]], maŝininĝeniero
* [[Elemér Szádeczky-Kardoss]], geologo
* [[Lajos Szádeczky-Kardoss]], historiisto
* [[János Szaiff]], piaristo
* [[Eszter Szakács]], aktoro
* [[Ferenc Szakács]], psikologo
* [[Sándor Szakácsi]], aktoro
* [[Ferenc Szakály]], historiisto
* [[Annamária Szalai]], kulturisto
* [[Sándor Szalai]], sociologo
* [[Tibor Szalai]], geologo
* [[Rezső Szalatnai]], bibliotekisto
* [[Ágoston Szalay]], juristo
* [[József Szalay (arkivisto)]] 
* [[József Szalay (inĝeniero)]]
* [[József Szalay (juristo)]]
* [[Miklós Szalay (inĝeniero)]]
* [[Sándor Szalay (presisto)]]
* [[Lajos Szalkai]], teatrestro
* [[Elza Szamosi]], operkantisto
* [[István Szamota]], arkivisto
* [[Ödön Szamovolszky]], skulptisto
* [[Tamás Szana]], redaktoro
* [[Sándor Szandai]], skulptisto
* [[Béla Szántó]], komisaro
* [[György Szántó]], verkisto
* [[György Szántó (kuracisto)]]
* [[Piroska Szántó]], pentristo, verkisto
* [[Tibor Szántó]], tipografo
* [[Zoltán Szántó]], politikisto
* [[Antal Szapáry]], politikisto
* [[Géza Szapáry]], politikisto
* [[Éva Szaplonczay]], aktoro
* [[György Száraz]], verkisto
* [[Ferenc Szárnovszky]], skulptisto
* [[Gábor Szarvas]], lingvisto
* [[Soma Szarvasi]], aktoro
* [[Imre Szarvasy]], kemiisto
* [[Anna Mária Szász]], literaturhistoriisto
* [[Gábor Szász]], matematikisto
* [[Gyula Szász (skulptisto)]]
* [[Pál Szász (matematikisto)]]
* [[Béla Szászy]], juristo
* [[István Szászy]], juristo
* [[Gusztáv Szászy-Schwarz]], juristo
* [[Ödön Szatala (biologo)]]
* [[Ödön Szatala (botanikisto)]]
* [[Sándor Szathmári]], esperantisto
* [[Árpád Szathmáry]], aktoro
* [[György Szathmáry]], politikisto
* [[Lujza Szathmáryné Farkas]], aktoro
* [[Jenő Szatmári]], ĵurnalisto
* [[István Szatmári]], aktoro
* [[Marianna Szatmári]], internisto
* [[Tibor Szatmári]], pianisto
* [[József Szauder]], literaturhistoriisto
* [[Nándor Száva]], kemiisto
* [[Nándor Szávai]], literaturhistoriisto
* [[Gyula Szávay]], poeto
* [[József Száva-Kováts]], meteologiisto
* [[László Szebellédy]], kemiisto
* [[Béla Széchenyi]], geografo
* [[Bertalan Széchenyi]], politikisto
* [[Gyula Széchényi]], ministro
* [[Imre Széchényi (komponisto)]]
* [[Miklós Széchenyi]], episkopo
* [[Pál Széchényi (ministro)]]
* [[Károly Széchy (arkitekto)]]
* [[Károly Széchy (literaturhistoriisto)]]
* [[Tamás Széchy]], trejnisto
* [[Andor Szécsény]], kirurgo
* [[Antal Szécsi (skulptisto)]]
* [[Ferenc Szécsi]], aktoro
* [[Ferenc Szécsi (dramisto)]]
* [[Margit Szécsi]], poeto
* [[Irén Szecsődi]], operkantisto
* [[Miklós Szedő]], operkantisto
* [[Ernő Szegedi (pianisto)]]
* [[Géza Szegedi Molnár (filo)]], parodiisto
* [[István Szegedi Szabó]], aktoro
* [[Rezső Szegedy]], literaturhistoriisto
* [[Endre Szeghő]], aktoro
* [[Sándor Szeghő]], dirigento
* [[Béla Szeidl]], astronomo
* [[Elemér Székács]], agronomo
* [[József Székács]], episkopo
* [[Aladár Székely]], fotisto
* [[Éva Székely]], naĝisto
* [[Ferenc Székely (ministro)]]
* [[Gábor Székely]], ekonomikisto
* [[György Székely (kemiisto)]]
* [[György Székely (teatrohistoriisto)]]
* [[Hugó Székely]], arkitekto
* [[Imre Székely]], pianisto
* [[István Székely (juristo)]]
* [[József Székely (juristo)]] 
* [[Júlia Székely]], verkisto
* [[Magda Székely]], poeto
* [[Mihály Székely (inĝeniero)]]
* [[Mihály Székely (kantisto)]]
* [[Salamon Székely]], kemiisto
* [[János Széki]], inĝeniero
* [[Endre Szekrényessy]], policisto
* [[Kálmán Szekrényessy]], naĝisto
* [[Lajos Szekrényessy]], oficisto
* [[Antal Széky]], bestokuracisto
* [[Mária Szekula]], speleologo
* [[Vilma Széky]], geologo
* [[Gusztáv Szelényi]], entomologo
* [[István Szelényi]], komponisto
* [[Ödön Szelényi]], instruisto
* [[Gyula Széles (1936)]], agronomo
* [[László Szelestey]], poeto
* [[Jenő Széll]], politikisto
* [[József Széll]], ministro
* [[József Széll (aktoro)]]
* [[Alice Szellay]], aktoro
* [[György Szemere]], verkisto
* [[Samu Szemere]], esteto
* [[Vera Szemere]], aktoro
* [[Mari Szemes]], aktoro
* [[Marianne Szemes]], reĝisoro
* [[Mihály Szemes]], reĝisoro
* [[Mihály Szemlér]], pentristo
* [[György Szénás]], geologo
* [[Géza Szénási]], prokuroro
* [[Béla Szende (inĝeniero)]]
* [[Béla Szende (patologo)]]
* [[János Szendrei]], historiisto
* [[Mihály Szendrey (pli aĝa)]], aktoro
* [[László Szendrey-Karper]], gitaristo
* [[József Szendrő]], aktoro
* [[Jenő Szendrői]], arkitekto
* [[Árpád Szendy]], pianisto
* [[Károly Szendy]], inĝeniero
* [[Andor Szenes]], libretisto
* [[Béla Szenes]], verkisto
* [[Hanna Szenes]], poeto
* [[Iván Szenes]], komponisto
* [[Zsuzsa Szenes]], grafikisto
* [[Lajos Szeniczei]], inĝeniero
* [[György Szennik]], pentristo
* [[János Szentágothai]], kuracisto
* [[Márta Szentgyörgyi]], aktoro
* [[István Szentgyörgyi]], skulptisto
* [[József Szentgyörgyi]], kuracisto
* [[Kornél Szentgyörgyi]], pentristo
* [[Lajos Szentgyörgyvári Gyenes]], pentristo
* [[Elemér Szentirmay]], pentristo
* [[György Szent-Iványi]], geodeziisto
* [[Béla Szentiványi]], aktoro
* [[Gyula Szentiványi]], arthistoriisto
* [[Kálmán Szentiványi]], aktoro
* [[Károly Szentiványi]], politikisto
* [[Tibor Szentiványi]], inĝeniero
* [[Tamás Szent-Iványi]], bestkuracisto
* [[Móric Szentkirályi]], politikisto
* [[Miklós Szentkuthy]], verkisto
* [[Aladár Szentmártony]], inĝeniero
* [[Tibor Szentmártony]], matematikisto
* [[Péter Szentmiklósi]], farmaciisto
* [[Olga Szentpál]], instruisto
* [[Imre Szentpétery]], historiisto
* [[Zsigmond Szentpétery]], geologo
* [[Ernő Szép]], poeto
* [[Iván Szép (bestkuracisto)]]
* [[Iván Szilárd Szép]], kemiisto
* [[Béla Szepes]], martelĵetisto
* [[Mária Szepes]], verkisto
* [[Andor Szepeshelyi]], bestokuracisto
* [[Imre Szepesi]], filologo
* [[Péter Szépfalusy]], fizikisto
* [[Győző Szépligeti]], biologo
* [[Borbála Szerémi]], esperantisto
* [[Zoltán Szerémy]], aktoro
* [[Éva Szerencsi]], aktoro
* [[Endre Szervánszky]], komponisto
* [[Péter Szervánszky]], violonisto
* [[János Szidarovszky]], lingvisto
* [[Simon Szidon]], matematikisto
* [[György Szigeti]], inĝeniero
* [[Imre Szigeti]], aktoro
* [[Jenő Szigeti]], aktoro
* [[József Szigeti (aktoro)]]
* [[József Szigeti (filozofo)]]
* [[Lajos Sándor Szigeti]], kritikisto
* [[Ede Szigligeti]], teatrestro
* [[Rezső Szíj]], kalvinana pastoro
* [[Lajos Szíjártó]], ministro
* [[József Szijj]], ornitologo
* [[Géza Szikla (inĝeniero)]]
* [[Kornél Sziklay]], aktoro
* [[László Sziklay]], literaturhistoriisto
* [[Szeréna Sziklai]], operkantisto
* [[József Sziklay]], aktoro
* [[Tamás Szikora]], pentristo
* [[János Sziládi]], verkisto
* [[Arabella Szilágyi]], operkantisto
* [[Béla Szilágyi (aktoro)]]
* [[Béla Szilágyi (inĝeniero)]]
* [[Géza Szilágyi]], poeto
* [[Gyula Szilágyi]], instruisto
* [[Gyula Szilágyi (futbalisto)]]
* [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]]
* [[István Szilágyi (aktoro)]]
* [[Miklós Szilágyi (etnografo)]]
* [[Tibor Szilágyi (meteologo)]]
* [[Loránd Szilágyi]], historiisto
* [[László Szilágyi]], scenaristo
* [[Pál Szilágyi (aktoro)]]
* [[Vilmos Szilágyi]], aktoro
* [[Jenő Szilárd]], geografo
* [[Rózsa Szilassy]], aktoro
* [[Zoltán Szilassy]], agronomo
* [[Jenő Szilbereky]], juĝisto
* [[Jenő Szili]], obstetrikisto
* [[Kornél Szilvay]], inĝeniero
* [[Lajos Szilvási]], verkisto
* [[Miklós Szilvásy]], luktisto
* [[Nándor Szilvásy]], pentristo
* [[Kálmán Szily (lingvisto)]]
* [[Margit Szilvitzky]], tekstilartisto
* [[Oszkár Szimán]], kemiisto
* [[Lajos Szimonidesz]], luterana episkopo
* [[Izidor Sándor Szinek]], monaĥo
* [[Gyula Szini]], verkisto
* [[Ferenc Szinnyei]], literaturhistoriisto 
* [[József Szinnyei]], bibliografo
* [[József Szinnyei (kuracisto)]]
* [[József Szinnyei (lingvisto)]]
* [[Gábor Szinte (pentristo)]]
* [[Jenő Szinyei Merse]], ministro
* [[Ádám Szirtes]], aktoro
* [[Artúr Szirtes]], advokato
* [[Zsigmond Szirtes]], sismisto
* [[Jenő Szitás]], juristo
* [[Imre Szivák]], advokato
* [[István Szívós]], dentkuracisto
* [[István Szívós (pli aĝa)]], akvopilkisto
* [[Antal Szkalnitzky]], arkitekto
* [[Károly Szladits]], juristo
* [[Lajos Szlányi]], pentristo
* [[László Szlávics (pli aĝa)]], skulptisto
* [[István Szlávik (radiologo)]]
* [[György Szmrecsányi]], politikisto
* [[András Szobek]], ministro
* [[Mihály Szobonya]], pentristo
* [[Albert Szobor]], neŭrologo
* [[Imre Szobotka]], pentristo
* [[Szilárd Sződy]], skulptisto
* [[Béla Szőke]], inĝeniero
* [[János Szőke]], monaĥo
* [[István Szokolszky]], instruisto
* [[Olly Szokolay]], operkantisto
* [[Imre Szöllősi]], kajakisto
* [[Jenő Szöllősi]], politikisto
* [[János Szolnoki]], mikrobiologo
* [[Gyula Szombathy]], aktoro
* [[Viktor Szombathy]], verkisto
* [[Dezső Szomory]], [[dramisto]]
* [[Biri Szondy]], operetkantisto
* [[István Szondy]], moderna pentatlonisto
* [[Pál Szontagh (entreprenisto)]]
* [[Tamás Szontagh]], geologo
* [[Olga Szőnyi]], operkantisto
* [[Erzsébet Szőnyi]], dirigento
* [[Kató Szőnyi]], pupisto
* [[Pál Szőnyi]], edukisto
* [[Imre Szörényi]], biokemiisto
* [[András Szőts (oficiro)]]
* [[Endre Szőts]], geografo
* [[Ilona Szoyer]], operkantisto
* [[György Szrogh]], arkitekto
* [[István Sztankay]], aktoro
* [[Gábor Sztehlo]], pastro
* [[Kornél Sztehlo]], advokato
* [[József Szterényi]], ministro
* [[Sándor Szterényi]], organizanto
* [[Jenő Sztojanovits]], komponisto
* [[Hiador Sztripszky]], etnografo
* [[Kálmán Sztrókay]], mineralogo
* [[Pál Sztrókay]], inĝeniero
* [[Adolf Szücs]], matematikisto 
* [[László Szűcs (geografo)]]
* [[Mihály Szűcs]], violonisto
* [[Kálmán Szügyi]], operkantisto
* [[Balázs Szuhay]], humuristo
* [[Miklós Szuhay]], ekonomihistoriisto
* [[Angéla Szuly]], pentristo
* [[Károly Szuper]], teatrestro
* [[Vilmos Szuppán]], instruisto
* [[József Szűr Szabó]], karikaturisto
* [[István Szurdi]], ministro
* [[Dénes Szüry]], verkisto
* [[Ferenc Szusza]], futbalisto
* [[Gyula Szutrély]], kuracisto
* [[Géza Szvacsina]], urbestro
{{Div col end}}

== T ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[László Tabi]], verkisto, humuristo
* [[Nóra Tábori]], aktorino
* [[Ottó Táborszky]], muzeestro
* [[Márta Taby]], aktoro
* [[Vidor Tafner]], zoologo
* [[Károly Tagányi]], historiisto
* [[Károly Tagányi (anestezisto)]]
* [[Ferenc Takács (ministro)]]
* [[János Takács]], bestokuracisto
* [[József Takács (futbalisto)]]
* [[József Takács (ministro)]]
* [[Károly Takács]], pafisto
* [[Lajos Takács (meteologiisto)]]
* [[Marianna Takács]], arthistoriisto
* [[Menyhért Ferenc Takács]], monaĥo
* [[Zsuzsa Takács]], poetino
* [[Sándor Takáts]], pastro
* [[Ferenc Taky]], inĝeniero
* [[István Tálasi]], etnografo
* [[Gyula Tálos]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Áron Tamási]], verkisto
* [[Eszter Tamási]], televidparolisto
* [[István Tamássy]], agronomo
* [[Zdenkó Tamássy]], komponisto
* [[Károly Tamkó Sirató]], poeto
* [[Gedeon Tanárky]], politikisto
* [[Frigyes Tanay]], aktoro
* [[Gábor Tánczos (instruisto)]]
* [[Dezső Tandori]], poeto
* [[Ferenc Tangl]], fiziologo
* [[Harald Tangl]], kuracisto
* [[Károly Tangl]], fizikisto
* [[Ilona Tanner]], poeto
* [[László Tápay-Szabó]], ĵurnalisto
* [[Dezső Tapolczai]], aktoro
* [[Gyula Tapolczai]], aktoro
* [[István Tar]], skulptisto
* [[Ferenc Táray]], aktoro
* [[Béla Tardos]], komponisto
* [[Márton Tardos]], ekonomo
* [[Péter Tardos]], ĵurnalisto
* [[Viktor Tardos Krenner]], pentristo
* [[István Tariska]], kuracisto
* [[Ferenc Tarján]], instruisto
* [[Róbert Tarján]], kuracisto
* [[Tibor Tarján]], advokato
* [[Vilmos Tarján]], ĵurnalisto
* [[Ferenc Tarjáni]], kornisto
* [[Andor Tarnai]], literaturhistoriisto
* [[Tamás Tarnóczy]], fizikisto
* [[András Tasnádi Kubacska]], geologo
* [[András Tasnádi Nagy]], ministro
* [[Ilona Tasnádi]], aktoro
* [[Olga Tass]], gimnastikisto
* [[Klára Tassy]], pentristo
* [[Sándor Tatay]], verkisto
* [[Vilmos Tátrai]], dirigento
* [[János Taub]], reĝisoro
* [[Vilmos Tauffer]], kuracisto
* [[János Tausz]], ministro
* [[Éva Tauszk]], kuracisto
* [[Károly Tavy]], inĝeniero
* [[Károly Téglás]], inĝeniero
* [[Sándor Tekeres]], kantisto
* [[Ferenc Telbisz]], fizikisto
* [[Ede Telcs]], skulptisto
* [[Zsigmond Telegdi]], orientalisto
* [[Károly Telegdi-Róth]], geologo
* [[László Telegdy-Kováts]], kemiisto
* [[Sámuel Teleki]], esploristo
* [[Károly Telepy]], pentristo
* [[János Teleszky]], politikisto
* [[Iván Télfy]], filozofo
* [[Mária Telkes]], kemiisto
* [[Judit Temes]], naĝisto
* [[Győző Temesy]], geografo
* [[Hédi Temessy]], aktorino
* [[Guido Temesszentandrási]], inĝeniero
* [[Gyula Térfy]], juĝisto
* [[Lajos Terkán]], astronomo
* [[Lajos Terray]], juristo
* [[Józsi Jenő Tersánszky]], verkisto
* [[Ödön Tersztyánszky]], skermisto
* [[Gáspár Téri]], dancisto
* [[Ödön Téry]], kuracisto
* [[Károly A. Tettamanti]], kemiisto
* [[Andor Tevan]], [[presisto]]
* [[Margit Tevan]], oraĵisto
* [[István Thamm]], inĝeniero
* [[Károly Than]], kemiisto
* [[Lajos Thanhoffer]], kuracisto
* [[Ede Theiss]], statistikisto
* [[Árpád Thewrewk]], instruisto
* [[Gusztáv Thirring]], statistikisto
* [[István Thomán]], pianisto
* [[Mária Thury]], aktoro
* [[Zsuzsa Thury]], verkisto
* [[Antal Tibád]], juĝisto
* [[Zoltán Tibay]], kontrabasisto
* [[Mátyás Tibor]], astronomo
* [[Zdenka Ticharich]], muzikisto
* [[Kálmán Tichy]], pentristo
* [[Lajos Tichy]], futbalisto
* [[Miklós Tihanyi (pli aĝa)]], aktoro
* [[Miklós Tihanyi (pli juna)]], aktoro
* [[Kálmán Tihanyi]], inventisto
* [[Zoltán Tildy]], ĉefministro
* [[Béla Timár (reĝisoro)]]
* [[István Tímár]], kajakisto
* [[József Tímár]], aktoro
* [[Mátyás Tímár]], ministro
* [[Imre Timkó (geologo)]]
* [[Ákos Timon]], juristo
* [[István Tisza]], politikisto
* [[József Tisza]], ministro
* [[Lajos Tisza]], ministro
* [[Andor Tiszay]], aktoro
* [[Pál Titkos]], futbalisto
* [[Zoltán Toborffy]], kemiisto
* [[Viktor Togobickij]], komponisto
* [[Anna Tőkés]], aktorino
* [[Lajos Tőkés]], piaristo
* [[Ferenc Tőkei]], filozofo
* [[László Tokody]], mineralogo
* [[Géza Toldi]], futbalisto
* [[Ferenc Toldy]], literaturisto
* [[István Toldy]], ĵurnalisto
* [[László Toldy]], pastro
* [[Artúr Tölgyessy]], pentristo
* [[Adolf Tollagi]], aktoro
* [[Gyula Tolmár]], astronomo
* [[Gábor Tolnai]], literaturhistoriisto
* [[Lajos Tolnai]], verkisto
* [[Miklós Tolnai]], aktoro
* [[Klári Tolnay]], aktorino
* [[Lajos Tolnay (inĝeniero)]]
* [[Lajos Tolnay (meteologiisto)]]
* [[Nándor Tomanek]], aktoro
* [[Jenő Tombor]], ministro
* [[János Tomcsányi]], tradukisto
* [[László Tomcsányi]], politikisto
* [[Rusi Tomcsányi]], aktoro
* [[Vilmos Pál Tomcsányi]], ministro
* [[Iván Tomits]], fizikisto
* [[Anasztáz Tomori]], inĝeniero, mecenato
* [[Béla Tompa]], aktoro 
* [[Ferenc Tompa]], arkeologo 
* [[Sándor Tompa]], aktoro
* [[Rudolf Tomsits]], trumpetisto
* [[Tibor Toncz]], karikaturisto
* [[Ilka Toperczer]], operkantisto
* [[Ildikó Tordasi]], skermisto
* [[Ottó Torday]], aktoro
* [[József Torgyán]], politikisto
* [[Béla Tormay]], agronomo
* [[Cécile Tormay]], verkisto
* [[Gyula Tornai]], pentristo
* [[József Tornai]], poeto ‎
* [[Imre Törő]], kuracisto
* [[András Törőcsik]], futbalisto
* [[Oszvald Toroczkay]], pentristo
* [[Ede Toroczkai Wigand]], arkitekto
* [[Béla Török]], kuracisto
* [[Ferenc Török (arkitekto)]]
* [[Gyula Török]], boksisto
* [[István Török (kuracisto)]]
* [[János Török (ekonomikisto)]]
* [[József Török (pastro)]]
* [[Lajos Török (kuracisto)]]
* [[Pál Török (episkopo)]]
* [[Péter Török (pejzaĝarkitekto)]]
* [[Gyula Toronyi (pli juna)]], operkantisto
* [[Imre Toronyi]], aktoro
* [[Béla Turpinszky]], operkantisto
* [[Kálmán Törs]], ĵurnalisto
* [[Emil Tőry]], arkitekto
* [[Gusztáv Tőry]], ministro
* [[Jenő Törzs]], aktoro
* [[Kálmán Tőry]], hidrologo
* [[Gyula Tost]], ministro
* [[Aladár Tóth]], muziksciencisto
* [[Árpád Tóth]], poeto
* [[Bálint Tóth (poeto)]]
* [[Béla Tóth (bestokuracisto)]]
* [[Béla Lajos Tóth]], bestokuracisto
* [[Dezső Tóth]], literaturhistoriisto
* [[Ede Tóth]], dramisto
* [[István Tóth (kuracisto)]]
* [[István Tóth (1861)]], skulptisto
* [[István Tóth Potya]], futbalisto
* [[János Tóth]], kameraisto
* [[János Tóth (arkitekto)]]
* [[János Tóth (ministro)]]
* [[József Tóth (futbalisto)]]
* [[Károly Tóth (juristo)]]
* [[Klára Tóth]], kemiisto
* [[Lajos Tóth (juristo)]]
* [[Lőrinc Tóth]], dramisto
* [[Menyhért Tóth]], pentristo
* [[Péter Tóth]], skermisto
* [[Rezső Tóth]], instruisto
* [[Szabolcs Tóth (kuracisto)]]
* [[Tihamér Tóth]], episkopo
* [[Zoltán Tóth]], historiisto
* [[Zoltán József Tóth]], oficisto
* [[Zsigmond Tóth]], kuracisto
* [[István Tóth-Baranyi]], bestokuracisto
* [[Béla Tötössy]], matematikisto
* [[Béla Töttössy]], ginekologo
* [[Csaba Töttössy]], filologo
* [[Rezső Trautmann]], ministro
* [[Ágoston Trefort]], politikisto
* [[Péter Treitz]], [[geologo]]
* [[Imre Trencsényi-Waldapfel]], filologo
* [[Ferenc Trethon]], ministro
* [[József Trikál]], pastro
* [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]]
* [[Zsolt Trócsányi]], historiisto
* [[Árpád Trummer]], hidrologo
* [[Tamás Sándor Tuboly]], virusologo
* [[Ödön Tull]], pentristo
* [[György Tumpek]], naĝisto
* [[László Turán]], pianisto 
* [[Pál Turán]], matematikisto
* [[Ida Turay]], aktoro
* [[József Turay]], futbalisto
* [[Árpád Turcsányi]], skulptisto
* [[Gyula Túry]], pentristo
* [[Mária Túry]], pentristo
* [[Sándor Kornél Tury]], juristo
* [[József Turóczi-Trostler]], literaturhistoriisto
* [[István Türr]], framasono, oficiro
* [[Erzsébet Tusa]], pianisto
* [[János Tuzson]], botanikisto
{{Div col end}}

== U ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Gábor Ubrizsy]], botanikisto
* [[László Udránszky]], kuracisto
* [[Béla Udvaros]], reĝisoro
* [[Géza László Udvary]], pentristo
* [[Klotild Ugray]], baletisto
* [[Gábor Ugrin]], korusestro
* [[Ödön Uher (pli aĝa)]], fotisto
* [[Jenő Uhlyárik]], skermisto
* [[József Ujfalussy]], esteto
* [[Ede Újházi]], aktoro
* [[Ferenc Újházy]], pentristo
* [[Imre Ujhelyi]], bestkuracisto
* [[Sándor Újhelyi]], kemiisto
* [[Kálmán Ujj]], aktoro
* [[László Ujlaky]], aktoro
* [[Lajos Ujváry]], pentristo
* [[Miklós Ujvárosi]], botanikisto
* [[Adolf Ullmann]], bankisto
* [[Gyula Ullmann]], arkitekto
* [[Imre Ungár]], pianisto
* [[Emil Unger]], zoologo
* [[Lajos Ungvári]], pentristo
* [[László Ungváry]], aktoro
* [[Károly Unkelhäusser]], ministro
* [[Tibor Upor]], dekoraciisto
* [[János Urányi]], kajakisto
* [[László Urai]], angiologo
* [[Tivadar Uray]], aktoro
* [[Andrea Urbán]], aktoro
* [[Ernő Urbán]], verkisto
* [[László Urbányi]], kemiisto
* [[Anikó Ürmössy]], aktoro
* [[Kálmán Ürmössy]], inĝeniero
* [[Ida Urr]], kuracisto
* [[Mátyás Usztics]], aktoro
* [[Endre Ütő]], operkantisto
* [[Anna Utry]], kantisto
* [[Miklós Uzsoky]], inĝeniero
{{Div col end}}

== V ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Ilona Vaály]], aktoro
* [[Péter Váczy]], historiisto
* [[Jenő Vadas]], inĝeniero
* [[Elemér Vadász]], geologo
* [[Endre Vadász]], pentristo
* [[Béla Vadnai]], oficisto
* [[Károly Vadnai]], verkisto
* [[László Vadnay]], scenarisrto
* [[Ferenc Vági]], ekonomikisto
* [[Artúr Vágó]], inĝeniero
* [[Nelly Vágó]], operkantisto
* [[Pál Vágó (pentristo)]]
* [[Margit Vágóné Berzsenyi]], aktoro
* [[Imre Vahot]], redaktoro
* [[György Mihály Vajda]], pedagogo
* [[János Vajda]], poeto
* [[László Vajda (aktoro)]]
* [[Pál Vajda]], verkisto
* [[Andrew George Vajna]], negocisto
* [[Vilmos Vajna]], dentkuracisto
* [[László Vajta]], kemiisto
* [[Tibor Vákár]], arkitekto
* [[Ágoston Valentiny]], ministro
* [[Péter Vallai]], aktoro
* [[Ármin Vámbéry]], [[orientalisto]]
* [[Endre Vámos]], kemiisto
* [[Jenő Vámos]], redaktoro
* [[László Vámos]], reĝisoro
* [[János Vámosi]], ŝlagrokantisto
* [[Ferenc Vándor]], kuracisto
* [[József Vándor]], kemiisto
* [[József Vándor (aktoro)]]
* [[Gusztáv Vándory]], aktoro
* [[Jenő Vángel]], zoologo
* [[Antal Váradi]], verkisto
* [[Hédi Váradi]], aktoro
* [[Béla Várady]], futbalisto
* [[Károly Várady (advokato)]]
* [[László Várady (historiisto)]]
* [[Sándor Várady]], skulptisto
* [[Aurél Varannai]], ĵurnalisto
* [[István Varannai]], advokato
* [[Béla Várdai]], esteto
* [[Bálint Varga (maŝininĝeniero)]]
* [[Bálint Varga (instruisto)]]
* [[Béla Varga (politikisto)]]
* [[Domokos Varga]], verkisto
* [[Edith Varga]], egiptologo
* [[Endre Gábor Varga]], arkivisto
* [[Imre Varga]], skulptisto
* [[István Varga (ekonomikisto)]]
* [[János Varga (arkivisto)]]
* [[János Varga (luktisto)]]
* [[József Varga (inĝeniero)]]
* [[József Varga (ministro)]]
* [[Károly Varga (aktoro)]]
* [[László Varga (piaristo)]]
* [[László Varga (politikisto)]]
* [[Magda Varga]], operkantisto
* [[Nándor Lajos Varga]], pentristo
* [[Ottó Varga]], matematikisto
* [[Tamás Varga]], matematikisto
* [[Vilma Varga]], pianisto
* [[Zoltán Varga (futbalisto)]]
* [[Balázs Vargha (bibliotekisto)]]
* [[Gyula Vargha]], statistikisto
* [[Imre Vargha]], ministro
* [[László Vargha]], kemiisto
* [[Endre Várhelyi]], operkantisto
* [[Pál Várhidi]], futbalisto
* [[Rezső Vári]], filologo
* [[Béla Varjas]], bibliotekisto
* [[Hildebrand Dezső Várkonyi]], monaĥo
* [[Gyöngyi Váry]], aktoro
* [[Elemér Varjú]], arthistoriisto
* [[Vilmos Varjú]], globĵetisto
* [[Gábor Várkonyi (reĝisoro)]]
* [[László Várkonyi]], tablotenisisto
* [[Péter Várkonyi]], ministro
* [[Zoltán Várkonyi]], aktoro
* [[László Várnagy]], bestokuracisto
* [[György Várnai]], karikaturisto
* [[Jenő Várnai]], aktoro
* [[Zseni Várnai]], poeto
* [[György Varsányi]], kemiisto
* [[Irén Varsányi]], aktorino
* [[István Vas]], poeto
* [[Károly Vas]], kemiisto
* [[Zoltán Vas]], politikisto
* [[Péter Vas-Zoltán]], ekonomikisto
* [[Boldizsár Vásárhelyi]], inĝeniero
* [[Zoltán Vásárhelyi]], muzikisto
* [[Károly Vasas]], skulptisto
* [[Gábor Vass]], aktoro
* [[Istvánné Vass]], politikisto
* [[János Vass]], politikisto
* [[Lajos Vass]], dirigento
* [[Viktor Vass]], skulptisto
* [[József Vass (filologo)]]
* [[József Vass (ministro)]]
* [[Károly Vass (kameraisto)]]
* [[Éva Vastagh]], skulptisto
* [[Gábor Vastagh]], kemiisto
* [[László Vastagh]], skulptisto
* [[György Vastagh (pentristo)]]
* [[János Vaszary]], pentristo
* [[Erzsébet Vaszkó]], pentristo
* [[Ödön Vaszkó]], pentristo
* [[Zsuzsa Vathy]], kemiisto
* [[Béla Vavrinecz]], komponisto
* [[Mór Vavrinecz]], komponisto
* [[Ilus Vay]], aktorino
* [[Miklós Vay]], politikisto
* [[Lajos Vayer]], arthistoriisto
* [[Ádám Vázsonyi]], hidrologo
* [[Elvira Vécsey]], baletisto
* [[Tamás Vécsey]], juristo
* [[György Vedres]], arkitekto 
* [[Márk Vedres]], skulptisto
* [[András Veér]], neŭrologo
* [[Antal Végh]], verkisto
* [[György Végh]], poeto
* [[Tamás Végvári]], aktoro
* [[József Vekerdi]], lingvisto
* [[László Vekerdi]], bibliotekisto
* [[Tamás Vekerdy]], psikologo
* [[Gábor Vékony]], arkeologo
* [[Emil Vén]], pentristo
* [[Béla Venczell]], operkantisto
* [[Aladár Vendl]], geologo
* [[Tibor Venkei]], kuracisto
* [[Ilona Vera]], baletisto
* [[László Verebélÿ]], inĝeniero
* [[László Verebélÿ (kuracisto)]]
* [[Tibor Verebélÿ]], kuracisto
* [[Károly Verebes]], aktoro
* [[József Veres (ministro)]]
* [[Miklós Vermes]], pedagogo
* [[György Verő]], reĝisoro
* [[József Verő (inĝeniero)]]
* [[Ida Versényi]], reĝisoro
* [[József Vertel]], grafikisto
* [[András O. Vértes]], lingvisto
* [[Attila Vértes]], kemiisto
* [[György Vértes]], karikaturisto
* [[Lajos Vértes]], aktoro
* [[Arnold Vértesi]], verkisto
* [[Károly Vértesi]], advokato
* [[Gyula Vértesy]], redaktoro
* [[József Vértesy]], akvopilkisto
* [[János Ármin Vész]], matematikisto
* [[András Veszelinov]], drumisto
* [[Endre Vészi]], poeto
* [[Manó Vesztróczy]], pentristo
* [[Lajos Vető]], luterana episkopo
* [[Erzsébet Vezér]], literaturhistoriisto
* [[György Ferenc Vezér]], paŭlano
* [[János Victor]], kalvinana pastro
* [[Miklós Vida]], maŝininĝeniero
* [[Aladár Vidacs]], geologo
* [[Emil Vidéky]], inĝeniero
* [[János Vidéky]], pentristo
* [[Katalin Vidmár]], operkantisto
* [[Dezső Vidor]], aktoro
* [[Emil Vidor]], arkitekto
* [[Ferike Vidor]], aktoro
* [[Pál Vidor]], aktoro
* [[Béla Vidovszky]], pentristo
* [[Kálmán Vidovszky]], instruisto
* [[Gyula Vigh]], geologo
* [[Károly Vigh]], historiisto
* [[József Vígh]], kriminologo
* [[Tamás Vígh]], skulptisto
* [[Béla Vihar]], poeto
* [[Miklós Világhy]], juristo
* [[Tibor Vilt]], skulptisto
* [[Imre Vincze (subministro)]] 
* [[István Vincze]], matematikisto
* [[Ottó Vincze]], komponisto
* [[Zsigmond Vincze]], komponisto
* [[Mihály Viola]], aktoro
* [[József Virág]], inventisto
* [[Teréz Virág]], psikanalizisto
* [[Jenő Virágh]], komikisto
* [[János Viski]], komponisto
* [[Károly Viski]], etnografo
* [[Soma Visontai]], advokato
* [[Gyula Viszota]], literaturhistoriisto
* [[István Vitális]], geologo
* [[Sándor Vitális]], geologo
* [[Miklós Vitéz]], scenaristo
* [[László Viz]], publikigisto
* [[György Vízvári]], akvopilkisto
* [[László Vízvári]], piaristo
* [[Mariska Vízváry]], aktorino
* [[Gábor Vladár]], juristo
* [[Géza Voinovich]], literaturhistoriisto
* [[György Volf]], lingvisto
* [[György Völgyi]], teatrestro
* [[Robert Volkmann]], komponisto
* [[Imre Vörös (inĝeniero)]]
* [[László Vörös]], ministro
* [[Béla Vörösmarty]], juĝisto
* [[Mihály Vuk]], kemiisto
* [[Iván Vydarény]], arkitekto
{{Div col end}}

== W ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Dániel Wágner (1800)]], farmaciisto
* [[János Wagner]], kuracisto
* [[János Wagner (arkitekto)]]
* [[János Wágner]], botanikisto
* [[János Wagner (zoologo)]]
* [[László Wagner (arkitekto)]]
* [[Aladár Wahlner]], inĝeniero
* [[Eszter Waldapfel]], bibliotekisto
* [[János Waldapfel]], instruisto
* [[József Waldapfel]], literaturhistoriisto
* [[Gyula Wälder (arkitekto)]]
* [[Rózsi Walter]], operkantisto
* [[László Warga (arkitekto)]]
* [[Lívia Warga]], operokantisto
* [[Vince Wartha]], kemiisto
* [[Antal Weber]], arkitekto
* [[Antal Wéber]], kritikisto
* [[Ignaz Wechselmann]], arkitekto
* [[Károly Weichinger]], arkitekto
* [[Emil Weil]], kuracisto
* [[Margit Wein]], kantisto
* [[Leó Weiner]], komponisto
* [[Tibor Weiner]], arkitekto
* [[Fülöp Weinréb]], arkitekto
* [[Emília Weiss]], juristo
* [[István Weiser]], kemiisto
* [[Manfréd Weiss]], fabrikestro
* [[Miksa Weisz]], rabeno
* [[Ármin Weisz]], radiologo
* [[Richárd Weisz]], luktisto
* [[Gyula Weiszfeiler]], kuracisto
* [[Sándor Wekerle]], politikisto
* [[Sándor Wekerle (1878)]], ministro
* [[Alfréd Wellisch]], arkitekto
* [[Andor Wellisch]], arkitekto
* [[Imre Wellmann]], historiisto
* [[Andor Weltner]], juristo
* [[Attila Wendler]], operkantisto
* [[Vince Weninger]], ekonomikisto
* [[János Wenk]], akvopilkisto
* [[Gusztáv Wenzel]], juristo
* [[Sándor Weöres]], poeto
* [[Lajos Werkner]], skermisto
* [[Gyula Werner]], politikisto
* [[Vilmos Wessetzky]], historiisto
* [[Gyula Weszelszky]], kuracisto
* [[Ödön Weszely]], pedagogo
* [[Tibor Weygand]], kantisto
* [[Tamás Wichmann]], kanuisto
* [[Tibor Wilhelmb]], inĝeniero
* [[István Winchkler]], ministro
* [[Dezső Winkler]], inĝeniero
* [[Lajos Winkler]], kemiisto
* [[Ernő Winter]], kemiisto
* [[Ferenc Wittmann]], fizikisto
* [[Sándor Wladár]], naĝisto
* [[Gyula Wlassics]], juristo
* [[József Wodetzky]], astronomo
* [[Vilmos Wolf]], advokato
* [[Ervin Wolfram]], kemiisto
* [[Alajos Wolkenberg]], teologo
* [[Antal A. Wonaszek]], astronomo
* [[Sándor Wrabel]], pentristo
* [[Ádám Würtz]], grafikisto
{{Div col end}}

== X ==
* [[János Xántus (patro)]], [[sciencisto]]
* [[János Xantus (reĝisoro)]]

== Y ==
* [[Lajos Ybl]], arkitekto

== Z ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[György Z. Gács]], vitralisto
* [[László Z. Molnár]], aktoro
* [[Alfréd Zách]], meteologo
* [[János Zách]], aktoro
* [[Imre Zachár]], naĝisto
* [[Gyöngyi Zádor]], aktoro
* [[István Zádor]], pentristo
* [[István Zágon]], dramisto
* [[Ferenc Zajti]], pentristo
* [[Dénes Zakál]], komponisto
* [[József Zakariás]], futbalisto
* [[György Zala]], skulptisto
* [[Tibor Zala]], grafikisto
* [[Aladár Zalánfy]], orgenisto
* [[Béla Zalányi]], paleontologo
* [[Lajos Zalaváry]], arkitekto
* [[Ödön Zalka]], kuracisto
* [[Jenő Zamaróczy]], inĝeniero
* [[Alajos Zambra]], tradukisto
* [[Ferenc Zámor]], inĝeniero
* [[József Zana]], aktoro
* [[Márta Záray]], ŝlagrokantisto
* [[Imre Zárday]], kuracisto
* [[Zoltán Závodszky]], operkantisto
* [[Albert Zay]], fabrikisto
* [[Kornél Zelovich]], inĝeniero 
* [[Géza Zemplén]], kemiisto
* [[Zoltán György Zemplén]], monaĥo
* [[Árpád Zempléni]], poeto
* [[Kornél Zempléni]], pianisto
* [[Tivadar Zemplényi]], pentristo
* [[Ferenc Zentay]], aktoro
* [[Ferenc Zenthe]], aktoro
* [[Béla Zerkovitz]], komponisto
* [[Endre Zétényi]], astronomo
* [[Sándor Zicherman]], pentristo
* [[Aladár Zichy]], politikisto
* [[Antal Zichy]], politikisto
* [[Géza Zichy]], politikisto
* [[Eleonóra Zichy]], taglibristo
* [[Manó Zichy]], oficiro
* [[Szilárd Zielinski]], arkitekto
* [[Ferenc Zigány]], matematikisto
* [[Gyula Zimányi]], piaristo
* [[Károly Zimányi]], mineralogo
* [[Magdolna Zimányi]], komputikisto
* [[László Zimay]], komponisto
* [[Ágoston Zimmermann]], bestkuracisto
* [[Károly Zipernowsky]], inventisto
* [[Ferenc Zipernovszky]], inĝeniero
* [[Mária Zipernovszky]], violonisto
* [[Vilmos Zlamál]], bestkuracisto
* [[Otto Zöbisch (baletisto)]]
* [[Sándor Zöld]], politikisto
* [[Emil Zöldy]], arkitekto
* [[Béla Zolnai]], literaturhistoriisto
* [[Gyula Zolnai]], lingvisto
* [[László Zolnay]], arkeologo
* [[Pál Zolnay]], reĝisoro
* [[Zsuzsa Zolnay]], aktoro
* [[Béla Zoltán]], ministro
* [[Imre Zoltán]], ginekologo
* [[László Zoltán]], kuracisto
* [[Vilmos Zoltán]], ĵurnalisto
* [[Ernő Zórád]], bildliteraturisto
* [[Géza Zórád]], pentristo
* [[Béla Zorkóczy]], inĝeniero
* [[Samu Zorkóczy]], inĝeniero
* [[Vilmos Zorn]], akademiestro
* [[Dezső Zrumeczky]], arkitekto
* [[Károly Zsák]], futbalisto
* [[Sándor Zsarnay]], juristo
* [[Sándor Zsarnóczai]], redaktoro
* [[Zoltán Zsebők]], kuracisto
* [[Ede Zsedényi]], politikisto
* [[Aladár Zsélyi]], piloto
* [[László Zsigmond]], historiisto
* [[Boris Zsigmondi]], reĝisoro
* [[Dénes Zsigmondy]], violonisto
* [[Vilmos Zsigmondy]], inĝeniero pri minado
* [[Mihály Zsilinszky]], politikisto
* [[Klára Zsindelyné Tüdős]], kostumisto
* [[Miklós Zsirai]], lingvisto
* [[Béla Zsitkovszky]], kameraisto
* [[Gyula Zsivótzky]], martelĵetisto
* [[György Zsivora]], juristo
* [[Mihály Zsofinyecz]], ministro
* [[Lenke Zsögön]], operkantisto
* [[Péter Zsoldos]], verkisto
* [[Sándor Zsoldos]], ministro
* [[Nándor Zsolt]], violonisto
* [[János Zsombolyai]], kameraisto
* [[Éva Zsurzs]], reĝisoro
* [[Aladár Zubriczky]], pastro
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]
* [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]

[[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>mfxke97pnmzfhrz7rb06ja1kmysz4ou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radoma geto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>686190</id>
    <revision>
      <id>9365712</id>
      <parentid>8704203</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:59:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6318" sha1="5nayxqbqvwcmn0p43db9hzxlqk1urew" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=PL|situo sur mapo=|zomo=11}}
[[Dosiero:Large Ghetto in Radom, Poland plaque.jpg|eta|Memoratabulo]]
'''Radoma geto''' – du fermitaj judaj [[kvartalo]]j en [[Radom]], establitaj de la germana [[okupado|okupanto]] dum la [[Dua Mondmilito]] cele de koncentrigo, [[ekspluatado]] kaj [[holokaŭsto]] de juda loĝantaro de la urbo. Unu el la plej grandaj [[geto]]j krom la [[geto en Kielce]] kaj [[geto en Częstochowa]] en la germana [[distrikto]] de Radom. Ĝi funkciis en diversa dimensio kaj karaktero de printempo 1941 ĝis somero 1944. Pro [[malsano]]j, [[malsatego]] kaj la germana [[perforto]] en ĝi mortis kelkaj miloj da homoj. Preskaŭ 30 mil [[judoj]] el Radom kaj aliaj lokoj setligitaj en la geto pereis en la [[ekstermejo]] [[Treblinka]]. La militon travivis kelkcent judoj, sed plimulto da ili forlasis poste la urbon.

== Kreo de la geto ==
Unuaj neoficialaj informoj pri planoj krei la geton aperis en Radom jam januare 1940. Tamen dispono pri establo de fermitaj kvartaloj, eldonita de la urbestro Kujath aperis la 3-an de aprilo 1941. Pola loĝantaro devis forlasi indikitan por la geto areon ĝis la 10-a de aprilo. La termino de translokigo por judoj estis indikita la 12-an de aprilo. Pri tio okupiĝis Juda Loĝej-Oficejo aganta ĉe [[Judenrat]] kaj Loĝej-Oficejo ĉe Estraro de la urbo. Oni permesis al judoj kunporti nur 25 [[kilogramo]]jn da havaĵo por la persono. La geton konsistis du apartaj partoj – la mezurba kaj en la kvartalo Glinice. Limoj de t.n. granda geto en Mezurbo ampleksis tradician judan kvartalon. En la granda geto loĝis ĉ. 25 mil homoj. Okupantoj krome ordonis murigi fenestrojn ĉe la teretaĝo en konstruaĵoj lime de la juda kaj [[arjoj|arja]] partoj de la urbo. Unu pordejo al la geto troviĝis ĉe la str. Wałowa.

Tiel nomata malgranda geto en Glinice establiĝis sur terenoj loĝataj de poloj kaj judoj. Tio estis unu el malriĉaj kvartaloj de [[Radom]] kun malnovaj konstruaĵoj (ofte 19-jarcentaj). Motivoj krei duan geton en la urbo estis granda nombro da juda loĝantaro kaj timo flanke de [[okupado|okupaciaj]] regopovoj antaŭ [[epidemio]] de [[tifo]], kiu dum la granda denseco de loĝantoj povus facile ampleksi la tutan urbon. [[Urboplanado]] de Mezurbo ne permesis disvastigon de ties geto. En la nova geto loĝis ĉ. 8 mil homoj. Dum [[barilo|bariligo]] de la geto oni kelkloke uzis [[pikdrato]]n. [[Kosto]]jn de la apartigo kun informaj tabuloj pagis judoj.

Fine de novembro 1941 en ambaŭ partoj de la Radoma geto troviĝis 3989 [[loĝejo]]j (6529 [[ĉambro]]j), en kiuj estis registritaj 25 658 personoj.

La geto ĉesis ekzisti post likvida agado farita de germanoj duetape, la 4-5-an de aŭgusto kaj 16-18-an de aŭgusto 1942. Preskaŭ 30 mil loĝantoj de la geto, kiuj ĝisvivis, estis forveturigitaj al [[Treblinka]] kaj tie [[murdo|murditaj]].

== Vivo en la geto ==
'''Germana politiko rilate al loĝantoj de la geto'''

Por vivkondiĉoj en la geto influis multaj faktoroj, al la plej gravaj apartenis loĝsituacio kaj provizado. Malbonigo de la unua kaj dua estis por germanoj [[rimedo]] por kreskigo de morteco inter judoj.

En okupataj de judoj domoj estis granda denseco, post kreo de la getoj en unu ĉambro loĝis eĉ po 15 personoj. [[Judenrat]] sensukcese strebis pri ampleksigo de la geto. Ankaŭ helpe de [[korupto]] provis favorigi la germanojn. Tiom granda denseco kun malbona sanstato de la domoj, [[malriĉeco]] kaj detruiga laboro kaŭzis disvolvon de [[malsano]]j. En la geto eksplodis [[epidemio]] de [[tifo]].

Ĝisdensigon en la fermitaj kvartaloj influis dispono de [[Ĝenerala guberniestro]] [[Hans Frank]] el 29-a de aprilo 1941 kaj 15-a de oktobro 1941 kaj [[guberniestro]] de la distrikto el 29-a de marto 1941 pri translokigo de juda loĝantaro el [[vilaĝo]]j al [[urbo]]j.

(...)

'''Teroro kaj viktimo'''

Aldona, ekster la [[trudlaboro]] kaj [[rabo]]j, minaco por judoj en Radom estis ankaŭ germana [[teroro]] direktita senpera en ilian vivon. Nuntempe nombro de la [[viktimo]]j de mortintoj kaj mortigitoj en la geto estas malfacila por kalkulo.

Okazis kazoj ŝajne ne pravigitaj, sed fakte estantaj realigo de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nacisocialisma]] [[ideologio]], de la mortigoj de judoj, farataj de germanaj soldatoj kaj ĝendarmoj. Pro eksterleĝa forlaso de la geto kaj [[kontrabando]] oni pafmortigis en [[malliberejo]] de Radom multe da homoj. Ekzemple, la 17-an de julio 1942 oni pafmortigis kondamnitajn de Provizora Juĝejo 27 enprizonigitajn judojn. Gvidanto de la radoma Arbeitsamt, Kleiner estis mortigita de [[germanoj]], kiuj suspektis lin pri [[arjoj|nearja]] deveno.

Fine de 1941 germanoj ekstermis ritajn [[ŝoĥtado|ŝoĥtistojn]]: oni amase arestis [[buĉisto]]jn, por devigi ilin al malpermeso de [[rito|rita]] mortigo kaj forigi judan tradicion de la manĝo de [[koŝera]] [[viando]].

(...)

== Vidu ankaŭ ==
* [[Varsovia geto]]
* [[Lublina geto]]
* [[Krakova geto]]
* [[Bjalistoka geto]]
* [[Lodza geto]]
* [[Geto en Kielce]]
* [[Geto en Częstochowa]]

== Bibliografio ==
* Sebastian Piątkowski, ''Dni życia, dni śmierci. Ludność żydowska w Radomiu w latach 1918–1950'' (Tagoj de la vivo, tagoj de la morto. Juda loĝantaro en Radom en la jaroj 1918-19500), Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Warszawa 2006, ​ISBN 83-89115-31-X​.
* Sebastian Piątkowski, ''Żydzi w Radomiu'' (Judoj en Radom), en: Magazyn Historyczny &quot;Mówią Wieki&quot;. Marzec 2008, Nr 2/08 (578), Bellona, [[Varsovio]] 2008, ISSN 1230-4018, p. 46–51
* Krzysztof Urbański, ''Zagłada Żydów w dystrykcie radomskim'' ([[Holokaŭsto]] de judoj en Radom-distrikto), Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, [[Krakovo]] 2004. ISBN 83-7271-260-3.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2567 Żydowska księga pamięci Radomia, wolny dostęp przez Bibliotekę Publiczną Nowego Jorku (''New York Public Library'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160324175844/http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2567 |date=2016-03-24 }} Juda memorlibro de Radom, en la [[jida]] kaj [[angla]] lingvoj

[[Kategorio:Judaj getoj en Pollando okupita de nazioj]]
[[Kategorio:Ĝenerala Gubernio]]
[[Kategorio:Juda historio en Pollando]]
[[Kategorio:Pollando en la Dua Mondmilito]]
[[Kategorio:Aperis en 1941]]</text>
      <sha1>5nayxqbqvwcmn0p43db9hzxlqk1urew</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365713</id>
      <parentid>9365712</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:59:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6318" sha1="7ddxe3c3no3djy8z2ovuk3oc770nhfi" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=PL|situo sur mapo=|zomo=13}}
[[Dosiero:Large Ghetto in Radom, Poland plaque.jpg|eta|Memoratabulo]]
'''Radoma geto''' – du fermitaj judaj [[kvartalo]]j en [[Radom]], establitaj de la germana [[okupado|okupanto]] dum la [[Dua Mondmilito]] cele de koncentrigo, [[ekspluatado]] kaj [[holokaŭsto]] de juda loĝantaro de la urbo. Unu el la plej grandaj [[geto]]j krom la [[geto en Kielce]] kaj [[geto en Częstochowa]] en la germana [[distrikto]] de Radom. Ĝi funkciis en diversa dimensio kaj karaktero de printempo 1941 ĝis somero 1944. Pro [[malsano]]j, [[malsatego]] kaj la germana [[perforto]] en ĝi mortis kelkaj miloj da homoj. Preskaŭ 30 mil [[judoj]] el Radom kaj aliaj lokoj setligitaj en la geto pereis en la [[ekstermejo]] [[Treblinka]]. La militon travivis kelkcent judoj, sed plimulto da ili forlasis poste la urbon.

== Kreo de la geto ==
Unuaj neoficialaj informoj pri planoj krei la geton aperis en Radom jam januare 1940. Tamen dispono pri establo de fermitaj kvartaloj, eldonita de la urbestro Kujath aperis la 3-an de aprilo 1941. Pola loĝantaro devis forlasi indikitan por la geto areon ĝis la 10-a de aprilo. La termino de translokigo por judoj estis indikita la 12-an de aprilo. Pri tio okupiĝis Juda Loĝej-Oficejo aganta ĉe [[Judenrat]] kaj Loĝej-Oficejo ĉe Estraro de la urbo. Oni permesis al judoj kunporti nur 25 [[kilogramo]]jn da havaĵo por la persono. La geton konsistis du apartaj partoj – la mezurba kaj en la kvartalo Glinice. Limoj de t.n. granda geto en Mezurbo ampleksis tradician judan kvartalon. En la granda geto loĝis ĉ. 25 mil homoj. Okupantoj krome ordonis murigi fenestrojn ĉe la teretaĝo en konstruaĵoj lime de la juda kaj [[arjoj|arja]] partoj de la urbo. Unu pordejo al la geto troviĝis ĉe la str. Wałowa.

Tiel nomata malgranda geto en Glinice establiĝis sur terenoj loĝataj de poloj kaj judoj. Tio estis unu el malriĉaj kvartaloj de [[Radom]] kun malnovaj konstruaĵoj (ofte 19-jarcentaj). Motivoj krei duan geton en la urbo estis granda nombro da juda loĝantaro kaj timo flanke de [[okupado|okupaciaj]] regopovoj antaŭ [[epidemio]] de [[tifo]], kiu dum la granda denseco de loĝantoj povus facile ampleksi la tutan urbon. [[Urboplanado]] de Mezurbo ne permesis disvastigon de ties geto. En la nova geto loĝis ĉ. 8 mil homoj. Dum [[barilo|bariligo]] de la geto oni kelkloke uzis [[pikdrato]]n. [[Kosto]]jn de la apartigo kun informaj tabuloj pagis judoj.

Fine de novembro 1941 en ambaŭ partoj de la Radoma geto troviĝis 3989 [[loĝejo]]j (6529 [[ĉambro]]j), en kiuj estis registritaj 25 658 personoj.

La geto ĉesis ekzisti post likvida agado farita de germanoj duetape, la 4-5-an de aŭgusto kaj 16-18-an de aŭgusto 1942. Preskaŭ 30 mil loĝantoj de la geto, kiuj ĝisvivis, estis forveturigitaj al [[Treblinka]] kaj tie [[murdo|murditaj]].

== Vivo en la geto ==
'''Germana politiko rilate al loĝantoj de la geto'''

Por vivkondiĉoj en la geto influis multaj faktoroj, al la plej gravaj apartenis loĝsituacio kaj provizado. Malbonigo de la unua kaj dua estis por germanoj [[rimedo]] por kreskigo de morteco inter judoj.

En okupataj de judoj domoj estis granda denseco, post kreo de la getoj en unu ĉambro loĝis eĉ po 15 personoj. [[Judenrat]] sensukcese strebis pri ampleksigo de la geto. Ankaŭ helpe de [[korupto]] provis favorigi la germanojn. Tiom granda denseco kun malbona sanstato de la domoj, [[malriĉeco]] kaj detruiga laboro kaŭzis disvolvon de [[malsano]]j. En la geto eksplodis [[epidemio]] de [[tifo]].

Ĝisdensigon en la fermitaj kvartaloj influis dispono de [[Ĝenerala guberniestro]] [[Hans Frank]] el 29-a de aprilo 1941 kaj 15-a de oktobro 1941 kaj [[guberniestro]] de la distrikto el 29-a de marto 1941 pri translokigo de juda loĝantaro el [[vilaĝo]]j al [[urbo]]j.

(...)

'''Teroro kaj viktimo'''

Aldona, ekster la [[trudlaboro]] kaj [[rabo]]j, minaco por judoj en Radom estis ankaŭ germana [[teroro]] direktita senpera en ilian vivon. Nuntempe nombro de la [[viktimo]]j de mortintoj kaj mortigitoj en la geto estas malfacila por kalkulo.

Okazis kazoj ŝajne ne pravigitaj, sed fakte estantaj realigo de [[Nacisocialisma Germana Laborista Partio|nacisocialisma]] [[ideologio]], de la mortigoj de judoj, farataj de germanaj soldatoj kaj ĝendarmoj. Pro eksterleĝa forlaso de la geto kaj [[kontrabando]] oni pafmortigis en [[malliberejo]] de Radom multe da homoj. Ekzemple, la 17-an de julio 1942 oni pafmortigis kondamnitajn de Provizora Juĝejo 27 enprizonigitajn judojn. Gvidanto de la radoma Arbeitsamt, Kleiner estis mortigita de [[germanoj]], kiuj suspektis lin pri [[arjoj|nearja]] deveno.

Fine de 1941 germanoj ekstermis ritajn [[ŝoĥtado|ŝoĥtistojn]]: oni amase arestis [[buĉisto]]jn, por devigi ilin al malpermeso de [[rito|rita]] mortigo kaj forigi judan tradicion de la manĝo de [[koŝera]] [[viando]].

(...)

== Vidu ankaŭ ==
* [[Varsovia geto]]
* [[Lublina geto]]
* [[Krakova geto]]
* [[Bjalistoka geto]]
* [[Lodza geto]]
* [[Geto en Kielce]]
* [[Geto en Częstochowa]]

== Bibliografio ==
* Sebastian Piątkowski, ''Dni życia, dni śmierci. Ludność żydowska w Radomiu w latach 1918–1950'' (Tagoj de la vivo, tagoj de la morto. Juda loĝantaro en Radom en la jaroj 1918-19500), Naczelna Dyrekcja Archiwów Państwowych, Warszawa 2006, ​ISBN 83-89115-31-X​.
* Sebastian Piątkowski, ''Żydzi w Radomiu'' (Judoj en Radom), en: Magazyn Historyczny &quot;Mówią Wieki&quot;. Marzec 2008, Nr 2/08 (578), Bellona, [[Varsovio]] 2008, ISSN 1230-4018, p. 46–51
* Krzysztof Urbański, ''Zagłada Żydów w dystrykcie radomskim'' ([[Holokaŭsto]] de judoj en Radom-distrikto), Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, [[Krakovo]] 2004. ISBN 83-7271-260-3.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2567 Żydowska księga pamięci Radomia, wolny dostęp przez Bibliotekę Publiczną Nowego Jorku (''New York Public Library'')] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160324175844/http://yizkor.nypl.org/index.php?id=2567 |date=2016-03-24 }} Juda memorlibro de Radom, en la [[jida]] kaj [[angla]] lingvoj

[[Kategorio:Judaj getoj en Pollando okupita de nazioj]]
[[Kategorio:Ĝenerala Gubernio]]
[[Kategorio:Juda historio en Pollando]]
[[Kategorio:Pollando en la Dua Mondmilito]]
[[Kategorio:Aperis en 1941]]</text>
      <sha1>7ddxe3c3no3djy8z2ovuk3oc770nhfi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gustaw Fierla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>691111</id>
    <revision>
      <id>9365755</id>
      <parentid>7356321</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:19:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1572" sha1="l8y4qv3yhgco4yi718tb2gqagf233n5" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Gustaw FIERLA''' (naskiĝis la [[18-a de julio]] [[1896]] en [[Lutyně|Polnischleuten]], mortis la [[21-a de novembro]] [[1981]] en [[Český Těšín]]) estis [[Poloj|pola]] pentristo, instruisto, folkloristo, socia kaj turisma aktivulo, asociita kun [[Teŝinio|Teŝinia Silezio]], precipe kun [[Zaolzie]].

== Vivo ==
Li studentiĝis ĉe la [[Pola reala gimnazio en Orlová|pola gimnazio en Orlová]], kaj poste studis ĉe la Akademio de Belartoj en [[Krakovo]], kie li estis studento de [[Józef Mehoffer]] kaj [[Stanisław Dębicki]]. En [[1927]] li eklaboris en sia iama gimnazio en [[Orlová]], kie li fariĝis instruisto pri desegnado. Li laboris tie ĝis [[1955]]. Kune kun [[Karol Piegza]] li organizis la unuan ekspozicion pri pentrarto en la Zaolzie. Li aktivis en la [[Macierz Szkolna]] kaj [[Pola Kultura kaj Eduka Asocio|PZKO]] (Pola Kultura kaj Eduka Asocio)

Kiel pentristo, li estis asociita ĉefe kun la [[Impresionismo|impresionisma]] fluo, li kreis pli ol 400 oleo-pentraĵojn. Iliaj temoj estis ĉefe [[Pejzaĝo|pejzaĝoj]], [[Aĵpentraĵo|aĵpentraĵoj]] kaj floroj. Li ekspoziciis siajn verkojn ĉe pli ol 20 individuaj ekspozicioj.

Kiel folkloristo, li faris konsiderindajn kontribuojn al la kampo de dokumentado de la materiala kulturo de Teŝinio. Li estis aŭtoro pluraj studioj, kaj multaj artikoloj pri popola kulturo kaj arto.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Władysław Fierla]]
*[[Adolf Fierla]]
{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Fierla, Gustaw}}
[[Kategorio:Polaj pentristoj]]
[[Kategorio:Pola minoritato en Ĉeĥio]]</text>
      <sha1>l8y4qv3yhgco4yi718tb2gqagf233n5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kvartrokeo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>692017</id>
    <revision>
      <id>9365239</id>
      <parentid>7350367</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:02:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26702-63</username>
        <id>256233</id>
      </contributor>
      <comment>/* Priskribo */ jambo → trokeo; gramatiko korektita</comment>
      <origin>9365239</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3665" sha1="9pprkwy085kpcen9avgjdfbpoyi1qf3" xml:space="preserve">En [[metriko (poetiko)|metriko]] de Eŭropa poezio, la '''kvartrokeo'''&lt;ref&gt;[[Nova Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]]: [http://vortaro.net/#kvartrokeo kvar/troke/o]&lt;/ref&gt; estas metro konsistanta el po kvar [[trokeo]]j en ĉiu verso.

== Priskribo ==
Laŭ la kvartrokeo, ĉiu verso konsistas el kvar [[trokeo]]j (—◡):
:—◡ —◡ —◡ —(◡)
La lasta [[piedo (poetiko)|piedo]] povas esti trokeo (—◡), tiel farante inan rimon, aŭ povas esti akcenta silabo (—), por vira rimo.

La trokeoj estas malofte anstataŭigataj per aliaj dusilabaj piedoj ([[jambo]], [[piriko]], [[spondeo]]) por reliefigo aŭ alia poezia efiko.

== Ekzemplo ==
=== Esperanta kvartrokeo ===
La kvartrokeo okazas ofte en Esperanto. La plej fama kaj plej frua Esperanta kvartrokeo estas la poemo “[[Mia penso]]” de [[L. L. Zamenhof]], origine verkita en [[Pra-Esperanto]]:
:Sur la / kampo / for de l’ / mondo,
:◡◡ —◡ —◡ —◡
:antaŭ / nokto / de so- / mero,
:—◡ —◡ ◡◡ —◡
:ami- / kino / en la / rondo
:◡◡ —◡ ◡◡ —◡
:kantas / kanton / pri l’ es- / pero.
:—◡ —◡ ◡◡ —◡

=== Germanlingva kvartrokeo ===
Kvartrokeoj troviĝas ofte en germanlingva poezio. Fama ekzemplo estas la ''[[Odo al Ĝojo]]'' far [[Friedrich Schiller]] (poste uzita kiel la teksto de la kvara movimento de la ''Naŭa Simfonio'' de [[Betoveno]]):
:{{lang|de|Freude, / schöner / Götter- / funken,}}
:—◡ —◡ —◡ —◡
:“Ĝoj’! Fajrero belradia!”
:{{lang|de|Tochter / aus El- / isium,}}
:—◡ ◡◡ —◡◡
:“Elizea di-filin'!
(La traduko estas far [[Kálmán Kalocsay]], kaj sekvas la saman metron.)

Alia ekzemplo estas ''[[Heidenröslein|La rozeto]]'' de [[Goeto]], en kiu la fina silabo mankas (t.e. kun vira rimo).
:{{lang|de|Sah ein / Knab' ein / Röslein / stehn,}}
:—◡ —◡ —◡ —
:“Knabo vidis — jen rozeto”
:{{lang|de|Röslein / auf der / Heiden,}}
:—◡ ◡◡ —◡
:“Sur la kampo staras;”
La traduko estas far [[L. L. Zamenhof]], trovebla en la ''[[Fundamenta Krestomatio]]''; la Zamenhofa traduko estas ankaŭ kvartrokeo, sed kun la fina silabo (t.e. kun ina rimo).

=== Anglalingva kvartrokeo ===
La plej bone konata anglalingva kvartrokeo estas la [[epopeo]] ''La Kanto de Hiavata'' ({{lang-en|The Song of Hiawatha}}) far [[Henry Wadsworth Longfellow]]:
:{{lang|en|By the / shores of / Gitche / Gumee,}}
:◡◡ —◡ —◡ —◡
:“Apud la bordoj de Giĉe-Gumi,”
:{{lang|en|By the / shining / Big-Sea- / Water,}}
:◡◡ —◡ —— —◡
:“Apud la brila Grand-Mar-Akvo,”
:{{lang|en|Stood the / wigwam / of No- / komis,}}
:—◡ —◡ ◡◡ —◡
:“Staris la [[vigvamo]] de Nokimis,”
:{{lang|en|Daughter / of the / Moon, No- / komis.}}
:—◡ ◡◡ —◡ —◡
:“Filino de la Luno, Nokimis.”

=== Kvartrokeo en la finna lingvo ===
La finna nacia [[epopeo]] ''[[Kalevala]]'' estas verkita plejparte en kvartrokeoj:
:{{lang|fi|Veli / kulta, // veikko- / seni}}
:—◡ —◡ —◡ —◡
:“Kara amiko, amata frato”
En la metro de ''[[Kalevala]]'', ekzistas [[cezuro]] inter la du dutrokeaj [[hemistiko]]j.

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Bibliografio ==
* [[Kálmán Kalocsay|Kalocsay, Kálmán]]; [[Gaston Waringhien|Waringhien, Gaston]]; [[Roger Bernard (esperantisto)|Bernard, Roger]] 1984 : ''[[Parnasa Gvidlibro]]'', reviziita kaj kompletigita de G. Waringhien, kun skizo de Esperanta metriko; la arto poetika, esperanta rimaro, 3-a eld., Edistudio, [[Pizo (Italio)|Pizo]], 207 p.  ISBN 88-7036-018-0
* [[Brendon Clark|Clark, Brendon]] 1957 : ''Kien la Poezio?'', [[Rickmansworth]], Esperanto Publ. Co., 156 p.

[[Kategorio:Metriko]]</text>
      <sha1>9pprkwy085kpcen9avgjdfbpoyi1qf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>27032 Veazey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>695172</id>
    <revision>
      <id>9365607</id>
      <parentid>8743647</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T03:55:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2811" sha1="8eeq3ce196gtkuzj21jdydovpzyykq7" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 27032 ''Veazey''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 27032 Veazey
 |Aliaj_nomoj = '''1998 RQ&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;'''; 1991 PL&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt; |Dato_de_malkovro = {{dato|15|septembro|1998}}
 |Malkovrinto = [[LONEOS]]
 |Loko_de_malkovro = [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]], [[Usono]]
 |Epoko = 2459000.5 {{dato|31|majo|2020}} TDB
 |Granda_duonakso = 336,027 [[1 E9 m|Gm]] (2,246 [[astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 323,422 Gm (2,162 AU)
 |Apoapsido = 348,631 Gm (2,330 AU)
 |Discentreco = 0,03751
 |Periodo = 1229,621 [[tago]]j (3,367 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])&lt;!-- 14:1 Mer / ~11:2 Ven / 37:11 Ter / ~9:5 Mar / 2:7 Jup --&gt;
 |Klinangulo = 0,8114°
 |Meza_anomaliangulo = 198,592°&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|31|majo|2020}}&lt;/small&gt;
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 13,116°
 |Argumento_de_periapsido = 310,019°
 |Terdistanco_min = 171,921 [[1 E9 m|Gm]] (1,149 [[astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 2,104 ± 0,427 km
 |Albedo_geom = 0,364 ± 0,109
 |Absoluta_magnitudo = 15,3
}}
'''27032 ''Veazey''''' estas tre malgranda, treege hela [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|15|septembro|1998}} en la kadro de la [[astronomio|astronomia]] kampanjo ''Lowell Observatory Near-Earth-Object Search'' ([[LONEOS]]) elde la [[Stacio Anderson Mesa]] de la [[Observatorio Lowell]], en [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]] ([[Arizono]], [[Usono]]).

== Orbito ==
Ĝi estas en [[orbita resonanco]] 7:2 kun [[Jupitero (planedo)|Jupitero]].

== Nomo ==
Ĝia nomo honoras ''Sally O. Veazey'',&lt;ref&gt;[https://www.assistanceleague.org/blog/chapter-news/flagstaff-sally-veazey-named-female-citizen-of-the-year/ Flagstaff - Sally Veazey nomumita ina civitanino de la jaro, el la paĝaro de ''Assistance League'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt; membrinon de la Konsulta Konsilantaro de la Observatorio Lowell. Sally dividas sian tempon kaj talenton kun la Observatorio Lowell per volontuleco laŭ bezono. Sally estas emerita kaj donacas sian tempon laborante kun la Virina Asistada Ligo, administrante ties karitata butiko.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|27032-veazey-1998-rq5}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (27001–28000)#27001-27050|Listo de asteroidoj (27001 – 28000)]]
|antaŭ = [[(27031) 1998 RO4|(27031) 1998 RO&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]
|periodo = '''27032 ''Veazey'''''
|post = [[(27033) 1998 RN33|(27033) 1998 RN&lt;sub&gt;33&lt;/sub&gt;]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Veazey}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de LONEOS]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998]]</text>
      <sha1>8eeq3ce196gtkuzj21jdydovpzyykq7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>R$10 Brazila realo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>698000</id>
    <revision>
      <id>9365373</id>
      <parentid>8421417</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365373</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="kputa79nkl9obojm2zb10cdnylqdy2x" xml:space="preserve">{| border=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#ffffff&quot; width=&quot;280&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin-left:3px&quot;
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=&quot;#dddddd&quot; |R$10 Brazila realo
|-
! colspan=&quot;2&quot; |[[Dosiero:10_Brazil_real_Second_Obverse.jpg|300x300ra]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |Simbola figuro de la respubliko
|-
! colspan=&quot;2&quot; |[[Dosiero:10_Brazil_real_Second_Reverse.jpg|300x300ra]]
|-
! colspan=&quot;2&quot; |gravuraĵo de '''[[Ara (genro)|Arao]]''' (''Ara chlorepterus)''
|-
|lando
|{{BRA}}
|-
|Inflacio
|3.75% (2018)
|-
|Fabrikanto
|Casa da Moeda do Brasil
|-
|Grandecoj
|135x65mm
|-
|Koloro
|[[Karmino]]&lt;ref&gt;[http://www.bcb.gov.br/htms/mecir/seguranca/seg010.asp?idpai=REALSEGUR Cédula de R$ 10,00 - Cor predominante: carmin] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180705105539/http://www.bcb.gov.br/htms/Mecir/seguranca/seg010.asp?idpai=REALSEGUR |date=2018-07-05 }} Site Banco Central - acessado em 21 de maio de 2018&lt;/ref&gt;
|-
|Kodo laŭ [[ISO 4217]]
|BRL
|-
| bgcolor=&quot;#dddddd&quot; |Mallongigo
| bgcolor=&quot;#dddddd&quot; |R$
|-
|Valuta
|10 Realo
|}
La '''banknoto de dek realoj''' (R$ 10,00) komencis esti produktita de la ''Casa da Moeda do Brasil'' de la [[1-a de julio]] [[1994]], kiam aperis la [[Reala Plano]].

Ĉi tiu banknoto estis la plej elsendita en la tuta [[historio de Brazilo]], ĉirkaŭ 7 [[Miliardo|miliardoj]].
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size: 90%&quot;
| colspan=&quot;2&quot; |'''&lt;big&gt;1994-2012&lt;/big&gt;'''
|-
|[[Dosiero:10_Brazil_real_First_Obverse.jpg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:10_Brazil_real_First_Obverse.jpg|140x140ra]]
|[[Dosiero:10_Brazil_real_First_Reverse.jpg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:10_Brazil_real_First_Reverse.jpg|140x140ra]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |'''&lt;big&gt;2012-&lt;/big&gt;'''
|-
|[[Dosiero:10_Brazil_real_Second_Obverse.jpg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:10_Brazil_real_Second_Obverse.jpg|135x135ra]]
|[[Dosiero:10_Brazil_real_Second_Reverse.jpg|ligilo=https://en.wikipedia.org/wiki/File:10_Brazil_real_Second_Reverse.jpg|135x135ra]]
|}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Porokaza noto de R$10 Brazila realo]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Ekonomio de Brazilo]]
[[Kategorio:Monbiletoj]]</text>
      <sha1>kputa79nkl9obojm2zb10cdnylqdy2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enciklopedia vortaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>699036</id>
    <revision>
      <id>9365734</id>
      <parentid>8152758</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:55:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3748" sha1="iuuyukp3emsc9vwaoxwtzwigma3za14" xml:space="preserve">&lt;!--[[Dosiero:The Encyclopædic Dictionary.jpg|dekstra|eta|Titolpaĝo de la kvarvoluma versio de 1894 de la verko de Robert Hunter nome ''The Encyclopædic Dictionary''.]]--&gt;
'''Enciklopedia''' aŭ '''[[Leksikono]]''' aŭ '''Enciklopedieca vortaro''' estas verkaro kiu tipe inkludas grandan nombron da mallongaj listoj, aranĝitaj alfabete, kaj diskutantaj larĝan gamon de temoj. Enciklopediecaj [[vortaro]]j povas esti ĝeneralaj, enhavante artikolojn en temoj en multaj malsamaj kampoj; aŭ ili povas specialiĝi pri speciala kampo, kiel ekzemple [[arto]], [[biografio]], [[juro]], [[medicino]], aŭ [[filozofio]]. Ili ankaŭ povas esti organizitaj ĉirkaŭ akurata akademia, kultura, etna, aŭ nacia perspektivo.

Historie, la esprimo estis uzita por rilati al iu enciklopedieca konsultverko (t.e., unu ampleksa ene de aplikeco), kiu estis organizita alfabete, kiel kun la pli konata [[vortaro]]. (La esprimo vortaro antaŭis [[enciklopedio]]n en ofta uzokutimo ekde proksimume du jarcentoj.) Por peri ilian alfabetan metodon de organizo kaj kompari tiun metodon al aliaj sistemoj por klasifikado de [[scio]], multaj fruaj enciklopedioj estis titolitaj aŭ sub-titolita &quot;vortaro de artoj kaj sciencoj&quot; aŭ io simila.

Tamen, ĝi poste evoluis en iom klaran klason de konsultverkoj. Kvankam ekzistas similecoj, kompreneble, al kaj vortaroj kaj enciklopedioj, ekzistas gravaj distingoj kiel jeno:

* [[Vortaro]] ĉefe temigas [[vorto]]jn kaj ilian difinon, kaj tipe disponigas limigitajn informojn, analizon de malsamaj formoj, kaj [[etimologio]] (en pli kompletaj vortaroj) por la vorto difinita. Tial, kvankam ĝi povas oferti difinon, ĝi povas forlasi la leganton daŭre mankante ion rilate al komprenado de la signifo aŭ importado de esprimo, kaj kiel la esprimo rilatigas al pli larĝa kampo de scio.
* [[Enciklopedio]], aliflanke, serĉas diskuti ĉiun subjekton en pli da profundo kaj peri la akumuligitan scion pri tiu [[subjekto]]. Tiu karakterizaĵo estas aparte vera de tiuj enciklopedioj kun longaj [[Monografio|monografioj]] pri akurataj temoj, kiel ekzemple la unuaj dek eldonoj de la ''[[Encyclopaedia Britannica]]''. Kvankam ofte organizitaj alfabete, kelkaj enciklopedioj ne estis tiaj. Kutime, pli de la diskuto povas esti organizita ĉirkaŭ kampo (kiel ekzemple [[leĝo]]) aŭ [[temo]] (kiel ekzemple la [[Skota Klerismo]]), kaj malpli pri la alfabeta terminologio ligita al tiu diskuto. Enciklopedio ankaŭ ofte inkludas multajn mapojn kaj ilustraĵojn, same kiel bibliografion kaj statistikojn.

Komparita al vortaro, la enciklopedieca vortaro ofertas pli kompletan priskribon kaj elekton de kontribuoj selektitaj por peri intervalon de scio. Komparita al enciklopedio, la enciklopedieca vortaro ofertas facilecon de uzo, tra resumitaj kontribuoj kaj en kelkaj okazoj pli da kontribuoj de apartaj esprimoj; kaj ofte reduktita grandeco, kaj la reduktita eldonado kaj aĉetkosto kiujn tio implicas.

Kompreneble, la demandoj pri strukturo kaj kontribuoj, kaj kiom multe da informoj inkludindas, estas inter la kernotemoj en organizado de konsultverkoj. Ĉar malsamaj aliroj estas pli bone konvenigitaj al malsamaj uzoj aŭ uzantoj, ĉiuj tri aliroj estis en larĝa uzado ekde la fino de la [[18-a jarcento]].

La titolo de la volumeno eble ne estas bona indikilo de kiu speco de referenco ĝi estas, ĉar komercaj aferoj eble influis la elekton de titolo fare de la eldonisto.

== Bibliografio ==
* Robert Hunter, Henry Scherren, kaj John Williams. The Encyclopædic Dictionary. 7 volumoj. 1879–1888.
* Sandro Nielsen: The Effect of Lexicographical Information Costs on Dictionary Making and Use. En: Lexikos 18/2008, 170–189.

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Enciklopedioj]]
[[Kategorio:Vortaroj]]
[[Kategorio:Leksikonoj]]</text>
      <sha1>iuuyukp3emsc9vwaoxwtzwigma3za14</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fortikaĵo Halidzor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>705890</id>
    <revision>
      <id>9365417</id>
      <parentid>8929727</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:34:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1989" sha1="3ujp9cw61nkj5m0cctdgxubcgngolas" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|arkeologia situo
|regiono-ISO=AM
|mapo lokumilo = iso
|mapligilo     = jes
|zomo=9
}}
[[Dosiero:Հին Հալիձորի ավերակները.JPG|300px |eta|Restaĵoj de la fortikaĵo.]]
La '''fortikaĵo de Halidzor''' ({{l-hy|Հալիձորի բերդ}}) estas fortikaĵo de mezepoka Armenio situanta sur monteto preterpasanta la riveron Vogĝi norde, proksime al la urbo [[Kapan]], kiu estas je 1 kilometro sudokcidente en la provinco Sjuniko, Armenio. Fortikaĵo Halidzor troviĝas je 1.051 metroj super marnivelo&lt;ref&gt;[http://elevationmap.net/halidzor-fortress-kapan-armenia?latlngs=%2839.2182008,46.3516482%29 Halidzor Fortress Elevation and Location] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160303220423/http://elevationmap.net/halidzor-fortress-kapan-armenia?latlngs=(39.2182008,46.3516482) |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt;.

La heroo [[David Bek]] poste mortis en la fortikaĵo post malsano en 1728. Buŝa tradicio rakontas, ke post lia morto venis maljuna episkopo de [[Tatev (vilaĝo)|Tatev]] kaj faris tre grandan funebran ceremonion honore al li. Bek laŭdire estas entombigita en la tombejo tuj ekster la fortikaĵaj muroj. La tomboŝtono laŭdire havas ununuran floron ĉizitan sur malsupra flanko tiel ke la malamiko ne rekonus ke ĝi estas la fina ripozejo de la gvidanto&lt;ref&gt;Revue des études arméniennes: Volume 9 by Fundação Calouste Gulbenkian, Société des études armeniennes - , pg.305&lt;/ref&gt;.

La muroj de la fortikaĵo estas aranĝitaj en neregula kvarangula plano. Ene de la muroj de la fortikaĵo troviĝas la restaĵoj de la preĝejo Sankta Minaso kaj kapelo kaj ankaŭ la fundamentoj de tio, kio iam servis kiel loĝejoj kaj aliaj strukturoj. Du arkaĵaj portaloj kondukas al [[Halidzor]] de la eksteraj fortikaĵaj muroj norden kaj suden. Ĉe la sudokcidenta angulo de la fortika muro estas turo kaj de nordo ĝis oriento estas teraso.

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

{{Projektoj}}

[[Kategorio:Fortikaĵoj en Armenio|Halidzor]]</text>
      <sha1>3ujp9cw61nkj5m0cctdgxubcgngolas</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>115434 Kellyfast</title>
    <ns>0</ns>
    <id>707244</id>
    <revision>
      <id>9365229</id>
      <parentid>8959086</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T16:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365229</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3220" sha1="q1hwox1bb0hplh7ml2fttcong7f8xda" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 115434 ''Kellyfast''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 115434 Kellyfast
 |Aliaj_nomoj = '''2003 TU&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;''' ; 2000 TK&lt;sub&gt;11&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|5|oktobro|2003}}
 |Malkovrinto = [[Vishnu Reddy]]
 |Loko_de_malkovro = [[Tucson (Arizono)|Tucson]], [[Usono]]
 |Epoko = 2459000.5 {{dato|31|majo|2020}} TDB
 |Granda_duonakso = 409,186 [[1 E9 m|Gm]] (2,735 [[astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 376,419 Gm (2,516 AU)
 |Apoapsido = 441,953 Gm (2,954 AU)
 |Discentreco = 0,08008
 |Periodo = 1652,311 [[tago]]j (4,524 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])&lt;!-- ~94:5 Mer / ~22:3 Ven / 9:2 Ter / 12:5 Mar / 8:21 Jup --&gt;
 |Klinangulo = 5,362°
 |Meza_anomaliangulo = 185,777°&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|31|majo|2020}}&lt;/small&gt;
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 142,340°
 |Argumento_de_periapsido = 305,167°
 |Terdistanco_min = 229,977 [[1 E9 m|Gm]] (1,537 [[astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 2,896 ± 0,579 km
 |Albedo_geom = 0,111 ± 0,025
 |Absoluta_magnitudo = 15,6
}}
'''115434 ''Kellyfast''''' estas tre malgranda, ne tre hela asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]], malkovrita la {{daton|5|oktobro|2003}} de la [[Barato|barata]] [[astronomo]] [[Vishnu Reddy]] elde la [[Observatorio Goodricke-Pigott]], proksime de [[Tucson (Arizono)|Tucson]] ([[Arizono]], [[Usono]]).

Ĝi estas en {{J|orbita resonanco}} 9:2 kun la [[Tero]] kaj 21:8 kun la [[Jupitero (planedo)|Jupitero]].

== Nomo ==
Ĝi estis nomita en honoro de ''Kelly E. Fast'',&lt;ref&gt;[https://science.nasa.gov/about-us/staff-bios/kelly-fast-phd Kelly Fast, Ph.D., el la paĝaro de la NASA] {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://solarsystem.nasa.gov/people/386/kelly-fast/ Kelly Fast, Scientistino Oficejo de Kunordigo de Planeda Defendo de la NASA, , ibidem] {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt; programa scientistino por la [[kosmosondilo]] [[MAVEN]]. Ŝi mezuris la komponiĝon kaj la [[vento]]jn de planedaj [[Atmosfero|atmosferoj]], plej notinde la abundon da [[ozono]] ĉe [[Marso (planedo)|Marso]], uzinte la instrumenton ''HIPWAC''&lt;ref&gt;[https://ssed.gsfc.nasa.gov/hipwac/howitworks.html ''HIPWAC'', Heterodina Instrumento por Planeda Vento kaj Komponiĝo, ibidem]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt; ĉe la Instalaĵo de [[Infraruĝa]] [[Teleskopo]] de la [[NASA]]. Ŝi estas talenta [[kantistino]], stelulino en « ''Hotel Mauna Kea'' ».&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=XPdTlHK1h_0 ''Hotel Mauna Kea'', el ''You Tube''] {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt;

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : //eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|115434-kellyfast-2003-tu2}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (115001–116000)#115401-115450|Listo de asteroidoj (115001–116000)]]
|antaŭ = [[(115433) 2003 TS2|(115433) 2003 TS&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]
|periodo = '''115434 ''Kellyfast'''''
|post = [[(115435) 2003 TM4|(115435) 2003 TM&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Kellyfast}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Vishnu Reddy]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2003]]</text>
      <sha1>q1hwox1bb0hplh7ml2fttcong7f8xda</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de skotaj literaturaj verkoj tradukitaj en Esperanton</title>
    <ns>0</ns>
    <id>709270</id>
    <revision>
      <id>9365446</id>
      <parentid>9349412</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365446</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14473" sha1="k9ooi8t91oj6gxe7rohb9et8xqrujdb" xml:space="preserve">[[Dosiero:Three great men of Scottish literature.JPG|eta|300px|Tri grandaj homoj de Skota literaturo: Burns, Scott, kaj Stevenson.]]

'''Libroj de skotaj kaj skotlandaj aŭtoroj tradukitaj en Esperanton'''.

== Robert Burns ==
[[Dosiero:Alexander_Nasmyth_-_Robert_Burns,_1759_-_1796._Poet_-_Google_Art_Project.jpg|dekstra|200px|eta|Robert Burns]]

El la poemoj de [[Robert Burns]] (1759-1796)
* ''Adiaŭ al la montaro'' / (el Robert Burns). En: ''Postrikolto'': suplemento al ''[[El Parnaso de Popoloj]]'' / [[Antoni Grabowski]]. [[Varsovio]], 1921, p. 6-7.
* ''La iamo longe for'' / Robert Burns trad. [[Reto Rossetti]]. En: ''[[Nova Esperanta krestomatio]]''. Rotterdam: Universala Esperanto-Asocio, 1991, p. 499. ISBN 92-9017-043-3
* ''Kantoj poemoj kaj satiroj'' / Robert Burns. Trad. [[Reto Rossetti]] kaj [[William Auld]]. - 2-a eld. [[Glasgow]]: Eld. Kardo, 1995, 73 p. ISBN 0-905149-26-2
* ''Kantoj poemoj kaj satiroj'' / Robert Burns. Trad. Reto Rossetti kaj William Auld. [[Manchester]]: Esperantaj Kajeroj 1977, 79 p. ISBN 0-9505323-1-2
* ''Poemoj kantoj kaj satiroj'' / Robert Burns. Elskotigis Reto Rossetti. Eld. de [[John Rapley|John C. Rapley]]. 2-a eld. Ilford: Rapley 1972, 39 folioj

== George Gordon Byron ==
[[Dosiero:Monument_to_Georges_Gordon_Byron,_Athens,_Greece.jpg|dekstra|eta|George Gordon Byron]]
El la verkoj de [[George Byron|George Gordon Byron]] (1788-1824), angla-skota poeto:
* [[Cain (teatraĵo)|''Kain'' (''Cain'',)]], tradukis [[Abram Kofman]], Nurnberg, Tümmel, 1896
* ''My soul is dark''
** ''Nokt’ en la koro'' , trad. [[Leo Belmont]], La Esperantisto 4, p. 27; [[Fundamenta Krestomatio]], p. 314
** ''Al mi malhelas la anim’ '', trad. St. Galkin
* ''Ĉielo kaj Tero'', 1906, tradukis [[Eugène Noël]]
* ''Atenanino'' (“Maid of Athens”) , trad. G.L. Browne, Brita Esperantisto 1908-38, p. 26
* ''Parizina'', 1912, tradukis [[Venancio Silva]], 1912; La Revuo 1911-1912, VI, p. 579; La Revuo 1912-1913, VII, p. 335; recenzo/ recensione La Ondo de Esperanto 1912-7, p. 123; Esperanto de UEA 1924-4, p. 71
* ''[[Manfred|Manfredo]]'', 1912, tradukis [[Venancio Silva]], La Revuo 1913-1914, VIII, p. 574-575; recenzo/ recensione La Ondo de Esperanto 1914-5, p. 91
* ''Rememoroj'' (“Remembrance”), trad. [[Alessandro Mazzolini]], Rivista Italiana di Esperanto 1930-3, p. 66
* En ''[[Angla Antologio]]'' (1957)
** ''Do, ne plu ĝis nokta horo'', tradukis [[William Auld]]
** El &quot;La pilgrimo de Childe Harold&quot; (''Childe Harold's Pilgrimage''), ([[John Islay Francis|J. Francis]])
** ''Don Johano'' (''Don Juan''), Kanto I, 213 ĝis fino, (W. Auld)

== Andrew Carnegie ==
El la verkoj de [[Andrew Carnegie]]:
* ''Por Arbitracio'', tradukita de [[Henri Maresquelle]] kaj [[Wilfrid Walwyn Padfield]], eldonita en 1907 kiel volumo 8 de la serio ''Libraro Pacifisma'' en eldonejo [[Presa Esperantista Societo]], 48 paĝoj

== Ronald MacDonald Douglas ==
El la verkoj de [[Ronald MacDonald Douglas]]:
* ''Virino de la vojoj'', Ronald Macdonald Douglas, tradukis W. Auld, Norda Prismo, 58/1, paĝoj 49-52

== Arthur Conan Doyle ==
[[Dosiero:Arthur_Conan_Doyle_by_Herbert_Rose_Barraud_1893.jpg|eta|dekstra|Arthur Conan Doyle]]
El la verkoj de [[Arthur Conan Doyle]] (1859-1930):

* [http://www.oocities.com/athens/academy/1475/hackett/ Ĉerpaĵo el ''Studo en Skarlato''] ''(A Study in Scarlet)'' (fino de ĉapitro 2, tradukis [[W. D. B. Hackett]], aperis en [[Canadian Holmes]], volumo 6, numero 4, p. 23-25, [[1983]])
* El ''The Adventures of Sherlock Holmes'':
** ''[https://web.archive.org/web/20050303180014/http://members.cox.net/esperanto/skandalo/skan.html Skandalo en Bohemio] (A Scandal in Bohemia)'' (tradukis [[Darold Booton]])
** ''[http://members.tripod.com/~booton/ligo/rugxkap.htm La Ligo de la ruĝkapuloj] (The Red-headed League)'' (tradukis Darold Booton)
** ''[https://web.archive.org/web/20041129112219/http://members.cox.net/esperanto/5semoj/semoj.html La kvin oranĝ-semoj] (The Five Orange Pips)'' (tradukis Darold Booton)
** ''[https://web.archive.org/web/20080108073102/http://homepage.mac.com/sylvanzaft/rakontoj/lipo.html La viro kun la tordita lipo] (The Man with the Twisted Lip)'' (tradukis [[Sylvan Zaft]], 1996)
** ''[https://web.archive.org/web/20060627225214/http://members.cox.net/esperanto/mak/mak.htm La aventuro de la makulita bendo] (The Adventure of the Speckled Band)'' (tradukis Darold Booton)
** ''La bendo makulita (The Adventure of the Speckled Band)'' (tradukis [[Gerald C. Jervis]], aperis en ''Angla Antologio II'', Londono: Esperanto-Asocio de Britio, 1987, p. 305-326)
** ''[http://members.tripod.com/~booton/sango/ La aventuro de la sangofagoj] (The Adventure of the Copper Beeches)'' (tradukis Darold Booton)
** ''La aventuroj de Ŝerloko Holmso'', (trad. [[István Ertl]], [[Hoss Firooznia]], [[Reinhard Fössmeier]], [[Edmund Grimley Evans]], [[Paul Gubbins]], [[Sten Johansson]], [[Trevor Steele]] kaj [[Russ Williams]]), eld. Sezonoj, Kaliningrad. Year: 2013. 248 p.
*** Skandalo en Bohemujo [A Scandal in Bohemia] (Sten Johansson)
*** La Ruĝhara Ligo [The Red-Headed League] (Russ Williams)
*** Kazo de identigo [A Case of Identity] (Trevor Steele)
*** La mistero de la valo Boskamo [The Boscombe Valley mystery] (Paul Gubbins)
*** La kvin oranĝsemoj [The Five Orange Pips] (Trevor Steele)
*** La viro kun tordita lipo [The Man with the Twisted Lip] (Edmund Grimley Evans)
*** La blua karbunkolo [The Blue Carbuncle] (Russ Williams)
*** La makulita bendo [The Speckled Band] (Hoss Firooznia)
*** La dikfingro de la inĝeniero [The Engineer's Thumb] (Reinhard Fössmeier)
*** La nobela fraŭlo [The Noble Bachelor] (István Ertl)
*** La berila kroneto [The Beryl Coronet] (Reinhard Fössmeier)
*** La Sangofagoj [The Copper Beeches] (Sten Johansson)
* El ''La memoraĵoj de Sherlock Holmes (The Memoirs of Sherlock Holmes)'':
** ''[http://members.tripod.com/~booton/musgravo/ La Musgrava rito] (The Musgrava Ritual)'' (tradukis Darold Booton)
** ''[http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/MondaKulturo/Somero65/kriplulou.html La aventuro de la kriplulo] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20050513034219/http://donh.best.vwh.net/Esperanto/Literaturo/Revuoj/MondaKulturo/Somero65/kriplulou.html |date=2005-05-13 }} (The Crooked Man)'' (tradukis A. K. Beck, aperis en [[Monda Kulturo]], somero [[1965]], p. 77-83)
** ''[http://members.tripod.com/~booton/interpretisto/ La greka interpretisto] (The Greek Interpreter)'' (tradukis Darold Booton)
** ''[http://esperant0.chez-alice.fr/esperant61/mararmeu.htm La mararmea traktato] (The Naval Treaty)'' (tradukis [[Vikipediisto:Dominik|Dominik Cornice]], [[2002]] (?))
** ''[http://members.tripod.com/%7Edbooton/finaprob/fina.htm La fina problemo] (The Final Problem)'' (tradukis Darold Booton)
* ''[http://www.esperanto.org/Ondo/Chashund.htm La ĉashundo de la Baskerviloj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070103223436/http://esperanto.org/Ondo/Chashund.htm |date=2007-01-03 }} (The Hound of the Baskervilles)'' (tradukis [[William Auld]]. - Jekaterinburg: Sezonoj, 1998)
** ''[https://www.esperanto.be/fel/mon/rec/cbas.html La triumfo de rezono,]'' recenzo de [[Arikapalli Giridhar Rao]], aperinta en ''[[Monato (revuo)|Monato]]''
** ''[http://www.esperanto.org/Ondo/R-doyle.htm &quot;Oni neniam tediĝas pri la erikejo&quot;,] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20101216025211/http://esperanto.org/Ondo/R-doyle.htm |date=2010-12-16 }}'' recenzo de [[Wolfgang Kirschstein]], aperinta en ''[[La Ondo de Esperanto]],'' 1999, n-ro 3 (53)
* El ''The Return of Sherlock Holmes'':
** ''[https://web.archive.org/web/20041129160654/http://members.cox.net/esperanto/vaka/vaka.html La vaka domo] (The Adventure of the Empty House)'' (tradukis Darold Booton)
** ''[http://members.tripod.com/~dbooton/dancantoj/ La aventuro de la dancantoj] (The Adventure of the Dancing Men)'' (tradukis Darold Booton)
** ''[http://members.tripod.com/~booton/napoleono/sesnapoleonoj.html La ses Napoleonoj] (The Adventure of the Six Napoleons)'' (tradukis Darold Booton)
** ''[http://members.tripod.com/~booton/mtk/ La aventuro de la malaperinta trikvarono] (The Adventure of the Missing Three-Quarter)'' (tradukis Darold Booton)
* ''[[Ombro antaŭenĵetita]]'' (tradukis [[UJEKI Ŝiger]]. - [[Tokio]]: Iogi, [[1983]]).

*  ''[https://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-aventuro-de-la-blua-karbunkolo/| La aventuro de la blua karbunkolo]'' (tradukis: James Alan Smith en 2021)
* ''[https://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/kazo-de-identeco/| Kazo de identeco]'' (tradukis James Alan Smith en 2021)
* ''[https://verkoj.com/lauteme/klasika/doyle/la-mistero-de-valo-boscombe/| La mistero de valo Boscombe]'' tradukis James Alan Smith en 2021)

== Douglas Dunn ==
El la poemoj de [[Douglas Dunn]] (1942-):
* ''Teri-strato'' (''Terry Street'', 1995), tradukis [[William Auld]]

== Garbhan MacAoidh ==
El la verkoj de [[Garbhan MacAoidh]] (Girvan McKay):

:skota-gaelaj poemoj en ''En nacia vesto'', Budapesto 2004

== Hugh MacDiarmid ==
[[Dosiero:Lamb-Hugh MacDiarmid (flipped).jpg|eta|dekstra|Hugh MacDiarmid]]
El la poemoj de [[Hugh MacDiarmid]] (1892-1978):
* ''Kvin poemoj'', tradukis [[William Auld]]
** ''La lunhomo'' (The Man In The Moon)
** ''Crowdieknowe''
** ''Kiu antaŭis min, knabino?''
** ''La timanta edziniĝonto''
** ''La multnombra Kristo'' (The Innumerable Christ)

== William McIlvanney ==
[[Dosiero:William_McIlvanney_at_the_Edinburgh_International_Book_Festival_2013.jpg|eta|dekstra|William McIlvanney]]
El la verkoj de [[William McIlvanney]] (1936-2015):
* ''Laidlaw'', tradukis [[William Auld]]

== Lewis Grassic Gibbon (Leslie Mitchell) ==
El la verkoj de [[Lewis Grassic Gibbon]] (1901-1935):
* ''Spartako'' (''Spartacus'', 1993), tradukis [[William Auld]]

== Naomi Mitchison ==
[[Dosiero:Naomimitchison.jpg|dekstra|eta|[[Naomi Mitchison]]]]
El la verkoj de [[Naomi Mitchison]] (1897-1999):
* ''Maria kaj Joĉjo'' (''Mary and Joe''), tradukis [[William Auld]]. En: ''[[Sferoj]]'' 5, paĝoj 15–29.

== Neil Munro ==
El la verkoj de [[Neil Munro]] (1863-1930):
* ''Provizoreco'' (''The Vital Spark''), tradukis [[William Auld]]

== J.K. Rowling ==
[[Dosiero:JK_Rowling_1999.jpg|dekstra|eta|[[J.K. Rowling]]]]
El la verkoj de [[J.K. Rowling]] (1965-) angla verkistino ke vivas en Skotlando:

;Serio [[Hari Poter]]
* [[1997]]: ''[[Hari Poter kaj la Ŝtono de la Saĝuloj]] (Harry Potter and the Philosopher’s Stone)'' Georges Baker kaj Don Harlow

La unua libro estis tradukita al Esperanto sed ankoraŭ ne publikigita.&lt;ref&gt;[[Anna Löwenstein]], ''Harry Potter - magio, ne merkato'', [[Beletra Almanako]], [[BA4|n-ro 4]], Februaro [[2009]], [[Novjorko]], paĝo 79.&lt;/ref&gt; Krome la verko estis komentita en diversaj esperantaj gazetoj kaj publikaĵoj.&lt;ref&gt;[[Anna Löwenstein]], ''Harry Potter - magio, ne merkato'', [[Beletra Almanako]], [[BA4|n-ro 4]], Februaro [[2009]], [[Novjorko]], paĝoj 73-79.&lt;/ref&gt;

== Walter Scott ==
El la verkoj de [[Walter Scott]] (1771-1832):
* ''Bertramo Risingham (Rokeby)''. Scott, Sir Walter (1771-1832). Trad. [[Daniel Henry Lambert|D. H. Lambert]]. , trovloko: La Brita Esperantisto / The British Esperantist (1905--) 15 150, trovloko: La Brita Esperantisto / The British Esperantist (1905--) 15 177
* ''Brava Dundee'' (''Bonnie Dundee''). Scott, Sir Walter (1771-1832). Trad. [[Janet Caw]]. , trovloko: Kantaro Esperanta (Londono, 1926) 34.
* ''Flodden''. Scott, Sir Walter (1771-1832). Trad. [[John Dinwoodie|J. S. Dinwoodie]]. , trovloko: Skota antologio (Kardo, 1978) 220
* ''Joĉjo Hazeldean'' (Jock of Hazeldean). Scott, Sir Walter (1771-1832). Trad. [[William Auld|W. Auld]]. , trovloko: printempo 75 7.
* ''Jock de Hazeldean''. Scott, Sir Walter (1771-1832). Trad. [[Jane Baird|A. B. Deans]]. , trovloko: Kantaro Esperanta (Londono, 1926) 39.
* ''Kies estas la animo''. Scott, Sir Walter (1771-1832). Trad. [[John Cyprian Rust|J. C. Rust]] (Esp. 10,381). , trovloko: La Brita Esperantisto / The British Esperantist (1905--) 07 160.
* ''La fortuno de Marteno Valdek''. Scott, Sir Walter (1771-1832). Trad. Karolo Madrigalo (= [[Charles William Ballard|C. W. Ballard]]). , trovloko: La suda kruco 21 12 13 98.
* ''La gastejo de Aberfoyle''. Scott, Sir Walter (1771-1832). Trad. [[Hugh Martin]] (?). , trovloko: Esperanto en Skotlando 118 11.
* ''La potenco de amo''. Scott, Sir Walter (1771-1832). Trad. [[Jane Baird|Johanino Baird]]. , trovloko: La revuo 8 295.
* ''La rakonto de Vagul-Vilĉjo'' (''Wandering Willie's Tale''). Scott, Sir Walter (1771-1832). Trad. [[Hugh Martin]]. , trovloko: Skota antologio (Kardo, 1978) 23 (Fonto: http://katalogo.komputilo.org {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070927012955/http://katalogo.komputilo.org/ |date=2007-09-27 }})

== Sydney Goodsir Smith ==
El la poemoj de [[Sydney Goodsir Smith]] (1915 – 1975):
* ''Sub la fea arbo'' (parto, ''Under the Eildon Tree''). Sydney Goodsir Smith (1915 – 1975). Trad. W. Auld , trovloko: la nica literatura revuo n-ro 5/3 paĝoj 94-99

== Robert Louis Stevenson ==
El la verkoj de [[Robert Louis Stevenson]] (1850-1894):

* ''[[Doktoro Jekyll kaj Sinjoro Hyde]]'' /London 1909, Trad. [[William Morrison]] kaj [[William W. Mann]]
* ''[[Trezorinsulo]]'' 1977. Trad. [[Grace Kirkwood]].
* ''D-ro Jekyll kaj s-ro Hyde''/ 1980. Trad.: [[Albert Goodheir]].
* ''La insulo de voĉoj. La diableto en la botelo'' (''The Isle of Voices. The Bottle Imp'')/ 1982. Trad.: C.C. Vincent.
* ''D-ro Jekyll kaj s-ro Hyde''/ 1985. Trad.: [[Fernando de Diego]].
* ''La botel-diableto'' (''The Bottle Imp'')/ 1986. Trad. : [[Adán Hrynkiewicz|E. de Bonaero]].
* ''Forkaptita'' (''Kidnapped'')/ 1989. Trad. : [[Albert Goodheir]].
* ''Esperanto per iom malpli ol 500 vortoj'' / [[Aleks Kerbel|A. Kerbel]]./ 1999.(Tiu ĉi lernolibro rerakontas la romanon ''Trezorinsulo'' en facila stilo.)

== James Thomson ==
[[Dosiero:The_Poetical_Works_of_James_Thomson_frontpiece_(from_a_photograph_taken_in_1869).png|eta|dekstra|James Thomson]]
El la poemoj de [[James Thomson]] (1834-1882):
* ''La Urbo de Terura Nokto'' (''The City of Dreadful Night'', 1977), tradukis [[William Auld]]

== Vidi ankaŭ ==
* [[Skota literaturo]]
* ''[[Skota Antologio]]'' (1978)
* [[Listo de irlandaj literaturaj verkoj tradukitaj en Esperanton]]
* ''[[Kantaro Esperanta]]''

== Notoj ==
{{Referencoj}}

[[Kategorio:Esperantlingva literaturo|Skota]]
[[Kategorio:Skota literaturo| Esperanton]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita anglalingva literaturo|Skota literaturo]]
[[Kategorio:Esperanto-movado en Skotlando]]</text>
      <sha1>k9ooi8t91oj6gxe7rohb9et8xqrujdb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Traktato pri abolo de nukleaj armiloj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>710574</id>
    <revision>
      <id>9365413</id>
      <parentid>9286211</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9658" sha1="swl69t9f0h0dx6zj8kfzmqgdfq878hu" xml:space="preserve">La '''Traktato pri Abolo de [[Nuklea armilo|Nukleaj Armiloj]]''' ([[Angla lingvo|angle]]: ''Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons'' (TPNW) aŭ ''Nuclear Weapon Ban Treaty'') estas la unua laŭleĝe deviga internacia traktato malpermesanta nukleajn armilojn, kun la celo de totala forigo de ĉi tiuj armiloj. La konvencio estis subskribita la [[7-an de julio]] [[2017]] kaj ekvalidis la [[22-an de januaro]] [[2021]], 90 tagojn post sia 50-a [[Ratifo|ratifo]], fare de [[Honduro]], la [[24-an de oktobro]] [[2020]]&lt;ref&gt;(en) (en) ''[https://www.icanw.org/signature_and_ratification_status Signature and ratification status]'', [[ICANN]], la 27-an de oktobro 2020, [https://web.archive.org/web/20201027102726/https://www.icanw.org/signature_and_ratification_status arkivita] la 27-an de oktobro 2020.&lt;/ref&gt;.

Por tiuj landoj, kiuj subskribis la traktaton, sed ne posedas nukleajn armilojn, la traktato malpermesas la disvolviĝon, testadon, produktadon, stokadon, instalon, transdonon, uzadon kaj minacon de uzado de nukleaj armiloj. Por ŝtatoj kun nukleaj armiloj, la traktato provizas limigitan kadron por intertraktadoj kondukantaj al la kontrolebla kaj neinversigebla forigo de la programo pri nukleaj armiloj.

== Ekesto ==
La [[23-an de decembro]] [[2016]] la [[Ĝenerala Asembleo de Unuiĝintaj Nacioj]] establis intertraktan mandaton kun du kunsidoj, de la 27-a ĝis la 31-a de marto kaj de la 15-a de junio ĝis la 7-a de julio 2017&lt;ref&gt;(en) ''[https://www.un.org/disarmament/tpnw/index.html Treaty adopted on 7 July 2017]'', Unuiĝintaj Nacioj, [https://web.archive.org/web/20201026144304/https://www.un.org/disarmament/tpnw/index.html arkivita] la 26-an de oktobro 2020.&lt;/ref&gt;. Poste kaj samjare la [[Nobel-premio pri paco]] estis aljuĝita al [[Internacia kampanjo por aboligi nukleajn armilojn (ICAN)|ICAN]] (International Campaign to Abolish Nuclear Weapons, Internacia Kampanjo por aboli nukleajn armilojn).

La traktato estis aprobita la 7-an de julio kun 122 por, 1 kontraŭ ([[Nederlando]]) kaj 1 oficiala sindeteno ([[Singapuro]]). 69 landoj ne voĉdonis, inkluzive ĉiujn [[Listo de ŝtatoj kun nukleaj armiloj|nukleajn potencojn]] kaj ĉiujn [[NATO|NATO-membrojn]] krom Nederlando&lt;ref&gt;(en) ''[https://www.icanw.org/campaign-news/un-general-assembly-approves-historic-resolution UN General Assembly approves historic resolution]'', [[ICANN]], la 23-an de decembro 2016, [https://web.archive.org/web/20201011121241/https://www.icanw.org/campaign-news/un-general-assembly-approves-historic-resolution arkivita] la 11-an de oktobro 2020.&lt;/ref&gt;. Nederlando prezentis tri kialojn de sia opozicia voĉo:

* la devigoj rilate al la traktato malkongruas kun tiuj de la NATO-landoj,

* la traktato provizas neniujn kontrolojn sur la [[vetarmado]], kaj

* la traktato reprezentas danĝeron por la [[Traktato kontraŭ pliigo de atomarmiloj]] &lt;ref&gt;&lt;abbr&gt;(en)&lt;/abbr&gt; Ekaterina Shirobokova, ''The Netherlands and the prohibition of nuclear weapons'', The Nonproliferation Review, &lt;abbr&gt;vol.&lt;/abbr&gt; 25, &lt;abbr&gt;n-roj&lt;/abbr&gt; 1-2,‎ 2018 &lt;small&gt;(DOI 10.1080/10736700.2018.1487600)&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

== Ratifo ==
[[Dosiero:Agni-II missile (Republic Day Parade 2004).jpeg|alternative=Agni-II nukleokapabla mezdistanca raketo dum la tago de la Respubliko en Nov-Delhio (2004)|eta|Agni-II nukleokapabla mezdistanca raketo dum la tago de la [[Barato|respubliko]] [[Barato]], [[Nov-Delhio]] (2004)]]
Kun la [[ratifiko|ratifo]] de la traktato fare de Ganao la 26-an de septembro 2025 oni atingis la sojlon de 95 ratifoj, post kiam la traktato ekvalidas 90 tagojn poste, do ekde la 22-a de januaro 2021&lt;ref&gt;(fr) Pierre Alonso, ''[https://www.liberation.fr/planete/2020/10/25/l-arme-atomique-bientot-illegale_1803409 L'arme atomique bientôt illégale ?]'' &lt;small&gt;[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.liberation.fr%2Fplanete%2F2020%2F10%2F25%2Fl-arme-atomique-bientot-illegale_1803409 arkivo]&lt;/small&gt;, [[Libération]], la 25-an de oktobro 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(fr) ''[https://www.lemonde.fr/international/article/2020/10/25/ratifie-par-50-pays-le-traite-interdisant-les-armes-nucleaires-va-entrer-en-vigueur_6057283_3210.html Ratifié par 50 pays, le traité interdisant les armes nucléaires va entrer en vigueur],'' &lt;small&gt;[http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Finternational%2Farticle%2F2020%2F10%2F25%2Fratifie-par-50-pays-le-traite-interdisant-les-armes-nucleaires-va-entrer-en-vigueur_6057283_3210.html arkivo]&lt;/small&gt;, [[Le Monde]] kun [[Agence France-Presse|AFP]], la 25-an de oktobro 2020.&lt;/ref&gt;.

Tamen la Traktato havos nur simbolan forton, ĉar neniu el la nukleaj ŝtatoj kaj iliaj proksimaj aliancanoj subtenas ĝin, ĉu ili estas laŭleĝe ekipitaj de nukleaj armiloj laŭ la signifo de la ne-prolifera traktato (NPT) de 1970 (Usono, Unuiĝinta Reĝlando, Rusio, Francio, Ĉinio), aŭ ĉu ili estas agnoskitaj posedantoj (Barato, Pakistano, Nord-Koreio) aŭ ne (Israelo). ICANN atendas, ke la efiko de la validiĝo de la traktato sur la ŝtatoj kiuj ne aliĝis al la traktato estos reala: &quot;la politikaj aktoroj devos pravigi sin pri la konservado de kontraŭleĝaj armiloj kaj ne plu povos pretendi respekti la internacian juron aŭ estu respondeca ŝtato”&lt;ref&gt;Beatrice Fihn, ''Le 22 janvier 2021, nous entamerons une nouvelle décennie où les armes nucléaires seront illégales au regard du droit international'' (La 22-an de januaro 2021 ni komencos novan jardekon en kiu nukleaj armiloj estos kontraŭleĝaj laŭ internacia juro), Le Monde,‎ la 26-an de oktobro 2020 &lt;small&gt;([https://www.lemonde.fr/idees/article/2020/10/26/beatrice-fihn-le-22-janvier-2021-nous-entamerons-une-nouvelle-decennie-ou-les-armes-nucleaires-seront-illegales-au-regard-du-droit-international_6057439_3232.html rete konsultebla] [http://archive.wikiwix.com/cache/?url=https%3A%2F%2Fwww.lemonde.fr%2Fidees%2Farticle%2F2020%2F10%2F26%2Fbeatrice-fihn-le-22-janvier-2021-nous-entamerons-une-nouvelle-decennie-ou-les-armes-nucleaires-seront-illegales-au-regard-du-droit-international_6057439_3232.html arkivo])&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

[[Kazaĥio]] ratifis. Tiu lando estis eksperimentejo de Sovetunio kaj eĉ nuntempe (2020) multaj suferas je malsanoj pro [[radioaktiveco]]. Multaj malgrandaj landoj en la [[Suda Pacifika Oceano]] ratifis. Ili estis kaj estas viktimoj de nukleaj eksperimentoj de [[Usono]] kaj [[Francio]].

[[Japanio]], kiu [[hibakuŝo|suferis/as]] tri fojojn pro nukleaj armiloj en [[Hiroŝimo]], [[Nagasako]] kaj [[Bikini Atolo|Bikini-atolo]], ne nur ratifikis sed ankaŭ kontraŭas la Traktaton pretekstante ke la Traktato enkondukos malharmonion inter la landoj kiuj posedas atomarmilon kaj tiuj kiuj ne posedas ĝin. En la japanaj lernejoj ankaŭ mankas edukado pri la moderna [[historio de Japanio]] kaj pri la [[Agresmilito|japana invada milito]]&lt;ref&gt;Oŝioka Taeko “Mi volas sendi al la mondo voĉojn de la viktimoj”, Esperanto en Hiroŝimo.&lt;/ref&gt;.

== Komentoj ==
Sukcesaj intertraktadoj pri malarmado kreos la kondiĉojn por retiro de la taktikaj nukleaj armiloj starigitaj en Eŭropo&quot;&lt;ref&gt;(de) ''[https://www.cdu.de/system/tdf/media/dokumente/koalitionsvertrag_2018.pdf?file=1 Koalitionsvertrag zwischen CDU, CSU und SPD. 19. Legislaturperiode] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210104115631/https://www.cdu.de/system/tdf/media/dokumente/koalitionsvertrag_2018.pdf?file=1 |date=2021-01-04 }},'' paĝo 148f, la 12-an de marto 2018,&lt;/ref&gt;.

Dum ili bedaŭras ke la nukleaj potencoj sin distancigis 3, [[Internacia kampanjo por aboligi nukleajn armilojn (ICAN)|pacorganizoj]] kiel [[Internacia kampanjo por aboligi nukleajn armilojn (ICAN)|ICAN]] ĝojis ke la traktato validiĝis. La [[Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco|Internacia Komitato de la Ruĝa Kruco ankaŭ]] nomis ĝin historia evento, ĉar nun ankaŭ nukleaj armiloj estas malpermesataj, post la malpermeso de aliaj amasdetruaj armiloj, kiel la biologiaj kaj la kemiaj armiloj, teraj minoj kaj grapolaĵoj&lt;ref&gt;(nl) ''[https://www.knack.be/nieuws/wereld/kernwapenverbod-in-werking-na-vijftigste-bekrachtiging-vn-verdrag/article-news-1657381.html Kernwapenverbod in werking na vijftigste bekrachtiging VN-verdrag]'' (Malpermeso pri nukleaj armiloj validiĝis post la kvindeka ratifiko de la UN-traktato), Knack (Belgio), la 25-an de oktobro 2020.&lt;/ref&gt;.

En [[Hiroŝimo]] Esperantistino staras antaŭ la Atombombita Kupolo por kolekti subskribojn por la abolo de nukleaj armiloj kaj jam kolektis pli ol 100 000 subskribojn por aboligi atomilaron. Ŝi parolis kun homoj el tuta Japanio kaj kun homoj el 124 landoj. En intervjuo kun la taggzeto Tokio ŝi diris ke ŝi mencias ĉiam al la vizitantoj antaŭ la Atombombita Kupolo ke nun (2020) ekzistus &quot;14000 nukleaj armiloj en la mondo, kiuj povos detrui nian estontecon” &lt;ref&gt;(jp) Por abolo de nukleaj armiloj eksa instruistino sola kolektis 109 mil voĉojn antaŭ la Atombombita Domo, taggazeto Tokio, la 16-an de novembro 2020&lt;/ref&gt;.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Atombombita kupoldomo]]
* [[ICANN]]
* [[Internacia kampanjo por aboligi nukleajn armilojn (ICAN)|Internacia Kampanjo por Forigo de Nukleaj Armiloj]] (ICAN)
* [[Nuklea senarmiĝo]]

== Notoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* (en) [https://www.icanw.org/full_text_of_the_treaty Teksto de la Traktato]
* (en) [https://www.icanw.org/signature_and_ratification_status Listo de la subskribintaj landoj] [[ICANN]], ([https://web.archive.org/web/20201027102726/https://www.icanw.org/signature_and_ratification_status arkivita] la 27- an de oktobro [https://web.archive.org/web/20201027102726/https://www.icanw.org/signature_and_ratification_status 2020].

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Nuklea armilo]]</text>
      <sha1>swl69t9f0h0dx6zj8kfzmqgdfq878hu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vivstila medicino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>713074</id>
    <revision>
      <id>9365457</id>
      <parentid>9342290</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365457</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6093" sha1="gwnupww69s693y9ahgdgy6nakou5q44" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}

'''Vivstila medicino''' ({{lang-en|'''''lifestyle medicine'''''}}) estas medicina kampo okupiĝante pri esplorado, preventado kaj kuracado de malsanoj kaŭzitaj de vivstilaj faktoroj kiel malbona nutrado, fizika neaktiveco kaj kronika streso. Ĝi tiucele uzas sciencajn pruvojn por [[Prevento|preventi]], inversigi la efikojn de malsanoj kaj subteni resanigon pere de la antaŭenigo de ŝanĝoj en la ĉiutaga [[homa konduto]], Tamen efika efektivigo de tiaj ŝanĝoj postulas taŭgajn sciojn kaj kapablojn, kiujn povas oferti la [[Vivstilo|vivstila]] medicino&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(en) Sagner i inni, ''[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ijcp.12509 Lifestyle medicine potential for reversing a world of chronic disease epidemics: from cell to community]'', International Journal of Clinical Practice, 68 (11), 2014, paĝoj 1289–1292, DOI: 10.1111/ijcp.12509 [dostęp 2019-09-24]&lt;/ref&gt;. Kondutaj ŝanĝoj (vistilo) ĉefe rilatas al ses kampoj: estas branĉo de medicino. Vivstila medicino rigardas sanon plejeble vastmaniere, kaj kombinas la plej novajn sciencajn komprenojn kun antikva tradicia saĝo el diversaj kulturoj.

La 7 kolonoj de sana vivmaniero estas sinsekve:
* sana nutrado (kun pli da legomoj kaj fruktoj),
* pli da [[Korpekzercado|korpoekzercado]],
* malpli da streĉo
* sufiĉe da dormo,
* pozitiva pensmaniero
* socia kaj psikologia subteno kaj
* sana vivmedio &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;(nl) Reginald Deschepper, ''Je levensstijl als medicijn'' (Via vivstilo kiel kuracilo), eld. Lannoo, 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(en) Garry Egger, Andrew Binns, Stephan Rössner, McGraw-Hill, 2007, ISBN 978-0-07-013817-9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(en) Sayburn, ''Lifestyle medicine: a new medical specialty?'', „[[British Medical Journal]]”, 363, 2018, k4442, DOI: 10.1136/bmj.k4442, PMID 30361414&lt;/ref&gt;.

Vivstila medicino estas interfaka kampo de preventa medicino, [[interna medicino]], [[psikologio]], [[sociologio]], [[publika sano]] kun evolubiologiaj kaj molekulbiologiaj aspektoj. Tamen ĝi ne devas esti konfuzata kun puraj vivmanieraj kuraciloj&lt;ref&gt;Rahman SZ &amp; Gupta V. The concept of lifestyle medicine and lifestyle drugs in Pharmacology. In: Ansari AA, ed. Proceedings of the International Conference on Holistic Approach of Unani Medicine in Lifestyle Diseases, Department of AYUSH, MoH &amp; FW, Govt. of India and AMU, Aligarh: AMU Press; 2007. p. 13&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(en) Rahman SZ &amp; Gupta V. The concept of lifestyle medicine and lifestyle drugs in Pharmacology. In: Ansari AA, ed. Proceedings of the International Conference on Holistic Approach of Unani Medicine in Lifestyle Diseases, Department of AYUSH, MoH &amp; FW, Govt. of India and AMU, Aligarh: AMU Press; 2007. p. 13&lt;/ref&gt;.

Malbonaj vivkutimoj (kiel malekvilibra nutrado, malofta korpoekzercado, fumado, troa drinkado ktp) kaj psikosociaj faktoroj (kiel kronika streso, manko de psikologia kaj socia subteno) povas kaŭzi kronikajn malsanojn. Instrui kiel prepari ekvilibran dieton hejme ankaŭ estas parto de la praktiko de vivstila medicino.

La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) deklaris, ke ne manĝi sufiĉajn legomojn kaj fruktojn kaŭzas 2,8% de la mortoj en la tuta mondo.

La tipe okcidenta nutrado, kiu estas &quot;riĉa je ruĝa viando, laktaĵoj, prilaboritaj kaj artefarite dolĉigitaj manĝaĵoj kaj salo, kun minimuma konsumado de fruktoj, legomoj, fiŝoj, kaj tutgrenoj&quot;&lt;ref&gt;(en) Bloomfield, HE; Kane, R; Koeller, E; Greer, N; MacDonald, R; Wilt, T (novembro 2015). &quot;''[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0089086/pdf/PubMedHealth_PMH0089086.pdf Benefits and Harms of the Mediterranean Diet Compared to Other Diets]''&quot; (PDF), VA Evidence-based Synthesis Program Reports. PMID 27559560.&lt;/ref&gt;, estas ĉiam pli adoptata de homoj tra la mondo dum ili forlasas malriĉecon. Ĝi estas ĝenerale konsiderata nesana.

La unua lernolibro pri vivstila medicino aperis en 1999&lt;ref&gt;Rippe, ''Lifestyl medicine'' (Vivstila medicino'')'', Blackwell Science, 1999, ISBN 1-4398-4542-5&lt;/ref&gt;. En la sekvaj jaroj, sociaj sciencoj traktantaj vivstilan medicinon komencis aperi tra la mondo, inkluzive de usona Altlernejo de Vivstila Medicino (ACLM)&lt;ref&gt;(en) [http://www.lifestylemedicine.org Lifestyle medicine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210118104334/https://lifestylemedicine.org/ |date=2021-01-18 }},&lt;/ref&gt;  kaj La Eŭropa Vivstila Medicina Organizo (ELMO)&lt;ref&gt;(en) ''[https://eulm.org/ Eŭropa Vivstila Medicina Organizaĵo],'' eulm.org&lt;/ref&gt;. Landaj organizaĵoj aktive kunlaboras inter si, ankaŭ kadre de la Tutmonda Alianco de Vivstila Medicino&lt;ref&gt;(en) ''[https://lifestylemedicineglobal.org/about/ Lifestyle Medicine Global Alliance - About the Global Alliance]'', Lifestyle Medicine Global Alliance,&lt;/ref&gt;.

Vivstila medicino estas nuntempe elemento en la kursaro por studentoj de iuj medicinaj universitatoj kaj kuracistoj en landoj kiel ekzemple [[Litovio]], [[Usono]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]]&lt;ref&gt;(en) ''[https://bslm.org.uk/certification/ Lifestyle Medicine Certification]'', BSLM&lt;/ref&gt;. Ankaŭ en Pollando vivstila medicino estas studata. La unua lernolibro en la pola estis publikigita en 2018&lt;ref&gt;Daniel  Śliż , Artur Mamcarz (red.), ''Medycyna Lifestyle'' , Anna Adamska-Wełnicka kaj aliaj , red. 1, Medicina Eldonejo PZWL, 2018, ISBN  978-83-200-5513-9 .  &lt;/ref&gt;.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://lifestylemedicine.org.au/ Aŭstralazia Vivstila Medicina Asocio]
* [http://www.lifestylemedicine.org/ Amerika Kolegio pri Vivstila Medicino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210118104334/https://lifestylemedicine.org/ |date=2021-01-18 }}
* [http://www.lifestylemedicineglobal.org/ Vivstila Medicina Tutmonda Alianco]
* [http://www.lebensstilmedizin.org/ Germana Societo por Vivstila Medicino]
* [http://drbendig.de/2015/01/01/was-versteht-man-unter-lifestyle-medizin Kio estas vivmaniero-medicino?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180515175242/http://drbendig.de/2015/01/01/was-versteht-man-unter-lifestyle-medizin/ |date=2018-05-15 }}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

[[Kategorio:Nozologio]]
[[Kategorio:Homa nutrado]]</text>
      <sha1>gwnupww69s693y9ahgdgy6nakou5q44</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365459</id>
      <parentid>9365457</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:43:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365459</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6083" sha1="lcpruozc7s3qkoh6hq44c4z62kt2tyy" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}

'''Vivstila medicino''' ({{lang-en|lifestyle medicine}}) estas medicina kampo okupiĝante pri esplorado, preventado kaj kuracado de malsanoj kaŭzitaj de vivstilaj faktoroj kiel malbona nutrado, fizika neaktiveco kaj kronika streso. Ĝi tiucele uzas sciencajn pruvojn por [[Prevento|preventi]], inversigi la efikojn de malsanoj kaj subteni resanigon pere de la antaŭenigo de ŝanĝoj en la ĉiutaga [[homa konduto]], Tamen efika efektivigo de tiaj ŝanĝoj postulas taŭgajn sciojn kaj kapablojn, kiujn povas oferti la [[Vivstilo|vivstila]] medicino&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;(en) Sagner i inni, ''[https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/ijcp.12509 Lifestyle medicine potential for reversing a world of chronic disease epidemics: from cell to community]'', International Journal of Clinical Practice, 68 (11), 2014, paĝoj 1289–1292, DOI: 10.1111/ijcp.12509 [dostęp 2019-09-24]&lt;/ref&gt;. Kondutaj ŝanĝoj (vistilo) ĉefe rilatas al ses kampoj: estas branĉo de medicino. Vivstila medicino rigardas sanon plejeble vastmaniere, kaj kombinas la plej novajn sciencajn komprenojn kun antikva tradicia saĝo el diversaj kulturoj.

La 7 kolonoj de sana vivmaniero estas sinsekve:
* sana nutrado (kun pli da legomoj kaj fruktoj),
* pli da [[Korpekzercado|korpoekzercado]],
* malpli da streĉo
* sufiĉe da dormo,
* pozitiva pensmaniero
* socia kaj psikologia subteno kaj
* sana vivmedio &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;(nl) Reginald Deschepper, ''Je levensstijl als medicijn'' (Via vivstilo kiel kuracilo), eld. Lannoo, 2019&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(en) Garry Egger, Andrew Binns, Stephan Rössner, McGraw-Hill, 2007, ISBN 978-0-07-013817-9&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(en) Sayburn, ''Lifestyle medicine: a new medical specialty?'', „[[British Medical Journal]]”, 363, 2018, k4442, DOI: 10.1136/bmj.k4442, PMID 30361414&lt;/ref&gt;.

Vivstila medicino estas interfaka kampo de preventa medicino, [[interna medicino]], [[psikologio]], [[sociologio]], [[publika sano]] kun evolubiologiaj kaj molekulbiologiaj aspektoj. Tamen ĝi ne devas esti konfuzata kun puraj vivmanieraj kuraciloj&lt;ref&gt;Rahman SZ &amp; Gupta V. The concept of lifestyle medicine and lifestyle drugs in Pharmacology. In: Ansari AA, ed. Proceedings of the International Conference on Holistic Approach of Unani Medicine in Lifestyle Diseases, Department of AYUSH, MoH &amp; FW, Govt. of India and AMU, Aligarh: AMU Press; 2007. p. 13&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;(en) Rahman SZ &amp; Gupta V. The concept of lifestyle medicine and lifestyle drugs in Pharmacology. In: Ansari AA, ed. Proceedings of the International Conference on Holistic Approach of Unani Medicine in Lifestyle Diseases, Department of AYUSH, MoH &amp; FW, Govt. of India and AMU, Aligarh: AMU Press; 2007. p. 13&lt;/ref&gt;.

Malbonaj vivkutimoj (kiel malekvilibra nutrado, malofta korpoekzercado, fumado, troa drinkado ktp) kaj psikosociaj faktoroj (kiel kronika streso, manko de psikologia kaj socia subteno) povas kaŭzi kronikajn malsanojn. Instrui kiel prepari ekvilibran dieton hejme ankaŭ estas parto de la praktiko de vivstila medicino.

La [[Monda Organizaĵo pri Sano]] (MOS) deklaris, ke ne manĝi sufiĉajn legomojn kaj fruktojn kaŭzas 2,8% de la mortoj en la tuta mondo.

La tipe okcidenta nutrado, kiu estas &quot;riĉa je ruĝa viando, laktaĵoj, prilaboritaj kaj artefarite dolĉigitaj manĝaĵoj kaj salo, kun minimuma konsumado de fruktoj, legomoj, fiŝoj, kaj tutgrenoj&quot;&lt;ref&gt;(en) Bloomfield, HE; Kane, R; Koeller, E; Greer, N; MacDonald, R; Wilt, T (novembro 2015). &quot;''[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0089086/pdf/PubMedHealth_PMH0089086.pdf Benefits and Harms of the Mediterranean Diet Compared to Other Diets]''&quot; (PDF), VA Evidence-based Synthesis Program Reports. PMID 27559560.&lt;/ref&gt;, estas ĉiam pli adoptata de homoj tra la mondo dum ili forlasas malriĉecon. Ĝi estas ĝenerale konsiderata nesana.

La unua lernolibro pri vivstila medicino aperis en 1999&lt;ref&gt;Rippe, ''Lifestyl medicine'' (Vivstila medicino'')'', Blackwell Science, 1999, ISBN 1-4398-4542-5&lt;/ref&gt;. En la sekvaj jaroj, sociaj sciencoj traktantaj vivstilan medicinon komencis aperi tra la mondo, inkluzive de usona Altlernejo de Vivstila Medicino (ACLM)&lt;ref&gt;(en) [http://www.lifestylemedicine.org Lifestyle medicine] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210118104334/https://lifestylemedicine.org/ |date=2021-01-18 }},&lt;/ref&gt;  kaj La Eŭropa Vivstila Medicina Organizo (ELMO)&lt;ref&gt;(en) ''[https://eulm.org/ Eŭropa Vivstila Medicina Organizaĵo],'' eulm.org&lt;/ref&gt;. Landaj organizaĵoj aktive kunlaboras inter si, ankaŭ kadre de la Tutmonda Alianco de Vivstila Medicino&lt;ref&gt;(en) ''[https://lifestylemedicineglobal.org/about/ Lifestyle Medicine Global Alliance - About the Global Alliance]'', Lifestyle Medicine Global Alliance,&lt;/ref&gt;.

Vivstila medicino estas nuntempe elemento en la kursaro por studentoj de iuj medicinaj universitatoj kaj kuracistoj en landoj kiel ekzemple [[Litovio]], [[Usono]] kaj [[Unuiĝinta Reĝlando]]&lt;ref&gt;(en) ''[https://bslm.org.uk/certification/ Lifestyle Medicine Certification]'', BSLM&lt;/ref&gt;. Ankaŭ en Pollando vivstila medicino estas studata. La unua lernolibro en la pola estis publikigita en 2018&lt;ref&gt;Daniel  Śliż , Artur Mamcarz (red.), ''Medycyna Lifestyle'' , Anna Adamska-Wełnicka kaj aliaj , red. 1, Medicina Eldonejo PZWL, 2018, ISBN  978-83-200-5513-9 .  &lt;/ref&gt;.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://lifestylemedicine.org.au/ Aŭstralazia Vivstila Medicina Asocio]
* [http://www.lifestylemedicine.org/ Amerika Kolegio pri Vivstila Medicino] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210118104334/https://lifestylemedicine.org/ |date=2021-01-18 }}
* [http://www.lifestylemedicineglobal.org/ Vivstila Medicina Tutmonda Alianco]
* [http://www.lebensstilmedizin.org/ Germana Societo por Vivstila Medicino]
* [http://drbendig.de/2015/01/01/was-versteht-man-unter-lifestyle-medizin Kio estas vivmaniero-medicino?] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20180515175242/http://drbendig.de/2015/01/01/was-versteht-man-unter-lifestyle-medizin/ |date=2018-05-15 }}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

[[Kategorio:Nozologio]]
[[Kategorio:Homa nutrado]]</text>
      <sha1>lcpruozc7s3qkoh6hq44c4z62kt2tyy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lumijoki</title>
    <ns>0</ns>
    <id>723410</id>
    <revision>
      <id>9365329</id>
      <parentid>9345687</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:07:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] ŝablonoj</comment>
      <origin>9365329</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1095" sha1="paj2gw82p4to4rt7ld9t7js8ctcnlxf" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
|bildo = Lumijoki Town Hall 20170731 02.jpg
|lando = {{Finnlando}}
|provinco = {{Norda Ostrobotnio}}
|regiono-ISO = FI-14
|tipo1 = reliefo
|zomo = 9
}}
'''Lumijoki''' estas komunumo de [[Finnlando]] en [[provinco]] [[Norda Ostrobotnio]]. La areo de la komunumo estas {{unuo|290.093|km²}}, el kio {{unuo|0.25|km²}} estas akvo. Laŭ la stato de {{WikidataLoĝantaroDato}} en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. Tio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 0}}}} loĝantoj/km². La teritorio havas komunan limon kun {{vikidatuma listo|p-kodo=P47|modo=kaj}}.

== Konataj lokuloj ==
* [[Kyösti Karjula]], finna konservativa politikisto vivas en Lumijoki kun edzino kaj 18 infanoj

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo}} ({{fi}})

[[dosiero:Lumijoki Church 20160726 02.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la luterana paroĥa kirko}}]]
[[dosiero:Lumijoen peruskoulu 2025.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|loka [[mezlernejo]]}}]]

{{ĝermo|Finnlando}}

[[Kategorio:Komunumoj de Finnlando]]</text>
      <sha1>paj2gw82p4to4rt7ld9t7js8ctcnlxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sila Nacia Parko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>725754</id>
    <revision>
      <id>9365449</id>
      <parentid>9346448</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:41:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365449</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85162" sha1="sabeq259v62fgl88yb4387fjuqzodic" xml:space="preserve">{{Informkesto geografiaĵo|nacia parko
|devena nomo=Parco nazionale della Sila
|priskribo de bildo=
|lando         = Italio
|regiono       = Kalabrio
|establita     = 1997
|urbo          =
|regiono-ISO   =IT-78
|mapo lokumilo =iso
|Mapo en angulo = 
|zomo          = 8
|areo          = 73695
|areo unuo     = ha
|areo referenco nomo = ReferenceAA
}}
La '''Sila Nacia Parko''' situas en la koro de la [[Silo|Sila]] altebenaĵo kaj etendiĝas sur {{unuo|73695|[[Hektaro|ha]]}}&lt;ref name=&quot;ReferenceAA&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|29}}.&lt;/ref&gt;, kun nord-suda longec-formo. La oficejoj de la parko situas en Lorica, dum ĝia teritorio dividiĝas inter tri el la kvin kalabriaj provincoj, nome la [[Provinco Katanzaro]], la [[Provinco Kosenco]] kaj la [[Provinco Krotono]], Suda [[Italio]].

La internacia kunordiga konsilio de la programo &quot;''Homo kaj Biosfero''&quot;, dum sia 26-a sesio en Jönköping en Svedio, aprobis la registriĝon de la sila parko kiel la 10-a itala biosfera rezervejo en la monda reto de elektitaj lokoj de [[Unesko]].

En la parko estas 3 el la 6 artefaritaj basenoj de la Sila altebenaĵo kaj ĝia arbara areo estas tre granda, tiel ke inter la italaj naciaj parkoj ĝi estas tiu kun la plej alta procento de arbara areo, ĉirkaŭ 80% de la tuta areo &lt;ref&gt; [http://www.edinat.it/pdf/Parco%20Nazionale%20della%20Sila.pdf]&lt;/ref&gt;, konsistanta ĉefe el [[Fago|fagaj]] kaj pinaj arbaroj de la tipa sila pino ''(Pinus nigra laricio)''. Larĝaj estas la valoj kiuj malfermiĝas laŭlonge de la krestoj de la parko kie [[Paŝtistismo|brutbredado]] estas praktikata, kun formoj de [[Transmigra brutobredado|transmigrado]] kaj [[Alpopaŝtejo|paŝtejoj]] kiuj ankoraŭ rezistas hodiaŭ, kaj [[agrikulturo]] ligita ĉefe al la plantado de la sila terpomo ([[:it:Indicazione_geografica_protetta_(Unione_europea)|I.G.P]] Protektita Geografia Indiko).

== Historio ==
[[Dosiero:ITALY_SILA2.jpg|maldekstra|eta| Sila Nacia Parko vintre]]
La ''Sila'' ''Nacia Parko'' estis fondita en [[2002]], kaj ĝi akiris sian propran administran strukturon la 14an de novembro [[2002]], post longa diskutado kiu reskribigis la teritorian limojn de la parko plurfoje pro la fortaj kontrastoj kiuj estis inter la komunumoj.

=== Originoj ===
La historio de la Sila Nacia Parko havas leĝdonan historion de preskaŭ jarcento, jam en [[1923]] estis diskuto pri la neceso de nacia parko en la sila altebenaĵo.&lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|46}}.&lt;/ref&gt;

Bedaŭrinde, la unua leĝpropono, (male al tiuj kiuj sukcesis establi la italajn [[Nacia parko Gran Paradiso|naciajn parkojn Gran Paradiso]] kaj Abruzzo), ne sukcesis kompletigi sian procezon &lt;ref&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|32}}.&lt;/ref&gt;. La bezono de starigo de [[nacia parko]] baziĝis sur la malfacila situacio, en kiu la Silaj arbaroj vivis jam ekde la fino de la 18a jarcento, damaĝitaj plurfoje per uzurpad-agoj de ŝtataj areoj faritaj de privataj personoj, pretaj malarbarigi la terenojn por kultivigi ilin. Ĉio ĉi generis pezan socian konflikton, kiu ofte rezultigis krimfajron kontraŭ la arbaro mem, kiu mem estis konsiderata &quot;ŝtelisto de tero&quot; fare de la kamparanoj kaj paŝtistoj. La afero iĝis tiel serioza, ke devis interveni la centra registaro, kiu sendis ŝtatajn funkciulojn en diversaj okazoj por kontroli la damaĝojn kaj mildigi la sociajn streĉojn.

Vasta [[senarbarigo]] okazis komence de la 20-a jarcento ĉikaze tamen permesita de la unua itala arbara leĝo (L. 3917/1877) &lt;ref&gt;Vidu art. 1. Gazzetta Ufficiale del Regno d'Italia n. 161 de 11a de julio 1877.&lt;/ref&gt;; tio tamen utilis por klarigi ankaŭ al la altaj politikaj sferoj la problemon protekti la silajn arbarojn: ĉi tiu momento estas do konsiderata la simbola komenco de la agoj por la institucio de la sila parko.

=== La unuaj iniciatoj ===
[[Dosiero:C. l. italicus in MNP.jpg|dekstra|eta|''Canis lupus'' ssp. ''italicus'']]
La unua leĝpropono (de Antonino Anile) favore al la starigo de la parko ne havis sekvojn, nur gazetaj anoncoj kaj politikaj deklaroj. Ĉi tio kaŭzis malfortiĝon de la iniciatoj favore al la parko kiam la plej internaj areoj de Silo, kiuj ĝis la komenco de la 20-a jarcento estis esence sovaĝaj kaj preskaŭ sen formoj de konstanta antropigo (escepte de la urbo [[San Giovanni in Fiore]]), komencis suferi rapidan loĝantarkreskon kaj la pliiĝon de multaj kamparaj vilaĝoj&lt;ref name=&quot;ReferenceBevilacqua34&quot;&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|34}}.&lt;/ref&gt;.

La konstruado de la transsila [[fervojo]], kiu estis planita dum kelkaj jardekoj kaj kiu devintus ligi [[Kosenco|Kosencon]] kun [[Krotono]], kune kun la intensigo de la ekspluatado de arbaraj areoj, kondukis en la [[Postmilito|postmilita]] periodo al drameca situacio por la silaj arbaroj. La situacio iĝis alarma, ĉar estis oftaj terglitoj kaj seriozaj formoj de [[erozio]] de la silaj krestoj, tiel ke la novnaskita itala respubliko devis starigi la Silan Valorigan Laboron, kiu havis inter la ĉefa celo: restarigi damaĝitajn arbarojn per vasta [[rearbarigo]]&lt;ref name=&quot;ReferenceBevilacqua34&quot;&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|34}}.&lt;/ref&gt;.

=== Leĝdona institucio ===
[[Dosiero:Lago_Ampollino.jpeg|maldekstra|eta| La artefarita lago Ampollino.]]
La atento pri la protekto de la silaj arbaroj pliiĝis en [[1968]], kio kondukis al la starigon de la tri protektitaj areoj apartenantaj al la nacia parko de Kalabrio, unu el la [[Naciaj parkoj de Italio|kvin historiaj parkoj]] en Italio establitaj en 1968 (leĝo n-ro 2). La propono farita de kelkaj lokaj politikistoj interbatalis kun alia parto de la kalabria politiko, instigita de la ĉasistaj asocioj, kiuj levis zorgojn pri la estonteco de [[ĉasado]] en Kalabrio. La diferencoj inter la du politikaj pozicioj kaŭzis la kompromison de 1968 kun la kreo de la nacia parko de Kalabrio, kiu fakte ne vere estis nacia parko &lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|35}}.&lt;/ref&gt;, pro la manko de la Parka Aŭtoritato (la administrado de la tri protektitaj areoj estis konfidita al la tiama &quot;Ŝtata Agentejo por Ŝtataj Arbaroj&quot;), al teritoria kontinueco, kun la kreo de tri rezervoj, je dekoj da kilometroj for unu de la alia.
[[Dosiero:Inaugurazione_Parco_Nazionale_della_Sila._Alfonso_Pecorario_Scanio..jpg|eta| Inaŭguro de la sidejo de la Sila Nacia Parko en 2006, kun Alfonso Pecoraro Scanio (tiama ministro pri la medio), Mario Oliverio (tiam prezidanto de la provinco Cosenza), Diego Tommasi (tiama regiona konsilisto pri medio), Antonio Fratto (tiam portempa prezidanto de la parko) kaj la ĉefepiskopo de Cosenza-Bisignano, [[Salvatore Nunnari]]]]

Du eventoj markis la procezon de starigo de la parko,

* la promulgado de la kadra leĝo pri protektitaj areoj de 1991 n. 394;
* la kreo de la nacia parko Aspromonte en 1989, kaj de la parko Pollino en 1993, konfirmita de leĝo n-ro. 394;

ĉar la parko de Kalabrio, aŭ kio restis de ĝi, estis forigita de la listoj de naciaj parkoj en Italio &lt;ref name=&quot;ReferenceD&quot;&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|35}}.&lt;/ref&gt;.

En la naŭdekaj jaroj, per la petoj de la ekologiaj asocioj en 1992 nova projekta leĝpropono estis proponita kun preciza perimetro de la parko kiu ĉirkaŭprenis 3 provincojn kaj la 3 Silajn geografiajn areojn, de la &quot;Greka&quot; norde ĝis la &quot;Malgranda&quot; sude. La propono de la asocio ''Legambiente'' kaj iuj propagandaj komitatoj trovis la bonvolemon de lokaj politikistoj de ambaŭ flankoj, kiuj prezentis projekton kreitan laŭ la gvidlinioj proponitaj de la asocioj al la Parlamento. Malgraŭe, la procezo montriĝis tre malfacila; la 8an de oktobro [[1997]] per artikolo. 4 de la leĝo n. 344, la Nacia Parko Sila estis formale establita, 75 jarojn post la unua formuliĝo proponita de Antonino Anile. &lt;ref&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|37}}.&lt;/ref&gt;

== Teritorio ==
=== Geologio kaj geomorfologio ===
[[Dosiero:Sila.JPG|maldekstra|eta| Sila maldensejo.]]
Kompreneble la geologia historio de la teritorio de la parko estas la sama de la tuta Silo, akrokoro, altebenaĵo, montarmasivo esence formita de du grupoj de [[Petrologio|litologioj]]: [[Magmorokaĵo|magmaj rokoj]] kaj [[Metamorfa rokaĵo|metamorfaj rokoj]], kiuj okupas la centran granitan areon, ĉirkaŭ kiu etendiĝas kalkoŝtonaj montetaj randoj formitaj de terciara kaj kvaternaraj [[Sedimenta rokaĵo|sedimentaj rokoj]] &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.53}}.&lt;/ref&gt;. La metamorfaj rokoj estas submetitaj al magmaj granitaj ŝtonoj. Ĉi tiu grupo de rokoj montrus, ke la Sila altebenaĵo havus ia [[Orogenezo|orogenion]] kaj geologian strukturon similan al tiu de [[Alpoj]], tiel ke [[Giovanni Marinelli]] en 1898 kreis la nomon ''&quot;Kalabraj Alpoj''&quot;&lt;ref&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|p.39}}.&lt;/ref&gt;. La grundo de la altebenaĵo estas formita de la degradado de rokoj el [[granito]], [[diorito]], skisto, mikasko, [[gnejso]] kaj [[Porfiro|porfirio]], kaj diferenciĝas de tiu de la [[Apeninoj|kalkaj Apeninoj]], per rimarkinda karakteriza vegetala diverseco.
[[Dosiero:Geormofologia_della_Sila1.jpg|dekstra|eta| Nudaj rokoj ĉe Monto Volpintesta.]]
La rokoj ĉeestantaj en Sila kaj aparte en la parka areo ŝajnas esti supermetitaj kaj enmetitaj en la teritorion dum la [[Mioceno|meza miocena periodo]], kaj kiel klarigus la geologo Pierre Gueremy, du eroziaj formoj koncentriĝus sur la teritorio, unu el mekanika tipo, kun erozio, transporto kaj lokigo de rokoj, kaj alia formo de kemia tipo ligita al la karakterizaĵoj kaj klimataj efikoj de la fina Mioceno kaj [[Plioceno]]&lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|pp.56-57}}.&lt;/ref&gt;.

=== Geografiaj areoj ===
[[Dosiero:Monte_Volpintesta_(2).jpg|maldekstra|eta| Valo de Sankta Nikolao en Sila Grande.]]
La perimetro de la parko ĉirkaŭprenas ĉiujn tri Silajn regionojn ''(Greka Silo, Granda Silo, Malgranda Silo)''. La plej implikitaj areoj estas &quot;Sila Grande&quot; kaj &quot;Sila Piccola&quot;, dum nur la teritorioj kun pli granda natura intereso de &quot;Sila Greca&quot; estis inkluzivitaj en la parko.

* Koncerne la ''zonon Sila Greca,'' kiu estas la plej norda areo, ĉi tiu estas la malplej inkluzivita en la Parko. Estas en ĝi la areo de Monto Paleparto (1.481 m), Monto Altare (1.653 m) kaj Monto Sordillo (1.551 m); ĉi tiu geografia areo finiĝas per la artefarita lago Cecita kaj la altebenaĵo de Campo San Lorenzo, kiuj tamen ne eniras en la limoj de la parko Sila&lt;ref&gt;{{Harv|A.A.V.V., 1998|21}}.&lt;/ref&gt;.
* La centra strio estas tiu de la ''Sila Grande,'' la plej granda areo kiu inkludas la plej gravajn pintojn de la tuta parko, kaj ankaŭ ĉiujn ĉefajn akvo-basenojn; la ĉefaj pintoj, kiuj estas parto de ĉi tiu teritorio, estas Monte Botte Donato (1.929 m) la plej alta monto de Sila, Montenero (1.881 m), la Montagne della Porcina (1.826 m), Monte Curcio (1.768 m), la Monte Volpintesta (1.729 m), Monte Carlomagno (1.669 m) kaj Monte Scuro (1.621 m); la artefaritaj akvobasenoj apartenantaj al la parko, kiuj falas en ĉi tiun bandon, estas la lago Arvo kaj la lago Ariamacina;[[Dosiero:Panorama_zagarise.jpg|dekstra|eta| La historia centro de Zagarise.]] la nun eksa lago Votturino, malplenigita inter la fino de la okdekaj kaj la komenco de la naŭdekaj jaroj, aperas ankaŭ erare sur iuj geografiaj mapoj; ankaŭ la grandaj valoj de Macchiasacra kaj Macchialonga apartenas al ĉi tiu zono, same kiel multaj aliaj malgrandaj valoj; ĉi tiu geografia parto finiĝas per la lago Ampollino, kiu limas la lastan Silan areon&lt;ref&gt;{{Harv|A.A.V.V., 1998|19 - 20}}.&lt;/ref&gt;;
* La strio de la ''Sila Piccola'' komenciĝas de Lago Ampollino ĝis ĝi atingas la turismajn vilaĝojn de la regiono de Catanzaro; la parko inkluzivas la strion de Monte Scorciavuoi (1.745 m), kun la pintoj de la Timpone della Guardiola (1.667 m) kaj la Timpone della Monaca (1.598 m), apartigitaj per la Valle del Tacina kun la strio de Monte Gariglione (1.765 m), kun la pintoj de la Petto di Mandra (1.681 m), la Cozzo del telegrafo (1.679 m) kaj la Timpone Morello (1.665 m), ĉi tiu strio apartigita de la Vallone del Soleo de la lasta strio de la Sila Piccola kaj la parko, tiu de Monte Femminamorta (1.730 m), kun la pintoj de la Timpone Vecchio (1.648 m) kaj la Timpa del Cucco (1.507 m); en la zono Sila Piccola estas multaj valoj, inter kiuj la ĉefa estas certe la Savuta Valo, trairita de la sola granda sila rivero kiu enfluas en la Tirenan Maron&lt;ref&gt;{{Harv|A.A.V.V., 1998|23}}.&lt;/ref&gt;.

; La riveroj

La ĉefaj akvovojoj, kiuj transiras la parkon, estas la [[Crati|rivero Crati]] kaj la rivero Neto, la du plej longaj kaj gravaj riveroj de Kalabrio. Al iIi alfluas serio de alfluantoj.
[[Dosiero:FiumeCrati.jpg|maldekstra|eta| Rivero Crati]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Rivero
! Fonto
! Longo
! Ĉefa transirita komunumo
! Aliaj transiritaj komunumoj
|-
| [[Crati]]
| Timpone Bruno
| 91
| [[Kosenco|Cosenza]]
|-
| Neto
| Timpone Sorbella
| 80
| [[San Giovanni in Fiore]]
| [[Rocca di Neto]]
|-
| Tacina
| Caput Tacinae Gariglione
| 58
| [[Roccabernarda]]
| [[Mesoraca]] . [[Petilia Policastro]], [[Cutro]]
|-
| Mucone
| Fallistro
| 57
| Camigliatello Silano fraz. de [[Spezzano della Sila]]
|-
| Savuto
| lok. Spineto
| 48
| [[Aprigliano]]
| [[Nocera Terinese]]
|-
| Lese
| Monte Pettinascura
| 43
| [[Savelli]]
|-
| Triomto
| Monto Paleparto
| 41
| [[Acri]]
| [[Longobucco]]
|-
|}

; La lagoj

La silaj artefaritaj lagoj, kiuj estas en la teritorio de la parko, estas tri: Ampollino, Arvo kaj Ariamacina . Ekzistas ankaŭ baseno, nun tute malplena, kiu estis la lago Votturino.

Rimarkinda estas la ĉeesto de iuj pasintaj lagoj, formortintaj antaŭ miloj da jaroj pro formoj de [[erozio]] de iliaj sojloj.

Ĉi tiuj lagoj estis la Mucone, kiu estis preskaŭ en la areo de la nuna lago Cecita, kaj la lago Trionto, situinta en Difesella di Trionto.
[[Dosiero:Sila_Lago_Arvo_(Lorica).JPG|dekstra|eta| Bordoj de la artefarita lago Arvo.]]
Ambaŭkaze oni trovis spurojn de plejstocenaj deponaĵoj, enhavantaj organikan materialon, elementoj, kiuj sugestas la ekziston de lagoj &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|62}}.&lt;/ref&gt; .
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Lago
! Ĉefa alfluanto
! Surfaco
! Komunumo
! Alia urbo
|-
| Arvo
| Arvo-rivero
| 8&amp;nbsp;km²
| [[San Giovanni in Fiore]]
| [[Aprigliano]]
|-
| Ampollino
| Ampollino-rivero
| 5.59&amp;nbsp;km²
| [[San Giovanni in Fiore]]
| [[Cotronei]]
|-
| Ariamacina
| Neto-rivero
| 1&amp;nbsp;km²
| [[Serra Pedace]]
| [[Spezzano Piccolo]]
|-
| Votturino
|
| 1&amp;nbsp;km²
| [[Serra Pedace]]
|-
|}

== Flaŭro ==
[[Dosiero:Prato_di_crochi_in_Sila_Grande.jpg|maldekstra|eta| Krokeca herbejo en Sila Grande.]]
La [[flaŭro]] de la Sila Nacia Parko estas okazigita de la orografio kaj morfologio de la teritorio. La geologiaj kaj grundaj karakterizaĵoj proksimigas Silo kaj ĝiajn teritoriojn al tiuj de la alpaj pli ol la aliaj partoj de la Apeninoj. Tio montriĝas ankaŭ en la riĉa kaj varia flaŭra spektro&lt;ref name=&quot;ReferenceReggiani21&quot;&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|21}}.&lt;/ref&gt;. Aliflanke, la Sila pejzaĝo, kvankam aspektanta kompakta kaj homogena, fakte posedas rimarkindajn plantan kaj floran diversecojn, kiuj ŝuldiĝas kaj al la diversaj altecoj, kaj al la agado de la homo, kiu, uzante [[ligno]]n kaj la valojn por paŝti, profunde influis la originalajn karakterizaĵojn de la altebenaĵo &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|71}}.&lt;/ref&gt; .

La flaŭro de la parko estas do ligita al la teritoriaj trajtoj de Silo, same kiel al ekologiaj faktoroj kiel klimato, kaj de historiaj-geografiaj faktoroj. La Sila parko reprezentas la sudan limon de ĉeesto por granda grupo de plantospecioj&lt;ref name=&quot;ReferenceReggiani21&quot;&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|21}}.&lt;/ref&gt; .
&lt;!--[[Dosiero:Parco Naturale della Sila bosco.jpg|dekstra|eta]]--&gt;

=== Vivejo ===
La Sila Nacia Parko do konservas, tre varian median diversigon, kiun oni povas resumi per la distingaj flauraj vivejoj en ok malsamaj specoj:

* ''Fagaroj de Apeninoj'' kun ĉeesto de ''[[Blanka abio|arĝentaj abioj (Abies alba]]''). Ĉi tiu speco de habitato troviĝas sur profundaj kaj subacidaj grundoj aŭ proksime al silikaj substratoj kun ĉeesto de [[granito]] kaj metamorfaj rokoj. La alteco de ĉi tiu habitato estas inter 1 100 kaj 1 900 m &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|p.90}}.&lt;/ref&gt;
* ''Transiraj kaj malstabilaj'' [[torfejo]]j, vivejo trovita inter 1 400 kaj 1 700 m en hiperhumidaj montaj grundoj karakterizitaj per alta grunda acideco &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|p.87}}.&lt;/ref&gt; .
* ''Submediteraneaj pinarbaroj de nigraj pinoj'' (sila larika pino) (''Pinus nigra laricio'') sur grundoj riĉaj je granitaj substratoj, kiuj estigas acidajn kaj sablajn grundojn, apartajn grundojn, kie la sila pino superregas fagon ĉar ĝi estas sufiĉe rustika planto ([[Kserofito|kserofila]] kaj ŝparema), ĝi pli taŭgas por ĉi tiuj ĉirkaŭaĵoj &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|p.89}}.&lt;/ref&gt; .
* ''Aluviaj arbaroj'' formitaj de nigra alno (''[[Nigra alno|Alnus glutinosa]]'') kaj ordinara frakseno (''[[Ordinara frakseno|Fraxinus excelsior]]''), kiuj etendiĝas laŭlonge de ĉiuj akvovojoj de la monta kaj monteta zono de la parko. Ĉi tiuj vivmedioj kaj rilataj plantoj postulas abunde humidajn grundojn &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|p.88}}.&lt;/ref&gt; .
* ''Dorna ulekso'', vivmedio kie naskiĝas kaj kreskas dornaj arbustaj formacioj tipaj de la altaj montoj de Mediteraneo. Parto de ĉi tiu vivmedio estas la kalabria astragalo (''Astragalus calabrus'') kies ĉeesto troviĝas en tre malriĉaj granitaj substratoj, devenantaj de degenero de la granito mem inter 1 000 kaj 1 700 m &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|p.84}}.&lt;/ref&gt; .
* ''Partaj, montaj kaj alpaj limoj de Hidrofila megaforbis'', oftaj laŭ akvofluoj en kaj arbaraj kaj malfermaj medioj &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|p.86}}.&lt;/ref&gt; .
* ''Specioriĉaj herbaj formacioj'', aridaj aŭ mezofaj, karakterizitaj per vasta riĉeco de specioj ĉeestantaj sur acidaj kaj malriĉaj nutraj grundoj. La itala nardeto estas parto de ĉi tiu vivmedio eĉ se ĝia ĉeesto ne ĉiam aktivas, sed ĝi troviĝas en stagnaj aŭ tre acidaj areoj &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|85}}.&lt;/ref&gt; .
* ''Stagnaj akvoj, de oligotrofaj ĝis mezotrofaj'', kun heliofilaj akvaj [[Biocenozo|fitokoenozoj]] karakterizitaj per herbaj faskoj en stagna akvo. Depende de la akvonivelo, dominas la specioj de la komunumoj de ''Littorelletea uniflorae'' kaj ''Isoëto-Nanojuncetea'' &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|p.83}}.&lt;/ref&gt; .

=== Monta kaj submonta plano ===
La vario de vegetaĵaro estas atribuebla al la influo de la mediteranea klimato kaj de la distanco de la maro, kiu faras iujn areojn de Silo, precipe en la &quot;Sila Grande&quot;, tipaj enlandaj areoj kun kontinenta klimato. La [[arbaro]], kaj pingla kaj [[Falfolia planto|larĝfolia]], estas la distinga trajto de la parko, kiu iras de la plej malaltaj ĝis la plej altaj montoj de Silo &lt;ref name=&quot;ReferenceFF&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|67}}.&lt;/ref&gt; .

La Sila arbaro estas formita en la pli malaltaj altitudoj de 600 ĝis 1 000 m de [[Falfolia planto|foliarbaroj]] kaj precipe de mezofilaj [[kverko]]j &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|p.73}}.&lt;/ref&gt; . Ĉeestas, eĉ se ofte limigita al strioj ĉe la limoj de la parka areo, la kaŝtano (''[[Ordinara kastaneo|Castanea sativa]]'') &lt;ref name=&quot;ReferenceFF&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|67}}.&lt;/ref&gt; . Ĉi tiu zono inkluzivas ankaŭ la napolan alnon (''[[Alnus cordata]]''), rustikan planton, kiu ankaŭ adaptiĝas al malbonaj grundoj, kiu disvastiĝis en la pasinta jarcento kiam la kaŝtano, iam gravega por la ekonomio de Kalabrio perdis ĉi tiun valoron spertante mallarĝiĝon de la kultivaĵoj dediĉitaj al ĝi.

La familio de la [[Fagacoj]] estas bone reprezentata de diversaj specioj de [[Kverko|kverkoj]]. Oni trovas la lanugan kverkon (''Quercus pubescens''), tre ofta en la pli malaltaj altitudoj proksime je 600 m, la tigfolian kverkon (''[[Tigfolia kverko|Quercus petraea]]''), kiu troviĝas en la Parko miksita kun aliaj [[Foliarbo|larĝfoliaj arboj]] aŭ ĉeestas en malgrandaj arbaretoj, la ''[[Quercus cerris|Muska kverko (Quercus cerris]]''), kiu troveblas precipe miksita kun kaŝtanarbaroj. Koncerne la farneto (''Quercus frainetto'') ĝi ĉeestas ĉefe sur la orientaj deklivoj de la akrokoro dum en la Parko ĝi ĉeestas en la komunumo [[Bocchigliero]] proksime al la monto Basilicò &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.68}}.&lt;/ref&gt; .
[[Dosiero:Pinus_Nigra_ssp_nella_Riserva_di_Fallistro.jpg|maldekstra|eta| ''Pinus nigra'' ssp. ''laricio'' en la natura biogenetika rezervo de Fallistro.]]
En la montaro, de 1 100 al 1 600 m &lt;ref name=&quot;ReferenceEPNS69&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.69}}.&lt;/ref&gt;, la larika pino (''Pinus nigra laricio'') regas, la reĝo de la Sila arbaro, tiom abunda kaj kun karakteriza, eleganta formo, ke ĝi ofte estas menciita en iuj tekstoj kiel ''Sila Pino'' &lt;ref&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|p.51}}.&lt;/ref&gt; . La arbo fakte estas agnoskita kiel apartaĵo rilate al la aliaj larikaj pinoj de [[Sicilio]] kaj [[Korsiko]]. Ĝi estas karakterizita per maldika trunko, kun ŝelo formita de grandaj skvamoj, kiuj prenas ruĝajn nuancojn interne. La planto aperas en tia abunda formo danke al la amasa rearbarigo farita post la milito kiam, pro la troa senarbarigo de Silo, kiu kaŭzis rapidan erozion, precipe en areoj kun ĉeesto de krutaĵoj. Oni preferis uzi la larikan pinon pro la facileco enradikiĝi en la tero kaj por la neeblo uzi [[Pinofitoj|koniferojn]] sur grundoj en kunteksto de severa defa, uzante la malmultajn rimedojn disponeblajn por rapide kovri la grundon, tiel mildigante la fenomenon de erozio &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|70}}.&lt;/ref&gt; .
[[Dosiero:Faggeta._Sila_Grande.jpg|dekstra|eta| Fagaro en la Parko Sila.]]
Je pli ol 1 400 m, la fago (''[[Eŭropa fago|Fagus sylvatica]]'') okupas la areon de la plej altaj pintoj.

La fago ofte troviĝas kun la arĝenta abio (''[[Blanka abio|Abies alba]]''), la tria plej disvastigita specio de la zono. Ĉi tiu eleganta arbo troviĝas en la areoj de la Malgranda Silo, proksime al la monto Gariglione, kaj sur la monto Femminamorta. En Granda Silo la arĝentaj abioj estas disigitaj tra la areo kune kun fagoj kaj pinoj, sed sufiĉe granda grupo de arĝentaj abioj ĉeestas ĉe Monte Scuro &lt;ref&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|51-52}}.&lt;/ref&gt;

=== Sinantropa kaj riverborda vegetaĵaroj ===
[[Dosiero:Fiume_neto_nei_pressi_dell'abitato_di_San_Giovanni_in_Fiore_località_Iunture.jpg|maldekstra|eta| Nigraj alnoj laŭ la rivero Neto]]
La malsekaj regionoj karakterizas per la vojoj formitaj de la nigraj alnoj (''[[Nigra alno|Alnus glutinosa]]'') kaj de la pli grandaj fraksenoj (''[[Ordinara frakseno|Fraxinus excelsior]]'' ), kiuj sekvas ĉiujn ĉefajn riverojn kiel la Neto, la [[Crati]], la Trionto, la Arvo kaj la Lese.

=== Vegetaĵaro de la herbejoj kaj florecaj ecoj ===
[[Dosiero:Bergglöckchen_(Soldanella_montana).jpg|eta| ''Soldanella montana'']]

; Vegetaĵaro de la herbejoj

Estas kompaktaj areoj kun tipa vegetaĵaro. Estas jenaj:

* stagnaj deprimitaj areoj kun formacioj de ''[[Marĉa kalto|Caltha palustris]]'', ''Ranunculus fontanus'', ''Chaerophyllum hirsutum'' var. ''calabricum'', ''Crepis paludosa'' kaj ''Cardamine silana'' &lt;ref name=&quot;ReferenceEPNS74&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.74}}.&lt;/ref&gt; ;
* randoj de stagnaj areoj kun ĉeesto de ''Viola palustris'' kaj ''Soldanella calabrella'', endemia planto de Sila ;
* inunditaj herbejoj kun ĉeesto de ''[[Deschampsia cespitosa|Deschampsia caespitosa]]'', ''Filipendula ulmaria'' kaj ''[[Bistorto|Polygonum bistorta]]'';
* pli sekaj kaj pli kompaktaj areoj kun la ĉeesto de ''Nardus stricta'', malmola kaj aparte hirta herbo;

[[Dosiero:Anthemis_cretica_calabrica.jpg|eta| ''Anthemis cretica'', subsp. de Kalabrio.]]

* krutaj areoj, kie ne estas akva stagno, kun riĉaj herbejoj karakterizitaj per amasa flora abundo, kaj herbejoj pli malriĉaj taŭgaj por paŝti. En la riĉaj herbejoj estas facile trovi ''Viola messanensis'' kaj ''Dactylorhiza sambucina'' . En la maldikaj herbejoj la ĉeesto de herboj kaj [[guŝo]]j estas riĉa, kaj tre ofta estas la ĉeesto, laŭ iom amasa maniero, de la ''Genista silana'', spartio tre simila al la ''Genista anglica'', sed tipe endemia en Kalabrio &lt;ref name=&quot;ReferenceEPNS74&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.74}}.&lt;/ref&gt; .
* rokaj areoj kun ĉeesto de granito, sur sabla grundo, kiuj havas malkontinuan kovron de ''Cytisus spinescens'' kaj ''Astragalus calabrus'' &lt;ref name=&quot;ReferenceEPNS79&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.79}}.&lt;/ref&gt; .

; Endemiaj specioj

Aldone al tiuj jam menciitaj en la parka areo, ekzistas multaj [[Endemio|endemiaj]] specioj en la kalabriaj montoj &lt;ref name=&quot;ReferenceEPNS79&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.79}}.&lt;/ref&gt; . Aliaj specioj estas endemiaj de la suda Apenino.

== Faŭno ==
La [[faŭno]] en Silo profunde ŝanĝiĝis ekde la periodo de la lasta glaciiĝo ĝis hodiaŭ. La ĉeesto de iuj mamuloj, precipe grandaj mamuloj, estis influita de la ĉeesto de homoj, kio ŝanĝis la [[Habitato (ekologio)|vivmedion]] de iuj specioj, inter la lastaj la [[cervo]], kiu malaperis komence de la 20-a jarcento kaj estis reenkondukita nur en la lastaj jaroj. Malgraŭ tio, Silo estas konsiderata unu el la plej sovaĝaj geografiaj areoj en Italio kaj la plej riĉa je faŭno en la tuta suda Italio &lt;ref&gt;{{Harv|Bevilacqua, 2008|54}}.&lt;/ref&gt; .

=== Mamuloj ===
[[Dosiero:Capreolus_capreolus_imbalsamati._Museo_naturalistico_del_Cupone._Parco_Nazionale_della_Sila.jpg|dekstra|eta| Embalzamitaj [[kapreolo]]j en la naturscienca muzeo de Cupone.]]
Laŭ studoj de la komenco de la pasinta jarcento fare de profesoro Cavara de la Universitato de Napolo, surbaze de paleontologiaj eseoj faritaj sur vastaj areoj de la regiono, post la lasta fazo de glaciejiĝo en Silo estis mamuloj kiel la ibekso (''[[Ibekso|Capra ibekso]]'') &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|55}}.&lt;/ref&gt;, kapreoloj (''[[Kapreolo|Capreolus capreolus]]''), damaoj (''[[Damao|Dama dama]]''), uro (''[[Uro|Bos taurus primigenius]]''), apro (''[[Apro|Sus scrofa]]''), ruĝa cervo (''[[Ruĝa cervo|Cervus elaphus]]'') kaj [[ĉamo]] ''(Rupicapra pyrenaica''). La plej grandaj predantoj de ĉi tiuj mamuloj estis la [[lupo]] (''Canis lupus italicus''), la urso (''[[Bruna urso|Ursus arctos]]'') kaj la [[linko]] (''[[Eŭrazia linko|Lynx lynx]]'') &lt;ref&gt;En 1550 la geografo Leandro Alberti citis la ĉeeston de linkoj en Sila, kaj nomis ilin &quot;Lonza&quot;&lt;/ref&gt; .

Nuntempe la ĉeesto de jenaj bestoj estas dokumentita:

==== Hufuloj ====
* Kapreoloj ''[[Kapreolo|(Capreolus capreolus]]''), ĝia ĉeesto estis endanĝerigita en la sepdekaj jaroj, sed kun la enkonduko de kapreoloj venantaj de la orientaj Alpoj la ĉeesto de ĉi tiu hufulo estas konsiderinde pliigita &lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|94}}.&lt;/ref&gt; . Tamen restas duboj pri la aŭtoktona raso, ĉar ŝajnas, ke la reenkonduko de la aliaj specioj genetike ŝanĝis la originan aspekton de ĉi tiu mamulo, eĉ se la ĉeesto de aŭtoktonoj ne estas ekskludita &lt;ref name=&quot;ReferenceDD&quot;&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|56}}.&lt;/ref&gt; .
* Ruĝa cervo (''[[Ruĝa cervo|Cervus elaphus]]'' subsp. ''Hippelaphus''), malaperinta komence de la pasinta jarcento, estis reenkondukita en la okdekaj jaroj en la naturrezervejo Golia-Corvo. Ĉi tiu specio estas konsiderata fundamenta por la [[Manĝoĉeno|nutra ĉeno]] de la parko, kaj por la adaptado de la specio en la Silaj arbaroj, kaj ĉar ĝi estas unu el la ĉefaj predoj de la lupo. En 2010, 20 specimenoj estis liberigitaj en la Parko proksime al Fossiata. Ĝia [[Arealo|ĉefa teritorio]] estas la norda parto de la Parko.
* Damao (''[[Damao|Dama dama]]''), oni kredas, ke ĉi tiu besto ne ĉeestis origine en Sila sed nur en iuj marbordaj regionoj de la Regiono. En la Parko ĝi estis enkondukita antaŭ kelkaj jaroj en la naturrezervejo Golia - Corvo &lt;ref&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|4}}&lt;/ref&gt;, kaj hodiaŭ eblas admiri ĝin ĉe la Vizitcentro de la Kupono en barita areo en la rezerveja areo al ĝi dediĉita.
&lt;!--[[Dosiero:Daini nel Parco Nazionale della Sila.jpg|dekstra|eta| Damaoj en la Sila Nacia Parko]]--&gt;
* Apro (''[[Apro|Sus scrofa]]''), ĉeestas grandkvante en Silo kaj estas la celata predo de ĉasistoj en la Silaj areoj ekster la parko, hodiaŭ la apro ĉeestas sufiĉe multnombraj danke al la kontinuaj repopulaciaj intervenoj por ĉasaj celoj.

==== Musteledoj ====
[[Dosiero:Gressoney-Saint-Jean-Museo-IMG_1816.JPG|dekstra|eta| La melo]]

* Melo (''[[Melo|Meles meles]]''), nokta karnomanĝulo, ĉeestanta en grandaj areoj de la parko; la ĉeesto kaj graveco de ĉi tiu specio por la parko Sila ankaŭ estas konfirmitaj danke al la starigo de la Natura Rezervejo &quot;Tasso Camigliatello Silano&quot;, protektita areo de pli ol 200 hektaroj, kie la specio estas disvastigita.
* Lutro (''[[Lutra lutra]]''), altvalora media indikilo; pri la lutro estis farita grava nacia enketo; la lutro en la unua duono de la pasinta jarcento ĉeestis en tre multaj populacioj, laŭlonge de la ĉefaj akvovojoj kaj en la lagoj. Esploro farita meze de la okdekaj jaroj, konstatis la malpliiĝon kaj malaperon de la lutro en granda parto de la itala teritorio kaj precipe de Kalabrio. En Silo, kvankam la ĉeesto de la specio estis konstatita, la ĉeesto de la lutro estis konsiderata en danĝero, sed en la dua duono de la naŭdekaj jaroj, aperis pozitiva tendenco de ĉi tiu musteledo, kiu ŝajnas multfoje reproduktiĝi kaj repopoli ĉiujn ĉefajn riverojn kaj lagojn &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco nazionale della Sila, 2008|34}}.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;La Nacia Parko Sila faris enketon pri la lutro kiu informis en Rapporto tecnico 2008, pp. 34-49, kaj en Manlio Marcelli kaj Romina Fusillo ''&quot;La lontra nel Parco Nazionale della Sila - Valutazione degli habitat acquatici del Parco Nazionale della Sila per la conservazione della lontra (Lutra lutra) (progetto di ricerca), Castrovillari (Cs), Promoteo, 2010''&lt;/ref&gt; .
* Neĝmustelo (''[[Mustela nivalis]]'')
* Foino ''[[Foino|(Martes foina]]'')
* Marteso (''[[Arbara marteso|Martes martes]]'')
* Putoro (''[[Putoro|Mustela putorius]]'')

==== Ronĝuloj ====
* Gliro (''[[Gliro|Glis glis]]''), disvastigata tra la parko kaj iam ankaŭ ĉasata kaj uzata en kalabrimonta [[kuirarto]] &lt;ref name=&quot;ReferenceE&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|93}}.&lt;/ref&gt;
* Ordinara gliro (''[[Avela muskardeno|Muscardinus avellanarius]]'')
* Kvercino (''Eliomys quercinus'')
* Driomio (''Dryomys nitedula''), tre rara specio, ĉeestanta en iuj areoj de Alpoj kaj en la kalabria teritorio sur ĉiuj tri naciaj parkoj.
* Suda nigra sciuro (''Sciurus meridionalis'', ''Zaccarella'' en dialekta formo) karakterizita per nigra mantelo, meritas apartan mencion, ĉar ĉi tiu besto estas la ĉefa ronĝulo ĉeestanta en la arbaroj de Silo. Ĝi koloniigis preskaŭ la tutan Silan montan teritorion, kaj troveblas ankaŭ en la urbaj parkoj de la vilaĝoj antaŭ-silaj kaj en la loĝataj centroj. Ĝia grandega ĉeesto sur la Sila teritorio, kiel endemia specio kaj propra al la teritorio, ankaŭ estas konfirmita de la ĉeesto de ĉi tiu besto en la Muzeo pri Natura Historio en Milano, kiu katalogas ĝin kiel &quot;Sila sciuro&quot;. La koloro de la mantelo estas nigra kun grizaj nuancoj ĉe la flankoj kaj blanka ventro .
* [[Histriko]] (''Hystrix cristata''), ĉeestanta en la plej orientaj lokoj kaj sur la rando de la altebenaĵo.

==== Aliaj mamuloj ====
[[Dosiero:Canis_Lupus_Meridionalis_imbalsamato_presso_il_Museo_e_centro_Visite_del_Cupone_nel_Parco_Nazionale_della_Sila._Foto_di_Francesco_Oliverio.jpg|eta|250x250ra| Balzamita lupo en la muzeo kaj vizitcentro Cupone.]]
Hodiaŭ, post la enkonduko de protektaj rimedoj kaj post la reenkonduko de iuj specioj, ĉi tiuj mamuloj loĝas en la parko:

* Apenina lupo (''Canis lupus'' subsp ''italicus''), 3 establitaj luparoj, konsistantaj el po 3 - 4 individuoj, por entute ĉirkaŭ 15 - 20 en la tuta Silo&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|95}}.&lt;/ref&gt; . Simbolo de la parko, ĉi tiu mamulo estas konsiderata la plej grava predanto de la [[Apeninoj|apeninaj]] arbaroj kaj de la kalabriaj montoj. En 1970 ĝi suferspertis gravan demografian malkreskon, restante sur la rando de malapero, kun certa ĉeesto taksita nur en Abruco kaj en Silo. Kun la aprobo de la leĝo favore al ĝia konservado (''[[Konvencio de Berno (1979)|Berna Konvencio]]''), ĉi tiu rabobesto iom post iom pliigas sian komunumon tra la itala teritorio. En sia favoro estis reklamitaj planoj por reenkonduko de iuj specioj de predoj preferataj de la lupo kiel [[Ruĝa cervo|cervoj]] kaj [[Kapreolo|kapreoloj]], planoj, kiuj kondukis al konstanta kresko de la specio, kiu disvastiĝas tra la nacia teritorio. En Kalabrio ĝia ĉeesto estas konfirmita en ĉiuj tri naciaj parkoj.
* Sovaĝa kato (''[[Sovaĝa kato|Felis silvestris]]''), rara kaj protektita mamulo disvastiĝis tra la montaro Sila; ne estas multaj fontoj kaj fidindaj datumoj pri ĉi tiu [[Felisedoj|kato]], tial estas malmultaj informoj pri la distribuado kaj abundo de ĉi tiu specio eĉ se ĝia ĉeesto estas certa &lt;ref name=&quot;ReferenceDD&quot;&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|56}}.&lt;/ref&gt; ;
* Komuna aŭ eŭropa ''[[Eŭropa leporo|leporo (Lepus europaeus]]''), tre ofta ĝis la unua duono de la pasinta jarcento, la ĉeesto de ĉi tiu besto suferis akran malpliigon pro la ĉasa agado, kiu kompromitis ĝian ĉeeston en la parko;
* Vulpo (''[[Ruĝa vulpo|Vulpes vulpes]]''), disvastigita en la Silaj areoj precipe en tiuj kun la plej milda klimato (montetaj areoj kaj kamparo), la vulpo en la lastaj jaroj havis progresivan kaj ĉiam pli evidentan multiĝon de sia komunumo, dankon ĉefe al la totala manko de intereso de ĉasistoj al ĉi tiu besto; en la lastaj jaroj estis evidenta ĉeesto de la mamulo en la urbaj centroj de Silo, precipe en la ekstercentraj areoj kun ĉeesto de rubujoj, kie la vulpo facile povas trovi manĝorestaĵojn;
* Talpo (''[[Eŭropa talpo|Talpa europaea]]''), ''Tupin'ru'' en dialekta formo, vaste disvastigita tra la parko; la ĉeesto en urbaj centroj ankaŭ kreskis konsiderinde en la lastaj jaroj;
* [[Erinaco]] (''Erinaceus europaeus''), estas tre disvastigita en la parko, sed ankaŭ en la urbaj centroj.

=== Birdoj ===
[[Dosiero:Alimoche_01_Neophron_Percnopterus.JPG|dekstra|eta| La egipta vulturo.]]
La [[Birdoj|birdofaŭno]] estas sufiĉe vasta ĉar multaj areoj de la parko estas paŭz-lokoj dum la migrado laŭ la trako Sicilio-Markolo de Mesino-Kalabrio, grava parto de la nord-sudaj migraj itineroj, kaj nestad-loko de multaj specioj de birdoj. Laŭ enketo farita de la parka aŭtoritato, 113 specioj de birdoj estis identigitaj sur la Sila areo, el kiuj 57 estas konsiderataj &quot;interesaj por la konservado de la specioj&quot; &lt;ref&gt;{{Harv|PNS, 2008|27 dell'appendice}}.&lt;/ref&gt;. La fotografia Atlaso de la birdoj de la Sila Nacia Parko, publikigita en 2019 de la Parka Aŭtoritato, ĝisdatigas la sciojn pri la Sila birdofaŭno kaj etendas la intereson de esplorado preter la limoj de la Sila protektita areo, kun 147 specioj fotitaj en la parka areo kaj en la areo Unesko - Biosfera rezervejo najbara al la parko; cetere ĝi proponas neeldonitan kontrolliston (referencaj jaroj 1997/2018), kiu listigas 211 observitajn speciojn kaj 111 el ĉi tiuj konsiderataj nestumantaj en la areo &lt;ref name=&quot;Congi2019&quot;&gt;{{Harv|Congi G., 2019. Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana. Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp.}}&lt;/ref&gt; .

==== Rabobirdoj ====
[[Dosiero:Buteo_buteo_1_(Marek_Szczepanek).jpg|maldekstra|eta| Buteo]]
Multnombra grupo ĉeestanta en la Sila ĉielo, konsistas el la familioj de [[Falkedoj]] kaj [[Akcipitredoj]] &lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|58}}.&lt;/ref&gt;. Ankaŭ konsiderinda estas la ordo de la noktaj [[rabobirdo]]j, ĉeestantaj en la parko kun la familioj de la [[Titonedoj]] kaj la [[Strigedoj]].

* '''Akcipitredoj'''&lt;br /&gt;Birdoj kun fortika korpo kaj grandaj flugiloj, nestas inter la arboj kaj en la interkrutejoj, en Silo estas &lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|91}}.&lt;/ref&gt; : la akcipitro (''[[Akcipitro|Accipiter gentilis]]''), la plej granda rabobirdo de la Silaj arbaroj &lt;ref name=&quot;ReferenceI&quot;&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|58}}.&lt;/ref&gt;, la nizo ''[[Nizo|(Accipiter nisus]]''), la serpent-aglo (''[[Serpentaglo|Circaetus gallicus]])'', la buteo (''[[Komuna buteo|Buteo buteo]]''), la ruĝa milvo ''([[Ruĝa milvo|Milvus milvus]]'') kaj la nigra milvo (''[[Nigra milvo|Milvus migrans]]'') rekoneblaj per la duigita vosto. Ankaŭ interesa estas la ĉeesto de la egipta vulturo (''[[Kadavrogrifo|Neophron percnopterus]]'') kiu manĝas kadavraĵon kaj nestas en la pli mildaj areoj de la kalabria marbordo kaj iras al Silo serĉante manĝon. Koncerne la ĉeeston de la reĝa aglo (''[[Reĝa aglo|Aquila chrysaetos]]''), estas okazoj de ekvidoj de ĉi tiu granda rabobirdo en pluraj lokoj de la altebenaĵo kaj en diversaj periodoj; la ekvidoj estas konfirmitaj per fotografiaj trovaĵoj &lt;ref&gt;Osservazioni avifaunistiche a cura di Gianluca Congi - 1997-2018&lt;/ref&gt; .
* '''Falkedoj'''&lt;br /&gt;Inter kiuj elstaras la turfalko (''[[Turfalko|Falco tinnunculus]]''), la migrofalko (''[[Migra falko|Falco peregrinus]]'') granda predanto kun timinda moviĝanta rapideco, la balkanfalko (''[[Balkanfalko|Falco biarmicus]]''), la kliffalko (''[[Kliffalko|Falco eleonorae]]''), la alaŭdfalko (''[[Alaŭdfalko|Falco subbuteo]]'') kaj la ruĝ-pieda falko (''[[Ruĝpieda falko|Falco vespertinus]]'' ).
* '''Strigoformaj'''&lt;br /&gt;Inter la noktaj rabobirdoj, kiuj loĝas en la parko, estas la turstrigo (''[[Turstrigo|Tyto alba]]'') kaj la arbarstrigo ''([[Arbarstrigo|Strix aluco]]'') en multaj komunumoj. Ankaŭ ĉeestas la noktuo (''[[Noktuo|Athene noctua]]'') kaj la longorela strigo (''[[Orelstrigo|Asio otus]]''). Malpli multnombraj estas la komunumoj de malgrandaj orelstrigoj (''Otus scops'') kaj gufoj ''([[Gufo|Bubo bubo]]''), tre maloftaj se ne tute formortintaj en Sila &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|92-93}}.&lt;/ref&gt; .

==== Pegoformaj ====
De ĉi tiu ordo estas &lt;ref name=&quot;Congi2019&quot;&gt;{{Harv|Congi G., 2019. Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana. Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|89}}.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|131}}.&lt;/ref&gt; jenaj specioj:

* la nigra pego (''[[Nigra pego|Dryocopus martius]]''), rara specio kaj konsiderita la plej grava inter la pegoformaj ĉeestantaj sur Sila laŭ la konservado kaj zoogeografia vidpunkto
* la makula pego (''[[Mezgranda buntpego|Dendrocopos medius]]'') ankaŭ estas tre rara specio
* la verda pego (''[[Verda pego|Picus viridis]]'')
* la granda makulpego ( ''[[Granda buntpego|Dendrocopos major]]'') disvastiĝis tra la tuta regiono de Sila Grande
* la malgranda makulpego (''[[Malgranda buntpego|Dendrocopos minor]]'')
* la koltordulo (''[[Eŭrazia koltordulo|Jynx torquilla]]'').

==== Aliaj birdoj ====
* '''Korvedoj'''&lt;br /&gt;El tiu familio nestas en la parka areo la garolo (''[[Eŭropazia garolo|Garrulus glandarius]]''), la monedo (''[[Monedo|Coloeus monedula]]''), la pigo (''[[Eŭropa pigo|Pica pica]]''), la [[griza korniko]] (''Corvus cornix'') kaj la korvo (''[[Korako|Corvus corax]]''), nome la plej granda el ĉi tiu familio estas inter la plej grandaj birdoj ĉeestantaj en Sila &lt;ref name=&quot;Congi2019&quot;&gt;{{Harv|Congi G., 2019. Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana. Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp.}}&lt;/ref&gt; .
* '''Paseroformaj'''&lt;br /&gt;Du [[Alaŭdedoj|alaŭdoj]] de komunuma intereso nestas en la parko, nome la arb-alaŭdo (''[[Arbalaŭdo|Lullula arborea]]'') kaj la mallongfingra alaŭdo (''[[Mallongfingra alaŭdo|Calandrella brachydactyla]]''); ĉiam de ĉi tiu ordo oni havas la kamp-alaŭdon (''[[Kampalaŭdo|Alauda arvensis]]''), la ruĝ-gorĝulon (''[[Ruĝgorĝulo|Erithacus rubecula]]''), la merlon (''[[Merlo|Turdus merula]]''), la hirundon (''[[Kamphirundo|Hirundo rustica]]'') &lt;ref name=&quot;ReferenceMM&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.93}}.&lt;/ref&gt;, la trogloditon (''[[Troglodito|Troglodytes troglodytes]]''), la nigraĉapan silvion (''[[Nigraĉapa silvio|Sylvia atricapilla]]''), la bluan paruon ''[[Blua paruo|(Parus caeruleus)]]'', la grandan paruon (''[[Granda paruo|Parus major]]''), la fringon (''[[Fringo|Fringilla coelebs]]''), la certion (''[[Mallongfingra certio|Certhia brachydactyla]]''), la flavan motacilon ''[[Montarmotacilo|(Motacilla cinerea]]'') kaj la cinklon (''[[Cinklo|Cinclus cinclus]]''), ĉi-lastaj du ĉeestas laŭ akvofluoj.

[[Dosiero:Anas_platyrhynchos_male_female.jpg|dekstra|eta| Du platbekaj anasoj]]

* '''Akvobirdoj'''&lt;br /&gt;La platbeka anaso (''[[Platbeka anaso|Anas platyrhynchos]]'') kaj la granda grebo (''[[Tufgrebo|Podiceps cristatus]]'') estas inter la nestaj specioj la plej ĉeestantaj en Sila kaj kiuj haltas ĉe la lagoj de la parka regiono dum migradoj, sed menciindas ankaŭ la ĉeesto de fulikoj (''[[Nigra fuliko|Fulica atra]]'') kaj galinoloj ''[[Verdkrura galinolo|(Gallinula chloropus]]''), kiuj nestas proksime al la lagoj &lt;ref name=&quot;Congi2019&quot;&gt;{{Harv|Congi G., 2019. Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana. Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Harv|PNS, 2008|pp. 90-91}}.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|pp. 129-137}}.&lt;/ref&gt; . Inter la [[Cikonioformaj birdoj]] oni memoras la grizan ardeon (''[[Griza ardeo|Ardea cinerea]]'') kiu haltas laŭ la lagoj de la parko eĉ se ĝi ne nestas en Sila &lt;ref name=&quot;ReferenceL&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|91}}.&lt;/ref&gt; .
* '''Aliaj birdoj'''&lt;br /&gt; Aliaj menciindaj specioj estas la kukolo (''[[Kukolo|Cuculus canorus]]''), de parazita karaktero ovodemetanta sur nestoj de aliaj specioj; la arbarkolombo ''[[Palumbo|(Columba palumbus]]'') klare silana specio, de konsiderinda grandeco, vivas kaj nestas en altaj arbaroj; la upupo (''[[Upupedoj|Upupa epops]]''). Oni konstatis la ĉeeston ankaŭ de [[koturno]]j (''[[Ordinara koturno|Coturnix coturnix]]'') kaj skolopoj (''[[Eŭrazia skolopo|Scolopax rusticola]]''), specioj kiuj manĝas senvertebrulojn, kaj estas aparte popularaj dum la ĉasperiodo. Oni dokumentis la nestumadon de la verda kardelo (''[[Verda kardelo|Carduelis spinus]]''), de la brungorĝulo ''[[Brungorĝulo|(Saxicola rubetra]]''), de la kalandro (''[[Sablopipio|Anthus campestris]]''), de la pala apuso ''[[Pala apuso|(Apus pallidus]]''), de la emberizo (''[[Rokemberizo|Emberiza cia]]''), de la rokpasero (''[[Rokpasero|Petronia petronia]]''), de la muŝkaptulo ''([[Blankakola muŝkaptulo|Ficedula albicollis]]),'' de la verda filoskopo ([[Arbarfiloskopo|Phylloscopus sibilatrix]])'' kaj de aliaj specioj de konservada intereso &lt;ref&gt;Osservazioni avifaunistiche a cura di Gianluca Congi - 2011-2013&lt;/ref&gt; .

Sur la Sila altebenaĵo estas dokumentita la pasado de sufiĉe raraj migrantaj specioj, kiel ekzemple la morinelo (''Charadrius morinellus''), la nigrorela enanto (''Oenanthe hispanica''), la ruĝvosta rokturdo (''Monticola saxatilis''), la [[koracio]], la [[nigra cikonio]], la ruĝkapa lanio kaj aliaj &lt;ref name=&quot;Congi2019&quot;&gt;{{Harv|Congi G., 2019. Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana. Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp.}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Osservazioni avifaunistiche a cura di Gianluca Congi - 2010-2013&lt;/ref&gt; .

=== Amfibioj kaj reptilioj ===
En la Nacia Parko Sila estas 22 specioj de herpetologia intereso (12 amfibioj kaj 10 reptilioj) el 31 specioj dokumentitaj en la regiono Kalabrio &lt;ref name=&quot;ReferenceReggiani107&quot;&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|p.107}}.&lt;/ref&gt;, kio respondas al ĉirkaŭ 25% de la itala herpetologia diverseco konsistanta el 91 specioj (40 amfibioj kaj 51 reptilioj). Iuj specioj estas oftaj kaj disvastigitaj en Italio dum aliaj estas raraj. La severa klimato de la Silaj vintroj malavantaĝis la loĝantaron de iuj specioj de reptilioj, dum aliaj sukcesis integriĝi kaj interagadi kun la Sila medio.

==== Amfibioj ====
[[Dosiero:Triturus_carnifex_italico.jpg|dekstra|eta| Itala kresta salamandro]]

* '''Anuroj'''&lt;br /&gt;En la Parko estas la Apenina bufo (''Bombina pachypus''), malgranda grizbruna bufo kun flav-oranĝa ventro &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|84}}.&lt;/ref&gt;, la verda bufo (''Bufotes balearicus''), la ordinara bufo (''[[Komuna bufo|Bufo bufo]]'') &lt;ref name=&quot;ReferenceReggiani107&quot;&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|p.107}}.&lt;/ref&gt;, la itala arbo-rano ''[[Hyla intermedia|(Hyla intermedia]]''), malgranda anuro kun glata haŭto, helverda kaj kun karakterizaj kupoj ĉe la finoj de la kruroj, kaj la aro de verdaj ranoj kiel ''[[Pelophylax lessonae]]'', la facilmova rano (''[[Rana dalmatina]]'') kaj la itala rano (''Rana italica''), malgranda rano kiu preferas humidajn mediojn kiel la riveretojn &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.83}}.&lt;/ref&gt;
* '''Urodeloj'''&lt;br /&gt;Koncerne la urodelajn amfibiojn en la parko estas la okulvitra salamandro (''Salamandrina terdigitata''), malgranda filiforma amfibio kun longa vosto, kun 4 piedfingroj en la piedo kaj tipa &quot;V&quot; -forma makulo inter la okuloj &lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|86}}.&lt;/ref&gt;, la fajrosalamandro (''Salamandra salamandra''), la itala salamandro (''Lissotriton italicus''), la plej malgranda eŭropa salamandro (80mm maksimuma longo) endemiaj specioj de centra-suda Italio, kaj la itala kresta salamandro ( ''Triturus carnifex''), salamandro mez-granda kun malhela dorso kaj de vertebrara kresto &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.85}}.&lt;/ref&gt; .

==== Reptilioj ====
[[Dosiero:ViperaAspis_1468AE1.jpg|dekstra|eta| Komuna vipuro]]
La monta klimato de Silo certe ne favoris la disvastiĝon de reptilioj, tamen ekzistas kelkaj serpentoj kaj saŭroj, sed ne estas testudoj.

* '''''Sauri'''''&lt;br /&gt;Inter la [[Lacertuloj|Saŭroj]] ĉeestantaj en la Parko estas 5 specioj: la okcidenta verda lacerto (''Lacerta bilineata''), specio disvastigita tra la parko, ofta en la herbejoj, heĝoj, ŝtona grundo kaj herbaj maldensejoj de Sila kies specimenoj ankaŭ atingas longecon de 45 cm, kun helverda koloro sur la dorso &lt;ref name=&quot;ReferenceF&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|86}}.&lt;/ref&gt;; la luŝengola (''Chalcides chalcides''), saŭro kiu atingas 40 cm kun serpenteca korpo, tre ofta en tre sunaj herbejoj; la angviso (''Anguis veronensis'') kun sia kupra koloro, estas senmembra saŭro, kiu preferas sufiĉe humidajn kaj marĉajn vivejojn, ĝi do troveblas laŭ la akvovojoj kaj riveretoj de Sila; la murlacerto (''Podarcis muralis'') kaj la kampara lacerto (''Podarcis sicula'') tre oftaj kaj disvastigitaj tra la tuta teritorio &lt;ref name=&quot;ReferenceReggiani107&quot;&gt;{{Harv|Reggiani, 2008|p.107}}.&lt;/ref&gt; .
* '''Serpentoj'''&lt;br /&gt;Inter la serpentoj estas: la ruĝokula tondro (''Zamenis lineatus''), tipa en la sudo, estas serpento, kiu povas atingi konsiderindajn dimensiojn (200&amp;nbsp;cm); ĝi havas koloron de griza ĝis olivverda ĝis bruna, ĝi manĝas malgrandajn mamulojn sed ankaŭ birdajn ovojn &lt;ref name=&quot;ReferenceEPNS87&quot;&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.87}}.&lt;/ref&gt;; la ordinara vipuro (''[[Aspido|Vipera aspis]]''), kun dika kaj masiva korpo kaj mallonga vosto, ofte troviĝas en la arbaro, en la raduremoj en la rokaj areoj kaj en la sablaj marbordoj &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|p.88}}.&lt;/ref&gt;; la herba serpento (''Natrix natrix'') kiu vivas nur en akvaj medioj ; la ratserpento (''Hierophis viridiflavus''), &quot;Cursuni&quot; en dialekta formo; la glata serpento (''Coronella austriaca'') kaj la ''cervone'' (''Elaphe quatuorlineata''), el kiuj tre rara albina specimeno estis trovita antaŭ kelkaj jaroj.

=== Fiŝoj ===
La fiŝospecoj ĉeestantaj en la akvomedioj de la Parko povas esti dividitaj en [[Indiĝenaj specioj|indiĝenaj]] specioj, kaj ne-indiĝenaj [[Invadaj specioj|specioj]] (fremdaj specioj enigitaj en la habitato de Sila pro la repopulacio kiu okazis dum la pasinta jarcento cele al sporta fiŝkaptado.
[[Dosiero:Steinbeisser_001.jpg|dekstra|eta| Kobito]]
Inter la indiĝenaj specioj estas la mediteranea truto aŭ makrostigma truto (''Salmo cettii''), la rovelo (''Rutilus rubilio'') kaj la kobito ''(Cobitis bilineata''). &lt;ref&gt;{{Harv|PNS, 2008|p.66}}.&lt;/ref&gt; Inter la neindiĝenaj specioj, la brunaj trutoj (''Salmo trutta fario'') dum multaj jaroj konfuzitaj kun indiĝenaj specioj, kaj la ĉielarkaj trutoj (''[[Ĉielarka truto|Oncorhynchus mykiss]]'') enkondukitaj por sportaj fiŝkaptaj celoj. Inter la [[angiloformaj]] ĉeestas angilo (''[[Eŭropa angilo|Angvila angvilo]]''), dum inter la ciprinoformaj estas tinko (''[[Tinko|Tinca tinca]]''), enkondukita por sporta fiŝkaptado kiu ĉeestas en la ĉefaj silaj lagoj, la karaso (''[[Karaso|Carassius carassius]]''), abunda en la marĉaj akvoj, la skvalio ''(Squalius squalus''), la alborelo (''Alburnus arborella''), la bastono (''[[Ruĝokula skardinio|Scardinius erythrophthalmus]]'') kaj la karpo (''[[Karpo|Cyprinus carpio]]''), fiŝoj kiuj en la artefarita lago Ariamacina, kie fiŝkaptado estas malpermesita, povas atingi kaj superi abunde 15 kg da pezo. Inter la [[perkoformaj]] oni havas la eŭropan perkon (''[[Eŭropa perko|Perca fluviatilis]]'' disvastigitan en la lagoj kaj aviditan predon de sportaj fiŝkaptaj entuziasmuloj, kaj la lepomon (''Lepomis gibbosus''). Fine, la bastoneto (''Gasterosteus aculeatus'') meritas mencion.

La indiĝenaj specioj estas minacataj pro la ĉeesto de neindiĝenaj specioj, kiuj bone adaptiĝis kaj en la lagoj kaj en la riveroj. Ĉi tio determinis fenomenojn de [[Konkurso|nutra konkurenco]] kaj [[Hibrido|hibridadon]] inter malsamaj specioj, kaŭzante pezan malpliiĝon de la komunumo de indiĝenaj specioj. Ekzemplo de tio estas la makrostigma truto. Alia minaco venas de iuj hidraŭlikaj laboroj celantaj reguligi la akvojn, kiuj en multaj okazoj kompromitis la vivmedion de iuj indiĝenaj specioj per modifo de la riveraj kursoj.

== Homa geografio kaj arkeologio ==
[[Dosiero:Ariamacina_Gennaio_2007.jpg|dekstra|eta| Ariamacina artefarita lago]]
La internaj areoj de la parko dum la jarcentoj havis limigitan homloĝadon, kun provizoraj loĝlokoj uzataj nur dum la someraj sezonoj. Silo ĉiam estis konsiderata kiel nepenetrebla arbaro, apenaŭ taŭga por gastigi konstantajn komunumojn. La ekspluatado de la resursoj de la Silaj arbaroj tamen malfermkomencis la alon por portempa koloniigo. La areoj de la Parko estis ekspluatitaj pro la abundo de [[peĉo]] kaj ligno jam en romiaj tempoj, eĉ se tiutempe la praktiko de agrikulturo kaj paŝtado estis malabunda. Kun la paso de la jarcentoj kaj la pliiĝo de ĉi tiuj du lastaj praktikoj, la Sila historio karakteriziĝis per la kontinuaj kamparanaj luktoj, kiuj de la mezepoko postulis la fortranĉadon de la arbaro por akiri teron dediĉotan al agrikulturo kaj paŝtado. Ĉi tiu kontrasto inter arbaro kaj agrikulturo daŭros multajn jarcentojn, signife modifante la teritorian strukturon de la antikva ''Selva Brutia'' &lt;ref&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|Cap. 1}}.&lt;/ref&gt; .

=== La prahistoria setlejo kaj la unuaj portempaj setlejoj ===
En 2004 komenciĝis la esploroj de la superintendenco pri la arkeologiaj havaĵoj de Kalabrio, kiuj malkaŝis - interalie - vastan prahistorian setlejon devenantan de la fino de la [[neolitiko]] (3800 a.K.) kaj la komenco de la [[Ĥalkolitiko|Eneolitiko]] (3300 a. K.). La prahistoria setlejo situas proksime al la nuna artefarita lago Cecita, proksime de Camigliatello Silano, ĉe la limo kun la Sila Nacia Parko, kaj sur la loko troviĝis restaĵoj kiel bovloj, kruĉoj, ŝtonaj aksoj, ŝtonaj klingoj kaj obsidiano &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|151}}.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Referencetraccedelpassato&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/web/it/262/sulle-tracce-di-un-antico-passato.html|titolo=Dal sito del parco Nazionale della Sila: Sulle tracce di un antico passato}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; .

La [[Brutioj]] provis koloniigi la Silan areon, sed ili ne povis ekloĝi konstante en la plej internaj areoj de la altebenaĵo. Ili tamen estis la homoj, kiuj plej ekspluatis la Silajn terojn kaj havaĵojn: ili loĝis en la Sila dum la plej moderklimataj periodoj, transirante ĝin por rifuĝi tie kaj por gerili kontraŭ la grekaj kolonianoj. Eĉ la sibaroj uzis Silon kiel lokon por ĉasado kaj ŝafbredado, kaj plurfoje ili sukcesis transiri ĝin por fondi siajn koloniojn en montetaj areoj aŭ sur la Tirena marbordo. Silo en ĉi tiu historia periodo do estis uzata kiel granda baseno por ekspluatado de iuj materialoj (ligno) aŭ kiel neatingebla loko, en kiu fuĝantaj popoloj povus trovi pacajn ŝirmejojn &lt;ref&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|27}}.&lt;/ref&gt;, kiel ekzemple [[Spartacus|Spartako,]] kiu rifuĝis tien antaŭ esti venkita de [[Kraso|Marko Licinio Kraso]] en [[Apulio]].

=== De la mezepoko ĝis la unuiĝo de Italio ===
[[Dosiero:Abbazia_di_Corazzo,_Calabria.jpg|maldekstra|eta| La Abatejo Corazzo]]
Se ĝis la [[mezepoko]] la loĝantaroj ne kapablis krei stabilajn urbajn centrojn, en 1189 la abato [[Joakimo el Fiore|Gioacchino da Fiore]] grimpis la okcidentajn deklivojn de la altebenaĵo kaj fondis grandan abatejon sur la orienta kresto de la altebenaĵo. Ĉirkaŭ la monakejo, iom post iom, kreiĝis la urbo [[San Giovanni in Fiore]] en 1500, la unua stabila urba centro konstruita sur la Silo je pli ol 1000 m. Laŭ lastatempaj studoj, tamen, la loko elektita de Gioacchino, kelkaj jarcentoj antaŭe, estis jam loĝita de [[Lombardoj|longobarda tribo]]. De kiam la monakoj venis en Silo, la teritorio estis dividita en ''Sila Badiale'' kaj ''Sila Regia'': la unua konsistanta el la teroj donitaj de [[Henriko la 6-a (Sankta Romia Imperio)|Henriko la 6a]] al la monakoj, la dua konsistanta el la teroj de la reĝa posedaĵo. Ĉi tiu divido konserviĝis dum multaj jarcentoj. Notindas, ke antaŭ la alveno de Gioacchino da Fiore, en Silo jam estis baziliaj monakoj, kiuj konstruis iujn rokajn setlejojn. Post tiu de Gioacchino, aliaj establiĝis: la abatejo Corazzo en la Sila Piccola en la komunumo [[Carlopoli]], aliaj aŭtonomaj kiel la franciskana centro de Pedace, cetere [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a de Ŝvabio]] pligrandigis la tri [[Cistercianoj|kalabriajn cisterciajn]] abatejojn: nome la abatejo Sambucina en [[Luzzi]], la abatejo Santa Maria della Matina en [[San Marco Argentano]] kaj la abatejo Sant'Angelo de Frigillo en [[Mesoraca]], donante senpagan paŝtadon en grandaj areoj de Silo, permesis al ili krei ekonomian disvolviĝon de la mezepoko ĝis ilia malfondo. &lt;ref&gt;[http://www.archiviostoricocrotone.it/chiese-e-castelli/il-monastero-di-santangelo-de-frigillo-presso-mesoraca-dal-ripristino-alla-soppressione/]&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://www.arsacweb.it/dalla-sila-bruttiorum-alla-sila-de-calabria-poi-detta-de-cosenza/]&lt;/ref&gt;

Post la jaro 1500, la areoj de la nuna parko suferis perfortajn atakojn kaj detruojn fare de la kamparanoj kaj urbanoj de San Giovanni in Fiore sed ankaŭ de la municipoj de Presilani kiel Aprigliano, Albi, Magisano kaj Spezzano Grande, kiuj bezonis kultivi areojn. La situacio fariĝis tiel grava, ke la registaro sendis oficialulojn por konstati, kio okazis &lt;ref name=&quot;Reference dall'Ottocento in poi&quot;&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|30}}.&lt;/ref&gt; . Giuseppe Maria Galanti, alveninta en Sila en 1792, kaj Giuseppe Zurlo en 1852 trovis sin antaŭ &quot;malgajaj kaj inferaj&quot; scenaroj. Ambaŭ oficialuloj rimarkis la palpeblajn signojn de la fajroj, kiuj detruis multajn akreojn da arbaroj.

Tiutempe la centroj de la Kosenca antaŭsila areo komencis interesiĝi al la plej internaj areoj, precipe en la agrikultura kampo kaj ankaŭ en la ekspluatado ligita al paŝtado. Komence de la [[1800-aj jaroj]] la kultivado de [[terpomo]]j ekfunkciis kaj baldaŭ fariĝis gravaĵo de la areoj de kultivado, tiel ke nuntempe la prestiĝa [[Protektita Geografia Indiko|IGP-]] rekono kun la &quot;Patata della Sila&quot; marko estis akirita.

=== La dudeka kaj dudekunua jarcentoj ===
&lt;!--[[Dosiero:Pino laricio gigante nella Sila Piccola.jpg|dekstra|eta| Laboristoj Do.Fo.Me. intencas faligi gigantan pinon en la Sila Piccola]]--&gt;
Inter la fino de la deknaŭa jarcento kaj la komenco de la dudeka jarcento, multaj areoj de la parko estis submetitaj al gravaj ŝanĝoj. La unua signo de renovigo estis la planado de la fervojo &quot;Transila&quot;, kiu devis ligi Kosencon kun Krotono. Malgraŭ la uzado de alta inĝenieristiko (laŭ tiutempaj eblecoj), la laboroj progresis lame, kaj la itinero neniam estis kompletigita, kun la lasta sekcio malfermita nur en 1956 &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco nazionale della Sila, 2008|155 - 156 - 157}}.&lt;/ref&gt; . La fervoja sistemo estis vidata ne nur kiel infrastrukturo kapabla rompi la izoladon de la Silaj areoj kaj precipe de San Giovanni in Fiore &lt;ref&gt;San Giovanni in Fiore estis unu el la plej grandaj centroj de Kalabrio, la kvara laŭ loĝantaro en la Provinco Cosenza, post Cosenza mem, Corigliano Calabro kaj Rossano&lt;/ref&gt;, sed ankaŭ kiel industria rimedo por funkciigi avangardan arbaran industrion en Silo &lt;ref&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|31 - 32}}.&lt;/ref&gt; .

; La arbara industrio kaj la problemo de Gariglione

Simbolo de la arbara industrio en Silo estas certe la areo de Gariglione, kiu en la unuaj jardekoj de la dudeka jarcento suferis tre signifan [[Senarbarigo|senarbarigan]] agadon fare de So.Fo.Me. (Suda Arbara Societo) &lt;ref name=&quot;ReferenceAreaLocaleMonteGariglione&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.arealocale.com/default.asp?ID=1940&amp;action=article|titolo=Dal sito di Area Locale: &quot;Monte Gariglione ai tempi della SoFoMe&quot;|alirdato=2021-05-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20160201074921/http://www.arealocale.com/default.asp?ID=1940&amp;action=article|arkivdato=2016-02-01}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Harv|Garcea, 2003|6}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;La arbaro de Gariglione estis vendita al germana societo kontraŭ 350 000 liroj. La socio faris la Caserma del Gariglione, nun regata de la Corpo Forestale dello Stato&lt;/ref&gt; . La areo de Gariglione kaj Sila Piccola ĝenerale estis karakterizita per densa arbaro formita de jarcentaj fagoj, pinoj kaj abioj, majestaj arboj kun diametro, kiu plejparte superis 2 m. La intensa uzado de la arbaro daŭris ĉirkaŭ 20 jarojn, de 1929 ĝis 1949, kaj miloj da malnovaj arboj estis dehakitaj &lt;ref name=&quot;ReferenceGarcea7&quot;&gt;{{Harv|Garcea, 2003|7}}&lt;/ref&gt;. La ligno estis tiel abunda, ke por pli bone plenumi la laboron, la arbaraj industrioj decidis konstrui kamparajn vilaĝojn por loĝigi la laboristojn &lt;ref&gt;{{Harv|Bevilacqua, 1999|31}}.&lt;/ref&gt; . Kaj ankaŭ [[telfero]]j kaj et-ŝpuraj fervojoj estis konstruitaj, por la transporto de trunkoj al la haveno de Krotono &lt;ref&gt;La senarbarigo de Gariglione estis citita ankaŭ de la verkisto Norman Douglas, ege kortuŝita de la rapideco de la forhakado, denuncante ''&quot;scomparire dalla terra di un'altra oasi di Bellezza&quot;''&lt;/ref&gt; .

La areoj de la nuna parko suferis aliajn profundajn vundojn, kaj dum la [[Dua Mondmilito]] kun forta postulo de ligno por militaj celoj &lt;ref name=&quot;ReferenceGarcea7&quot;&gt;{{Harv|Garcea, 2003|7}}&lt;/ref&gt;, kaj kiel militpromeson al la angl-usonaj aliancanoj, kiuj sen arbarokulturaj kriterioj kaŭzis la morton de grandega kvanto de centjaraj arboj. La arbara situacio fariĝis tiel grava, ke ĝi instigis la registaron starigi iujn agrarreformajn leĝojn kaj starigi organon respondecan pri administrado de la silaj regionoj: tiel, en 1950, la Sila Valoriga Laboro naskiĝis.

; Naskiĝo de la silaj lagoj kaj turismaj vilaĝoj

[[Dosiero:Treno_a_vapore_presso_la_stazione_di_Camigliatello.jpg|maldekstra|eta| Vapora trajno ĉe la stacidomo de Camigliatello]]
Alian grandan kaj profundan renovigon donis la konstruado de la Silaj lagoj. La industria perspektivo ligita al Silo rilatis al la naskiĝo de energia industrio, kaj grandegaj investoj estis faritaj tiusence. La [[digo]]j, kiuj formis la basenojn de Lago Ampollino (1927) kaj Lago Arvo (1931), estis konstruitaj (la Fervojo Crotone-Timpa Grande estis konstruita por faciligi la transporton de materialoj), kunligitaj inter si per akvokondukilo, kiuj servas la hidroelektrajn centralojn de Calusia (Caccuri) kaj Timpagrande (Cotronei). Post la dua mondmilito estis konstruitaj la akvobasenoj de Lago Cecita (1951) kaj Lago Ariamacina (1956), ligitaj inter si kaj kiuj nutras la elektrocentralojn Mucone 1 kaj 2 kaj Vaccarizzo.

La naskiĝo de la artefaritaj lagoj konsiderinde ŝanĝis la teritorian sistemon Silan kaj produktis ne nur [[industrio]]n ligitan al [[energio]], sed ili ankaŭ estis centroj kie konstrui turismajn vilaĝojn. Komence de la jarcento naskiĝis la turismaj vilaĝoj de Lorica, sur la lago Arvo, kaj de Trepidò, sur la lago Ampollino. La tiama kampara vilaĝo Camigliatello ankaŭ havis konsiderindan evoluon kiam la lago Cecita estis konstruita kelkajn kilometrojn for. La turismaj vilaĝoj Sila Piccola, kiel Villaggio Mancuso kaj Racise, ankaŭ devenas de la 1950-aj jaroj, naskiĝintaj kiel gastamaj montaj cellokoj por la civitanoj de la regiono Catanzaro. En la kvindekaj jaroj, danke al [[Agrara reformo|la agrikultura reformo]], multaj kamparaj vilaĝoj estis konstruitaj en Sila kaj en la areo de la nuna parko, kiel Rovale, Cagno kaj Germano en la komunumo San Giovanni in Fiore, Sculca, Righio kaj Croce di Magara en la komunumo Spezzano Sila, Cava di Melis en la komunumo Longobucco, Caporose kaj Tassitano en la komunumo Aprigliano, Bocca di Piazza en la komunumo Parenti. Multaj el ĉi tiuj vilaĝoj ankoraŭ konservas agrikulturan apartecon, dum iuj el ili fariĝis turismaj feriaj centroj.

== Komunumoj ==
[[Dosiero:Longobucco_Panorama.jpg|dekstra|eta| La historia centro de Longobucco]]
La parko kovras 21 komunumojn distribuitajn en tri provincoj

* ''Provinco Cosenza'' :
** [[Acri]], [[Aprigliano]], [[Bocchigliero]], [[Celico]], [[Corigliano Calabro]], [[Longobucco]], [[Pedace]], [[San Giovanni in Fiore]], [[Serra Pedace]], [[Spezzano Piccolo]], [[Spezzano della Sila]] .
* ''Provinco Catanzaro'' :
** [[Albi (Italio)|Albi]], [[Magisano]], [[Petronà]], [[Sersale]], [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]], [[Zagarise]] .
* ''Provinco Crotone'' :
** [[Cotronei]], [[Mesoraca]], [[Petilia Policastro]], [[Savelli]] .

=== Gastronomio kaj metioj ===
La parko Sila gastigas multajn agro-forst-paŝtistajn kompaniojn, kiuj koncentras siajn agadojn en speciala agrikulturo. Dum jarcentoj la agro-forst-paŝtistaj agadoj (kune kun la agadoj ligitaj al la arbara provizoĉeno) okupis gravan lokon en la ekonomio de la Sila altebenaĵo. La grundoj de Sila ĉiam favoris iujn kultivaĵojn kiel legomoj kaj fruktoj (precipe [[pomo]]j), kaj ĉefe por la kultivado de la terpomo en la vario de la terpomo Sila kiu ricevis la [[Protektita Geografia Indiko|markon IGP]] en 2010. La terpomo kune kun la [[fungo]]j, el kiuj Sila estas la plej riĉa regiono de Italio &lt;ref name=&quot;ReferencesFood199&quot;&gt;{{Harv|Food, 2002|199}}.&lt;/ref&gt; kun Camigliatello Silano kiu estas la plej grava fungomerkato en Italio &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|99}}.&lt;/ref&gt;, estas la elementoj kiuj plej distingas la gastronomion de Sila kaj de la municipoj de la parko ĝenerale &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|143}}.&lt;/ref&gt; .
[[Dosiero:Natura_morta_autunnale_con_caciocavallo.jpg|dekstra|eta| Caciocavallo Silano kaj aŭtunaj fruktoj]]
Koncerne zooteknikon, tio karakteriziĝas per vasta disvastigo de bredado de podolikaj brutoj, sed ankaŭ de [[Ovio|ŝafoj]]. En Sila estas ankoraŭ uzado de transumado kaj montaj paŝtejoj, kaj la bredado de brutoj ĉefe al la lakta produktado de iuj fromaĝoj kiel [[Provolono|provola]], burrino, &lt;ref name=&quot;ReferencesFood201&quot;&gt;{{Harv|Food, 2002|201}}.&lt;/ref&gt; kaj ĉefe ''caciocavallo Silano'', [[fromaĝo]], kiu akiris la DOP- markon, unu el la plej malnovaj streĉitaj kazeaj fromaĝoj en suda Italio &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|144}}.&lt;/ref&gt;. La kategorio de la fromaĝoj ankaŭ inkludas [[Rikoto|''ricotta'']], ''caciotte'' kaj ''giuncate''. Estas ankaŭ granda produktado de salitaj porkaĵoj breditaj en alta monto, ĉefe kolbasoj, ''pancetta'', ''soppressata'' kaj ''capocollo'' el la tipa nigra porko de Kalabrio, &lt;ref&gt;{{Harv|Food, 2002|200}}.&lt;/ref&gt; . Interesaj produktoj kiel ekzemple farunoj por la produktado de la Sila pano &lt;ref name=&quot;ReferencesFood199&quot;&gt;{{Harv|Food, 2002|199}}.&lt;/ref&gt;, kaŝtanoj kaj nuksoj por produktoj kiel ekzemple bruna pano aŭ la tipa Kristnaska dolĉaĵo ''pitta 'mpigliata'' &lt;ref&gt;{{Harv|Food, 2002|203}}.&lt;/ref&gt; . Ampleksa uzo ankaŭ estas farita de beroj kiel rubusoj, fragoj, [[Ribo|riboj]] kaj [[Frambo|framboj,]] precipe en konservaĵoj &lt;ref&gt;{{Harv|Ente Parco Nazionale della Sila, 2008|147}}.&lt;/ref&gt; . Rimarkindas ankaŭ la produktado de [[Oliv-oleo|ekstra virga oliv-oleo]] en la ĉirkaŭaĵaj areoj de la parko, kiel la oleo Machesato di Crotone DOP, la vino de Kalabrio IGT, iuj likvoroj kaj spiritoj kaj konservaĵoj inkluzive de kuirita mosto &lt;ref&gt;{{Harv|Food, 2002|204-205}}.&lt;/ref&gt; .

Pri la metia sektoro, la tekstila arto ankoraŭ uzata en la municipoj Longobucco kaj San Giovanni in Fiore &lt;ref&gt;{{Harv|A.A.V.V:, 2008|94}}.&lt;/ref&gt; esti emfazita, dum pri la lignoprilaborado estas metiistaj butikoj en ĉiuj centroj de la parko. Eĉ prilaborado de ŝtono, precipe de [[Granito|Silana granito]], estas ankoraŭ vasta agado kaj plenumita de lertaj ŝtonistoj.

=== Kulturo kaj lokoj kun aparta historia intereso ===
[[Dosiero:Abbazia_Florense_-_Facciata.jpeg|maldekstra|eta| Abatejo Florense]]
Estas tri historiaj centroj tute en la perimetro de la Sila Nacia Parko: Longobucco, Magisano kaj Zagarise. Inter la plej gravaj historiaj centroj kun historia kaj arta naturo certe menciindas Taverna, kun la muzeo Mattia Preti kaj la preĝejoj San Domenico (17-a jarcento) kaj Santa Barbara &lt;ref name=&quot;ReferenceTesori del Parco&quot;&gt;{{Harv|Ielardi, 2002|36}}.&lt;/ref&gt;. Alia grava historia centro riĉa je arto kaj historio estas tiu de Rossano, kiu enhavas la antikvan preĝejon San Marco de [[Bizanco|bizanca]] origino, la katedralo de Maria Santissima Akiropita kaj multaj nobelaj palacoj, krom ekster la historia centro en la &quot;Sila Greca&quot; la abatejo de la 12a jarcento de Santa Maria del Patire.

San Giovanni in Fiore estas la ĉefa centro de Sila, plena de preĝejoj kiel la preĝejo Santa Maria delle Grazie (16a jarcento), la preĝejo Santa Maria della Sanità (17a jarcento), la monakejo de la Kapucenaj Patroj (17a jarcento) kaj ĉefe la antikva abatejo Florense de la 12-a jarcento &lt;ref name=&quot;ReferenceTesori del Parco&quot;&gt;{{Harv|Ielardi, 2002|36}}.&lt;/ref&gt; . En la historia centro estas la demologia muzeo pri ekonomio, laboro kaj socia historio de Silo kaj la fotografia arkivo de Saverio Marra, same kiel historiaj domegoj. Spezzano della Sila havas multajn preĝejojn inkluzive de San Pietro, San Biagio (15-a jarcento), kaj la franciskana monakejo. [[Mesoraca]] havas tre antikvan historian centron ene de kiu ĝi konservas multajn interesajn preĝejojn, el kiuj du estis deklaritaj naciaj monumentoj ekde la 1930-aj jaroj, tio estas: la preĝejo de la Retiro de la 18-a jarcento kaj la sanktejo de SS Ecce Homo de bazilia origino kaj, proksime al la parko la restaĵoj de la abatejo Sant'Angelo de Frigillo, mezepoka cisterciana monakejo. Menciindas ankaŭ la historia centro kaj la 16-a-jarcenta sanktejo de Santa Spina di Petilia Policastro.

== Zonigado, malpermesoj kaj loĝejoj ==
La nuna zonigado de la Sila Nacia Parko distingas du areojn, unu kiu estas &quot;integra rezervejo&quot; kaj la alia, kiu estas &quot;areo de ekonomia kaj socia evoluado&quot; &lt;ref&gt;{{Harv|Cammarata, 2001|9}}&lt;/ref&gt; . La elekto farita kiam la parko estis fondita, estas tamen nur provizora ĉar tiam oni elektis simplan ilon, por plenumigi la ĉefajn bezonojn, estas tamen jam antaŭvidita ke poste oni transigos al la pli klasika zonado kun 4 areoj A - B - C - D (Integra Rezervejo, Orientita Ĝenerala Rezervejo, Protekta Areo kaj Ekonomia evoluada Areo) &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/web/it/20/news/121/presentazione-piano-per-il-parco.html|titolo=Presentazione Piano per il Parco}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; .

=== Interna zonigo ===
La nuna zonigo dividas la parkajn areojn en:

* zono 1, kiu inkluzivas areojn de signifa natura kaj pejzaĝa intereso kun neniu aŭ limigita grado de antropigo;
* zono 2, kiu male diferencas pro la markita grado de antropiĝo kaj la ĉeesto de agro-forstaj-paŝtistaj agadoj.

Per la &quot;mapo de la parkaj zonoj&quot; &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/pdf%20da%20caricare/carta%20parco%20zone.pdf|titolo=Carta Parco zone .pdf}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;, oni povas klare vidi kiel la du zonoj distingiĝas, kun zono 2 kiu estas multe pli granda areo ol zono 1.

Zono 1 inkludas nur:

* la areojn de la malnova nacia parko de Kalabrio, kiu inkluzivis la ŝtatajn arbarojn plus aliajn publikajn areojn;
* ĉiujn [[Loko de Komunuma Gravo|Gravajn Komunumajn Lokojn]] ene de la parko;
* ĉiujn &quot;ŝtatajn naturrezervejojn&quot; &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.gianlucacongi.it/index.php/la-sila/il-parco-nazionale-della-sila.html|titolo=Il Parco Nazionale della Sila|alirdato=2021-05-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110701222306/http://www.gianlucacongi.it/index.php/la-sila/il-parco-nazionale-della-sila.html|arkivdato=2011-07-01}}&lt;/ref&gt; .

Temas do pri valoraj naturaj areoj, kiuj en &quot;Sila Grande&quot; troviĝas proksime al lago Cecita, al vilaĝoj Serrisi kaj Germano kaj al monto Pettinascura; en Sila Piccola, aliflanke, ĝi inkluzivas la areojn de la montoj Gariglione, Femminamorta kaj Scorciavuoi, kaj la turismajn kaj kamparajn vilaĝojn en la valo de Ciricillà.

=== Ĝeneralaj malpermesoj ===
[[Dosiero:Tabelle_di_Divieto_del_Parco_Nazionale_della_Sila.jpg|dekstra|eta| Kolekto de &quot;Malpermeso-Tabloj&quot; montrita ĉe la Vizitcentro de la Kupono]]
En la Sila Nacia Parko same kiel en aliaj italaj protektitaj areoj, estas reguloj por protekti la teritorion kaj la vivulojn de la parko. Interalie estas malpermesita jeno:

* la kapto, mortigo, damaĝo kaj ĝenado de bestospecioj; esplorado kaj studado pri la specioj ne estas permesata sen la necesa rajtigo fare de la Parka Aŭtoritato;
* la kolekto kaj damaĝo de spontanea sovaĝa flaŭro, (krom en la teritorioj kie agro-forstaj-paŝtistaj agadoj estas permesitaj kaj konforme al la regularo de lokaj uzoj). La kolektado de fungoj estas regulita de regiona leĝaro; la funga plukado estas malpermesita sen rajtigilo disdonita de la loka komunumo;
* la enkonduko en senbarilan naturan medion de plantospecioj aŭ bestospecioj senrilataj al la indiĝenaj flaŭro kaj faŭno de Silo;
* la kolekto de materialoj kun grava geologia kaj paleontologia intereso, krom por esploraj kaj studaj celoj kaj kun la rajtigo de la Parka Aŭtoritato;
* la malfermo kaj ekspluatado de ŝtonminejoj, minoj, rubodeponejoj kaj forigo de mineraloj, krom se laŭregule rajtigita;
* la enkonduko de nerajigitaj armiloj por kapti kaj detrui;
* la tendumado, ekster la speciale ekipitaj areoj, escepte de la provizora tendumado rajtigita de la Parka Aŭtoritato;
* nerajigita superflugo;
* la trafiko de motorizitaj veturiloj de ŝtataj, provincaj, urbaj kaj lokaj vojoj ŝarĝitaj de servitudoj, escepte de servaj veturiloj kaj akcesoraj veturiloj por ekzercado de agro-forstaj-paŝtistaj agadoj.

=== Distraj instalaĵoj ===
En la teritorio de la parko, en la turismaj vilaĝoj kaj en la tri loĝlokoj en la parko, estas vizitcentroj, naturaj muzeoj kaj botanikaj ĝardenoj por edukaj celoj. Ĉie eblas trovi informan materialon kaj viziti la lokojn &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/Carta%20turistica.jpg|titolo=Carta turistica del Parco .jpg}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; .

; La vizit-centroj
&lt;!--[[Dosiero:Museo_olio.jpg|dekstra|eta| La muzeo pri oleo kaj kamparana kulturo Zagarise]]--&gt;

* ''Vizitcentro Cupone'', en Sila Grande proksime al Lago Cecita en la komunumo [[Spezzano della Sila]] &lt;ref name=&quot;ReferenceBB&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/cartina%20cupone.pdf|titolo=Mappa del Centro visite del Museo naturalistico e dell'Orto botanico del Cupone}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
* ''Vizitcentro Monako'', en la Sila Piccola ĉe la Vilaĝo Mancuso en la komunumo [[Taverna (Katanzaro)|Taverna]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/web/it/116/antonio-garcea.html|titolo=Centro visite Monaco|alirdato=2021-05-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110420185657/http://www.parcosila.it/web/it/116/antonio-garcea.html|arkivdato=2011-04-20}}&lt;/ref&gt; .
&lt;!--[[Dosiero:Parco_Nazionale_della_Sila_01.jpg|dekstra|eta| Nacia Parko Sila, Munkena vizitcentro]]--&gt;

* ''Vizitcentro Buturo-Casa Giulia'', en la Sila Piccola proksime al la lago Cecita en la komunumo [[Albi (Italio)|Albi]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parks.it/parco.nazionale.sila/cen_dettaglio.php?id=193|titolo=Centro visite Buturo - Casa Giulia}}&lt;/ref&gt; .
* ''Vizitcentro Trepidò'', en la vilaĝo Trepidò ĉe la lago Ampollino en la komunumo [[Cotronei]] (konstruata vizitcentro).

; Muzeoj

* ''Naturscienca Muzeo de Kupono'', en la Sila Grande proksime al la lago Cecita en la komunumo Spezzano della Sila &lt;ref name=&quot;ReferenceBB&quot;/&gt;&lt;!--{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/cartina%20cupone.pdf|titolo=Mappa del Centro visite del Museo naturalistico e dell'Orto botanico del Cupone}}&lt;/ref&gt;--&gt;.
* ''Naturscienca Muzeo de Monako'', en la Sila Piccola ĉe la Vilaĝo Mancuso en la komunumo Taverna &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/Brochure_A.pdf|titolo=Sito internet Museo naturalistico di Monaco Brochure A}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/Brochure_B.pdf|titolo=Sito internet Museo naturalistico di Monaco Brochure B}}{{404|date=December 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; .
* ''Civita Muzeo de [[Mesoraca]]'' .
* ''Muzeo de oleo kaj kamparana kulturo de Zagarise'', en la Sila Piccola en [[Zagarise]] &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.ecomuseozagarise.it/|titolo=Sito internet Museo di Zagarise|alirdato=2021-05-20|arkivurl=https://web.archive.org/web/20110222094702/http://www.ecomuseozagarise.it/|arkivdato=2011-02-22}}&lt;/ref&gt; .
* ''Muzeo de banditaro kaj agro-forstado-paŝtista civilizo de Albi'', en la Sila Piccola en Albi (konstruata muzeo).
* ''Muzeo pri tekstila metiisteco kaj arĝenta tradicio en Longobucco'', en Sila Greca en [[Longobucco]] (konstruata muzeo).

; Botanikaj ĝardenoj

* ''Botanika Ĝardeno de Kupono'', en la Sila Grande proksime al la artefarita lago Cecita en la komunumo Spezzano della Sila &lt;ref name=&quot;ReferenceBB&quot;/&gt;&lt;!--{{Citaĵo el la reto|url=http://www.parcosila.it/files/file/cartina%20cupone.pdf|titolo=Mappa del Centro visite del Museo naturalistico e dell'Orto botanico del Cupone}}&lt;/ref&gt;--&gt;.
* ''Roncino Botanical Garden'', en la Sila Piccola proksime de Taverna.

== Naturaj rezervoj ==
[[Dosiero:La_caserma_e_la_foresta_del_Gariglione._Parco_Nazionale_della_Sila._Foto_di_Francesco_Oliverio.jpg|maldekstra|eta| La kazerno kaj la arbaro Gariglione]]
En la Sila Nacia Parko estas iuj el la plej gravaj [[Naturrezervejo|naturaj rezervejoj]] de la regiono Kalabrio, administrataj kunlabore kun la parka aŭtoritato. Ekzistas 9 biogenetikaj naturaj rezervejoj:

* ''Natura Rezervejo &quot;Giganti della Sila&quot;'' en Fallistro, la plej fama el la ĉeestantaj naturaj rezervejoj, inkluzivas 56 arbojn kun konsiderinda grandeco kaj aĝo (de 2 ĝis 6 metroj da cirkonferenco, iuj arboj havas 2 metrojn da diametro kaj havas aĝon de pli ol 350 jaroj) 50 arboj estas el Laricio-pino, la superrega raso de pino en Sila, dum ekzistas ankaŭ 5 [[Sikomora acero|samacelaj montaraj arboj]], kaj fagoj kaj kaŝtanarboj de diversaj grandecoj, kiuj bone reprezentas kiel Sila eble estis antaŭ sia antropiĝo.
* ''Natura Rezervejo Golia Corvo'', areo de disvastigo kaj alklimatiĝo de cervoj. Ĉi tiu rezervejo estis uzata por la reproduktado de [[cervo]]j por la reenkonduko de ĉi tiu specio en la regiono Silane. La cervoj fakte formortis komence de la pasinta jarcento, kaj ĝia reenkonduko de la parko estas parto de la ĝenerala kadro por restarigi la nutroĉenon de la ĉeestantaj bestoj en la parko. La cervo estas fakte unu el la plej serĉataj predoj de la lupo.
* ''Naturrezervejo Gallopane'', situanta ne malproksime de SS &quot;Fossiata&quot; por Bocchigliero kaj proksime al la &quot;vizitcentro de la Kupono&quot;, estas altvalora rezervejo, kiu konservas naturajn ĉirkaŭbaraĵojn, kie specimenoj de kapreoloj, cervoj, damaoj, lupo kaj muflono estas &quot;gastigita&quot; celo de protekto de ĉi tiuj specimenoj. Ekzistas ankaŭ [[botanika ĝardeno]] kaj ekologia ĝardeno tre riĉa je floraj specimenoj.
* ''Tasso Camigliatello Silano Naturrezervejo'', situanta proksime de Camigliatello Silano, estas rezervejo celanta konservi la genetikan heredaĵon de la Silan-arbaro. En ĝia ĉirkaŭaĵo estas la meteologia stacio de Monte Scuro, de la aerarmeo.
* ''Naturrezervejo Poverella Villaggio Mancuso'', situanta proksime al la &quot;Monaka vizitcentro&quot; de Villaggio Mancuso, ene de kiu estis kreita la &quot;verda muzeo&quot;, kie oni povas praktiki edukajn mediajn agadojn; la rezervejo estas ekipita per facile promeneblaj vojoj, kie ili estas ilustritaj tra tabeloj pri la flaŭra kaj faŭna ĉeesto de Sila Piccola.
* ''Natura Rezervejo Coturelle Piccione'', situanta en Sila Piccola ĉe 50&amp;nbsp;km for de [[Katanzaro]]; ĝi estas rezervejo, kiu konservas riĉan faŭnan komunumon, precipe birdojn, kaj florojn.
* ''Gariglione - Natura Rezervejo Pisarello'', situanta en Sila Piccola, karakteriziĝas per la ĉeesto de grandaj arbaroj kun altaj fagoj miksitaj kun blankaj abioj. Ĉi-lastaj, laŭ diversaj sciencaj studoj, estis aparte toleremaj al acida pluvo, tiom multe ke multaj el ĉi tiuj plantoj estas senditaj al la landoj de centra-norda Eŭropo, kiuj tre postulas, kiel ripara planto por la grundo submetita al tiaj pluvoj. En la rezervejo estas kolosa abio, konsiderata la plej granda abio en Italio. Kiam la Parko estis establita, la arbo estis ekbruligita de nekonataj personoj, omaĝo pagita en &quot;speco&quot; por la starigo de la protektita areo. Ĝi estis moknomita &quot;Prometeo&quot; kaj mezuris 35 metrojn altan kaj trunkon kun cirkonferenco de 10,20 metrojn. Konsiderita kiel netaksebla valoro, la abio estis klonita por disvolvi novajn plantojn kaj tiel plene konservi sian kodon kaj genetikajn karakterizaĵojn &lt;ref&gt;{{Harv|Garcea, 2003|43 - 44}}.&lt;/ref&gt; ;
* ''Macchia della Giumenta - Natura Rezervejo S.Salvatore'', situanta inter la Sila Grande kaj la Greca, estas rezervejo, kie kreskas multaj kaj gravaj plantoj.
* ''Natura Rezervejo Trenta Coste'', situanta en Sila Greca, estas rezervejo, kiu konservas 245 hektarojn da pura larika pino, kaj ankaŭ miksitajn arbarojn de kaŝtano, arĝenta abio, kaj fago.

== Eblaj agadoj ==
[[Dosiero:Impianti_di_risalita_di_Monte_Curcio_-_Camigliatello_Silano.jpg|dekstra|eta| Skitelferoj ĉe Camigliatello Silano]]
La parko Sila gastigas multajn ekipitajn kampadejojn, &lt;ref&gt;Regione Calabria, Assessorato turismo, emigrazione, identità e culture locali, minoranze linguistiche, sport, spettacolo - Calabria 2010, decimo rapporto sul turismo - Sistema Informativo Turistico Regione Calabria&lt;/ref&gt; kiuj helpas la disvolvigon de sportaj kaj naturaj aktivecoj, kiel jenaj:

* [[Bicikloturismo|Montbiciklaj ekskursoj]], danke al serio de bicikloturismaj itineroj
* [[Marŝado|Migrado]] sur la multaj vojoj spuritaj de la CAI
* Rajdado ĉe la multaj staloj situantaj ene de la parko
* [[Skikurado|Skimarŝado]] kaj [[Alpa skiado|descenda skiado]], ĉe la turismaj centroj de Carlomagno (por skimarŝado), Lorica (skimarŝado kaj descenda skiado) kaj Camigliatello Silano (descenda skiado)
* [[Orientiĝado]]
* [[Velado (sporto)|Velado]] kaj [[Kajakado-Kanuado|kanuado]] sur la artefaritaj lagoj Arvo kaj Ampollino
* Kanjonado
* Arkpafado
* [[Birdumo|Bio- kaj bird-observado]] ĉe la artefarita lago Ariamacina
* Malfermaj Bienoj
* Parka trajno

== Notoj ==
{{Referencoj|2}}

== Bibliografio ==
* Slow Food, Legambiente, Federparchi, Ministero dell'Ambiente e della Tutela del Territorio, Atlante dei prodotti tipici dei parchi italiani, Roma, Ministero dell'Ambiente e della Tutela del Territorio, 2002.
* Francesco Bevilacqua, Il Parco Nazionale della Sila, Soveria Mannelli (Cz), Rubbettino, 1999, ISBN 978-88-7284-619-3.
* Mariangela Bettini, Marina Fichera, Vita nel Parco - il Parco nazionale della Sila, Catanzaro (Cz), Abramo, 2004, ISBN 88-8324-092-8.
* Regione Calabria, Regione Calabria, Assessorato turismo, emigrazione, identità e culture locali, minoranze linguistiche,sport, spettacolo - Calabria 2010, decimo rapporto sul turismo - Sistema Informativo Turistico Regione Calabria, Cosenza (Cs), le nuvole - editoria e arti visive, 2008, ISBN 978-88-88343-92-1.
* Ente Parco Nazionale della Sila (a cura di), Guida Turistica del Parco Nazionale della Sila, Catanzaro, Tipografia Boccuto, 2007.ISBN non esistente
* Giulio Ielardi (testi di), Il Tesoro dei Parchi, Roma, Futura Grafica, 2002.ISBN non esistente
* Silvia Cammarata, Giuseppe Tagarelli, Calabria dei Parchi, Cosenza, Tipografia Francesco Chiappetta, 2001.ISBN non esistente
* Antonio Garcea, Monumenti Versi in Sila Piccola e dintorni - La Morte di Prometeo mani malvagie lo hanno distrutto, Catanzaro, Abramo editore, 2003.ISBN non esistente
* A.A. V.V. (a cura di), Ospiti nel Parco - i 21 Comuni ricadenti nel territorio del Parco Nazionale della Sila, Castrovillari (Cs), Promoteo, 2008.ISBN non esistente
* A.A. V.V., Luci e Ombre della Sila, Cosenza, Pellegrini Editore, 1998.ISBN non esistente
* Salari G., Filibeck G, Parco nazionale della Sila, CTS, 2009.
* Brullo S., Gangale C., Spampinato G, Aspetti vegetazionali degli ambienti umidi della Sila (Calabria), in 98º Congresso Nazionale della Società Botanica Italiana. Catania 24-26 settembre 2003, 2003.
* Brullo S., Gangale C. &amp; Uzunov D, The orophilous cushion-like vegetation of the Sila Massif (S Italy), in Bot. Jahrb. Syst. 2004; 125(4): 453-488 .
* Brullo S., Gangale C. &amp; Uzunov D, Taxonomic remarks on the endemic flora of Sila Massif (S Italy), in Bocconea 2007; 21: 213-222.

; '''Publikaĵoj de la Aŭtoritato de Sila Nacia Parko'''

* Ente Parco Nazionale della Sila (a cura di), Il Parco nazionale della Sila - Natura, Storia, Cultura, Castrovillari (Cs), Promoteo, 2008, ISBN 978-88-95109-06-0.
* Congi Gianluca, 2019, Atlante fotografico degli uccelli del Parco Nazionale della Sila con inediti contributi sull'avifauna silana, Ente Parco Nazionale della Sila - Lorica di San Giovanni in Fiore (CS), 400 pp., ISBN 978-88-97750-16-1.
* Francesco Cosco, Lassù...nel Parco - 0 0l Parco Nazionale della Sila, Castrovillari (Cs), Promoteo, 2010. ISBN mankas
* Manlio Marcelli, Romina Fusillo, La lontra nel Parco Nazionale della Sila - Valutazione degli habitat acquatici del Parco Nazionale della Sila per la conservazione della lontra (Lutra lutra) (progetto di ricerca), Castrovillari (Cs), Promoteo, 2010. ISBN mankas
* Ente Parco Nazionale della Sila (a cura di), Guida Turistica del Parco Nazionale della Sila (in Ita.- e Ing.), Catanzaro (Cz), Tip. Boccuto. ISBN mankas
* Silotto De Silva, La Valle della Musica Incantata, Soveria Mannelli (Cz), Calabria Letteraria Editrice, 2010, ISBN 978-88-7574-206-5. (Silotto Da Silva estas la nomo de la maskoto de la Parko.)
* Parco nazionale della Sila, Tutela e valorizzazione della flora e della fauna nelle zone protette della Sila Grande - Rapporto Tecnico + Allegato, San Giovanni in Fiore (Cs), Puzzle Agency, 2008, ISBN 978-88-96187-08-1.
* Gabriella Reggiani, Carmen Gangale, Dimitar Uzunov, Il patrimonio botanico e faunistico della ZPS Sila Grande, San Giovanni in Fiore (Cs), Puzzle Agency, 2008, ISBN 978-88-96187-01-2.

== Rilataj eroj ==
* [[Silo]]
* [[Naturrezervejo|Naturaj protektitaj areoj]]
* [[Naciaj parkoj de Italio|Listo de italaj naciaj parkoj]]
* Listo de italaj regionaj parkoj

== Aliaj projektoj ==
{{Projektoj}}

* [[Dosiero:Commons-logo.svg|ligilo=https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it|24x24ra|Collabora a Wikimedia Commons]] &lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/?uselang=it Wikimedia Commons]&lt;/span&gt; enhavas bildojn aŭ aliajn dosierojn pri la '''&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Sila_National_Park?uselang=it Sila nacia parko]&lt;/span&gt;'''

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.parcosila.it/web parcosila.it] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110814072050/http://www.parcosila.it/web/ |date=2011-08-14 }}
* [http://www.parks.it/parco.nazionale.sila/ parco.nazionale.sila]
* [http://www.agraria.org/parchi/calabria/sila.htm agraria.org/parchi/calabria/sila]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Naciaj parkoj de Italio]]
[[Kategorio:Artikoloj kun rompitaj ligiloj]]
[[Kategorio:Kalabrio]]
[[Kategorio:Apeninoj]]
[[Kategorio:Protektitaj areoj en Italio]]</text>
      <sha1>sabeq259v62fgl88yb4387fjuqzodic</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Suviseurat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>731732</id>
    <revision>
      <id>9365152</id>
      <parentid>9364567</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:34:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <comment>arbitra stila trudo</comment>
      <origin>9365152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2385" sha1="7bg3r66507x1e80ybgci2fm77n0kc7y" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Suviseurateltta3.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|eventa tendo}}]]
[[Dosiero:Seurat suviseuroissa.jpg|eta|maldekstra|250ra|{{centre|Prediko en Suviseurat 2005 en [[Perho]]. La teksto &quot;usko tulee kuulemisesta&quot; (el [[Epistolo al la romanoj]] 10:17) signifas &quot;la kredo venas el aŭdo&quot;&lt;ref&gt;La tekstero [[Epistolo al la romanoj]] 10:17 estas unu el la plej akcentataj tekstoj de la Biblio en la konservativa lestadianismo. Per ĝi kaj la loko 20:23 de evangelio de Johano la ligo argumentas sian tiun koncepton, ke homo, kiu ne havas kristanan kredon, povas ricevi ĝin nur, se kredanto parolante deklivas al li, ke liaj pekoj estas pardondonitaj.&lt;/ref&gt;}}]]
'''''Suviseurat''''' (&quot;somera renkontiĝo&quot;) estas somera spirita okazo de [[konservativa lestadianismo]], grupiĝo de [[luteranoj|luterana]] [[kristanismo]] en [[Finnlando]]. Ĝi okazas ordinare en komenco de julio en varia komunumo de [[Finnlando]] sur [[aerodromo]] – antaŭe ĝi estis aranĝita iu-jare sur kampo. Pli ol 60 % el konservativaj lestadianoj de Finnlando normale partoprenas en la okazo.

''Suviseurat'' estas la plej granda ĉiujare okazanta religia renkontiĝo en norda Eŭropo. Predikoj en ''Suviseurat'' estas normale proksimume 40. Ĉiuj predikantoj estas viroj, ĉar konservativa lestadianismo ne akceptas [[pastreco de virinoj|pastrecon de virinoj]]. En ''Suviseurat'' povas esti proksimume 90 000 homoj samtempe. La okazo komenciĝas en vendredo kaj finiĝas en lundo, sed parto de la vizitantoj venas en merkredo. Plejparto de la vizitantoj estas infanoj aŭ puberuloj – tion klarigas tio, ke [[lestadianismo kaj kontraŭkoncipo|konservativa lestadianismo ne akceptas kontraŭkoncipon]]. La predikoj estas aranĝataj normale en granda tendo. Unua ''Suviseurat'' estis aranĝita en 1906. En la jaroj 2020 kaj 2021 ne estis la evento, ĉar estis korona tempo, sed en 2022 ''Suviseurat'' estis en [[Loppi]]. ''Suviseurat'' estas tre konata okazaĵo en Finnlando.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{oficiala retejo}} ({{fi}})

[[Dosiero:Suviseurat lippurivi.JPG|eta|centra|360ra|{{centre|jen flagoj de la naciaj branĉoj de la grupiĝo}}]]

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Kulturo de Finnlando]]
[[Kategorio:Lestadianismo]]
[[Kategorio:Protestantismo en Finnlando]]
[[Kategorio:Historio de luteranismo]]</text>
      <sha1>7bg3r66507x1e80ybgci2fm77n0kc7y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Suviseurat</title>
    <ns>1</ns>
    <id>734072</id>
    <revision>
      <id>9365157</id>
      <parentid>7229870</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <origin>9365157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="606" sha1="j9cfdtp00ye3kmanqs1c86f7tnrksf0" xml:space="preserve">Mi ne komprenas, kie la artikolo eble estas malneutrala. Cxu estas pensata, ke ĝi estas tro pozitiva aŭ tro negativa? [[Uzanto:Nenoniel|Nenoniel]] ([[Uzanto-Diskuto:Nenoniel|diskuto]]) 11:32, 30 jul. 2021 (UTC)

==Sekvoj kaj nesekvoj de forbariteco de uzanto==
Ĉi tiu artikolo estas farita de forbarito kaj inkludas probleman enhavon. Tio povus esti kialo forigi la enhavon. Ĝi ne estas kialo trudi stilregulon kontraŭ ruĝaj ligiloj, kiuj neniel rilatas al la problemoj, pri kiuj oni kulpigas la verkinton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:38, 2 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>j9cfdtp00ye3kmanqs1c86f7tnrksf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Supera Tribunalo de Brazilo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>734267</id>
    <revision>
      <id>9365410</id>
      <parentid>9193655</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:31:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1879" sha1="9aeh0ll9s0mx133rsdt447bgtryojki" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|bildo priskribo=Sidejo de STF|regiono-ISO=BR-DF||situo sur mapo=Braziljo|zomo=13}}

La '''Supera Tribunalo de Brazilo''' ({{lang-pt|Supremo Tribunal Federal}}, mallongigo '''STF'''), estas la plej alta instanco de la brazila juĝistaro, kaj ĝi ĉefe respondecas pri gardado de la [[Konstitucio]], kiel difinite en artikolo 102 de la [[Brazila Konstitucio de 1988|Respublika Konstitucio]].

STF konsistas el dek unu ministroj, ĉiuj denaskaj brazilanoj, elektitaj inter civitanoj aĝantaj pli ol 35 kaj malpli ol 65 jaroj, kun rimarkinda jura scio kaj senmakula reputacio, kaj nomumitaj de la [[Prezidanto de Brazilo|Prezidanto de la Respubliko]], post aprobo de la elekto fare de la absoluta plimulto de la [[Brazila Senato|Federacia Senato]].

La Plenasembleo, la Grupoj kaj la Prezidanto estas la organoj de la Kortumo. La Prezidanto kaj Vicprezidanto estas elektitaj de la tribunala Plenasembleo, inter la ministroj, kaj havas dujaran mandaton. Ĉiu el la du Grupoj konsistas el kvin ministroj kaj estras la plej maljuna inter siaj membroj, por periodo de unu jaro, malpermesante ĝian renomumadon, ĝis ĉiuj ĝiaj membroj ekzercos la prezidantecon.

La prezidanto de STF estas ankaŭ la prezidanto de [[Conselho Nacional de Justiça]] (Nacia Konsilantaro de Justico).

&lt;ref&gt;[http://portal.stf.jus.br/textos/verTexto.asp?servico=sobreStfConhecaStfInstitucional Institucia informpaĝo sur la retejo de STF] portugale&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==

* [[Brazila Konstitucio de 1988]]
* [[Alexandre de Moraes]]

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
[http://stf.jus.br Oficiala retejo de STF] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20210509123802/http://www.stf.jus.br/ |date=2021-05-09 }} [[Portugala lingvo|portugale]]

[[Kategorio:Juro en Brazilo]]
[[Kategorio:Superaj Kortumoj]]
[[Kategorio:Braziljo]]</text>
      <sha1>9aeh0ll9s0mx133rsdt447bgtryojki</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ĉusovaja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>736059</id>
    <revision>
      <id>9365690</id>
      <parentid>8588708</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:32:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1421" sha1="fyt0v5ptr05uxgkrrh5e8yz7gkept3a" xml:space="preserve">{{Informkesto rivero
|nomo= {{paĝonomo}}
|longo= {{#invoke:Wikidata|claim|P2043}}
|akvokolekta areo= {{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}
|enfluejo= en la riveron {{#invoke:Wikidata|claim|P403}}
|landoj= {{#invoke:Wikidata|claim|P17}}
|regionoj= [[{{#invoke:Wikidata|claim|P131}}]]
|urboj=
|dosiero={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
| fonto=
| fonto-alteco= 
| fonto-latitudo= 
| fonto-longitudo=
| regiono-ISO por fonto= 
| enfluejo=
| enfluejo-alteco= 
| enfluejo-latitudo= 
| enfluejo-longitudo=
| regiono-ISO por enfluejo=
}}
[[Dosiero:Река Чусовая2.jpg|eta|maldekstre|Ĉusovaja]]
'''Ĉusovaja''' ({{l-ru|Чусовая}}) estas [[rivero]] en [[Rusio]], alfluanto de [[Kamo (rivero)|Kamo]], kiu siavice estas alfluanto al [[Volgo]]. Ĝi fluas tra [[Permja regiono]], [[Sverdlovska provinco]] kaj [[Ĉelabinska provinco]].

Estas nombraj minoj de metaloj kaj karbo laŭlonge de la Ĉusovaja, kaj la rivero estis intense uzata por liveri ties produktadon al okcidenta Rusio. Tamen, industria navigado preskaŭ haltis pro la disvolvigo de fervojoj komence de la 20-a jarcento. [[Ĉusovoj]] estas la ĉefa restanta havenurbo de la rivero.

== Vidu ankaŭ ==
* [[Pervouralsk]]
* [[Kamo (rivero)]]
* [[Volgo]]
* [[Uralo]]

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Alfluantoj de Kamo]]
[[Kategorio:Riveroj en Ĉelabinska provinco]]
[[Kategorio:Riveroj en Sverdlovska provinco]]
[[Kategorio:Riveroj en Permja regiono]]</text>
      <sha1>fyt0v5ptr05uxgkrrh5e8yz7gkept3a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>33896 Hickson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>739721</id>
    <revision>
      <id>9365728</id>
      <parentid>8960227</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2726" sha1="ff69dw413ivxvinikhbqo48si058nnj" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 33896 ''Hickson''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 33896 Hickson
 |Aliaj_nomoj = '''2000 KL&lt;sub&gt;40&lt;/sub&gt;'''
 |Dato_de_malkovro = {{dato|30|majo|2000}}
 |Malkovrinto = [[LONEOS]]
 |Loko_de_malkovro = [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]], [[Usono]]
 |Epoko = 2459396.5 {{dato|1|julio|2021}} TDB
 |Granda_duonakso = 288,011 [[1 E9 m|Gm]] (1,925 [[astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 271,679 Gm (1,816 AU)
 |Apoapsido = 304,344 Gm (2,034 AU)
 |Discentreco = 0,05671
 |Periodo = 975,719 [[tago]]j (2,671 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])&lt;!-- 122:11 Mer / 13:3 Ven / 8:3 Ter / 17:12 Mar / 9:40 Jup --&gt;
 |Klinangulo = 23,251°
 |Meza_anomaliangulo = 28,116°&lt;br /&gt;[[Epoko (astronomio)|Epoko]] : {{dato|1|julio|2021}}
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 109,800°
 |Argumento_de_periapsido = 48,931°
 |Terdistanco_min = 128,559 [[1 E9 m|Gm]] (0,8594 [[astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 2,553 ± 0,096 km
 |Albedo_geom = 0,747 ± 0,079
 |Rotacia_periodo = 0,992 [[tago]] (23,8 [[horo]]j)
 |Absoluta_magnitudo = 14,60
}}
'''33896 ''Hickson''''' estas tre malgranda sed eksterordinare hela asteroido de la [[Hungaria familio]] en la interna [[asteroida zono]], proksima de la [[orbita resonanco]] 3:8 kun la [[Tero]].

== Malkovro ==
Ĝi estis malkovrita la {{daton|30|majo|2000}} en la kadro de la [[astronomio|astronomia]] kampanjo ''[[LONEOS|Lowell Observatory Near-Earth-Object Search]]'' (LONEOS) elde la [[Stacio Anderson Mesa]] de la [[Observatorio Lowell]], [[sudo|sud]][[oriento|oriente]] de [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]] ([[Arizono]], [[Usono]]).

== Nomo ==
Ĝia nomo honoras la post-doktoran erudiciulon ''Dylan Hickson'',&lt;ref&gt;[https://dylanhickson.com/ Persona paĝaro de Dylan Hickson]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt; de la [[Observatorio de Arecibo]] ([[Porto-Riko]]), kiu fakiĝis en [[radaro|radaraj]] observo de {{J|apud-tera objekto}} kaj kompreno pri la ecoj de la [[planedo|planedaj]] surfacoj kaj [[regolito]] uzante mezurojn de radara [[difuzo (ondo)|difuzo]].

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|33896-hickson-2000-kl40}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (33001–34000)#33851-33900|Listo de asteroidoj (33001 – 34000)]]
|antaŭ = [[(33895) 2000 KM31|(33895) 2000 KM&lt;sub&gt;31&lt;/sub&gt;]]
|periodo = '''33896 ''Hickson'''''
|post = ''[[33897 Erikagreen]]''
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Hickson}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de LONEOS]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2000]]</text>
      <sha1>ff69dw413ivxvinikhbqo48si058nnj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>37349 Lynnaequick</title>
    <ns>0</ns>
    <id>740025</id>
    <revision>
      <id>9365796</id>
      <parentid>8610627</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2967" sha1="8ty0jdrnjvjx62e8wcf1xcj0qtcfdq2" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 37349 ''Lynnaequick''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 37349 Lynnaequick
 |Aliaj_nomoj = '''2001 SV&lt;sub&gt;291&lt;/sub&gt;'''; 1994 CK&lt;sub&gt;8&lt;/sub&gt;&lt;!-- ;&lt;br /&gt;&lt;sub&gt;&lt;/sub&gt;; &lt;sub&gt;&lt;/sub&gt; ;&lt;br /&gt;&lt;sub&gt;&lt;/sub--&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|17|septembro|2001}}
 |Malkovrinto = [[LONEOS]]
 |Loko_de_malkovro = [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]], [[Usono]]
 |Epoko = 2459396.5 {{dato|1|julio|2021}} TDB
 |Granda_duonakso = 393,895 [[1 E9 m|Gm]] (2,633 [[astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 338,958 Gm (2,266 AU)
 |Apoapsido = 448,833 Gm (3,000 AU)
 |Discentreco = 0,1395
 |Periodo = 1560,565 [[tago]]j (4,273 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])&lt;!-- 71:4 Mer / ~7:1 Ven / 47:11 Ter / 25:11 Mar / 9:25 Jup --&gt;
 |Klinangulo = 12,808°
 |Meza_anomaliangulo = 167,030°&lt;br /&gt;[[Epoko (astronomio)|Epoko]] : {{dato|1|julio|2021}}
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 131,618°
 |Argumento_de_periapsido = 335,979°
 |Terdistanco_min = 192,722 [[1 E9 m|Gm]] (1,288 [[astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 6,987 ± 1,878 km
 |Albedo_geom = 0,050 ± 0,040
 |Rotacia_periodo = 6,386 [[tago]]j (153,273 [[horo]]j)
 |Absoluta_magnitudo = 14,52
}}
'''37349 ''Lynnaequick''''' estas malgranda, malhela kaj malrapide rotacianta [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la [[17-an de septembro]] [[2001]] en la kadro de la [[astronomio|astronomia]] kampanjo ''[[LONEOS|Lowell Observatory Near-Earth-Object Search]]'' (LONEOS) elde la [[Stacio Anderson Mesa]] de la [[Observatorio Lowell]], [[sudo|sud]][[oriento|oriente]] de [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]] ([[Arizono]], [[Usono]]).

== Nomo ==
Ĝi estis nomita en honoro de [[Lynnae C. Quick]],&lt;ref&gt;[https://science.gsfc.nasa.gov/sed/bio/lynnae.c.quick Dr. Lynnae C. Quick, el la paĝaro de la ''NASA'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://aas.org/BHM2021-quick Lynnae C. Quick, el la paĝaro de la ''American Astronomical Society''] {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt; spertulino pri [[vulkano|vulkanaj]] procezoj sur [[planedo|planedaj]] korpoj, inklude la [[helaj makuloj de Cereso|helajn makulojn]] kaj la [[kriovulkanismo]]n de [[Cereso]]. Ŝi estas anino de la misioj ''[[Dawn]], [[Europa Clipper]]'' kaj ''[[Dragonfly (kosmosondilo)|Dragonfly]]''.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|37349-lynnaequick-2001-sv291}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (37001–38000)#37301-37350|Listo de asteroidoj (37001 – 38000)]]
|antaŭ = [[(37348) 2001 SH289|(37348) 2001 SH&lt;sub&gt;289&lt;/sub&gt;]]
|periodo = '''37349 ''Lynnaequick'''''
|post = [[(37350) 2001 TU19|(37350) 2001 TU&lt;sub&gt;19&lt;/sub&gt;]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Lynnaequick}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de LONEOS]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2001]]</text>
      <sha1>8ty0jdrnjvjx62e8wcf1xcj0qtcfdq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>22752 Sabrinamasiero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>743218</id>
    <revision>
      <id>9365594</id>
      <parentid>8584385</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T02:27:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2799" sha1="5gm2slpc29427tn4848topmgeukejya" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 22752 Sabrinamasiero
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 22752 Sabrinamasiero
 |Aliaj_nomoj = '''1998 VS&lt;sub&gt;34&lt;/sub&gt;'''
 |Dato_de_malkovro = {{dato|15|novembro|1998}}
 |Malkovrintoj = [[Maura Tombelli|M. Tombelli]] kaj [[Andrea Boattini|A. Boattini]]
 |Loko_de_malkovro = [[San Marcello Pistoiese]] ([[Italio]])
 |Epoko = 2459396.5 {{dato|1|julio|2021}} TDB
 |Granda_duonakso = 383,251 [[1 E9 m|Gm]] (2,562 [[astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 338,607 Gm (2,263 AU)
 |Apoapsido = 427,894 Gm (2,860 AU)
 |Discentreco = 0,1165
 |Periodo = 1497,734 [[tago]]j (4,101 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])&lt;!-- 17:1 Mer / 20:3 Ven / 41:10 Ter / 24:11 Mar / 9:26 Jup --&gt;
 |Klinangulo = 14,811°
 |Meza_anomaliangulo = 195,740°&lt;br /&gt;[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|1|julio|2021}}
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 175,284°
 |Argumento_de_periapsido = 247,675°
 |Terdistanco_min = 197,031 [[1 E9 m|Gm]] (1,317 [[astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 4,505 ± 0,198 km
 |Albedo_geom = 0,138 ± 0,018
 |Rotacia_periodo = 0,2448 [[tago]] (5,875 [[horo]]j)
 |Absoluta_magnitudo = 14,45
}}
'''22752 Sabrinamasiero''' estas tre malgranda, ne tre hela [[asteroido]] de la ĉefa [[asteroida zono]] malkovrita la {{daton|15|novembro|1998}} de la italaj ge[[astronomo]]j [[Maura Tombelli]] kaj [[Andrea Boattini]] elde la [[Observatorio de la Montoj Pistoiese]] en [[San Marcello Pistoiese]] ([[Italio]]).

== Nomo ==
Ĝi estis nomita en honoro de ''Sabrina Masiero'',&lt;ref&gt;[https://www.ilmoderatore.it/lasteroide-22752-ha-il-nome-di-una-donna-sabrinamasiero/ Isnello : la asteroido 22752 havas la nomo de sinjorino : Sabrinamasiero, el ''Il Moderatore''; 7-a de septembro 2021]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|it}}&lt;/ref&gt; [[astronomino]] kaj direktorino de la strukturo por eduka [[scienca popularigo]] de la Internacia Centro por [[Astronomio|Astronomia]] [[scienca esplorado|Esploro]] ''[[28007 Galhassin|GAL Hassin]]'' ([[Isnello]], [[Sicilio]]). ''GAL Hassin'' plenumis grandan sukceson en astronomia popularigo.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|22752-sabrinamasiero-1998-vs34}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (22001–23000)#22751-22800|Listo de asteroidoj (22001 - 23000)]]
|antaŭ = [[(22751) 1998 UA27|(22751) 1998 UA&lt;sub&gt;27&lt;/sub&gt;]]
|periodo = '''22752 Sabrinamasiero'''
|post = [[(22753) 1998 WT]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Sabrinamasiero}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Maura Tombelli]]
[[Kategorio:Malkovrita de Andrea Boattini]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998]]</text>
      <sha1>5gm2slpc29427tn4848topmgeukejya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ein Landarzt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>746206</id>
    <revision>
      <id>9365392</id>
      <parentid>9352851</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2028" sha1="287ao3cmgwwkme2yscaagwcsfleizx7" xml:space="preserve">{{Informkesto libro}} '''''Kampardoktoro''''' aŭ '''Kamparkuracisto''' (germane: '''''Ein Landarzt''''') estas kolekto de [[Novelo|mallongaj rakontoj]] skribita plejparte en 1917 de [[Franz Kafka]], enhavanta la rakonton de la sama nomo. [[Kurt Wolff (eldonisto)|Kurt Wolff]] eldonis ĝin en 1919 kiel la dua kolekto de rakontoj de Kafka, post ''[[Betrachtung]]'' (''Kontemplado'', 1912).

Kafka dediĉis la kolekton al sia patro. Li ofte rakontis al sia amiko [[Max Brod]] la reagon de lia patro kiam li prezentis ĝin al li: &quot;Metu ĝin sur mia noktostango.&quot;

La rakontoj en si mem havas unu aferon aparte komuna: ie, ĉu ĉe la komenco aŭ poste en la kurso de la teksto, maltrankviliganta momento, kiu estas foje nomita la &quot;Kafka paradokso&quot;, okazas.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=A Country Doctor|familia nomo=Kafka|persona nomo=Franz|jaro=2017|loko=Prague|eldoninto=Vitalis Verlag|ISBN=978-80-7253-325-1|paĝoj=95}}&lt;/ref&gt;

* ''Der neue Advokat'' (La nova advokato)
* ''Ein Landarzt'' (Landa doktoro)
* ''Auf der Galerie'' (Supre en la galerio)
* ''Ein altes Blatt'' (Malnova manuskripto)
* ''Vor dem Gesetz'' ([[Antaŭ la leĝo]])
* ''Schakale und Araber'' (Jackals kaj araboj)
* ''Ein Besuch im Bergwerk'' (Vizito al la mino)
* ''Das nächste Dorf'' (La sekvanta vilaĝo)
* ''Eine kaiserliche Botschaft'' (Mesaĝo de la Imperiestro)
* ''Mortas Sorge des Hausvaters'' (La prizorgoj de familia viro)
* ''Elf Söhne'' (Dek unu filoj)
* ''Ein Brudermord'' (Fratmortigo)
* ''Ein Traum'' (Revo)
* ''Ein Bericht für eine Akademie'' (Raporto al Akademio)

Origine la mallonga rakonto &quot;Der Kübelreiter&quot; (La sitelrajdanto) estis inkluzivita ankaŭ, sed ĝi estis retirita de Kafka antaŭ ol la libro estis presita.

== Eksteraj ligiloj ==
* [https://www.yeyebook.com/en/franz-kafka-a-dream-short-stories-a-country-doctor/ Franz Kafka, &quot;revo&quot; (&quot;Ein Traum&quot;) mallonga rakonto de: &quot;landa doktoro&quot;.] Plena teksta (EN DEa FR ITa ES CH)

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Verkoj de Franz Kafka]]</text>
      <sha1>287ao3cmgwwkme2yscaagwcsfleizx7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Organizaĵo de Tjurkaj Ŝtatoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>746805</id>
    <revision>
      <id>9365427</id>
      <parentid>9252531</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:36:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4397" sha1="d4nms2n00ha35i9frknlbqmviro311e" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
|eonomo=Organizaĵo de Tjurkaj Ŝtatoj
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=TR
|situo sur mapo=
|zomo=13
}}
La '''Organizaĵo de Turkaj Ŝtatoj''' ([[Azerbajĝana lingvo|Azerbajana]]: ''Türk Dövlətləri Təşkilatı,'' [[Kazaĥa lingvo|kazaĥa]]: ''Түркі мемлекеттерінің ұйымы,'' [[Kirgiza lingvo|kirgiza]]: ''Түрк мамлекеттер уюму,'' [[Uzbeka lingvo|uzbeka]] : ''Turkiy Davlatlar Tashkiloti,'' [[Turka lingvo|turka]]: ''Türk Devletleri Teşkilatı,'' [[Angla lingvo|angla]] : ''Organisation of Turkic States)'' estas internacia organizaĵo inter landoj kun [[Tjurkaj popoloj|tjurka loĝantaro]]. La organizaĵo estis fondita la 3-an de oktobro 2009 en [[Naĥiĉevana Aŭtonoma Respubliko|Naĥiĉevano,]] Azerbajĝano. Membroŝtatoj estas [[Azerbajĝano]], [[Kazaĥio]], [[Kirgizio]], [[Uzbekio]] kaj [[Turkio]]. La maniero de funkciado kompareblas al la [[Internacia Organizaĵo de la Franclingvio|Franclingvio]], la [[Komunumo de Nacioj]] aŭ la [[Ligo de Arabaj Ŝtatoj|Araba Ligo]].

== Reprezentejo en Hungario ==
Kun la celo profundigi la ligon al Eŭropo kaj Eŭropa Unio, en [[Budapeŝto]] estis starigita en septembro 2019 reprezentanto de la Organizaĵo de Tjurkaj Ŝtatoj kaj inaŭgurita kun la partopreno de la turka ministro pri eksteraj aferoj&lt;ref&gt;Anonco: ''okaze de la malfermo de la reprezenta oficejo de la Turka Konsilio en Hungario, 18.-19. Septembro 2019 &quot;[http://salzburg.cg.mfa.gov.tr/Mission/ShowAnnouncement/361423 Besuch von Außenminister Mevlüt Çavuşoğlu in Budapes] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211205170141/http://salzburg.cg.mfa.gov.tr/Mission/ShowAnnouncement/361423 |date=2021-12-05 }}t&quot; de'' la Ĝenerala Konsulejo de la Turka Respubliko en Salzburg; alirite la 15-an de oktobro 2019.&lt;/ref&gt;.

Hungario estas observanto ĉe la Organizaĵo de Tjurkaj Ŝtatoj ekde septembro 2018&lt;ref&gt;Hungario estas observanta ŝtato laŭ la [https://www.turkkon.org/en/gozlemci-ulkeler oficiala retejo] ; Alirite la 4-an de decembro 2021.&lt;/ref&gt;. [[Viktor Orbán]] deklaris ke la hungaroj, kiel hungaroj, estis fieraj pri siaj originoj kaj iliaj rilatoj kun la tjurkaj popoloj de Centra Azio&lt;ref&gt;(en) ''[http://hungarianfreepress.com/2018/11/25/hungary-is-now-part-of-the-assembly-of-turkic-speaking-countries/ Hungary is now part of the assembly of “Turkic Speaking Countries] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220118141448/https://hungarianfreepress.com/2018/11/25/hungary-is-now-part-of-the-assembly-of-turkic-speaking-countries/ |date=2022-01-18 }}”'', en: Hungarian Free Press, la 25-an de novembro 2018&lt;/ref&gt;.

== Eventualaj membroŝtatoj ==
[[Turkmenio]] ĝis nun rifuzis aliĝi al la Organizaĵo de Tjurkaj Ŝtatoj pro sia neŭtrala ekstera politiko. La 12-an de novembro 2021, la lando tamen unuafoje partoprenis en pintkunveno en Istanbulo - kun observanto-statuso&lt;ref&gt;(tr) ''[https://tr.euronews.com/2021/11/12/turk-konseyi-devlet-baskanlar-8-zirvesi-baslad-turkmenistan-gozlemci-uye-olarak-kat-l-yor Türk Konseyi Devlet Başkanları 8. Zirvesi'nde Erdoğan'dan KKTC vurgusu].'' la 12- an de novembro 2021, alirita la 12-an de novembro 2021 &lt;/ref&gt;. En novembro 2022, [[Turka Respubliko Norda Kipro]] ricevis observanto-statuson.&lt;ref&gt;TRNC admitted to Organisation of Turkic States as observer member https://www.trtworld.com/turkey/trnc-admitted-to-organisation-of-turkic-states-as-observer-member-62455 {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20221113190101/https://www.trtworld.com/turkey/trnc-admitted-to-organisation-of-turkic-states-as-observer-member-62455 |date=2022-11-13 }}&lt;/ref&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* (tr, en) [http://turkkon.org/ Oficiala retejo de la Organizaĵo de Tjurkaj Ŝtatoj]
* (tr, en) [https://web.archive.org/web/20190824214513/https://turk-pa.org/ TURKPA] (''Parlamenta Kunveno de tjurkaj landoj), sidejo en [[Bakuo]]''
* (tr, en, ru) [http://www.turksoy.org/ TURKSOY] (''Administracio por turka lingvo kaj kulturo''), sidejo en [[Ankaro]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Politiko de Turkio]]
[[Kategorio:Politiko de Uzbekio]]
[[Kategorio:Politiko de Kirgizio]]
[[Kategorio:Politiko de Kazaĥio]]
[[Kategorio:Politiko de Azerbajĝano]]</text>
      <sha1>d4nms2n00ha35i9frknlbqmviro311e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>112492 Annacipriani</title>
    <ns>0</ns>
    <id>750205</id>
    <revision>
      <id>9365227</id>
      <parentid>8684829</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T15:40:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365227</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2734" sha1="b606njlh8ceog4cuioi5748bwxyu1l3" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 112492 ''Annacipriani''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 112492 Annacipriani
 |Aliaj_nomoj = ''' 2002 PA&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;''' ; 2003 WH&lt;sub&gt;160&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|2|aŭgusto|2002}}
 |Malkovrinto = [[Fabrizio Bernardi]]
 |Loko_de_malkovro = [[L'Aquila]] ([[Italio]])
 |Epoko = 2459600.5 {{dato|21|januaro|2022}} TDB
 |Granda_duonakso = 400,639 [[1 E9 m|Gm]] (2,678 [[astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 390,052 Gm (2,607 AU)
 |Apoapsido = 411,226 Gm (2,749 AU)
 |Discentreco = 0,02643
 |Periodo = 1600,811 [[tago]]j (4,383 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])&lt;!-- 91:5 Mer / 57:8 Ven / ~35:8 Ter / 7:3 Mar / 7:19 Jup --&gt;
 |Klinangulo = 3,279°
 |Meza_anomaliangulo = 232,718°&lt;br /&gt;&lt;small&gt;[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|21|januaro|2022}}&lt;/small&gt;
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 236,273°
 |Argumento_de_periapsido = 7,245°
 |Terdistanco_min = 238,607 [[1 E9 m|Gm]] (1,595 [[astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 2,683 ± 0,521 km
 |Albedo_geom = 0,141 ± 0,135
 |Absoluta_magnitudo = 15,89
}}
'''112492 ''Annacipriani''''' estas tre malgranda, ne tre hela asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]], proksima de la [[orbita resonanco]] 3:7 kun [[Marso (planedo)|Marso]].

== Malkovro ==
Ĝi estis malkovrita la {{daton|2|aŭgusto|2002}} de la itala [[astronomo]] [[Fabrizio Bernardi]] elde la Stacio de [[Campo Imperatore]] de la [[Observatorio de Abruco]] ([[L'Aquila]], [[Italio]]).

== Nomo ==
Ĝi estis nomita en honoro de ''Anna Cipriani'',&lt;ref&gt;[https://personale.unimore.it/Rubrica/dettaglio/aciprian Anna Cipriani, slipo el la paĝaro de ''Università degli studi di Modena e Reggio Emilia''] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20220103175439/https://personale.unimore.it/Rubrica/dettaglio/aciprian |date=2022-01-03 }} {{lingvokodo|it}}&lt;/ref&gt; helpantino profesorino pri [[Geokemio]] kaj [[medio|Media]] Geokemio ĉe la [[Universitato de Modeno kaj Reggio Emilia]]. Ŝi laboras kaj instruas kun pasio kaj sindonemo. « Estas ĉiam eblecoj » estas ŝia moto.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|112492-annacipriani-2002-pa6}}

{{sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (112001–113000)#112451-112500|Listo de asteroidoj (112001–113000)]]
|antaŭ = [[(112491) 2002 PH5|(112491) 2002 PH&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;]]
|periodo = '''112492 ''Annacipriani'''''
|post = [[(112493) 2002 PR6|(112493) 2002 PR&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Annacipriani}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Fabrizio Bernardi]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2002]]</text>
      <sha1>b606njlh8ceog4cuioi5748bwxyu1l3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>775786</id>
    <revision>
      <id>9365173</id>
      <parentid>9361274</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:54:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* K */</comment>
      <origin>9365173</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43374" sha1="0dgc0jgdij9lwdjna3k8m154g5ox6js" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!)

* Pri (A-F) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]!
* Pri (L-R) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]!
* Pri (S-Z) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)]]!
{{EnhavTabelo|alf=L}}

== G ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[György G. Dénes]], tekstopoeto
* [[Géza G. Fekete]], [[skulptisto]]
* [[László G. Tóth]], [[biologo]] 
* [[Franciska Gaál]], [[aktoro]]
* [[István Sándor Gaál]], [[matematikisto]]
* [[László Gaál (agronomo)]]
* '''[[Dennis Gabor]]''' [[Nobel-premiito pri fiziko]]
* [[Enikő Gábor]], [[fotisto]]
* [[Éva Gábor]], aktoro
* [[György Gábor (filozofo)]]
* [[György Gábor (kardiologo)]]
* [[László Gábor (advokato)]]
* [[Magda Gábor]], aktoro
* [[Marianne Gábor]], [[pentristo]]
* [[Sándor Pál Gábor]], psikiatro
* [[Klára Gáborjáni]], aktoro
* [[Gábor Gabos]], [[pianisto]]
* [[Ferenc Gábriel]], [[violonisto]]
* [[István Lipót Gách]], skulptisto
* [[Tamás Gábor]], skermisto
* [[Zsa Zsa Gábor]], aktoro
* [[Péter Gács]], matematikisto
* [[Mihály Gácsi]], [[grafikisto]]
* [[Jenő Gadányi]], pentristo
* [[Endre Gádor]], skulptisto
* [[Magda Gádor]], skulptisto
* [[René Gainville]], [[reĝisoro]]
* [[Zoltán Gál]], [[ministro]]
* [[Dénes Galambos]], [[juristo]]
* [[Erzsi Galambos]], aktoro
* [[Tamás Galambos]], pentristo
* [[Tomasz Galbenisz]], aktoro
* [[László Gálffi]], aktoro
* [[Éva Gálik]], [[dancisto]]
* [[Balázs Galkó]], aktoro
* [[Miklós Galla]], aktoro
* [[Nándor Gallai]], aktoro
* [[Péter Gallai]], [[muzikisto]]
* [[Tibor Gallai]], matematikisto
* [[Gyöngyi Gallusz]], grafikisto
* [[Nikolett Gallusz]], aktoro
* [[János Gálvölgyi]], aktoro
* [[Péter Gáncs]], luterana [[episkopo]]
* [[Sándor Gánóczy]], [[teologo]]
* [[Zolee Ganxsta]], drumisto
* [[Arnold Gara]], pentristo
* [[Miklós Gara]], kemiisto
* [[Gábor Garai]], poeto
* [[Ernő Garami]], ministro
* [[Dániel Garas]], kameraisto
* [[Dezső Garas]], aktoro
* [[László Garai]], psikologo
* [[János Garay (skermisto)]]
* [[Lajos Gárdonyi]], aktoro
* [[Zoltán Gárdonyi]], [[komponisto]]
* [[Zsolt Gárdonyi]], orgenisto
* [[Aladár Gárdos]], skulptisto
* [[Kornélia Gárdos]], aktoro
* [[Péter Gárdos]], reĝisoro
* [[András Gáspár (aktoro)]]
* [[Gyula Gáspár (juĝisto)]]
* [[Kata Gáspár]], aktoro
* [[Margit Gáspár]], [[verkisto]]
* [[Pál Gáspár]], ekonomikisto
* [[Zsolt Gáspár]], [[inĝeniero]]
* [[László Gáspárdy]], prokuroro
* [[György Gát]], reĝisoro
* [[Gábor Gáti]], skulptisto
* [[György Gáti]], aktoro
* [[József Gáti]], aktoro
* [[Iván Gátos]], pianisto
* [[Emil Gaul]], [[arkitekto]]
* [[Tibor Gáyor]], arkitekto
* [[Gyula Gazdag]], reĝisoro
* [[György Gazsó]], aktoro
* [[Alida Dóra Gazsó]], kajakisto
* [[Lujza Gecser]], tekstilartisto
* [[Erika Géczi]], kajakisto
* [[István Géczi (futbalisto)]] 
* [[Barnabás Géczy (violonisto)]]
* [[Dávid Géczy]], reĝisoro
* [[Dorottya Géczy]], aktoro
* [[Nóra Géczy]], arkitekto
* [[Mihály Gedényi]], romanisto
* [[Ilka Gedő]], pentristo
* [[Imre Gedővári]], skermisto
* [[Henrik Gelger]], [[esperantisto]]
* [[Kornél Gelley]], aktoro
* [[Andor Endre Gelléri]], verkisto
* [[Endre Gellért]], reĝisoro
* [[Hugó Gellért (karikaturisto)]]
* [[Oszkár Gellért]], poeto
* [[Antos Gémes]], aktoro
* [[József Gémes]], animaciisto
* [[Katalin Gémes]], [[operkantisto]]
* [[István Genthon]], arthistoriisto
* [[Zoárd Geőcze]], matematikisto
* [[Oszkár Gerde]], skermisto
* [[Lola Gere]], operkantisto
* [[Mara Gere]], [[dramaturgo]]
* [[Ágnes Geréb]], akuŝisto
* [[László Geréb (tradukisto)]]
* [[Ágnes Gereben]], literaturhistoriisto
* [[Zita Gereben]], [[kantisto]]
* [[György Gerendás]], akvopilkisto
* [[Péter Gerendás]], [[gitaristo]]
* [[László Gerevich]], [[arkeologo]]
* [[Gábor Gergely]], tablotenisisto
* [[György Gergely]], psikologo
* [[István Gergely (arkitekto pri internaj spacoj)]]
* [[Ferenc Gergely]], [[orgenisto]]
* [[Jenő Gergely (pulmonologo)]]
* [[Pál Gergely (dirigento)]]
* [[Péter Gergely]], arkitekto
* [[Róbert Gergely]], muzikalkantisto
* [[Tibor Gergely]], ilustristo
* [[József Gerics]], historiisto
* [[Éva Gerle]], ĵurnalisto
* [[Péter Gemza]], koreografo
* [[András Gerevich]], poeto
* [[József Gerevich]], psikologo
* [[Gábor Gerhes]], fotisto
* [[János Gerle]], arkitekto
* [[Ferenc Gerlóczy]], [[kuracisto]]
* [[Gedeon Gerlóczy]], arkitekto
* [[Gyula Germanus]], orientalisto
* [[Győző Gerő]], turkologo
* [[Jenő Gerő]], [[komikisto]]
* [[Sári Gerlóczy]], grafikisto
* [[Erzsi Gerő]], aktoro
* [[László Gerőcs]], matematikisto
* [[Teréz Gerszi]], arthistoriisto
* [[Endre Gertler]], violonisto
* [[János Gertler]], inĝeniero
* [[Viktor Gertler]], reĝisoro
* [[Marica Gervay]], aktoro
* [[Mária Geszler]], ceramikisto
* [[Károly Gesztesi]], aktoro
* [[Pál Ottó Geszti]], inĝeniero
* [[Szilvia Geszty]], operkantisto
* [[Stefi Geyer]], violonisto
* [[Egon Gianone]], [[pastro]] 
* [[György Giczy]], ĵurnalisto
* [[Erzsébet Gidai]], ekonomo
* [[Marika Gidali]], baletisto
* [[Attila Gigor]], reĝisoro
* [[Ferenc Gillemot]], trejnisto
* [[László Gillemot]], inĝeniero
* [[György Gilyán]], [[diplomato]]
* [[Nándor Gilyén]], arkitekto
* [[Rezső Gimes]], [[ginekologo]]
* [[Ferenc Gimpl]], bakteriologo
* [[László Ghimessy]]
* [[János Ginsztler]], inĝeniero
* [[Sándor Glancz]], tablotenisisto
* [[Gyula Glattfelder]], [[ĉefepiskopo]]
* [[Oszkár Glatz]], pentristo
* [[Hilda Gobbi]], aktoro
* [[Gábor Goda]], verkisto
* [[Krisztina Goda]], reĝisoro
* [[Frigyes Gödrös]], reĝisoro
* [[Jenő Paizs Goebel]], pentristo
* [[Ernő Goldfinger]], arkitekto
* [[Péter Károly Goldmark]], inĝeniero
* [[Károly Goldziher]], matematikisto
* [[Bea Goll]], [[dancisto]]
* [[Judit Gombár]], kostumisto
* [[Ella Gombaszögi]], aktorino
* [[Frida Gombaszögi]], aktoro
* [[Irén Gombaszögi]], aktoro
* [[Margit Gombaszögi]], aktoro
* [[István Gombocz]], bibliotekisto
* [[György Gombosi]], literaturhistoriisto
* [[Ottó Gombosi]], muzikhistoriisto
* [[Tamás Gombosi]], fizikisto
* [[Pál Gömöri]], kuracisto
* [[Pál Gömöry]], kemiisto
* [[György Gömöri (kuracisto)]]
* [[György Gömöri (literaturhistoriisto)]]
* [[Zsolt Gömöry]], sintezilisto
* [[Árpád Göncz]], politikisto
* [[Kinga Göncz]], ministro
* [[Zoltán Göncz]], komponisto
* [[Judit Gönczi]], radiologo
* [[Tibor Gönczi-Gebhardt]], grafikisto
* [[János Gonda]], pianisto
* [[Klára Göndör]], aktoro
* [[Katalin Görbe]], restaŭristo
* [[Ferenc Gordon]], ministro
* [[Zsuzsa Gordon]], aktoro
* [[István Görgényi]], akvopilkisto
* [[Dénes Görög]], kuracisto
* [[Jenő Görög]], kemiisto
* [[Gábor Görgey]], poeto
* [[Imre Görög (tradukisto)]]
* [[Alice Gosztonyi]], skulptisto
* [[György Gosztonyi]], neŭrologo
* [[János Gosztonyi]], reĝisoro
* [[Endre Góth]], kuracisto
* [[György Gottsegen]], kuracisto
* [[Anna Götz]], aktoro
* [[Béla Götz]], dekoraciisto
* [[György Götz]], dentkuracisto
* [[György Gozmány]], aktoro
* [[László Gozmány]], entomologo
* [[Margit Gráber]], pentristo
* [[Márta Grabócz]], muzikologo
* [[Miklós Grabócz]], komponisto
* [[Ödön Gräfl]], naĝisto
* [[László Gránásy]], fizikisto
* [[Pál Granasztói]], arkitekto
* [[Attila Grandpierre]], fizikisto
* [[Jenő Grantner]], skulptisto
* [[György Grätzer]], matematikisto
* [[Zsolt Gréczy]], ĵurnalisto
* [[Hugó Gregersen]], arkitekto
* [[József Gregor (futbalisto)]]
* [[Pál Greguss (fizikisto)]] 
* [[Zoltán Greguss]], aktoro
* [[Jenő Greschik]], ornitologo
* [[László Grétsy]], lingvisto
* [[Vince Grolmusz]], ekonomo 
* [[Beáta Grolmuszné Vértessy]], biokemiisto
* [[Lajos Gró]], oficisto
* [[Diana Groó]], reĝisoro
* [[Gusztáv Grossmann]], fizikisto
* [[Marcell Grossmann]], matematikisto
* [[Andrew Grove]], negocisto
* [[Béla Gruber]], pentristo
* [[Hugó Gruber]], pupteatristo
* [[Géza Grünwald]], matematikisto
* [[Ferenc Grunwalsky]], kameraisto
* [[Ferenc Gruzl]], kemiisto
* [[Dániel Gryllus]], komponisto
* [[Dorka Gryllus]], aktoro
* [[Vilmos Gryllus]], komponisto
* [[János Gsell]], kemiisto
* [[Péter Gulácsi]], futbalisto
* [[Lajos Gulácsy]], pentristo
* [[József Gulrich]], naĝisto
* [[Balázs Gulyás]], biologo
* [[Dénes Gulyás]], operkantisto
* [[Gergely Gulyás]], politikisto
* [[Gyula Gulyás (reĝisoro)]] 
* [[János Gulyás]], reĝisoro 
* [[Pál Gulyás (bibliotekisto)]]
* [[Zoltán Gulyás]], arkitekto
* [[György Gurics]], luktisto
* [[Zita Gurmai]], politikisto
* [[József Guszmann]], kuracisto
* [[Antal Güttler]], produktoro
* [[Károly Güttler]], naĝisto
* [[Béla Guttmann]], trejnisto
* [[József Gyabronka]], aktoro
* [[Emil Gyagyovszky]], poeto
* [[Ágnes Gyarmathy]], kostumisto
* [[Éva Gyarmathy]], psikologo
* [[Lívia Gyarmathy]], reĝisoro
* [[Andrea Gyarmati]], naĝisto
* [[Ernő Gyarmati]], bestokuracisto
* [[László Gyáros]], oraĵisto
* [[László Gyémánt]], pentristo
* [[Lajos Gyenes]], arkitekto
* [[Lajos Gyenes (geografo)]]
* [[Magda Gyenes]], aktoro
* [[Valéria Gyenge]], naĝisto
* [[László Gyermek]], kuracisto
* [[Ervin Gyertyán]], ĵurnalisto
* [[Edit Gyömrői]], psikoanalizisto
* [[Bence Gyöngyössy]], produktoro
* [[Mátyás Gyóni]], historiisto
* [[Attila Györe]], kanuisto
* [[József Györe]], ministro
* [[László Györffy]], verkisto
* [[Sándor Győrffy-Bengyel]], ministro
* [[Péter György]], estetikisto
* [[Anna Györfi]], muzikalkantisto
* [[Enikő Győri]], diplomato
* [[Matild Győri]], aktoro
* [[Franciska Győry]], aktoro
* [[János Győry]], literaturhistoriisto
* [[Ádám György]], pianisto
* [[Eszter György (historiisto)]]
* [[István György (politikisto)]]
* [[István György (reĝisoro)]]
* [[Ferenc Aladár Györgyey]], bibliotekisto
* [[Klára Györgyey]], verkisto
* [[Dénes Györgyi]], arkitekto
* [[Géza Györgyi (fizikisto)]]
* [[Géza Györgyi (kuracisto)]]
* [[Kálmán Györgyi]], prokuroro
* [[Sándor Győriványi]], ministro
* [[Erzsébet Györkös]], geografo
* [[Alajos Györkösy]], klasika filologo
* [[Tibor Gyukár]], aktoro
* [[Géza Gyulai]], trafikinĝeniero
* [[István Gyulai (kuristo)]]
* [[János Gyulai Gaál]], komponisto
* [[Zsolt Gyurin]], aktoro
* [[János Gyurkó]], ministro
* [[László Gyurkó]], verkisto
* [[Mária Gyurkovics]], operkantisto
* [[Tibor Gyurkovics]], dramisto
* [[Ferenc Gyurkovits]], pentristo
* [[Gábor Gyursánszky]], kanuisto
* [[Dániel Gyurta]], naĝisto
{{Div col end}}

== H ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Alfréd Haar]], matematikisto
* [[János Haas]], geologo
* [[Gyula Haász]], arkitekto
* [[István Béla Haáz]], geofizikisto
* [[Antoine Habash]], piedbatboksisto
* [[Hans Habe]], verkisto
* [[András Hábetler]], operkantisto
* [[Károly Habl]], kajakisto
* [[Péter Hack]], politikisto
* [[Tamás Hacki]], fajfisto
* [[János Háda]], aktoro
* [[László Hadics]], aktoro
* [[Endre Hadik-Barkóczy]], politikisto
* [[Emil Haeffner]], muzeologo
* [[Tivadar Haeffner]], astronomo
* [[István Hahn]], historiisto
* [[László Hága]], kemiisto
* [[Katalin Hágai]], baletisto
* [[Veronika Hágelmayer]], manekeno
* [[Ritta Hager]], tekstilartisto
* [[Réka Hagymási]], kajakisto
* [[György Haiman]], tipografo
* [[Géza Haits]], psikiatro
* [[Eta Hajdú]], aktoro
* [[János Hajdu (1948)]], biokemiisto
* [[Júlia Hajdú]], komponisto
* [[Péter Hajdú]], lingvisto
* [[Tibor Hajdu]], aktoro
* [[József Hajdú-Moharos]], geografo
* [[Marianna Hajduska]], psikiatro
* [[Ilona Hajmássy]], aktoro
* [[András Hajnal]], matematikisto
* [[Dávid Hajnal]], altlerneja instruisto
* [[Gabriella Hajnal]], gobelinisto
* [[György Hajnal]], aktoro
* [[János Hajnal]], pentristo
* [[György Hajnóczky]], kuracisto
* [[Lívia Hajnóczy]], aktoro
* [[András Hajós]], televidprezentisto
* [[Edit Hajós]], kuracisto
* [[Ferenc Hajós]], diplomato
* [[György Hajós]], matematikisto
* [[György Hajós (maŝininĝeniero)]]
* [[Henrik Hajós]], naĝisto
* [[Károly Hajós (komponisto)]]
* [[Ferenc Hajósy]], meteologo
* [[Aurél Hajtó]], ekonomikisto
* [[Imre Halasi]], reĝisoro
* [[Aladár Halász]], filologo
* [[Előd Halász]], advokato
* [[Gábor Halász]], matematikisto
* [[Gábor Halász (kritikisto)]]
* [[Glória Halász]], reĝisoro
* [[Judit Halász]], aktorino
* [[Ottó Halász]], inĝeniero
* [[Pál Halász (juristo)]]
* [[Péter Halász]], verkisto
* [[Péter Halász (aktoro)]]
* [[Péter Halász (dirigento)]]
* [[Ákos Haller]], remisto
* [[Ferenc Hallóssy]], hidrologo
* [[Péter Halmai]], ekonomikisto
* [[Artúr Lajos Halmi]], pentristo
* [[Pál Halmos]], matematikisto
* [[Irén Hamala]], baletisto
* [[Dániel Hamar]], geofizikisto
* [[Zsolt Hamar]], dirigento
* [[Júlia Hamari]], operkantisto
* [[Klára Hamburger]], muzikhistoriisto
* [[László Hammerl]], sportpafisto 
* [[Ildikó Hámori]], aktorino
* [[György Hámos]], verkisto
* [[Dániel Hamvas]], [[voĉoaktoro]]
* [[Gábor Hamza]], juristo
* [[Katalin Hangos]], kemiisto
* [[János Hankiss]], literaturhistoriisto
* [[Fanni Hann]], psikanalizisto
* [[Ákos Hanzély]], moderna pentatlonisto
* [[Balázs Hantos]], operkantisto
* [[László Hara (pli aĝa)]], fagotisto
* [[Balázs Hárai]], akvopilkisto
* [[Szabolcs Harangi]], geologo
* [[Gyula Harangozó]], baletisto
* [[Gyula Harangozó (1956)]], baletisto
* [[György Haraszti]], juristo
* [[István Hárdi]], psikiatro
* [[Gyula Hardy]], kemiisto
* [[Géza Hargitai]], violonisto
* [[András Hargitay]], [[sportisto]]
* '''[[Mickey Hargitay]],''' aktoro
* [[Eszter Hargittai]], sociologo
* [[István Hargittai]], kemiisto
* [[Pál Harkai Schiller]], psikologo
* [[Endre Harkányi]], aktoro
* [[István Harkányi]], anestezisto
* [[Attila Harmathy]], juristo
* [[Péter Harrach]], politikisto
* [[Ferenc Harrer]], politikisto
* [[Frigyes Harsányi]], operetkantisto
* [[Gábor Harsányi]], aktoro
* [[István Harsányi (ekonomikisto)]]
* [[László Harsányi]], patologo
* [[László Hartai (reĝisoro)]]
* [[Petra Hartai]], aktoro
* [[Olga Haselbeck]], operkantisto
* [[Péter Hasenfratz]], fizikisto
* [[Ferenc Hatvany]], pentristo
* [[József Hatvany]], fizikisto
* [[Lajos Hatvany]], verkisto, [[mecenato]]
* [[Péter Haumann]], aktoro
* [[Petra Haumann]], aktoro
* [[Magda Hauswirth]], karikaturisto
* [[András Károly Havas]], ĵurnalisto
* [[Endre Havas]], poeto
* [[Ferenc Havas]], baletisto
* [[Gábor Havas (ekonomikisto)]]
* [[Gertrúd Havas]], pupteatristo
* [[István Hazay]], geodeto
* [[Bertalan Hazslinszky]], biologo
* [[Gusztáv Heckenast]], historiisto
* [[Péter Hédervári]], ĵurnalisto
* [[Péter Hedvig]], fizikisto
* [[Mihály Hefkó]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[András Hegedűs B.]], ekonomikisto
* [[András Hegedűs T.]], psikologo
* [[István Hegedűs]], karikaturisto
* [[Lajos Viktor Hegedűs]], apotekisto
* [[Róbert Hegedűs]], kajakisto
* [[Róbert Illa Hegedűs]], budhisto
* [[Sándor Hegedüs (verkisto)]]
* [[Tibor Hegedűs]], aktoro
* [[Zsolt Hegedűs]], kirurgo
* [[Árpád Jutocsa Hegyi]], reĝisoro
* [[Barbara Hegyi]], aktoro
* [[Emánuel Hegyi]], pianisto
* [[Gábor Hegyi]], trumpisto
* [[György Hegyi]], pentristo
* [[Ibolya Hegyi]], grafikisto
* [[Imre Hegyi (etnografo)]]
* [[Zomilla Hegyi]], kajakisto
* [[Dezső Hegymeghy]], ornitologo
* [[Gábor Heilig]], komponisto
* [[Ernő Heim]], arkitekto
* [[Pál Heim]], kuracisto
* [[Béla Heinrich]], juristo
* [[Ferenc Heinrich]], ministro
* [[Domonkos Héja]], dirigento 
* [[Antal Hekler]], arkeologo
* [[Ágnes Heller]], filozofo
* [[Farkas Heller]], ekonomikisto
* [[Krisztina Heller]], ekonomikisto
* [[Ödön Heller]], pentristo
* [[Jenő Heltai]], verkisto
* [[Tibor Helyi]], kajakisto
* [[Adrienn Henczné Deák]], pentristo
* [[Frigyes Henszelmann]], kemiisto
* [[István Herczeg (advokato)]]
* [[Jenő Herczeg]], aktoro
* [[Klára Herczeg]], skulptisto
* [[Zsolt Herceg]], aktoro
* [[Iván Herczeg]], kajakisto
* [[László Herczog]], ministro
* [[Viktória Herencsár]], zimbalisto
* [[Gábor Herendi]], reĝisoro 
* [[József Herman]], lingvisto
* [[Emil Hermann]], haŭtkuracisto
* [[Imre Hermann]], psikiatro
* [[István Hermann]], filozofo
* [[Pál Hermann]], komponisto
* [[Judit Hernádi]], aktoro
* [[Lajos Hernádi]], pianisto
* [[Tibor Hernádi]], animaciisto
* [[Balázs Herpay]], agronomo
* [[Sándor Herpai]], drumisto
* [[János Herskó]], reĝisoro
* [[Hanna Hertelendy]], aktoro
* [[Ferenc Herzog]], kuracisto
* [[József Herzog (historiisto)]]
* [[Ernő Hetényi]], tibetologo
* [[Géza Hetényi]], kuracisto
* [[István Hetényi]], ministro
* [[Zsuzsa Hetényi]], tradukisto
* [[Aranka Hettyey]], aktoro
* [[Attila Hevesi]], geografo
* '''[[George de Hevesy]],''' Nobel-premiito
* [[Edit Hexendorf]], lingvisto
* [[Frigyes Hidas]], komponisto
* [[György Hidas]], psikiatro
* [[Hedvig Hidas]], baletisto
* [[István Hidas]], ministro
* [[Judit Hidas]], ĵurnalisto
* [[Pál Hidas]], fizikisto
* [[Judit Hidasi (japanologo)]]
* [[Nándor Hidegkuti]], futbalisto
* [[Valéria Hidvéghy]], aktoro
* [[Rezső Hikisch]], arkitekto
* [[István Hildebrand]], kameraisto
* [[Gyula Hincz]], pentristo
* [[Iván Hindy]], oficiro
* [[Zoltán Hindy]], advokato
* [[Zsolt Hirling]], remisto
* [[István Hirtling]], aktoro
* [[Edit Hlatky]], aktoro
* [[László Hlatky]], aktoro
* [[Tibor Hódos]], psikologo
* [[Ferenc Hoffmann (bestokuracisto)]]
* [[Tamás Hoffmann (urbestro)]]
* [[Tibor Hoffmann]], fizikisto
* [[Géza Hofi]], aktoro
* [[Sándor Hódosi]], kajakisto
* [[Béla Hofstätter]], arkitekto
* [[Róbert Hoch]], ekomomikisto
* [[Sándor Hoffmann]], kemiisto
* [[Zsuzsanna Hőgye]], aktoro
* [[Ákos Holéczy]], saksofonisto
* [[Béla Holl]], monaĥo
* [[Imre Holl]], arkeologo
* [[Kamilla Hollay]], aktoro
* [[Sándor Hollán]], pentristo
* [[Sándor Hollán (pli juna)]], oficisto
* [[Zsuzsa Hollán]], kuracisto
* [[András Holló]], prokuroro
* [[István Hollós]], psikiatro
* [[Máté Hollós]], komponisto
* [[Melitta Hollós]], aktoro
* [[Frigyes Hollósi]], aktoro
* [[Géza Hollósi]], luktisto
* [[József Hollósi Somogyi]], instruisto
* [[Miklós Hollósi]], kemiisto
* [[Katalin Hollósy (kajakisto)]]
* [[János Hollub]], kemiisto
* [[Miklós Holop]], akvopilkisto
* [[Bálint Hóman]], historiisto
* [[Márton Homonnai]], akvopilkisto
* [[Péter Hónig]], ministro
* [[Hanna Honthy]], aktoro
* [[György Honti]], aktoro
* [[János Honti]], folkloristo
* [[Nándor Honti]], pentristo
* [[Rezső Honti]], instruisto
* [[Gyula Honyek]], fizikisto
* [[Erzsébet Hoór Tempis]], kantisto
* [[Péter Hoppál]], subministro
* [[Nándor Horánszky (kuracisto)]]
* [[Béla Horányi]], kuracisto
* [[György Horányi]], kemiisto
* [[Özséb Horányi]], elektra inĝeniero
* [[László Horesnyi]], aktoro
* [[Ádám Horgas]], reĝisoro
* [[György Horkai]], akvopilkisto
* [[István Horkay]], pentristo
* [[Miklós Horler]], arkitekto
* [[András Horn]], esteto
* [[Ede Horn (agronomo)]]
* [[Gyula Horn]], politikisto
* [[János Horn]], ĝardenisto
* [[Péter Horn]], inĝeniero
* [[Odiló Hornyák]], instruisto
* [[István Horthy]], arkitekto
* [[László Hortobágyi]], komponisto
* [[Ferenc Horusitzky]], geologo
* [[György Horvai]], kemiisto
* [[Lili Horvát]], reĝisoro
* [[Ádám Horváth]], reĝisoro
* [[Ágnes Horváth]], ministro
* [[Balázs Horváth]], ministro
* [[Béla Horváth (poeto)]]
* [[Csaba Horváth (kanuisto)]]
* [[Ferenc Horváth (aktoro)]]
* [[Ferenc Horváth (aktoro, 1939)]]
* [[Gábor Horváth]], kajakisto
* [[György Horváth (halterlevisto)]]
* [[Gyula Horváth (aktoro)]]
* [[Illés Horváth]], aktoro
* [[Imre Horváth (ministro)]]
* [[István Tamás Horváth]], kemiisto
* [[Iván Horváth (literaturisto)]]
* [[János Horváth (filologo)]]
* [[János Horváth (matematikisto)]]
* [[Jenő Horváth (reĝisoro)]]
* [[Márton Horváth (politikisto)]]
* [[Péter Horváth]], verkisto
* [[Tibor Antal Horváth]], monaĥo
* [[Tivadar Horváth]], aktoro
* [[Zoltán Horváth (arkitekto)]]
* [[Zoltán Horváth (reĝisoro)]]
* [[Norbert Hosnyánszky]], akvopilkisto
* [[Eleonóra Hotovy]], internisto
* [[Tibor Hottovy]], arkitekto
* [[Gábor Hraskó]], ĵurnalisto
* [[Jenő Hübner]], arkitekto
* [[István Huber]], pentristo
* [[Ferenc Hudecz]], kemiisto
* [[Tibor Hufnágel]], kajakisto
* [[Lajos Hugyetz]], piedbatboksisto
* [[Dénes Hunkár]], ekonomikisto
* [[Emese Hunyady]], rapidsketisto
* [[György Hunyady]], psikologo
* [[Ilona Huszár]], psikiatro
* [[Vilmos Huszár]], grafikisto
* [[Károly Huszár-Pufi]], aktoro
* [[Kata Huszárik]], aktoro
* [[Péter Huszti]], aktoro
* [[Miklós György Hutterer]], germanisto
* [[Kálmán Hüttl]], kirurgo
* [[Csaba Hüttner]], kanuisto
* [[Ildikó Hűvösvölgyi]], aktoro
* [[Péter Huzella]], komponisto
{{Div col end}}

== I ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Ferenc Ibrányi]], pastro
* [[Diána Igaly]], sportpafisto
* [[Lucy Igaz]], koreografo
* [[Pál Ignotus]], verkisto
* [[Sándor Iharos]], kuristo 
* [[Gábor Ihász]], ŝlagrokomponisto
* [[Kálmán Ihász]], futbalisto
* [[József Ijjas (historiisto)]]
* [[Ildikó Jani]], aktoro
* [[Katica Illényi]], violonisto
* [[György Illés (verkisto)]]
* [[Gyula Illés]], skulptisto
* [[Lajos Illés]], komponisto
* [[Barbara Illés-Bódi]], pentristo
* [[Mária Ilosvay]], operkantisto
* [[Rózsi Ilosvay]], aktoro
* [[Márta Ilyés]], pentristo
* [[István Imre]], pentristo
* [[Sándor Imre (telekomunikadisto)]]
* [[Ágnes Incze]], filmomuntisto
* [[János Inczédy]], kemiisto
* [[Zsolt Intődy]], obstetrikisto
* [[György Inzelt]], kemiisto
* [[István Irsai]], grafikisto
* [[Kálmán Isoz]], muzikologo
* [[József Ispánki]], skulptisto
* [[Efraim Israel]], hebree אפרים ישראל, hungara nomo Hap Béla, bohemisto
* [[János Istiván]], pentristo
* [[Gyula Istvánfi]], arkitekto
* [[Sándor Istvánfi]], notario
* [[Sándor Ivády]], akvopilkisto
* [[Ildikó Iván]], operkantisto
* [[Csaba Ivánka]], aktoro
* [[György Ivánovics]], kuracisto
* [[Emma Iványi]], arkivisto
* [[Zoltán Ivics]], biologo
* [[Mária Ivogün]], operkantisto
* [[Margit Izsáky]], ĵurnalisto
{{Div col end}}

== J ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Jolán Jacobi]], psikologo
* [[Viktor Jacobi]], komponisto
* [[Ferenc Jahn]], kuracisto
* [[Béla Odiló Jakab]], pastro
* [[Juli Jakab]], scenaristo
* [[Zoltán Jakabffy]], arkitekto
* [[Magdolna Jákfalvi]], altlerneja instruisto
* [[József Jakovits]], pentristo
* [[Gabriella Jakupcsek]], [[prezentisto]]
* [[Ferenc Jálics]], pastro
* [[István Janáky (pli juna)]], arkitekto
* [[György Jancsó (arkitekto)]]
* [[Sarolta Jancsó]], aktoro
* [[Ferenc Jancsik]], tornisto
* [[Ferenc Jancsin]], violonisto
* [[Jenő Jandó]], pianisto
* [[Péter Janesch]], arkitekto
* [[László Jankovich (prosektoro)]]
* [[László Jankovics]], ekonomo
* [[Péter Janklovics]], humuristo
* [[Marcell Jankovics]], grafikisto
* [[Lajos Jánosa]], dekoraciisto
* [[Ferenc Jánosi (aktoro)]] 
* [[Katalin Jánosi]], pentristo
* [[Márta Jánoskúti]], kostumisto
* [[Dénes Jánossy (paleontologo)]]
* [[Ferenc Jánossy]], maŝininĝeniero
* [[György Jánossy (arkitekto)]]
* [[Lajos Jánossy]], fizikisto
* [[Kata Janza]], muzikalkantisto
* [[Frigyes Janzer]], skulptisto
* [[Máté Járai]], aktoro
* [[Pál Járdányi]], komponisto
* [[Józsa Járitz]], pentristo
* [[Sándor Járóka (pli juna)]], violonisto
* [[Mónika Járomi]], naĝisto
* [[László Jászai]], aktoro
* [[Benedek Jávor]], politikisto
* [[László Jávor]], pentristo
* [[Pál Jávor (pentristo)]]
* [[Vilmos Jávori]], drumisto
* [[Ferenc Jeckel]], pentristo
* [[Ernő Jeges]], pentristo
* [[István Jelenczki]], reĝisoro
* [[Gábor Jelinek]], oratorikantisto
* [[József Jelitai]], instruisto
* [[Sándor Jemnitz]], komponisto
* [[György Jendrassik]], inĝeniero
* [[Ferenc Jenei]], muzeologo
* [[Károly Jenei]], arkivisto
* [[Ferenc Jeszenszky]], fizikisto
* [[Géza Jeszenszky]], ministro
* [[György Jinda]], drumisto
* [[Anna Jókai]], verkistino
* [[Ferenc András Jolesz]], kuracisto
* [[Zoltán Joó]], pentristo
* [[László Joós]], aktoro 
* [[Adél Jordán]], aktoro
* [[Gyula Jordán]], ĉinologo
* [[Tamás Jordán (aktoro)]]
* [[György Jovánovics]], skulptisto
* [[Imre Józsa (aktoro)]]
* [[Péter Józsa]], esteto
* [[Attila József]], poeto
* [[Etel Judik]], aktoro
* [[István Juhász]], matematikisto
* [[István Juhász (futbalisto)]]
* [[Károly Juhász]], aktoro
* [[László Juhász (arkitekto pri internaj spacoj)]]
* [[Tibor Juhász (pentristo)]]
* [[Béla Julesz]], psikologo
* [[György Justus]], komponisto
* [[Zoltán Jutasi]], negocisto
* [[Iréneusz Juvancz (1910)]], kuracisto
{{Div col end}}

== K ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Magda K. Nagy]], literaturhistoriisto
* [[Barna Kabay]], reĝisoro
* [[Gyula Kabdebó]], arkitekto
* [[Lóránt Kabdebó]], literaturisto
* [[Tamás Kabdebó]], verkisto
* [[Gyula Kabos]], aktoro
* [[Ilonka Kabos]], pianisto
* [[Károly Kacsó]], arkeologo
* [[Pongrác Kacsóh]], komponisto
* [[Péter Kacsuk]], inĝeniero
* [[Béla Kádár (pentristo)]]
* [[Flóra Kádár]], aktoro
* [[György Kádár]], pentristo
* [[János Miklós Kádár]], pentristo
* [[Katalin Kádár]], grafikisto
* [[Gyula Kaesz]], arkitekto
* [[Gyula Kajner]], kajakisto
* [[Dóra Kakasy]], aktoro
* [[Csaba Kákosy]], ministro
* [[László Kákosy]], arkeologo
* [[Nóra Káldi]], aktoro
* [[Antal Káldor]], farmakologo
* [[László Káldor]], grafikisto
* [[Mihály Káldor]], metalurgo
* [[Miklós Káldor]], ekonomikisto
* [[Artúr Kálid]], aktoro
* [[Ernő Kállai (ombudsmano)]]
* [[László Kállai]], agronomo
* [[Gábor Kállay]], flutisto
* [[Tibor Kállay]], ministro
* [[György Kálmán]], aktoro
* [[László Kálmán]], lingvisto
* [[Péter Kálmán (kardiologo)]]
* [[Rudolf Emil Kálmán]], inĝeniero
* [[Tibor Kálmán]], grafikisto
* [[György Kálmán C.]], literaturisto
* [[Zoltán Kálmánczhelyi]], aktoro
* [[Béla Kálmánfi]], folkloristo
* [[András Kalmár]], reĝisoro
* [[Éva Kalmár]], ĉinologo
* [[György Kalmár (ĵurnalisto)]]
* [[János Kalmár]], skulptisto
* [[László Kalmár]], reĝisoro
* [[László Kalmár (arkitekto)]]
* [[Magda Kalmár]], operkantisto
* [[Magda Kalmár (psikologo)]]
* [[Tibor Kalmár]], reĝisoro
* [[Zoltán Kalmár]], mikologo
* [[Miklós Kalocsay]], aktoro
* [[Zsolt Kaltenecker]], ĵazmuzikisto
* [[Flórián Kaló]], aktoro
* [[Albert Kámán]], reĝisoro
* [[János Kamara]], ministro
* [[Katalin Kamarás]], fizikisto
* [[Dezső Kamocsay]], ginekologo
* [[Ildikó Kamocsay]], tradukisto
* [[Zoltán Kamondi]], reĝisoro
* [[Miklós Kampis]], arkitekto
* [[Jenő Kamuthy]], skermisto
* [[István Kancsura]], pentristo
* [[Ata Kandó]], fotisto
* [[László Kandó]], pentristo
* [[Kitty Kántor]], voĉoaktoro
* [[Zoltán Kanyó]], germanisto
* [[Péter Kaplony]], historiisto
* [[Benő Káposzta]], futbalisto
* [[András Kappanyos]], tradukisto
* [[György Kara]], filologo
* [[Tünde Kara]], aktoro
* [[János Karácsony (gitaristo)]]
* [[Béla Karácsonyi]], historiisto
* [[Gábor Karádi]], inĝeniero
* [[István Karádi]], kuracisto
* [[Viktor Karády]], sociologo
* [[Jenő Karafiáth]], ministro
* [[Judit Karafiáth]], literaturisto
* [[Orsolya Karafiáth]], literaturisto
* [[Dániel Karányi J.]], [[diskĵokeo]]
* [[Dénes Karasszon]], bestkuracisto
* [[Dávid Karátson]], geografo
* [[Endre Karátson]], kritikisto
* [[Gábor Karátson]], pentristo
* [[Sándor Karcsay]], tradukisto
* [[Ferenc Kardos (kemiisto)]]
* [[Sándor Kardos]], kameraisto
* [[Tibor Kardos]], literaturisto
* [[János Kardos-Horváth]], gitaristo
* [[Györgyi Kari]], aktoro
* [[Teréz Karikó]], operkantisto
* [[Ferenc Karinthy]], verkisto
* '''[[Frigyes Karinthy]],''' verkisto
* [[Márton Karinthy]], reĝisoro
* [[Béla Karizs]], operkantisto
* [[József Karger-Kocsis]], kemiisto
* [[Elemér Kármán]], juĝisto
* [[Theodore von Kármán]], inĝeniero
* [[Sándor Károly (lingvisto)]]
* [[Frigyes Károlyházy]], fizikisto
* [[Alice Károlyi]], pulmonologo
* [[Amy Károlyi]], poetino
* [[István Károlyi (venerologo)]]
* [[György Zoltán Károlyi]], fizikisto
* [[Zsigmond Károlyi]], pentristo
* [[György Kárpáti (akvopilkisto)]]
* [[György Kárpáti (reĝisoro)]]
* [[József Kárpáti]], pentristo
* [[János Kárpáti]], muziksciencisto
* [[Péter Kárpáti]], dramaturgo
* [[Rebeka Kárpáti]], prezentisto
* [[Rudolf Kárpáti]], skermisto
* [[Sándor Kárpáti (marksisto)]]
* [[Tamás Kárpáti]], pentristo
* [[Tibor Kárpáti]], aktoro
* [[József Karai]], komponisto
* [[György Kárpáti (radiologo)]]
* [[György Karsai]], klasika filologo
* [[László Karsai]], historiisto
* [[Ernő Kartal]], minoritano
* [[Zsuzsa Kartal]], ĵurnalisto
* [[Tamás Kásás]], akvopilkisto
* [[Miklós Kásler]], onkologo
* [[István Kassai]], pianisto
* [[Károly Kassai]], aktoro
* [[Róbert Kasza]], moderna pentatlonisto
* [[Géza Kaszás]], aktoro
* [[Ildikó Kaszás]], baletisto
* [[Gergő Kaszás]], aktoro
* [[Andrea Katona]], bibliotekisto
* [[Antal Katona]], ministro
* [[Béla Katona]], ministro
* [[György Katona (psikologo)]]
* [[Gyula Katona]], matematikisto
* [[János Katona (aktoro)]]
* [[Sándor Katona]], futbalisto
* [[Ilona Katkics]], reĝisoro
* [[Zsuzsa Katona]], skulptisto
* [[Lipót Kauser (juristo)]]
* [[István Kausz]], skermisto
* [[László Kazal]], komikisto
* [[István Kazán]], reĝisoro
* [[Gyula Kazár]], bestokuracisto
* [[Károly Kazimir]], reĝisoro
* [[Károly Kecskeméti (historiisto)]] 
* [[Karina Kecskés]], aktoro
* [[Pál Kecskés]], pastro
* [[Mária Kecskési]], etnologo
* [[Imre Keéri-Szántó]], pianisto
* [[Marianna Kékes]], instruisto
* [[Mária Kékesi]], baletisto
* [[Tibor Kékesi]], politikisto
* [[László Kelecsényi]], filmhistoriisto
* [[Barnabás Kelemen]], violonisto
* [[Péter Kelemen]], moderna pentatlonisto
* [[Zénó Kelemen]], skulptisto
* [[Zoltán Kelemen (1926)]], operkantistpo
* [[Péter Kelen]], operokantisto
* [[István Kelen]], tablotenisisto
* [[Tibor Kelen]], operkantisto
* [[Béla Kelényi]], tibetologo
* [[Ágnes Keleti]], gimnastikisto
* [[Éva Keleti]], fotisto
* [[László Keleti (aktoro)]]
* [[Márton Keleti]], reĝisoro
* [[Tamás Keleti]], biokemiisto
* [[András Keller]], fizikisto
* [[András Keller (violonisto)]]
* [[Imre Kemecsey]], kajakisto
* [[Judit Kemenczky]], poeto
* [[Ernő Kemenes]], ministro
* [[Ferenc Kemenes]], bakteriologo
* [[Fanni Kemenes]], kostumisto
* [[Dénes Kemény (trejnisto)]]
* [[Dezső Kemény (verkisto)]]
* [[Endre Kemény (dirigento)]]
* [[Éva Kemény]], grafikisto
* [[Gábor Kemény (1910)]], ministro
* [[Gábor Kemény (lingvisto)]]
* [[György Kemény (grafikisto)]]
* [[János Kemény (matematikisto)]]
* [[Tamás Keményffy]], kameraisto
* [[Béla Kempelen]], juĝisto
* [[Anna Kende]], psikologo
* [[Márta Kende]], reĝisoro
* [[Paula Kende]], aktoro
* [[Péter Kende]], sociologo
* [[Gábor Kendrey]], patologo
* [[István Kenedi]], kuracisto
* [[István Kenesei]], lingvisto
* [[Jenő Kenessey]], dirigento
* [[Mária Kenessey]], turkologo
* [[György Kenéz]], akvopilkisto
* [[Pál József Kennedy]], kemiisto
* [[Kentaur]], pentristo
* [[Ágnes Kenyeres]], leksikografo
* [[Imre Kenyeres (redaktoro)]]
* [[Zoltán Kenyeres]], literaturisto
* [[Anna Keönch]], voĉoaktoro
* [[Boldizsár Keönch]], oratorikantisto
* [[József Képessy (aktoro)]]
* [[Andrea Kerekes]], voĉoaktoro
* [[János Kerekes]], komponisto
* [[Viktória Kerekes]], aktoro
* [[Béla Kerékjártó]], matematikisto
* [[Ferenc Kerényi]], teatrohistoriisto
* [[Grácia Kerényi]], poeto
* [[Kata Kerényi]], publikigisto
* [[Miklós Gábor Kerényi]], reĝisoro
* [[Jenő Kerényi]], skulptisto
* [[Attila Keresztes (skermisto)]]
* [[Dóra Keresztes]], grafikisto
* [[Mátyás Keresztes]], kemiisto
* [[Alexandra Keresztesi]], kajakisto
* [[Ádám Kéri]], pentristo
* [[Edit Kéri]], aktoro
* [[Kitty Kéri]], aktoro
* [[Herman Kern]], agronomo
* [[Jenő Kerpely]], violonĉelisto
* [[Ingrid Kertesi]], operkantisto
* [[Gábor Kertész]], aktoro
* [[Lajos Kerti]], kameraisto
* [[László Kéry]], literaturhistoriisto
* [[András Kern]], aktoro
* [[Károly Kernstok]], pentristo
* [[Nándor Kertay]], bestkuracisto
* [[Ákos Kertész]], verkisto
* [[Alíz Kertész]], gimnastikisto
* [[Ella Kertész]], aktoro
* '''[[Imre Kertész]],''' [[Nobel-premiito]]
* [[István Kertész]], dirigento
* [[Iván Kertész]], muzikkritikisto
* [[Károly Róbert Kertész]], arkitekto
* [[László Kertész]], reĝisoro
* [[Péter Kertész]], aktoro
* [[Alajos Keserű]], akvopilkisto
* [[Ferenc Keserű]], akvopilkisto
* [[György Miklós Keserű]], kemiisto
* [[László Késmárky]], vinfaristo
* [[Gergely Kesselyák]], dirigento
* [[Mihály Keszthelyi]], futbalisto
* [[Anna Kéthly]], politikisto
* [[András Keve]], ornitologo
* [[Gábor Keveházi]], baletisto
* [[Krisztina Keveházi]], baletisto
* [[György Kézdy]], aktoro
* [[Csörsz Khell]], dekoraciisto
* [[Zsolt Khell]], dekoraciisto
* [[Ervin Kibédi]], aktoro
* [[Mária Kilényi]], tradukisto
* [[Veronika Kincses]], operkantisto
* [[Imre Kinszki]], fotisto
* [[Dezső Király (humuristo)]]
* [[Júlia Király]], bankisto
* [[Levente Király]], aktoro
* [[Éva Kis (radiologo)]]
* [[Gábor Kis]], akvopilkisto
* [[József Kis]], reĝisoro
* [[Imre Kis Pintér]], bibliotekisto
* [[András Kisfaludy]], animaciisto
* [[Ödön Kisházi]], politikisto
* [[Árpád Kishegyi]], operkantisto
* [[Ildikó Kishonti]], aktorino
* [[Ádám Kisléghi Nagy]], pentristo
* [[Jenő Kismarty-Lechner]], arkitekto
* [[Efraim Kiŝon]], verkisto
* [[Ákos Kiss (maŝininĝeniero)]]
* [[Árpád Kiss (plibonigisto)]]
* [[Csaba Gy. Kiss]], politikisto
* [[Sándor Károly Kiss]], juristo
* [[András Kiss (violonisto)]]
* [[Daisy Kiss]], juristo
* [[Balázs Kiss (luktisto)]]
* [[Erika Kiss]], aktoro
* [[Eszter Kiss]], aktoro
* [[Gergely Kiss]], akvopilkisto
* [[Gyula Kiss (pianisto)]]
* [[György Kiss (1943)]], skulptisto
* [[György Kiss (psikologo)]]
* [[Gyula Kiss Kovács]], skulptisto
* [[János Kiss (baletisto)]]
* [[József Kiss (bibliografo)]]
* [[László Kiss (trejnisto)]]
* [[Rita Mária Kiss]], arkitekto
* [[László Kiss-Rigó]], episkopo
* [[Melinda Kistétényi]], orgenisto
* [[István Kiszely]], antropologo
* [[Gusztáv Klados]], arkitekto
* [[Tibor Klampár]], tablotenisisto
* [[Tibor Klaniczay]], literaturhistoriisto
* [[György Klapka (negocisto)]]
* [[Árpád Klatsmányi]], inĝeniero
* [[Éva Klein]], kuracisto
* [[György Klein]], kuracisto
* [[Sándor Klein]], psikologo
* [[Zoltán Klement]], agronomo
* [[István Klinghammer]], geografo
* [[Oszkár Knapp]], kemiisto
* [[Ferenc Knittelhoffer]], komisaro
* [[Rita Kőbán]], kajakisto
* [[Máté Koch]], skermisto
* [[Tibor Kocsák]], komponisto
* [[Balázs Kocsár]], dirigento
* [[Ágnes Kocsis]], reĝisoro
* [[Antal Kocsis (boksisto)]]
* [[Ferenc Kocsis]], luktisto
* [[Zoltán Kocsis]], [[pianisto]]
* [[Éva Kóczián]], tablotenisisto
* [[József Kóczián]], tablotenisisto
* [[Gyula Kodolányi]], poeto
* [[Béla Kőhalmi]], bibliotekisto
* [[Emese Kőhalmi]], kajakisto
* [[Magda Kohut]], aktoro
* [[Vilmos Kohut]], futbalisto
* [[János Kóka]], negocisto
* [[Rezső Kókai (komponisto)]]
* [[Eszter Kokas]], kuracisto
* [[Szabolcs Kókay]], ilustristo
* [[Mihály Kökény]], kuracisto, ministro
* [[Dezső Kölber]], pentristo
* [[Ernő Kolczonay]], skermisto
* [[János Kollár (matematikisto)]]
* [[Lajos Kollár]], arkitekto
* [[László Péter Kollár]], arkitekto
* [[János Kollár (matematikisto)]]
* [[László Kollár-Klemencz]], muzikisto
* [[György Kolonics]], kanuisto
* [[Ilona Kolonits]], reĝisoro
* [[Klára Kolonits]], operkantisto
* [[Richárd Kolos]], inĝeniero
* [[Tamás Kolos]], psikologo
* [[Miklós Kolozsvári Grandpierre]], pentristo
* [[Endre Koltai]], arkitekto
* [[János Koltai]], aktoro
* [[Judit Koltai]], aktoro
* [[Lajos Koltai]], kameraisto
* [[Ottó Koltai]], kajakisto
* [[Róbert Koltai]], aktoro
* [[Tamás Koltai]], kritikisto
* [[Gábor Koltay]], reĝisoro
* [[Gergely Koltay]], flutisto
* [[Anna Koltói]], politikisto
* [[Tibor Komáromi]], luktisto
* [[Erzsi Kőmíves]], aktoro
* [[Sándor Kőmíves (1897)]], aktoro
* [[Tamás Kőmíves]], kemiisto
* [[Béla Komjádi]], akvopilkisto
* [[Péter Komjáth]], matematikisto
* [[János Komlós (matematikisto)]]
* [[Péter Komlós]], violonisto
* [[Ottó Komoly]], [[cionisto]]
* [[Sámuel Komoly]], neŭrologo
* [[Vilmos Komor]], dirigento
* [[Imre Komora]], futbalisto
* [[Vilmos Komornik]], matematikisto
* [[Géza Komoróczy]], historiisto
* [[Gyula Kompóthy]], aktoro
* [[András Koncz]], pentristo
* [[Zsuzsa Koncz (fotisto)]]
* [[Lajos Kondor]], grafikisto
* [[Ádám Kondorosi]], biologo
* [[Éva Kondorosi]], biologo
* [[Gyula Konfár]], pentristo
* [[Dénes Kőnig]], matematikisto
* [[Rezső Kőnig]], kemiisto
* [[Gyula Konkoly]], pentristo
* [[Tamás Konok]], pentristo
* [[Antal Konrád]], aktoro
* [[Ferenc Konrád]], akvopilkisto
* [[János Konrád]], akvopilkisto
* [[András Kontur]], skulptisto
* [[Anikó Kónya]], psikologo
* [[Imre Kónya]], ministro
* [[Erzsi Könyves Tóth]], aktoro
* [[Iván Koós]], pupteatristo
* [[Judith Koós]], arthistoriisto
* [[Olga Koós]], aktoro
* [[Lajos Köpeczi-Boócz]], aktoro
* [[Janka Kopek]], aktoro
* [[Györgyi Kopekin]], pornoaktoro
* [[Tibor Koppány]], arkitekto
* [[Ernő Koppenstein]], radiologo
* [[Lia Kopetty]], aktoro
* [[Mária Kopp]], psikologo
* [[Flóra Korb]], baletisto
* [[Erzsébet Korb]], pentristo
* [[Márta Korbonits]], kuracisto
* [[János Korbuly]], inĝeniero
* [[György Korcsmáros]], aktoro
* [[Pál Korcsmáros]], ilustristo
* [[György Korda]], ŝlagrokantisto
* [[György Korda (juĝisto)]]
* [[László Kordás]], politikisto
* [[Oszkár Koref]], farmakologo
* [[Éva Korenchy]], lingvisto
* [[Vilmos Körmendi]], muzikisto
* [[Ervin Körmendi-Frim]], pentristo
* [[Jenő Körmendi-Frim]], skulptisto
* [[Zsuzsa Körmöczy]], tenisisto
* [[Márta Kormos]], aktoro
* [[Berta Kornai]], operetkantisto
* [[János Kornai]], ekonomikisto
* [[Mariann Kornay]], aktoro
* [[József Körner]], arkitekto
* [[Mihály Kornis]], verkisto
* [[Albert Korodi]], inĝeniero
* [[András Kórodi]], dirigento
* [[Ákos Koroknai]], arkivisto
* [[Géza Koroknay]], aktoro
* [[Eszter Koroknay Simon]], aktoro
* [[Attila Korompai]], altlerneja instruisto
* [[György Korompay]], arkitekto
* [[Tamás Körösényi]], skulptisto
* [[Zoltán Kőrössi]], aktoro
* [[Ferenc Kőrösy (kemiisto)]]
* [[Géza Körtvélyes]], historiisto
* [[Zsolt Körtvélyessy]], aktoro
* [[András Kósa (aktoro)]]
* [[Gábor Kósa]], ĉinologo
* [[György Kósa]], komponisto
* [[Magda Kósáné Kovács]], ministro
* [[György Kosály]], fizikisto
* [[Vera Kósáné Ormai]], psikologo
* [[Zoltán Kósz]], akvopilkisto
* [[Péter Kőszeghy (literaturisto)]]
* [[Ákos Kőszegi]], aktoro
* [[Imre Kőszegi]], drumisto
* [[Teréz Kőszegi]], operkantisto
* [[Dezsőné Kosztolányi]], aktoro
* [[Éva Kosztolányi]], arkivisto
* [[Erzsébet Köteles]], gimnastikisto
* [[Arisztid Kovách]], fiziologo
* [[Ákos Kovács]], ŝlagrokantisto
* [[Ákos Kovács (kuracisto)]]
* [[Andor Kovács]], gitaristo
* [[Attila Kovács (pentristo)]]
* [[Béla Kovács (politikisto)]]
* [[Gábor Kovács (ornitologo)]]
* [[Gergely Kovács (politikisto)]]
* [[Géza Kovács (agronomo)]]
* [[György Kovács (hidrologo)]]
* [[Gyula Kovács (drumisto)]]
* [[Ilona Kovács (psikologo)]]
* [[Imre Kovács (aktoro)]]
* [[Imre Kovács (ministro)]]
* [[István Kovács (aktoro)]]
* [[István Kovács (boksisto)]]
* [[István Kovács (fizikisto)]]
* [[István Kovács (pornofilmisto)]]
* [[János Kovács (dirigento)]]
* [[József Kovács (operetkantisto)]]
* [[Kálmán Kovács (ministro)]]
* [[Károly Pál Kovács]], inĝeniero
* [[Lajos Kovács (entomologo)]]
* [[László Kovács (kajakisto)]]
* [[Mária Kovács (boksisto)]]
* [[Melinda Kovács]], bestkuracisto
* [[Patrícia Kovács]], aktoro
* [[Péter Kovács (grafikisto)]]
* [[Péter Kovács (pentristo)]]
* [[Sándor Kovács (fiziologo)]]
* [[Tamás Kovács]], grafikisto
* [[Zoltán Kovács (psikologo)]]
* [[Ernő Kovácsházy]], inĝeniero
* [[Aladár Kovácsi]], moderna pentatlonisto
* [[Ágota Kovácsné Grampsch]], kegloludisto
* [[György Kővári]], arkitekto
* [[György Kovásznai]], reĝisoro
* [[Barna Kováts]], gitaristo
* [[Ervin Kováts]], kemiisto
* [[Kriszta Kováts]], aktoro
* [[Valéria Kováts]], arkeologo
* [[Márton Kövér]], kanuisto
* [[Iván Köves]], fotisto
* [[Danuta Kozák]], kajakisto
* [[György Kozma]], kantoro
* [[István Kozma (luktisto)]]
* [[József Kozma]], komponisto
* [[Alexandra Kozmér]], baletisto
* [[Flóra Kozmutza]], psikologo
* [[Zsuzsanna Krajnyák]], skermisto
* [[Kevin Králl]], animaciisto
* [[Alán Kralovánszky]], arkeologo
* [[Pál Kralovánszky]], agronomo 
* [[Jenő Kramár]], kuracisto
* [[György Krámer]], baletisto
* [[Miklós Krámer]], kuracisto
* [[Lajos Kránitz]], aktoro
* [[György Krassó]], ĵurnalisto
* [[Lajos Krasznai]], skulptisto
* [[Péter Krasztev]], literaturisto
* [[Ferenc Kratochwill]], juristo
* [[István Krausz]], psikiatro
* [[Péter Krekó]], politologo
* [[József Andor Krenner]], mikologo
* [[Géza Kresz]], kuracisto
* [[Géza Kresz (violonisto)]]
* [[Károly Kresz]], bankisto
* [[Miklós Kretzoi]], geologo
* [[Sándor Krisztics]], juristo
* [[István Krompecher]], kuracisto
* [[György Kroó]], kritikisto
* [[Norbert Kroó]], fizikisto
* [[János Kubassek]], geografo
* [[András Kubinyi]], historiisto
* [[László Kubinyi]], lingvisto
* [[Gábor Kucsera]], kajakisto
* [[Tamás Gergely Kucsera]], instruisto
* [[Árpád Kucsman]], kemiisto
* [[Attila Kugler]], kajakisto
* [[Béla Kuharszki]], futbalisto
* [[Gábor Kukovecz]], gitaristo
* [[Gábor Kulcsár]], kajakisto
* [[Győző Kulcsár]], skermisto
* [[Janka Kulcsár]], pianisto
* [[Tamás Kulifai]], kajakisto
* [[István Kulcsár (psikiatro)]]
* [[Zsuzsanna Kulcsár (historiisto)]]
* [[Zsuzsanna Kulcsár (psikologo)]]
* [[János Kulka]], aktoro
* [[János Kulka (dirigento)]]
* [[László Külkey]], operkantisto
* [[Ferenc Kumin]], politologo
* [[Jenő Béla Kümmerle]], botanikisto
* [[Zsuzsa Kun]], baletisto
* [[György Kúnos]], kuracisto
* [[Mihály Kupa]], ministro
* [[András Kürthy]], reĝisoro
* [[Erzsébet Kürthy]], aktoro
* [[György Kürthy]], aktoro
* [[Miklós Kürti]], fizikisto
* [[Márta Kurutzné Kovács]], inĝeniero
* [[Klára Küry]], aktoro
* [[József Kutas]], aktoro
* [[László Kutas]], skulptisto
* [[Sándor Kuthy]], biokemiisto
* [[Bence Kutrik]], komponisto
* [[Éva Kutrucz]], instruisto
* [[Erzsébet Kútvölgyi]], aktoro
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]

[[Kategorio:Budapeŝtanoj| ]]
[[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>0dgc0jgdij9lwdjna3k8m154g5ox6js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maria Pawlikowska-Jasnorzewska</title>
    <ns>0</ns>
    <id>792820</id>
    <revision>
      <id>9365414</id>
      <parentid>9177493</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6837" sha1="nakq6dws18hh7su2ucg0i423xfbj96n" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Witkacy - Portret Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej - 1924-07 - KDM I 509.jpg|ligilo=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/3/3a/Witkacy - Portret Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej - 1924-07 - KDM I 509.jpg/220px-Witkacy - Portret Marii Pawlikowskiej-Jasnorzewskiej - 1924-07 - KDM I 509.jpg|eta| Portreto de [[Stanisław Ignacy Witkiewicz|Witkacy]], 1924]]
[[Dosiero:PL_Wojciech_Kossak_Maria_Pawlikowska.jpeg|ligilo=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/4/49/PL_Wojciech_Kossak_Maria_Pawlikowska.jpeg/220px-PL_Wojciech_Kossak_Maria_Pawlikowska.jpeg|eta| Portreto de [[Wojciech Kossak]], 1934]]
[[Dosiero:Maria_Jasnorzewska_Grave.JPG|ligilo=//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a0/Maria_Jasnorzewska_Grave.JPG/220px-Maria_Jasnorzewska_Grave.JPG|eta| La tombo de Pawlikowska kaj ŝia edzo [[Stefan Jasnorzewski]] en [[Manĉestro]]]]
'''Maria Teresa Pawlikowska-Jasnorzewska de Kossak''', ''[https://pl.wiktionary.org/wiki/primo%20voto primo voto]'' '''Bzowska''', ''secundo voto'' '''Pawlikowska''', ''tertio voto'' '''Jasnorzewska''' (naskiĝis [[24-a de novembro|la 24-an de novembro]] [[1891]] en [[Krakovo]], mortis [[9-a de julio|la 9]]-an de julio [[1945]] en [[Manĉestro]]) estis [[Pollando|pola]] poeto kaj dramisto de la intermilita periodo.

== Vivo ==
Maria Janina Teresa Kossak, la filino de la pentristo [[Wojciech Kossak]] (filo de [[Juliusz Kossak|Juliusz]]) kaj Maria Anna Kisielnicka-Kossak, naskiĝis la 24-an de novembro 1891 en Krakovo. Hejme kaj inter amikoj ŝi estis nomata Lilka. Ŝia pli maljuna frato, [[Jerzy Kossak]], estis pentristo, kaj ŝia pli juna fratino, Magdalena, konata sub la literatura pseŭdonimo [[Magdalena Samozwaniec]], verkis satiraĵojn.

Ambaŭ gepatroj de la verkistino devenis el la [[nobelaro]], ilia Krakova grandbieno Kossakówka estis ofta rendevuejo por homoj de la artista medio. En la domo de Kossak gastis interalie [[Henryk Sienkiewicz]], [[Ignacy Jan Paderewski]], [[Wincenty Lutosławski]]. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska ne frekventis lernejon, oni instruis al ŝi hejme, kie ŝi lernis plurajn fremdajn lingvojn kaj ricevis humanisman edukadon. Dum mallonga tempo ŝi estis sendependa studento ĉe la Akademio de Belartoj en Krakovo.

Ŝi edziniĝis trifoje. La unua edzo, Władysław Bzowski, edziĝinta al ŝi la 25-an de septembro 1915 en [[Krakovo]], estis oficiro en la aŭstra armeo. La geedziĝo disiĝis (ĝi estis deklarita nevalida fare de [[Latina eklezio|la eklezio]] la 12-an de marto 1919). En la aŭtuno de 1916 en [[Zakopane]] ŝi renkontis Jan Henryk Gwalbert Pawlikowski, amantoj de [[Tatroj]], verkiston kaj poeton, la pli junan filon de Jan Gwalbert Pawlikowski, kaj enamiĝis al li. La 2-an de junio 1919 en Krakovo ŝi edziniĝis kun Pawlikowski kaj ili loĝis en ''Willa pod Jedlami'' en Zakopane. Tiu ĉi geedziĝo ne daŭris longe (unu el la kialoj estis la [[ekstergeedzeca rilato]] de Pawlikowski kun la dancistino Valérie Konchinsky) kaj estis nuligita de la Supera Kortumo la 23-an de decembro 1929&lt;ref name=autonazwa1&gt;Rafał Podraza: ''Magdalena, córka Kossaka: wspomnienia o Magdalenie Samozwaniec''. Warszawa: PIW, 2007 {{ISBN|978-83-06-03080-8}}&lt;/ref&gt;.

La poeto multe vojaĝis, kaj spurojn de tio oni troviĝas en ŝiaj verkoj. Ŝi vizitis interalie [[Italio|Italion]], [[Turkio|Turkion]], [[Afriko|Nordafrikon]] kaj [[Francio|Francion]], kie en 1927 en [[Parizo]] ŝi spertis grandan amon kun la aviadisto kaj poeto [[Sarmento de Beires]]. La 19-an de junio 1931 en [[Poznano]] ŝi edziĝis al Stefan Jasnorzewski, oficiro de la aerarmeo&lt;ref name=autonazwa1/&gt;.

En 1937 ŝi ricevis la Literaturan Premion de la Urbo Krakovo.

En septembro 1939, post surscenigo de la teatraĵo ''Baba-Dziwo'', kiu estis akra atako kontraŭ [[Naziismo|nazia]] totalismo, ŝi forveturis al Francio (laŭ la itinero tra Zaleszczyki), kaj poste al [[Anglio]]. Kun la edzo ŝi ekloĝis en [[Blackpool]], en la [[Reĝa aerarmeo (Britio)|RAF]]-aviadcentro. La poetino malsaniĝis je kancero, la tumoro metastazis tre rapide, la spino estis la plej tuŝita. Maria Pawlikowska-Jasnorzewska estis operaciita dufoje. Ŝi mortis en la [[Manĉestro|manĉestra]] hospitalo la 9-an de julio 1945 kaj estis entombigita tie en la Suda Tombejo&lt;ref name=&quot;autonazwa1&quot;/&gt;. Stefan Jasnorzewski, post la fino de la milito tute forlasis aviadon kaj interrompis kontaktojn kun amikoj kaj familio por proksimume kvin jaroj.

Maria Pawlikowska-Jasnorzewska amikiĝis kun multaj artistoj, precipe de la [[Skamander (literatura grupo)|Skamander]]-medio, kun [[Stanisław Ignacy Witkiewicz|Witkacy]] kaj kun la formistoj ([[Leon Chwistek]] kaj [[Andrzej Pronaszko|Andrzej Pronaszka]]). En la rememoroj de multaj artistoj de tiu epoko, ŝi estis priskribita kiel ĝentila, ĉarma persono.

Laŭ ŝia fratino, ŝi laŭsupoze estis [[Vegetarismo|vegetarano]] de tempo al tempo, kiel pruvas la poemo ''[https://pl.wikisource.org/wiki/Do%20mięsożerców Al karnovoruloj]'' el la volumo ''Kruda silko'' (1932), kaj evitis alkoholon&lt;ref&gt;Magdalena Samozwaniec: ''Zalotnica niebieska''. Warszawa: Świat Książki, 2010 {{ISBN|978-83-247-1891-7}}&lt;/ref&gt;.

== Verkoj de Maria Pawlikowska-Jasnorzewska ==
En 1924 ŝi debutis kiel verkistino per la teatraĵo ''Szofer Archibald.'' ''Komedio en tri aktoj''. Ĝis 1939 ŝi verkis dek kvin teatraĵojn. Plej multaj el ili estas tipaj komedioj. Pro ŝia perspektivo en temoj kiel ekzemple [[aborto]] kaj ekstergeedzecaj rilatoj, kelkaj el ŝiaj spektakloj estis konsiderataj skandalaj. Kritikistoj alte taksis ŝin, estas konataj komparoj de la poetino al [[Molière]], [[Pierre Carlet de Marivaux|Marivaux]], [[Oscar Wilde|Wilde]], [[George Bernard Shaw|Shaw]] kaj [[Stanisław Ignacy Witkiewicz|Witkacy]].

== Influo de la verkoj de Maria Pawlikowska-Jasnorzewska ==
La poemoj de Pawlikowska-Jasnorzewska ofte estis prezentitaj kiel kantoj interalie de [[Ewa Demarczyk]] kun la muziko de Zygmunt Konieczny, [[Czesław Niemen]] (al sia propra muziko) aŭ [[Krystyna Janda]] al la muziko de [[Jerzy Satanowski]]. Unu el la poemoj de Jasnorzewska aperas en la ''Pornografio'' de [[Witold Gombrowicz|Gombrowicz]] reĝisorita de [[Jan Jakub Kolski]].

Unu el la [[Asteroido|asteroidoj]] estis nomita en ŝia honoro – [[4114 Jasnorzewska|Jasnorzewska (4114)]].

La fratino de la poetino, [[Magdalena Samozwaniec]], publikigis siajn memuarojn pri ŝi dufoje en la volumoj: ''Maria kaj Magdalena'' (1956) kaj ''Zalotnica niebieska'' (1973).

== Premioj kaj medaloj ==
* Ora Kruco de Merito (la 11-an de novembro 1934)&lt;ref&gt;„Por meritoj sur la kampo de literatura laboro”.&lt;/ref&gt;
* Ora Akademia Laŭro (5 novembro 1935)&lt;ref&gt;„Por elstara literatura verkado”.&lt;/ref&gt;

== Piednotoj ==
{{Referencoj}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Polaj poetoj]]
[[Kategorio:Krakovanoj]]
[[Kategorio:Dramaturgoj]]</text>
      <sha1>nakq6dws18hh7su2ucg0i423xfbj96n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Via konatulino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>793361</id>
    <revision>
      <id>9365626</id>
      <parentid>8534168</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>RG72 movis paĝon [[Vaŝa znakomaja]] al [[Via konatulino]]: esperantigo anstataŭ transliterumo</comment>
      <origin>8534168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1072" sha1="071qve1sb9270m5v2kjcxr2in7lthie" xml:space="preserve">{{Informkesto filmo}}
'''''Vaŝa znakomaja''''' ({{Lang-ru|Ваша знакомая}}) filmita en la jaro [[1927]] estas [[filmo]] de reĝisoro [[Lev Kuleŝov]].&lt;ref&gt;[https://chr.aif.ru/voronezh/events/platonovskiy_festival_prineset_sovremennoe_iskusstvo_v_staruyu_tipografiyu Платоновский фестиваль принесет современное искусство в старую типографию]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ng.ru/cinematograph/2013-02-04/100_fest.html Самодостаточная хроника]&lt;/ref&gt;

La agado de la filmo okazas en [[Moskvo]], dum la jaroj de la [[NEP]]. Ĵurnalisto Ĥoĥlova enamiĝas al Petrovskij, respondeca [[oficiro]] ĉe industria fabriko. Ĉi tiu enamiĝo havas negativan efikon sur ŝia laboro kaj la junulino estas maldungita. Dum revenas la edzino de Petrovskij. Ĉi tiu situacio malkaŝas la veran naturon de la amanto, kiu estas egoisto kaj vulgara.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1927]]
[[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj filmoj]]</text>
      <sha1>071qve1sb9270m5v2kjcxr2in7lthie</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365629</id>
      <parentid>9365626</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365629</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1281" sha1="rq6a6g4wclg0ekx4e5ked1eww07to8e" xml:space="preserve">{{Informkesto filmo}}
[[Dosiero:1927. Ваша знакомая (фрагмент фильма).webm|eta|Fragmento de la filmo.]]

'''''Via konatulino''''' ({{l-ru|Ваша знакомая|t=Vaŝa znakomaja}}) filmita en la jaro [[1927]] estas [[filmo]] de reĝisoro [[Lev Kuleŝov]].&lt;ref&gt;[https://chr.aif.ru/voronezh/events/platonovskiy_festival_prineset_sovremennoe_iskusstvo_v_staruyu_tipografiyu Платоновский фестиваль принесет современное искусство в старую типографию]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ng.ru/cinematograph/2013-02-04/100_fest.html Самодостаточная хроника]&lt;/ref&gt;

La agado de la filmo okazas en [[Moskvo]], dum la jaroj de la [[NEP]]. Ĵurnalisto Ĥoĥlova enamiĝas al Petrovskij, respondeca [[oficiro]] ĉe industria fabriko. Ĉi tiu enamiĝo havas negativan efikon sur ŝia laboro kaj la junulino estas maldungita. Dum revenas la edzino de Petrovskij. Ĉi tiu situacio malkaŝas la veran naturon de la amanto, kiu estas egoisto kaj vulgara.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1927]]
[[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj nigrablankaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj mutaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj dramaj filmoj]]</text>
      <sha1>rq6a6g4wclg0ekx4e5ked1eww07to8e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365630</id>
      <parentid>9365629</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:44:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365630</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1328" sha1="clc7p0mjv33ac4waagfsz5frpj6tb7t" xml:space="preserve">{{Informkesto filmo}}
[[Dosiero:1927. Ваша знакомая (фрагмент фильма).webm|eta|Fragmento de la filmo.]]

'''''Via konatulino''''' ({{l-ru|Ваша знакомая|t=Vaŝa znakomaja}}) filmita en la jaro [[1927]] estas [[filmo]] de reĝisoro [[Lev Kuleŝov]].&lt;ref&gt;[https://chr.aif.ru/voronezh/events/platonovskiy_festival_prineset_sovremennoe_iskusstvo_v_staruyu_tipografiyu Платоновский фестиваль принесет современное искусство в старую типографию]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ng.ru/cinematograph/2013-02-04/100_fest.html Самодостаточная хроника]&lt;/ref&gt;

La agado de la filmo okazas en [[Moskvo]], dum la jaroj de la [[NEP]]. Ĵurnalisto Ĥoĥlova enamiĝas al Petrovskij, respondeca [[oficiro]] ĉe industria fabriko. Ĉi tiu enamiĝo havas negativan efikon sur ŝia laboro kaj la junulino estas maldungita. Dum revenas la edzino de Petrovskij. Ĉi tiu situacio malkaŝas la veran naturon de la amanto, kiu estas egoisto kaj vulgara.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1927]]
[[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj nigrablankaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj mutaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj dramaj filmoj]]
[[Kategorio:Filmoj pri interpersona rilatado]]</text>
      <sha1>clc7p0mjv33ac4waagfsz5frpj6tb7t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365631</id>
      <parentid>9365630</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:45:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365631</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1357" sha1="43kkv645iixlwphyif810joe01jjpfa" xml:space="preserve">{{Informkesto filmo}}
[[Dosiero:1927. Ваша знакомая (фрагмент фильма).webm|eta|Fragmento de la filmo.]]

'''''Via konatulino''''' ({{l-ru|Ваша знакомая|t=Vaŝa znakomaja}}) filmita en la jaro [[1927]] estas [[filmo]] de reĝisoro [[Lev Kuleŝov]].&lt;ref&gt;[https://chr.aif.ru/voronezh/events/platonovskiy_festival_prineset_sovremennoe_iskusstvo_v_staruyu_tipografiyu Платоновский фестиваль принесет современное искусство в старую типографию]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ng.ru/cinematograph/2013-02-04/100_fest.html Самодостаточная хроника]&lt;/ref&gt;

La agado de la filmo okazas en [[Moskvo]], dum la jaroj de la [[NEP]]. Ĵurnalisto Ĥoĥlova enamiĝas al Petrovskij, respondeca [[oficiro]] ĉe industria fabriko. Ĉi tiu enamiĝo havas negativan efikon sur ŝia laboro kaj la junulino estas maldungita. Dum revenas la edzino de Petrovskij. Ĉi tiu situacio malkaŝas la veran naturon de la amanto, kiu estas egoisto kaj vulgara.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1927]]
[[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj nigrablankaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj mutaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj dramaj filmoj]]
[[Kategorio:Filmoj pri interpersona rilatado]]
[[Kategorio:1927 en Moskvo]]</text>
      <sha1>43kkv645iixlwphyif810joe01jjpfa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365632</id>
      <parentid>9365631</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365632</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1388" sha1="gc8x98ksk9p278khkp29la8049zt4rv" xml:space="preserve">{{Informkesto filmo}}
[[Dosiero:1927. Ваша знакомая (фрагмент фильма).webm|eta|Fragmento de la filmo.]]

'''''Via konatulino''''' ({{l-ru|Ваша знакомая|t=Vaŝa znakomaja}}) filmita en la jaro [[1927]] estas [[filmo]] de reĝisoro [[Lev Kuleŝov]].&lt;ref&gt;[https://chr.aif.ru/voronezh/events/platonovskiy_festival_prineset_sovremennoe_iskusstvo_v_staruyu_tipografiyu Платоновский фестиваль принесет современное искусство в старую типографию]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ng.ru/cinematograph/2013-02-04/100_fest.html Самодостаточная хроника]&lt;/ref&gt;

La agado de la filmo okazas en [[Moskvo]], dum la jaroj de la [[NEP]]. Ĵurnalisto Ĥoĥlova enamiĝas al Petrovskij, respondeca [[oficiro]] ĉe industria fabriko. Ĉi tiu enamiĝo havas negativan efikon sur ŝia laboro kaj la junulino estas maldungita. Dum revenas la edzino de Petrovskij. Ĉi tiu situacio malkaŝas la veran naturon de la amanto, kiu estas egoisto kaj vulgara.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1927]]
[[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj nigrablankaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj mutaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj dramaj filmoj]]
[[Kategorio:Filmoj pri interpersona rilatado]]
[[Kategorio:1927 en Moskvo]]
[[Kategorio:Moskvo en filmoj]]</text>
      <sha1>gc8x98ksk9p278khkp29la8049zt4rv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365633</id>
      <parentid>9365632</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:46:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <origin>9365633</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1385" sha1="n8oipncsi00jj8se9xp4w70wtqlm9jo" xml:space="preserve">{{Informkesto filmo}}
[[Dosiero:1927. Ваша знакомая (фрагмент фильма).webm|eta|Fragmento de la filmo.]]

'''''Via konatulino''''' ({{l-ru|Ваша знакомая|t=Vaŝa znakomaja}}) filmita en la jaro [[1927]] estas [[filmo]] de reĝisoro [[Lev Kuleŝov]].&lt;ref&gt;[https://chr.aif.ru/voronezh/events/platonovskiy_festival_prineset_sovremennoe_iskusstvo_v_staruyu_tipografiyu Платоновский фестиваль принесет современное искусство в старую типографию]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.ng.ru/cinematograph/2013-02-04/100_fest.html Самодостаточная хроника]&lt;/ref&gt;

La agado de la filmo okazas en [[Moskvo]], dum la jaroj de la [[NEP]]. Ĵurnalisto Ĥoĥlova enamiĝas al Petrovskij, respondeca oficisto ĉe industria fabriko. Ĉi tiu enamiĝo havas negativan efikon sur ŝia laboro kaj la junulino estas maldungita. Dum revenas la edzino de Petrovskij. Ĉi tiu situacio malkaŝas la veran naturon de la amanto, kiu estas egoisto kaj vulgara.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Filmoj aperintaj en 1927]]
[[Kategorio:Ruslingvaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj nigrablankaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj mutaj filmoj]]
[[Kategorio:Sovetiaj dramaj filmoj]]
[[Kategorio:Filmoj pri interpersona rilatado]]
[[Kategorio:1927 en Moskvo]]
[[Kategorio:Moskvo en filmoj]]</text>
      <sha1>n8oipncsi00jj8se9xp4w70wtqlm9jo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>156880 Bernardtregon</title>
    <ns>0</ns>
    <id>794980</id>
    <revision>
      <id>9365318</id>
      <parentid>8959528</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:03:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365318</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2591" sha1="hwlir6ptumvxa1bl346txtodbiby0tr" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 156880 ''Bernardtregon''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 156880 Bernardtregon
 |Aliaj_nomoj = '''2003 ES&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt;'''; 2001 SE&lt;sub&gt;251&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|4|marto|2003}}
 |Malkovrinto = [[Observatorio de Saint-Véran]]
 |Loko_de_malkovro = [[Saint-Véran]] ([[Francio]])
 |Epoko = 2459800.5 {{dato|9|aŭgusto|2022}} TDB
 |Granda_duonakso = 355,358 [[1 E9 m|Gm]] (2,375 [[astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 349,487 Gm (2,336 AU)
 |Apoapsido = 361,229 Gm (2,415 AU)
 |Discentreco = 0,01652
 |Periodo = 1337,240 [[tago]]j (3,661 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])&lt;!-- 76:5 Mer / 6:1 Ven / 11:3 Ter / ~2:1 Mar / 4:13 Jup --&gt;
 |Klinangulo = 2,955°
 |Meza_anomaliangulo = 204,350°&lt;br /&gt;[[Epoko (astronomio)|Epoko]] {{dato|9|aŭgusto|2022}}
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 127,636°
 |Argumento_de_periapsido = 303,508°
 |Terdistanco_min = 202,265 [[1 E9 m|Gm]] (1,352 [[astronomia unuo|AU]])
 |Absoluta_magnitudo = 17,02
}}
'''156880 ''Bernardtregon''''' estas asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]], proksima de la [[orbita resonanco]] 1:2 kun [[Marso (planedo)|Marso]].

== Malkovro ==
Ĝi estis malkovrita la {{daton|4|marto|2003}} elde la [[Observatorio de Saint-Véran]] sur la ''[[Pic de Château Renard]]'' en [[Saint-Véran]] ([[Hautes-Alpes]], [[Francio]]).

== Nomo ==
Ĝia nomo honoras la [[francoj|francan]] {{N|amatora astronomo}} ''Bernard Tregon'',&lt;ref&gt;[https://hypertelescope.org/team-view/bernard-tregon/ Bernard Tregon, el la paĝaro de ''Hypertelescope Lise'']{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|fr}}&lt;/ref&gt; de [[Bretonio (franca regiono)|Bretonio]], amikon de [[149865 Michelhernandez|Michel Hernandez]], unu el la malkovrintoj de la malgranda planedo. Tregon, kiu fakiĝis en [[interferometrio]], ofte uzas la amatoran [[teleskopo]]n de la [[Observatorio de Pic du Midi]].

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|156880-bernardtregon-2003-es1}}

{{Sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (156001–157000)#156851-156900|Listo de asteroidoj (156001–157000)]]
|antaŭ = ''[[156879 Eloïs]]''
|periodo = '''156880 ''Bernardtregon'''''
|post = [[(156881) 2003 EK2|(156881) 2003 EK&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Bernardtregon}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de Observatorio de Saint-Véran]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 2003]]</text>
      <sha1>hwlir6ptumvxa1bl346txtodbiby0tr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>28147 Colbath</title>
    <ns>0</ns>
    <id>795778</id>
    <revision>
      <id>9365610</id>
      <parentid>8588176</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2861" sha1="e49xlg4t66vve44no97zqvw06o9uo8o" xml:space="preserve">{{Informkesto astronomia objekto
 |Nomo = 28147 ''Colbath''
 |Kategorio = asteroido
 |Oficiala_nomo = 28147 Colbath
 |Aliaj_nomoj = ''' 1998 TD&lt;sub&gt;32&lt;/sub&gt;''' ; 1978 EW&lt;sub&gt;9&lt;/sub&gt;
 |Dato_de_malkovro = {{dato|11|oktobro|1998}}
 |Malkovrinto = [[LONEOS]]
 |Loko_de_malkovro = [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]], [[Usono]]
 |Epoko = 2459800.5 {{dato|9|aŭgusto|2022}} TDB
 |Granda_duonakso = 354,379 [[1 E9 m|Gm]] (2,369 [[astronomia unuo|AU]])
 |Periapsido = 323,301 Gm (2,161 AU)
 |Apoapsido = 385,457 Gm (2,577 AU)
 |Discentreco = 0,08770
 |Periodo = 1331,717 [[tago]]j (3,646 [[jaro#Julia jaro|jaroj]])&lt;!-- 106:7 Mer / ~6:1 Ven / ~11:3 Ter / ~2:1 Mar / 4:13 Jup --&gt;
 |Klinangulo = 4,221°
 |Meza_anomaliangulo = 88,004°&lt;br /&gt;[[Epoko (astronomio)|Epoko]] : {{dato|9|aŭgusto|2022}}
 |Longitudo_de_suprenira_nodo = 332,820°
 |Argumento_de_periapsido = 171,210°
 |Terdistanco_min = 175,751 [[1 E9 m|Gm]] (1,17482 [[astronomia unuo|AU]])
 |Diametro = 3,842 ± 0,219 km
 |Albedo_geom = 0,173 ± 0,028
 |Rotacia_periodo = 0,3127 [[tago]] (7,504 [[horo]]j)
 |Absoluta_magnitudo = 14,91
}}
'''28147 ''Colbath''''' estas tre malgranda, malhela asteroido de la ĉefa [[asteroida zono]], iom proksima de la [[orbita resonanco]] 1:2 kun [[Marso (planedo)|Marso]].

== Malkovro ==
Ĝi estis malkovrita la {{daton|11|oktobro|1998}} en la kadro de la [[astronomio|astronomia]] kampanjo ''[[LONEOS|Lowell Observatory Near-Earth-Object Search]]'' elde la [[Stacio Anderson Mesa]] de la [[Observatorio Lowell]], [[sudo|sud]][[oriento|oriente]] de [[Flagstaff (Arizono)|Flagstaff]] ([[Arizono]], [[Usono]]).

== Nomo ==
Ĝia nomo honoras ''G. Kent Colbath''&lt;ref&gt;[https://musnaz.org/travel/trip-leader-bios/dr-g-kent-colbath/ D-ro G. Kent Colbath, Geologo, el la paĝaro de la Muzeo de Norda Arizono]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{lingvokodo|en}}&lt;/ref&gt; kaj lian malfruan edzinon ''Jill'', longtempajn subtenantojn de la Observatorio Lowell dum la pasintaj dudek jaroj. Kent havis diversitan karieron en [[geologio]] kaj estis Prezidento en [[Terscienco]] ĉe ''Cerritos Community College'' en [[Norwalk (Kalifornio)]]. Li estas nefleksiĝema scienca entuziasmulo kaj servis en la Konsilantaro de la Observatorio Lowell.

== Notoj kaj referencoj ==
{{Referencoj}} &lt;!-- Helpo : http://eo.wikipedia.org/wiki/Helpo:Referencoj kaj piednotoj --&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{JPL Small-Body Database}}
* {{Minor Planet Center}}
* {{Space Reference|28147-colbath-1998-td32}}

{{Sinsekvo
|titolo = [[Listo de asteroidoj (28001–29000)#28101-28150|Listo de asteroidoj (28001–29000)]]
|antaŭ = ''[[28146 Nackard]]''
|periodo = '''28147 ''Colbath'''''
|post = ''[[28148 Fuentes]]''
}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Colbath}}
[[Kategorio:Asteroidoj de la ĉefa zono]]
[[Kategorio:Malkovrita de LONEOS]]
[[Kategorio:Astronomiaj objektoj malkovritaj en 1998]]</text>
      <sha1>e49xlg4t66vve44no97zqvw06o9uo8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Braulio Foz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>801905</id>
    <revision>
      <id>9365415</id>
      <parentid>9345880</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:32:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6750" sha1="qpdyonf2nhk1csfmyc00rvsyqah44bd" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
[[Dosiero:Casa natal del escritor Braulio Foz Burges, casa-museo en Fórnoles, Teruel.jpg|eta|Naskiĝloko de la aragona verkisto kaj ĵurnalisto Braulio Foz Burges (Fórnoles, Teruel).]]
[[Dosiero:Casa natal del escritor y periodista aragonés Braulio Foz Burges, casa-museo en Fórnoles, Teruel.jpg|eta|Naskiĝloko de la aragona verkisto kaj ĵurnalisto Braulio Foz Burges (Fórnoles, Teruel).]]
'''Braulio FOZ y Burges''' ([[1791]], [[Fórnoles]], [[Provinco Teruelo|Teruelo]] - [[20-a de aprilo]] [[1865]], [[Borja]], [[Provinco Zaragozo|Zaragozo]]) estis hispana [[verkisto]] kaj [[ĵurnalisto]] de regiono [[Aragono]].

== Biografio ==
[[Dosiero:Casa natal del escritor y periodista aragonés Braulio Foz Burges (Fórnoles, Teruel).jpg|eta|[[Dosiero:Fórnoles, Teruel.jpg|eta|Fórnoles, Teruel.]]
Naskiĝloko de la aragona verkisto kaj ĵurnalisto Braulio Foz Burges (Fórnoles, Teruel).]]
Li studis Homajn Sciencojn en [[Calanda]] kaj en la [[Universitato de Huesca]], urbo en kiu li luktis kontraŭ la invado de francoj dum la [[Milito de Hispana Sendependigo|Milito de Sendependigo]] estrita de la gerilano Felipe Perena kaj partopreninte en la agado de [[Tamarite de Litera]], estis kaptita en la Sieĝo de [[Lérida]] (1810) kaj portita al [[Francio]]. 

Post la milito, li revenis al Huesca kaj inter 1814 kaj 1816 estis profesoro de Latino en la ''Universidad Sertoriana'', instruis ankaŭ retorikon kaj latinon en [[Cantavieja]] ([[Provinco Teruelo]]) kaj en 1822 iĝis profesoro de greka en la [[Universitato de Zaragozo]], al kio revenis en 1835, ĉar je la fino de la [[Liberala Jartrio]] en 1823, devis ekziliĝi pro sia liberala tendenco en Francion, kie li restis 12 jarojn ĝis la morto de [[Fernando la 7-a]]. Li iĝis dekano de la Fakultato de Beletroj de Zaragozo en 1861 kaj emeritiĝis en 1862. En 1838 li fondis la gazeton ''El Eco de Aragón'', plej interesa el la liberalaj gazetoj de la 1840-aj jaroj, kiujn li mem redaktis preskaŭ komplete, rezulte en problemoj kun la [[cenzuro]], speciale ĉe la eklezia, tiom ke li devis abandoni ĝin en 1842; li preskaŭ estis deportita al Filipinoj, kiu ankoraŭ eblis en 1848 kaj kion liaj amikoj sukcesis eviti.

Li verkis pli ol duoncento de verkoj pri variaj temoj. Por ekzemplo, pri klasikaj lingvoj kaj ties instruado: ''Plan y método para la enseñanza de las letras humanas'', 1820; ''Arte latino sencillo, fácil y seguro'', 1842; ''Literatura griega'', 1849 kaj ''Método para enseñar la lengua griega'', 1857. Pri juraj aferoj, defendante [[jurnaturalismo]]n aŭ interpretadon de la [[juro]] laŭ la principoj de la [[natura juro]], interpretado pli romantika kaj egaleca ol la laŭkutima juro: ''El verdadero derecho natural'', 1832; ''Los derechos del hombre deducidos de su naturaleza y explicados por los principios del verdadero derecho natural'', 1834; ''Derecho natural Civil, Público, Político y de Gentes'', 1842... Li montris [[naciismo]]n pri la regiono Aragono en sia korekto kaj pliigo de la ''Historia de Aragón'' de Antonio Sas, al kiu li aldonis kvinan volumon, ''Del Gobierno y Fueros de Aragón'', 1850. Li dediĉis siajn lastajn jarojn al esplorado pri [[religio]], ĉiam ekde raciisma kaj kontraŭklerikala vidpunkto: ''Cartas de un filósofo sobre el hecho fundamental de la religión'', 1858; ''Reflexiones a M. [[Ernest Renan|Renán]]'', 1863; kaj ''Los franciscanos y el Evangelio'', 1864. 

Li kultivis ankaŭ [[teatro]]n, speciale per la verkado de komedioj, el kiuj la plej granda parto estas ankoraŭ nepublikigitaj. Inter tiuj elstaras pro la kuriozeco de la temo tri teatraĵoj kiuj temas pri la [[homeopatio]]. Tamen lia famo venis el la publikigo en [[1844]] de populara romano, de ''Vida de Pedro Saputo, natural de Almudévar, hijo de mujer, ojos de vista clara y padre de la agudeza. Sabia naturaleza su maestra'', konata kiel ''Vida de Pedro Saputo''. En ĝi oni faras la portreton de rolulo de la nordaragona [[folkloro]] jam atestita en la 16-a jarcento. Pedro Saputo estis fama kiel ruzulo kaj Foz faras lin ĉefrolulo de rakonto preskaŭ [[pikareska romano|pikareska]], en kiu li arigas aventurojn, popularajn esprimojn kaj ŝercojn kun stilo kiu ŝuldas multon al [[Cervantes]]. La idearo de Braulio Foz pri la vivo ([[stoikismo]], serĉado de tio «natura», kuraĝa kritiko kaj [[antiklerikalismo]]) devenas de la [[Hispana Ora Jarcento]], kvankam trapasita tra la kibrilo de la [[Klerismo]]. Aparte, la ''Vida de Pedro Saputo'', ne sekvas la modon de pitoreskismo de la deknaŭajarcenta [[ĝenrismo]]. La geografia medio estas klare regiona de Aragono, sed la tempo estas nedeterminita. Tiu ambigveco en la tempo rilatas al la fikcio de Cervantes, ĉar ne estas historia fono, sed tradicia kaj populara.

== Verkoj ==
* ''Plan y método para la enseñanza de las letras humanas'', 1820.
* ''Palabras de un vizcaíno a los liberales de la reina Cristina, que ha publicado en París M. J. A. Chaho, traducidas y contestadas por don B. Foz'', 1835.
* ''El testamento de don Alfonso el Batallador'', 1840, dramo.
* ''Arte latino sencillo, fácil y seguro'', 1842.
* ''Vida de Pedro Saputo'' (1844).
* ''Literatura griega'', 1849.
* ''Historia de Aragón'' (Revisión y ampliación con un quinto tomo titulado ''Idea del Gobierno y Fueros de Aragón'' de la ''Historia de Aragón'' de Antonio de Sas, 1850).
* ''Método para enseñar la lengua griega'', 1857.
* ''El verdadero derecho natural'', 1832.
* ''Los derechos del hombre deducidos de su naturaleza y explicados por los principios del verdadero derecho natural'', 1834.
* ''Derecho natural Civil, Público, Político y de Gentes'', 1842.
* ''Cuestiones cosmogónico-geológicas'', 1854.
* ''Cartas de un filósofo sobre el hecho fundamental de la religión'', 1858.
* ''Reflexiones a M. [[Ernest Renan|Renán]]'', 1853.
* ''Novísima Poética'', 1859.
* ''Los fraciscanos y el Evangelio'', 1864.

== Bibliografio ==
* ''Diccionario Biográfico del Trienio Liberal''. Madrid: El Museo Universal, 1992.

== Eksteraj ligiloj ==
* [http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=5834 Braulio Foz] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20211209142006/http://www.enciclopedia-aragonesa.com/voz.asp?voz_id=5834 |date=2021-12-09 }} en Gran Enciclopedia Aragonesa
* [http://www.cervantesvirtual.com/FichaAutor.html?Ref=302 Vida de Pedro Saputo] en Cervantes Virtual
* Ricardo del Arco [http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/01/12/1delarco.pdf Un gran literato aragonés olvidado: Braulio Foz] en
Archivo de Filología Aragonesa, volumo V, Zaragozo, Institución «Fernando el Católico», 1953, pp. 7-103, issn = 0210-5624

{{Bibliotekoj}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Foz, Braulio}}
[[Kategorio:Hispanaj verkistoj]]
[[Kategorio:Hispanaj ĵurnalistoj]]</text>
      <sha1>qpdyonf2nhk1csfmyc00rvsyqah44bd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iam antaŭe... La homo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>806040</id>
    <revision>
      <id>9365372</id>
      <parentid>8361920</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:21:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365372</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7944" sha1="k6ypw1zrmyikmb3r1s5hrl4vz5juidn" xml:space="preserve">{{Informkesto televida serio}}
'''Iam antaŭe... La homo''' (en la franca: '''Il était une fois... l'homme''') estas franca [[Animacio|animacia]] [[televida serio]] por infanoj, kiu estis produktita de la franca produktentrepreno &quot;Prosidis&quot; posedata de Albert Barrie, kreinto kaj la direktoro de la serio. La serio instruas historion per [[humuro]], ĉar ĝi estas la unua el sep serioj en la &quot;Iam antaŭe&quot; [[franĉizo]].

La serio estis dissendita por la unua fojo en Francio sur la France 3 kanalo de la 30-an de septembro 1978 ĝis la 14-an de aprilo 1979. Nur unu sezono estis produktita, kiu inkludas 26 epizodojn de 26 minutoj en longo. &lt;ref&gt;Erickson, Hal (2005). ''Television Cartoon Shows: An Illustrated Encyclopedia, 1949 Through 2003'' (2nd ed.). McFarland &amp; Co. p. 596. ISBN &lt;bdi&gt;978-1476665993&lt;/bdi&gt;. &lt;/ref&gt;

La serio estis elsendita en aliaj landoj plejparte en [[Eŭropo]], inkluzive de [[Britio]], [[Belgio]], [[Kanado]], [[Hispanio]], [[Italio]], [[Israelo]], [[Japanio]], [[Norvegio]], [[Nederlando]], [[Svedio]] kaj [[Svislando]]. Sed en [[Usono]] la serio ne estis distribuita kaj ĝi tute ne estas konata tie. Kutime ĝi estis prezentita kun [[dublado]] al la loka lingvo en porinstrua televida kanalo.

La komenca [[melodio]] de la serio estas de la [[Tokato kaj Fugo en B-minoro]] de [[Johann Sebastian Bach]].

== Resuma intrigo ==
La serio sekvis la historion de la [[okcidenta mondo]] ekde la [[Praeksplodo]] ĝis la [[Dua Mondmilito]]. La lasta epizodo de la serio eĉ rakontis pri la [[estonteco]] - kiel la mondo aspektos post multaj jaroj: kia da homoj vivos en ĝi kaj kiom da rimedoj restos en ĝi. La instrua rakonto ofte estas akompanita per amuzaj segmentoj prezentitaj fare de la roluloj.

Ĉiuj okazaĵoj estis rakontitaj sekvante la generaciojn sed de regulaj kaj vizaĝe samaspektaj roluloj. Unu el la roluloj estis la [[horloĝo]] kiu foje aperis en la angulo de la ekrano kaj markis la [[Jaro|jaron]] pri kiu ĝi estis rakontita. La horloĝo havis okulojn kaj vizaĝmienojn kaj foje ĝi eĉ aktive partoprenis en la agado. Dum ĉiu epizodo rakontas pri malsama periodo, en ĉiu periodo la samaj roluloj aperas kaj rolulas laŭmode kiel la ĉeestantaj homoj en tiu periodo. Ekzemple: la saĝa maljunulo ĉiam estis [[inventisto]], [[Genio|geniulo]], [[filozofo]] aŭ [[kuracisto]] en ĉiu epizodo. Kelkaj el la ĉefroluloj ankaŭ prezentiĝis kiel historiaj roluloj en la serio. Ekzemple, la malbona brutulo aperis en la rolo de la biblia [[Goljato]], la bona knabo en la rolo de [[Davido]], kaj la saĝa maljunulo en la rolo de reĝo [[Salomono]], ktp.

== Roluloj ==
La serio prezentas la historion de la [[homaro]] de la vidpunkto de grupo/[[familio]]/[[tribo]] konsistanta el kelkaj roluloj reprezentantaj malsamajn specojn de homoj:

* '''La saĝa maljunulo''' (Maestro) - funkcias kiel la estro de la tribo, foje kiel religiema [[pastro]], kaj alifoje kiel konsilisto de la reganto, foje inventisto kaj foje [[sciencisto]], filozofo aŭ kuracisto. La maljunulo havas longan blankan [[Barbo|barbon]], kiu kovras lian tutan korpon kaj foje li havas emojn disiĝi al [[Dormo|dormemo]]. Li estas priskribita kiel saĝa kaj afabla. Ĉiu epizodo de la spektaklo havas la &quot;saĝan maljunulon&quot; de tiu tempo kaj li plejparte reprezentas [[Saĝo|saĝecon]], progreson, kaj homan [[Racio|racion]]. Kutime, kiam la saĝa maljunulo mortas, tiu alportas [[Malĝojo|malĝojon]] al la ceteraj roluloj kiuj funebras lian [[Forpaso|forpason]].
* '''La bona, kuraĝa kaj bela knabo''', '''Pierre''' (Pierre) - reprezentas la rolulon de la bona persono, kutime li estas priskribita ie en la aĝa skalo de [[infanaĝo]] ĝis [[maturaĝo]] kaj kutime aspektas kiel juna viro ĉirkaŭ siaj 20-aj jaroj).
* '''La dika''' (le Gros) - la amiko de la bona knabo. Alta viro, kun [[rufa]] hararo kaj granda fizika forto. Li foje estas iom mallerta, sed li estas tre forta. Lia forto ofte estas tre troigita, ekzemple: kiam li estas batita per [[glavo]], li ne estas vundita. Li kutime protektas sian amikon, la bonan knabon, kaj iliajn amatinojn, de la paro de malbonaj brutuloj.
* '''La bona virino''', '''Pierrette''' (Pierrette) - blondulino, kiu funkcias kiel la [[Koramiko|koramikino]]/[[edzino]] de la bona knabo.
* '''La bona knabo''', '''Dodo''' - filo de Pierre kaj Pierre.
* '''La granda malbona''' (le Teigneux) - granda ĉikananto kiu ĝuas ĉikani aliajn kaj fojfoje eĉ ataki ilin. Li estas forta, sed la dika ruĝharulo estas fakte pli forta ol li. Li ofte havas aŭtoritaton aŭ komandan pozicion: [[kapitano]], [[komandanto]], [[sinjoro]], [[nobelo]] aŭ [[reĝo]].
* '''La malgranda fiulo''' (le Nabot) - amiko de la granda ĉikananto, malforta kaj malgranda, sed intriga kaj ruza. Havas malican ridon. Ankaŭ konate La Malgranda Ruĝulo. La du roluloj de la malvirtuloj reprezentas la malbonajn homajn flankojn kiel ekzemple krueleco, [[Tiranio|tiraneco]], [[volupto]] por [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[Avido|avideco]], kaj enkorpigas rolulojn kiel ekzemple kruelaj [[Tirano (apartigilo)|tiranoj]], [[Barono|baronoj]] kaj [[Nobelo|nobeluloj]], [[Fripono|friponuloj]], aŭ parton de [[reakcia]] [[homamaso]] (ekzemple okaze de la invento de la [[trajno]] en ĉapitro 23). Ofte la pli malgranda malbonulo estas malsuperulo de la pli granda malbonulo, kaj tiel rolas kiel lia konsilisto, [[amiko]], [[servisto]] aŭ helpanto.
* '''La horloĝo''' - montras la daton (jaron, monaton) en kiu la eventoj okazas. Kelkfoje ĝi havas propran rolon kaj reagas laŭ kio okazas. Ekzemple, li foje plendas kiam la tempo plirapidiĝas tro multajn jarojn antaŭen aŭ li fiksrigardas la ekranon kiam io interesa okazas.

== Ĉapitroj ==

# La '''[[Kreado de la Mondo|Kreado de la mondo]]''' (de la [[Hadean]]-epoko ĝis la [[Pleistoceno|Plejstoceno]])
# La '''[[Neandertala homo|Neandertala Homo]]'''
# La '''[[Homo de Kro Magnon]]'''
# La '''[[Fekunda duonluno]]''' (de la [[Neolitiko]] ĝis la [[Ferepoko]])
# La '''Unuaj [[Imperio|Imperioj]]''' (de la [[Bronzepoko]] ĝis la [[Helenisma Epoko]])
# La '''Periodo de [[Periklo]]''' ([[Antikva Grekio]])
# La '''[[Romia paco|Romia Paco]]''' ([[antikva Romo]])
# La '''Ekspansio''' de '''[[Islamo]]''' (235-732)
# La '''[[Karolidoj]]''' (235-843)
# La [[Vikinga erao|'''Vikinga Erao''']] (790-1096) 
# La '''Konstruantoj de la [[Katedralo|K]]'''[[Katedralo|'''atedraloj''']] (1090-1291)
# La '''Vojaĝoj de [[Marko Polo|Marko]]''' [[Marko Polo|'''Polo''']] (1190-1298)
# La [[Centjara milito|'''Centjara Milito''']] (1300-1452)
# La '''[[15-a jarcento]]'''
# La [[Hispana ora epoko|'''Ora Epoko de Hispanio''']] (1450-1588)
# '''[[Anglio]] dum la periodo de [[Elizabeto la 1-a]]''' (1530-1620)
# La '''Ora Epoko de la [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Unuiĝintaj]]''' [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|'''Provincoj''']] (1566-1620)
# La '''Periodo de [[Ludoviko la 14-a]]''' (1680-1789)
# La '''Periodo de [[Petro la Granda]]''' (18-a jarcento)
# La '''[[Klerismo|Epoko de Klerismo]]''' (18-a jarcento)
# '''[[Ameriko]]''' (1620-1861)
# La [[Franca revolucio de 1789|'''Franca Revolucio''']] (1789-1812)
# La '''[[Printempo de Nacioj]]''' (19-a jarcento)
# La '''[[Bela epoko|Bela Epoko]] en [[Francio]]''' (La belle époque) (1894-1920)
# La [[:en:Roaring_Twenties|'''Gajaj Jaroj''']] (1909-1945)
# '''Tio kio estos...'''

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}}
* [http://www.procidis.com/ Procidis, la produktisto de la serio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061105135714/http://www.procidis.com/ |date=2006-11-05 }}
* Once Upon a Time... Man at IMDb
* [https://www.youtube.com/user/onceuponatimechannel/about Halo Maestro] ĉe ''YouTube''
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Historiaj televidaj serioj]]
[[Kategorio:Infanaj televidaj serioj]]
[[Kategorio:Francaj animaciaj televidserioj]]
[[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1970-1979]]
[[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1980-1989]]</text>
      <sha1>k6ypw1zrmyikmb3r1s5hrl4vz5juidn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365393</id>
      <parentid>9365372</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:25:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7960" sha1="815eo42k9d9wxzytp1aauozfvrp69lw" xml:space="preserve">{{Informkesto televida serio}}
'''Iam antaŭe... La homo''' (en la franca: '''Il était une fois... l'homme''') estas franca [[Animacio|animacia]] [[televida serio]] por infanoj, kiu estis produktita de la franca produktentrepreno &quot;Prosidis&quot; posedata de Albert Barrie, kreinto kaj la direktoro de la serio. La serio instruas historion per [[humuro]], ĉar ĝi estas la unua el sep serioj en la &quot;Iam antaŭe&quot; [[franĉizo]].

La serio estis dissendita por la unua fojo en Francio sur la France 3 kanalo de la 30-an de septembro 1978 ĝis la 14-an de aprilo 1979. Nur unu sezono estis produktita, kiu inkludas 26 epizodojn de 26 minutoj en longo. &lt;ref&gt;Erickson, Hal (2005). ''Television Cartoon Shows: An Illustrated Encyclopedia, 1949 Through 2003'' (2nd ed.). McFarland &amp; Co. p. 596. ISBN &lt;bdi&gt;978-1476665993&lt;/bdi&gt;. &lt;/ref&gt;

La serio estis elsendita en aliaj landoj plejparte en [[Eŭropo]], inkluzive de [[Britio]], [[Belgio]], [[Kanado]], [[Hispanio]], [[Italio]], [[Israelo]], [[Japanio]], [[Norvegio]], [[Nederlando]], [[Svedio]] kaj [[Svislando]]. Sed en [[Usono]] la serio ne estis distribuita kaj ĝi tute ne estas konata tie. Kutime ĝi estis prezentita kun [[dublado]] al la loka lingvo en porinstrua televida kanalo.

La komenca [[melodio]] de la serio estas de la [[Tokato kaj Fugo en B-minoro]] ([[d:Q392734]]) de [[Johann Sebastian Bach]].

== Resuma intrigo ==
La serio sekvis la historion de la [[okcidenta mondo]] ekde la [[Praeksplodo]] ĝis la [[Dua Mondmilito]]. La lasta epizodo de la serio eĉ rakontis pri la [[estonteco]] - kiel la mondo aspektos post multaj jaroj: kia da homoj vivos en ĝi kaj kiom da rimedoj restos en ĝi. La instrua rakonto ofte estas akompanita per amuzaj segmentoj prezentitaj fare de la roluloj.

Ĉiuj okazaĵoj estis rakontitaj sekvante la generaciojn sed de regulaj kaj vizaĝe samaspektaj roluloj. Unu el la roluloj estis la [[horloĝo]] kiu foje aperis en la angulo de la ekrano kaj markis la [[Jaro|jaron]] pri kiu ĝi estis rakontita. La horloĝo havis okulojn kaj vizaĝmienojn kaj foje ĝi eĉ aktive partoprenis en la agado. Dum ĉiu epizodo rakontas pri malsama periodo, en ĉiu periodo la samaj roluloj aperas kaj rolulas laŭmode kiel la ĉeestantaj homoj en tiu periodo. Ekzemple: la saĝa maljunulo ĉiam estis [[inventisto]], [[Genio|geniulo]], [[filozofo]] aŭ [[kuracisto]] en ĉiu epizodo. Kelkaj el la ĉefroluloj ankaŭ prezentiĝis kiel historiaj roluloj en la serio. Ekzemple, la malbona brutulo aperis en la rolo de la biblia [[Goljato]], la bona knabo en la rolo de [[Davido]], kaj la saĝa maljunulo en la rolo de reĝo [[Salomono]], ktp.

== Roluloj ==
La serio prezentas la historion de la [[homaro]] de la vidpunkto de grupo/[[familio]]/[[tribo]] konsistanta el kelkaj roluloj reprezentantaj malsamajn specojn de homoj:

* '''La saĝa maljunulo''' (Maestro) - funkcias kiel la estro de la tribo, foje kiel religiema [[pastro]], kaj alifoje kiel konsilisto de la reganto, foje inventisto kaj foje [[sciencisto]], filozofo aŭ kuracisto. La maljunulo havas longan blankan [[Barbo|barbon]], kiu kovras lian tutan korpon kaj foje li havas emojn disiĝi al [[Dormo|dormemo]]. Li estas priskribita kiel saĝa kaj afabla. Ĉiu epizodo de la spektaklo havas la &quot;saĝan maljunulon&quot; de tiu tempo kaj li plejparte reprezentas [[Saĝo|saĝecon]], progreson, kaj homan [[Racio|racion]]. Kutime, kiam la saĝa maljunulo mortas, tiu alportas [[Malĝojo|malĝojon]] al la ceteraj roluloj kiuj funebras lian [[Forpaso|forpason]].
* '''La bona, kuraĝa kaj bela knabo''', '''Pierre''' (Pierre) - reprezentas la rolulon de la bona persono, kutime li estas priskribita ie en la aĝa skalo de [[infanaĝo]] ĝis [[maturaĝo]] kaj kutime aspektas kiel juna viro ĉirkaŭ siaj 20-aj jaroj).
* '''La dika''' (le Gros) - la amiko de la bona knabo. Alta viro, kun [[rufa]] hararo kaj granda fizika forto. Li foje estas iom mallerta, sed li estas tre forta. Lia forto ofte estas tre troigita, ekzemple: kiam li estas batita per [[glavo]], li ne estas vundita. Li kutime protektas sian amikon, la bonan knabon, kaj iliajn amatinojn, de la paro de malbonaj brutuloj.
* '''La bona virino''', '''Pierrette''' (Pierrette) - blondulino, kiu funkcias kiel la [[Koramiko|koramikino]]/[[edzino]] de la bona knabo.
* '''La bona knabo''', '''Dodo''' - filo de Pierre kaj Pierre.
* '''La granda malbona''' (le Teigneux) - granda ĉikananto kiu ĝuas ĉikani aliajn kaj fojfoje eĉ ataki ilin. Li estas forta, sed la dika ruĝharulo estas fakte pli forta ol li. Li ofte havas aŭtoritaton aŭ komandan pozicion: [[kapitano]], [[komandanto]], [[sinjoro]], [[nobelo]] aŭ [[reĝo]].
* '''La malgranda fiulo''' (le Nabot) - amiko de la granda ĉikananto, malforta kaj malgranda, sed intriga kaj ruza. Havas malican ridon. Ankaŭ konate La Malgranda Ruĝulo. La du roluloj de la malvirtuloj reprezentas la malbonajn homajn flankojn kiel ekzemple krueleco, [[Tiranio|tiraneco]], [[volupto]] por [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[Avido|avideco]], kaj enkorpigas rolulojn kiel ekzemple kruelaj [[Tirano (apartigilo)|tiranoj]], [[Barono|baronoj]] kaj [[Nobelo|nobeluloj]], [[Fripono|friponuloj]], aŭ parton de [[reakcia]] [[homamaso]] (ekzemple okaze de la invento de la [[trajno]] en ĉapitro 23). Ofte la pli malgranda malbonulo estas malsuperulo de la pli granda malbonulo, kaj tiel rolas kiel lia konsilisto, [[amiko]], [[servisto]] aŭ helpanto.
* '''La horloĝo''' - montras la daton (jaron, monaton) en kiu la eventoj okazas. Kelkfoje ĝi havas propran rolon kaj reagas laŭ kio okazas. Ekzemple, li foje plendas kiam la tempo plirapidiĝas tro multajn jarojn antaŭen aŭ li fiksrigardas la ekranon kiam io interesa okazas.

== Ĉapitroj ==

# La '''[[Kreado de la Mondo|Kreado de la mondo]]''' (de la [[Hadean]]-epoko ĝis la [[Pleistoceno|Plejstoceno]])
# La '''[[Neandertala homo|Neandertala Homo]]'''
# La '''[[Homo de Kro Magnon]]'''
# La '''[[Fekunda duonluno]]''' (de la [[Neolitiko]] ĝis la [[Ferepoko]])
# La '''Unuaj [[Imperio|Imperioj]]''' (de la [[Bronzepoko]] ĝis la [[Helenisma Epoko]])
# La '''Periodo de [[Periklo]]''' ([[Antikva Grekio]])
# La '''[[Romia paco|Romia Paco]]''' ([[antikva Romo]])
# La '''Ekspansio''' de '''[[Islamo]]''' (235-732)
# La '''[[Karolidoj]]''' (235-843)
# La [[Vikinga erao|'''Vikinga Erao''']] (790-1096) 
# La '''Konstruantoj de la [[Katedralo|K]]'''[[Katedralo|'''atedraloj''']] (1090-1291)
# La '''Vojaĝoj de [[Marko Polo|Marko]]''' [[Marko Polo|'''Polo''']] (1190-1298)
# La [[Centjara milito|'''Centjara Milito''']] (1300-1452)
# La '''[[15-a jarcento]]'''
# La [[Hispana ora epoko|'''Ora Epoko de Hispanio''']] (1450-1588)
# '''[[Anglio]] dum la periodo de [[Elizabeto la 1-a]]''' (1530-1620)
# La '''Ora Epoko de la [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Unuiĝintaj]]''' [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|'''Provincoj''']] (1566-1620)
# La '''Periodo de [[Ludoviko la 14-a]]''' (1680-1789)
# La '''Periodo de [[Petro la Granda]]''' (18-a jarcento)
# La '''[[Klerismo|Epoko de Klerismo]]''' (18-a jarcento)
# '''[[Ameriko]]''' (1620-1861)
# La [[Franca revolucio de 1789|'''Franca Revolucio''']] (1789-1812)
# La '''[[Printempo de Nacioj]]''' (19-a jarcento)
# La '''[[Bela epoko|Bela Epoko]] en [[Francio]]''' (La belle époque) (1894-1920)
# La [[:en:Roaring_Twenties|'''Gajaj Jaroj''']] (1909-1945)
# '''Tio kio estos...'''

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}}
* [http://www.procidis.com/ Procidis, la produktisto de la serio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061105135714/http://www.procidis.com/ |date=2006-11-05 }}
* Once Upon a Time... Man at IMDb
* [https://www.youtube.com/user/onceuponatimechannel/about Halo Maestro] ĉe ''YouTube''
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Historiaj televidaj serioj]]
[[Kategorio:Infanaj televidaj serioj]]
[[Kategorio:Francaj animaciaj televidserioj]]
[[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1970-1979]]
[[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1980-1989]]</text>
      <sha1>815eo42k9d9wxzytp1aauozfvrp69lw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365395</id>
      <parentid>9365393</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7949" sha1="ssc5c7wxbtbkce5bdije6ecaq2k1ovq" xml:space="preserve">{{Informkesto televida serio}}
'''Iam antaŭe... La homo''' ({{l-fr|Il était une fois... l'homme}}) estas franca [[Animacio|animacia]] [[televida serio]] por infanoj, kiu estis produktita de la franca produktentrepreno &quot;Prosidis&quot; posedata de Albert Barrie, kreinto kaj la direktoro de la serio. La serio instruas historion per [[humuro]], ĉar ĝi estas la unua el sep serioj en la &quot;Iam antaŭe&quot; [[franĉizo]].

La serio estis dissendita por la unua fojo en Francio sur la France 3 kanalo de la 30-an de septembro 1978 ĝis la 14-an de aprilo 1979. Nur unu sezono estis produktita, kiu inkludas 26 epizodojn de 26 minutoj en longo. &lt;ref&gt;Erickson, Hal (2005). ''Television Cartoon Shows: An Illustrated Encyclopedia, 1949 Through 2003'' (2nd ed.). McFarland &amp; Co. p. 596. ISBN &lt;bdi&gt;978-1476665993&lt;/bdi&gt;. &lt;/ref&gt;

La serio estis elsendita en aliaj landoj plejparte en [[Eŭropo]], inkluzive de [[Britio]], [[Belgio]], [[Kanado]], [[Hispanio]], [[Italio]], [[Israelo]], [[Japanio]], [[Norvegio]], [[Nederlando]], [[Svedio]] kaj [[Svislando]]. Sed en [[Usono]] la serio ne estis distribuita kaj ĝi tute ne estas konata tie. Kutime ĝi estis prezentita kun [[dublado]] al la loka lingvo en porinstrua televida kanalo.

La komenca [[melodio]] de la serio estas de la [[Tokato kaj Fugo en B-minoro]] ([[d:Q392734]]) de [[Johann Sebastian Bach]].

== Resuma intrigo ==
La serio sekvis la historion de la [[okcidenta mondo]] ekde la [[Praeksplodo]] ĝis la [[Dua Mondmilito]]. La lasta epizodo de la serio eĉ rakontis pri la [[estonteco]] - kiel la mondo aspektos post multaj jaroj: kia da homoj vivos en ĝi kaj kiom da rimedoj restos en ĝi. La instrua rakonto ofte estas akompanita per amuzaj segmentoj prezentitaj fare de la roluloj.

Ĉiuj okazaĵoj estis rakontitaj sekvante la generaciojn sed de regulaj kaj vizaĝe samaspektaj roluloj. Unu el la roluloj estis la [[horloĝo]] kiu foje aperis en la angulo de la ekrano kaj markis la [[Jaro|jaron]] pri kiu ĝi estis rakontita. La horloĝo havis okulojn kaj vizaĝmienojn kaj foje ĝi eĉ aktive partoprenis en la agado. Dum ĉiu epizodo rakontas pri malsama periodo, en ĉiu periodo la samaj roluloj aperas kaj rolulas laŭmode kiel la ĉeestantaj homoj en tiu periodo. Ekzemple: la saĝa maljunulo ĉiam estis [[inventisto]], [[Genio|geniulo]], [[filozofo]] aŭ [[kuracisto]] en ĉiu epizodo. Kelkaj el la ĉefroluloj ankaŭ prezentiĝis kiel historiaj roluloj en la serio. Ekzemple, la malbona brutulo aperis en la rolo de la biblia [[Goljato]], la bona knabo en la rolo de [[Davido]], kaj la saĝa maljunulo en la rolo de reĝo [[Salomono]], ktp.

== Roluloj ==
La serio prezentas la historion de la [[homaro]] de la vidpunkto de grupo/[[familio]]/[[tribo]] konsistanta el kelkaj roluloj reprezentantaj malsamajn specojn de homoj:

* '''La saĝa maljunulo''' (Maestro) - funkcias kiel la estro de la tribo, foje kiel religiema [[pastro]], kaj alifoje kiel konsilisto de la reganto, foje inventisto kaj foje [[sciencisto]], filozofo aŭ kuracisto. La maljunulo havas longan blankan [[Barbo|barbon]], kiu kovras lian tutan korpon kaj foje li havas emojn disiĝi al [[Dormo|dormemo]]. Li estas priskribita kiel saĝa kaj afabla. Ĉiu epizodo de la spektaklo havas la &quot;saĝan maljunulon&quot; de tiu tempo kaj li plejparte reprezentas [[Saĝo|saĝecon]], progreson, kaj homan [[Racio|racion]]. Kutime, kiam la saĝa maljunulo mortas, tiu alportas [[Malĝojo|malĝojon]] al la ceteraj roluloj kiuj funebras lian [[Forpaso|forpason]].
* '''La bona, kuraĝa kaj bela knabo''', '''Pierre''' (Pierre) - reprezentas la rolulon de la bona persono, kutime li estas priskribita ie en la aĝa skalo de [[infanaĝo]] ĝis [[maturaĝo]] kaj kutime aspektas kiel juna viro ĉirkaŭ siaj 20-aj jaroj).
* '''La dika''' (le Gros) - la amiko de la bona knabo. Alta viro, kun [[rufa]] hararo kaj granda fizika forto. Li foje estas iom mallerta, sed li estas tre forta. Lia forto ofte estas tre troigita, ekzemple: kiam li estas batita per [[glavo]], li ne estas vundita. Li kutime protektas sian amikon, la bonan knabon, kaj iliajn amatinojn, de la paro de malbonaj brutuloj.
* '''La bona virino''', '''Pierrette''' (Pierrette) - blondulino, kiu funkcias kiel la [[Koramiko|koramikino]]/[[edzino]] de la bona knabo.
* '''La bona knabo''', '''Dodo''' - filo de Pierre kaj Pierre.
* '''La granda malbona''' (le Teigneux) - granda ĉikananto kiu ĝuas ĉikani aliajn kaj fojfoje eĉ ataki ilin. Li estas forta, sed la dika ruĝharulo estas fakte pli forta ol li. Li ofte havas aŭtoritaton aŭ komandan pozicion: [[kapitano]], [[komandanto]], [[sinjoro]], [[nobelo]] aŭ [[reĝo]].
* '''La malgranda fiulo''' (le Nabot) - amiko de la granda ĉikananto, malforta kaj malgranda, sed intriga kaj ruza. Havas malican ridon. Ankaŭ konate La Malgranda Ruĝulo. La du roluloj de la malvirtuloj reprezentas la malbonajn homajn flankojn kiel ekzemple krueleco, [[Tiranio|tiraneco]], [[volupto]] por [[Potenco (filozofio)|potenco]] kaj [[Avido|avideco]], kaj enkorpigas rolulojn kiel ekzemple kruelaj [[Tirano (apartigilo)|tiranoj]], [[Barono|baronoj]] kaj [[Nobelo|nobeluloj]], [[Fripono|friponuloj]], aŭ parton de [[reakcia]] [[homamaso]] (ekzemple okaze de la invento de la [[trajno]] en ĉapitro 23). Ofte la pli malgranda malbonulo estas malsuperulo de la pli granda malbonulo, kaj tiel rolas kiel lia konsilisto, [[amiko]], [[servisto]] aŭ helpanto.
* '''La horloĝo''' - montras la daton (jaron, monaton) en kiu la eventoj okazas. Kelkfoje ĝi havas propran rolon kaj reagas laŭ kio okazas. Ekzemple, li foje plendas kiam la tempo plirapidiĝas tro multajn jarojn antaŭen aŭ li fiksrigardas la ekranon kiam io interesa okazas.

== Ĉapitroj ==

# La '''[[Kreado de la Mondo|Kreado de la mondo]]''' (de la [[Hadean]]-epoko ĝis la [[Pleistoceno|Plejstoceno]])
# La '''[[Neandertala homo|Neandertala Homo]]'''
# La '''[[Homo de Kro Magnon]]'''
# La '''[[Fekunda duonluno]]''' (de la [[Neolitiko]] ĝis la [[Ferepoko]])
# La '''Unuaj [[Imperio|Imperioj]]''' (de la [[Bronzepoko]] ĝis la [[Helenisma Epoko]])
# La '''Periodo de [[Periklo]]''' ([[Antikva Grekio]])
# La '''[[Romia paco|Romia Paco]]''' ([[antikva Romo]])
# La '''Ekspansio''' de '''[[Islamo]]''' (235-732)
# La '''[[Karolidoj]]''' (235-843)
# La [[Vikinga erao|'''Vikinga Erao''']] (790-1096) 
# La '''Konstruantoj de la [[Katedralo|K]]'''[[Katedralo|'''atedraloj''']] (1090-1291)
# La '''Vojaĝoj de [[Marko Polo|Marko]]''' [[Marko Polo|'''Polo''']] (1190-1298)
# La [[Centjara milito|'''Centjara Milito''']] (1300-1452)
# La '''[[15-a jarcento]]'''
# La [[Hispana ora epoko|'''Ora Epoko de Hispanio''']] (1450-1588)
# '''[[Anglio]] dum la periodo de [[Elizabeto la 1-a]]''' (1530-1620)
# La '''Ora Epoko de la [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Unuiĝintaj]]''' [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|'''Provincoj''']] (1566-1620)
# La '''Periodo de [[Ludoviko la 14-a]]''' (1680-1789)
# La '''Periodo de [[Petro la Granda]]''' (18-a jarcento)
# La '''[[Klerismo|Epoko de Klerismo]]''' (18-a jarcento)
# '''[[Ameriko]]''' (1620-1861)
# La [[Franca revolucio de 1789|'''Franca Revolucio''']] (1789-1812)
# La '''[[Printempo de Nacioj]]''' (19-a jarcento)
# La '''[[Bela epoko|Bela Epoko]] en [[Francio]]''' (La belle époque) (1894-1920)
# La [[:en:Roaring_Twenties|'''Gajaj Jaroj''']] (1909-1945)
# '''Tio kio estos...'''

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}}
* [http://www.procidis.com/ Procidis, la produktisto de la serio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20061105135714/http://www.procidis.com/ |date=2006-11-05 }}
* Once Upon a Time... Man at IMDb
* [https://www.youtube.com/user/onceuponatimechannel/about Halo Maestro] ĉe ''YouTube''
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Historiaj televidaj serioj]]
[[Kategorio:Infanaj televidaj serioj]]
[[Kategorio:Francaj animaciaj televidserioj]]
[[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1970-1979]]
[[Kategorio:Televidaj serioj aperintaj en 1980-1989]]</text>
      <sha1>ssc5c7wxbtbkce5bdije6ecaq2k1ovq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (S-Z)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>809573</id>
    <revision>
      <id>9365912</id>
      <parentid>9342570</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T10:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* S */</comment>
      <origin>9365912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37535" sha1="q8t08tfz6b3309lwzsmzbz86lcc476y" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj famaj [[hungaroj]], kiuj naskiĝis en [[Budapeŝto]] laŭ alfabeto. (Pri la ceteraj famuloj vidu ankaŭ la [[:Kategorio:Distriktoj de Budapeŝto|artikolojn pri distriktoj de Budapeŝto]] (ekzemple [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Újpest]]) kaj pri [[Pest (urbo)|Pest]] kaj [[Buda]] antaŭ [[1873]] (kiuj naskiĝis en tiuj lokoj): [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Pest]], [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Buda]]!)

* Pri (A-F) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (A-F)]]!
* Pri (G-K) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (G-K)]]!
* Pri (L-R) la liston vi vidos: [[Listo de famuloj naskiĝintaj en Budapeŝto (L-R)]]!
{{EnhavTabelo|alf=L}}

== S ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[István S. Nagy]], tekstopoeto
* [[Margit S. Sárdi]], literaturhistoriisto
* [[Gyula D. Schmidt]], [[arkitekto]]
* [[Edit S. Vincze]], [[historiisto]]
* [[Kinga Saárossy]], [[aktoro]]
* [[Anikó Sáfár]], aktoro
* [[Mónika Sáfár]], aktoro
* [[Károly Safranek]], aktoro
* [[József Sáfrány]], [[reĝisoro]]
* [[Ágnes Ságvári]], historiisto
* [[Endre Ságvári]], komunisto
* [[Szabolcs Sajgó]], jezuito
* [[András Sajó]], [[juristo]]
* [[József Sákovics]], skermisto
* [[Ferenc Salamin]], arkitekto
* [[András Salamon (reĝisoro)]]
* [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]]
* [[Zoltán Sallay]], [[baletisto]]
* [[István Salusinszky]], bankisto
* [[Nóra Salvi]], hobojisto
* [[Frigyes Sándor]], [[dirigento]]
* [[György Sándor]], humuristo
* [[Iván Sándor]], [[verkisto]]
* [[György Sándor (pianisto)]]
* [[István Sándor (etnografo)]]
* [[János Sándor (reĝisoro)]]
* [[Judit Sándor]], [[operkantisto]]
* [[Mátyás Sándor (imunologo)]] 
* [[Pál Sándor]], reĝisoro
* [[Szabolcs Sándor]], dirigento
* [[István Sándorfi]], [[pentristo]]
* [[Kamill Sándorfy]], [[kemiisto]]
* [[Krisztián Sánta]], paralimpiano
* [[Ferenc Sapszon (1952)]], korusestro
* [[Balázs Sára]], kameraisto
* [[Bernadette Sára]], aktoro
* [[Júlia Sára]], reĝisoro 
* [[Tibor Sárai]], [[komponisto]]
* [[Aladár Sarbu]], altlerneja instruisto
* [[Péter Sárfalvi]], moderna pentatlonisto
* [[László Sári]], tibetologo
* [[Aladár Sarkadi]], aktoro
* [[Balázs Sarkadi]], biokemiisto
* [[Miklós Sárkány]], akvopilkisto
* [[György Sárközi]], [[poeto]]
* [[Gyula Sárközi]], baletisto
* [[Mátyás Sárközi]], verkisto
* [[András Sárközy]], [[matematikisto]]
* [[Gergely Sárközy]], komponisto
* [[Tamás Sárközy]], juristo
* [[István Sarlós]], ministro
* [[Krisztián Sárneczky]], [[instruisto]]
* [[Rezső Sárosdy]], aktoro
* [[György Sárosi]], futbalisto
* [[László Sárosi (akvopilkisto)]]
* [[László Sárosi (futbalisto)]] 
* [[Andor Sárosy]], operkantisto
* [[Mihály Sárossy]], esperantisto
* [[Vilmos Sárvári]], gitaristo
* [[Andor Sas]], historiisto
* [[István Sas]], reklamisto
* [[Tamás Sas]], reĝisoro
* [[Peter Sasdy]], reĝisoro
* [[Oszkár Sashegyi]], [[arkivisto]]
* [[Sylvia Sass]], operkantisto
* [[Sándor Sasvári]], muzikalkantisto
* [[Erzsébet Schaár]], [[skulptisto]]
* [[Zsuzsa Schaff]], [[kuracisto]]
* [[Alfréd Schaffer]], futbalisto
* [[Judit Schäffer]], kostumisto
* [[Catherine Schell]], aktoro
* [[Viktor Scheffer]], inĝeniero
* [[Hugó Scheiber]], pentristo
* [[Sándor Scheiber]], lingvisto
* [[Gábor Schein]], verkisto
* [[Gábor Scheiring]], ekonomo
* [[András Schiff]], pianisto
* [[András Schiffer]], advokato
* [[Pál Schiffer]], reĝisoro
* [[Emil Schimanek]], inĝeniero
* [[György Schirilla (advokato)]]
* [[György Schirilla (filo)]], kuristo
* [[György Schirilla (patro)]], naĝisto
* [[András Schlanger]], aktoro
* [[Imre Schlosser]], futbalisto
* [[Ádám Schmidt]], ekonomo
* [[Egon Schmidt]], verkisto
* [[Éva Schmidt]], lingvisto
* [[Zoltán Schmied]], aktoro
* [[Pál Schmitt]], skermisto
* [[Csilla Krisztina Schneider]], pentristo
* [[Hédy Schneider]], pianisto
* [[Zoltán Schneider]], aktoro
* [[Ádám Schnell]], aktoro
* [[Ervin Schőmer]], arkitekto
* [[István Schrodt]], inĝeniero
* [[Éva Schubert]], aktoro
* [[Gabriella Schubert]], lingvisto
* [[Tibor Schulek]], luterana pastro
* [[Ödön Schulhof]], kuracisto
* [[Vilmos Schulhof]], kuracisto
* [[Imre Schuller]], kameraisto
* [[Emil Schultheisz (ministro)]]
* [[Lóránt Schuster]], muzikisto
* [[Ila Schütz]], aktorino
* [[András Bertalan Schwarz]], juristo
* [[Pál Schweitzer (esteto)]]
* [[Rosika Schwimmer]], feministo
* [[Tibor Scitovsky]], ekonomikisto
* [[Béla Scitovszky]], ministro
* [[Georges Sébastian]], dirigento
* [[Thomas Albert Sebeok]], lingvisto
* [[Gusztáv Sebes]], trejnisto
* [[Katalin Sebestény]], baletisto
* [[Benedek Sebestyén]], skulptisto
* [[János Sebestyén]], orgenisto
* [[Mihály Sebestyén (aktoro)]]
* [[Vilmos Sebők]], futbalisto
* [[György Segesdi]], skulptisto
* [[Mátyás Seiber]], komponisto
* [[György Selmeczi]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Roland Selmeczi]], [[voĉoaktoro]]
* [[Zsolt Semjén]], ministro
* [[Vera Sennyei]], aktoro
* [[Márta Serák]], operkantisto
* [[László Seregi]], koreografo
* [[Zoltán Seregi]], reĝisoro
* [[Ákos Seress]], matematikisto
* [[Iván Seres]], matematikisto
* [[Amrita Sérgil]], pentristo
* [[Miklós Seszták]], ministro
* [[Rezső Seress]], komponisto
* [[Lajos Shvoy]], episkopo
* [[Ferenc Sidló]], skulptisto
* [[Ferenc Sidó]], tablotenisisto
* [[Sándor Silló]], dramaturgo
* [[Endre Sík]], ministro
* [[Sándor Sík]], poeto
* [[István Síklaki]], psikologo
* [[Albert Siklós]], komponisto
* [[Csaba Siklós]], ministro
* [[Mihály Simai]], ekonomikisto
* [[Imre Simay]], pentristo
* [[Sándor Simó]], reĝisoro
* [[Bea Simóka]], moderna pentatlonisto
* [[András Simon]], grafikisto
* [[István Simon (biofizikisto)]]
* [[Jolán Simon]], deklamisto
* [[Miklós Simonovits]], matematikisto
* [[Erzsébet Simonyi]], bestkuracisto
* [[András Simor]], bankisto
* [[Erzsi Simor]], aktoro
* [[Ottó Simor]], aktoro
* [[Olivér Sin]], pentristo
* [[Vilma Singhoffer]], operkantisto
* [[György Sinkó]], operkantisto
* [[László Sinkó]], aktoro
* [[József Géza Sinkovics]], kuracisto
* [[András Sinkovits-Vitay]], aktoro
* [[Imre Sinkovits]], aktoro
* [[Jenő Sipőcz]], urbestro
* [[András Sipos (reĝisoro)]]
* [[Csaba Sipos]], [[inspektoro]]
* [[Ete Álmos Sipos]], kalvinana pastro
* [[Ferenc Sipos (futbalisto)]]
* [[József Sipos]], produktoro
* [[András Sirák]], [[ĝenerala kuracisto]]
* [[Zoltán Siroki]], botanikisto
* [[György Skardelli]], arkitekto
* [[Árpád Skrabski]], informadikisto
* [[Fruzsina Skrabski]], ĵurnalisto
* [[Pál Sohár]], kemiisto
* [[Anni Soltész]], aktoro
* [[Iván Soltész]], biologo
* [[Katalin Soltész]], lingvisto
* [[Miklós Soltész]], [[subministro]]
* [[Georg Solti]], dirigento
* [[Gizella Solti]], gobelinisto
* [[János Solti]], drumisto
* [[László Solti]], bestkuracisto
* [[Ottó Solymosi]], reĝisoro
* [[Ottó Solymosi]], baletisto
* [[Zoltán Solymosi]], baletisto
* [[Janka Sólyom]], aktoro
* [[Katalin Sólyom]], aktoro
* [[Lajos Som]], gitaristo
* [[Dávid Somfai Kara]], mongolisto
* [[István Somkúti]], kameraisto
* [[Ádám Somlai-Fischer]], arkitekto
* [[Artúr Somlay]], aktoro
* [[Ferenc Somló (pli aĝa)]], aktoro
* [[Mária Somló]], aktoro
* [[Tamás Somló]], ŝlagromuzikisto
* [[Tamás Somló (kameraisto)]]
* [[Ervin Somogyi]] ([[lutieristo]])
* [[Győző Somogyi]], pentristo
* [[László Somogyi (dirigento)]]
* [[Nusi Somogyi]], operkantisto
* [[Pál György Somogyi]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Rudolf Somogyvári]], aktoro
* [[Enikő Somorjai]], kemiisto
* [[Gábor Árpád Somorjai]], baletisto
* [[Ferenc Soós]], tablotenisisto
* [[Péter Soós]], reĝisoro
* [[Andrea Söptei]], aktoro
* [[Sándor Sörös]], aktoro
* [[Ágnes Sós]], reĝisoro
* [[Vera T. Sós]], matematikisto
* [[Péter Sótonyi]], kuracisto
* [[Antal Spányi]], episkopo
* [[Miklós Spányi]], klavicenisto
* [[Pater Sparrow]], reĝisoro
* [[András Spät]], kuracisto
* [[Beáta Sperlágh]], kuracisto
* [[Klára Spilák]], aktoro
* [[György Spiró]], dramisto
* [[György Springer]], inĝeniero
* [[Antal Stark]], ekonomikisto
* [[Tibor Stark (trumpetisto)]] 
* [[János Starker]], violonĉelisto
* [[Gábor Staudt]], politikisto
* [[Imre Stefániai]], pianisto
* [[Angéla Stefanovics]], aktoro
* [[Péter Stefanovits]], grafikisto
* [[Lilly Steinschneider]], piloto
* [[Kristóf Steiner]], aktoro
* [[Ádám Steinmetz]], akvopilkisto
* [[Barnabás Steinmetz]], akvopilkisto
* [[János Steinmetz]], akvopilkisto
* [[Gábor Stépán]], inĝeniero
* [[László Sterbinszky]], baletisto
* [[Ágnes Stiller-Luzsicza]], pentristo
* [[Gabriella Stimácz]], baletisto
* [[András Stipsicz]], matematikisto
* [[Kálmán Stoll]], epidemiologo
* [[Botond Storcz]], kajakisto
* [[Natasa Stork]], aktoro
* [[Dezső Straub]], aktoro
* [[Péter Straub]], aktoro
* [[János Strausz]], juĝisto
* [[Aurél Stromfeld]], generalo
* [[Balázs Sudár]], turkologo
* [[Mária Sudlik]], operkantisto
* [[Attila Sudár]], akvopilkisto
* [[Károly Sugár]], aktoro
* [[Lajos Sugár]], aktoro
* [[Miklós Sugár]], komponisto
* [[Rezső Sugár]], komponisto
* [[Jenő Sujánszky]], kemiisto
* [[Mihály Sükösd]], verkisto
* [[Béla Sulyok]], bankisto
* [[Imre Sulyok (komponisto)]]
* [[Géza Supka]], arkeologo
* [[Magdolna Supka]], arthistoriisto
* [[Erzsébet Surány]], grafikisto
* [[György Surányi]], bankestro
* [[János Surányi (matematikisto)]]
* [[Tivadar Surányi-Unger]], ekonomikisto
* [[Enikő Sütő]], [[manekeno]]
* [[József Sütő]], kemiisto
* [[Lajos Sütő]], gitaristo
* [[Gyula Sváb]], arkitekto
* [[Sándor Svéd]], operokantisto
* [[Vilmos Szabadi]], violonisto
* [[Veronika Szabady]], skulptisto
* [[György Szabados]], pianisto, komponisto
* [[Miklós Szabados]], tablotenisisto
* [[Ferenc Szablya-Frischauf]], pentristo
* [[János Szablya]], inĝeniero
* [[Ádám Szabó]], akordionisto
* [[Ágnes Szabó (1995)]], kajakisto
* [[András György Szabó]], filozofo
* [[Árpád Szabó (filologo)]]
* [[Attila Szabó]], kemiisto
* [[Bence Szabó]], skermisto
* [[Dezső Szabó (kemiisto)]]
* [[Éva Zsuzsanna Szabó]], psikologo
* [[Ferenc Szabó]], komponisto
* [[Gábor Szabó (gitaristo)]]
* [[Gabriella Szabó (kajakisto)]]
* [[Gyula Szabó (pentristo)]]
* [[Ildikó Szabó]], reĝisoro
* [[Ilonka Szabó]], operkantisto
* [[István Szabó (arkitekto)]]
* [[István Szabó (filmreĝisoro)]]
* [[István Szabó (kajakisto)]]
* [[Iván Szabó (skulptisto)]]
* [[János Szabó (arkitekto)]]
* [[József Szabó (dentkuracisto)]]
* [[József Szabó (naĝisto)]]
* [[Katalin Szabó (kegloludisto)]]
* [[Kinga Szabó (ceramikisto)]]
* [[László Szabó (reĝisoro)]]
* [[Lujza Szabó]], operkantisto
* [[Marianne Szabó]], tekstilartisto
* [[Rebeka Szabó]], politikisto
* [[Sándor Szabó (aktoro)]]
* [[Szilvia Szabó]], kajakisto
* [[Tamás Szabó (skulptisto)]]
* [[Zoltán Szabó (botanikisto)]]
* [[Zoltán Szabó (matematikisto)]]
* [[Zoltán Szabó (politikisto)]]
* [[Barnabás Szabó Sipos]], aktoro
* [[Alajos Szabóky]], statistikisto
* [[Ernő Szabolcs]], aktoro
* [[Bence Szabolcsi]], muzikhistoriisto
* [[Lajos Szabolcsi]], literaturhistoriisto
* [[Miklós Szabolcsi]], literaturhistoriisto
* [[László Szacsvay]], aktoro
* [[Györgyi Szakács]], kostumisto
* [[Hajnalka Szakács]], aktoro
* [[Gábor Szakácsi]], gitaristo
* [[Sándor Szakácsi]], aktoro
* [[Ágnes Szakály]], zimbalonisto
* [[Béla Szakcsi Lakatos]], pianisto 
* [[Károly Szakonyi]], dramisto
* [[Ádám Szalai]], futbalisto
* [[Júlia Szalai]], sociologo
* [[Sándor Szalai]], sociologo
* [[Tamás Szalai (kajakisto)]]
* [[Zoltán Szalai]], germanisto
* [[Karola Szalay]], baletisto
* [[Krisztina Szalay]], aktoro
* [[Marianna Szalay]], aktoro
* [[Miklós Szalay (inĝeniero)]]
* [[Kristóf Szalay-Bobrovniczky]], ministro
* [[Ági Szalóki]], popolkantisto
* [[Ferike Szalontay]], operetkantisto
* [[Elza Szamosi]], operkantisto
* [[Judit Szamosi (baletisto)]]
* [[Judit Szamosi (koreografo)]]
* [[Zsófia Szamosi]], aktoro
* [[Anna Szandtner]], aktoro
* [[Enid Szánthó]], operkantisto
* [[Erika Szántó]], dramaturgo
* [[György Szántó (kuracisto)]]
* [[Iván Szántó]], iranologo
* [[Rudolf Szántó]], ĵurnalisto
* [[Tibor Szanyi]], politikisto
* [[Pál Szapáry]], politikisto
* [[György Száraz]], verkisto
* [[Félix Szarvas]], obstetrikisto
* [[Anna Mária Szász]], instruisto
* [[Domokos Szász (matematikisto)]]
* [[Emese Szász]], skermisto
* [[János Szász (reĝisoro)]]
* [[Pál Szász (matematikisto)]]
* [[Péter Szász]], reĝisoro
* [[István Szászy]], juristo
* [[Ödön Szatala (biologo)]]
* [[Eörs Szathmáry]], biologo
* [[László Szathmáry]], kemiisto
* [[Attila Szatmári]], aktoro
* [[István Szatmári]], aktoro
* [[Jenő Szatmári]], ĵurnalisto
* [[Marianna Szatmári]], internisto
* [[Tibor Szatmári]], pianisto
* [[József Szauder]], literaturhistoriisto
* [[Nándor Száva]], kemiisto
* [[János Szávai]], literaturisto
* [[Győző Szebehely]], astronomo
* [[András Szebeni]], fotisto
* [[Károly Széchy (arkitekto)]]
* [[Ágnes Széchenyi]], literaturhistoriisto
* [[Margit Szécsi]], poeto
* [[Zoltán Szécsi]], akvopilkisto
* [[Irén Szecsődi]], operkantisto
* [[Miklós Szedő]], operkantisto
* [[Tibor Szedő]], naĝisto
* [[Anikó Szegedi]], pianisto
* [[Erika Szegedi]], aktoro
* [[Márió Szegedy]], matematikisto
* [[Mihály Szegedy-Maszák]], literaturhistoriisto
* [[Géza Szegedi Molnár (filo)]], parodiisto
* [[Elemér Szeghalmi]], ĵurnalisto
* [[Sándor Szeghő]], dirigento
* [[György Szegő (arkitekto)]]
* [[Miklós Szegő]], kemiisto
* [[Katalin Szegvári]], redaktoro
* [[András Székely]], geografo
* [[Arnold Székely]], pianisto
* [[Bulcsú Székely]], akvopilkisto
* [[Éva Székely]], naĝisto
* [[György Székely (historiisto)]]
* [[György Székely (kemiisto)]]
* [[György Székely (teatrohistoriisto)]]
* [[Hugó Székely]], arkitekto
* [[István Székely (reĝisoro)]]
* [[János Székely (scenaristo)]]
* [[János Székely (episkopo)]]
* [[Júlia Székely]], verkisto
* [[László Székely (dekoraciisto)]]
* [[Lujza Székely]], aktoro
* [[Magda Székely]], poeto
* [[Miklós Székely B.]], aktoro
* [[Orsolya Székely (reĝisoro)]]
* [[Tamás Székely]], ministro
* [[Vladimír Székely]], inĝeniero
* [[Endre Szekér]], instruisto
* [[Eszter Szekeres]], matematikisto
* [[György Szekeres]], matematikisto
* [[Ilona Szekeres]], aktoro
* [[Pál Szekeres]], skermisto
* [[Tamás Szekeres]], gitaristo
* [[Gyula Szekfű]], historiisto
* [[József Székhelyi]], aktoro
* [[Attila Széki]], futbalisto
* [[Attila Szekrényessy (historiisto)]]
* [[Mária Szekula]], [[speleologo]]
* [[Antal Széky]], bestokuracisto
* [[Ágoston Szél]], kuracisto
* [[Tamás Széles]], aktoro
* [[György Széll]], dirigento
* [[Zita Szeleczky]], aktoro
* [[Ferenc Szelényi]], agronomo
* [[Iván Szelényi]], sociologo
* [[Jenő Széll]], politikisto
* [[Alice Szellay]], aktoro
* [[György Szemadám]], pentristo
* [[Vera Szemere]], aktoro
* [[Endre Szemerédi]], matematikisto
* [[Marianne Szemes]], reĝisoro
* [[Mihály Szemes]], reĝisoro
* [[Imre Szemethy]], grafikisto
* [[Tibor Szemző]], komponisto
* [[Tamás Szén Molnár]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Géza Szénási]], prokuroro
* [[Béla Szende (inĝeniero)]]
* [[Béla Szende (patologo)]]
* [[Ilona Szendrey]], aktoro
* [[Károly Szendy]], inĝeniero
* [[László Szendrey-Karper]], gitaristo
* [[József Szendrő]], aktoro
* [[Andor Szenes]], libretisto
* [[Andrea Szenes]], prezentisto
* [[Árpád Szenes]], pentristo
* [[Béla Szenes]], verkisto
* [[Hanna Szenes]], poeto
* [[István Szenes]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Iván Szenes]], komponisto
* [[Zsuzsa Szenes]], grafikisto
* [[Lajos Szeniczei]], inĝeniero
* [[Jenő Szenkár]], dirigento
* [[András József Szennay]], ĉefabato
* [[György Szennik]], pentristo
* [[János Szentágothai]], kuracisto
* [[István Szentandrássy]], pentristo
* [[András Szente]], kajakisto
* [[Lajos Szente]], entreprenisto
* [[András Szent-Györgyi]], biokemiisto
* [[Kornél Szentgyörgyi]], pentristo
* [[Miklós Szenthelyi]], violonisto
* [[Zoltán Szentirmai]], skulptisto
* [[Zsolt Szentirmai]], aktoro
* [[Béla Szentiványi]], aktoro
* [[Gyula Szentiványi]], arthistoriisto
* [[József Szent-Ivány]], entomologo
* [[Miklós Szentkuthy]], verkisto
* [[Aladár Szentmártony]], inĝeniero
* [[Tibor Szentmártony]], matematikisto
* [[Gábor Szentmihályi]], drumisto
* [[Péter Szentmiklósi]], farmaciisto
* [[Olga Szentpál]], instruisto
* [[Mária Szepes]], verkisto
* [[György Szepesi]], raportisto
* [[Nikolett Szepesi]], naĝisto
* [[Antal Szerb]], verkisto
* [[János Szerb]], tibetologo
* [[Béla Szerednyey]], aktoro
* [[Éva Szerencsi]], aktoro
* [[Gyula Szersén]], aktoro
* [[Péter Szervánszky]], violonisto
* [[Valéria Szervánszky]], pianisto
* [[Péter Sziámi Müller]], ŝlagrokantisto
* [[János Szidarovszky]], lingvisto
* [[Gábor Szigethy]], historiisto
* [[Ferenc Szigeti]], komponisto
* [[György Szigeti (budhisto)]]
* [[József Szigeti (violonisto)]]
* [[Zoltán Szigeti]], kajaisto
* [[József Szijj]], ornitologo
* [[Szeréna Sziklai]], operkantisto
* [[János Szikora]], reĝisoro
* [[József Szikra]], aktoro
* [[János Sziládi]], verkisto
* [[Zoltán Szilády]], entomologo
* [[Ákos Szilágyi]], poeto
* [[András Szilágyi (vitroartisto)]]
* [[Áron Szilágyi]], skermisto
* [[Géza Szilágyi]], poeto
* [[László Szilágyi]], scenaristo
* [[Liliána Szilágyi]], naĝisto
* [[Tibor Szilágyi]], aktoro
* [[Zoltán Szilágyi (naĝisto)]]
* [[Zsófia Szilágyi]], reĝisoro
* [[Jenő Szilárd]], geografo
* '''[[Leó Szilárd]],''' fizikisto
* [[Béla Szilárdi]], grafikisto
* [[József Szili]], esteto
* [[Géza Szilvay]], violonisto
* [[Kornél Szilvay]], inĝeniero
* [[György Szilvásy]], ministro
* [[Margit Szilvitzky]], tekstilartisto
* [[Kálmán Szily (inĝeniero)]]
* [[Pál Szily]], kuracisto
* [[Oszkár Szimán]], kemiisto
* [[Jenő Szimon]], pentristo
* [[Miklós Szinetár]], reĝisoro
* [[Gyula Szini]], verkisto
* [[Ferenc Szinnyei]], literaturhistoriisto
* [[Jenő Szinyei Merse]], ministro
* [[József Szinnyei (kuracisto)]]
* [[Gábor Szinte (pentristo)]]
* [[Pál Szinvai]], skulptisto
* [[Tamás Szirányi]], elektroinĝeniero
* [[Albert Szirmai]], komponisto
* [[Imre Szirmai]], aktoro
* [[László Szirmay-Kalos]], informadikisto
* [[Ági Szirtes]], aktoro
* [[George Szirtes]], poeto
* [[János Szirtes]], pentristo
* [[Tamás Szirtes]], reĝisoro
* [[Károly Szittya]], akvopilkisto
* [[Balázs Sziva]], gitaristo
* [[István Szívós]], kuracisto, sportisto
* [[Endre Szkárosi]], poeto
* [[Alexa Szlávics]], pentristo
* [[László Szlávics (pli juna)]], skulptisto
* [[István Szlávik (radiologo)]]
* [[Thomas Alexander Szlezák]], klasika filologo
* [[Boldizsár Szmrecsányi]], skulptisto
* [[István Szőcs (inventisto)]]
* [[Miklós Szőcs TUI]], skulptisto
* [[Lajos Szodoray]], haŭtkuracisto
* [[Chaim Szófér]], rabeno
* [[László Szögi]], bibliotekisto
* [[Kató Szőke]], naĝisto
* [[Olivér Szőke]], gitaristo
* [[Balázs Szokolay]], pianisto
* [[Olly Szokolay]], operkantisto
* [[Ágnes Szokolszky]], psikologo
* [[János Szolcsányi]], kuracisto
* [[Imre Szöllősi]], [[kajakisto]]
* [[Rita Szöllősi]], juvelisto
* [[Enikő Szöllőssy]], skulptisto
* [[Irén Szöllősy]], pupteatristo
* [[Tibor Szolnoki]], aktoro
* [[Tamás Szombathelyi]], pentatlonisto
* [[György Szomjas]], reĝisoro
* [[Éva Szonda]], operkantisto
* [[Péter Szondi]], literaturhistoriisto
* [[Ferenc Szontágh]], kuracisto
* [[Erzsébet Szőnyi]], komponisto
* [[Kató Szőnyi]], pupisto
* [[Nóra Szőnyi]], baletisto
* [[Olga Szőnyi]], operkantisto
* [[Éva Szörényi]], aktorino
* [[László Szörényi (kritikisto)]]
* [[Szabolcs Szörényi]], gitaristo
* [[István Sztankay]], aktoro
* [[Viktor Sztankovics]], anoncisto
* [[Gábor Sztehlo]], luterana pastro
* [[Pál Sztrókay]], inĝeniero
* [[Adolf Szücs]], matematikisto
* [[András Szűcs]], ministro
* [[Antal Gábor Szűcs]], gitaristo
* [[Erika Szűcs]], matematikisto
* [[Judith Szűcs]], ŝlagrokantisto
* [[Lajos Szűcs (defendisto)]]
* [[Lajos Szűcs (politikisto)]]
* [[László Szűcs (operkantisto)]]
* [[Loránt Szűcs]], pianisto
* [[Norbert Szűcs]], komponisto
* [[Sándor Szűcs]], aktoro
* [[Kálmán Szügyi]], operkantisto
* [[Balázs Szuhay]], komikisto
* [[Andrea Szulák]], ŝlagrokantisto
* [[Géza Szüllő]], politikisto
* [[Angéla Szuly]], pentristo
* [[József Szurcsik]], grafikisto
* [[Miklós Szurdi]], reĝisoro
* [[Szabolcs Szuromi]], pastro
* [[Ferenc Szusza]], futbalisto
* [[Gyula Szutrély]], kuracisto
* [[Wanda Szyksznian]], grafikisto
{{Div col end}}

== T ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Ágnes T. Czene]], pentristo
* [[László Tabi]], verkisto
* [[Márta Taby]], aktoro
* [[Károly Tagányi (anestezisto)]]
* [[László Tahi Tóth]], aktoro
* [[Anna Mária Tahy]], aktoro
* [[József Takács (futbalisto)]]
* [[Károly Takács]], pafisto
* [[Katalin Takács]], aktoro
* [[László Kristóf Takács]], imunologo
* [[Marianna Takács]], arthistoriisto
* [[Marika Takács]], televidparolisto
* [[Margit Takács]], aktoro
* [[Paula Takács]], operkantisto
* [[Gábor Takács-Nagy]], violonisto
* [[Mihály Takaró]], poeto
* [[Előd Takáts]], bankisto
* [[Tamás Takáts]], gitaristo
* [[Gyula Tálos]], arkitekto pri internaj spacoj
* [[Nikolett Tamási]], voĉaktoro
* [[Éva Tamássy]], operkantisto
* [[Frigyes Tanay]], aktoro
* [[Gábor Tánczos (instruisto)]]
* [[Gábor Tánczos (oficiro)]]
* [[Dezső Tandori]], poeto
* [[Harald Tangl]], kuracisto
* [[Ilona Tanner]], poeto
* [[Gergely Tapolczai]], politikisto
* [[Gyula Tapolczai]], aktoro
* [[Béla Tardos]], komponisto
* [[Éva Tardos]], matematikisto
* [[Gábor Tardos]], matematikisto
* [[Márton Tardos]], ekonomikisto
* [[Gábor Tari (pentristo)]]
* [[Sándor Tarics]], arkitekto
* [[Tibor Tarits]], pafisto
* [[Ferenc Tarján]], instruisto
* [[Györgyi Tarján]], aktoro
* [[Róbert Tarján]], kuracisto
* [[Tamás Tarján]], kritikisto
* [[Vilmos Tarján]], ĵurnalisto
* [[Ida Tarjáni Tóth]], zimbalonisto
* [[Bálint Tárkány-Kovács]], zimbalonisto
* [[Balázs Taróczy]], tenisisto
* [[György Tarr]], restaŭristo
* [[Zoltán Tarr]], kalvinana pastro
* [[András Tasnádi Kubacska]], geologo
* [[András Tasnádi Nagy]], ministro
* [[Csaba Tasnádi]], reĝisoro
* [[Edit Tasnádi]], turkologo
* [[Ilona Tasnádi]], aktoro
* [[Tibor Tátrai]], gitaristo 
* [[Emeric Tauss Torday]], pentristo
* [[Éva Tauszk]], kuracisto
* [[Bálint Telegdi]], fizikisto
* [[Károly Telegdi-Róth]], geologo
* [[Géza Teleki (geografo)]]
* [[Mihály Teleki (ministro)]]
* [[Mária Telkes]], kemiisto
* [[Edward Teller]] (1908), armilsciencisto
* [[Hédi Temessy]], aktoro
* [[Andrea Temesvári]], tenisisto
* [[Béla Ternovszky]], [[animaciisto]]
* [[Pál Tétényi]], kemiisto
* [[Béla Tettamanti (pedagogo)]]
* [[Jenő Tettamanti]], inĝeniero
* [[Ede Theiss]], statistikisto
* [[Tivadar Thienemann]], literaturhistoriisto
* [[Viola Thirring]], aktoro
* [[Lajos Thury]], ĵurnalisto
* [[Zsuzsa Thury]], verkisto
* [[Zdenka Ticharich]], komponisto
* [[Lajos Tichy]], futbalisto
* [[Lajos Tihanyi]] pentristo en [[1885]]
* [[László Tihanyi]], komponisto
* [[Miklós Tihanyi (pli juna)]], aktoro
* [[Endre Tilli]], skermisto
* [[István Tímár]], kajakisto
* [[József Tímár]], aktoro
* [[József Tímár (patologo)]]
* [[Péter Tímár]], reĝisoro
* [[Imre Timkó (episkopo)]]
* [[Barnabás Timon]], voĉaktoro
* [[László Tisza]], fizikisto
* [[Zoltán Toborffy]], kemiisto
* [[Can Togay]], reĝisoro
* [[Ferenc Tőkei]], filozofo
* [[László Tokody]], mineralogo
* [[László Tolcsvay]], komponisto
* [[Gábor Tolcsvai Nagy]], lingvisto
* [[Béla Tolcsvay]], gitaristo
* [[Géza Toldi]], futbalisto
* [[Mária Toldy]], ŝlagrokantisto
* [[Zoltán Tölg-Molnár]], pentristo
* [[Gyula Tolmár]], astronomo
* [[Miklós Tolnai]], aktoro
* [[Klári Tolnay]], aktorino
* [[Lajos Tolnay (arkitekto)]]
* [[Lajos Tolnay (meteologiisto)]]
* [[Attila Tomaji]], poeto
* [[Jenő Tomasz]], kemiisto
* [[Pál Tomcsányi]], inĝeniero
* [[Rusi Tomcsányi]], aktoro
* [[Vilmos Pál Tomcsányi]], ministro
* [[Iván Tomits]], fizikisto
* [[Béla Tompa]], aktoro
* [[Ferenc Tompa]], arkeologo
* [[Géza Tompai]], urbanizisto
* [[Kátya Tompos]], aktoro
* [[Rudolf Tomsits]], trumpetisto
* [[Tibor Toncz]], karikaturisto
* [[László Tora]], biokemiisto
* [[Bence Tordai]], politikisto
* [[Ildikó Tordasi]], skermisto
* [[Ottó Torday]], aktoro
* [[Géza Tordy]], aktoro
* [[Zsuzsa Töreky]], aktoro
* [[Sándor Torghelle]], futbalisto
* [[Csaba Tőri]], dirigento
* [[Július Torma]], boksisto
* [[András Törőcsik]], futbalisto
* [[Franciska Törőcsik]], aktoro
* [[Ádám Török (ekonomikisto)]]
* [[Ádám Török (muzikisto)]]
* [[Ákos Török]], geologo
* [[Béla Török]], kuracisto
* [[Ferenc Török (arkitekto)]]
* [[Ferenc Török (reĝisoro)]]
* [[István Török (kuracisto)]]
* [[János Török (ornitologo)]]
* [[László Török (historiisto)]]
* [[Péter Török (pejzaĝarkitekto)]]
* [[Gyula Toronyi (pli juna)]], operkantisto
* [[György Tory]], naĝisto
* [[Jenő Törzs]], aktoro
* [[András Tóth (genetikisto)]]
* [[Andrien Tóth]], modelo 
* [[Attila Tóth]], aktoro
* [[Béla Lajos Tóth]], bestokuracisto
* [[Dávid Tóth]], skulptisto
* [[Dezső Tóth]], literaturhistoriisto
* [[Endre Tóth (politikisto)]]
* [[Imre Tóth (akvopilkisto)]]
* [[Judit Tóth]], aktoro
* [[Krisztina Tóth (poeto)]]
* [[Mihály Tóth (prokuroro)]]
* [[Miklós Tóth (biologo)]]
* [[Péter Tóth]], skermisto
* [[Tamás Tóth (naĝisto)]]
* [[Zoltán Tóth]], historiisto
* [[István Tóth Potya]], futbalisto
* [[Máté Tóth-Tahi]], aktoro
* [[Béla Töttössy]], ginekologo
* [[Csaba Töttössy]], filologo
* [[Sándor Trauner]], dekoraciisto
* [[Rezső Trautmann]], ministro
* [[György Tréfás]], operokantisto
* [[Imre Trencsényi-Waldapfel]]
* [[László Trócsányi]], ministro
* [[Árpád Trummer]], hidrologo
* [[Tamás Sándor Tuboly]], virusologo
* [[László Turán]], pianisto
* [[Pál Turán]], matematikisto
* [[Csongor Turáni]], violonisto
* [[Árpád Turcsányi]], skulptisto
* [[Tamás Turgyán]], bestokuracisto
* [[Attila Turi]], arkitekto
* [[Endre Turi]], kajakisto
* [[Judit Turóczy]], naĝisto
* [[Erzsébet Tusa]], pianisto
* [[Anna Tüskés]], literaturhistoriisto
* [[Attila Tyll]], aktoro
* [[Bence Tuzson]], ministro
{{Div col end}}

== U ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Tibor Udvardy]], operkantisto
* [[Béla Udvaros]], reĝisoro
* [[Dorottya Udvaros]], aktoro
* [[Teodóra Uhrik]], baletisto
* [[Dénes Ujlaki]], aktoro
* [[Gábor Ujváry]], historiisto
* [[Andrea Ulbrich]], pentristo
* [[Mónika Ullmann]], aktoro
* [[Géza Ulrich]], pentristo
* [[Anikó Ungár]], iluziisto
* [[Imre Ungár]], pianisto
* [[Judit Ungárné Komoly]], instruisto
* [[Júlia Ungár]], dramaturgo
* [[Klára Ungár]], politikisto
* [[Péter Ungár]], politikisto
* [[Emil Unger]], zoologo
* [[Pálma Unger]], aktoro
* [[Tamás Ungvári]], literaturisto
* [[Krisztián Ungváry]], historiisto
* [[László Ungváry]], aktoro
* [[Rudolf Ungváry]], informatikisto
* [[Tibor Upor]], dekoraciisto
* [[László Urai]], angiologo
* [[Géza Uray]], orientalisto
* [[Andrea Urbán]], aktoro
* [[József Urbán]], monaĥo
* [[Lajos Urbán]], ministro
* [[Diána Ürge-Vorsatz]], fizikisto
* [[Imre Ürmössy]], operkantisto
* [[Endre Ütő]], operkantisto
{{Div col end}}

== V ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Péter Vácz]], reĝisoro
* [[Ninetta Vad]], kajakisto
* [[György Vadász]], arkitekto
* [[Miklós Vadász]], grafikisto
* [[Bence Vági]], koreografo
* [[Artúr Vágó]], inĝeniero
* [[Nelly Vágó]], operkantisto
* [[Pierre Vago]], arkitekto
* [[Pál Vágó (inĝeniero)]]
* [[Károly Vagyóczky]], grafikisto
* [[Gergely Vajda]], dirigento
* [[György Vajda]], inĝeniero
* [[György Vajda (arabisto)]]
* [[Imre Vajda]], ekonomikisto
* [[Károly Vajda (filologo)]]
* [[László Vajda (aktoro)]]
* [[László Vajda (etnologo)]]
* [[László Vajda (filo)]], reĝisoro
* [[Mihály Vajda]], filozofo
* [[Károly Vajda]], aktoro
* [[Milán Vajda]], aktoro
* [[Pál Vajda]], verkisto
* [[Zsuzsanna Vajda]], psikologo
* [[Andrew George Vajna]], negocisto
* [[László Vajta]], kemiisto
* [[Dezső Váli]], pentristo
* [[Gábor Váli]], meteologo
* [[László Valiszka]], aktoro
* [[István Pál Valkó]], inĝeniero
* [[Péter Vallai]], aktoro
* [[Dezső Valló]], ginekologo
* [[Péter Valló]], reĝisoro
* [[Ferenc Valter]], operkantisto
* [[Rusztem Vámbéry]], juristo
* [[Ágnes Vámos]], operkantisto
* [[Endre Vámos]], kemiisto
* [[György Vámos]], koreografo
* [[László Vámos]], reĝisoro
* [[Márton Vámos]], akvopilkisto
* [[Tamás Vámos]], reĝisoro
* [[Tibor Vámos]], inĝeniero
* [[Gyula Vancsó]], kemiisto
* [[Margit Vanek]], triatlonisto
* [[Éva Vándor]], aktoro
* [[Ferenc Vándor]], kuracisto
* [[József Vándor (aktoro)]]
* [[Gusztáv Vándory]], aktoro
* [[Gyula Vangel]], futbalisto
* [[Aranka Váradi]], aktoro
* [[Katalin Váradi]], dirigento
* [[Szabolcs Várady]], poeto
* [[Aurél Varannai]], ĵurnalisto
* [[István Varannai]], advokato
* [[Attila Varga (ekonomikisto)]]
* [[Bálint Varga (maŝininĝeniero)]]
* [[Benedek Varga]], muzeestro
* [[István Varga (ekonomikisto)]]
* [[Dániel Varga]], akvopilkisto
* [[Dénes Varga]], akvopilkisto
* [[József Varga (ministro)]]
* [[Károly Varga (aktoro)]]
* [[Károly Varga (sportpafisto)]]
* [[Kata Varga]], aktoro
* [[Katalin Varga (psikologo)]]
* [[Katalin Varga (verkisto)]]
* [[Krisztina Varga]], aktoro
* [[Lajos Varga (episkopo)]]
* [[László Varga (politikisto)]]
* [[Lili Varga]], aktoro
* [[Mátyás Varga]], grafikisto
* [[Miklós Varga (kantisto)]]
* [[Tamás Varga (aktoro)]]
* [[Tamás Varga (skulptisto)]]
* [[Zsolt Varga (1972)]], akvopilkisto
* [[András Vargha]], statistikisto
* [[Balázs Vargha (grafikisto)]] 
* [[Gábor Vargyas]], etnografo
* [[Éva Várhegyi]], ekonomikisto
* [[Teréz Várhegyi]], aktoro
* [[Éva Várhelyi]], operkantisto
* [[Attila Vári (akvopilkisto)]]
* [[Zsófia Vári]], pentristo
* [[Dénes Várjon]], pianisto
* [[Gábor Várkonyi (reĝisoro)]]
* [[László Várkonyi]], tablotenisisto
* [[Mátyás Várkonyi]], komponisto
* [[Péter Várkonyi]], ministro
* [[Zoltán Várkonyi]], aktoro, reĝisoro
* [[Ildikó Várnagy]], skulptisto
* [[György Várnai]], karikaturisto
* [[Xavér Varnus]], orgenisto
* [[György Varsányi]], kemiisto
* [[Károly Várszegi]], kameraisto
* [[Imre Vas]], advokato
* [[István Vas]], poeto
* [[Judit Vas]], reĝisoro
* [[Zoltán Vas]], politikisto
* [[Péter Vas-Zoltán]], ekonomikisto
* [[Henrik Vasbányai]], kanuisto
* [[Ernő Vashegyi]], baletisto
* [[György Vashegyi]], dirigento
* [[Éva Vass]], aktoro
* [[Károly Vass (kameraisto)]]
* [[Zoltán Vass (psikologo)]]
* [[Éva Vastagh]], skulptisto
* [[László Vastagh]], skulptisto
* [[Bence Vaszkó]], aktoro
* [[Pál Vasvári (gitaristo)]]
* [[Péter Vasvári]], grafikisto
* [[Gábor Vaszary]], verkisto
* [[János Vaszary (reĝisoro)]]
* [[Piri Vaszary]], aktorino
* [[Viktor Vaszy]], komponisto
* [[Géza Vasy]], literaturhistoriisto
* [[Béla Vavrinecz]], komponisto
* [[Ilus Vay]], aktorino
* [[Lajos Vayer]], arthistoriisto
* [[Ádám Vázsonyi]], hidrologo
* [[Endre Vázsonyi]], matematikisto
* [[János Vázsonyi]], advokato
* [[Miklós Vecsei H.]], aktoro
* [[Elvira Vécsey]], baletisto
* [[Ferenc Vecsey]], violonisto
* [[György Vedres]], arkitekto
* [[Rezső Végvári]], koreografo
* [[Tamás Végvári]], aktoro
* [[Imre Vejkey]], advokato
* [[Tamás Vekerdy]], psikologo
* [[István Velenczey]], aktoro
* [[Vera Venczel]], aktorino
* [[Pál Venetianer]], biokemiisto
* [[Ilona Vera]], baletisto
* [[Iván Verebély]], aktoro
* [[László Verebélÿ]], inĝeniero
* [[Tibor Verebélÿ]], kuracisto
* [[István Verebes]], aktoro
* [[Ákos Vereckei]], kajakisto
* [[Miklós Veress (ceramikisto)]]
* [[Margit Verő]], aktoro
* [[Dávid Verrasztó]], naĝisto
* [[Evelyn Verrasztó]], naĝisto
* [[Zoltán Verrasztó]], naĝisto
* [[András Vértes]], ekonomikisto
* [[András O. Vértes]], lingvisto
* [[György Vértes]], karikaturisto
* [[Lajos Vértes]], aktoro
* [[Jenő Vértesy]], bibliotekisto
* [[Frigyes Verzár]], kuracisto
* [[Gábor Véssey]], pentristo
* [[András Veszelinov]], drumisto
* [[Endre Vészi]], poeto
* [[Miklós Vető]], historiisto
* [[Szilvia Vetter]], [[proparolanto]]
* [[Erzsébet Vezér]], literaturhistoriisto
* [[Tamás Vicsek]], fizikisto
* [[János Victor]], pastro
* [[Máté Victor]], komponisto
* [[Ágnes Vida]], psikologo
* [[Gábor Vida (biologo)]]
* [[Emil Vidéky]], inĝeniero
* [[Charles Vidor]], reĝisoro
* [[Ferike Vidor]], aktoro
* [[Mihály Víg]], gitaristo
* [[Tommy Vig]], drumisto
* [[Andrea Vigh]], harpisto
* [[Judit Vihar]], poeto
* [[András Vikár]], arkitekto
* [[Gyula Vikidál]], ŝlagrokantisto
* [[Tibor Vilt]], skulptisto
* [[Balázs Vincze]], baletisto
* [[Imre Vincze (fizikisto)]]
* [[Jenő Virágh]], komikisto
* [[Péter Virágvölgyi]], tipografo
* [[Beatrix Visy]], kritikisto
* [[Dávid Vitézy]], subministro
* [[László Vitézy]], reĝisoro
* [[Tamás Vitray]], ĵurnalisto
* [[László Viz]], publikigisto
* [[E. Szilveszter Vizi]], kuracisto
* [[György Vízvári]], akvopilkisto 
* [[Mariska Vízváry]], aktoro
* [[Márton Vizy]], komponisto
* [[Edit Vlahovics]], aktoro
* [[Ági Voith]], aktoro
* [[Erzsébet Vojnich]], pentristo
* [[Katalin Volf]], baletisto
* [[Ferenc Völgyesi]], neŭrologo
* [[Lajos Völgyesi]], geofizikisto
* [[Attila Vörös]], geologo
* [[Imre Vörös (juristo)]]
* [[István Vörös (poeto)]]
* [[Mihály Vuk]], kemiisto
* [[György Vukán]], pianisto
{{Div col end}}

== W ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[János Wagner (pentristo)]]
* [[János Wagner (zoologo)]]
* [[Lilla Wagner]], psikologo
* [[András Wahorn]], pentristo
* [[Eszter Waldapfel]], bibliotekisto
* [[József Waldapfel]], literaturhistoriisto
* [[Imre Waldbauer]], violonisto
* [[Lajos Walko]], ministro
* [[Katalin Walter]], entreprenisto
* [[Rózsi Walter]], operkantistino
* [[Lili Walters]], aktoro
* [[Lívia Warga]], operkantistino
* [[Kata Wéber]], aktoro
* [[Róbert Wegenast]], dekoraciisto
* [[Leó Weiner]], komponisto
* [[Tibor Weiner]], arkitekto
* [[Emília Weiss]], juristo
* [[Béla Weissmahr]], jezuito
* [[Richárd Weisz]], luktisto
* [[Sándor Wekerle (1878)]], ministro
* [[Andor Wellisch]], arkitekto
* [[Imre Wellmann]], historiisto
* [[Attila Wendler]], operkantisto
* [[Lajos Werkner]], skermisto
* [[Vilmos Wessetzky]], historiisto
* [[Tamás Wichmann]], kanuisto
* [[Eugene Paul Wigner]], fizikisto
* [[István Winkler]], psikologo
* [[Péter Wintermantel]], diplomato
* [[Zsolt Wintermantel]], urbestro
* [[Aurél Wintner]], matematikisto
* [[Teréz Virág]], psikologo
* [[Gyula Wojtilla]], hindologo
* [[Emil Wolf]], kemiisto
* [[Ervin Wolfram]], kemiisto
* [[Sándor Wolsky]], biologo
* [[István Vörös (gitaristo)]] 
* [[Sándor Wrabel]], pentristo
* [[Arisztid Würtzler]], harpisto
{{Div col end}}

== X ==
* [[Barbara Xantus]], aktoro
* [[János Xantus (reĝisoro)]]
* [[Géza Xeravits]], teologo

== Z ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[György Z. Gács]], vitralisto
* [[Gábor Záborszky]], pentristo
* [[János Záborszky]], inĝeniero
* [[Kálmán Záborszky]], dirigento
* [[László Záborszky]], biologo
* [[Alfréd Zách]], meteologo
* [[János Zách]], aktoro
* [[Imre Zachár]], naĝisto
* [[Pál Zacher]], patologo
* [[Gyöngyi Zádor]], aktoro
* [[Mária Zakariás]], kajakisto
* [[György Zala (kanuisto)]]
* [[Antal Zalai]], violonisto  
* [[Ernő Zalai]], ekonomikisto
* [[Sarolta Zalatnay]], kantisto
* [[Lajos Zalaváry]], arkitekto 
* [[Gergely Attila Zaránd]], fizikisto
* [[Sarolta Zárda]], komputikisto
* [[Imre Zárday]], kuracisto
* [[Kálmán Zátony]], aktoro
* [[Péter Závada]], poeto 
* [[Alfréd Zawadowski (fizikisto)]]
* [[Edit Zeke]], kostumisto
* [[Mária Zempléni]], operkantisto
* [[Szabolcs Zempléni]], kornisto
* [[Anna Zentai]], aktorino
* [[Ferenc Zigány]], matematikisto
* [[Irén Zilahy]], aktoro
* [[Magdolna Zimányi]], komputikisto
* [[Ferenc Zipernovszky]], [[inĝeniero]]
* [[Mária Zipernovszky]], violonisto
* [[János Zlinszky]], advokato
* [[István Znamenák]], aktoro
* [[Gábor Zoboki]], arkitekto
* [[László Zolnay]], arkeologo
* [[Pál Zolnay]], reĝisoro
* [[Vilmos Zolnay]], vortaristo
* [[Zsuzsa Zolnay]], aktoro
* [[Imre Zoltán]], ginekologo
* [[László Zoltán]], kuracisto
* [[András Zólyomi]], akvopilkisto
* [[Zoltán Zubornyák]], aktoro
* [[Károly Zsák]], futbalisto
* [[Sándor Zsarnay]], juristo
* [[Zoltán Zsebők]], kuracisto
* [[Imre Zsellér]], vitralisto
* [[Ildikó Zsemlye]], skulptisto
* [[Ágnes Zsinka]], agronomo
* [[Viktor Zsitva]], glacihokeisto
* [[Gyula Zsivótzky]], martelĵetisto
* [[Andor Zsoldos]], scenaristo
* [[Árpád Zsoldos (ornitologo)]]
* [[Attila Zsoldos]], historiisto
* [[Imre Zsoldos]], trumpetisto
* [[Márton Zsoldos]], ilustristo
* [[Hédi Zsolnai]], aktorino
* [[János Zsombolyai]], kameraisto
* [[Sándor Zsótér]], aktoro
* [[Éva Zsurzs]], reĝisoro
* [[Kati Zsurzs]], aktoro
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (A-F)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (G-K)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (L-R)]]
* [[Listo de famuloj mortintaj en Budapeŝto (S-Z)]]

[[Kategorio:Naskiĝintoj en Budapeŝto| ]]
[[Kategorio:Listoj de homoj|Budapeŝtanoj]]</text>
      <sha1>q8t08tfz6b3309lwzsmzbz86lcc476y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caroline Kennedy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>813863</id>
    <revision>
      <id>9365277</id>
      <parentid>9364860</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:45:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8673" sha1="tucccxdj7rz3q0zrto9jwk9q9bknov1" xml:space="preserve">{{polurinda|enhavas netradukitajn anglaĵojn}}
{{Informkesto politikisto}}
'''Caroline BOUVIER KENNEDY''' (la [[27-a de novembro|27-an de novembro]] [[1957]]) estas [[verkisto]], [[advokato]] kaj, ekde [[2022]], usona [[ambasadoro]] en [[Aŭstralio]]. Ŝi funkciis kiel la Usona [[Ambasadoro]] al [[Japanio]] de [[2013]] ĝis [[2017]]. Ŝi estas membro de la [[familio Kennedy]] kaj filino de la iama [[prezidanto de Usono]] [[John F. Kennedy]].

== Vivo ==
[[Dosiero:JFK_with_Caroline_on_the_Honey_Fitz,_1963.jpg|maldekstra|eta|Caroline kun sia patro sur la jakto ''Honey Fitz'' ĉe la marbordo de Hyannis, Massachusetts 5-jaraĝa, la 25an de aŭgusto 1963.]]
[[Dosiero:Caroline_Kennedy_1999.jpg|maldekstra|eta|Caroline Kennedy en 1999]]
[[Dosiero:Caroline_Kennedy_DNC_2008.jpg|eta|Kennedy paroladis dum la unua nokto de la 2008 [[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata]] Nacia Kongreso en [[Denvero (Koloradio)|Denvero]], [[Koloradio]], la 25an de aŭgusto, 2008, enkondukante sian onklon, senatanon [[Ted Kennedy]].]]
[[Dosiero:Caroline_Kennedy_20131115.jpg|dekstra|eta|Kennedy faras sian unuan komunikaĵon post la alveno ĉe la [[Internacia Flughaveno Narita]] la 15an de novembro 2013.]]
[[Dosiero:Ambassador_Kennedy_After_the_Presentation_of_Credentials_Ceremony_(10941227714).jpg|dekstra|eta|Kennedy revenas de la Imperia Palaco en Tokio prezentinte siajn akreditaĵojn la 19an de novembro, 2013.]]
[[Dosiero:Ambassador_Kennedy_Meets_Japan’s_Prime_Minister_Abe_(10956898194).jpg|eta|Kennedy renkontiĝas kun la japana Ĉefministro [[Abe Ŝinzo|Ŝinzo Abe]] en 2013]]
[[Dosiero:Secretary_Kerry_Participates_in_a_Walking_Tour_of_the_Itsukishima_Shrine_(25739660554).jpg|eta|Kennedy kaj la Usona Ŝtatsekretario [[John Kerry]] en Hiroshima en aprilo 2016]]
[[Dosiero:Deputy_Secretary_Sherman_Delivers_Remarks_at_Solomon_Islands_Government-Hosted_Memorial_at_Bloody_Ridge_(52270988819).jpg|eta|Kennedy kaj la usona Dua Ŝtatsekretario Wendy Sherman ĉe monumento en [[Guadalcanal (Salomonoj)|Guadalcanal]], [[Salomon-insuloj|Solomon Insuloj]] en aŭgusto 2022]]

Kennedy naskiĝis al [[John F. Kennedy|John]] kaj [[Jacqueline Kennedy Onassis|Jacqueline]] Kennedy en [[Novjorko]]. Ŝi estis proksimume trijaraĝa kiam ŝia patro estis elektita [[prezidanto de Usono]], en januaro [[1961]]. La petoloj de ŝi kaj ŝia pli juna frato [[John F. Kennedy Jr|John Kennedy Jr.]], kiel infanoj ĉe la [[Blanka Domo (Vaŝingtono)|Blanka Domo]], estis publikigitaj en la gazetaro kaj estis popularaj inter la usona publiko. La patro de Kennedy, prezidanto John F. Kennedy, estis murdita nur ses tagojn antaŭ ŝia sesa naskiĝdatreveno, la [[22-a de novembro|22-an de novembro]] [[1963]]. Post la morto de sia frato kaj lia edzino en aviadila akcidento en [[1999]], Kennedy restis la [[sola infano]] de la murdita prezidanto kaj lia edzino.

Kennedy studis por [[bakalaŭro]] en [[Radcliffe College]] en [[1979]] kaj poste studis juron en [[Universitato Kolumbio]]. En [[1986]] ŝi edziniĝis kun la [[Ekspozicio|ekspozicia dezajnisto]] kaj komercisto [[Edwin Schlossberg]], kaj la paro havis tri infanojn: Rose (1988), Tatiana (1990) kaj John (1993).

Kennedy verkis plurajn librojn, inkluzive de ''The Right to Private'' (La rajto al privateco) (kun [[Alan Alderman]], 1995), ''The Most Favorite Poems of Jacqueline Kennedy Onassis'' (2001), ''The Family Poem Collection'' (La familia poemkolekto) (2005) kaj ''Family Christmas'' (2007).

En [[2007]], la kantisto [[Neil Diamond]] malkaŝis en intervjuo, ke lia sukcesa kanto ''Sweet Caroline'' (Dolĉa Karolina), de [[1969]], estis inspirita de bildo de Caroline Kennedy kiam ŝi estis 11-jara knabino, kaj ke en 2007 li kantis ĉi tiun kanton por ŝi dum ŝia 50-a naskiĝdatreveno.

En la usona prezidant-elektokampanjo de 2008, Kennedy esprimis subtenon kune kun sia familio por la kandidateco de [[Barack Obama]] kaj prezidis lian komitaton por trovi kandidaton por [[Vicprezidento de Usono|vicprezidanto]]. Kennedy estis inter la kandidatoj por anstataŭigi la vakan sidlokon de iama Novjork-ŝtata [[Usona Senato|senatano]] kaj [[Usona Sekretario de Ŝtato]], [[Hillary Clinton]]. Se nomumite al tiu pozicio, ŝi plenigus sidlokon tenitan de sia onklo [[Robert F. Kennedy]] de [[1965]] ĝis lia murdo en [[1968]] de la [[Palestinanoj|palestinano]] [[Sirhan Sirhan]], kiel prezidenta kandidato anstataŭe de lia frato kaj sia patro, kiu estis murdita pli frue.

En 2013, Kennedy estis nomumita la usona ambasadoro al Japanio {{Refn|[http://edition.cnn.com/2013/11/19/politics/caroline-kennedy-jfk-japan/ Caroline Kennedy, Japan, and JFK's legacy], retejo [[CNN]], la 21an de novembro 2013}} kaj ŝi deĵoris en tiu pozicio ĝis 2017, kiam ŝi estis anstataŭigita per [[Bill Hagerty|Bill Hagarty]].

En 2022, Kennedy estis nomumita la usona ambasadoro en Aŭstralio {{Refn|[https://www.abc.net.au/news/2022-07-25/caroline-kennedy-sworn-in-as-new-us-ambassador-to-australia/101267386 Caroline Kennedy sworn in as US ambassador, confirms she will travel to Solomon Islands], retejo [[ABC]], la 25an de julio 2022}}.

== Politiko ==
En intervjuo kun [[The New York Times]], Kennedy donis komencan rigardeton de siaj politikaj pozicioj. Ŝi deklaris ke ŝi apogas [[Jerusalemo]]n kiel la unuiĝinta ĉefurbo de [[Israelo]] {{Refn|1=[http://www.nytimes.com/2008/12/21/nyregion/21kennedy.html?ref=politics], la 20an de decembro 2008|name=NYT}} kaj en internaj temoj, ŝi apogas [[Samseksaj edzeco kaj edzineco|samseksan edz(in)econ]], estas en favoro de la rajto de virino [[Aborto|aborti]], kaj en favoro de monitorado de la portado kaj proprieto de civilaj armiloj.

Gravaj novjorkaj politikistoj anoncis sian subtenon por ŝia kandidatiĝo por anstataŭi la vakigitan sidlokon de Clinton, kiel iamaj [[Novjorko|novjorkaj urbestroj]] [[Ed Koch]] kaj [[Michael Bloomberg]] {{Refn|1=[http://abclocal.go.com/wabc/story?section=news/politics&amp;id=6540115&amp;rss=rss-wabc-article-6540115 Eksa urbestro de Novjorko apogas Caroline Kennedy], artikolo de [[AP]], retejo [[ABC]], la 8an de decembro 2008}}.

== Verkaro ==
Kennedy and Ellen Alderman kune verkis du librojn pri civilaj liberecoj:

* ''In Our Defense: The Bill of Rights In Action'' (1991)&lt;ref name=&quot;LoC&quot;&gt;{{Cite web|title=In Book World, Caroline Kennedy is a Powerhouse|url=https://www.nytimes.com/2009/01/17/nyregion/17books.html?mtrref=search.yahoo.com&amp;gwh=EEFC34B16CBBB743341C4BC38023CFF7&amp;gwt=pay|newspaper=The New York Times|access-date=December 26, 2017|date=January 15, 2009}}&lt;/ref&gt;
* ''The Right to Privacy'' (1995)&lt;ref name=&quot;LoC&quot; /&gt;

On her own, Kennedy has edited these ''New York Times'' best-selling volumes:

* ''The Best-Loved Poems of Jacqueline Kennedy Onassis'' (2001);&lt;ref name=&quot;LoC&quot; /&gt;
* ''Profiles in Courage for Our Time'' (2002);&lt;ref name=&quot;LoC&quot; /&gt;
* ''A Patriot's Handbook'' (2003);&lt;ref name=&quot;LoC&quot; /&gt;
* ''A Family of Poems: My Favorite Poetry for Children'' (2005).&lt;ref name=&quot;LoC&quot; /&gt;

She is also the author of ''A Family Christmas'', a collection of poems, prose, and personal notes from her family history (2007, {{ISBN|978-1-4013-2227-4}}). In April 2011, a new collection of poetry, ''She Walks In Beauty – A Woman's Journey Through Poems'', edited and introduced by Caroline Kennedy, was published. She launched the book at the John F Kennedy Library &amp; Museum at Columbia Point, Dorchester, MA.

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}

== Fontoj ==
* {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=90E8S6F-M7EC|titolo=Sweet Caroline: Last Child of Camelot|familia nomo=Andersen|persona nomo=Christopher P.|jaro=2004|eldoninto=HarperCollins|ISBN=978-0-06-103225-7|referenco=none}}
* {{Citaĵo el libro|url=https://books.google.com/books?id=APSWggj6oT0C&amp;q=american+legacy|titolo=American Legacy: The Story of John and Caroline Kennedy|familia nomo=Heymann|persona nomo=C. David|jaro=2007|eldoninto=[[Simon &amp; Schuster]]|ISBN=978-0-74-349739-8|referenco=none}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://www.c-span.org/person/?1017440 Appearances] on C-SPAN
* [http://www.newyorker.com/reporting/2009/02/02/090202fa_fact_macfarquhar Ms. Kennedy Regrets She's Unable to Be in the Senate Today, Larissa MacFarquhar, The New Yorker, February 2, 2009]

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kennedy, Caroline}}
[[Kategorio:Kennedy-familio|Caroline]]
[[Kategorio:Skotaj usonanoj]]
[[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]]
[[Kategorio:Francaj usonanoj]]
[[Kategorio:Irlandaj usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj civilrajtaj aktivuloj]]
[[Kategorio:Usonaj ambasadoroj en Japanio]]
[[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]]
[[Kategorio:Personoj de Novjorko]]
[[Kategorio:Personoj de Vaŝingtono]]</text>
      <sha1>tucccxdj7rz3q0zrto9jwk9q9bknov1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faŭno de Nov-Zelando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>814481</id>
    <revision>
      <id>9365381</id>
      <parentid>9265520</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:22:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10372" sha1="ixtpu4vatqayxzt0qbjcmqveuzx1uoe" xml:space="preserve">[[Dosiero:Kiwi_hg.jpg|dekstra|eta|220x220ra|La [[Neflugaj birdoj|nefluganta]] [[Kivio|kiviobirdo]] estas unu el la naciaj simboloj de Nov-Zelando kaj unu el la [[birdoj]] plej rilataj al ĝi.]]
[[Dosiero:Kea2010(profile).jpg|eta|220x220ra|La [[Keo (birdo)|keo]] estas la ununura [[papago]] en la mondo kiu vivas en glaciregionoj kaj la ununura kiu regule manĝas [[Viando|viandon]].]]
[[Dosiero:New_Zealand_Sea_Lion,_adult_male.jpg|eta|220x220ra|La Nov-Zelanda marleono (''Phocarctos hookeri'') estas ununura [[specio]] en [[Genro (biologio)|la genro]] ''Phocarctos'' en la familio de [[Otariedoj]]. Ĝi troviĝas nur ĉirkaŭ la marbordo de Nov-Zelando.]]
[[Dosiero:Tuatera.JPG|eta|[[Tuataro]], foje priskribita kiel &quot;viva fosilio&quot;]]
[[Dosiero:Hochstetter's_Frog_without_Moss.jpg|alternative=Hochstetter's Frog without Moss.jpg|eta|Rano de Hochstetter (''[[Leiopelmatedoj|Leiopelma]] hochstetteri'')]]
[[Dosiero:18_Sea_shells_background_in_Akaroa_Beach,_New_Zealand_-_free_stock_photo.JPG|eta|Diverseco de maraj moluskoj ĉe Akaroa Plaĝo, Nov-Zelando]]
La '''[[Faŭno (biologio)|faŭno]] de [[Nov-Zelando]]''' (ankaŭ nomata '''faŭno de [[Aotearoo]]''') havas unikan [[Historio|historion]], interalie ĉar antaŭ ol la [[homo]] alvenis en la areo, verŝajne antaŭ malpli ol 1300 jaroj &lt;ref&gt;&quot;[https://www.newscientist.com/channel/being-human/mg19826595.200-rat-remains-help-date-new-zealands-colonisation.html Rat remains help date New Zealand's colonisation]&quot;. ''New Scientist''. la 4an de June 2008. &lt;/ref&gt;, ekzistis neniuj [[mamuloj]] sur la [[insulo]]j entute, krom tiuj kiuj povis flugi de areo al areo (tri specioj de [[vespertoj]] ([[kiropteroj]]) el la familio de ''[[Mystacinidae]]'', unu el kiuj estis formortinta), tiuj kiuj povis atingi ilin per [[naĝado]] kaj resti sur la [[Marbordo|strandoj]] (ekzemple [[marleono]]j) aŭ tiuj kiuj vivis en la akvoj proksimaj al la insuloj (ekzemple [[Cetacoj|balenoj]]); la [[Ekologio|ekologia]] rolo ludita de mamuloj en la plej multaj partoj de la [[Tero|mondo]] estis ludita per '''[[birdoj]]''' en Nov-Zelando, kaj iom pli malgranda mezuro per '''[[insektoj]]'''.

Tiu unika [[ekosistemo]] kaŭzis la evoluon de granda nombro da neflugantaj [[birdoj]], kiel ekzemple la [[Kivio]] (''[[Apteryx]]''), la [[dinornito]]j, la [[Kakapo]] (''Strigops habroptilus''), kaj la [[Takaheo]] (''Porphyrio hochstetteri''). Pro la &quot;manko&quot; de [[Karnovoruloj|predantoj]], multaj bestoj pasigis la plej grandan parton de sia tempo surgrunde, eĉ la vespertoj. En Nov-Zelando ekzistas ankaŭ proksimume 60 specioj de [[Lacertuloj|lacertoj]] (30 el kiuj estas [[geko]]j kaj [[gibo]]j ([[Skinkedoj]])) kaj kvar [[Anuroj]] specioj, ĉiuj raraj kaj en [[Endanĝerigata specio|danĝero de formorto]]. Krome, [[Cetacoj|balenoj]] de diversaj specioj estas foje observitaj sur la marbordoj de Nov-Zelando kaj en ĝiaj akvoj.

En la Nov-Zelanda areo, ekzistas du el la plej malnovaj [[Reptilioj|reptiliaj]] specioj en la mondo, nomitaj ''sphenodon punctathoes'' (nomita en la [[maoria]]: [[Tuataro|tuatra]]) kaj ''sphenodon guntheri''. Tiuj specioj estas [[Endemio|endemiaj]] al la Nov-Zelanda regiono, kaj estas rilataj al serio de kiuj ĉiuj aliaj specioj estas formortintaj, la ''rhynchocephalia''. La aĝo de ambaŭ specioj de ''sphenodon'' estas taksita je 250 milionoj da jaroj kaj ili estas difinitaj kiel [[Vivanta fosilio|vivantaj fosilioj]]. Efektive ili datas de antaŭ ĉiuj [[dinosaŭro]]j.

La origino de kelkaj el la bestoj de Nov-Zelando estas en la najbaraj regionoj - [[Aŭstralio]] kaj [[Sud-Orienta Azio]]: ili alvenis en Nov-Zelando per [[naĝado]] aŭ [[Birdoflugo|flugado]], kaj tie, en la unika medio kun preskaŭ neniuj predantoj, la procezo de [[Evolucio (teorio)|evolucio]] dum milionoj da jaroj ŝanĝiĝis ilia korpostrukturo kaj konduto tiel ke ili pli taŭgas al sia nova medio. Tiel, ekzemple, la [[kakapo]] perdis sian kapablon flugi kaj ĝiaj korpodimensioj pliiĝis. Simile al la [[Faŭno de Aŭstralio|aŭstralia faŭno]], ankaŭ en la nov-zelanda faŭno la plej multaj el la bestoj estas [[Endemio|endemiaj]] al la nov-zelandaj insuloj: 70% de la terbirdoj kaj [[akvobirdoj]]; ĉiuj [[Kiropteroj|vespertoj]] (du specioj nuntempe); ĉiuj [[amfibioj]]; ĉiuj [[reptilioj]]; kaj 90% de la {{J|dolĉakva fiŝo}}.

== Invadintaj specioj ==
La unuaj homoj kiuj alvenis al Nov-Zelando estis la [[maorioj]]. Ili alvenis tra la insuloj de la [[Pacifiko|Pacifika Oceano]], kaj kunportis la polinezian raton [[Kioreo]] (''Rattus exulans''; &quot;Kyora&quot;) kaj la [[Aldomigo|malsovaĝan]] [[hundo]]n. Poste la [[eŭropanoj]] alportis [[porko]]jn, [[Hejma kato|katojn]], [[Ermeno|ermenojn]], [[Erinaco|erinacojn]], [[Erinacedoj|kampmusojn]], [[Valabio|valabiojn]], [[Furo|furojn]], [[Ĉevalo|ĉevalojn]], [[Bovo|bovinojn]], [[Hejma kapro|kaprojn]], [[Lamo|lamojn]], [[Ŝafo|ŝafojn]], [[Alpako|alpakojn]] kaj aliajn hundojn kaj [[Rato|ratojn]]. Ĉio el tiuj, la plej granda parto de kiuj estis [[invadaj specioj]], ĝenis la [[ekologia ekvilibro|ekologian ekvilibron]] de la nov-zelanda faŭno, kaj kondukis multajn speciojn al la rando de formorto. [[Phalangeridae|Kuskusoj]] [https://en.wikipedia.org/wiki/Cuscus] ''Phalangeridae'' (''[[Phalangeriformes]]'', &quot;[[Didelfo|didelfoj]]&quot;; malsama al [[didelfedoj]]) estis alportita de najbara [[Aŭstralio]] por la [[peltindustrio]], kaj aldone [[cervedoj]] (de la specio [[timora cervo]] (''Rusa timorensis''), [[kanada cervo]], [[ruĝa cervo]] [[akvocervo]], [[blankvosta cervo]] kaj la [[makula cervo]]) kaj montokaproj, ([[ĉamo]] kaj [[hemitrago]]) el Eŭropo kaj Azio por [[ĉasado]] kaj distraj celoj. Tiuj bestoj invadis la [[arbaro]]jn kaj [[Bosko|arbaretojn]] kiuj estis [[vivejo]] por multaj birdoj kaj grave difektis ilin &lt;ref&gt;T. T. Veblen and G. H. Stewart (1982). &quot;The effects of introduced wild animals on New Zealand forests&quot;. ''Annals of the Association of American Geographers'', Vol. 72, No. 3, pp. 372 397.&lt;/ref&gt;.

En la lastaj jaroj, multaj sukcesaj klopodoj estis faritaj por forigi la [[rato]]jn, [[furo]]jn, [[ermeno]]jn kaj brosvostajn didelfojn ([[vulpoposumo]]jn) trovitajn en multaj naturaj areoj kaj insuloj de Nov-Zelando, kaj ĉe la grandaj kaj la ĉe malgrandaj, en provo restarigi la ekologian ekosistemon tie proksime al ĝia originala formo kaj tiel redukti la damaĝon kaŭzita de la invada specio alportita de la homo. Ekzemple, proksimume 30 tunoj da morta kuskusoj  estis forigitaj de Kapiti insulo. En la sama maniero, klopodoj estas faritaj por kontroli kaj malplenigi la populacion de enpenetraj specioj en difinitaj teraj areoj. En pli progresinta stadio oni planas tute forigi la [[Karnovoruloj|predantojn]] el certaj regionoj kaj areoj kaj bari ilin, tiel kreante [[Ekologia insulo|ekologiajn insulojn]], kie la lokaj bestoj povas sendanĝere reproduktiĝi. Ekzemplo de la apliko de ĉi tiu paŝo estas la [[:en:Zealandia_(wildlife_sanctuary)|Karori Wildlife Sanctuary]] en la urbo [[Velingtono]].

Nov-Zelando ankaŭ estas hejmo al multaj [[fiŝoj]], kaj estas konata kiel la hejmo de la tielnomata delfeno de Wilson, [[bunta lagenorinĥo]], rara specio de [[delfeno]].

== En Esperanto aperis ==

* [[Frank van Hertrooij]], ''[https://scivolemo.wordpress.com/2023/03/12/la-fauno-de-aotearoo/ LA FAŬNO DE AOTEAROO]'' ĉe la blogo [[Scivolemo (projekto)|Scivolemo]], 12-a de marto 2023

== Vidu ankaŭ ==

* Birdoj de Nov-Zelando
* Papilioj de Nov-Zelando
* Kraboj de Nov-Zelando
* Ranoj de Nov-Zelando
* Gekoj de Nov-Zelando
* Mamuloj de Nov-Zelando
* Ne-maraj kaj maraj moluskoj de Nov-Zelando
* Rampuloj de Nov-Zelando
* Araneoj de Nov-Zelando
* Bastonaj insektoj de Nov-Zelando

* Bruteca bonfaro en Nov-Zelando
* Biodiverseco de Nov-Zelando
* Invadaj specioj en Nov-Zelando
* Flora de Nov-Zelando
* [[Faŭno de Aŭstralio]]
* [[Enportitaj specioj]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Por plia legado ==
* {{cite book|last1=King|first1=Carolyn M.|last2=Barrett|first2=Priscilla|title=The Handbook of New Zealand Mammals|url=https://books.google.com/books?id=JI-xQgAACAAJ|year=2005|publisher=Oxford University Press|isbn=9780195584776}}
* Abourachid, A., Castro, I., &amp; Provini, P. (2019). How to walk carrying a huge egg? Trade-offs between locomotion and reproduction explain the special pelvis and leg anatomy in kiwi (Aves; Apteryx spp.). ''Journal of Anatomy'', ''235''(6), 1045–1056. https://doi.org/10.1111/JOA.13072
* Campbell, D. R., Bischoff, M., Lord, J. M., &amp; Robertson, A. W. (2010). Flower color influences insect visitation in alpine New Zealand. ''Ecology'', ''91''(9), 2638–2649. https://doi.org/10.1890/09-0941.1
* DOC. (n.d.-a). ''Kākāpō: New Zealand native land birds''. Retrieved March 4, 2023, de https://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/birds/birds-a-z/kakapo/
* DOC. (n.d.-b). ''Takahē: NZ native land birds''. Retrieved March 4, 2023, de https://www.doc.govt.nz/nature/native-animals/birds/birds-a-z/takahe/
* Griffin, M. J., Trewick, S. A., Wehi, P. M., &amp; Morgan-Richards, M. (2011). Exploring the concept of niche convergence in a land without rodents: the case of weta as small mammals. ''Zealand Journal of Ecology'', ''35''(3), 302–307.
* Worthy, T. H., Tennyson, A. J. D., Archer, M., Musser, A. M., Hand, S. J., Jones, C., Douglas, B. J., McNamara, J. A., &amp; Beck, R. M. D. (2006). Miocene mammal reveals a Mesozoic ghost lineage on insular New Zealand, southwest Pacific. ''Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America'', ''103''(51), 19419. https://doi.org/10.1073/PNAS.0605684103
{{Commons-inline}}

== Eksteraj ligiloj ==

* [https://web.archive.org/web/20110201071734/http://www.doc.govt.nz/conservation/native-animals Indiĝenaj bestoj] ĉe la Departemento de Konservado
* [http://www.landcareresearch.co.nz/research/biosystematics/invertebrates/faunaofnz/index.asp Bestaro de Nov-Zelando] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120511112914/http://landcareresearch.co.nz/research/biosystematics/invertebrates/faunaofnz/index.asp |date=2012-05-11 }} Enarkivigita ĉe Landcare Esploro
* [http://www.landcareresearch.co.nz/databases/db_category.asp?DB_Coll_Category_ID=1 Bestaj datumaroj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120527123644/http://www.landcareresearch.co.nz/databases/db_category.asp?DB_Coll_Category_ID=1 |date=2012-05-27 }} Enarkivigitaj ĉe Landcare Esploro

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Faŭno de Nov-Zelando]]</text>
      <sha1>ixtpu4vatqayxzt0qbjcmqveuzx1uoe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de landoj laŭ nombro de publikaj ferioj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>817043</id>
    <revision>
      <id>9365419</id>
      <parentid>9338582</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:35:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12973" sha1="m007fzvmzkjw9ihhuf1s2ojxptce11x" xml:space="preserve">La sekvanta tablo estas '''listo de landoj laŭ nombro de publikaj ferioj''' ekskludanta ne-regulajn specialajn [[ferio]]jn. Suverenaj nacioj kaj teritorioj havas feriojn bazite sur signifaj eventoj de sia historio, kiel la [[Nacia tago|Nacia Tago]]. Ekzemple, [[ĉilianoj]] festas ''Fiestas Patrias''.

Ili varias laŭ lando kaj povas varii laŭ jaro. [[Nepalo]] havas la plej altan nombron de publikaj ferioj en la mondo kun 35 publikaj ferioj aldone al 52 sabatoj. 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; 
!Lando
!Nombro de publikaj ferioj&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.worldatlas.com/articles/countries-with-the-most-public-holidays.html|retejo=WorldAtlas|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230325043624/https://www.worldatlas.com/articles/countries-with-the-most-public-holidays.html|arkivdato=2023-03-25|titolo=Countries With The Most Public Holidays|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Serbio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://neradni-dani.com/neradni-dani-praznici-u-srbiji.php|titolo=Neradni dani i drzavni praznici u Srbiji|lingvo=bs}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |13
|-
|[[Ekvadoro]]
| align=&quot;right&quot; |8-9 (Dependas de la urbo)
|-
|[[Argentino]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.officeholidays.com/countries/argentina/2020|lingvo=en|titolo=National Holidays in Argentina in 2020}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |19
|-
|[[Aŭstralio]]
| align=&quot;right&quot; |10–13 (Dependas de la ŝtato)
|-
|[[Aŭstria]]
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Bangladeŝo]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.officeholidays.com/countries/bangladesh/2021|titolo=National Holidays in Bangladesh in 2021|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |22
|-
|[[Belgio]]
| align=&quot;right&quot; |10
|-
|[[Barbado]]
| align=&quot;right&quot; |12
|-
|[[Brazilo]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cnnbrasil.com.br/nacional/2021-tem-9-feriados-nacionais-3-prolongados-e-2-no-sabado-veja-a-lista|titolo=2021 tem 9 feriados nacionais, 3 prolongados e 2 no sábado; veja a lista|lingvo=pt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|unua=Redação|date=2022-10-28|url=https://bxblue.com.br/aprenda/feriados-bancarios/|lingvo=pt|titolo=Programe-se para os feriados bancários de 2023: veja a lista|alirdato=2023-03-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230405055919/https://bxblue.com.br/aprenda/feriados-bancarios/|arkivdato=2023-04-05}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |9 - 12 (Inkluzivante bankajn feriojn)
|-
|[[Bulgario]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.officeholidays.com/countries/bulgaria/2021|titolo=National Holidays in Bulgaria in 2021|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |12
|-
|[[Kamboĝo]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://pressocm.gov.kh/archives/71616|titolo=រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា ចេញអនុក្រឹត្យស្តីពីប្រតិទិនឈប់សម្រាកការងាររបស់មន្ត្រីរាជការ និយោជិត កម្មករ ប្រចាំឆ្នាំ២០២២|lingvo=km|alirdato=2023-03-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20241212054623/https://pressocm.gov.kh/archives/71616|arkivdato=2024-12-12}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |21
|-
|[[Kanado]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.canada.ca/en/revenue-agency/services/tax/public-holidays.html|titolo=Public holidays|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |10–13 (Dependas de la jurisdikcio)
|-
|[[Ĉilio]]
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Kolombio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.suin-juriscol.gov.co/viewDocument.asp?id=1605519#ver_1605524|lingvo=es|titolo=LEY 51 DE 1983}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |18
|-
|[[Kroatio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.cropex.hr/images/Popis_drzavnih_blagdana.pdf|titolo=Popis državnih blagdana u
Republici Hrvatskoj u 2023.}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Kipro]]&lt;ref name=&quot;officeholidays.com&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.officeholidays.com/countries/cyprus/2022|titolo=National Holidays in Cyprus in 2022|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Ĉeĥio]]&lt;ref name=&quot;officeholidays.com&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Danio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.norden.org/en/info-norden/public-holidays-denmark|titolo=Public holidays in Denmark|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Dominika Respubliko]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.mt.gob.do/index.php/noticias/item/ministerio-de-trabajo-informa-dias-feriados-correspondientes-al-ano-2022|titolo=Ministerio de Trabajo informa días feriados correspondientes al año 2023|lingvo=es|alirdato=2023-03-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20241113003213/https://www.mt.gob.do/index.php/noticias/item/ministerio-de-trabajo-informa-dias-feriados-correspondientes-al-ano-2022|arkivdato=2024-11-13}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |12
|-
|[[Egiptio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.presidency.eg/AR/%D9%85%D8%B5%D8%B1/%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B7%D9%84%D8%A7%D8%AA-%D8%A7%D9%84%D8%B1%D8%B3%D9%85%D9%8A%D8%A9/|titolo=National Holidays 2023|lingvo=ar}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |22
|-
|[[Estonio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.riigiteataja.ee/en/eli/513112013017/consolide|titolo=Public Holidays and Days of National Importance Act|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |10
|-
|[[Fiĝioj]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.fiji.gov.fj/About-Fiji/Public-Holidays|titolo=PUBLIC HOLIDAYS 2023|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |10
|-
|[[Finlando]]
| align=&quot;right&quot; |13
|-
|[[Francio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.legifrance.gouv.fr/codes/article_lc/LEGIARTI000033020901/|lingvo=fr|titolo=Article L3133-1 - Code du travail}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |11
|-
|[[Germanio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.bmi.bund.de/EN/topics/constitution/national-holidays/national-holidays.html|lingvo=en|titolo=National holidays|alirdato=2023-03-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20241208003115/https://www.bmi.bund.de/EN/topics/constitution/national-holidays/national-holidays.html|arkivdato=2024-12-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://feiertag.info/info/anzahl-feiertage-nach-bundesland/|lingvo=de|titolo=Anzahl der Feiertage nach Bundesland}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |10–13 (Dependas de la ŝtato)
|-
|[[Grekio]]
| align=&quot;right&quot; |12
|-
|[[Honkongo]]&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; |17
|-
|[[Hungario]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.timeanddate.com/holidays/hungary/|titolo=Holidays Today in Hungary|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |12
|-
|[[Barato]]&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; |21
|-
|[[Indonezio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.kemenkopmk.go.id/pemerintah-tetapkan-libur-nasional-dan-cuti-bersama-2021|lingvo=id|titolo=Pemerintah Tetapkan Libur Nasional dan Cuti Bersama 2021}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |16
|-
|[[Irano]]
| align=&quot;right&quot; |26
|-
|[[Irlando]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.citizensinformation.ie/en/employment/employment_rights_and_conditions/leave_and_holidays/public_holidays_in_ireland.html#lc3a51|titolo=Public holidays|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |10
|-
|[[Italio]]
| align=&quot;right&quot; |12
|-
|[[Ferioj en Japanio|Japanio]]
| align=&quot;right&quot; |16
|-
|[[Kazaĥio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.advantour.com/kazakhstan/national-holidays.htm|titolo=Holidays in Kazakhstan|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |16
|-
|[[Kosovo]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://mpb.rks-gov.net/f/86/Festat-Zyrtare|titolo=Festat Zyrtare|lingvo=sq}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |11
|-
|[[Latvio]]&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; |13
|-
|[[Libano]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.bdl.gov.lb/pages/index/9/154/Official-Banking-Holidays.html|titolo=OFFICIAL BANKING HOLIDAYS|lingvo=en|alirdato=2023-03-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230325043531/https://www.bdl.gov.lb/pages/index/9/154/Official-Banking-Holidays.html|arkivdato=2023-03-25}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |19
|-
|[[Liĥtenŝtejno]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.officeholidays.com/countries/liechtenstein/2021|titolo=List of Holidays in Liechtenstein in 2021|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |20–22
|-
|[[Litovio]]
| align=&quot;right&quot; |15
|-
|[[Malajzio]]
| align=&quot;right&quot; |18 – 20 (Dependantas de la ŝtato)
|-
|[[Meksiko]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.los-municipios.mx/dias-festivos-2020-2021.html|titolo=Días festivos en México en 2021|lingvo=es}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |8
|-
|[[Mongolio]]
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Mjanmaro]]
| align=&quot;right&quot; |32
|-
|[[Nepalo]]
| align=&quot;right&quot; |35
|-
|[[Nov-Zelando]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.govt.nz/browse/work/public-holidays-and-work/public-holidays-and-anniversary-dates/|lingvo=en|titolo=Dates for public holidays and anniversary days}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |12
|-
|[[Norvegio]]
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Pakistano]]&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; |16
|-
|[[Filipinoj]]&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; |18
|-
|[[Pollando]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://calendarific.com/holidays/2022/PL|titolo=Poland Public Holidays in 2022|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |13
|-
|[[Portugalio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.officeholidays.com/countries/portugal/2021|titolo=List of Holidays in Portugal in 2021|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |13–15 (Dependas de la regiono)
|-
|[[Rumanio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.codulmuncii.ro/titlul_3/capitolul_2/sectiunea_3_1.html|titolo=TITLUL III - Timpul de muncă şi timpul de odihnă|lingvo=ro|alirdato=2023-03-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20170618111421/http://www.codulmuncii.ro/titlul_3/capitolul_2/sectiunea_3_1.html|arkivdato=2017-06-18}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |15
|-
| [[Rusio]]
| align=&quot;right&quot; |11
|-
|[[Singapuro]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.mom.gov.sg/employment-practices/public-holidays|lingvo=en|titolo=Public holidays}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |11
|-
|[[Slovakio]]
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Slovenio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gov.si/en/topics/national-holidays/|titolo=National holidays and other work-free days|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Sud-Afriko]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gov.za/about-sa/public-holidays|titolo=Public holidays in South Africa|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |12
|-
|[[Sud-Koreio]]
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Hispanio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://gogoespana.com/en/blog/public-holidays-in-spain-2020/|titolo=Public Holidays in Spain 2020|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |12–13 (Dependas de aŭtonoma komunumo)
|-
|[[Srilanko]]&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://publicholidays.lk/2019-dates/|titolo=Sri Lanka Public Holidays 2019|lingvo=en|alirdato=2023-03-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230405060337/https://publicholidays.lk/2019-dates/|arkivdato=2023-04-05}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |25
|-
|[[Svedio]]
| align=&quot;right&quot; |15
|-
|[[Svislando]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ch.ch/en/work/working-hours/vacation--public-holidays-and-absences-from-work/|titolo=Vacation, public holidays and absences from work|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |9–15 (Dependas de la kantono)
|-
|[[Tajvano]]
| align=&quot;right&quot; |9
|-
|[[Tajlando]]&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; |16
|-
|[[Tanzanio]]
| align=&quot;right&quot; |16
|-
|[[Trinidado kaj Tobago]]&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; |18
|-
|[[Turkio]]&lt;ref name=&quot;auto&quot; /&gt;
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Nederlando]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/arbeidsovereenkomst-en-cao/vraag-en-antwoord/officiele-feestdagen|titolo=Wanneer zijn de officiële feestdagen in Nederland?|lingvo=nl}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |11
|-
|[[Ukrainio]]
| align=&quot;right&quot; |12
|-
|[[Britio]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.gov.uk/bank-holidays|titolo=UK bank holidays|lingvo=en}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |8–10 (Dependas de la nacio)
|-
|[[Usono]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.federalpay.org/holidays|lingvo=en|titolo=List of Federal Holidays}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |11
|-
|[[Urugvajo]]
| align=&quot;right&quot; |12
|-
|[[Venezuelo]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://publicholidays.com.ve/es/2022-dates/|lingvo=es|titolo=Días feriados en Venezuela 2022|alirdato=2023-03-31|arkivurl=https://web.archive.org/web/20230405060338/https://publicholidays.com.ve/es/2022-dates/|arkivdato=2023-04-05}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Peruo]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://busquedas.elperuano.pe/normaslegales/ley-que-declara-feriado-nacional-el-6-de-agosto-dia-de-la-c-ley-n-31530-2089960-2/#:~:text=El%20Peruano,-Descargar%20Contenido%20en&amp;text=La%20presente%20ley%20tiene%20por,de%20la%20Batalla%20de%20Jun%C3%ADn.&amp;text=%2D%20Navidad%20del%20Se%C3%B1or%20(25%20de%20diciembre)%E2%80%9D|lingvo=es|titolo=LEY QUE DECLARA FERIADO NACIONAL - EL 6 DE AGOSTO, DÍA DE LA CONMEMORACIÓN DE LA BATALLA DE JUNÍN}}{{404|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |14
|-
|[[Israelo]]&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.officeholidays.com/countries/israel/2023|lingvo=en|titolo=When are the next Public holidays in Israel?}}&lt;/ref&gt;
| align=&quot;right&quot; |11
|}

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Festoj laŭ landoj]]</text>
      <sha1>m007fzvmzkjw9ihhuf1s2ojxptce11x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John F. Kennedy, Jr.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>817307</id>
    <revision>
      <id>9365281</id>
      <parentid>9364818</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:49:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2182" sha1="at2i6v2b5aya3tkxeym8arsrnqzmuvu" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''John Fitzgerald KENNEDY Jr.''' (25a de Novembro 1960 – 16a de Julio 1999), ofte referencata kiel '''John-John''' aŭ ''JFK Jr.'', estis usona advokato, ĵurnalisto, kaj gazetestro. Li estis filo de [[John F. Kennedy]], nome la 35a [[prezidento de Usono]] kaj de la [[Unua Damo de Usono|Unua Damo]] [[Jacqueline Kennedy]], kaj pli juna frato de la usona ambasadoro [[Caroline Kennedy]]. Tri tagojn post la [[Atenco kontraŭ John Fitzgerald Kennedy|murdo de sia patro]], li adiaŭis lin dum la [[ŝtata funebro]] dum sia tria naskiĝtago.

El siaj infanaĝaj jaroj en la [[Blanka Domo]], Kennedy estis celo de [[amaskomunikilo]]j, kaj poste iĝis populara socia figuro en [[Manhatano]]. Trajnita kiel advokato, li laboris kiel novjorka help-[[akuzisto]] dum preskaŭ kvar jaroj. En 1995, li lanĉis la gazeton George, uzante sian politikan kaj famulan statuson por reklamadi ĝin.

Li rilatis kun aktorino [[Daryl Hannah]], sed ili ne geedziĝis. Poste li edziĝis sekrete (ekster atingo de gazetistoj) al Carolyn Bessette.

Li mortis en [[aviadakcidento]] en 1999 estante 38-jaraĝa.

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Literaturo ==
* Blow, Richard (2002). ''American Son: A Portrait of John F. Kennedy, Jr''. St. Martin's Paperbacks. ISBN 978-0312988999.
* Bly, Nellie (1996). ''The Kennedy Men: Three Generations of Sex, Scandal and Secrets''. Kensington. ISBN 978-1575661063.
* Davis, John H. (1993). ''The Kennedys: Dynasty and Disaster''. S.P.I. Books. ISBN 978-1561710607.
* Heymann, C. David (2008). ''American Legacy: The Story of John and Caroline Kennedy''. Atria Books. ISBN 978-0743497398.
* Landau, Elaine (2000). ''John F. Kennedy, Jr.'' Millbrook Press. ISBN 978-0761318576.
* Leamer, Laurence (2005). ''Sons of Camelot: The Fate of an American Dynasty''. William Morrow Paperbacks. ISBN 0060559020.

==Vidu ankaŭ==
* [[Seksosimbolo]]

==Eksteraj ligiloj==
{{Projektoj}}
* {{IMDb name}}
* {{IBDB nomo}}

* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=John F. Kennedy, Jr.|revizio=1146293684}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kennedy, John F Jr}}
[[Kategorio:Kennedy-familio|John F Jr]]
[[Kategorio:Usonaj ĵurnalistoj]]</text>
      <sha1>at2i6v2b5aya3tkxeym8arsrnqzmuvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Traktato de Aix-la-Chapelle (1748)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>819644</id>
    <revision>
      <id>9365385</id>
      <parentid>8485041</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12589" sha1="dasxjeu5239ffd5jfyi8tutl38kwrsm" xml:space="preserve">{{Informkesto libro}}
La '''Traktato de Aix-la-Chapelle''', foje konata kiel la Traktato de Aachen, finis la [[Milito de la aŭstra sukcedo|Militon de la aŭstra sukcedo]], post kongreso okazigita la [[24-a de aprilo|24-an de aprilo]] [[1748]] en la grandurbo de [[Akeno|Aachen]].

La komenca interkonsento fiksis la kondiĉojn de la paco interkonsentita la [[30-a de aprilo|30-an de aprilo]] [[1748]] fare de [[Reĝlando de Granda Britio|Britio]], [[Reĝlando Francio|Francio]] kaj la [[Respubliko de la Sep Unuiĝintaj Provincoj|Nederlanda Respubliko]], kun fina versio subskribita la 18-an de oktobro. [[Habsburga monarkio|Aŭstrio]], [[Hispanio]], [[Sardio]], [[Modeno]] kaj [[Ĝenovo]] poste aliĝis al la traktato en du apartaj interkonsentoj, la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] 1748 kaj la [[21-a de januaro|21-an de januaro]] [[1749]].

La traktato ĉefe ne sukcesis solvi la problemojn, kiuj kaŭzis la militon, kio kaŭzis la strategian aranĝon konatan kiel la diplomatia revolucio, kaj la eksplodon de la [[Sepjara milito]] en [[1756]].

== Fono ==
[[Dosiero:Jacques_Dumont_-_Allégorie_en_l'honneur_de_la_publication_de_la_paix_d'Aix-la-Chapelle.jpg|eta|Alegoria pentraĵo de Jacques Dumont - festado de la subskribo de la Packontrakto de Aix-la-Chapelle|331x331ra]]
Francio kaj Britio komencis duflankajn pacnegocadojn en aŭgusto [[1746]] en [[Breda]], sed tiuj estis prokrastitaj pro brita espero plibonigi sian pozicion en [[Flandrio]]. Aliloke, [[Aŭstrio]] faris pacon kun [[Prusio]] en [[Dresdeno]] en decembro [[1745]], dum fine de 1746 ilia milito kun Hispanio en norda Italio ĉesis. La edzo de [[Maria Tereza de Aŭstrio|Maria Tereza]], [[Francisko la 1-a Stefano (Sankta Romia Imperio)|Franz]], iĝis [[Listo de Imperiestroj de la Sankta Romia Imperio|imperiestro]] de la [[Sankta Romia Imperio]] en septembro 1745 kaj ŝia rajto al la monarkio de la [[Habsburgoj]] estis rekonita fare de la aliaj postulantoj. Ĉar la Aŭstra Nederlando ne estis konsiderita strategia aktivaĵo, Maria Tereza atingis siajn ĉefajn militcelojn kaj deziris ke paco permesu al ŝia registaro kaj armeo esti rekonstruitaj, kaj tiam repreni [[Silezio]]n. {{Refn|Scott 2015, pp. 58-60.}}

Malgraŭ la venkoj en Holando, dum 1746 la Financministro plurfoje avertis pri la katastrofa stato de la franca financa situacio. La brita maramea blokado rezultigis la kolapson de doganenspezoj kaj severajn malabundojn, precipe inter la senhavuloj, kiuj dependiĝis je la [[Gado|moruofiŝo]] de [[Novlando]] kiel malmultekosta nutraĵfonto. Post iliaj perdoj ĉe Cape Finisterre en oktobro, la franca mararmeo jam ne povis defendi iliajn koloniojn aŭ iliajn komercvojojn. {{Refn|Black 1999, pp. 97-100.}}

Sub la aŭspicioj de la brit-rusa konferenco en novembro [[1747]], rusa ekspedicia trupo konsistanta el 37 000 homoj alvenis en la [[Rejnlando|Rejnan regionon]] en februaro [[1748]]. Kvankam ili kaptis [[Mastriĥto|Maastricht]] en majo, la franca pozicio povis nur plimalboniĝi. {{Refn|Hochedlinger 2003, pp. 259.}} Tamen, la manko de progreso en Flandrio kaj interna rezisto al pliigado de la subvencio al ĝiaj aliancanoj, igis Brition volante fini la militon. Kaj Francio kaj Britio estis pretaj trudi kondiĉojn al siaj aliancanoj se necese, sed preferis eviti retiriĝon de la interkonsento ellaborante apartan packontrakton. {{Refn|Scott 2015, p. 61.}}

Por atingi tion, Francio, Britio kaj la Nederlanda Respubliko subskribis preparan interkonsenton la [[30-a de aprilo|30-an de aprilo]] [[1748]], kun kondiĉoj por ĝenerala paco, inkluzive de la restarigo de la Aŭstra Nederlando, Maastricht kaj aliaj lokoj. Ili ankaŭ certigis la aneksadon de Silezio al Prusio, same kiel la Duklandojn [[Parmo|de Parmo]], [[Florenco]] kaj Guastalla al reĝo Filipo de Hispanio (1720-1765). Fronte al la minaco daŭrigi la militon memstare, Aŭstrio, Sardio, Hispanio kaj Ĝenovo aliĝis al la traktato la [[4-a de decembro|4-an de decembro]] 1748 kaj la 21-an de januaro 1749 {{Refn|Lesaffer, Randall. &quot;The Peace of Aachen (1748) and the Rise of Multilateral Treaties&quot;. Oxford Public International Law. Retrieved 14 September 2019.}}

== La kondiĉoj de la interkonsento ==
[[Dosiero:RoyalFireworks.jpg|eta|330x330ra|Artfajraĵo en Green Park, Londono, en honoro de la packontrakto]]
Tiuj inkluzivis la sekvajn:

# Aŭstrio rekonas prusan suverenecon en Silezio kaj transdonas la Duklandojn de Parmo, [[Piaĉenco]] kaj Guastalla al Filipo de Hispanio (1720-1765), kiu estis la majoratulo de [[Filipo la 5-a (Hispanio)|Filipo la 5-a]] de Hispanio kaj Elisabetta Faranza ;
# Francio retiriĝas de la Aŭstra Nederlando kaj revenas nederlandajn teritoriojn, kiel Maastricht kaj [[ברגן אוף זום|Bergen de Zoom]] ;
# Britio resendas la francan fortikaĵon de [[Louisbourg]] en [[Nov-Skotio]] kontraŭ la grandurbo de [[Ĉenajo|Madraso]], en [[Barato|Hindio]], kiu estis konkerita fare de Francio en 1746;
# Aŭstrio retiriĝis de la [[Duklando de Modeno]] kaj la [[Respubliko de Ĝenovo]] ;
# La renovigo de la komerca kontrakto (inkluzive de la [[Sklaveco|sklavkomerco]]), koncedita al Britio fare de Hispanio en la Traktato [[Utreĥto (urbo)|de Utrecht]] de [[1713]]. Britio prirezignis ĝin sub la Traktato de Madrido de 1750, por 10,000 £;
# Komitato estas establita por solvi reciprokajn asertojn inter [[Milito de Reĝo Georgo|francaj kaj britaj setlantoj en Nordameriko]].

== Epilogo ==
La traktato kiu plejparte restarigis la situacion kiu ekzistis antaŭ la ekapero de la milito en 1740 sed ne solvis la komercajn problemojn kiuj kaŭzis ĝin. Malmultaj francoj komprenis la malesperan ekonomian situacion, kiu postulis la revenon de iliaj profitoj en la Aŭstra Nederlando. La kombinaĵo kun la manko de palpeblaj avantaĝoj por helpi Prusion, kreis la frazon &quot;stulta kiel paco&quot;. {{Refn|McLynn 2008, p. 1.}}

La persistemo de Maria Tereza reakiri Silezion estis ŝlosila faktoro en la diplomatia revolucio de 1756.

Komisiono estis establita por negoci reciprokajn teritoriajn asertojn en Nordameriko, sed ekzistis tre malmulte da progreso. Britio interŝanĝis la francan fortikaĵon de Louisbourg, en Nov-Skotio kontraŭ la grandurbo de Madraso, indignigante la britajn kolonianojn. Multaj opiniis ke la packondiĉoj estis movitaj per la germanaj interesoj de [[Georgo la 2-a (Britio)|George la 2-a]] en Hanovro, prefere ol de Britio. La provoj gajni publikan subtenon en la reĝa domo kondukis al sensacia artfajraĵo en [[Green Park]] en Londono, por kiu Handel komponis sian muzikon por [[artfajraĵo]]. Neniu el la du &quot;ĉefaj ludantoj&quot; (Britio kaj Francio) ŝajnas esti gajninta multon por sia investo. Ambaŭ vidis la traktaton kiel stato de [[armistico]] prefere ol paco. {{Refn|McLynn 2008, p. 2.}}

En Aŭstrio estis miksitaj reagoj. Maria Tereza estis celkonscia reakiri Silezion kaj indignis pri brita subteno por la okupo de Prusio. {{Refn|McGill 1971, p. 229.}} Aliflanke, la traktato konfirmis ŝian rajton al la monarkio, dum la Habsburgs postvivis eble katastrofan krizon, resendante la Aŭstran Nederlandon sen batalo kaj farante negravajn koncedojn en Italio. {{Refn|Armour 2012, pp. 99-101.}} Administraj kaj ekonomiaj reformoj fortigis ĝian padon en 1750 komparite kun 1740, dum ĝia strategia pozicio estis fortigita tra la rekono de la Habsburg kiel la reganto de esencaj teritorioj en nordokcidenta Germanio, Rejnlando kaj norda Italio. {{Refn|Black 1994, p. 63.}}

De la aliaj militemuloj, Hispanio konservis dominecon en Latin-Ameriko kaj faris malpezajn gajnojn en norda Italio. Kun franca subteno, Prusio duobligis sian teritorion kun la aneksado de Silezio, sed dufoje faris packontraktojn sen informi siajn aliancanojn. [[Ludoviko la 16-a (Francio)|Ludoviko la 16-a]] ne plu ŝatis Frederikon kaj nun vidis lin kiel nefidinda viro. La milito rivelis la malforton de la nederlandaj fortikaĵoj, kiuj pruvis nekapablaj elteni modernan artilerion, kaj simbolis kaj konfirmis la malkreskon de Nederlando kiel granda potenco.

En Britio estis sentite ke ili ricevis malmulton por sia armea kaj politika subteno. Tio igis Brition akordigi kun Prusio, prefere ol Aŭstrio, por protekti Hanovron de franca agreso. {{Refn|Browning 1975, p. 150.}}

Tiuj faktoroj kaŭzis reĝustigon de la kondiĉoj, en kio estas konata kiel la diplomatia revolucio de 1756 kaj la [[Sepjara milito]] de 1756 ĝis 1763, kio estis multe pli granda ol sia antaŭulo.

== Bildaro ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:1stDukeOfNewcastleYoung.jpg|maldekstra|La Duko de Newcastle, kiu prokrastis intertraktadojn, esperinta plibonigi la britan pozicion
Dosiero:Felipe_duque_de_Parma.jpg|dekstra|Philip de Hispanio (1720–1765); Aŭstrio cedis al li la Duklandoj de [[Duklando de Parmo|Parma]] kaj Guastalla
Dosiero:Maria_Theresia11.jpg|alternative=|Maria Tereza, ĉeffiguro en la okazaĵoj en Eŭropo, estis obsesita kun Silezio.
&lt;/gallery&gt;

== Fontoj ==
* {{Cite book|last=Anderson|first=Matthew Smith|author-link=Matthew Smith Anderson|title=The War of the Austrian Succession 1740–1748|date=1995|publisher=Routledge|isbn=978-0-582-05950-4}}* {{Cite book|last1=Armour|first1=Ian|title=A History of Eastern Europe 1740–1918|date=2012|publisher=Bloomsbury Academic Press|isbn=978-1849664882}}* {{Cite book|last1=Black|first1=Jeremy|title=British Foreign Policy in an Age of Revolutions, 1783-1793|date=1994|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-45001-0}}* {{Cite book|last1=Black|first1=Jeremy|title=Britain as a Military Power, 1688-1815|date=1999|publisher=Routledge|isbn=978-1-85728-772-1}}* {{Cite book|last=Browning|first=Reed|title=The War of the Austrian Succession|location=New York|publisher=St Martin's Press|year=1975|isbn=978-0-312-09483-6|edition=1993}}* {{Cite book|last1=Douglas|first1=Hugh|title=Charles Edward Stuart|publisher=Hale|location=London|date=1975|isbn=978-0709148159}}* {{Cite book|last1=Hochedlinger|first1=Michael|title=Austria's Wars of Emergence, 1683-1797|date=2003|publisher=Routledge|isbn=978-0-582-29084-6}}* {{Cite web|last1=Lesaffer|first1=Randall|title=The Peace of Aachen (1748) and the Rise of Multilateral Treaties|url=https://opil.ouplaw.com/page/Peace-Aachen/the-peace-of-aachen-1748-and-the-rise-of-multilateral-treaties|website=Oxford Public International Law|access-date=14 September 2019}}* {{Cite journal|last1=Lodge|first1=Richard|title=Presidential Address: Sir Benjamin Keene, K.B.: A Study in Anglo-Spanish Relations in the Earlier Part of the Eighteenth Century|journal=Transactions of the Royal Historical Society|date=1932|volume=15|pages=1–43|doi=10.2307/3678642|jstor=3678642|s2cid=163640610}}* {{Cite book|last1=McKay|first1=Derek|title=The Rise of the Great Powers 1648–1815|date=1983|publisher=Routledge|isbn=978-0-582-48554-9}}* {{Cite journal|last1=McGill|first1=William J|title=The Roots of Policy: Kaunitz in Vienna and Versailles, 1749-1753|journal=The Journal of Modern History|date=1971|volume=43|issue=2|pages=228–244|jstor=1876544|doi=10.1086/240615|s2cid=145267435}}* {{Cite book|last1=McLynn|first1=Frank|title=1759: The Year Britain Became Master of the World|date=2008|publisher=Vintage|isbn=978-0-09-952639-1}}* {{Cite book|last1=Scott|first1=Hamish|title=The Birth of a Great Power System, 1740-1815|date=2015|publisher=Routledge|isbn=978-1-138-13423-2}}* {{Cite journal|last1=Sosin|first1=Jack M|title=Louisburg and the Peace of Aix-la-Chapelle, 1748|journal=The William and Mary Quarterly|date=1957|volume=14|issue=4|pages=516–535|doi=10.2307/1918519|jstor=1918519}}

== Bibliografio ==
* Olson, J.S.; Shadle, R. ''Historical Dictionary of the British Empire''. Greenwood Press. (1996): 1095–1099. {{ISBN|978-0-313-29367-2}}.
* Savelle, Max. &quot;Diplomatic Preliminaries of the Seven Years' War in America&quot;. ''[[Canadian Historical Review]]''. Vol. 20, No. 1 (1939): 17. doi:10.3138/CHR-020-01-04.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Ekstera ligilo ==
* [https://www.ieg-friedensvertraege.de/treaty/1748%20X%2018%20Friedensvertrag%20von%20Aachen/t-283-1-de.html?h=1 Originalaj tekstoj de la Traktato de Aachen] – ''Europäische Friedensverträge der Vormoderne – enreta'' de la Instituts für Europäische Geschichte Mainz

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Internaciaj traktatoj de la Sankta Romia Imperio]]
[[Kategorio:Traktatoj de la 18-a jarcento]]
[[Kategorio:Aachen]]
[[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Britio]]
[[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Francio]]
[[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Hispanio]]
[[Kategorio:Historio de Prusio]]
[[Kategorio:Packontraktoj]]
[[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Aŭstrio]]
[[Kategorio:Internaciaj traktatoj de Nederlando]]</text>
      <sha1>dasxjeu5239ffd5jfyi8tutl38kwrsm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Misia domo Sankta Ruperto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>819787</id>
    <revision>
      <id>9365346</id>
      <parentid>9343109</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:13:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notoj */ [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]]</comment>
      <origin>9365346</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5546" sha1="60vfd6kfuepnnjcjbxqe1fwuwjfx6fw" xml:space="preserve">{{Informkesto konstruaĵo|regiono-ISO=AT-5|zomo=13}}
[[Dosiero:Bischofshofen (Missionshaus St. Rupert-2).jpg|eta|misia domo Sankta Ruperto]]
[[Dosiero:St-rupert mw01.jpg|eta|privata gimnazio]]

'''Misia domo Sankta Ruperto''' (germane: ''Missionshaus St. Rupert'') troviĝas en [[Bischofshofen]], Aŭstrujo, fondite de [[Arnold Janssen]]. Gastigas ĝi nun nur privatan gimnazion. Ĝi situas supre de Bischofshofen en la urbokvartalo Kreuzberg.

== Historio ==
Post decido pri fondo en 1904 metiĝis la fundamenta ŝtono en la 1906-a jaro kaj en 1907 jam ekis la lerneja funkcio. Post eksplodo de la [[Unua mondmilito]] ĝi servis kiel milita hospitalo. Inter 1925 kaj 1929 aldoniĝis kirko. Post [[Anschluss]] la misia domo estis nuligita kaj iĝis lazareto. En 1946 reenstaliĝis la lernejo; restaŭradoj estis en 1964/65 kaj 1975 kaj pli malfrue kontinue.

== Misia domo ==
La kvaretaĝa larĝa komplekso kun pluraj alkonstruitaĵoj kaj flankaj ejoj stariĝis kaj pligrandiĝis paŝo post paŝo. La ĉefa domo ueste havas angulan [[avankorpo]]n kun resaltanta meza fasado kaj masonita gablosupro. Norden estiĝis alkonstruoj, suden aldoniĝis preĝejo. Tiel sin formis interna korto.

== Privata misia gimnazio ==
La privata gimnazio ĝuas pri ŝtata aprobo kun humanisma branĉo ekde la kvina klasoŝtupo (instruo de la helena lingvo). Alia branĉo estas realisma.&lt;ref&gt;''[http://www.gym-st-rupert.at/?page_id=118 Besondere Inhalte]'', steyler.eu&lt;/ref&gt; La ŝirmoorganizo de la [[familio de Steyl]] ĉesis en la jaro 2018-a kaj transprenis ĝin la Asocio de ordenaj lernejoj en Aŭstrujo (VOSÖ). Tiumaniere daŭrigota estu la religia karaktero de tiu ĉi institucio.&lt;ref&gt;[https://www.sn.at/wiki/Missionshaus_St._Rupert artikolo ĉe SalzburgWiki]&lt;/ref&gt;

Havas la lernejo ĉ. kvar centojn da lernantoj.&lt;ref&gt;''[http://katamt.kirchen.net/KatholischePrivatschulen/Schulen/Schulverzeichnis/GymnasiumStRupert.aspx Missionsprivatgymnasium St. Rupert - Bischofshofen]'', Katechetisches Amt der Erzdiözese Salzburg, katamt.kirchen.net&lt;/ref&gt;

== Ruperto-kirko ==
La novbaroka kirko ''Kreuzbergkirche'', kvazaŭ la suda flanko de la misia domo, havas supre de soklo-etaĝo fasadon kun pilastraj vicoj kaj malalta [[ĥorejo]] kun multangula finiĝo. La 47,5 metrojn alta turo kun angulpilastroj ĝuas en la sonorila etaĝo pri rondarkfenestroj kaj [[bulba kupolo]].
[[Dosiero:Bischofshofen (Kreuzberg 1-3).jpg|eta|longa navo]]
[[Dosiero:Bischofshofen (Kreuzberg 1-4).jpg|eta|orgena galerio]]
La [[navero|sepnavera]], rektangula longa navo sub [[barelvolbo]] havas rondarkaj truoj je la flankaj kapeloj. Supre de la flankaj kapeloj estas rondarkoza galeria etaĝo kun unuiĝo al la uesta orgena galerio. Malantaŭ rondarka triumfarko estas pavime altigita altarejo.

La ĉefaltaro de 1961 havas retablon de la pentristo [[Wolfram Köberl]] bildigante [[Ruperto de Salcburgo|Sanktan Ruperton]] kun du flankaj kolonoj. Supre ŝvebas la [[Sankta Spirito]] en radianta korono kun flankantaj anĝeloj. La flankaj altaroj de 1929 (maldekstre Kristoreĝo-altaro, dekstre Mario-altaro) havas figurojn de la [[plej sankta koro de Jesuo]] respektive de la [[maria (patrino de Jesuo)|Dipatrino]]. Krome troviĝas flankare modestaj kaj modernaj lignaj altaroj:
* pri la [[masakro de la Senpekuloj]], verko de Philipp Schumacher
* pri la [[parabolo de la erarinta filo]], kopio de verko de [[Pompeo Batoni]]
* pri [[Konrad Birndorfer]], verko de Philipp Schumacher la pli juna
* pri [[Jozefo de Nazareto]], kun radianta krono de [[Josef Staud]]
* pri Arnold Janssen, laŭ plano de la pentristo Ferdinand Kubitsche (1980)
* pri la liberigo de [[Sankta Petro]] el la prizono, skulptaĵoj de Josef Staud
* pri [[Josef Freinademetz]], kun verko de Ferdinand Kubitschek&lt;ref&gt;Ferdinand Kubitschek (1912–1992): ''[https://web.archive.org/web/20140429190419/http://www.bischofshofen.at/fileadmin/chef-redakteure/pdf-dokumente/Stadtzeitung/Stadtzeitung_Oktober_2012.pdf ekspozicio en 2012]&lt;/ref&gt;

La orgenon faris la entrepreno de Dreher &amp; Heinisch kiu ekfunkciis en 1950.

[[Dosiero:Bischofshofen (Friedhof und Friedhofskapelle-1).jpg|eta|tombejo]]

== Tombejo kun kapelo ==
La en 1910 aranĝita tombejo situas oriente de la misia domo ĉe antaŭarbara senarbejo ĉirkaŭate de muro. La novgotika, rektangula kapelo havas rondan finiĝon sub selotegmento kun masonita orielo (malsen parapeto), flankaj vandaj kaj apogaj pilastroj kaj [[firstotureto]]. Tombeje estas ankaŭ la tomboj de 79 soldatoj kiuj mortis lazarete.

== Literaturo ==
* Katholisches Pfarramt Bischofshofen: ''Die Kirchen von Bischofshofen'', p. 40-43 (=Christliche Kunststätten Österreichs, 580). Verlag St. Peter, Salzburg 2016.
* ''Die Kunstdenkmäler Österreichs.'' Dehio Salzburg 1986, ''Bischofshofen, Missionshaus St. Rupert, Missionskirche hl. Rupert im südlichen Trakt, Friedhof östlich des Missionshauses St. Rupert in einer Waldlichtung'', p. 49–50.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat|Missionshaus St. Rupert, Bischofshofen|Missionshaus St. Rupert}}
* [https://web.archive.org/web/20131230185956/http://www.steyler.eu/svd/niederlassungen/st-rupert/index.php Webpräsenz Missionshaus St. Rupert], auf steyler.eu (steyler.at)
* [http://www.gym-st-rupert.at/ lerneja hejmpaĝo]
* {{Tradukita
| lingvo = de
| artikolo = Missionshaus St. Rupert
| revizio = 231250174
}}

== Notoj ==
{{Referencoj}}

[[Kategorio:Bischofshofen]]
[[Kategorio:Gimnazioj en Aŭstrio|Bischofshofen]]
[[Kategorio:Romkatolikaj monaĥejoj en Aŭstrio|Bischofshofen]]
[[Kategorio:Aperis en 1907]]
[[Kategorio:Misiistoj]]</text>
      <sha1>60vfd6kfuepnnjcjbxqe1fwuwjfx6fw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Medalo de Distingigita Servo (Usona Armeo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>819909</id>
    <revision>
      <id>9365418</id>
      <parentid>8665420</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:34:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2262" sha1="sy03atu4yfw2azkp1iepiq720eleuzx" xml:space="preserve">{{Kursiva titolo}}
{{Informkesto premio|priskribo de bildo=}}
La '''Medalo de Distingigita Servo''' ({{Lang-en|Distinguished Service Medal}}, mallonge '''DSM''') estas distingo de la [[Usona Armeo]] por soldatoj kiuj distingiĝis per bonega servo sub granda respondeco. La premio ankaŭ estis aljuĝita sub specialaj cirkonstancoj al aliaj homoj, kondiĉigitaj de ilia plejboneco dum milito kontraŭ malamiko de [[Usono]].

La premio estis deklarita per prezidenta dekreto de la [[Prezidanto de Usono]] la 2-an de januaro [[1918]] kaj aprobita fare de la [[Usona Kongreso|Kongreso]] la 9-an de julio 1918.

== Priskribo ==
Sur la fronto de la dekoracio estas la [[blazono de Usono]] en oro ĉirkaŭita de blua [[emajlo]] kun diametro de 1,5 [[Colo|coloj]] kaj sur ĝi [[Gravuraĵo|estas gravurita]] en oro la anglalingva frazo &quot;FOR DISTINGUISHED SERVICE MCMXVIII&quot;. Sur la dorso de la dekoracio estas loko por gravuri la nomon de la premiita persono. MCMXVIII reprezentas la jaron [[1918]] per [[romaj ciferoj]].

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20030225195443/http://www.army.mil/usapa/epubs/xml_pubs/r600_8_22/cover.xml Departemento de la Armea Reguligo 600-8-22; Militistaj Premioj; 2006-12-11; Efika dato: 2007-01-11.]
* [https://web.archive.org/web/20021018135824/http://www.army.mil/usapa/epubs/xml_pubs/r670_1/cover.xml Departemento de la Armea Reguligo 670-1; Eluziĝo kaj Apero de Armeaj Uniformoj kaj Insigno; 2005-02-03; Efika dato: 2005-03-03.]
* [https://web.archive.org/web/20061029030422/http://www.tioh.hqda.pentagon.mil/Awards/DISTINGUISHED%20SERVICE%20MEDAL1.htm Usona Armea Instituto de Heraldriko: Distinginda Serva Medalo]
* [http://www.gruntsmilitary.com/dsm.shtml Distinginda Serva Medalo - Kriterioj, Fono kaj Bildoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071216150455/http://www.gruntsmilitary.com/dsm.shtml |date=2007-12-16 }} Enarkivigita
* [http://www.ncohistory.com/history/noteworthy.html Rimarkinda NCOs]
* [https://archive.org/details/congressionalmed00unitrich/page/n7/mode/2up?view=theater Kongresa Medalo de Honor, Distinginda Serva Kruco kaj Distinginda Serva Medalo] eldonita de La Milita Departemento 1919
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Usona Terarmeo]]
[[Kategorio:Militaj premioj]]</text>
      <sha1>sy03atu4yfw2azkp1iepiq720eleuzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La nerespondeblaj demandoj</title>
    <ns>0</ns>
    <id>819962</id>
    <revision>
      <id>9365376</id>
      <parentid>8752647</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365376</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9347" sha1="4rbv976afg6zqact2gsd64c4otkdcug" xml:space="preserve">{{polurinda}}
En [[budhismo]], '''''acinteyya''''' ([[Palia lingvo|Pali]]), &quot;nemezurebla(j)&quot; aŭ &quot;nekomprenebla(j),&quot; '''avyākṛta''' ([[Sanskrito|Sanskrit]]: अव्याकृत, [[Palia lingvo|Pali]]: '''''{{Transl|sa|avyākṛta}}''''', &quot;nesolvebla(j), neklarigebla(j),&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://vedabase.net/a/avyakrta|title=Sanskrit: avyakrta|website=vedabase.net|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120827092009/http://vedabase.net/a/avyakrta|archive-date=2012-08-27}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20120827092009/http://vedabase.net/a/avyakrta |date=2012-08-27 }} {{Citaĵo el la reto |url=http://vedabase.net/a/avyakrta |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-04-20 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120827092009/http://vedabase.net/a/avyakrta |arkivdato=2012-08-27 }}&lt;/ref&gt;) kaj '''atakkāvacara''', &quot;pretere la sfero de kialo,&quot; estas '''nerespondeblaj demandoj''' aŭ '''nedifinitaj demandoj'''. Ili estas aroj de demandoj, kiuj ne devus esti pripensitaj kaj kiujn [[Budho Gotamo|la Budho]] rifuzis respondi, pro tio ke tio ĉi distras de praktiko kaj malhelpas la atingon de liberiĝo. Diversaj aroj povas esti trovitaj ene de la Paliaj kaj Sanskritaj tekstoj, kun kvar, kaj dek (Paliaj tekstoj) aŭ dek kvar (Sanskritaj tekstoj) nerespondeblaj demandoj.

== Etimologio ==
La [[Sanskrito|Sanskrita]] vorto ''acintya'' signifas &quot;nekomprenebla, superpasanta penson, nepripensebla, pretere la penso.&quot;&lt;ref group=&quot;web&quot;&gt;[http://spokensanskrit.de/index.php?tinput=acintya&amp;script=&amp;direction=SE&amp;link=yes spokensanskrit.de, ''acintya'']&lt;/ref&gt; En indiana filozofio, ''acinteyya'' estas 
{{Citaĵo|[T]hat which is to be unavoidably accepted for explaining facts, but which cannot stand the scrutiny of logic.{{sfn|Dasgupta|1991|p=16}}
}}
Ĝi estas ankaŭ difinita kiel 
{{Citaĵo|That which cannot or should not be thought, the unthinkable, incomprehensible, impenetrable, that which transcends the limits of thinking and over which therefore one should not ponder.&lt;ref group=web name=definition&gt;[http://www.palikanon.com/english/wtb/a/acinteyya.htm Acinteyya - definition]&lt;/ref&gt;
}}
La termino estas uzita priskribi la finfinan realaĵon kiu estas pretere ĉiuj konceptigoj. Pensoj ĉi tie-proksimume ne devus esti plutraktita, ĉar ili ne estas conducive al la atingo de liberigo.{{Mallonga piednoto|Buswell|Lopez|2013}}

Sinonimaj terminoj estas avyākṛta[4] &quot;nedeterminitaj demandoj,&quot;[5] kaj atakkāvacara,{{Mallonga piednoto|Sujato|2012}} &quot;pretere la sfero de kialo.&quot;[2]

== ''Atakkāvacara'' ==
''Nirvana'' estas ''atakkāvacara'', &quot;pretere logika rezonado&quot;. Ĝi estas malfacila por kompreni per logiko aŭ kialo, pro tio ke ĝi ne estas konkreta &quot;afero&quot;{{Mallonga piednoto|Kalupahanna|1976}} Ĝi ne povas esti klarigita kun logiko aŭ kialo al iu, kiu ne atingis ĝin memstare.{{Mallonga piednoto|nath|1998}}

== ''Acinteyya'' - kvar nerespondeblaj ==
La kvar imponderables estas identigita en la Acintita Sutta, Anguttara Nikaya 4.77, kiel sekvas:[8]

# La Budho-grado de la Budhoj [t.e., la grado de potencoj Budho evoluigas rezulte iĝi  Budho];
# La jhana-gamo de unu sorbita en jhana [t.e., la gamo de potencoj kiu unu povas akiri dum sorbita en jhana];
# La [preciza eliranta de la] rezultoj]  de kamma ([[Karmo|Karma]] en Sanskrit);
# Konjekto pri [la deveno, ktp., de] la kosmo estas  imponderable kiu ne estas esti konjektita pri (SN 56.41 evoluigas ĉi tiun konjekton kiel la dek nedeterminita).

== ''Avyākṛta'' ==

=== Dek nedeterminitaj demandoj ===
La ''Cula-Malunkyovada Sutta'', MN 63 kaj 72 enhavas liston de dek nesolvitaj demandoj pri certaj vidoj (''ditthi''):&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/mn/mn.063.than.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/mn/mn.072.than.html}}&lt;/ref&gt;

# La mondo estas eterna.
# La mondo ne estas eterna.
# La mondo estas (parte) senfina.
# La mondo ne estas (parte) senfina.
# La estaĵo plenigita de vivoforto estas identa kun la korpo.
# La estaĵo plenigita de vivoforto ne estas identa kun la korpo.
# La Tatagato (perfekte konscia estaĵo) ekzistas post morto.
# La Tatagato ne ekzistas post morto.
# La Tatagato ambaŭ ekzistas kaj ne ekzistas post morto.
# La Tatagato nek ekzistas nek ne ekzistas post morto.

En la ''Aggi-Vacchagotta'' Sutta,[6] &quot;Diskurso al Vatsagotra sur la [Similaĵo [ de] Fajrego,&quot; Majjhima Nikaya 72, la Budho estas pridemandita de Vatsagotra sur la &quot;dek nedeterminita demando:&quot;[5] avyākrta[4]

* Ĉu la kosmo estas eterna, neeterna, fina, senfina?
* Ĉu la animo kaj la korpo estas (jīvam &amp; sarīram) samaj aŭ malsamaj?
* Post la morto, ĉu Tatagato ekzistas, ne ekzistas, ambaŭ ekzistas kaj ne ekzistas, nek ekzistas nek ne ekzistas?

La Budho rifuzis respondi la demandojn, evitanta impliki sin en debaton, sed respondis kun similaĵo:[5]

{{Citaĵo|&quot;And suppose someone were to ask you, 'This fire that has gone out in front of you, in which direction from here has it gone? East? West? North? Or south?' Thus asked, how would you reply?&quot;&lt;br&gt;&quot;That doesn't apply, Master Gotama. Any fire burning dependent on a sustenance of grass and timber, being unnourished — from having consumed that sustenance and not being offered any other — is classified simply as 'out' (unbound).&quot;&lt;br&gt;
&quot;Even so, Vaccha, any physical form by which one describing the [[Tathāgata|Tathagata]] would describe him: That the Tathagata has abandoned, its root destroyed, made like a palmyra stump, deprived of the conditions of development, not destined for future arising. Freed from the classification of form, Vaccha, the Tathagata is deep, boundless, hard to fathom, like the sea. 'Reappears' doesn't apply. 'Does not reappear' doesn't apply. 'Both does &amp; does not reappear' doesn't apply. 'Neither reappears nor does not reappear' doesn't apply.&lt;ref group=web name=MN72 /&gt;
}}

=== Dek kvar demandoj ===
1. Ĉu la mondo estas eterna? 
2. ...Aŭ ne? 
3. ...Aŭ ambaŭ? 
4. ...Aŭ nek? 
(Paliaj tekstoj preterlasas &quot;ambaŭ&quot; kaj &quot;nek&quot;)

5. Ĉu la mondo estas fina? 
6. ...Aŭ ne? 
7. ...Aŭ ambaŭ? 
8. ...Aŭ nek? 
(Paliaj tekstoj preterlasas &quot;ambaŭ&quot; kaj &quot;nek&quot;)

9. Ĉu estas la memo sama kun la korpo?
10. ...Aŭ estas ĝi malsama de la korpo?

11. Faras la Tathagata (Budho) ekzistas post morto? 
12. ...Aŭ ne? 
13. ...Aŭ ambaŭ? 
14. ...Aŭ nek?

== Dek ses demandoj - ''Sabbasava-Sutta'' ==
La Sabbasava Sutta (Majjhima Nikaya 2) ankaŭ mencias 16 demandojn kiu estas vidita kiel &quot;melsaĝa pripenso&quot; kaj konduko al alligitaĵo al vidoj rilatanta al memo.&lt;ref name=&quot;Shrader&quot;&gt;{{Citaĵo el la reto|unua=Douglas W.|arkivdato=2015-09-11}}&lt;/ref&gt;

# Kio estas mi?
# Kiel estas mi?
# Ĉu mi estas?
# Ĉu mi ne estas?
# Ĉu mi ekzistis en la pasinteco?
# Ĉu mi ne ekzistis en la pasinteco?
# Kio estis mi en la pasinteco?
# Kiel estis mi en la pasinteco?
# Estante kio, mi iĝis kio en la pasinteco?
# Ĉu mi ekzistos en la estonteco?
# Ĉu mi ne ekzistos la estonteco?
# Kio estos mi en la estonteco?
# Kiel estos mi en la estonteco?
# Estante kio, mi iĝos en la estonteco?
# De kie venis ĉi tiu persono?
# Kien ri iros?

La Budho deklaras ke estas malsaĝe esti alligita al ambaŭ vidpunktoj de memposedo kaj mempercepto kaj vidpunktoj de manko de mem. Ajna vidpunkto kiu vidas la memon kiel &quot;konstanta, stalo, eterna, senŝanĝa, restanta la saman por iam ajn kaj iam ajn&quot; estas &quot;fariĝanta enmeshed en vidoj, ĝangalo de vidoj, sovaĝejo de vidoj; scuffling en vidoj, la agita lukto () de vidoj, la obstaklo de vidoj.&quot;&lt;ref name=&quot;Shrader&quot;/&gt;

== Hindrance al liberigo ==
Pripensanta super la kvar ''acinteyya'' estas  hindrance al la atingo de liberigo. ''Sacca-samyutta'', &quot;La Kvar Noblaj Veroj&quot;, Samyutta Nikaya 56:&lt;ref group=&quot;web&quot;&gt;[http://suttacentral.net/en/sn56.41 suttacentral, Samyutta Nikaya 56, ''Reflection about the World'']&lt;/ref&gt;
{{Citaĵo|Therefore, o monks, do not brood over [any of these views] Such brooding, O monks, is senseless, has nothing to do with genuine pure conduct (s. ādibrahmacariyaka-sīla), does not lead to aversion, detachment, extinction, nor to peace, to full comprehension, enlightenment and Nibbāna, etc.&lt;ref&gt;Samyutta Nikaya 56.41&lt;/ref&gt;
}}
Kaj la ''Aggi-Vacchagotta Sutta'', &quot;Diskurso al Vatsagotra sur la [Similaĵo [ de] Fajrego,&quot; Majjhima Nikaya 72:
{{Citaĵo|Vaccha, [any of these views] is a thicket of views, a wilderness of views, a contortion of views, a writhing of views, a fetter of views. It is accompanied by suffering, distress, despair, &amp; fever, and it does not lead to disenchantment, dispassion, cessation; to calm, direct knowledge, full Awakening, Unbinding.&lt;ref group=web name=&quot;MN72&quot;&gt;[http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/mn/mn.072.than.html accesstoinsight, ''Aggi-Vacchagotta Sutta: To Vacchagotta on Fire'', translated by Thanissaro Bhikkhu]&lt;/ref&gt;
}}{{Citaĵo|Whoever speculates about these things would go mad &amp; experience vexation.&lt;ref group=web&gt;[http://www.accesstoinsight.org/tipitaka/an/an04/an04.077.than.html accesstoinsight, ''Acintita Sutta: Unconjecturable'', translated by Thanissaro Bhikkhu]&lt;/ref&gt;
}}

== Vidas ankaŭ ==

* Nobla Silento
* [[Pironismo|Similecoj inter Pyrrhonism kaj budhismo]]
* Antinomiesde Kant
* Acatalepsy
{{Referencoj}}
[[Kategorio:Budhismaj filozofiaj konceptoj]]
[[Kategorio:Budhisma kosmologio]]
[[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]]</text>
      <sha1>4rbv976afg6zqact2gsd64c4otkdcug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Budka Suflera</title>
    <ns>0</ns>
    <id>822278</id>
    <revision>
      <id>9365691</id>
      <parentid>9114227</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:33:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3576" sha1="30eho655hzjmkupic5ymzmf3k2a64h8" xml:space="preserve">{{kursiva titolo}}
{{Informkesto organizaĵo}}
'''''Budka Suflera''''' estis [[Poloj|pola]] [[rok-muziko|rok]]-[[Muzikgrupo|bando]] kiu startis en [[1969]] en [[Lublin]] fare de Krzysztof Cugowski. Kvankam ili disbandiĝis tuj poste, Cugowski kaj Romuald Lipko reformis la bandon en 1974 kaj estis aktivaj ĝis [[2014]].

== Historio ==
=== Starto (1969–1974) ===
La bando startis en 1969 per improvizaj sesioj de Krzysztof Cugowski (kantisto), Krzysztof Brozi (ĉefgitaro), Janusz Pędzisz (basgitaro) kaj Jacek Grün (drumoj). Ili ludis versiojn de verkoj de [[John Mayall]], [[Jimi Hendrix]] kaj [[Led Zeppelin]] en lokaj eventoj kaj disbandiĝis post kelkaj radioregistroj kaj kelkaj koncertoj.

En 1970 Cugowski aliĝis al bando ''Stowarzyszenie Cnót Wszelakich'', estrita de sia samlernejano Romuald Lipko. Tuj la bando renomiĝis ''Budka Suflera''. Post kelkaj membroŝanĝoj la bando finfine faris en Marto 1974 sian unuan ĉefan registraĵon, &quot;Sen o dolinie&quot; kiel pola versio de la kanto de Bill Withers nome &quot;Ain't No Sunshine&quot;. Tiu kanto estis ege elsendita, kio rezultis en propono el [[diskeldonejo]] ''Polskie Nagrania'' kaj ankaŭ nombrajn koncertproponojn.

=== Sukceso (1975–1976) === 
Aŭtune 1974, ili registris &quot;Cień wielkiej góry&quot;, inspiritaj de la morto de polaj montogrimpistoj Zbigniew Stepek kaj Andrzej Grzązek en [[Himalajo]] en 1973. Ĝi tuj iĝis sukceson kaj aperis en multaj kompilaĵoj kaj koncertalbumoj ekde tiam. La bando registris ankaŭ &quot;Lubię ten stary obraz&quot; en novembro 1974 kaj &quot;Memu miastu na do widzenia&quot; komence de 1975. La drumisto Zbigniew Zieliński estis anstataŭita de Tomasz Zeliszewski tuj poste.

La unuan albumon, titolita ''Cień wielkiej góry'' laŭ tues unua kanto, ili publikigis en 1975. Tiu registraĵo ricevis kontribuaĵoj de [[Czesław Niemen]]. Tiu publikaĵo sukcesis kaj la bando faris turneon al [[Orienta Germanio]]. Tie ili registris germanlingvajn versiojn de kelkaj el la plej grandaj sukcesoj de la bando. Estis planoj por publikigi albumon en Germanio, sed tio malsukcesis kiam Cugowski ne venis al registrosesio. Ankaŭ dua klopodo malsukcesis, pro la laciga turneo kiu finiĝis ĝuste antaŭe.

En 1976 ili publikigis ankaŭ alian diskon, nome ''Przechodniem byłem między wami''. Ĝi ne atingis la sukceson de sia antaŭaĵo. Post la publikigo, Cugowski decidis lasi la bandon kaj ekfari soloan karieron. Li estis anstataŭita dum mallonge de Stanisław Wenglorz, ekskantisto de bando Skaldowie. Sekva kantisto estis Romuald Czystaw.

==Membroj==
La bandanaro ege ŝanĝiĝis laŭlonge de la jaroj. Ekde 2005 la membroj estas jenaj:
* Krzysztof Cugowski – voĉo
* Romuald Lipko – klavaroj
* Tomasz Zeliszewski – drumoj
* Łukasz Pilch – gitaro
* Mirosław Stępień – basgitaro
* Piotr Kominek – klavaroj
* Anna Patynek – perkutado
* Małgorzata Orczyk – apoga voĉo
* Irena Kijewska – apoga voĉo

==Studialbumoj==
* Cień wielkiej góry (1975)
* Przechodniem byłem między wami (1976)
* Na brzegu światła (1979)
* Ona przyszła prosto z chmur (1980)
* Za ostatni grosz (1982)
* Czas czekania, czas olśnienia (1984)
* Giganci tańczą (1986)
* Ratujmy co się da (1988)
* Cisza (1993)
* Noc (1995)
* Nic nie boli, tak jak życie (1997)
* Bal wszystkich świętych (2000)
* Mokre oczy (2002)
* Jest (2004) POL #2
* Zawsze czegoś brak (2009) POL #19
* 10 lat samotności (2020)
* ''Skaza'' (2023)

* {{Tradukita|lingvo= en |artikolo=Budka Suflera|revizio=1131736365}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Muzikaj grupoj fonditaj en 1969]]
[[Kategorio:Polaj rokmuzikaj grupoj]]</text>
      <sha1>30eho655hzjmkupic5ymzmf3k2a64h8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Stanford Encyclopedia of Philosophy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>825223</id>
    <revision>
      <id>9365379</id>
      <parentid>8464237</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:22:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4826" sha1="ssc49eqj30zp8hdoqruaavq023ue0zu" xml:space="preserve">{{Informkesto retejo
|nomo=Stanford Encyclopedia of Philosophy
}}
La '''Stanforda Enciklopedio de Filozofio''' ({{Lang-en|Stanford Encyclopedia of Philosophy}}; [[Akronimo|akronime]] '''SEP''') estas [[Akronimo|reta]] [[Filozofio|filozofia]] [[enciklopedio]] malfermita al libera aliro kaj prizorgata de [[Universitato Stanford]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://qz.com/480741/this-free-online-encyclopedia-has-achieved-what-wikipedia-can-only-dream-of/|title=This free online encyclopedia has achieved what Wikipedia can only dream of|last=Sonnad|first=Nikhil|website=[[Quartz (publication)|Quartz]]|date=21 September 2015|language=en|access-date=2018-12-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Zalta|first=Edward|date=2006-09-01|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy: A university/library partnership in support of scholarly communication and open access|journal=College &amp; Research Libraries News|volume=67|issue=8|pages=502–504|doi=10.5860/crln.67.8.7670|issn=2150-6698|url=http://crln.acrl.org/index.php/crlnews/article/download/7670/7670|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. La SEP estis komence evoluigita kun la helpo de publika financado de la [[Nacia Fondaĵo por la Homaj Sciencoj]] kaj la [[Nacia Scienca Fondaĵo]] en [[Usono]]. La longperspektiva kvestprogramo por konservi liberan aliron al la enciklopedio estas subtenata de multaj [[biblioteko]]j, inkluzive de universitataj bibliotekoj &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Allen|first1=Colin|last2=Jagodzinski|first2=Cecile|date=2013-11-04|title=From SEP to SEPIA: How and Why Indiana University is Helping the Stanford Encyclopedia of Philosophy|journal=Against the Grain|volume=18|issue=4|doi=10.7771/2380-176x.4919|issn=2380-176X|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;.

Tiuj institucioj [[donaco|kontribuas]] sub programo preparita fare de la SEP en kunlaboro kun la ''Scholarly Publishing and Academic Resources Coalition'' ('''SPARC'''), la ''International Coalition of Library Consortia'' ('''ICOLC'''), kaj ''Lyrasis'' ('''SOLINET'''; Sudorienta Biblioteko-Reto), kun kongruaj kontribuoj de la [[Nacia Fondaĵo por la Homaj Sciencoj]] &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

Ĉiu [[Artikolo (periodaĵo)|artikolo]] estas skribita kaj prizorgata de fakulo en sia fako, inkluzive de [[Profesoro|profesoroj]] de pli ol 65 akademiaj institucioj tra la mondo. Krom esti enreta, la enciklopedio baziĝas sur la tradicia akademia aliro de la plej multaj enciklopedioj kaj akademiaj ĵurnaloj, kun la celo atingi maksimuman kvaliton:

* Eksperta aŭtoro elektita de redaktisto aŭ redakcia [[komitato]] kun scio (kvankam ne nepre kompetenteco) en la kampo kovrita de la universitato; kaj ankaŭ
* [[Kolega reviziado|Kolega revizio]] &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tananbaum|first=Greg|date=2006|title=I Hear the Train A Comin' -- Stanford Encyclopedia of Philosophy|journal=Against the Grain|volume=18|issue=1|doi=10.7771/2380-176x.4863|issn=2380-176X|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;.

La enciklopedio estis kreita en [[1995]] fare de Edward N. Zelta, kun la celo konstrui dinamikan enciklopedion, kiu estas regule ĝisdatigita, tiel neniam malnoviĝinta, male al [[Presarto|presitaj]] enciklopedioj &lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Allen|first1=Colin|last2=Nodelman|first2=Uri|last3=Zalta|first3=Edward N.|date=2002|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy: A Developed Dynamic Reference Work|journal=Metaphilosophy|volume=33|issue=1&amp;2|pages=210–228|doi=10.1111/1467-9973.00225|issn=0026-1068}}&lt;/ref&gt;. La baza teksto de la enciklopedio permesas la publikigon de kontraŭaj artikoloj pri la sama temo por reflekti la neeviteblajn diferencojn de opinio inter la [[Filozofo|filozofoj]].

Aŭtoroj kontribuanta al la encyclopedia donas Stanford Universitato la permeso eldoni la artikolojn, sed reteni la [[Aŭtorrajto kaj kopirajtaj monopoloj|kopirajton]] al tiuj artikoloj &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://plato.stanford.edu/info.html#c|title=''Stanford Encyclopedia of Philosophy'' Copyright Information|access-date=December 1, 2015}}&lt;/ref&gt;. En aŭgusto 2022, la enciklopedio havis 1,775 kontribuojn.

== Vidu ankaŭ ==
* ''[[:en:Encyclopedia_of_Philosophy|Encyclopedia of Philosophy]]''
* ''[[Internet Encyclopedia of Philosophy]]''
* ''[[Routledge Encyclopedia of Philosophy]]''

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo|https://plato.stanford.edu/}}
* Oficialaj spegulaj retejoj:
** [https://seop.illc.uva.nl/index.html Spegula aliro al la Stanford Encyclopedia de Filozofio] de la Instituto por Logiko, Lingvo kaj Komputado de la [[Universitato de Amsterdamo]]
** [https://stanford.library.sydney.edu.au/ Spegula aliro al la Stanford Encyclopedia de Filozofio] Biblioteko de [[Universitato de Sidnejo]]
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Retejoj aperintaj en 1995]]
[[Kategorio:Retaj enciklopedioj]]
[[Kategorio:Filozofio]]
[[Kategorio:Universitato Stanford]]</text>
      <sha1>ssc49eqj30zp8hdoqruaavq023ue0zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3-Heksanono</title>
    <ns>0</ns>
    <id>825645</id>
    <revision>
      <id>9365649</id>
      <parentid>9148895</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6044" sha1="3bb1lqbyubbneq9io2hw8gdsijg7jkk" xml:space="preserve">{{Vidu ankaŭ|2-Heksanono|2-Heptanono|3-Heptanono|4-Heptanono|2-Oktanono|3-Oktanono|4-Oktanono}}
{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: yellow; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;Etila propila ketono&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size:300%;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Trebuchet MS&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;'''C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;12&lt;/sub&gt;O'''&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:3-Hexanone sticks.png|300ra|3-Heksanono]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Bastona kemia strukturo de la &lt;br /&gt;3-Heksanono'''&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:3-Hexanone 3D.png|300ra|3-Heksanono]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Tridimensia kemia strukturo de la 3-Heksanono'''&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:3-Hexanone sample.png|200ra|Flaveca likvaĵo de la 3-heksanono]]&lt;/center&gt;'''
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |Flaveca likvaĵo de la 3-heksanono.'''
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;Alternativa(j) nomo(j)&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
* Etila propila ketono
* Duetilacetono
* 3-Okso-heksano
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=589-38-8 589-38-8]&lt;br /&gt;
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.11025.html 11025]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/11509 11509]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo&lt;ref&gt;[https://www.chembk.com/en/cas/589-38-8 Chembk]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Molmaso]]||100,161 g mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]||0,815 g/cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;[https://www.guidechem.com/cas/589-38-8.html GuideChem]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||-55,2°C &lt;ref&gt;[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID2021608 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bolpunkto]]||125,5°C &lt;ref&gt;[https://www.chemsrc.com/en/cas/589-38-8_1183770.html Chemsrc]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||35°C &lt;ref&gt;[https://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=589-38-8&amp;l=no&amp;exact=dict&amp;f=plist&amp;mark=&amp;submit.x=0&amp;submit.y=0 Chemnet]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:14,7 g/L&lt;ref&gt;[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=589-38-8 Chemical Book]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Solvebla en acetono, alkoholo kaj etero.
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||&gt;2901 mg/kg (buŝe)&lt;ref&gt;[https://www.agilent.com/cs/library/msds/WRK-155I_NAEnglish.pdf Agilent]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|02}}
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|280|303+361+353|370+378|403+235|501}}
|-style=&quot;background: yellow;color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br /&gt;(25 °C kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

&lt;big&gt;'''3-Heksanono'''&lt;/big&gt; aŭ &lt;big&gt;'''3-heksanono'''&lt;/big&gt; estas organika kombinaĵo rezultanta el oksidigo de la [[3-Heksanolo]]. Ĝi estas senkolora likvaĵo, solvebla en akvo. 3-Heksanono posedas 6 karbonatomojn, 12 hidrogenatomojn kaj 1 oksigenatomon. 3-Heksanono uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de insekticidoj kaj pesticidoj.

== Sintezoj ==
=== Sintezo 1 ===
* Preparado de la '''3-heksanono''' per traktado de '''propanoila klorido''' kaj '''1-propano''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:Propanoyl chloride 3D.png|propila klorido|130ra]] +[[Dosiero:Propane 3D.png|1-propano|120ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:3-Hexanone 3D.png|3-heksanono|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]]
|-
|}

=== Sintezo 2 ===
* Preparado de la '''3-heksanono''' per oksidado de la '''3-heksanolo''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:3-Hexanol 3D.png|3-heksanolo|120ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{CuO}\, }&lt;/math&gt; [[Dosiero:3-Hexanone 3D.png|3-Heksanono|120ra]]
|-
|}

=== Sintezo 3 ===
* Preparado de la '''3-heksanono''' per traktado de '''acetono''' kaj '''kloropropano''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:Propanal 3D.png|propanalo|120ra]] +[[Dosiero:Propyl chloride 3D.png|kloropropano|120ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:3-Hexanone 3D.png|3-Heksanono|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70ra]]
|-
|}

=== Sintezo 4 ===
* Preparado de la '''3-heksanono''' per traktado de '''1-kloro-2-butanono''' kaj '''etano''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:1-Chloro-2-butanone-3D.png|1-kloro-2-butanono|120ra]] +[[Dosiero:Ethane 3D.png|etano|120ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:3-Hexanone 3D.png|3-Heksanono|120ra]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50ra]]
|-
|}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Ketono#Kelkaj ketonoj|Ketonoj]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Heksanonoj]]</text>
      <sha1>3bb1lqbyubbneq9io2hw8gdsijg7jkk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Braúna (São Paulo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>826431</id>
    <redirect title="Braúna" />
    <revision>
      <id>9365824</id>
      <parentid>8176793</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:19:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>13076</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Braúna]]</comment>
      <origin>9365824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="mf3peiwv921j8qtn8ygza5j05n1buum" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Braúna]]</text>
      <sha1>mf3peiwv921j8qtn8ygza5j05n1buum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brauna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>826433</id>
    <redirect title="Braúna" />
    <revision>
      <id>9365825</id>
      <parentid>8176796</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:19:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>13076</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Braúna]]</comment>
      <origin>9365825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="mf3peiwv921j8qtn8ygza5j05n1buum" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Braúna]]</text>
      <sha1>mf3peiwv921j8qtn8ygza5j05n1buum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brauna (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>826434</id>
    <redirect title="Braúna" />
    <revision>
      <id>9365826</id>
      <parentid>8176797</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:19:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>13076</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Braúna]]</comment>
      <origin>9365826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="mf3peiwv921j8qtn8ygza5j05n1buum" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Braúna]]</text>
      <sha1>mf3peiwv921j8qtn8ygza5j05n1buum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>American Academy of Dramatic Arts</title>
    <ns>0</ns>
    <id>826665</id>
    <revision>
      <id>9365377</id>
      <parentid>8620554</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:22:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365377</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2317" sha1="2j4wsmdojpselhtns2sxwod7loblnie" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
|priskribo de bildo=
|latitudo       = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO    = US-NY
|situo sur mapo  = Novjorko
|zomo           = 14
}}
La '''Usona Akademio de Drama Arto''' ‏({{Lang-en|American Academy of Dramatic Arts}}; akronime '''AADA''') estas lernej-institucio kiu ofertas dujaran [[Studplano|studprogramon]] pri [[Aktoro|aktorado]].

La lernejo situas en [[Manhatano]], [[Novjorko]], ĉe [[Avenuo Madison]], en historia konstruaĵo dezajnita fare de la fama arkitekto Stanford White, kiel la origina Kolonia Klubo. La alia situo situas en [[Holivudo]], [[Kalifornio]], ĉe 1336 North La Brea Avenuo, en nova konstruaĵo sur la loko kie antaŭe situis la filmstudioj de [[Charlie Chaplin]].

La Akademio en [[Novjorko]] estis fondita en 1884 por trejni [[Teatro|teatrajn]] aktorojn kaj estas la plej malnova aktoradlernejo en la [[anglalingvio]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.aada.edu/about/history-and-heritage/|title=History and Heritage &amp;#124; the American Academy of Dramatic Arts|access-date=2016-02-02|archive-date=2021-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210501040804/https://www.aada.edu/about/history-and-heritage/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

En 1974, la akademio malfermis ĝian duan kampuson en [[Pasadena (Kalifornio)|Pasadena]], [[Kalifornio]]. Tiel ĝi estas la ununura profesia aktoradlernejo funkciiganta en du el la plej gravaj teatrocentroj de Usono. La kampuso en [[Los-Anĝeleso]] translokiĝis de Pasadena al [[Holivudo]] en 2001.

== Famaj diplomiĝintoj ==

* [[Walter Abel]]
* [[Armand Asante]]
* [[Hank Azaria]]
* [[Lauren Bacall]]
* [[Jim Backus]]
* [[Ion Bailey]]
* [[Brenda Buck]]
* [[Anne Bancroft]]
* [[Diana Barrymore]]
* [[Gil Bellows]]
* [[Ruby Benson]]
* [[Laura Branigan]]
* [[Adrien Brody]]
* [[John Nicholas Cassavetes]]
* [[Kim Cattrall]]
* [[Enrico Colantoni]]
* [[Jennifer Coolidge]]
* [[Amanda Crew]]
* [[Hume Cronyn]]
* [[Robert Cummings]]
* [[Mark Daniels]]
* [[Brad Davis]]
* [[Jeremy Davis]]
* [[Ruth Dykes]]
* [[Melanie Myron]]
* [[Gábor Szetey]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==

* {{Oficiala retejo|https://www.aada.edu/}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Usona teatro]]
[[Kategorio:Lernejoj en Usono]]</text>
      <sha1>2j4wsmdojpselhtns2sxwod7loblnie</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign</title>
    <ns>0</ns>
    <id>827362</id>
    <revision>
      <id>9365595</id>
      <parentid>9297236</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T02:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Οἶδα</username>
        <id>178831</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Οἶδα movis paĝon [[Universitato de Ilinojso en Urbana-Champaign]] al [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]] anstataŭigante alidirektilon: &quot;As of fall 2020, UIUC no longer uses the at in University of Illinois at Urbana-Champaign. Do not use a comma or a dash.&quot; https://www.uillinois.edu/erc/brand_and_marketing/brand/style/writing_style_guide</comment>
      <origin>9297236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20409" sha1="shy4h7x4a4i06stytct3sueh993kiqs" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = Learning &amp; Labor&lt;br&gt;(Lernado kaj laboro)
|lando         = Usono
|situo         = [[Champaign]] kaj [[Urbana (Ilinojso)|Urbana]]
|establita     = 
|speco         = privata
|gvidanto      = 
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|regiono-ISO   = US-IL
|zomo          = 12
|retejo        = 
}}
La '''Universitato de Ilinojso ĉe Urbana–Champaign''' ({{Lang-en|University of Illinois Urbana–Champaign}}; akronime: '''UIUC'''; mallongigite: '''U of I''' aŭ simple '''Illinois''') estas [[Publika universitato|publika]] [[esplora universitato]] en la ŝtato [[Ilinojso]] en [[Usono]]. Ĉi tiu universitato estas la plej malnova, plej granda kaj plej prestiĝa [[kampuso]] de la sistemo de Universitatoj de Ilinojso, kiu ankaŭ inkluzivas la [[Universitato de Ĉikago]] en [[Ĉikago]] kaj la [[Nordokcidenta Universitato]] en [[Evanston (Ilinojso)|Evanston]]-[[Springfield (Ilinojso)|Springfield]]. Ĝi estas la dua plej malnova universitato en Ilinojso.

La universitato inkluzivas 17 akademiajn unuojn ofertantajn pli ol 150 studprogramojn. Krome, la universitato funkciigas branĉon kiu servas 2.7 milionojn da aliĝintoj jare en la stato de Ilinojso kaj ĝia ĉirkaŭaĵo &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://web.extension.uiuc.edu/state/whatwedo.html |titolo=What we do (Kion ni faras) |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091121022951/http://web.extension.uiuc.edu/state/whatwedo.html |arkivdato=2009-11-21 }}&lt;/ref&gt;.

En 2011, la bakalaŭra programo estis vicigita 47-a inter universitatoj en Usono kaj 15-a inter publikaj universitatoj en Usono fare de la revuo [[US News &amp; World Report]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/national-universities-rankings|title=America's Best Colleges 2011|publisher=U.S. News &amp; World Report|year=2010|accessdate=2010-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090821162822/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/national-universities-rankings|archivedate=2009-08-21}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la akademia rangotabelo de universitatoj en la mondo, la Universitato de Ilinojso ĉe Urbana–Champaign estas vicigita 25-a el proksimume 1,000 agnoskitaj internaciaj instruejoj &lt;ref&gt;http://www.arwu.org/rank2008/ARWU2008_A(EN).htm&lt;/ref&gt; La universitato ofertas [[Inĝenierarto|inĝenieristikon]], [[informadiko]]n kaj [[Kontado|kontadajn]] programojn kiuj estas vicigitaj inter la plej alte rangigitaj en Usono.

La nombro da aliĝintoj en la aŭtuno de [[2007]] estis 42 326 studentoj, inkluzive de studentoj de ĉiuj 50 ŝtatoj en Usono kaj de 127 landoj en la mondo. El tiuj, 30,895 estis akceptitaj en [[bakalaŭro]]studoj kaj 11,431 estis bakalaŭrodiplomiĝintoj, kiuj estis akceptitaj en daŭraj studoj &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&quot;[http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/facts.html Facts 2008: Illinois by the numbers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070824142124/http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/facts.html |date=2007-08-24 }}&quot; (mdy). UIUC Public Affairs&lt;/ref&gt;. Tiu figuro metis la Universitaton de Ilinojso en dekan lokon en la liston de la plej grandaj universitatoj en Usono laŭ la nombro da studentoj enskribitaj &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://ope.ed.gov/athletics/InstList.asp |titolo=Institution List |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080718153731/http://ope.ed.gov/athletics/InstList.asp |arkivdato=2008-07-18 }}&lt;/ref&gt;.

La universitata kampuso inkluzivas pli ol 286 konstruaĵojn en municipa areo de 6 kvadrataj kilometroj de la du urboj [[Urbana (Ilinojso)|Urbana]] kaj [[Champaign]]. La jara buĝeto de la universitato estas 1,5 miliardoj da dolaroj &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Historio ==
En la Morrill-Leĝo de [[1862]], la asigno de terpeco al ĉiu ŝtato en Usono estis aprobita por la celo de establado de universitato (kutime publika) kiu instruus [[agrikulturo]]n, [[mekaniko]]n, kaj soldatedukon &quot;sen evitado de aliaj sciencaj kaj klasikaj temoj&quot;. Post ofertoj inter pluraj urboj en Ilinojso, [[Urbana (Ilinojso)|Urbana]] estis elektita kiel la urbo kie la universitato estus establita. La naturo de la universitato estis kontraŭbatalita fare de ĝia unua prezidanto, John Milton Gregory, kaj membroj de la Illinois parlamento. Gregory deziris establi institucion kiu traktas ĉiujn scifakojn kaj ne nepre rekte rilatajn al [[industrio]] kaj agrikulturo. Li abdikis de lia pozicio post proksimume dek tri jaroj, en 1880. Tamen, proksimume kvin jarojn poste la nomo de la institucio estis ŝanĝita de &quot;Illinois Industrial University&quot; al &quot;Ilinois University&quot;, nomo kiu indikis interkonsenton kun la opinio de Gregory.

== Kolegioj kaj lernejoj ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Kolegio/Lernejo'''
|'''Fondjaro'''
|-
|Agrikulturo, Konsumanto kaj Medisciencoj
|1867
|-
|Belaj kaj Aplikataj Artoj
|1867
|-
|Grainger Kolegio de Inĝenieristiko
|1868
|-
|Medicino
|1882
|-
|Informaj Sciencoj
|1893
|-
|Aplikataj Sansciencoj
|1895
|-
|Juro
|1897
|-
|Edukado
|1905
|-
|Liberalaj Artoj kaj Sciencoj
|1913
|-
|Gies Kolegio de Komerco
|1915
|-
|Amaskomunikiloj
([[UIUC College of Media]] ĝis [[2008]])
|1927
|-
|Socia Laboro
|1944
|-
|Aviado
|1946
|-
|Laboraj kaj Dungaj Rilatoj
|1946
|-
|Veterinara Medicino
|1948
|-
|Carle Illinois Kolegio de Medicino
|2015
|}

== Kampuso ==
La kampuso estas konata pro ĝia [[pejzaĝo]] kaj [[konstruaĵo]]j, kiuj havas unikajn karakterizaĵojn &lt;ref&gt;{{cite web|title=Campus Landmarks|url=http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/landmarks.html|accessdate=August 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070819052401/http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/landmarks.html|archivedate=2007-08-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. La akademiaj centroj estas dividitaj preskaŭ egale inter la ĝemelurboj de [[Urbana (Ilinojso)|Urbana]] kaj [[Champaign]].

La universitato estas unu el la nuraj edukaj organizoj, kiuj posedas flughavenon &lt;ref&gt;Committee on Campus Operations. [http://www.senate.uiuc.edu/co0402.asp UIUC Senate] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060906013148/http://www.senate.uiuc.edu/co0402.asp |date=2006-09-06 }}. April 26, 2004.&lt;/ref&gt;. Willard Flughaveno estas nomita laŭ iama [[universitata prezidanto]] Arthur Cutts Willard.

== Esplorado ==
La universitato estas konsiderata alloga por inĝenieroj kaj sciencistoj. Ĝi ofertas tre grandan elekton de scio kaj esploraj areoj por kaj bakalaŭraj kaj gradstudantoj. Ĝi estas membro de la listo de la plej bonaj 25 esploraj universitatoj en Usono &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://mup.asu.edu/research.html |titolo=Research - The Center for Measuring University Performance |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120617210050/http://mup.asu.edu/research.html |arkivdato=2012-06-17 }}&lt;/ref&gt;. Preter la fakto ke la universitato ricevas fluon de stipendioj kaj financitaj projektoj, ĝi ankaŭ administras ampleksan modernan esplorinfrastrukturon &lt;ref&gt;[http://www.ece.uiuc.edu/about/buildings.html About Us: Buildings and Facilities - ECE ILLINOIS {{!}} University of Illinois at Urbana-Champaign]&lt;/ref&gt;. La universitato estis unu el la pioniroj en la kampo de komputil-helpata eduko.

La universitato helpis en la evoluo de multaj konataj kampoj kiel ekzemple la [[Mosaic]] grafika retumilo. Hodiaŭ, la universitato kunlaboras kun [[IBM]] kaj la [[Nacia Scienca Fondaĵo]] en konstruado de la plej rapida [[Komputilego|superkomputilo]] en la mondo &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=109850&amp;org=OCI&amp;from=news|title=National Science Board Approves Funds for Petascale Computing Systems|accessdate=2007-08-24}}{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. La nomo de la projekto estas ''[[Blue Waters]]'' kaj estas dezajnita por povi elfari kvadrilionajn kalkulojn je sekundo. Se kompletigite, la komputilo estos trioble pli rapida ol la plej rapida komputilo hodiaŭ. La 12-an de januaro 1997, la universitato festas la &quot;naskiĝtagon&quot; de ''HAL 9000'', la fikcia superkomputilo de la filmo [[2001: A Space Odyssey]]. En la filmoj, HAL listigas &quot;Urbana, Ilinojso&quot; kiel sian originon.

[[Bill Gates]] diris, ke [[Microsoft]] dungas pli da diplomiĝintoj de la Universitato de Ilinojso ĉe Urbana–Champaign ol iu ajn alia universitato en la mondo &lt;ref&gt;[http://www.cs.uiuc.edu/news/articles.php?id2004Feb27-1 News &amp; Events {{!}} Department of Computer Science at Illinois]{{404|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Universitatdiplomiĝinto William Holt, vicprezidanto de [[Intel]] tiutempe, ankaŭ notis ke Intel dungas pli da doktoraj studentoj kiuj studentiĝis ĉe la universitato ol iu alia universitato en la mondo &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://webtools.uiuc.edu/calendar/Calendar?ACTION=VIEW_EVENT&amp;calId=504&amp;skinId=47&amp;DATE=9/27/2007&amp;eventId=71363 |titolo=Computer Science Department Calendar |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071016154427/http://webtools.uiuc.edu/calendar/Calendar?ACTION=VIEW_EVENT&amp;calId=504&amp;skinId=47&amp;DATE=9/27/2007&amp;eventId=71363 |arkivdato=2007-10-16 }}&lt;/ref&gt;.

Unu el la indikiloj de la kvalito de akademia institucio estas la nombro da Nobel-premiitoj kiuj estas fakultatanoj/membroj aŭ diplomiĝintoj de la institucio. La Universitato de Ilinojso estas vicigita 15-a inter ĉiuj universitatoj kaj 5-a inter publikaj universitatoj. [https://www.bestmastersprograms.org/most-nobel-prize-winners/]

== Studenta vivo ==

=== Akcepto ===
Laŭ 2008 studentaj agnoskostatistikoj, 77% de akceptitaj studentoj havis ACT ekzamena poentaron de 27 aŭ pli alta. 31% havis kombinitan matematikon kaj legadon [[SAT|SAT-]] poentaron super 1400 (ekskludante skribon), kaj 59% de akceptitaj studentoj estis en la supraj 10% de iliaj klasoj &lt;ref&gt;{{cite web|title=Student Selectivity|url=http://www.oar.uiuc.edu/future/apply/requirements_freshman.html|accessdate=December 30, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071028065333/http://www.oar.uiuc.edu/future/apply/requirements_freshman.html|archivedate=2007-10-28|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071028065333/http://www.oar.uiuc.edu/future/apply/requirements_freshman.html |date=2007-10-28 }}&lt;/ref&gt;. Kelkaj sekcioj en la universitato estas eĉ pli striktaj en la agnoskkondiĉoj. La kolegio de inĝenieristiko en 2008 allasis studentojn kun ACT-poentaroj de 30-33, la kolegio de komerco postulis poentaron de 28-32 kaj la kolegio de komuniko postulis poentaron de 27-32 &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wsjclassroomedition.com/college/feederschools.htm |titolo=The Wall Street Journal Classroom Edition |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160208195939/http://www.wsjclassroomedition.com/college/feederschools.htm |arkivdato=2016-02-08 }}&lt;/ref&gt;.

=== Loĝado ===
Kiel multaj universitatoj, la universitato postulas unuajarajn bakalaŭrajn studentojn loĝis en la [[Studenthejmo|dormejoj]] de la universitato. Oni povas elekti el 22 dormejoj en Urbana aŭ Champaign. Ekzistas pluraj privataj dormejoj ĉirkaŭ kampuso, kaj kelkaj domoj ekster la [[Fratrio|fratria]] sistemo, kaj ili tendencas esti pli multekostaj por vivi. La plej multaj bakalaŭraj studentoj elektas ekloĝi al privataj loĝejoj aŭ al la fratria sistemo post la unua aŭ dua jaro. La &quot;University Tenant Union&quot; (universitata sindikato de loĝantoj) ofertas konsultajn servojn kaj helpon pri elekto de loĝejo kaj subskribo de kontraktoj. {{J|Fremdlanda studento}} de la programo de [[studenta interŝanĝo]] ne havas loĝejlimigojn kaj povas lui privatan loĝejon ekster la kampuso, kutime je multe pli malaltaj kostoj.

=== Studentaj kluboj: frataroj kaj fratinaroj ===
La universitato havas la plej grandan nombron da membroj en samideana gefratroj en la mondo &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Nuntempe ekzistas 68 [[Frataroj kaj fratinaroj|fratrioj]] kaj 36 fratrinoj sur kampuso.

=== Bibliotekoj ===
La kampusa biblioteksistemo estas unu el la plej grandaj publikaj akademiaj bibliotekoj en la mondo &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/facts.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070824142124/http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/facts.html |arkivdato=2007-08-24 }}&lt;/ref&gt;. De ĉiuj nordamerikaj universitatoj, nur [[Universitato Harvard|Harvard]] kaj [[Universitato Yale|Yale]] estas pli grandaj &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.arl.org/bm~doc/arlstat08.pdf |titolo=Search Publications {{!}} Association of Research Libraries® {{!}} ARL® |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130113041936/http://www.arl.org/bm~doc/arlstat08.pdf |arkivdato=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;. Nuntempe, la ĉefbiblioteko de la universitato kaj la aliaj 40 departementaj bibliotekoj administras pli ol milionon da eroj, konsistante el pli ol 11 milionoj da volumoj &lt;ref&gt;{{cite web|title=Rankings|url=http://www.ala.org/ala/alalibrary/libraryfactsheet/alalibraryfactsheet22.htm|accessdate=September 3, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060826152850/http://www.ala.org/ala/alalibrary/libraryfactsheet/alalibraryfactsheet22.htm|archivedate=2006-08-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. La universitato havas la plej grandan publikan inĝenieristikbibliotekon (Grainger Engineering Library) en Usono &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://publicaffairs.illinois.edu/rankings/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080915233624/http://publicaffairs.illinois.edu/rankings/ |arkivdato=2008-09-15 }}&lt;/ref&gt;.

=== Distro kaj sportoj ===
La kampuso havas modernan libertempon kaj distran infrastrukturon. Lastatempe, du gravaj instalaĵoj, CRCE kaj ARC, estis ĝisdatigitaj &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.campusrec.uiuc.edu/ |titolo=Campus Recreation » University of Illinois |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060709025731/http://www.campusrec.uiuc.edu/ |arkivdato=2006-07-09 }}&lt;/ref&gt;. Sur kampuso ekzistas pli ol mil kluboj kaj organizoj, pri diversspecaj temoj kiel ekzemple kulturo, religio, kaj atletiko kaj eĉ bonfaraj organizaĵoj. Ĉiu studento povas registri organizon por reklami specifan aferon &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.oar.uiuc.edu/future/campuslife/organizations/index.html |titolo=U of I Admissions: Get Involved |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080509134320/http://www.oar.uiuc.edu/future/campuslife/organizations/index.html |arkivdato=2008-05-09 }}&lt;/ref&gt;.

=== Transportado ===
La bussistemo kiu funkciigas ĉie en la kampuso kaj komunumo estas funkciigita fare de la [[Champaign-Urbana Mass Transit District|Champaign-Urbana-amastransporta Distrikto]]. La firmao kiu administras la sistemon ricevas pagojn por la studentoj tra la universitato, tiel ke ĉiuj studentoj rajtas (per prezentado de [[studenta karto]]) uzi la busojn senpage, iam ajn kaj ie ajn. Krome, la universitato pagas la uzadon por ĉiuj fakultatanoj kaj dungitoj. Kiel parto de la dirita aranĝo, la firmao ankaŭ konservas buslinion inter la flughaveno kaj la centro de la kampuso kaj la centra transportterminalo en la urbo.

La universitato mastrumas ampleksan sistemon de padoj por biciklantoj ĉie tra la kampuso. Ĉiuj studentoj estas atenditaj registri iliajn biciklojn ĉe la universitata sekureca departemento.

=== Kulturaj kaj distraj lokoj ===
La universitato estas kultura centro por la tuta distrikto kaj posedas multajn muzeojn kaj ejojn kiuj formas edukan kaj kulturan reton. Inter la lokoj:
* [[Allerton Park (Illinois)|Allerton Park]] - la biendomo de Samuel Allerton kaj lia filo John Allerton. La parkregiono inkludas pejzaĝigitajn ĝardenojn kaj artaĵojn kolektitajn fare de Johano tra la jaroj, same kiel promenajn migrovojojn en reestigitaj naturaj areoj. La domego hodiaŭ estas konferenccentro.
* Karnert Muzeo de Arto - La muzeo inkludas modernajn kaj klasikajn artaĵojn kaj enhavas la artkolektojn de la universitato. La muzeo estas en la municipa teritorio de Champaign.
* Spurlock Museum - La muzeo enhavas historiajn erojn de ĉirkaŭ la mondo inkluzive de egipta [[mumio]] kaj ampleksa kolekto de eroj de la indiĝenaj kulturoj de la [[Amerikoj]].
* [[Karnert Centro por la Prezentartoj]] - la halo kaj la muzeo ne estas en la sama areo. La koncertkonstruaĵo estas en Urbana. Sed Karnert estas altirpunkto por multaj artistoj kaj kreintoj el la tuta mondo, kiuj prezentas klasikajn kaj modernajn verkojn. En [[2008]], la Rusa Baleto prezentis la verkon de la baleto ''[[La Nuksrompilo]]'' en Kernert.
* [[Arboreto]] (Arboretum) - La Universitato de Ilinojsa Botanika Parko situas en Suda Urbana. Ĝi enhavas centojn da varioj da plantoj, [[Japana ĝardeno|japanan ĝardenon]] kaj unikan [[Roka ĝardeno|rokan ĝardenon]].

== Rangigo ==
Laŭ la rangotabelo (2011) de la revuo ''[[US News and World Report]]'', la bakalaŭra programo de la universitato estis vicigita 47-a inter ĉiuj vicigitaj universitatoj en Usono kaj 15-a inter publikaj universitatoj &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. La bakalaŭruloprogramo enhavas 60 studkampojn kaj estas vicigita 30-a en Usono, inkluzive de 23 kampoj vicigitaj en la supraj kvinopo. La kolegio de komerco estis vicigita 12-a en Usono. La kolegio de inĝenieristiko estis vicigita 4-a, kun 14 esploraj areoj vicigitaj en la supraj 10. La kolegio de edukado enhavas 6 programojn vicigitajn en la supraj 10. La lernejo de [[bibliotekismo]] kaj Sciencoj estas vicigita unua, kun 5 programoj en la supraj 10. Kemio kaj fiziko ankaŭ estas vicigitaj en la supraj 10. Multaj artprogramoj estas en la unua kvarono, kiel ekzemple arkitekturo kaj belartoj. Tamen, civila inĝenierado, [[elektrotekniko]], komputado, kontado kaj psikologio estas kelkaj el la elstaraj kaj gvidaj fakultatoj en ilia kampo en la universitato. La lernejo de dungado kaj komercaj rilatoj estas konstante konata kiel la dua aŭ tria loko en la lando, dua nur post [[Universitato Cornell]].

En internacia rangotabelo de la ''The Institute of Higher Education'' en [[Ŝanhaja Komunika Universitato|Ŝanhaja Jiao Tong Universitato]], la universitato estis vicigita 19-a inter la ĉefaj universitatoj en Nordameriko, kaj 25-a en la mondo &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2007/ARWU2007_Top100.htm|title=Academic Ranking of World Universities 2007|accessdate=2007-11-20|date=2007-07-31|publisher=Institute of Higher Education, [[Shanghai Jiao Tong University]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070824164927/http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2007/ARWU2007_Top100.htm|archivedate=2007-08-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. En la monda akademia rangotabelo laŭ esplortemoj de tiu universitato en 2008, la universitato estis vicigita tria en la mondo en inĝenieristiko, teknologio kaj komputiko. Ĝi ankaŭ estis vicigita 19-a en vivsciencoj kaj agrikulturaj sciencoj, 20-a en medisciencoj kaj matematiko kaj 51-a en sociosciencoj &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ed.sjtu.edu.cn/ARWU-FIELD.htm|title=Academic Rankings of World Universities by Broad Subject Fields - 2007|accessdate=2007-11-20|date=2007-01-31|publisher=Institute of Higher Education, Shanghai Jiao Tong University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090414142701/http://ed.sjtu.edu.cn/ARWU-FIELD.htm|archivedate=2009-04-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{Projektoj}}

== Literaturo ==
* Hoddeson, Lillian. ''No Boundaries: University of Illinois Vignettes''. (University of Illinois Press, 2004; {{ISBN|9780252072031}})
* Hoganson, Kristin L. ''The Heartland: An American History'' (Penguin Random House, 2019) [https://issforum.org/roundtables/PDF/Roundtable-XXI-51.pdf online reviews]
* Kanfer, Alaina. ''Illini Loyalty: The University of Illinois''. (University of Illinois Press, 2011; {{ISBN|9780252035005}})
* Solberg, Winton U. ''The University of Illinois, 1894-1904 - The Shaping of the University''. (University of Illinois Press, 2000; {{ISBN|9780252025792}})
* Tate, Lex; Franch, John. ''An Illini Place - Building the University of Illinois Campus''. (University of Illinois Press, 2017; {{ISBN|9780252041112}})
* Williamson, Ann Joy. ''Black Power on Campus - The University of Illinois, 1965-75''. (University of Illinois Press, 2003; {{ISBN|9780252095801}})

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Asocio de Usonaj Universitatoj]]
[[Kategorio:Ilinojso]]</text>
      <sha1>shy4h7x4a4i06stytct3sueh993kiqs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365599</id>
      <parentid>9365595</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T02:50:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Οἶδα</username>
        <id>178831</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20395" sha1="fv9k5uu6cb759uztjoe987i2l9onh4t" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = Learning &amp; Labor&lt;br&gt;(Lernado kaj laboro)
|lando         = Usono
|situo         = [[Champaign]] kaj [[Urbana (Ilinojso)|Urbana]]
|establita     = 
|speco         = privata
|gvidanto      = 
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|regiono-ISO   = US-IL
|zomo          = 12
|retejo        = 
}}
La '''Universitato de Ilinojso Urbana–Champaign''' ({{Lang-en|University of Illinois Urbana–Champaign}}; akronime: '''UIUC'''; mallongigite: '''U of I''' aŭ simple '''Illinois''') estas [[Publika universitato|publika]] [[esplora universitato]] en la ŝtato [[Ilinojso]] en [[Usono]]. Ĉi tiu universitato estas la plej malnova, plej granda kaj plej prestiĝa [[kampuso]] de la sistemo de Universitatoj de Ilinojso, kiu ankaŭ inkluzivas la [[Universitato de Ĉikago]] en [[Ĉikago]] kaj la [[Nordokcidenta Universitato]] en [[Evanston (Ilinojso)|Evanston]]-[[Springfield (Ilinojso)|Springfield]]. Ĝi estas la dua plej malnova universitato en Ilinojso.

La universitato inkluzivas 17 akademiajn unuojn ofertantajn pli ol 150 studprogramojn. Krome, la universitato funkciigas branĉon kiu servas 2.7 milionojn da aliĝintoj jare en la stato de Ilinojso kaj ĝia ĉirkaŭaĵo &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://web.extension.uiuc.edu/state/whatwedo.html |titolo=What we do (Kion ni faras) |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20091121022951/http://web.extension.uiuc.edu/state/whatwedo.html |arkivdato=2009-11-21 }}&lt;/ref&gt;.

En 2011, la bakalaŭra programo estis vicigita 47-a inter universitatoj en Usono kaj 15-a inter publikaj universitatoj en Usono fare de la revuo [[US News &amp; World Report]] &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web|url=http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/national-universities-rankings|title=America's Best Colleges 2011|publisher=U.S. News &amp; World Report|year=2010|accessdate=2010-12-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090821162822/http://colleges.usnews.rankingsandreviews.com/best-colleges/national-universities-rankings|archivedate=2009-08-21}}&lt;/ref&gt;. Laŭ la akademia rangotabelo de universitatoj en la mondo, la Universitato de Ilinojso Urbana–Champaign estas vicigita 25-a el proksimume 1,000 agnoskitaj internaciaj instruejoj &lt;ref&gt;http://www.arwu.org/rank2008/ARWU2008_A(EN).htm&lt;/ref&gt; La universitato ofertas [[Inĝenierarto|inĝenieristikon]], [[informadiko]]n kaj [[Kontado|kontadajn]] programojn kiuj estas vicigitaj inter la plej alte rangigitaj en Usono.

La nombro da aliĝintoj en la aŭtuno de [[2007]] estis 42 326 studentoj, inkluzive de studentoj de ĉiuj 50 ŝtatoj en Usono kaj de 127 landoj en la mondo. El tiuj, 30,895 estis akceptitaj en [[bakalaŭro]]studoj kaj 11,431 estis bakalaŭrodiplomiĝintoj, kiuj estis akceptitaj en daŭraj studoj &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;&quot;[http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/facts.html Facts 2008: Illinois by the numbers] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070824142124/http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/facts.html |date=2007-08-24 }}&quot; (mdy). UIUC Public Affairs&lt;/ref&gt;. Tiu figuro metis la Universitaton de Ilinojso en dekan lokon en la liston de la plej grandaj universitatoj en Usono laŭ la nombro da studentoj enskribitaj &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://ope.ed.gov/athletics/InstList.asp |titolo=Institution List |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080718153731/http://ope.ed.gov/athletics/InstList.asp |arkivdato=2008-07-18 }}&lt;/ref&gt;.

La universitata kampuso inkluzivas pli ol 286 konstruaĵojn en municipa areo de 6 kvadrataj kilometroj de la du urboj [[Urbana (Ilinojso)|Urbana]] kaj [[Champaign]]. La jara buĝeto de la universitato estas 1,5 miliardoj da dolaroj &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.

== Historio ==
En la Morrill-Leĝo de [[1862]], la asigno de terpeco al ĉiu ŝtato en Usono estis aprobita por la celo de establado de universitato (kutime publika) kiu instruus [[agrikulturo]]n, [[mekaniko]]n, kaj soldatedukon &quot;sen evitado de aliaj sciencaj kaj klasikaj temoj&quot;. Post ofertoj inter pluraj urboj en Ilinojso, [[Urbana (Ilinojso)|Urbana]] estis elektita kiel la urbo kie la universitato estus establita. La naturo de la universitato estis kontraŭbatalita fare de ĝia unua prezidanto, John Milton Gregory, kaj membroj de la Illinois parlamento. Gregory deziris establi institucion kiu traktas ĉiujn scifakojn kaj ne nepre rekte rilatajn al [[industrio]] kaj agrikulturo. Li abdikis de lia pozicio post proksimume dek tri jaroj, en 1880. Tamen, proksimume kvin jarojn poste la nomo de la institucio estis ŝanĝita de &quot;Illinois Industrial University&quot; al &quot;Ilinois University&quot;, nomo kiu indikis interkonsenton kun la opinio de Gregory.

== Kolegioj kaj lernejoj ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Kolegio/Lernejo'''
|'''Fondjaro'''
|-
|Agrikulturo, Konsumanto kaj Medisciencoj
|1867
|-
|Belaj kaj Aplikataj Artoj
|1867
|-
|Grainger Kolegio de Inĝenieristiko
|1868
|-
|Medicino
|1882
|-
|Informaj Sciencoj
|1893
|-
|Aplikataj Sansciencoj
|1895
|-
|Juro
|1897
|-
|Edukado
|1905
|-
|Liberalaj Artoj kaj Sciencoj
|1913
|-
|Gies Kolegio de Komerco
|1915
|-
|Amaskomunikiloj
([[UIUC College of Media]] ĝis [[2008]])
|1927
|-
|Socia Laboro
|1944
|-
|Aviado
|1946
|-
|Laboraj kaj Dungaj Rilatoj
|1946
|-
|Veterinara Medicino
|1948
|-
|Carle Illinois Kolegio de Medicino
|2015
|}

== Kampuso ==
La kampuso estas konata pro ĝia [[pejzaĝo]] kaj [[konstruaĵo]]j, kiuj havas unikajn karakterizaĵojn &lt;ref&gt;{{cite web|title=Campus Landmarks|url=http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/landmarks.html|accessdate=August 30, 2007|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070819052401/http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/landmarks.html|archivedate=2007-08-19|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. La akademiaj centroj estas dividitaj preskaŭ egale inter la ĝemelurboj de [[Urbana (Ilinojso)|Urbana]] kaj [[Champaign]].

La universitato estas unu el la nuraj edukaj organizoj, kiuj posedas flughavenon &lt;ref&gt;Committee on Campus Operations. [http://www.senate.uiuc.edu/co0402.asp UIUC Senate] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20060906013148/http://www.senate.uiuc.edu/co0402.asp |date=2006-09-06 }}. April 26, 2004.&lt;/ref&gt;. Willard Flughaveno estas nomita laŭ iama [[universitata prezidanto]] Arthur Cutts Willard.

== Esplorado ==
La universitato estas konsiderata alloga por inĝenieroj kaj sciencistoj. Ĝi ofertas tre grandan elekton de scio kaj esploraj areoj por kaj bakalaŭraj kaj gradstudantoj. Ĝi estas membro de la listo de la plej bonaj 25 esploraj universitatoj en Usono &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://mup.asu.edu/research.html |titolo=Research - The Center for Measuring University Performance |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20120617210050/http://mup.asu.edu/research.html |arkivdato=2012-06-17 }}&lt;/ref&gt;. Preter la fakto ke la universitato ricevas fluon de stipendioj kaj financitaj projektoj, ĝi ankaŭ administras ampleksan modernan esplorinfrastrukturon &lt;ref&gt;[http://www.ece.uiuc.edu/about/buildings.html About Us: Buildings and Facilities - ECE ILLINOIS {{!}} University of Illinois at Urbana-Champaign]&lt;/ref&gt;. La universitato estis unu el la pioniroj en la kampo de komputil-helpata eduko.

La universitato helpis en la evoluo de multaj konataj kampoj kiel ekzemple la [[Mosaic]] grafika retumilo. Hodiaŭ, la universitato kunlaboras kun [[IBM]] kaj la [[Nacia Scienca Fondaĵo]] en konstruado de la plej rapida [[Komputilego|superkomputilo]] en la mondo &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nsf.gov/news/news_summ.jsp?cntn_id=109850&amp;org=OCI&amp;from=news|title=National Science Board Approves Funds for Petascale Computing Systems|accessdate=2007-08-24}}{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. La nomo de la projekto estas ''[[Blue Waters]]'' kaj estas dezajnita por povi elfari kvadrilionajn kalkulojn je sekundo. Se kompletigite, la komputilo estos trioble pli rapida ol la plej rapida komputilo hodiaŭ. La 12-an de januaro 1997, la universitato festas la &quot;naskiĝtagon&quot; de ''HAL 9000'', la fikcia superkomputilo de la filmo [[2001: A Space Odyssey]]. En la filmoj, HAL listigas &quot;Urbana, Ilinojso&quot; kiel sian originon.

[[Bill Gates]] diris, ke [[Microsoft]] dungas pli da diplomiĝintoj de la Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign ol iu ajn alia universitato en la mondo &lt;ref&gt;[http://www.cs.uiuc.edu/news/articles.php?id2004Feb27-1 News &amp; Events {{!}} Department of Computer Science at Illinois]{{404|date=July 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Universitatdiplomiĝinto William Holt, vicprezidanto de [[Intel]] tiutempe, ankaŭ notis ke Intel dungas pli da doktoraj studentoj kiuj studentiĝis ĉe la universitato ol iu alia universitato en la mondo &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://webtools.uiuc.edu/calendar/Calendar?ACTION=VIEW_EVENT&amp;calId=504&amp;skinId=47&amp;DATE=9/27/2007&amp;eventId=71363 |titolo=Computer Science Department Calendar |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20071016154427/http://webtools.uiuc.edu/calendar/Calendar?ACTION=VIEW_EVENT&amp;calId=504&amp;skinId=47&amp;DATE=9/27/2007&amp;eventId=71363 |arkivdato=2007-10-16 }}&lt;/ref&gt;.

Unu el la indikiloj de la kvalito de akademia institucio estas la nombro da Nobel-premiitoj kiuj estas fakultatanoj/membroj aŭ diplomiĝintoj de la institucio. La Universitato de Ilinojso estas vicigita 15-a inter ĉiuj universitatoj kaj 5-a inter publikaj universitatoj. [https://www.bestmastersprograms.org/most-nobel-prize-winners/]

== Studenta vivo ==

=== Akcepto ===
Laŭ 2008 studentaj agnoskostatistikoj, 77% de akceptitaj studentoj havis ACT ekzamena poentaron de 27 aŭ pli alta. 31% havis kombinitan matematikon kaj legadon [[SAT|SAT-]] poentaron super 1400 (ekskludante skribon), kaj 59% de akceptitaj studentoj estis en la supraj 10% de iliaj klasoj &lt;ref&gt;{{cite web|title=Student Selectivity|url=http://www.oar.uiuc.edu/future/apply/requirements_freshman.html|accessdate=December 30, 2008|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071028065333/http://www.oar.uiuc.edu/future/apply/requirements_freshman.html|archivedate=2007-10-28|url-status=dead}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20071028065333/http://www.oar.uiuc.edu/future/apply/requirements_freshman.html |date=2007-10-28 }}&lt;/ref&gt;. Kelkaj sekcioj en la universitato estas eĉ pli striktaj en la agnoskkondiĉoj. La kolegio de inĝenieristiko en 2008 allasis studentojn kun ACT-poentaroj de 30-33, la kolegio de komerco postulis poentaron de 28-32 kaj la kolegio de komuniko postulis poentaron de 27-32 &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.wsjclassroomedition.com/college/feederschools.htm |titolo=The Wall Street Journal Classroom Edition |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20160208195939/http://www.wsjclassroomedition.com/college/feederschools.htm |arkivdato=2016-02-08 }}&lt;/ref&gt;.

=== Loĝado ===
Kiel multaj universitatoj, la universitato postulas unuajarajn bakalaŭrajn studentojn loĝis en la [[Studenthejmo|dormejoj]] de la universitato. Oni povas elekti el 22 dormejoj en Urbana aŭ Champaign. Ekzistas pluraj privataj dormejoj ĉirkaŭ kampuso, kaj kelkaj domoj ekster la [[Fratrio|fratria]] sistemo, kaj ili tendencas esti pli multekostaj por vivi. La plej multaj bakalaŭraj studentoj elektas ekloĝi al privataj loĝejoj aŭ al la fratria sistemo post la unua aŭ dua jaro. La &quot;University Tenant Union&quot; (universitata sindikato de loĝantoj) ofertas konsultajn servojn kaj helpon pri elekto de loĝejo kaj subskribo de kontraktoj. {{J|Fremdlanda studento}} de la programo de [[studenta interŝanĝo]] ne havas loĝejlimigojn kaj povas lui privatan loĝejon ekster la kampuso, kutime je multe pli malaltaj kostoj.

=== Studentaj kluboj: frataroj kaj fratinaroj ===
La universitato havas la plej grandan nombron da membroj en samideana gefratroj en la mondo &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;. Nuntempe ekzistas 68 [[Frataroj kaj fratinaroj|fratrioj]] kaj 36 fratrinoj sur kampuso.

=== Bibliotekoj ===
La kampusa biblioteksistemo estas unu el la plej grandaj publikaj akademiaj bibliotekoj en la mondo &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/facts.html |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20070824142124/http://www.publicaffairs.uiuc.edu/facts/facts.html |arkivdato=2007-08-24 }}&lt;/ref&gt;. De ĉiuj nordamerikaj universitatoj, nur [[Universitato Harvard|Harvard]] kaj [[Universitato Yale|Yale]] estas pli grandaj &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.arl.org/bm~doc/arlstat08.pdf |titolo=Search Publications {{!}} Association of Research Libraries® {{!}} ARL® |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20130113041936/http://www.arl.org/bm~doc/arlstat08.pdf |arkivdato=2013-01-13 }}&lt;/ref&gt;. Nuntempe, la ĉefbiblioteko de la universitato kaj la aliaj 40 departementaj bibliotekoj administras pli ol milionon da eroj, konsistante el pli ol 11 milionoj da volumoj &lt;ref&gt;{{cite web|title=Rankings|url=http://www.ala.org/ala/alalibrary/libraryfactsheet/alalibraryfactsheet22.htm|accessdate=September 3, 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060826152850/http://www.ala.org/ala/alalibrary/libraryfactsheet/alalibraryfactsheet22.htm|archivedate=2006-08-26|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. La universitato havas la plej grandan publikan inĝenieristikbibliotekon (Grainger Engineering Library) en Usono &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://publicaffairs.illinois.edu/rankings/ |titolo=Arkivita kopio |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080915233624/http://publicaffairs.illinois.edu/rankings/ |arkivdato=2008-09-15 }}&lt;/ref&gt;.

=== Distro kaj sportoj ===
La kampuso havas modernan libertempon kaj distran infrastrukturon. Lastatempe, du gravaj instalaĵoj, CRCE kaj ARC, estis ĝisdatigitaj &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.campusrec.uiuc.edu/ |titolo=Campus Recreation » University of Illinois |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20060709025731/http://www.campusrec.uiuc.edu/ |arkivdato=2006-07-09 }}&lt;/ref&gt;. Sur kampuso ekzistas pli ol mil kluboj kaj organizoj, pri diversspecaj temoj kiel ekzemple kulturo, religio, kaj atletiko kaj eĉ bonfaraj organizaĵoj. Ĉiu studento povas registri organizon por reklami specifan aferon &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=http://www.oar.uiuc.edu/future/campuslife/organizations/index.html |titolo=U of I Admissions: Get Involved |alirdato=2023-07-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20080509134320/http://www.oar.uiuc.edu/future/campuslife/organizations/index.html |arkivdato=2008-05-09 }}&lt;/ref&gt;.

=== Transportado ===
La bussistemo kiu funkciigas ĉie en la kampuso kaj komunumo estas funkciigita fare de la [[Champaign-Urbana Mass Transit District|Champaign-Urbana-amastransporta Distrikto]]. La firmao kiu administras la sistemon ricevas pagojn por la studentoj tra la universitato, tiel ke ĉiuj studentoj rajtas (per prezentado de [[studenta karto]]) uzi la busojn senpage, iam ajn kaj ie ajn. Krome, la universitato pagas la uzadon por ĉiuj fakultatanoj kaj dungitoj. Kiel parto de la dirita aranĝo, la firmao ankaŭ konservas buslinion inter la flughaveno kaj la centro de la kampuso kaj la centra transportterminalo en la urbo.

La universitato mastrumas ampleksan sistemon de padoj por biciklantoj ĉie tra la kampuso. Ĉiuj studentoj estas atenditaj registri iliajn biciklojn ĉe la universitata sekureca departemento.

=== Kulturaj kaj distraj lokoj ===
La universitato estas kultura centro por la tuta distrikto kaj posedas multajn muzeojn kaj ejojn kiuj formas edukan kaj kulturan reton. Inter la lokoj:
* [[Allerton Park (Illinois)|Allerton Park]] - la biendomo de Samuel Allerton kaj lia filo John Allerton. La parkregiono inkludas pejzaĝigitajn ĝardenojn kaj artaĵojn kolektitajn fare de Johano tra la jaroj, same kiel promenajn migrovojojn en reestigitaj naturaj areoj. La domego hodiaŭ estas konferenccentro.
* Karnert Muzeo de Arto - La muzeo inkludas modernajn kaj klasikajn artaĵojn kaj enhavas la artkolektojn de la universitato. La muzeo estas en la municipa teritorio de Champaign.
* Spurlock Museum - La muzeo enhavas historiajn erojn de ĉirkaŭ la mondo inkluzive de egipta [[mumio]] kaj ampleksa kolekto de eroj de la indiĝenaj kulturoj de la [[Amerikoj]].
* [[Karnert Centro por la Prezentartoj]] - la halo kaj la muzeo ne estas en la sama areo. La koncertkonstruaĵo estas en Urbana. Sed Karnert estas altirpunkto por multaj artistoj kaj kreintoj el la tuta mondo, kiuj prezentas klasikajn kaj modernajn verkojn. En [[2008]], la Rusa Baleto prezentis la verkon de la baleto ''[[La Nuksrompilo]]'' en Kernert.
* [[Arboreto]] (Arboretum) - La Universitato de Ilinojsa Botanika Parko situas en Suda Urbana. Ĝi enhavas centojn da varioj da plantoj, [[Japana ĝardeno|japanan ĝardenon]] kaj unikan [[Roka ĝardeno|rokan ĝardenon]].

== Rangigo ==
Laŭ la rangotabelo (2011) de la revuo ''[[US News and World Report]]'', la bakalaŭra programo de la universitato estis vicigita 47-a inter ĉiuj vicigitaj universitatoj en Usono kaj 15-a inter publikaj universitatoj &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;. La bakalaŭruloprogramo enhavas 60 studkampojn kaj estas vicigita 30-a en Usono, inkluzive de 23 kampoj vicigitaj en la supraj kvinopo. La kolegio de komerco estis vicigita 12-a en Usono. La kolegio de inĝenieristiko estis vicigita 4-a, kun 14 esploraj areoj vicigitaj en la supraj 10. La kolegio de edukado enhavas 6 programojn vicigitajn en la supraj 10. La lernejo de [[bibliotekismo]] kaj Sciencoj estas vicigita unua, kun 5 programoj en la supraj 10. Kemio kaj fiziko ankaŭ estas vicigitaj en la supraj 10. Multaj artprogramoj estas en la unua kvarono, kiel ekzemple arkitekturo kaj belartoj. Tamen, civila inĝenierado, [[elektrotekniko]], komputado, kontado kaj psikologio estas kelkaj el la elstaraj kaj gvidaj fakultatoj en ilia kampo en la universitato. La lernejo de dungado kaj komercaj rilatoj estas konstante konata kiel la dua aŭ tria loko en la lando, dua nur post [[Universitato Cornell]].

En internacia rangotabelo de la ''The Institute of Higher Education'' en [[Ŝanhaja Komunika Universitato|Ŝanhaja Jiao Tong Universitato]], la universitato estis vicigita 19-a inter la ĉefaj universitatoj en Nordameriko, kaj 25-a en la mondo &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2007/ARWU2007_Top100.htm|title=Academic Ranking of World Universities 2007|accessdate=2007-11-20|date=2007-07-31|publisher=Institute of Higher Education, [[Shanghai Jiao Tong University]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070824164927/http://ed.sjtu.edu.cn/rank/2007/ARWU2007_Top100.htm|archivedate=2007-08-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. En la monda akademia rangotabelo laŭ esplortemoj de tiu universitato en 2008, la universitato estis vicigita tria en la mondo en inĝenieristiko, teknologio kaj komputiko. Ĝi ankaŭ estis vicigita 19-a en vivsciencoj kaj agrikulturaj sciencoj, 20-a en medisciencoj kaj matematiko kaj 51-a en sociosciencoj &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ed.sjtu.edu.cn/ARWU-FIELD.htm|title=Academic Rankings of World Universities by Broad Subject Fields - 2007|accessdate=2007-11-20|date=2007-01-31|publisher=Institute of Higher Education, Shanghai Jiao Tong University|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090414142701/http://ed.sjtu.edu.cn/ARWU-FIELD.htm|archivedate=2009-04-14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{Projektoj}}

== Literaturo ==
* Hoddeson, Lillian. ''No Boundaries: University of Illinois Vignettes''. (University of Illinois Press, 2004; {{ISBN|9780252072031}})
* Hoganson, Kristin L. ''The Heartland: An American History'' (Penguin Random House, 2019) [https://issforum.org/roundtables/PDF/Roundtable-XXI-51.pdf online reviews]
* Kanfer, Alaina. ''Illini Loyalty: The University of Illinois''. (University of Illinois Press, 2011; {{ISBN|9780252035005}})
* Solberg, Winton U. ''The University of Illinois, 1894-1904 - The Shaping of the University''. (University of Illinois Press, 2000; {{ISBN|9780252025792}})
* Tate, Lex; Franch, John. ''An Illini Place - Building the University of Illinois Campus''. (University of Illinois Press, 2017; {{ISBN|9780252041112}})
* Williamson, Ann Joy. ''Black Power on Campus - The University of Illinois, 1965-75''. (University of Illinois Press, 2003; {{ISBN|9780252095801}})

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}}

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Asocio de Usonaj Universitatoj]]
[[Kategorio:Ilinojso]]</text>
      <sha1>fv9k5uu6cb759uztjoe987i2l9onh4t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>University of Illinois Urbana-Champaign</title>
    <ns>0</ns>
    <id>827363</id>
    <redirect title="Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign" />
    <revision>
      <id>9365829</id>
      <parentid>8855100</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:19:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>13076</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</comment>
      <origin>9365829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</text>
      <sha1>9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>University of Illinois at Urbana-Champaign</title>
    <ns>0</ns>
    <id>827399</id>
    <redirect title="Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign" />
    <revision>
      <id>9365830</id>
      <parentid>8855102</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:19:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>13076</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</comment>
      <origin>9365830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</text>
      <sha1>9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign</title>
    <ns>1</ns>
    <id>827423</id>
    <revision>
      <id>9365597</id>
      <parentid>8853374</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T02:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Οἶδα</username>
        <id>178831</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Οἶδα movis paĝon [[Diskuto:Universitato de Ilinojso en Urbana-Champaign]] al [[Diskuto:Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]: &quot;As of fall 2020, UIUC no longer uses the at in University of Illinois at Urbana-Champaign. Do not use a comma or a dash.&quot; https://www.uillinois.edu/erc/brand_and_marketing/brand/style/writing_style_guide</comment>
      <origin>8853369</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1288" sha1="hylat37d3fs7svecmk1v6ogem5jeevb" xml:space="preserve">== nomo kaj klavarsigno ==

Urbana-Champaign

aŭ 

Urbana–Champaign

Ĉu la diferenco gravas?

[[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 13:25, 5 jul. 2023 (UTC)

Ekster Usono kaj en esperantaj tekstoj kutime uzatas la pli mallonga streketo - laŭ ideo &quot;se sufiĉas la informo, estu laŭeble konciza&quot;, eĉ se temas nur pri milimetro. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:56, 14 sep. 2024 (UTC)

:Sed pri la ĝisnune tradukita nomo de la universitato &quot;universitato de Ilinojso ĉe Urbana-Champaign&quot;: La universitata areo situas '''en''' la teritorioj de la urboj Urbana kaj Champaign, ne &quot;ĉe&quot; (=apud, proksime de). Tio nur ĝustus se la universitato oficiale deklariĝus propra urbo. Tial &quot;universitato de Ilinojso en Urbana-Champaign&quot; ĝustus (&quot;...universitato de Ilinojso en Urbana kaj Champaign&quot; kompreneble ankaŭ, sed tio plilongigus la nomon, kaj jes laŭ la ideo &quot;se sufiĉas la informo, estu laŭeble konciza&quot; pli mallonga nomo venkas), &quot;universitato de Ilinojso Urbana-Champaign&quot; tute sen intervorteto ankaŭ pravigeblus. Sed la vorto &quot;ĉe&quot; ĉi tie ne ĝustas, kaj ĝi eĉ ne estas en la originala angla titolo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 11:56, 14 sep. 2024 (UTC)</text>
      <sha1>hylat37d3fs7svecmk1v6ogem5jeevb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato de Ilinojso ĉe Urbana-Champaign</title>
    <ns>0</ns>
    <id>827425</id>
    <redirect title="Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign" />
    <revision>
      <id>9365831</id>
      <parentid>8855099</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:19:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>13076</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</comment>
      <origin>9365831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</text>
      <sha1>9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Universitato de Ilinojso ĉe Urbana-Champaign</title>
    <ns>1</ns>
    <id>827426</id>
    <redirect title="Diskuto:Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign" />
    <revision>
      <id>9365827</id>
      <parentid>8855103</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:19:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>13076</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Diskuto:Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</comment>
      <origin>9365827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="hkqgj7ehki4qqubd19vfl4pck7x3iz8" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Diskuto:Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</text>
      <sha1>hkqgj7ehki4qqubd19vfl4pck7x3iz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MD Anderson Kancera Centro de Universitato de Teksaso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>829949</id>
    <revision>
      <id>9365420</id>
      <parentid>9034997</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:35:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2804" sha1="k7vv0tn6me6afv6hgcjraykx2261ry8" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = 
|lando         = Usono
|situo         = 
|establita     = 
|speco         = 
|gvidanto      = 
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|regiono-ISO   = US-TX
|situo sur mapo=Houston (Teksaso)
|situo sur mapo2=Centra Houston (Teksaso)
|zomo          = 12
|retejo        = 
}}
La '''Kancero-Centro de M. D. Anderson de Universitato de Teksaso''' ({{Lang-en|The University of Texas MD Anderson Cancer Center}} ) funkcianta en [[Houston]], [[Teksaso]] estas unu el la plej elstaraj medicinaj centroj en la mondo en la kuracado kaj esplorado de [[kancero]] -malsanoj. Ĝi estas universitata esplorinstitucio, kiu donas akademiajn gradojn, kune kun hospitalo, kiu traktas [[Kancero|kancerulojn]].

== Historio ==
M.D. Centro Anderson estis fondita laŭ leĝo aprobita de la [[Teksaso|Teksasa]] Ŝtata [[Parlamento]] en [[1941]], kiu faris la centran parton de la kampussistemo [[Universitato de Teksaso en Aŭstino|de la Universitato de Teksaso]]. Fonduso M. D. Anderson, nomita laŭ bankisto de [[Tenesio]], Monroe Dunway Anderson, kiu mortis du jarojn pli frue kaj posedis kotonan komercan firmaon, la plej grandan en la mondo, jesis doni al la nova centro la saman kvanton kiel la ŝtato de Teksaso donus al ĝi, se la centro estus nomita laŭ sia fondinto, Anderson, kaj tiel ĝi estis.

== Nuntempe ==
La Anderson Centro estas nuntempe unu el 41 ampleksaj amerikaj kancercentroj rekonitaj fare de la [[Nacia Instituto de Kancero (Usono)]]. Pli ol 108,000 pacientoj estas traktitaj ĉiujare en la centro kaj ĝi laborigas pli ol 18,000 laborantaranojn.

En naŭ el la lastaj 11 jaroj, inkluzive de [[2012]], la M.D.-centro estis vicigita Anderson okupas la unuan lokon inter la medicinaj centroj por kancero-traktado en Usono &lt;ref&gt;[http://www.usnews.com/directories/hospitals/index_html/specialty+IHQCANC/ Best Hospitals: Cancer]. The U.S. News &amp; World Report's Best Hospitals rankings&lt;/ref&gt;.

La enspezoj de la centro en [[2012]] estas proksimaj al tri miliardoj da dolaroj, kun ĉirkaŭ tri kvaronoj de ili venas de la pagoj de la pacientoj tie kuracitaj, kaj iom pli ol dekono, de donacoj. La parto de la ŝtato Teksaso en ĝia buĝeto estas malpli ol 5 % &lt;ref&gt;[http://www.mdanderson.org/about-us/facts-and-history/quick-facts/index.html faktoj kaj numeraj datenoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20151213074213/http://www.mdanderson.org/about-us/facts-and-history/quick-facts/index.html |date=2015-12-13 }} de la oficiala retejo&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.mdanderson.org Oficiala retejo]
{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Onkologio]]</text>
      <sha1>k7vv0tn6me6afv6hgcjraykx2261ry8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alta Kortumo de Bourges</title>
    <ns>0</ns>
    <id>837733</id>
    <revision>
      <id>9365422</id>
      <parentid>8411545</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8007" sha1="cfe1bx938x0il7g25mkj6u9jp0ka6x6" xml:space="preserve">[[Dosiero:Room_-_Jacques_Coeur_Palace.JPG|eta|Nuna stato de la halo de la palaco de [[Jacques Cœur]],  kie okazis la proceso.]]
La '''Alta Kortumo de [[Bourges]]''' estis escepta jurisdikcio, kiu oficiis de la [[7-a de marto]] ĝis la [[3-a de aprilo]] [[1849]] cele al la juĝado de la akuzitoj en la afero de la [[manifestacio de la 15-a de majo 1848]].

== Kreado kaj funkciado ==
La [[Franca konstitucio de 1848|konstitucio de la 4-a de novembro 1848]] kreis Altan Kortumon ({{Fr}} ''Haute Cour de justice''), kies funkciado estis detaligita de la artikoloj 91 kaj 92 (8-a ĉapitro - ''Pri'' ''juĝa povo'').

Tiu Alta Kortumo kapablis juĝi sen apelacia rajto nek alvoko al kasacio  ĉiujn homojn - krom la prezidanto de la Respubliko kaj la [[ministro]]j - akuzitajn pri krimoj, atencoj aŭ komploto kontraŭ la interna aŭ ekstera sekureco de la ŝtato, post decido de la [[Nacia Asembleo (Francio)|nacia Asembleo]]. La Alta Kortumo povis okupiĝi nur pri aferoj, kiujn la nacia Asembleo sendis al ĝi per dekreto. Tiu dekreto cetere devis elekti urbon, kie la kortumo juĝu la koncernan aferon (91-a artikolo).

La Alta Kortumo konsistis el 5 juĝistoj kaj 36 ĵurianoj, kun aldono de kvar adjunktaj ĵurianoj. La juĝistoj estis nomumitaj ĉiujare, per sekreta baloto de la [[Kasacia Kortumo (Francio)|Kasacia Kortumo]], inter ties membroj. La kvin juĝistoj mem sekve devis nomumi sian prezidanton. La juĝistoj plenumantaj la funkciojn de la [[Prokuroro|publika ministerio]] estis nomumitaj rekte de la prezidanto de la Respubliko. La ĵurianoj estis elektitaj inter la membroj de la ĝeneralaj konsilioj de la departementoj - escepte de tiuj, kiuj cetere havis mandaton de deputito (92-a artikolo)

== Afero de la 15-a de majo 1848 ==

=== Politika kunteksto ===
La deputitaj balotoj de la [[23-a de aprilo]] [[1848]] por konsistigi la novan konstitucifaran asembleon estis precipe seniluziigaj por la politika maldekstro. La nova asembleo de 900 membroj havis majoritaton de centrismaj, moderaj respublikanoj, dum la maldekstraj socialismaj deputitoj ne nombris pli ol 100 membroj. Ekzekutiva komisiono elektita la [[10-a de majo|10-an de majo]] (kiu konsistis el [[François Arago|Arago]], Garnier-Pagès, Marie, [[Alphonse de Lamartine|Lamartine]] kaj [[Alexandre Ledru-Rollin|Ledru-Rollin]]) anstataŭis la [[Provizora registaro de 1848|provizoran registaron]] kreitan en februaro.

=== Provo de puĉo ===
Pro la malgrandiĝanta influo de la maldekstro – neniu el ĝiaj membroj eniris la novan registaron –, kelkaj el ili provis instigi tumulton en la stratoj de [[Parizo]]. Pluraj politikaj kluboj de la [[Ekstrema maldekstro|ekstrema]] [[Ekstrema maldekstro|maldekstro]] alvokis la parizan popolon al manifestacio por alporti al la Nacia asembleo petskribon, por demandi intervenon de Francio favore al la tiama ribelo en [[Pollando]]. La konduto de kelkaj organizantoj (interalie la maljuna revoluciulo [[Aloysius Huber]], eble sekrete dungita de polico) kaj la malefikeco de la rotoj komanditaj de la [[Amable de Courtais|generalo Amable de Courtais]], kiu ne kapablis mastri la homamason, rapide transformis la manifestacion, kiu baldaŭ aspektis kiel provo de [[puĉo]].

La Asembleo estis invadita, kaŭzante indignon de centoj da provincaj deputitoj. La asemblea prezidanto, [[Philippe Buchez]], tenis sin al sia fotelo, alvokante intervenon de la nacia gvardio antaŭ ol nuligi ĝin. Meze de la konfuzo, [[Armand Barbès]] provis aklamigi liston de membroj de nova registaro. Kuntrenitaj de la homamaso, [[Louis Blanc]], [[Alexandre Martin]], [[Auguste Blanqui|Louis Auguste Blanqui]] kaj kelkaj aliaj politikistoj de la ekstrema maldekstro trovis sin pli malpli kompromititaj. Ordo fine estis restarigita de la nacia gvardio el la pli burĝaj kvartaloj de Parizo, alvokita de Lamartine kaj Ledru-Rollin. La estroj de la maldekstra ekstremo estis arestitaj. Por la unua fojo ekde la [[Franca revolucio de 1848|revoluciaj tagoj de februaro 1848]], denove ekzistis politikaj malliberuloj.

== La Alta Kortumo de Bourges ==

=== Akuzitoj ===
[[Dosiero:Accusés_du_15_mai_1848_(litho._Casse_frères).JPEG|eta|Litografio bildigante la akuzitojn.]]
La 16-an de januaro 1849, post finpretigo de la instruado, 17 personoj estis oficiale akuzigitaj :

1- [[Auguste Blanqui|Louis Auguste Blanqui]], [[Benjamin Flotte]], Martin alikonanta kiel Albert (la [[Alexandre Martin|laboristo Albert]]), [[Armand Barbès]], [[Joseph Sobrier]], [[François-Vincent Raspail]], Auguste-François Quentin, Paul Degré, [[Larger]], Borme, Thomas, [[Louis Blanc]], [[Nicolas-Auguste Seigneuret]], [[Joachim Hounau]], [[Aloysius Huber]], [[Gabriel Laviron]] kaj [[Napoléon Chancel]], « ''akuzitaj pri atenco celante detrui aŭ ŝanĝi la registaron kaj pri atenco celante eksciti la internan militon kaj armigi la civitanojn unu kontraŭ la aliaj'' » ;

2- la [[Amable de Courtais|generalo de Courtais]], [[Marc Caussidière]] kaj [[Joseph-Léopold Villain]], « akuzitaj pri kompliceco de la koncernaj atencoj, helpante kaj asistante propravole la aŭtorojn, kiuj aŭ preparis aŭ faciligis aŭ plenumis la agojn ».

Ok el la akuzitoj estis juĝitaj en sia foresto : [[Louis Blanc]], Seigneuret, Hounau, [[Aloysius Huber|Huber]], [[Marc Caussidière|Caussidière]], [[Gabriel Laviron|Laviron]], [[Napoleono Chancel|Chancel]] kaj Villain.

La [[22-an de januaro]] [[1848]], dekreto de la nacia Asembleo forsendante la akuzitojn antaŭ la Alta Kortumo kaj indikante Bourges kiel urbo de la proceso estis voĉdonita je 466 favoraj voĉoj kontraŭ 288.

=== La proceso ===
Bourges estis ĉefe elektita pro sia malproksimo al [[Parizo]] : tiel la juĝistoj ne povus sperti la premojn de popolaj manifestacioj. La Alta Kortumo seĝis al la palaco de justico de la urbo, kore de la palaco de [[Jacques Cœur]].

La proceso komenciĝis la [[7-an de marto]] [[1849]], kaj finiĝis la sekvan [[3-a de aprilo|3-an de aprilo]]. La akuzigo estas subtenita de la ĝenerala prokuroro [[Pierre Jules Baroche]], kaj la ĉefa defendanto de la akuzitoj estis la advokato [[Michel de Bourges]], fervora respublikano, jam kutima advokato en la grandaj politikaj procesoj de la [[julia monarkio]], konvene enskribita en la tribunalo de Bourges ekde [[1826]].

Okazis dum la proceso multnombraj incidentoj, precipe fare de Blanqui kaj rilate al la kompetenco de la kortumo, vigle kontestita de la akuzitoj. 266 akuzantaj kaj 62 malakuzantaj atestantoj sinsekvis en la juĝoĉambro. Gravaj figuroj kiel [[Alphonse de Lamartine|Lamartine]], [[François Arago|Arago]] kaj [[Eugène-François Vidocq|Vidocq]] estas alvokitaj antaŭ la tribunalo. [[Auguste Ravez]], eksa prezidanto de la Ĉambro de deputitoj dum la [[Resurtronigo (Francio)|Resurtronigo]], estis membro de la ĵurio.

=== Punoj ===
La [[2-an de aprilo]] [[1849]], la verdikto estis donita.
Estis absolvitaj : Degré, Larger, Borme, Thomas, la generalo de Courtais (komandante la nacian gvardion) kaj Villain.

Estis deklaritaj kulpaj pri duobla atenco celante faligi la registaron kaj eksciti al civila milito [[Armand Barbès]] kaj [[Alexandre Martin]]. Ili estis kondamnitaj al deportado.

Karceraj punoj plie estis anoncitaj kontraŭ

* [[Auguste Blanqui|Louis-Auguste Blanqui]] : 10 jaroj ;
* [[Joseph Sobrier]] : 7 jaroj ;
* [[François-Vincent Raspail]] : 6 jaroj ;
* [[Benjamin Flotte]] : 5 jaroj ;
* [[Auguste-François Quentin]] : 5 jaroj.

Ses forestaj akuzitoj estas kondamnitaj al deportado.

== Literaturo ==
* ''Annuaire historique universel ou historique universel ou histoire politique pour 1849'', redaktita de A. Fouquier, Parizo, Thoisnier Desplaces eldonisto, 1849.
* ''Procès des accusés du 15 mai 1848 devant la Haute Cour de Bourges'', 1849, s.l.
* L. Peloille, « Un procès de Haute Cour à Bourges (7 mars-3 avril 1849) », ''Société historique, littéraire et scientifique du Cher. Bulletin mensuel'', 1961, p.&amp;nbsp;487.

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Dua Respubliko de Francio]]
[[Kategorio:Historio de Bourges]]</text>
      <sha1>cfe1bx938x0il7g25mkj6u9jp0ka6x6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rumen Radev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>838088</id>
    <revision>
      <id>9365846</id>
      <parentid>9356528</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5049" sha1="6dobkfilz3y7pdpd3jwyxqg28rdn1bg" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto
| kesteroj =
{{Informkestero sinsekvo
| titolo = prezidanto de [[Bulgario]]
| dosiero = Flago-de-Bulgario.svg
| periodo = [[2017]]–[[2026]]
| antaŭ = [[Rosen Plevneliev]]
| post = [[Iliana Jotova]]
}}
}}
'''Rumen Georgiev RADEV''' ({{Lang-bg|Румен Георгиев Радев}}, [[prononco]] laŭ [[sistemo IFA]] [{{IFA|ˈrumɛn ˈradɛf}}]; naskiĝis la [[18-an de junio]] [[1963]] en Dimitrovgrad, [[provinco Ĥaskovo]], [[Popola Respubliko Bulgario]]) estas [[Bulgaroj|bulgara]] [[politikisto]], kaj eksa armeoficisto, [[generalmajoro]]. Li funkciis kiel la kvina ŝtata [[prezidanto de Bulgario]], de [[2017]] ĝis januaro [[2026]]. Post tio, li kandidatis pri la posteno de ĉefministro kaj elektiĝis kiel tia kun absoluta plimulto de preskaŭ 45 % la 18-an de aprilo 2026. Tamen la oficiala ekofico estas nur kelkajn tagojn ĝis semajnojn pli poste. Li konsideriĝas tre kritika pri la membriĝo de Bulgario al la [[Eŭro-zono]] komence de januaro 2026 kaj ankaŭ kontraŭas monsubtenon al Ukrainio milite atakata ekde 2022, sed ĉar li samtempe deklaris ne pridubi la apartenon de Bulgario al la [[Eŭropa Unio]] kaj al [[NATO]], kaj ankaŭ deklaris ne per [[vetoo]] bloki subtenon de la tuta Eŭropa Unio al Ukrainio, kiel tion faris la hungaria ŝtatestro [[Viktor Orbán]] ĵus malelektita unu semajnon antaŭe, la internacia ĵurnalistaro tamen antaŭvidas ke li ne iĝos &quot;dua Viktor Orbán&quot; en eŭropa politiko.

== Vivo ==
Rumen Radev naskiĝis en Dimitrovgrad en 1963. En [[1987]], li membriĝis en la rangoj de la bulgara aerarmeo kiel [[Piloto|ĉasaviadisto]] kaj tenis longan serion de pozicioj. Inter [[2014]] kaj 2016 li funkciis kiel komandanto de la aerarmeo kun la rango de [[generalmajoro]] &lt;ref name=&quot;CV2&quot;&gt;[http://100.airshow-bg.com/wp-content/uploads/2012/04/ba_vvs_zam.pdf ((bg)) Major General Rumen Radev] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20200806201943/http://100.airshow-bg.com/wp-content/uploads/2012/04/ba_vvs_zam.pdf |date=2020-08-06 }} // Department of Defence. Retrieved 11 August 2016&lt;/ref&gt;.

Post la fino de sia servo, Radev kuris en la prezidant-elektoj kiel sendependa kandidato, kun la subteno de la [[Bulgara Socialisma Partio|Socialista Partio]] kaj venkis en la dua raŭndo super ''Cecka Caĉeva'' kiu kuris nome de la reganta [[konservativismo| konservativisma]] [[politika partio]]: Civitanoj por la Eŭropa Disvolviĝo de Bulgario ([[GERB]]), kiu estis gvidata de [[Bojko Borisov]]&lt;ref name=&quot;bnr.bg&quot;&gt;[http://bnr.bg/sofia/post/100727634 BSP elected Gen. Radev as a presidential candidate with 99 votes], Bulgarian National Radio, Radio &quot;Sofia&quot;, 17 August 2016&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-bulgaria-election-exitpoll-idUSKBN1380Q7?il=0|title=Socialist ally Rumen Radev wins Bulgaria presidency: exit polls {{!}} Reuters|newspaper=Reuters|date=13 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.rferl.org/a/bulgaria-president-radev-pro-russia/28114949.html|title=Bulgaria Faces Uncertainty After Election Of Pro-Russia President|publisher=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]|date=13 November 2016|access-date=24 November 2016}}&lt;/ref&gt;. Li komencis sian mandaton la [[22-a de januaro|22-an de januaro]] [[2017]] kaj anstataŭigis la eksiĝintan prezidanton [[Rosen Plevneliev]]. Radev estas konata pro siaj pro-[[Rusio|rusiaj]] pozicioj kaj liaj ligoj kun la cirkloj de la registaro de [[Vladimir Putin]] &lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.euronews.com/2016/11/13/bulgarian-pm-borisov-to-resign-after-presidential-vote-defeat|title=Pro-Russia candidate wins Bulgaria's presidential run-off|date=13 November 2016|work=euronews.com|access-date=24 November 2016}}&lt;/ref&gt;.

Sekvante la rezultojn de la elektoj, la bulgara registaro gvidita fare de Bojko Borisov eksiĝis kaj en marto 2017 parlamentaj balotoj estis okazigitaj en la lando, kaj sekvante ilin Bojko Borisov revenis por funkcii kiel ĉefministro en sia tria oficperiodo.

En novembro 2021, parlamentaj kaj prezidant-elektoj estis okazigitaj en Bulgario. Rumen Radev venkis sian kontraŭulon Atanas Gerjikov kaj gajnis proksimume 67 procentojn de la voĉoj kaj estis elektita por plua oficperiodo &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|last=Tsolova|first=Tsvetelia|date=2021-11-21|title=Bulgarian President Radev wins second term on anti-corruption ticket|language=en|work=Reuters|url=https://www.reuters.com/world/europe/tired-rampant-graft-bulgarians-vote-presidential-election-2021-11-21/|access-date=2021-11-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Bulgaria votes in presidential runoff amid anti-corruption agenda|url=https://www.aljazeera.com/news/2021/11/21/bulgaria-votes-in-presidential-runoff-election|access-date=2021-11-23|website=www.aljazeera.com|language=en}}&lt;/ref&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo|https://www.president.bg}} de la ŝtata [[prezidanto de Bulgario]] ({{bg}})

{{Projektoj}}
{{Prezidantoj de Bulgario}}
{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|Radev, Rumen}}
[[Kategorio:Prezidantoj de Bulgario]]
[[Kategorio:Bulgaraj politikistoj]]</text>
      <sha1>6dobkfilz3y7pdpd3jwyxqg28rdn1bg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto:Wheatley2</title>
    <ns>2</ns>
    <id>839938</id>
    <revision>
      <id>9365583</id>
      <parentid>8389110</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T00:11:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Wheatley2</username>
        <id>216749</id>
      </contributor>
      <comment>Anstataŭigis paĝon per 'Saluton.'</comment>
      <origin>9365583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8" sha1="hzaiw95smccel8hy9j38ajplq3w6biq" xml:space="preserve">Saluton.</text>
      <sha1>hzaiw95smccel8hy9j38ajplq3w6biq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato de Ilinojso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>842730</id>
    <redirect title="Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign" />
    <revision>
      <id>9365832</id>
      <parentid>8853376</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>13076</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</comment>
      <origin>9365832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</text>
      <sha1>9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eksterlanda laboristo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>843318</id>
    <revision>
      <id>9365402</id>
      <parentid>9177942</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9625" sha1="aks2qb3rhzpy17291itlodj7fhubtd9" xml:space="preserve">[[Dosiero:Foreign_worker_negev.jpg|eta|Fremdlaboristo en la [[Negevo]], [[Israelo]]. Multaj migrantaj laboristoj en la mondo laboras en [[agrikulturo]].]]
'''Eksterlanda''' (aŭ '''ellanda''') '''laboristo''', estas [[laboristo]] kiu elektas forlasi sian [[Hejmlando|hejmlandon]] por labori en alia lando, ofte pro malkontento pri la socia situacio kaj manko de decaj laborŝancoj. 

En ĉiutage ordinara lingvaĵo laboristoj loĝantaj ekster siaj hejmlandoj ankaŭ povas esti nomitaj migrantaj laboristoj, eksterlandaj laboristoj aŭ simple [[Enmigrinto|enmigrintoj]] (male ke ili ne estas veraj-laŭleĝaj migrantoj). Tiuj laboristoj kutime ne intencis esti konstante en la lando aŭ regiono en kiu ili laboras - aliflanke, la celo estis labori por limigita periodo aŭ por [[sezono]], sed povas okazi ke ili establi sin kaj restas en la lando. La termino eksterlanda laboristo devas esti distingita de la termino [[rifuĝinto]], ĉar kondiĉoj kaj instigo por delokiĝo estas pro aliaj kialoj, vidu ankaŭ kialojn de [[migrado]]. Eksterlandaj laboristoj nur provizore loĝas en la lando en kiu ili laboras, kaj ofte resendas la plej grandan parton aŭ ĉiujn siajn gajnitajn [[salajro]]&lt;nowiki/&gt;jn al sia familio en la hejmlando.

En la ''Internacia Konvencio por la Protekto de la Rajtoj de Ĉiuj Laboristoj kaj Membroj de Iliaj Familioj'', migrantaj laboristoj estas difinitaj jene fare de [[Unuiĝintaj Nacioj]]: &quot;La termino ''enmigrinta laboristo'' rilatas al persono kiu estas engaĝita aŭ estis dungita en salajra laboro en [[ŝtato]] de kiu li aŭ ŝi ne estas [[civitano]] » La Konvencio estis ratifita de [[Meksiko]], [[Brazilo]] kaj [[Filipinoj]] (inter multaj aliaj nacioj kiuj estas konataj kiel provizantoj de laboristoj al eksterlande), sed ĝi ne estis ratifita de [[Usono]], [[Germanio]] kaj [[Japanio]] inter pluraj landoj &lt;ref&gt;[https://www.un.org/documents/ga/res/45/a45r158.htm A/RES/45/158. International Convention on the Protection of the Rights of All Migrant Workers and Members of Their Families], la 15a de februaro 2018&lt;/ref&gt;. 

== Historio ==
[[Dosiero:Langechildren2.jpg|eta|Migrantlaboristoj en [[Kalifornio]], 1935.]]
La fenomeno de [[Labormigradoj de aŭvernjanoj|labormigrado]] ĉiam ekzistis sur loka skalo kaj laŭ ekonomiaj cikloj kiel parto de interna migrado, kiu ankoraŭ ekzistas Nuntempe. La fenomeno iĝis signifa je internacia skalo post la [[industria revolucio]] kaj kun la apero de transportteknologio kiu permesis rapidan, relative malmultekostan transiron inter landoj. Tiel, ekzemple, kun la apero de la [[vapormaŝino]] kaj la malaltiĝo de kotizoj por transatlantikaj vojaĝoj, [[agrikulturlaboristo|agrikulturaj laboristoj]] el suda Eŭropo, precipe el [[Italio]] kaj [[Hispanio]], foriris al sezona laboro daŭranta plurajn monatojn en [[Brazilo]] kaj [[Argentino]].

Nuntempe, la plej multaj landoj en la [[Okcidenta civilizo|Okcidento]] disponigas laŭleĝajn kaj provizorajn vizojn al limigita nombro da migrantaj laboristoj laŭ siaj bezonoj, por plenigi labormankon en dungadsektoroj kiuj ne estas allogaj por siaj lokaj civitanoj, ĉefe pro la malaltaj salajroj sed ankaŭ pro kultura malemo al certaj laboroj. Aldone al tio, grava procento de ĉiuj migrantaj laboristoj en la plej multaj okcidentaj urboj restas kaj laboras tie sen leĝaj [[Vizo|vizoj]]. Malsamaj landoj prenas malsamajn alirojn al la dokumentitaj kaj sendokumentaj migrantaj laboristoj kiuj vivas en sia suverena spaco: De politiko - nur deklarita aŭ praktika - de [[deportado]] (ekzemple en Hispanio kaj Israelo), ĝis [[kunlaboro]] kun la migrantaj laboristoj, iliaj organizaĵoj kaj iliaj gvidantoj por plibonigi iliajn vivkondiĉojn kiel estas farita en [[Nederlando]] kaj [[Svedio]].

Foje gastiga lando establas programon por inviti eksterlandajn laboristojn, kiel la [[Federacia Respubliko de Germanio]] de 1955 ĝis 1973, kie pli ol unu miliono da eksterlandaj laboristoj ({{Lang-de|[[Gastarbeiter]]}}, historia germana gasto-laborista programo) alvenis, plejparte el [[Italio]], [[Hispanio]] kaj [[Turkio]]. Kelkaj fremdlaboristoj migras de eksaj kolonioj al eksa kolonia [[metropolo]] (ekzemple, [[Francio]]) &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Taras|first1=Raymond|title=Xenophobia and Islamophobia in Europe|date=30 June 2012|url=https://books.google.com/books?id=PZVvAAAAQBAJ|location=Edinburgh|publisher=Edinburgh University Press|publication-date=2012|page=81|isbn=9780748654895|access-date=18 July 2020|quote=The demographics of a number of European states - France, Britain, Portugal, Spain, Belgium, ''inter alia'' - have been profoundly shaped by their colonial past, in particular when migration from the periphery to the postcolonial metropole accelerated.}}&lt;/ref&gt;. [[Ĉena migrado]] povas funkcii en konstruado de gastlaboristaj komunumoj &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Schrover|first1=Marlou|chapter=Labour Migration|editor1-last=Hofmeester|editor1-first=Karin|editor2-last=van der Linden|editor2-first=Marcel|editor2-link=Marcel van der Linden|title=Handbook Global History of Work|url=https://books.google.com/books?id=gElADwAAQBAJ|series=De Gruyter Reference|date=20 November 2017|location=Oldenburg|publisher=Walter de Gruyter GmbH &amp; Co KG|publication-date=2017|page=461|isbn=9783110424584|access-date=18 July 2020|quote=Especially in the later period of the guest worker migration regime [in North Western Europe], migrants came via chain migration structures. Employers delegated recruitment to the workers who had been in their employment for a while, whom they trusted and whom they expected to help the new immigrants.}}&lt;/ref&gt;.

=== La termino post 1970 ===
[[Dosiero:Census-2000-Data-Top-US-Ancestries-by-County-1396x955.png|eta|Usona Censo de [[2000]] montrante devenlando de la loĝantaro por ĉiu [[Kantonoj de Usono|kantono]].]]
Preter la 1970-aj jaroj, la vorto ''eksterlanda laboristo'' estis eluzis en multaj gastigantaj landoj. La termino iĝis misgvida kiam kreskanta proporcio de enmigrintoj kiuj venis al tiuj landoj pro familiaj kialoj, kaj la emfazo de la fremda staris kontraste al la celo de integriĝo en la lokan socion. La vorto ''laboristo'' ankaŭ donis malfeliĉan ligon inter haŭtkoloro kaj klasalligiteco, kiu ne estis reprezentanto de enmigrintoj kiuj venis al la lando.

== Tutmonda nombro de eksterlandaj laboristoj ==
[[Dosiero:Foreign_workers_demonstration,_Rome,_May_2006.JPG|eta|[[Manifestacio]] de eksterlandaj laboristoj en Romo en 2006, postulante plibonigi la traktadon fare de la registaro de ili]]
En raporto ellaborita de la [[Internacia Organizaĵo de Laboro]] publikigita en 2017, estas nuntempe pli ol 232 milionoj da internaciaj migrantoj tutmonde, kiuj estis ekster sia hejmlando dum almenaŭ 12 monatoj. Ĉirkaŭ duono de tiuj estas ekonomie aktivaj - tio estas dungitaj en unu aŭ alia formo, aŭ serĉantaj laboron, kaj proksimume 207 milionoj estas homoj en aĝo de laborado. 20% procentoj de la totala laborenmigrado en la mondo estas taksitaj origini de landoj en [[Nordameriko]] kaj [[Norda Eŭropo|Norda]], [[Suda Eŭropo|Suda]] kaj [[Okcidenta Eŭropo]]. La proporcio de labormigrantoj estas plej alta en [[arabaj landoj]] (ĉefe la riĉaj landoj sude de la [[Persa Golfo]]), 35,6 procentoj, dum la ciferoj por [[Orienta Eŭropo]] kaj [[Sudorienta Azio]] estas signife pli malaltaj, sub 9 kaj 8 procentoj respektive.

Ekde la 1970-aj jaroj, novaj enmigradgrupoj konigis sin en Eŭropo, ambaŭ altkvalifikitaj laboristoj el [[Industrilando|industrilandoj]], kontraŭleĝaj enmigrintoj el landoj en la [[tria mondo]] kaj rifuĝintoj kaj [[Azilpetanto|azilpetantoj]] el konfliktregionoj en kaj ekster [[Eŭropo]].

== Referencoj ==
{{Referencoj|2}}

== Por plia legado ==

* Knox, Paul; Agnew, John; McCarthy, Linda (2003). ''The Geography of the World Economy'' (4th ed.). London: Hodder Arnold. {{ISBN|0-340-80712-1}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[:en:Special:BookSources/0-340-80712-1|0-340-80712-1]].
* ———. [http://www.collectionscanada.ca/immigrants/ Moving Here, Staying Here: The Canadian Immigrant Experience]{{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20070930191809/http://www.collectionscanada.ca/immigrants/ |date=2007-09-30 }}. Web exhibition. Library and Archives Canada.
* Ness, Immanuel (2011) ''Guest Workers and Resistance to U.S. Corporate Despotism'' Urbana: University of Illinois Press. {{ISBN|978-0252078170}}[[:en:ISBN_(identifier)|ISBN]]&amp;nbsp;[[:en:Special:BookSources/978-0252078170|978-0252078170]]

== Vidu ankaŭ ==

* [[Gastlaboristoj]]
* [[Laboristaj migradoj‎]]

== Eksteraj ligiloj ==

* [https://www.pbs.org/now/shows/221/index.html La PBS novaĵrevuo NOW] {{Webarchiv|url=https://archive.today/20130415151217/http://www.pbs.org/now/shows/221/index.html |date=2013-04-15 }} NOWaj fokuso pri la &quot;Gastaj Laboristoj de Usono&quot; inkluzive intervjuoj kun realaj gastaj laboristoj kiu laboras en la arbaroj de Montano
* [http://www.dollarsandsense.org/archives/2006/0906ness.html Migra labora aktivismo en Novjorko] de revuo [[:en:Dollars_&amp;_Sense|Dollars &amp; Sense]]
* [http://www.ericdigests.org/1995-2/migrant.htm Migraj bienlaboristoj kaj Iliaj Infanoj] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20160312111742/http://www.ericdigests.org/1995-2/migrant.htm |date=2016-03-12 }}
* [http://www.dailymotion.com/video/xa3er9_a-gift-from-heaven_news Donaco de Ĉielo] mallonga filmo pri tajaj laboristoj en Israelo
* [http://www.huffingtonpost.com/dan-rather/guest-workers-and-us-unem_b_743884.html?view=print &quot;Guest Workers&quot; and U.S. Unemployment] - eseo kaj video fare de [[:en:Dan_Rather|Dan Rather]]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Migrada juro]]
[[Kategorio:Migradoj]]
[[Kategorio:Laboro]]</text>
      <sha1>aks2qb3rhzpy17291itlodj7fhubtd9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Josef Max</title>
    <ns>0</ns>
    <id>849902</id>
    <revision>
      <id>9365545</id>
      <parentid>9255788</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Referencoj */</comment>
      <origin>9365545</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13004" sha1="i7hgb5b1dshu1t0ktxaamw5aovxk9u6" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto}}
[[Dosiero:Fountain-of-Francis-I-Emperor-Prague2011g.jpg|eta| Skulpta ornamado de la Francis-monumento]]
'''Josef MAX''' (baptita '''[[Jozefo Kalasancio|Joseph Calizantius]] Max''', [[16-a de januaro]] [[1804]] Janov apud [[Sloup v Čechách|Sloup en Bohemio]] &lt;ref name=&quot;matrika&quot;&gt;[http://vademecum.soalitomerice.cz/vademecum/permalink?xid=09ddd7cea03b9b8d:4e496e4e:12216bae987:-720e&amp;scan=0a584d94332d456bb9808e08263aeef7 Matriční záznam o&amp;nbsp;narození a&amp;nbsp;křtu] farnosti Sloup v Čechách&lt;/ref&gt; – [[18-a de junio]] [[1855]] [[Prago]]) estis ĉeĥ-germana skulptisto, pli aĝa frato de la skulptisto Emanuel kaj patro de pentristo [[Gabriel von Max|Gabriel]].

== Vivo ==
Li devenis el la familio de skulptisto kaj lignoskulptisto Josef František Max, kaj naskiĝis kiel la kvina filo. Sub patra gvidado li lernis la metion  ĝis 1822, kiam sub influo de leteroj de iama studento de sia patro Antonín Melzer li foriris en Pragon. Ekde 1822 li laboris en la lignoskulptista ateliero de Václav Schuhmann. De lernjaro 1823–1824 li studis ĉe la Praga Akademio sub Josef Bergler . Li daŭre vivtenis sin kiel lignoskulptisto ĉe Schuhmann. Ekde 1826 li eksponis siajn verkojn, ili estas dokumentitaj en la tiutempa gazetaro, sed neniu el ili de tiu tempo ĝis nun estis identigita. En [[1828]], li ricevis la Akademian Premion por argila kopio de la statuo de [[Germaniko|Germanicus]] . Post fino de studado, li volis eniri la skulptan atelieron de Václav Prachner, sed estis malakceptita.

En [[1830]] li malfermis atelieron en Prago. La unuajn signifajn kontraktojn en la formo de tombaj monumentoj li ricevis danke al sia amiko kaj regionano Josef Führich en lia naskiĝurbo [[Chrastava]]. Alia signifa mendanto estis princo Rudolf Kinský kaj lia edzino Vilhelmína Kinská, denaske Colloredo-Mansfeldová. En la 1940-aj jaroj kaj la unua duono de la 1950-aj jaroj, Josef Max kune kun lia frato Emanuel formis duopon de la plej signifaj ŝtonskulptistoj kaj iliaj plej gravaj memorskulptaĵoj ekestis. Li kontraktis [[Ĥolero|ĥoleron]] en la aĝo de kvindek unu kaj mortis.  Li estas entombigita en Olšany, Prago, en sekcio X. en tombo n-ro 177.

=== Familia vivo ===
La [[10-a de septembro|10-an de septembro]] [[1834]] li edziĝis Anna Maria Schumann-n, filinon de la lignoskulptisto Václav Schumann, por kiu li laboris. En edziĝo naskiĝis sep infanoj (kvar filinoj kaj tri filoj), el kiuj tri mortis en infanaĝo &lt;ref&gt;[http://katalog.ahmp.cz/pragapublica/permalink?xid=06828040A0CB11E181D4002215111B5A&amp;scan=1#scan1 Archiv hlavního města Prahy, Konskripce domovských příslušníků z let 1830–1949]&lt;/ref&gt;. La plej aĝa, [[Gabriel von Max|Gabriel Max]], fariĝis pentristo kaj la plej juna, [[Jindřich Břetislav Max]] (1.&amp;nbsp;Februaro 1847 - 4&amp;nbsp;decembro [[1900]] ) fariĝis oraĵisto, pentristo kaj fotisto. &lt;ref name=&quot;ačšrr&quot;&gt;{{Citaĵo el libro|ISBN=978-80-85955-36-1}}&lt;/ref&gt; Filino Marie geedziĝis kun la pentristo Rudolf Müller . 

== Verko ==
En lia verko aperas kaj finiĝanta [[klasikismo]] kun la influo de la Nazareanoj, kiujn li admiris dum sia studrestado en Romo en 1848-1849, kaj sekve elementoj [[Romantikismo|de romantismo]].

=== 1830–1837 ===
La unuaj realigadoj estis du sabloŝtonaj tomboŝtonoj de 1830–1831 en [[Chrastava]], por familio Ramisch (kun reliefoj de Lamentado kaj skribanta anĝelo) kaj Franz Kail kun statuo de Kristo la Savanto kaj reliefo Resanigo de [[Libro de Tobit|Blinda Tobias]]. Sekve li kreis en 1833 la tomboŝtonon de sia instruisto kaj akademia direktoro Josef Bergler (hodiaŭ apartenanta al Karel Mašek) kun la sceno de Resurekto de Lazaro por Malostranský hřbitov en Prago-Košíře. De la 1930-aj jaroj ekestis jam du tomboŝtonoj en [[Tombejoj Olšany|Olšany Tombejo]] en Prago: de Marie Hirschmann en la formo de niĉa kapelo kun portretfiguro de mortinta sub la protekto de gardanĝelo, kaj de tajloro Erasmus Krach († 1837) en la formo de obelisko kun statuo de la resurektita Kristo, kies benata dekstra mano estas forrompita.

Inter la jaroj 1833–1838 Max kreis laŭ skizo de Josef Führich la reliefan statugrupon de la Resanigo de blinda Tobiaso, enmetita en 1843 en la timpanonon de fasado de la konstruaĵo de Instituto por Blinduloj de Klár en Klárov, Prago.

=== 1838–1842 ===
La unuajn tri mendojn por monumentoj Max akiris lime de 30aj kaj 40aj jaroj. Unue en 1837 li pentris kaj poste skulptis en sabloŝtono sian unuan version de la statuo [[Karolo la 4-a (Sankta Romia Imperio)|de Karolo la 4-a]] kiel la fondinto [[Universitato de Karolo|de la universitato]]. Ĝia sabloŝtona versio troviĝas en la preĝejo [[Preĝejo Sankta Karolo (Nova Urbo)|de Virgulino Maria kaj Karlo la Granda]] en Prago en Karlov. Kiel dua en la vico estis la monumento [[Albrecht von Wallenstein|al Albrecht de Wallenstein]] mendita de urbo [[Cheb]] en jaroj 1839-1840. Nur gipsa modelo preservis ĝis hodiaŭ en la Cheb Muzeo. Sekve en [[1840]] mendis grafo Nostice monumenton de Přemysl Oráč en [[Stadice]], por kiu Max modelis du [[Reliefo (arto)|reliefojn]] kun scenoj La Voko [[Přemysl la Plugisto|de Přemysl la Plugisto]] de la Plugilo ĝis la Princa Trono, kaj La Alveno de Přemysl al [[Vyšehrad]] . La originaloj estis fandformitaj en fandfero en [[Komárov (distrikto Beroun)|Komárov]], la gipsajn modelojn en skalo 1:1 donacis la mendinto de la monumento al la Lapidario de la Nacia Muzeo en Prago. En ĝi troviĝas ankau gipsa miniaturo de la monumento kiel ujo farita en ateliero de Maresch en Ústí nad Labem &lt;ref&gt;MeDana Stehlíková, in: Metamorfózy politiky. Pražské pomníky 19. století. Publikace k výstavě v Archivu hl.m. Prahy, Praha 2013, s. 14, obr.9&lt;/ref&gt; .

La monumentan sabloŝtonan domplastikon de reĝo Přemysl Otakar II Max kreis en jaroj 1841–43 por domo n-ro 531/III en strato Vítězná en Prago 5, Újezd.

=== 1843–1848 ===
Ankaŭ en la 1840-aj jaroj Max akceptis mendojn por tomboŝtona plastiko, sed ĝis nun travivis nur kelkaj. Inter la plej oldaj estas tomboŝtono de infanoj de Karel Herzig &quot;Lasu la etulojn veni al mi&quot; en eksa tombejo en Liberec el 1842, sekve peze damaĝitaj tomboŝtonoj de Amálie Herzigová kaj Josef Herzig el 1844, la lasta el tiu familia serio ekestis en 1850 por Karel Herzig. Laŭ la plano de arkitekto [[Johann Gottfried Gutensohn]] (1792–1844) dum j. 1843 ekestis almenaŭ du kriptoj: de familioj Steskal kaj Čermák - ambaŭ en la Olšany Tombejo en Prago. La kripto de kuracisto Josef Čermák, de verkisto Jan Čermák kaj iliaj edzinoj estas en pure klasikista stilo: ĝi havas formon de antikva tombo (bankuvo sur kruretoj kun figuraj frisoj), ĝi staras sur tretita prisma soklo. Signifa estas ankaŭ sabloŝtona tomboŝtono de muzikkomponisto Jan Nepomuk Vitásek el 1847 kun ploranta anĝelo apud orgeno, preservita en Malostranský tombejo en Prago Košíře.

Kun arkitekto [[Johann Gottfried Gutensohn]], iama korta konstrumastro de reĝo [[Otto la 1-a (Grekio)|Oto la 1-a de Grekio]], Max kunlaboris en la jaroj 1843–1847. Unue ĉe la supre menciitaj tomboŝtonoj, sekve ekde 1845 ĉe skulptdekoracio de templo de Ĉieliro de Virgulino Maria en [[Mariánské Lázně]] . Li kreis tie tri figurajn kompoziciojn por timpanoj de templaj portaloj, en interniero statuojn de apostoloj kaj baptujon. Kun kontribuo de Gutensohn Max proponis nepriservitan monumenton Defendo de fortreso en [[Timișoara|Timisoara]], Rumanujo.

Rilate al mendo de 24 statuoj de ĉeĥaj regantoj ĉe munkena skulptisto Ludwig Schwanthaler por planata ĉeĥa Slavín, kiun intenci konstruiAntonín Veith, ankaŭ Josef Max en 1842–1843 kreis ciklon de 12 ĉeĥaj monarkoj en kamera formato 52–54 cm. (1.Kněžna Libuše, 2.Přemysl Oráč, 3.Sv. Václav, 4. Břetislav 5. Vratislav II., 7. Přemysl Otakar II., 8. Václav III., 9.Karel IV., 10.Jiří z Poděbrad, 11. Ferdinand I., 12. Rudolf II.). Li prezentis sin kiel eminenta modelisto de historiaj kostumoj kaj rekvizitoj. Tiu aro de plastraj statuoj estis komerce ege sukcesa kaj ekzistas en kelkaj replikoj. &lt;ref&gt;Leubnerová Š, 2016, s. 190-191&lt;/ref&gt; . Sekve en la sama jaro en Romo li realigis vivskalajn skulptaĵojn el ĉeĥa mitologio, kiuj ne estis elektitaj por Slavín (preservita Vlasta tamen portas signaturon de lia frato &quot;E.Max&quot;).&lt;gallery widths=&quot;200px&quot; heights=&quot;200px&quot; perrow=&quot;5&quot;&gt;
Dosiero:Josef_Max,_Hrob_Erasma_Kracha.jpg|ligilo=Soubor:Josef_Max,_Hrob_Erasma_Kracha.jpg|alternative=Náhrobek Erasma Kracha, 1837|Tomboŝtono de Erasmus Krach, 1837
Dosiero:Josef_Max_-_Princess_Libuše.jpg|ligilo=Soubor:Josef_Max_-_Princess_Libuše.jpg|Libuše
Dosiero:Josef_Max_-_Přemysl_Oráč.jpg|ligilo=Soubor:Josef_Max_-_Přemysl_Oráč.jpg|alternative=Přemysl Oráč|Přemysl Plugisto
Dosiero:Josef_Max_-_St_Wenceslaus.jpg|ligilo=Soubor:Josef_Max_-_St_Wenceslaus.jpg|alternative=Sv. Václav|St. Venceslao
Dosiero:Josef_Max_-_Jiří_z_Poděbrad.jpg|ligilo=Soubor:Josef_Max_-_Jiří_z_Poděbrad.jpg|alternative=Jiří z Poděbrad|Georgo el Podebrady
&lt;/gallery&gt;Surbaze de tiu ciklo Max ricevis mendon skulpte dekoracii novan orientan alon de [[Malnovurba Urbodomo|Malnova Urbodomo]]. Li kreis por ĝi inter 1845-1848 ses statuojn de ĉeĥaj regantoj. Kvar el ili ( [[Spytihněv la 1-a|Spytihněv]], [[Přemysl Otakar la 2-a|Přemysl Otakar II.]], Karolo la 4-a, [[Ferdinando la 3-a (Sankta Romia Imperio)|Ferdinando la 3-a]] ) estis en la 80aj jaroj de 20a jarcento translokigitaj al ĉeffasado de novkonstruaĵo de Výzkumný ústav revmatických chorob en Prago 2 Na Slupi. Dum milito damaĝitaj statuoj de reĝo Ferdinando la 1-a kaj de imperiestro František la 1-a restis (sen kapoj) en depozitejo de Muzeo de ĉefurbo Prago .

Kiel plua monumento Max proponis kaj skulptis la statuon de praga studento defendanta Ponton de Karlo kontraŭ svedoj en 1648 (datreveno 1848, malkaŝita ĉe la ponto en 1849, hodiaŭ en la korto de  [[Clementinum|Klementinum]].

=== 1849–1855 ===
En 1852 Max skulptis la Monumenton de ĉeĥaj soldatoj falintaj en jaroj 1848–1849 en la formo de kuŝanta leono kronata per la ĉeĥa reĝa krono, hodiaŭ situanta ĉe kurvo de Chotkova strato en Prago.

La aron de verkoj kreis Josef kun sia frato Max, precipe du monumentojn fandformitajn en [[bronzo]] : por monumento de marŝalo Radecký li modelis ok soldatojn de la aŭstra armeo en la jaroj 1851–1855 - liaj plej bonaj skulptaĵoj. Josef ne ĝisvivis fandformadon de la monumento kaj ĝian malkaŝon ĉe [[Josef Radetzky von Radetz|Malostranské náměstí]] en januaro 1858. Hodiaŭ la originalo estas videbla en Lapidario de Nacia Muzeo kaj malgrandigita 3D kopio en ekspozicio de Urba muzeo en Ústí nad Labem. La plej granda realigo estas ĉevalrajda monumento de imperiestro de František I. en tura arkitekturo en hodiaŭa Smetanovo nábřeží, kies originalo el 1849 estas denove eksponigata en Lapidario de Nacia Muzeo. La kopion oni returnis en la muron en 2006 kaj la dua estis lokigita sur moderna piedestalo en kolonejo en Františkovy Lázně. Alegoriaj statuoj de viroj kaj virinoj kun ŝildoj aŭ laboriloj ĉirkaŭ la akvujo reprezentas tributon de ĉeĥaj ordoj, urboj kaj metioj al ĉi tiu imperiestro. Iliaj originaloj post la interŝanĝo restis parte ĉe renovigisto, parte ĉe depozitejo de Galerio de ĉefurbo Prago.

Dum rekonstruado de statuoj de Ponto de Karlo post inundo li kreis statutaron ''de St. Venceslao, St. Norbert kaj St. Sigismondo'' (1852-1853), ''St. Josefo kun Jezueto'' (1854) kaj statuon ''de St. Johano la Baptisto kun kruco'' (1860 ). Samtempe Max kreis du statuojn el blanka marmoro por Sanktavita katedralo: statuon de Sankta Vito por ĉefa altaro &lt;ref&gt;[http://kramerius.nkp.cz/kramerius/ontheflypdf_MGetPdf?app=9&amp;id=23687&amp;start=178&amp;end=197 August Wilhelm Ambros: Der Dom zu Skt. Veit, Prag 1857, s. 172]&lt;/ref&gt; kaj statuon de forpasanta Sankta Ludmilo. Statuo de staranta Sankta Ludmilo estis lokita antaŭ preĝejo en Tetín. Sekve Max modelis statugrupon Karolo la kvara kiel fondinto de Karlovy Vary - 1858 fandformita en metalo kaj lokita en urba parko. Malgrandskala krizhelpo de la Legendo de la Fondo de Karlovy Vary ankaŭ ornamis la fonton antaŭ ol ĝi estis anstataŭigita per nova skulptaĵo. Ateliero de Max ofte kunlaboris kun arĥitekto Josef Kranner. ĝi kreis vicon da tombŝtonaj plastikoj, kiuj estas ofte forte tipigitaj - ekz. tomboŝtonoj de familio Rodl, Trux. Finfine Max skulptis statuon por sia propra tomboŝtono en Olšany tombejo (1855), aliaj tomboŝtonoj konserviĝis ankaŭ en [[Nymburk]], [[Pilzeno|Pilsen]], [[Poděbrady]], [[Chrast]] ĉe Chrudim, [[Benátky nad Jizerou]], [[Skalsko]], [[Tábor]], Vieno, nuntempe jam ĉesigita tombejo en [[Liberec]], en [[Přibyslav]], kaj aliaj.

==Referencoj==
{{Referencoj}}{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Mortintoj en Prago]]
[[Kategorio:Mortintoj la 18-an de junio]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1855]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj la 16-an de januaro]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1804]]
[[Kategorio:Germanaj skulptistoj]]</text>
      <sha1>i7hgb5b1dshu1t0ktxaamw5aovxk9u6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3,5-Dukloroanilino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>850475</id>
    <revision>
      <id>9365642</id>
      <parentid>9148854</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:05:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10094" sha1="if2zdmxt32hchhzy0mwgdxw64zokif0" xml:space="preserve">{{Vidu ankaŭ|2,3-Dukloroanilino|2,4-Dukloroanilino|2,5-Dukloroanilino|2,6-Dukloroanilino|3,4-Dukloroanilino}}
{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: yellow; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;3,5-Dukloroanilino&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size:300%;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Trebuchet MS&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;b&gt;C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;Cl2N&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:3,5-Dichloroaniline sticks.png|300ra|3,5-Dukloroanilino]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Bastona kemia strukturo de la &lt;br /&gt;3,5-Dukloroanilino'''&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:3,5-Dichloroaniline 3D.png|300ra|3,5-Dukloroanilino]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Tridimensia kemia strukturo de la 3,5-Dukloroanilino'''&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;Alternativa(j) nomo(j)&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |* 3,5-Duklorofenilamino
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=626-43-7 626-43-7]&lt;br /&gt;
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.11778.html 11778]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/12281 12281]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||malhelcindrokolora solidaĵo&lt;ref&gt;[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=626-43-7 Chemical Book]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Molmaso]]||162,01784 g mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]||1,58 g/cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;[https://www.guidechem.com/encyclopedia/3-5-dichloroaniline-dic6142.html GuideChem]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||51,5°C &lt;ref&gt;[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID7030307 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bolpunkto]]||260,6°C &lt;ref&gt;[https://www.chemsrc.com/en/cas/626-43-7_1153325.html Chemsrc]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.6139}}
|-
|[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||2,37
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||118,3°C &lt;ref&gt;[https://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=626-43-7&amp;l=no&amp;exact=dict&amp;f=plist&amp;mark=&amp;submit.x=0&amp;submit.y=0 Chemnet]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:7,84 x 10&lt;sup&gt;-1&lt;/sup&gt; g/L&lt;ref&gt;[https://www.chembk.com/en/chem/3,5-Dichloroaniline Chembk]&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;Solvebla en [[etanolo]], [[etero]], [[benzeno]] kaj [[kloroformo]].
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||100 mg/kg (buŝe) &lt;ref&gt;[https://www.agilent.com/cs/library/msds/RCA-009_NAEnglish.pdf Agilent.com]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|06|08}}{{GHS Piktogramo|09}}
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|301|311|331|373|400|410}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|260|261|262|264|270|271|273|280|301+316|302+352|304+340|316|319|321|330|361+364|391|403+233|405|501}}
|-style=&quot;background: yellow;color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br /&gt;(25 °C kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

&lt;big&gt;'''3,5-Dukloroanilino'''&lt;/big&gt; aŭ &lt;big&gt;'''1-Amino-3,5-duklorobenzeno'''&lt;/big&gt; estas organika kombinaĵo rezultanta per traktado de '''1,3,5-triklorobenzeno''' kaj '''sodamido'''. Ĝi estas malhelcindrokolora solidaĵo, nesolvebla en akvo, sed solvebla en [[etanolo]], [[etero]], [[benzeno]] kaj [[kloroformo]]. 3,5-Dukloroanilino posedas 6 karbonatomojn, 5 hidrogenatomojn, 2 kloratomojn kaj 1 nitrogenatomon.

3,5-Dukloroanilino estas organika kombinaĵo vaste uzata en diversaj sciencaj aplikoj, kiel en la sintezo de farmaciaĵoj, en la analizo de biologiaj specimenoj kaj en la produktado de diversaj industriaj kemiaĵoj. Ĝi estas tre multeuza kunmetaĵo, kun larĝa gamo de derivaĵoj kaj aplikoj.

== Aplikoj pri scienca esploro ==
Sintezo de Semikonduktaj Materialoj: Ĝi estas uzata en sintezado de duhalogenaj polianilinoj, kiuj elmontras malsamajn redoksajn statojn kaj duonkonduktajn proprecojn (Diaz et al., 1998).

Studoj pri Metabolo de Drogoj kaj Farmakokinetikoj: 3,5-DKA povas esti korpigata en kunmetaĵojn uzatajn kiel internajn normojn en ĉi tiuj studoj (Latli et al., 2008).

Fabrikado de Tinkturfarboj, Pesticidoj, kaj Industriaj Kunmetaĵoj: Ĝi ankaŭ estas konata pro sia rolo en fabrikado de ĉi tiuj produktoj, kvankam ĝi estas raportata indukti renan damaĝon (Valentovic et al., 1995).

Formado de [[Metemoglobino]]: 3,5-DKA kaj ĝiaj metabolitoj povas indukti formadon de metemoglobino, precipe la N-hidroksan metaboliton, kiu estas potenca induktanto de hemoglobina oksidado (Valentovic et al., 1997).

Signon por Pesticida Ekspozicio en homoj: Ĝi funkcias kiel signo por malaltnivela insekticida ekspozicio en homa urino, precipe por detektado de fungicidoj kaj herbicidoj (Wittke et al., 2001).

Studoj pri nefrotokseco: 3,5-DKA estas identigata kiel potenca nefrotoksaĵo, ŝanĝante renan funkcion kaj en vivo kaj en vitro (Lo et al., 1990).

Kemia Peraĵo en Herbicidoj kaj Farmaciaĵoj: Ĝia rolo kiel kemia peranto en ĉi tiuj produktoj povas kaŭzi oksidivan streson kaj lipidan peroksidadon en akvaj organismoj (Li et al., 2003).

Media Monitorado: Gaskromatografio/maso-spektrometriaj metodoj por 3,5-DKA-determinado en urino estas utilaj por taksi eksponiĝon al ne-persistaj insekticidoj en la ĝenerala populacio (Turci et al., 2006).

Purigaj Procezoj: La studo de solida-likva ekvilibro kaj termodinamikaj modeloj por 3,5-DKA en binaraj kaj ternaraj sistemoj provizas fundamentan scion por purigi ĉi tiun kunmetaĵon el miksaĵoj (Li et al., 2016).

Optikaj Limigaj Proprecoj: Ĝi havas superajn optikajn limigajn ecojn kompare kun 3,4-DKA, kio estas signifa en la kampo de ne-linia optiko (Sasikala et al., 2017).

Biomedicina metodologio: Ĝiaj reakcikarakterizaĵoj indikas novajn bioterapeŭtika alirojn por medioj poluitaj kun kloroanilinoj (Kuhn &amp; Suflita, 1989).

Solveblecaj Studoj: La solvebleco de 3,5-DKA en miksitaj solvantoj estas grava parametro en diversaj industriaj kaj laboratoriaj aplikoj (Li et al., 2014).

Biodegradiĝo en Akvaj Medioj: Algoj kiel [https://www.researchgate.net/figure/Chlorella-pyrenoidosa-cells-and-their-aggregates-a-Native-cells-viewed-using-an-optical_fig5_281311972 Chlorella pyrenoidosa] povas degradi kaj forigi 3,4-DKA-n en akvo, elstarigante ĝian potencialon en forigado de mediaj malpurigaĵoj (Wang et al., 2012).

Laboreja Ekspozicio-Taksado: La evoluo de HPLC-metodoj por detekti 3,4-DKA-n kaj 3,5-DKA-n en urino disponigas senteman proceduron por taksado de okupacia ekspozicio kaj risko (El et al., 2002).

Spektroskopaj Studoj: Infraruĝaj absorbaj spektrostudoj de 3,5-Dukloroanilino estas signifaj por komprenado de ĝiaj molekulaj proprecoj (Goel et al., 1978).

Studo pri Sanefikoj: Esploro pri la sanefektoj induktitaj de kemiaĵoj kiel [https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/vinclozolin vinclozolino], rilata al 3,5-DKA, helpas kompreni la efikon de tiaj kunmetaĵoj sur homa sano (Zober et al., 1995).&lt;ref&gt;[https://www.benchchem.com/product/b042879#page-pos-scientific_research_applications BenchChem]&lt;/ref&gt;

== Sintezoj ==
=== Sintezo 1 ===
* Preparado de la '''sodamido''' per traktado de '''1,3,5-triklorobenzeno''' kaj '''sodamido''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:1,3,5-Trichlorobenzene 3D.png|1,3,5-Triklorobenzeno|120ra]] +[[Dosiero:Sodamide 3D.png|sodamido|120ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:3,5-Dichloroaniline 3D.png|3,5-Dukloroanilino|120ra]] +[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|120ra]]
|-
|}

=== Sintezo 2 ===
* Preparado de la '''3,5-dukloroanilino''' per traktado de '''1,3,5-triaminobenzeno''' kaj '''kloro''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:1,3,5-Triaminobenzene 3D 2.png|1,3,5-Triaminobenzeno|120ra]] +[[Dosiero:Chlorine-3D-vdW.png|kloro|70ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:3,5-Dichloroaniline 3D.png|3,5-Dukloroanilino|120ra]]+[[Dosiero:Hydrazine 3D.png|hidrazino|120ra]]
|-
|}

=== Sintezo 3 ===
* Preparado de la '''3,5-dukloroanilino''' per traktado de '''3,5-duklorofenolo''' kaj '''sodamido''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:3,5-Dichlorophenol 3D.png|3,5-Duklorofenolo|120ra]] +[[Dosiero:Sodamide 3D.png|sodamido|150ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:3,5-Dichloroaniline 3D.png|3,5-Dukloroanilino|120ra]] +[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|120ra]]
|-
|}

=== Sintezo 4 ===
* Preparado de la '''3,5-dukloroanilino''' per traktado de '''3,5-dukloronitrobenzeno''' kaj '''kloramino''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:3,5-Dichloronitrobenzene 3D.png|3,5-Dukloronitrobenzeno|120ra]] +[[Dosiero:Chloramine 3D.png|kloramino|120ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:3,5-Dichloroaniline 3D.png|3,5-Dukloroanilino|120ra]] +[[Dosiero:Nitryl chloride 3D 2.png|nitrila klorido|120ra]]
|-
|}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Anilino]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

[[Kategorio:Anilinoj]]</text>
      <sha1>if2zdmxt32hchhzy0mwgdxw64zokif0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>3,4-Dukloroanilino</title>
    <ns>0</ns>
    <id>850725</id>
    <revision>
      <id>9365640</id>
      <parentid>9148847</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:01:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8542" sha1="2x44jmlodwj44088rynul4wsthctdqt" xml:space="preserve">{{Vidu ankaŭ|2,3-Dukloroanilino|2,4-Dukloroanilino|2,5-Dukloroanilino|2,6-Dukloroanilino|3,5-Dukloroanilino}}
{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}}
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: yellow; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;Anilino-3,4-duklorido&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size:300%;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Trebuchet MS&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;b&gt;C&lt;sub&gt;6&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;Cl2N&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:3,4-Dichloroaniline sticks.png|300ra|3,4-Dukloroanilino]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Bastona kemia strukturo de la &lt;br /&gt;3,4-Dukloroanilino'''&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:3,4-Dichloroaniline 3D.png|300ra|3,4-Dukloroanilino]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Tridimensia kemia strukturo de la 3,4-Dukloroanilino'''&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;Alternativa(j) nomo(j)&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=95-76-1 95-76-1]&lt;br /&gt;
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.13860720.html 13860720]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/7257 7257]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||flaveca aŭ bruna solidaĵo&lt;ref&gt;[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=95-76-1 Chemical Book]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Molmaso]]||162,01784 g mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]||1,401 g/cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;[https://www.guidechem.com/encyclopedia/3-4-dichloroaniline-dic1351.html GuideChem]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||71,5°C &lt;ref&gt;[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID7021815 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bolpunkto]]||271,8°C &lt;ref&gt;[https://www.chemsrc.com/en/cas/95-76-1_392656.html Chemsrc]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.6139}}
|-
|[[Konstanto pri dissociigo de acidoj|Acideco (pKa)]]||2,9
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||118,2°C &lt;ref&gt;[https://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=95-76-1&amp;l=no&amp;exact=dict&amp;f=plist&amp;mark=&amp;submit.x=0&amp;submit.y=0 Chemnet]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:&lt;5,8 x 10&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; g/L&lt;ref&gt;[https://hpvchemicals.oecd.org/ui/handler.axd?id=1F5A722C-30B4-4E4E-B129-38E30D831101 OECD]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||545 mg/kg (buŝe) &lt;ref&gt;[https://www.agilent.com/cs/library/msds/RCA-008_NAEnglish.pdf Agilent.com]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|02|06}}{{GHS Piktogramo|07|09}}
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|301|311|317|318|331|400|410}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|261|262|264|264+265|270|271|272|273|280|301+316|302+352|304+340|305+354+338|316|317|321|330|333|317|361+364|362+364|391|403+233|405|501}}
|-style=&quot;background: yellow;color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br /&gt;(25 °C kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}

&lt;big&gt;'''3,4-Dukloroanilino'''&lt;/big&gt; aŭ &lt;big&gt;'''anilino-3,4-duklorido'''&lt;/big&gt; estas organika kombinaĵo rezultanta per traktado de '''1,2,4-triklorobenzeno''' kaj '''sodamido'''. Ĝi estas flaveca aŭ bruna solidaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en etanolo. 3,4-Dukloroanilino posedas 6 karbonatomojn, 5 hidrogenatomojn, 2 kloratomojn kaj 1 nitrogenatomon. 3,4-Dukloroanilino uzatas en kemiaj sintezoj kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj aromataĵoj.

3,4-Dukloroanilino (3,4-DKA) estas aromata amina kunmetaĵo kun larĝa gamo de uzoj en scienca esplorado. Ĝi estas senkolora aŭ flaveca solidaĵo kiu estas tre solvebla en akvo kaj havas fandopunkton de 71,5 °C. 3,4-DKA estas multflanka kombinaĵo, kiu estas uzata en multaj malsamaj aplikoj, inkluzive de sintezo de aliaj kombinaĵoj, biokemiaj kaj fiziologiaj studoj kaj laboratoriaj eksperimentoj.

== Sciencesploraj aplikoj ==
Media Efiko kaj Ekotoksologio: 3,4-Dukloroanilino (3,4-DKA) estas kemiaĵo vaste detektata en diversaj akvaj medioj, inkluzive de freŝaj, saletaj kaj maraj akvoj. Studoj montris ke ĝi estas konstanta malpurigaĵo kaj povas bioakumuliĝi en akvaj organismoj, kaŭzante eblajn interrompojn en konduto, kresko, reproduktado kaj evoluo. Pro ĝia media persisto kaj tokseco, 3,4-DKA altiris konsiderindan atenton en ekotoksologia esplorado. Ĝi estas uzata kiel pozitiva kontrola substanco en la Testo de Akuta tokseco de Fiŝembrio (FET), kiu estas esenca por kompreni la mediajn efikojn de kemiaĵoj sur akvaj ekosistemoj. La esplorado celas prilumi la ekologiajn efikojn de aromataj aminoj kiel 3,4-DKA, substrekante la bezonon de striktaj regularoj por protekti akvajn mediojn (ResearchGate).

Biodegradaj Studoj: 3,4-Dukloroanilino uzatas en la sintezo de tinkturfarboj, teksaĵoj kaj herbicidoj, estas konata pro ĝia tokseco al vivantaj organismoj. Studo fokusiĝis sur la degenero kaj forigo de 3,4-DKA en akvo de la verda algo Chlorella pyrenoidosa, kiu estas izolata de freŝakva medio. Ĉi tiu esplorado elstarigas la eblan aplikon de mikroalgoj kiel C. pyrenoidosa en forigado de mediaj poluaĵoj kiel 3,4-DKA de akvaj medioj (PubMed).

Noto pri Nekompletaj Informoj: Estas pliaj esplorkampoj implicantaj 3,4-Dukloroanilinon, precipe en mediscienco kaj toksologio. Tamen, pro limigoj en aliro al specifaj fontoj, iuj detaloj ne povis esti inkluditaj en ĉi tiu resumo. La provizitaj informoj fokusiĝas sur la signifaj aspektoj de 3,4-Dukloroanilino en scienca esplorado, precipe ĝia media efiko kaj potencialo por biodegradiĝo.

== Sintezoj ==
=== Sintezo 1 ===
* Preparado de la '''sodamido''' per traktado de '''1,2,4-triklorobenzeno''' kaj '''sodamido''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:1,2,4-Trichlorobenzene 3D.png|1,3,4-Triklorobenzeno|120ra]] +[[Dosiero:Sodamide 3D.png|sodamido|120ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:3,4-Dichloroaniline 3D.png|3,4-Dukloroanilino|120ra]] +[[Dosiero:Formula chimica del cloruro di sodio.png|natria klorido|120ra]]
|-
|}

=== Sintezo 2 ===
* Preparado de la '''3,4-dukloroanilino''' per traktado de '''1,2,4-triaminobenzeno''' kaj '''kloro''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:1,2,4-Triaminobenzene 3D.png|1,3,4-Triaminobenzeno|120ra]] +[[Dosiero:Chlorine-3D-vdW.png|kloro|70ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:3,4-Dichloroaniline 3D.png|3,4-Dukloroanilino|120ra]] +[[Dosiero:Hydrazine 3D.png|hidrazino|120ra]]
|-
|}

=== Sintezo 3 ===
* Preparado de la '''3,4-dukloroanilino''' per traktado de '''3,4-duklorofenolo''' kaj '''sodamido''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:3,4-Dichlorophenol 3D.png|3,4-Duklorofenolo|120ra]] +[[Dosiero:Sodamide 3D.png|sodamido|150ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:3,4-Dichloroaniline 3D.png|3,4-Dukloroanilino|120ra]] +[[Dosiero:Sodium hydroxide 2D.png|natria hidroksido|120ra]]
|-
|}

=== Sintezo 4 ===
* Preparado de la '''3,4-dukloroanilino''' per traktado de '''3,4-dukloronitrobenzeno''' kaj '''kloramino''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:3,4-Dichloronitrobenzene 3D.png|3,4-Dukloronitrobenzeno|120ra]] +[[Dosiero:Chloramine 3D.png|kloramino|120ra]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:3,4-Dichloroaniline 3D.png|3,4-Dukloroanilino|120ra]] +[[Dosiero:Nitryl chloride 3D 2.png|nitrila klorido|120ra]]
|-
|}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Anilino]]

== Referencoj ==
{{Referencoj|3}}

[[Kategorio:Anilinoj]]</text>
      <sha1>2x44jmlodwj44088rynul4wsthctdqt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Instituto Tero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>853738</id>
    <revision>
      <id>9365380</id>
      <parentid>9293264</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:22:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2246" sha1="ivg1gj6qzryfzxafnp0u0qrtmwt78vu" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
|moto= Solvoj por Daŭripova Evoluo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO=US-NY
|Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
|situo sur mapo= Novjorko
|zomo=13
}}
La '''Instituto Tero de Universitato Kolumbio''' ({{lang-en|The '''Earth Institute'''}})  estas [[Neprofitcela organizaĵo|neprofitcela]] esplororganizaĵo establita ĉe unu el la ĉefaj usonaj universitatoj, [[Universitato Kolumbio]], en 1995 &lt;ref name=&quot;EI1&quot;&gt;{{cite web|author=|authorlink=|coauthors=|date=|url=http://www.earth.columbia.edu/articles/view/1791|title=The Earth Institute, Columbia University|format=|work=|publisher=Columbia University|accessdate=2012-05-19|lang=en|description=|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Ar2esWLc?url=http://www.earth.columbia.edu/articles/view/1791|archivedate=2012-09-21|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. 

La celo de kreado de la instituto estas solvi kompleksajn, ampleksajn problemojn alfrontantajn la loĝantojn de la planedo [[Tero]] kun emfazo de [[daŭripova evoluo]] kaj la batalo kontraŭ [[malriĉeco]] konservante la naturajn sistemojn kiuj subtenas vivon sur la Tero. 

La direktoro de la instituto estas la fama ekonomikisto [[Jeffrey Sachs]], kiu estas speciala konsilisto de la [[Ĝenerala Sekretario de la Unuiĝintaj Nacioj]] pri la programo de [[Jarmilaj Evoluigaj Celoj]], kaj estis estro de la Jarmila Projekto de UN de [[2002]] ĝis [[2006]].

La Instituto Tero faras ampleksan esploradon, apogante novigajn projektojn en [[biologio]], [[inĝenierio]], [[medicino]] kaj [[sociologio]]. Interfakaj projektoj ĉe la intersekco de naturaj kaj sociaj sciencoj estas aktive subtenataj, kiuj permesas solvi realajn problemojn alfrontantajn la [[Homaro|homaron]]. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==

* Kunlabora Instituto por Klimataj Aplikoj kaj Esploro
* Iniciato Jarmilaj Urboj
* Projekto de Jarmilaj Vilaĝoj
* SedDB, enreta datumaro por sedimenta geokemio

{{Bibliotekoj}}

[[Kategorio:Daŭripovaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Organizaĵoj en Usono]]
[[Kategorio:Organizaĵoj fonditaj en 1995]]
[[Kategorio:Organizaĵoj en Novjorkio]]
[[Kategorio:Universitato Kolumbio]]</text>
      <sha1>ivg1gj6qzryfzxafnp0u0qrtmwt78vu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1,1,1,2-Tetrakloroetano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>853745</id>
    <revision>
      <id>9365186</id>
      <parentid>9164642</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:11:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365186</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6844" sha1="av1zrpclj0jhts01xxd6nq8i3pwmdow" xml:space="preserve">{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} 
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: yellow; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;1,1,1,2-Tetrakloroetano&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size:300%;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Trebuchet MS&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;b&gt;C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;Cl&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:1,1,1,2-Tetrachloroethane sticks.png|300px|1,1,1,2-Tetrakloroetano]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Bastona kemia strukturo de la &lt;br&gt;1,1,1,2-Tetrakloroetano'''&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:1,1,1,2-Tetrachloroethane 3D.png|300px|1,1,1,2-Tetrakloroetano]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Tridimensia kemia strukturo de la 1,1,1,2-Tetrakloroetano'''&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;Alternativa(j) nomo(j)&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=630-20-6 630-20-6]&lt;br&gt;
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.11911.html 11911]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/12418 12418]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo&lt;ref&gt;[https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=630-20-6 Chemical Book]{{404|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Molmaso]]||167,84868 g mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]||1,598 g/cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;&lt;ref name=Guidechem&gt;[https://www.guidechem.com/encyclopedia/1-1-1-2-tetrachloroethane-dic306119.html GuideChem]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||{{GdC|−70,1}} &lt;ref&gt;[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID2021317 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bolpunkto]]||{{GdC|132,4}} &lt;ref&gt;[https://www.chemsrc.com/en/cas/630-20-6_236258.html Chemsrc]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.5981}}&lt;ref&gt;[https://www.chemnet.com/cas/supplier.cgi?terms=630-20-6&amp;l=en&amp;exact=dict&amp;f=plist&amp;mark=&amp;submit.x=0&amp;submit.y=0 Chemnet]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|9}} &lt;ref&gt;[https://www.chembk.com/en/chem/1,1,1,2-TETRACHLOROETHANE Chembk]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:2,89 g/L&lt;ref name=Guidechem/&gt;
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||670 mg/kg (buŝe) &lt;ref&gt;[https://www.agilent.com/cs/library/msds/RHH-016_NAEnglish.pdf Agilent.com]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]  
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|02|06}}{{GHS Piktogramo|07|08}}
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|302|310|312|315|318|319|331|332|351|412}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|203|261|262|264|264+265|270|271|273|280|301+317|302+352|304+340|305+351+338|305+354+338|316|317|318|321|330|332+317|337+317|361+364|362+364|403+233|405|501}}
|-style=&quot;background: yellow;color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br&gt;({{GdC|25}} kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}
 
&lt;big&gt;'''1,1,1,2-Tetrakloroetano'''&lt;/big&gt; estas organika kombinaĵo rezultanta per traktado de '''acetileno''' kaj '''kloro'''. Ĝi estas senkolora likvaĵo, nesolvebla en akvo sed solvebla en [[kloroformo]], [[metanolo]] kaj nepolaraj organikaj solvantoj. 1,1,1,2-Tetrakloroetano posedas 2 karbonatomojn, 2 hidrogenatomojn kaj 4 kloratomojn. 1,1,1,2-Tetrakloroetano uzatas en kemiaj sintezoj kiel solvanto kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj industriaĵoj. 
 

==Sintezoj==
===Sintezo 1===
* Preparado de la '''1,1,1,2-tetrakloroetano''' per traktado de '''acetileno''' kaj '''kloro''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:Acetylene 3D 2.png|acetileno|120px]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Chlorine-3D-vdW.png|kloro|50px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:1,1,1,2-Tetrachloroethane 3D.png|1,1,1,2-Tetrakloroetano|120px]]    
|-
|}


===Sintezo 2===
* Preparado de la '''1,1,1,2-tetrakloroetano''' per traktado de '''1,1,2-trikloroetano''' kaj '''kloro''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:1,1,2-Trichloroethane s3D.png|1,1,2-Trikloroetano|120px]] +[[Dosiero:Chlorine-3D-vdW.png|kloro|50px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:1,1,1,2-Tetrachloroethane 3D.png|1,1,1,2-Tetrakloroetano|120px]]+[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70px]]
|-
|}


===Sintezo 3===
* Preparado de la '''1,1,1,2-tetrakloroetano''' per traktado de '''1,2-dukloroetano''' kaj '''kloro''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:1,2-Dichloroethane 3D.png|1,2-Dukloroetano|120px]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Chlorine-3D-vdW.png|kloro|50px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:1,1,1,2-Tetrachloroethane 3D.png|1,1,1,2-Tetrakloroetano|120px]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]] [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70px]]
|-
|}


===Sintezo 4===
* Preparado de la '''1,1,1,2-tetrakloroetano''' per traktado de '''1,1-dukloroetano''' kaj '''kloro''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:1,1-Dichloroethane 3D.png|1,1-Dukloroetano|120px]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Chlorine-3D-vdW.png|kloro|50px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:1,1,1,2-Tetrachloroethane 3D.png|1,1,1,2-Tetrakloroetano|120px]]+[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]] [[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70px]]  
|-
|}

==Vidu ankaŭ==
* [[Klorido]]
* [[1,2-Dukloroetano]]
* [[1,1,1-Trikloroetano]]
* [[1,1,2-Trikloroetano]]
* [[1,2-Dukloroetileno]]
* [[1,1,2,2-Tetrakloroetano]]
* [[1,1,2-Trikloroetileno]]

== Referencoj ==
{{referencoj|3}}

[[Kategorio:Kloridoj]]</text>
      <sha1>av1zrpclj0jhts01xxd6nq8i3pwmdow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>1,1-Dukloroetano</title>
    <ns>0</ns>
    <id>853761</id>
    <revision>
      <id>9365188</id>
      <parentid>9148248</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:15:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>180276</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>9365188</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6605" sha1="tqoxa7msvdti2xc5r1or2myvs7d59ku" xml:space="preserve">{{Vidu ankaŭ|1,2-Dukloroetileno|1,2-Dukloroetano|1,1,1-Trikloroetano|1,1,2-Trikloroetano|1,1,2,2-Tetrakloroetano|1,1,1,2-Tetrakloroetano|1,1,2-Trikloroetileno}}
{{Tabela informkesto|Informkesto kemia substanco}} 
{| class=&quot;wikitable floatright&quot; width=10%
|-style=&quot;background: yellow; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Arial&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;span style=&quot;font-size:200%;&quot;&gt;1,1-dukloroetano&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;
|-
||[[Kemia formulo]]||&lt;center&gt;&lt;span style=&quot;font-size:300%;&quot;&gt; &lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font face=&quot;Trebuchet MS&quot; color=&quot;blue&quot;&gt;&lt;b&gt;C&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;H&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;Cl2&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/span&gt;&lt;/span&gt;&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:1,1-Dichloroethane sticks.png|300px|1,1-Dukloroetano]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Bastona kemia strukturo de la &lt;br&gt;1,1-dukloroetano'''&lt;/center&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;|&lt;center&gt;[[Dosiero:1,1-Dichloroethane 3D.png|300px|1,1-Dukloroetano]]&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;center&gt;'''Tridimensia kemia strukturo de la 1,1-dukloroetano'''&lt;/center&gt;
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |&lt;big&gt;Alternativa(j) nomo(j)&lt;/big&gt;
|-
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |
|-
|[[CAS-numero|CAS-numero-kodo]]||[https://commonchemistry.cas.org/detail?cas_rn=75-34-3 75-34-3]&lt;br&gt;
|-
|[[ChemSpider|ChemSpider kodo]]||[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.6125.html 6125]
|-
|[[PubChem|PubChem-kodo]]||[https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/6365 6365]
|- style=&quot;background: green; color: white&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |'''Fizikaj proprecoj'''
|-
|[[Aspekto]]||senkolora likvaĵo kun agrabla odoro iomete pli densa ol la akvo
|-
|[[Molmaso]]||98,95916 g mol&lt;sup&gt;−1&lt;/sup&gt;
|-
|[[Denseco]]||1,168 g/cm&lt;sup&gt;−3&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;[https://www.guidechem.com/encyclopedia/1-1-dichloroethane-dic305123.html GuideChem]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Fandpunkto]]||{{GdC|−97}} &lt;ref&gt;[https://comptox.epa.gov/dashboard/chemical/properties/DTXSID1020437 EPA United States Environmental Protection Agency]{{404|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Bolpunkto]]||{{GdC|57,3}} &lt;ref&gt;[https://www.chemsrc.com/en/cas/75-34-3_257293.html Chemsrc]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Refrakta indico]]||{{refraktindico|T=20|λ=761|k=4.0|1.4445}}
|-
|[[Ekflama temperaturo]]||{{GdC|−12,5}} &lt;ref&gt;[http://www.chemspider.com/Chemical-Structure.6125.html 6125]&lt;/ref&gt;
|-
|[[Solvebleco]]||[[Akvo]]:5,057 g/L&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto |url=https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=75-34-3 |titolo=Chemical Book |alirdato=2024-02-05 |arkivurl=https://web.archive.org/web/20240205222340/https://www.chemicalbook.com/ProductList_En.aspx?kwd=75-34-3 |arkivdato=2024-02-05 }}&lt;/ref&gt;
|-
|[[Mortiga dozo (LD50)]]||725 mg/kg (buŝe) &lt;ref&gt;[https://www.agilent.com/cs/library/msds/RHH-012_NAEnglish.pdf Agilent.com]{{404|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background: yellow; color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center;&quot; |[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|'''GHS etikedigo de kemiaĵoj''']]  
|-
|[[GHS Damaĝo-piktogramoj|GHS Damaĝo Piktogramo]]||&lt;center&gt;{{GHS Piktogramo|02|07}}
|-
|[[GHS pri klasado kaj etikedado de kemiaĵoj|GHS Signalvorto]]||Damaĝa substanco
|-
|[[GHS Deklaroj pri damaĝoj]]||{{H-Frazoj|225|302|319|335|412}}
|-
|[[GHS Deklaroj pri antaŭgardoj]]|| {{P-Frazoj|210|233|240|241|242|243|261|264|264+265|270|271|273|280|301+317|303+361+353|304+340|305+351+338|319|330|337+317|370+378|403+233|403+235|405|501}}
|-style=&quot;background: yellow;color: black&quot;
|colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align: center with=50%;&quot;|&lt;center&gt;&lt;small&gt;Escepte kiam indikitaj, datumoj estas prezentataj laŭ iliaj normaj kondiĉoj pri temperaturo kaj premo&lt;br&gt;({{GdC|25}} kaj 100 kPa)&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}
 
&lt;big&gt;'''1,1-Dukloroetano'''&lt;/big&gt; aŭ &lt;big&gt;'''1,1-dukloroetano'''&lt;/big&gt; estas organika kombinaĵo rezultanta el per traktado de '''kloroetano''' kaj '''klorida acido'''. Ĝi estas senkolora likvaĵo kun agrabla odoro iomete pli densa ol la akvo, malmulte solvebla en akvo sed solvebla en plejmulto el al nepolaraj organikaj solvantoj. 1,1-Dukloroetano posedas 2 karbonatomojn, 4 hidrogenatomojn kaj 2 kloratomojn. 1,1-Dukloroetano uzatas en kemiaj sintezoj kiel solvanto kaj en la preparado de farmaciaĵoj kaj industriaĵoj. 
 

==Sintezoj==
===Sintezo 1===
* Preparado de la '''1,1-dukloroetano''' per traktado de '''kloroetano''' kaj '''klorida acido''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:Chloroethane 3D.png|kloroetano|120px]] +[[Dosiero:Chlorine-3D-vdW.png|kloro|70px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:1,1-Dichloroethane 3D.png|1,1-Dukloroetano|120px]] +[[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70px]]
|-
|}


===Sintezo 2===
* Preparado de la '''1,1-dukloroetano''' per traktado de '''etano''' kaj '''kloro''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:Ethane 3D.png|etano|120px]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Chlorine-3D-vdW.png|kloro|50px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:1,1-Dichloroethane 3D.png|1,1-Dukloroetano|120px]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|70px]]   
|-
|}


===Sintezo 3===
* Preparado de la '''1,1-dukloroetano''' per traktado de '''acetaldehido''' kaj '''fosfora pentaklorido''':

{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:Acetaldehyde 3D.png|acetaldehido|120px]] +[[Dosiero:Phosphorus-pentachloride-3D-balls.png|fosfora pentaklorido|90px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:1,1-Dichloroethane 3D.png|1,1-Dukloroetano|120px]] +[[Dosiero:Phosphoryl-chloride-3D-balls.png|fosforila triklorido|90px]]   
|-
|}


===Sintezo 4===
* Preparado de la '''acetaldehido''' per hidratigado de '''1,1-dukloroetano''':
{| style = &quot;margin:0.3em auto 0.3em auto; border:5px solid #000000;&quot;
|
[[Dosiero:1,1-Dichloroethane 3D.png|1,1-Dukloroetano|120px]] &lt;math&gt;\mathsf{ \xrightarrow []{[H_2O]}\, }&lt;/math&gt;[[Dosiero:Acetaldehyde 3D.png|acetaldehido|120px]] +[[Dosiero:Flower pattern numbers 2.png|numero 2|50px]][[Dosiero:Hydrogen-chloride-3D-vdW-labelled.svg|klorida acido|50px]]    
|-
|}

==Vidu ankaŭ==
* [[Klorido]]

== Referencoj ==
{{referencoj|3}}
[[Kategorio:Kloridoj]]</text>
      <sha1>tqoxa7msvdti2xc5r1or2myvs7d59ku</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Craig Venter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>856578</id>
    <revision>
      <id>9365314</id>
      <parentid>8644974</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365314</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1767" sha1="ovqbeex7t2dx9wgby2ktt4oeoxmehbb" xml:space="preserve">{{Informkesto sciencisto}}
'''John Craig VENTER''' ([[Sallaga Urbo]], [[Utaho]], [[Usono]]; 14a de oktobro 1946) estas usona [[biologo]] kaj entreprenisto. Li estis la fondoprezidanto de ''[[Celera Genomics]]'', kaj famiĝis per iniciato de sia propra [[Homgenoma Projekto]] en 1999, for de la publika konsorcio, kun komercaj celoj kaj uzante la teknikon &quot;shotgun sequencing&quot;. 

Reveninte el la [[Vjetnama milito]], li ekkarieris en medicino, sed ŝanĝis sian fakon kaj diplomiĝis en [[Biokemio]] en 1972 kaj doktoriĝis en [[Farmacio]] en 1975, ambaŭ ĉe la [[Universitato de Kalifornio en San-Diego]]. Laborinte en la [[Universitato ĉe Buffalo]] de [[Novjorkio]], li eniris en la [[Nacia Instituto pri Sano]] en 1984.

Estante en la NIS, Venter eklernis la teknikon por identigi rapide grandparte la mesaĝajn [[RNA]] estantaj en [[ĉelo]], kaj ekuzis ilin por identigi rapide genojn de la [[cerbo|homa cerbo]]. La sekvencoj uzitaj estas tiuj konataj kiel EST. En polemika jura procezo, Venter klopodis patenti ilin, sed li perdis la kazon. 

Unu de siaj sukcesaj atingoj estis deĉifri por la unua fojo la kompletan sekvencon de viva [[organismo]]: nome la bakterio ''Haemophilus influenzae''. 

En junio de 2005, li kunfondis Synthetic Genomics, firmao dediĉita al la uzado de [[mikroorganismo]]j genetike modifitaj por la produktado de [[etanolo]] kaj [[hidrogeno]] kiel [[Alternativa fuelo|alternativaj brulaĵoj]]. 

== Eksteraj ligiloj ==
{{wikiquote|Craig Venter}}
* [http://nobelprize.org/chemistry/laureates/1980/gilbert-autobio.html Membiografio en nobelprize.org]

{{Bibliotekoj}}
{{-}}
* {{Tradukita|lingvo= es |artikolo=Craig Venter|revizio=156236209}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Venter, Craig}}
[[Kategorio:Usonaj biologoj]]
[[Kategorio:Kemiaj strukturoj]]</text>
      <sha1>ovqbeex7t2dx9wgby2ktt4oeoxmehbb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:23-a de februaro</title>
    <ns>1</ns>
    <id>869031</id>
    <revision>
      <id>9365174</id>
      <parentid>8718318</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365174</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="409" sha1="837fvursxr3sycv63b8gwg6foqmj61e" xml:space="preserve">{{komento tagoj de la monato 2024 04 28}}

Eventoj de 1945: la vilaĝo Ławże restas tute nekonata, nenio pri tia loko troveblas en la pola vikipedio - la informo konsiderindas altgrade nefidinda ... ĉar ĉiukaze la eventoj de 1945 ampleksas signife pli ol 20 vortojn, la tre dubinda parto simple forfalos. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 13:00, 2 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>837fvursxr3sycv63b8gwg6foqmj61e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Medicina kanabo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>874946</id>
    <revision>
      <id>9365389</id>
      <parentid>8816480</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:24:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7118" sha1="t2ayb04dl3dsvu8cn6yt4vcik33stnm" xml:space="preserve">[[dosiero:Medical cannabis.jpg|eta|Medicina mariĥuano el Usono]]
[[dosiero:Medical-cannabis-card-california.jpg|eta|Viro kun Kalifornia ''Medicina Mariĥuana Identigkarto'']]
[[dosiero:Cannabis sativa (Köhler).jpg|eta|''Cannabis sativa'' L., el ''la kuracplantoj de Köhler'', [[1897]]]][[dosiero:Cannabissativadior.jpg|eta|''Cannabis sativa'' de ''Wiener Dioscorides'', 512]]
'''[[Kanabo]] kaj [[Kanabinoido|kanabinoidoj]] kiel [[Medikamento|medikamentoj]]''' en siaj diversaj formoj havas longan tradicion kiel [[kuracherbo]]. Diversaj kanabaj preparoj estas inkluditaj en hinda [[Ajurvedo|ajurveda medicino]] kaj en [[ĉina tradicia medicino]] &lt;ref&gt;{{cite journal|vauthors=Murnion B|title=Medicinal cannabis|journal=Australian Prescriber|volume=38|issue=6|pages=212–15|date=December 2015|pmid=26843715|pmc=4674028|doi=10.18773/austprescr.2015.072}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=What is medical marijuana?|url=https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/marijuana-medicine|website=National Institute of Drug Abuse|access-date=19 April 2016|date=July 2015|quote=The term medical marijuana refers to using the whole unprocessed marijuana plant or its basic extracts to treat a disease or symptom.|archive-date=17 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417154854/https://www.drugabuse.gov/publications/drugfacts/marijuana-medicine|url-status=live}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite journal|title=Release the strains|journal=Nature Medicine|volume=21|issue=9|pages=963|date=September 2015|pmid=26340110|doi=10.1038/nm.3946|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BenAmar2006&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Ben Amar M|title=Cannabinoids in medicine: A review of their therapeutic potential|journal=Journal of Ethnopharmacology|volume=105|issue=1–2|pages=1–25|date=April 2006|pmid=16540272|doi=10.1016/j.jep.2006.02.001|type=Review|citeseerx=10.1.1.180.308}}&lt;/ref&gt;. 

En [[Eŭropo]], eltiraĵoj de la planto, ''Extractum kanabo'', kaj alkoholsolvaĵo, ''Tinctura kanabo'', estis en medikamenta uzo en la 19-a kaj fruaj 20-a jarcentoj kaj estas inkluditaj en kelkaj [[Farmakopeo|farmakopeoj]]. La planto tiam estis utiligita kiel [[Kontraŭdolorilo|kontraŭdolorigilo]] kaj [[sedativo]] &lt;ref name=&quot;Borgelt2013&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Borgelt LM, Franson KL, Nussbaum AM, Wang GS|title=The pharmacologic and clinical effects of medical cannabis|journal=Pharmacotherapy|volume=33|issue=2|pages=195–209|date=February 2013|pmid=23386598|doi=10.1002/phar.1187|s2cid=8503107|url=https://wsma.org/doc_library/LegalResourceCenter/MedicalCannabis/Med%20Mar%20-%20Pharmacologic%20and%20Clinical%20Effects.pdf|access-date=11 November 2017|archive-date=28 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210828161528/https://wsma.org/doc_library/LegalResourceCenter/MedicalCannabis/Med%20Mar%20-%20Pharmacologic%20and%20Clinical%20Effects.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;JAMA2015&quot;&gt;{{cite journal|vauthors=Whiting PF, Wolff RF, Deshpande S, Di Nisio M, Duffy S, Hernandez AV, Keurentjes JC, Lang S, Misso K, Ryder S, Schmidlkofer S, Westwood M, Kleijnen J|title=Cannabinoids for Medical Use: A Systematic Review and Meta-analysis|journal=JAMA|volume=313|issue=24|pages=2456–73|date=23 June 2015|pmid=26103030|doi=10.1001/jama.2015.6358|doi-access=free|hdl=10757/558499|hdl-access=free}}&lt;/ref&gt;. 

Hodiaŭ, kanabo estas ofte uzata medicine por redukti la malkomforton de [[glaŭkomo]] kaj kontraŭstari [[Naŭzo|naŭzon]] kaj pliigi [[Apetito|apetiton]] ĉe [[kancero]] kaj [[Aidoso|aidosaj]] [[Paciento|pacientoj]]. Krome, kanabo estas uzata por redukti [[Spasmo|spasmojn]] kaj doloron en pacientoj kun [[multobla sklerozo]] (MS) kaj aliaj nervaj malordoj &lt;ref name=&quot;wang2021&quot;&gt;{{cite journal|last1=Wang|first1=Li|last2=Hong|first2=Patrick J|last3=May|first3=Curtis|last4=Rehman|first4=Yasir|last5=Oparin|first5=Yvgeniy|last6=Hong|first6=Chris J|last7=Hong|first7=Brian Y|last8=AminiLari|first8=Mahmood|last9=Gallo|first9=Lucas|title=Medical cannabis or cannabinoids for chronic non-cancer and cancer related pain: a systematic review and meta-analysis of randomised clinical trials|journal=BMJ|volume=374|date=2021-09-09|pages=n1034|issn=1756-1833|pmid=34497047|doi=10.1136/bmj.n1034|url=https://www.bmj.com/content/374/bmj.n1034|doi-access=free|access-date=9 September 2021|archive-date=9 September 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210909220904/https://www.bmj.com/content/374/bmj.n1034|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Verŝajne ekzistas ankaŭ aliaj malsanoj kie kanabo povas havi uzon, kiu ne estas tiel bone dokumentita. 

== Nordameriko ==
En pluraj [[usonaj ŝtatoj]], apartaj ellasejoj estis starigitaj por kanabo por medicina uzo surbaze de [[Preskriba kuracilo|preskribo]] de [[kuracisto]]. En kelkaj lokoj, medicinaj ''kanabaj kluboj'' estas protektitaj per lokaj politikaj decidoj. Aktuale en [[2022]], 37 ŝtatoj pasigis leĝojn leĝigantajn la uzon de kanabo kiel medikamento &lt;ref name=&quot;NCSL&quot;&gt;{{cite web|title=State Medical Marijuana Laws|url=http://www.ncsl.org/research/health/state-medical-marijuana-laws.aspx|website=National Conference of State Legislatures|date=12 September 2022|access-date=6 October 2022|archive-date=11 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181211125951/http://www.ncsl.org/research/health/state-medical-marijuana-laws.aspx|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

Kuracistoj, kiuj skribas preskribojn por kanabo, estis procesigitaj de federaciaj aŭtoritatoj. Usona [[ŝtatakuzanto]] [[Eric Holder]] sub la [[Obama-registaro|Obama registaro]] deklaris en 2009 ke ili ne procesigus la medicinan uzon de kanabo &lt;ref&gt;«[http://www.nytimes.com/2009/10/20/us/20cannabis.html?_r=0 U.S. Won’t Prosecute in States That Allow Medical Marijuana]». ''New York Times''. 19. oktober 2009.&lt;/ref&gt;. 

Pluraj farmaciaj grupoj evoluigis patentitajn medikamentojn enhavantajn sintezan THC aŭ aliajn sintezajn [[Kanabinoido|kanabinoidojn]], sub nomoj kiel ''Marinol''. Ĉi tiuj medikamentoj kutime baziĝas sur parola konsumado, sed multaj pacientoj preferas fumi kanabon, ĉar ili asertas, ke estas pli facile kontroli la efikon per ĉi tiu metodo de [[Konsumo|konsumado]]. 

Kanabo estas laŭleĝa por kuraca uzo en [[Kanado]] (kaj kanabo-oleo kaj sekigita plantmaterialo) &lt;ref&gt;«[https://www.bbc.com/news/world-us-canada-33098923 All forms of medical marijuana are legal, Canadian court rules]». ''BBC''. la 11an de junio 2015&lt;/ref&gt;. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==

* {{Dmoz|Society/Issues/Health/Drugs/Illegal/Pro-Legalization/Marijuana/Medical_Purposes/}}
* [http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/cam/cannabis/patient Informo pri Kanabo kaj Kanabinoidoj] de la Usona Nacia Kancera Instituto
* [https://web.archive.org/web/20090327124100/http://www.cmcr.ucsd.edu/geninfo/news.htm La Centro por Medikamenta Kanaba Esploro de la Universitato de Kalifornio]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kanabo]]
[[Kategorio:Medikamentoj]]
[[Kategorio:Kuracplantoj]]
[[Kategorio:Herbokuracado]]
[[Kategorio:Antioksidantoj]]
[[Kategorio:Kontraŭdoloriloj]]
[[Kategorio:Kontraŭvomigiloj]]
[[Kategorio:Nesteroidaj kontraŭinflamaj medikamentoj]]
[[Kategorio:Medicina etiko]]</text>
      <sha1>t2ayb04dl3dsvu8cn6yt4vcik33stnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fuzio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>882116</id>
    <revision>
      <id>9365652</id>
      <parentid>9087345</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:35:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>/* Referencoj */</comment>
      <origin>9365652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="abkzkafdmrnnytggokn1bjj4gcpn6ew" xml:space="preserve">'''Fuzio''', aŭ sintezo, estas la procezo kunigi du aŭ pli distingajn unuojn en novan tuton. La  [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV) aparte elstarigas du signifon, unue [[nuklea fuzio]] kaj due la juran kaj ekonomikan signifon de &quot;kunfandiĝo de kompanioj&quot;,&lt;ref&gt;[https://vortaro.net/#fuzio_kd artikolo ''fuzio'' en la] [[Plena Ilustrita Vortaro de Esperanto]] (PIV), eldono de 2020, reta versio&lt;/ref&gt; kvankam analogie ankaŭ povas temi pri kunfandiĝo de aliaj administraj unuoj, ekzemple urboj, komunumoj, distriktoj ktp, aŭ pri de asocioj, organizaĵoj, societoj aŭ simile.

'''Fuzio''' ankaŭ povas rilati al:
{{enhavtabelo dekstre}}

==Scienco kaj teknologio==
===Fiziko===
* [[Nuklea fuzio]], multoblaj [[atomkerno]]j kombinantaj por formi unu aŭ plurajn malsamajn atomkernojn kaj [[Subatoma partiklo|subatomajn partiklojn]]
**Fuzia energio ([[d:Q641442]]), elektroproduktado uzante kontrolitajn nukleajn fuziajn reagojn
**Malvarma fuzio ([[d:Q180381]]), hipotezita speco de nuklea reago kiu okazus ĉe aŭ proksime de ĉambra temperaturo
* Varmfandado ([[d:Q5693277]]), velda procezo por kunigi du pecojn de termoplasta materialo

===Biologio kaj medicino===
* Duorela fuzio ([[d:Q4913931]]), la kogna procezo de kombinado de la aŭdaj informoj ricevitaj de ambaŭ oreloj
* Duokula fuzio, la kogna procezo en [[duokula vidkapablo]] de kombinado de la vidaj informoj ricevitaj de ambaŭ okuloj
* Ĉelfuzio ([[d:Q56592403]]), procezo en kiu pluraj ununukleaj ĉeloj kombiniĝas por formi plurnuklean ĉelon
* Genfuzio, genetika evento kaj molekula biologia tekniko - rezultiĝas kunfandita geno ([[d:Q1108970]])
* Membranfuzio aŭ iom pli longe Lipida dutavola fuzio ([[d:Q6556360]]), parto de pluraj ĉelaj procezoj
* Mjelfuzio ([[d:Q770609]]), kirurgia tekniko uzata por kombini du aŭ pliajn vertebrojn
* Dentofuzio ([[d:Q3847191]]), denta anomalio en kiu du dentoj estas kunigitaj

== Juro kaj ekonomiko ==
*  fuzio de firmaoj, do kunfandiĝo de kompanioj ([[d:Q1363768]]) - vidu la aldonan noton tute supre

== Pliaj signifoj ==
Kompreneble ankaŭ estas grafikaj, artaj, komputilaj, financaj kaj aliaj ekonomikaj kaj administraj signifoj, kiuj estas bone priskribataj per la ĝenerala difino &quot;la procezo kunigi du aŭ pli distingajn unuojn en novan tuton&quot;.

== Referencoj ==
{{Projektoj|ReVo=fuzi}}{{Referencoj}}
{{-}}
{{apartigilo}}</text>
      <sha1>abkzkafdmrnnytggokn1bjj4gcpn6ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato de Ilinojso ĉe Urbana–Champaign</title>
    <ns>0</ns>
    <id>883203</id>
    <redirect title="Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign" />
    <revision>
      <id>9365833</id>
      <parentid>8853373</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:20:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>13076</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</comment>
      <origin>9365833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</text>
      <sha1>9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Universitato de Ilinojso ĉe Urbana–Champaign</title>
    <ns>1</ns>
    <id>883204</id>
    <redirect title="Diskuto:Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign" />
    <revision>
      <id>9365828</id>
      <parentid>8853375</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:19:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Xqbot</username>
        <id>13076</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Roboto: Riparas duoblan alidirekton al [[Diskuto:Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</comment>
      <origin>9365828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="hkqgj7ehki4qqubd19vfl4pck7x3iz8" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Diskuto:Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</text>
      <sha1>hkqgj7ehki4qqubd19vfl4pck7x3iz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maurycy Gottlieb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>883394</id>
    <revision>
      <id>9365763</id>
      <parentid>9268577</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:23:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6082" sha1="idji5zzus58z5sgburwclsaeoxrheph" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Maurycy GOTTLIEB''' ({{Nrsp|(&lt;small&gt;{{Audio|Pl-Maurycy Gottlieb.ogg|Pollingva prononco}}&lt;/small&gt;}}; la 21/28-an de februaro 1856, en [[Drohobiĉ]], [[Aŭstra imperio|Aŭstrio]] – la 17an de julio 1879, en [[Krakovo]]) estis pola-juda realista [[Pentrarto|pentristo]] de la Romantika periodo &lt;ref name=&quot;WIEM2&quot;&gt;{{cite web|last=|first=|date=|title=Gottlieb, Maurycy|trans-title=Gottlieb, Maurice|url=http://portalwiedzy.onet.pl/32979,haslo.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20060117095603/http://portalwiedzy.onet.pl/32979,haslo.html|archive-date=17 January 2006|accessdate=23 November 2012|work=Malarstwo, Europa|publisher=Encyklopedia WIEM|language=Polish}}&lt;/ref&gt;. Konsiderita unu el la plej talentaj studentoj de [[Jan Matejko]], Gottllieb mortis je la aĝo de 23 &lt;ref name=&quot;pinakoteka2&quot;&gt;{{cite web|last=|first=|date=|title=Maurycy (Moses) Gottlieb, Drohobycz 1856 – Kraków 1879|trans-title=Maurice (Moses) Gottlieb, Drohobycz 1856 – Cracow 1879|url=http://www.pinakoteka.zascianek.pl/Gottlieb_M/Gottlieb_M_bio.htm|archive-url=|archive-date=|accessdate=19 November 2012|website=|publisher=Pinakoteka Zascianek.pl|language=Polish}}&lt;/ref&gt;.

Li laboris ĉefe en [[Vieno]] kaj [[Munkeno]]. Kvankam li atingis nur 23-jaraĝo, li postlasis proksimume 300 pentraĵojn (plejparte skizoj, sed ankaŭ oleo-pentraĵoj), la plej multaj el ili en nefinita stato &lt;ref name=&quot;Weems&quot;&gt;Erik Weems, [http://eeweems.com/maurycy_gottlieb/ Biography of Maurycy Gottlieb] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20041216000000/https://web.archive.org/web/20041216230124/http://eeweems.com/maurycy_gottlieb/ |date=2004-12-16 }} at ''Eeweems.com'', Richmond VA. Retrieved 19 November 2012&lt;/ref&gt;. Lia plej fama verko, ''Judoj en la sinagogo en Jom Kippur,'' estis kreita en Vieno.

== Laboro kaj stilo ==
[[Dosiero:Maurycy Gottlieb Grave.jpg|eta|La tombo de Mauricius Gottlieb|354x354ra]]
Li pentris bildojn pri historiaj temoj, evoluigis judajn temojn, inkluzive de bibliaj temoj.

Dum siaj studoj en Krakovo, li kreis tiajn {{JN|historia pentraĵo}} kiel &quot; ''La [[Ĵuro]] de [[Tadeusz Kościuszko|Kościuszko]] en Krakovo'' &quot;, &quot; ''Livonian Fraŭlo kun Peto Protekti [[Sigismondo la 2-a (Pollando-Litovio)|Zygmunt Augustus]] de [[Ferdinando la 1-a (Sankta Romia Imperio)|Imperiestro Ferdinando]], Albrecht Brandenburg ricevante investoj de [[Sigismondo la 1-a (Pollando)|Reĝo Sigismondo la Maljuna]]'' &quot;, &quot; ''Sceno de la Vivo de [[Falsa Demetrio la 1-a|Demetrio la Pretendanto]]'' ”, same kiel “ ''Memportreto en la Kostumo de Pola Nobelo'' ”. Poste, li ĉefe pentris scenojn ligitajn al juda kulturo kaj tradicioj. La pentraĵo ''Shylock kaj Jessica'' (1877) estis alte taksita kaj estis ekspoziciita en la Industria Lernejo en [[Lvivo]], kaj poste en Varsovio. Krome, Gottlieb kreis multajn specojn de [[Portreto|portretoj]] ([[memportreto]] kiel [[Ahasvero|Ahasferus]], ''judo en araba kostumo'', ''Kapo de maljunulino en ĉapo'', ''Ebriulo'' kaj aliaj), kaj, komisiita fare de viena eldonisto, li ilustris la vivojn de Nathan Mendritz. kaj [[Uriel Da Costa|Uriel Acosta]] kaj la [[libro de Rut]].

Kvankam la fruaj pentraĵoj de Gottlieb havis naciismajn polajn temojn, li baldaŭ turnis sin al judaj temoj. Liaj gepatroj edukis lin nereligie en la spirito de la [[Klerismo]], sed li volis studi siajn radikojn en la juda kulturo kaj por fari tion li legis la multvoluman ''Historion de la judoj'' de Heinrich Graetz . 

Lia bildo ''Jesus Predikanta en Capernaum'' kaŭzis eksciton ĉar ĝi prezentas Jesuon, kun [[tempiaj harbukloj]] ({{Lang-yi|peos}}) kaj [[talito]] (preĝoŝalo), kiel tipan [[Rabeno|rabenon]] instruanta judojn.

En la lasta periodo de sia vivo, Gottlieb laboris ĉefe pri pentraĵoj, kiuj estis la efektivigo de lia nova misio - pola-juda interkompreniĝo per [[Pentrarto|pentrado]]. Tiuj estis kaj religiaj ([[Jesuo]] en la [[sinagogo]] en [[Kapernaum]], [[Kristo]] en la [[Templo de Jerusalemo|Templo]]) kaj historiaj kaj literaturaj verkoj ([[Kazimiro la 3-a (Pollando)|Kazimierz Woelki]], Donado de rajtoj al la judoj, Jankiel Zimbalista kaj Zosia).

La laboro de Gottlieb estis prezentita plurajn fojojn dum la [[intermilita periodo]]. En 1892, la Gottlieb Memora Komisiono konstruis gravan [[Monumento|monumenton]] ([[obelisko]]) por li. La artisto ofte estis nomita la plej elstara studento de Matejko.

Li estis entombigita en la Nova Juda Tombejo en Krakovo.

Post la falo de la [[Fera Kurteno]], multaj polaj kolektoj nekonataj en la [[Okcidenta civilizo|Okcidento]] estis popularigitaj, kaj lia [[reputacio]] kreskis signife. 

Liaj pli junaj fratoj Marcin Gottlieb (1867-1931) kaj [[Leopold Gottlieb]] (1879-1934) ankaŭ estis pentristoj.

== Galerio ==
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Gottlieb_Recha_welcoming_her_father.jpg|alternative=Recha welcoming her father, 1867–1877, National Museum of Warsaw|''Recha bonvenigas [[Natan la saĝulo|ŝian patron]]'', 1867–1877, [[Nacia Muzeo en Varsovio|Nacia Muzeo de Varsovio]]
Dosiero:Shylock_e_jessica.jpeg|alternative=Shylock and Jessica, 1876|''Ŝajlok kaj Jesika'', 1876
Dosiero:Maurycy_Gottlieb_-_Jews_Praying_in_the_Synagogue_on_Yom_Kippur.jpg|alternative=Jews Praying in the Synagogue on Yom Kippur, 1878, Tel Aviv Museum of Art|''Judoj preĝanta en la Sinagogo je Jom Kippur'', 1878, [[Tel-Aviva Muzeo de Arto]]
Dosiero:Maurycy_Gottlieb,_Chrystus_nauczający_w_Kafarnaum.jpg|alternative=Christ Preaching at Capernaum, 1879 (Warsaw)|''Kristo Prediktas ĉe [[Kafarnao]]'', 1879 ([[Nacia Muzeo en Varsovio|Varsovio]])
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
 

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20070926175956/http://www.technion.ac.il/~gever/tkipur.jpg ''Judoj Preĝanta en la Sinagogo je Jom Kippur''], en Poemo por Lupaga projekto.
* ''Głowa starca'' – olea pentraĵo de Gottlieb en [http://cbj.jhi.pl/documents/589838/0/ Centra Juda Biblioteko]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Mortintoj en 1879]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1856]]
[[Kategorio:Krakovanoj]]
[[Kategorio:Judaj pentristoj]]
[[Kategorio:Polaj pentristoj]]</text>
      <sha1>idji5zzus58z5sgburwclsaeoxrheph</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leopold Gottlieb</title>
    <ns>0</ns>
    <id>883397</id>
    <revision>
      <id>9365769</id>
      <parentid>8858249</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3040" sha1="skmzqrkmddbhydb3hizhf2b54apezd3" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Leopold GOTTLIEB''' (1883, en [[Drohobiĉ]], Partitioned Pollanda – Parizo, 1934) estis  pola-Juda modernisma [[Pentrarto|pentristo]] kaj parto de la [[Skolo de Parizo]]. Lia frato [[Maurycy Gottlieb]], ankaŭ pentristo, mortis ĵus antaŭ ol Leopold naskiĝis.

== Vivo kaj kreivo ==
De familio de galegaj judoj. En 1896 - 1902 li studis ĉe la Krakova Akademio de Artoj kun Jacek Malczewski kaj Teodor Aksentowicz, poste kopiis la nederlandan ĉe la Alte Pinakothek en Munkeno. En 1904 li ekloĝis en [[Parizo]]. Li estis unu el la iniciatintoj de la kreado de la Krakova ''Grupo de Kvin'', kaj kune kun membroj de la grupo li ekspoziciis en 1905-1907 en Krakovo, Lemberg ([[Lvivo]]), [[Vieno]], [[Berlino]], [[Varsovio]].

En 1906 li translokiĝis al [[Jerusalemo]] kaj tie instruis en la [[Bezalel Akademio de Arto kaj Dezajno|Bezalel Akademio]]. Revenis Parizon en 1908. Li eniris la cirklon de [[Montparnasse]]- artistoj kaj estis amikoj kun [[Moïse Kisling|Kisling]], [[Zak, Eugeniusz|Zach]] kaj aliaj. En 1912, la unua persona ekspozicio de la artisto estis okazigita en Lemberg, kaj en la sama jaro liaj verkoj estis montritaj en la Galerio Jose Dalmau en [[Barcelono]]. Li ekspoziciis ĉe la [[Parizaj Salonoj]] kaj la [[Viena secesio|Viena Secesio]]. Dum la [[unua mondmilito]] li batalis sub la komando de [[Józef Piłsudski|Pilsudski]], lasis skizojn de milita vivo, ili estis montritaj en ekspozicio en [[Lublin]] (1917). De 1917 ĝis 1919 li estis proksima al la grupo de polaj [[Ekspresionismo|ekspresionistoj]] ( ''formistoj''  - [[Stanisław Ignacy Witkiewicz|Witkewicz]] kaj aliaj). Laboris en Pollando, Aŭstrio, Germanio. En 1926 li revenis Parizon loĝis tie konstante, kie li estis asociita kun polaj artistoj kaj apartenis al la ''Société des Artistes Indépendants''. En 1929 li aliĝis al la pola artista asocio Rytm.

Li kreis simbolajn pentraĵojn, ofte pri sociaj temoj, kaj religiajn kunmetaĵojn en [[Ekspresionismo|esprimisma]]-[[Kubismo|kubisma]] maniero.

Li lasis [[portreto]]jn de [[Andre Salmon]], [[Jules Pascin|Pascin]], [[Diego Rivera]], [[Stefan Żeromski]], [[Jan Kasprowicz]], [[Helena Rubinstein]] kaj aliaj.

== Galerio ==
&lt;gallery heights=&quot;200&quot; mode=&quot;packed&quot;&gt;
Dosiero:Leopold_Gottlieb_portrait_Andre_Salmon.jpg|''Monsenjor 10'', de la 1920-aj jaroj
Dosiero:Fo_gottlieb_kobiety_i_tulipan_mnk_l.jpeg
Dosiero:Leopold_Gottlieb_Miłosierdzie_1913.jpg
Dosiero:Gottliebl-biale.jpg
&lt;/gallery&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [https://web.archive.org/web/20110817000000/http://gallery97telaviv.com/gallery/Leopold_Gottlieb.html Leopold Gottlieb en la retejo de ''Gallery97 en Tel-Avivo'']
* portreto de Gottlieb en [http://cbj.jhi.pl/documents/589868/0/ Centra Juda Biblioteko]
* [https://www.benuricollection.org.uk/intermediate.php?artistid=15 Artaĵo de Leopold Gottlieb] ĉe la [https://benuri.org/ Ben Uri] retejo
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Mortintoj en 1934]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1883]]
[[Kategorio:Polaj pentristoj]]
[[Kategorio:Judaj pentristoj]]</text>
      <sha1>skmzqrkmddbhydb3hizhf2b54apezd3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Paweł Brodzisz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>887712</id>
    <revision>
      <id>9365752</id>
      <parentid>9253275</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7846" sha1="h7kzm8vj0rqj9hbey9gggtaf7ssopv3" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
| dosiero = GRAF1 Autoportret P. Brodzisz 40 x 30 mm. Artysta malarz grafik Paweł Brodzisz 2013. Eksponat Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach.png
| priskribo = Memportreto de Paweł Brodzisz&lt;br /&gt;la reliefa presado dimensioj 40 x 30 mm&lt;ref name=dzial-malarstwa-rysunku-grafiki4 /&gt;
}}
[[Dosiero:MAL124 Czterej jeźdźcy Apokalipsy 50 x 77 mm. Artysta malarz Paweł Brodzisz olej - alkid na miedzi 2025. Eksponat Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach.png|eta|''[[Rajdantoj de la Apokalipso|Kvar Rajdantoj de l' Apokalipso]]'', la pentraĵo de Paweł Brodzisz&lt;br /&gt;olepentrado dimensioj 50&amp;nbsp;x&amp;nbsp;77&amp;nbsp;mm, ekspoziciaĵo de la [[Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak en Tychy]]&lt;ref name=czterej-jezdzcy-apokalipsy&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/mal124-czterej-jezdzcy-apokalipsy/.|titolo=Kvar Rajdantoj de l' Apokalipso.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=31-an de januaro 2025 }}&lt;/ref&gt;.]]
[[Dosiero:Bitwa pod Cedynią 42x15 mm. Artysta Paweł Brodzisz 2022. Eksponat Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak w Tychach.png|eta|''Batalo de [[Cedynia]]'', la pentraĵo de Paweł Brodzisz&lt;br /&gt;olepentrado dimensioj 15&amp;nbsp;x&amp;nbsp;42&amp;nbsp;mm, ekspoziciaĵo de la Muzeum Miniaturowej Sztuki Profesjonalnej Henryk Jan Dominiak en Tychy&lt;ref name=cedynia4&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/mal100-bitwa-pod-cedynia/|titolo=Batalo de Cedynia.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=3-a de noviembre 2024 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=dzial-malarstwa-rysunku-grafiki4&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/2015/12/17/dzial-malarstwa-rysunku-grafiki/|titolo=Sekcio de Pentraĵo, Desegnaĵo kaj Grafiko.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=3-a de noviembre 2024 }}&lt;/ref&gt;.]]
'''Paweł Brodzisz''' ''(esperante: Paŭlo Brodzisz)'' (naskiĝis la [[15-a de februaro]] [[1975]] en [[Jaszczowo]]) estas [[Pollando|pola]] [[artisto]] [[pentristo]], [[grafiko|grafikisto]], [[fotisto]], desegnisto kaj la [[Lublina provinco|lublina]]&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt; kaj [[Silezia provinco|silezio]]&lt;ref name=architektura-slaska-w-miniaturze4&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu/wp/architektura-slaska-w-miniaturze/|titolo=Architektura Śląska w miniaturze Pawła Brodzisza.|publisher=muzeumminiaturowejsztukiprofesjonalnejhenrykjandominiak.eu |date=3-a de noviembre 2024 }}&lt;/ref&gt; regionisto&lt;ref name=umcs-pl4&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.umcs.pl/pl/slownik-biograficzny-absolwentow-umcs,6372,pawel,18481.chtm|titolo=Paweł Brodzisz – UMCS.|publisher=umcs.pl |date=3-a de noviembre 2024 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=radio-lublin-pl&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://archiwum.radio.lublin.pl/2022/11/kobieta-linoryt-wystawa-prac-pawla-brodzisza/|titolo=„Kobieta – Linoryt”. Wystawa prac Pawła Brodzisza – Radio Lublin.|publisher=radio.lublin.pl|date=3-a de noviembre 2024|alirdato=2024-11-03|arkivurl=https://web.archive.org/web/20250123184832/https://archiwum.radio.lublin.pl/2022/11/kobieta-linoryt-wystawa-prac-pawla-brodzisza/|arkivdato=2025-01-23}}&lt;/ref&gt;. Reprezentanto de [[realismo]] en [[pentrarto]] kaj pejzaĝo&lt;ref name=architektura-slaska-w-miniaturze4 /&gt;.

== Scienco ==
;Mezlernejo
Abituriento de la 1-a Liceo de [[Jan Zamoyski]]&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt;.

;Studoj
En la jaro [[2000]] finis la studadon en la [[Natura Universitato en Lublin|Natura Universitato]] en Lublin&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt; – publika universitato. En la jaroj antaŭ [[2005]] finis [[pentrarto]] ĉe la [[Universitato Maria Curie-Skłodowska]] en Lublin&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt; – publika universitato kaj en [[2011]] finis ankaŭ privata supera lernejo, kiuj estas [[Katolika Universitato de Lublin &quot;Johano Paŭlo la 2-a&quot;]]&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt;.

== Ekspozicioj en Pollando kaj eksterlande ==
Ĝis la [[31-a de oktobro]] [[2024]] Paweł Brodzisz li atingis preskaŭ 40 individuajn ekspoziciojn&lt;ref name=brodzisz-wystawy-indywidualne&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.brodzisz.pl/wystawy/wystawy-indywidualne|titolo=Paweł Brodzisz – Wystawy indywidualne.|publisher=brodzisz.pl |date=4-a de noviembre 2024 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt;. En Pollando kaj eksterlande – partoprenis en pli ol 100 kolektivajn ekspoziciojn&lt;ref name=brodzisz-wystawy-zbiorowe /&gt;. Oni montris liajn verkojn en la ekspozicio de modernaj kaj famaj pentristoj kaj grafikistoj – en :
* [[Pollando]] – ([[Chełm]], [[Góra Kalwaria]], [[Lublin]], [[Pszczyna]], [[Puławy]], [[Świdnik]], [[Tychy]])&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt;&lt;ref name=brodzisz-wystawy-zbiorowe /&gt;
* [[Aŭstrio]] – ([[Vieno]])&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt;&lt;ref name=brodzisz-wystawy-zbiorowe /&gt;
* [[Italio]] – ([[Treviolo]])&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt;&lt;ref name=brodzisz-wystawy-zbiorowe /&gt;
* [[Hungario]] – ([[Hajdúhadház]])&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt;&lt;ref name=brodzisz-wystawy-zbiorowe /&gt;
* [[Sud-Koreio]] – ([[Kunsan]])&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt;&lt;ref name=brodzisz-wystawy-zbiorowe&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.brodzisz.pl/wystawy/wystawy-zbiorowe|titolo=Paweł Brodzisz – Wystawy zbiorowe.|publisher=brodzisz.pl |date=3-a de noviembre 2024 }}&lt;/ref&gt;

== Galerio ==
Tipaj temoj de la pentrado de Brodzisz estas polaj pejzaĝoj, de historiaj eventoj kaj batal-tema, portretoj kaj grafikisto de la vojaĝoj&lt;ref name=radio-lublin-pl /&gt;&lt;ref name=umcs-pl4 /&gt;&lt;ref name=cedynia4 /&gt;.

{{-}}
;Galerio de pentraĵoj
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Widok na miasto od strony północnej z lat 30. XX w. - 2012, olej płotno 60x80 - Paweł Brodzisz.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px| --&gt;''Vido al la Łęczna la fino de la 1930-aj jaroj'' 2012&lt;br /&gt;[[Oleo-pentrado|olepentrado]] dimensioj 60&amp;nbsp;x&amp;nbsp;80&amp;nbsp;cm
Dosiero:Łęczna ul. Nowokościelna z lat 50. XX w . - 2012, olej płótno 60x80 - Paweł Brodzisz.JPG|&lt;!-- eta|maldekstra|180px| --&gt;''Łęczna, vido al la strato Nowokościelna el la fino de la 1950-aj jaroj.'' 2012&lt;br /&gt;olepentrado dimensioj 60&amp;nbsp;x&amp;nbsp;80&amp;nbsp;cm
Dosiero:Łęczna, widok na kościół, lat 50. XX w. (2012 r.), olej płótno 60x80, Paweł BRODZISZ - artysta malarz, fotograf, grafik, regionalista.JPG|&lt;!-- eta|maldekstra|180px| --&gt;''Łęczna, vido al la preĝejo el la fino de la 1950-aj jaroj'' 2012&lt;br /&gt;olepentrado dimensioj 60&amp;nbsp;x&amp;nbsp;80&amp;nbsp;cm
Dosiero:Łęczna, plac Kanałowy, lata 50. XX w. (2012 r.), olej płótno 60x80, Paweł BRODZISZ - artysta malarz, fotograf, grafik, regionalista.JPG|&lt;!-- eta|maldekstra|180px| --&gt;''Vido al la placo Kanałowy el la fino de la 1950-aj jaroj'' 2012&lt;br /&gt;olepentrado dimensioj 60&amp;nbsp;x&amp;nbsp;80&amp;nbsp;cm
&lt;/gallery&gt;

{{-}}
;Galerio de grafikaj
&lt;gallery&gt;
Dosiero:Autor Paweł Brodzisz linoryt papier 30x20cm 2019r. Tytuł Z kolczykiem.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px| --&gt;''Kun orelringo'' 2019&lt;br /&gt;la reliefa presado dimensioj 30&amp;nbsp;x&amp;nbsp;20&amp;nbsp;cm
Dosiero:Autor Paweł Brodzisz linoryt papier 61x43cm 2024r. Tytuł DIDA.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px| --&gt;''DIDA'' 2024&lt;br /&gt;la reliefa presado dimensioj 61&amp;nbsp;x&amp;nbsp;43&amp;nbsp;cm
Dosiero:Autor Paweł Brodzisz linoryt papier 60x43cm 2019r. Tytuł Zniewolona.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px| --&gt;''Sklavigita virino'' 2019&lt;br /&gt;la reliefa presado dimensioj 60&amp;nbsp;x&amp;nbsp;43&amp;nbsp;cm
Dosiero:Łęczna synagoga lata 30. XX w., linoryt, papier, 20x30,5cm 2017r. autor Paweł Brodzisz.jpg|&lt;!-- eta|maldekstra|180px| --&gt;''Łęczna, vido al la [[sinagogo]] el la fino de la 1930-aj jaroj.'' 2017&lt;br /&gt;la reliefa presado dimensioj 20&amp;nbsp;x&amp;nbsp;30,5&amp;nbsp;cm
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{Projektoj}}
{{Vivtempo|Brodzisz, Paweł}}

[[Kategorio:Polaj pentristoj]]</text>
      <sha1>h7kzm8vj0rqj9hbey9gggtaf7ssopv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zabelle Boyajian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>891177</id>
    <revision>
      <id>9365544</id>
      <parentid>9356500</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:41:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365544</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2566" sha1="exr6fytltashzc2kmihqiqxm0e7bq1s" xml:space="preserve">{{Informkesto artisto
 | nomo                   = Zabelle Boyajian
 | dosiero                =
 | priskribo              = 
 | dato de naskiĝo        = 1873
 | loko de naskiĝo        = [[Dijarbakiro]], [[Otomana Imperio]]
 | nacieco                = 
 | sukcesis kiel          = Artistino
 | dato de morto          = 26 de januaro de 1957
 | loko de morto          = [[Londono]], [[Unuiĝinta Reĝlando]]
 | artista nomo           =
 | artista celigo         = 
 | reprezentaj verkoj = 
}}
'''Zabelle C. Boyajian''' ([[armene]]: Զապել Պոյաճեան ) (1873 - 26 januaro 1957) estis armena pentristo, verkisto kaj tradukisto, kiu vivis la plej grandan parton de sia vivo en [[Londono]].&lt;ref&gt;Zoryan Institute Archives. ''Zabelle C. Boyajian Papers'' [http://www.zoryaninstitute.org/collections/Zabelle%20Boyajian%20Archive.pdf] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20131203000000/https://web.archive.org/web/20131203004935/http://www.zoryaninstitute.org/collections/Zabelle%20Boyajian%20Archive.pdf |date=2013-12-03 }}. Retrieved on April 8, 2012.&lt;/ref&gt;

Ŝi estis unu el la unuaj esperantistoj en [[Unuiĝinta Reĝlando|Britio]].&lt;ref&gt;{{citaĵo el libro |familia nomo=TONKIN|persona nomo=Humphrey|aŭtoroligilo= |kunaŭtoroj= |redaktinto= |aliaj= |titolo=Clarence Bicknell, poeto, pionira esperantisto, sciencisto|origindato= |originjaro= |originmonato= |url=https://www.eventoj.hu/steb/miksitaj/iku2017.pdf |formato= |eldono= |serio= |volumo= |dato= |jaro=2017|monato=julio|eldoninto=Universala Esperantista Asocio|loko=Seulo, Suda Koreio |lingvo=eo|isbn= |oclc= |doi= |id= |paĝoj=117|ĉapitro= |ĉapitrourl= |citaĵo= Ĉeestis ankaŭ iu fraŭlino L. Bicknell, el Shinrone, Irlando – eble filino de frato de Clarence, Percy. Unu el la unuaj esperantistoj en Britio, f-ino Zabelle C. Boyajian, en letero citita de John Merchant (Joseph Rhodes kaj la fruaj tagoj de Esperanto en Anglujo, 1923?, p. 58)) aludas, iom erare, al “Sinjoro kaj Fraŭlino Bicknell, kiuj … loĝadis en Francujo, mi kredas en Nice.” |ref= }}&lt;/ref&gt;

== Libroj ==
* ''Armenian Legends and Poems.'' Trans. Z. C. Boyajian. New York: Columbia University Press, 1st ed., 1916.
* ''Gilgamesh: A Dream of the Eternal Quest.'' London: George W. Jones, 1924.
* ''In Greece with Pen and Palette.'' London: J.M. Dent &amp; Sons, 1938.

== Referencoj ==
&lt;references/&gt;{{Projektoj}}

== Tradukfonto ==
{{Trad|en|Zabelle C. Boyajian|1198248426}}

{{DEFAULTSORT:Boyajian, Zabelle}}
[[Kategorio:Mortintoj en 1957]]
[[Kategorio:Otomanaj armenoj]]
[[Kategorio:Tradukistoj el la armena lingvo]]</text>
      <sha1>exr6fytltashzc2kmihqiqxm0e7bq1s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nikki Giovanni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>891734</id>
    <revision>
      <id>9365922</id>
      <parentid>9082566</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:39:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5129" sha1="cuhcqdfa8bfn25v6g8wkzldmyffvgyw" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}

'''Yolande Cornelia &quot;Nikki&quot; GIOVANNI, Jr.''' (naskiĝis la 7-an de junio 1943, en [[Knoxville (Tenesio)|Knoxville]], [[Tenesio]] - mortis la 9-an de decembro 2024, en Blacksburg, [[Virginio]]) estis usona [[poeto]], [[verkistino]], [[aktivulo]] kaj [[edukisto]] &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|last=Smith|first=Harrison|date=9 December 2024|title=Nikki Giovanni, who explored Black life in verse, dies at 81|url=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2024/12/09/nikki-giovanni-dead/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20241211141138/https://www.washingtonpost.com/obituaries/2024/12/09/nikki-giovanni-dead/|archive-date=11 December 2024|access-date=11 December 2024|work=[[The Washington Post]]}}&lt;/ref&gt;.

== Vivo ==
Giovanni studis en [[Universitato Fisk]], la [[Universitato de Pensilvanio]] kaj [[Universitato Kolumbio]]. Ŝi daŭrigis sian verkada karieron de 1968, ĝis 2022. Ŝi partoprenis en la Black Arts Movement.

Ŝi unue akiris diskonigon en la malfruaj [[1960-aj jaroj]] kiel unu el la gvidantoj de la nigra artmovado. Influite fare de la [[civitanrajta movado]] kaj la Black Power- movado, ŝiaj fruaj verkaĵoj reflektas bataleman mondkoncepton kiu gajnis al ŝi la kromnomon &quot;Poeto de la Nigrula Revolucio&quot;. Laŭdire ŝi estis unu el la plej konataj [[Afrik-usonanoj|afro-usonanaj]] poetoj &lt;ref name=&quot;barstow2&quot;&gt;Jane M. Barstow, Yolanda Williams Page (eds), [https://books.google.com/books?id=iTWu0aSofkkC&amp;dq=nikki+giovanni&amp;pg=PA216 &quot;Nikki Giovanni&quot;], ''Encyclopedia of African American Women Writers'' (Greenwood Publishing Group, 2007), p. 213.&lt;/ref&gt;.

En siaj libroj, ŝi parolis pri temoj subtenantaj [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]] kaj la batalon kontraŭ [[perforto]].  Ŝi ankaŭ temigis la ĉiutagan kaj familiajn vivojn de [[Nigrulo|nigruloj]]. Ŝi ankaŭ verkis [[Infanlibro|infanlibrojn]].

Kelkaj el ŝiaj poemoj, kiel ekzemple &quot;Knoxville, Tennessee&quot; kaj &quot;Nikki Rosa&quot; ankaŭ estis publikigitaj en poeziantologioj. Giovanni unuafoje publike legis ŝiajn poemojn en la fama ĵazklubejo &quot;[[Birdland (ĵazklubejo)|Birdland]]&quot; en [[Novjorko]].

Giovanni gajnis la National Book Award (NAB) por sia libro Gemini. Krome, ŝi ricevis la [[NAACP]] Image Award sep fojojn &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Awards and Honors|url=https://nikki-giovanni.com/|access-date=March 27, 2022|website=nikki-giovanni.com|language=en}}&lt;/ref&gt;.
== Verkaro ==

=== Poemoj ===

* ''Black Feeling, Black Talk'' (1967)
* ''Black Judgement'' (1968)
* ''Re: Creation'' (1970)
* ''My House'' (1972)
* ''The Women and The Men'' (1975)
* ''Cotton Candy on a Rainy Day'' (1978)
* ''Those Who Ride The Night Winds'' (1983)
* ''The Selected Poems of Nikki Giovanni'' (1996)
* ''Love Poems'' (1997)
* ''Blues: For All the Changes'' (1999)
* ''Quilting the Black-Eyed Pea: Poems and Not Quite Poems'' (2002)
* ''The Prosaic Soul of Nikki Giovanni'' (2003)
* ''The Collected Poetry of Nikki Giovanni'' (2003)
* ''Acolytes'' (2007)
* ''Bicycles: Love Poems'' (2009)

=== Eseoj ===

* (1988) -''Sacred Cows ... and Other Edibles''

=== Aŭtobiografoj ===

* (1971) ''Gemini: An Extended Autobiographical Statement on My First Twenty Five Years of Life'' - prioritatita por la Nacia Literatura Premio.

=== Infanlibroj ===
Ne-rimaj kantoj kiuj elvokas bildIgojn de infanaĝo kaj afro-usonana historio aŭ diskutas junularajn aferojn

==== Poemkolektoj ====

* (1971) - ''Spin a Soft Black Song''
* ''Ego-Tripping and Other Poems for Young People'' (1973)
* ''Vacation Time'' (1980)

==== Aliaj verkaĵoj ====

* ''Knoxville, Tennessee'' (1994)
* ''The Sun Is So Quiet'' (1996)
* ''Lincoln and Douglass: An American Friendship'' (2008).
* ''Rosa'' (2005) -  pri [[Rosa Parks]] - gajnis la Caldecott Medalon kaj la Coretta Scott King Award por Ilustraĵoj

== Diskaro ==

* ''Truth Is On Its Way'' 1976
* ''The Reason I Like Chocolate'' 1976
* ''Legacies: The Poetry of Nikki Giovanni'' 1976
* ''Cotton Candy on a Rainy Day'' 1978
* ''Nikki Giovanni and the New York Community Choir'' 1993
* ''Every Tone A Testimony'' 2001

== Fontoj ==

* 1998, Ian Ousby (red) - ''Wordsworth Companion to Literature in English'', Wordsworth Reference

* Don L. Lee (red) - ''Dynamite Voices, Vol.1: Black Poets of the 1960s'' (Broadside kritikistaj serio) Poŝlibro - 1971

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://www.nikki-giovanni.com/ La retejo de Giovanni]
* {{IMDb nomo|0320514}}
* [https://web.archive.org/web/20070927235922/http://www.thelavinagency.com/college/nikkigiovanni.html Profilo ĉe Lavin]
* [http://www.poetryfoundation.org/bio/nikki-giovanni Profilo kaj poemoj de Nikki Giovanni] ĉe la Poezia Fundamento.
* [https://www.poets.org/poetsorg/poet/nikki-giovanni Nikki Giovanni: Profilo kaj Poemoj ĉe Poetoj.org]
* [https://web.archive.org/web/20121025230639/http://www.folkways.si.edu/searchresults.aspx?sPhrase=Nikki%20Giovanni&amp;sType=%27phrase%27%2F Giovanni Discography] ĉe Smithsonian Folkways.
{{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Giovanni, Nikki}}
[[Kategorio:Usonaj poetoj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj aktivuloj]]
[[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]]</text>
      <sha1>cuhcqdfa8bfn25v6g8wkzldmyffvgyw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ted Kennedy</title>
    <ns>0</ns>
    <id>895000</id>
    <revision>
      <id>9365274</id>
      <parentid>9364843</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:43:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365274</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5498" sha1="fhx93nv06m3wz6mtjrxv8d7t7fkukkz" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}

'''Edward Moore &quot;Ted&quot; KENNEDY''', la pli aĝa, [[Ordeno de la Brita Imperio|KBE]] (naskiĝis la 22-an de februaro 1932 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]; mortis la 25-an de aŭgusto 2009 en Hyannis Port, Masaĉuseco) estis usona [[advokato]] kaj [[politikisto]] kiu funkciis kiel [[Usona Senato|usona senatano]] por la ŝtato [[Masaĉuseco]] dum entute 47 jaroj ekde [[1962]] ĝis sia morto. Gvida politikisto de la [[Usona Demokrata Partio]]. En la [[Senato de Usono|Senato]] li prezidis la Socian Komitaton ekde 2007.

Kiel la plej juna de naŭ infanoj de la entreprenisto Joseph P. Kennedy, Sr. kaj lia edzino Rose, Edward Kennedy estis membro de la familio Kennedy, kiu estis influa en usona politika vivo, li estis la dua plej altranga membro de la Senato je sia morto. Pli juna frato de la 35-a [[Prezidanto de Usono]] [[John F. Kennedy]] kaj 64-a generaladvokato [[Robert F. Kennedy]], patro de kongresano Patrick Kennedy &lt;ref name=&quot;bg-series-1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.boston.com/news/nation/articles/2009/02/15/chapter_1_teddy/|title=Chapter 1: Teddy: A childhood of privilege, promise, and pain|author=English, Bella|newspaper=[[The Boston Globe]]|date=February 15, 2009|access-date=February 24, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Post ekzamenado de [[Universitato Harvard]] kaj ricevado de jurgrado de la [[Universitato de Virginio]]

Post studentiĝado ĉe [[Universitato Harvard]] kaj tiam la Jurlernejo de la [[Universitato de Virginio]] kaj studrestado en 1958 ĉe la [[Haga Akademio de Internacia Juro]], li eniris politikon. Kennedy komencis sian karieron kiel asistanto al la distriktadvokato por [[Kantono Suffolk (Masaĉuseco)|Kantono Suffolk, Masaĉuseco]]. Kennedy estis 30-jaraĝa kiam li unue iĝis senatano de Masaĉuseco, venkante en speciala baloto en novembro 1962 por plenigi la vakantaĵon antaŭe tenitan fare de lia frato John, kiu supozis la prezidantecon de Usono. Li estis elektita al plena sesjara oficperiodo en 1964 kaj estis reelektita sep pliajn fojojn. La Chappaquidick-Okazaĵo en 1969 rezultigis la morton de pasaĝero Mary Jo Kopechne lian aŭton. Li deklaris sin kulpa al akuzo de forlasado de la sceno de akcidento kaj poste ricevis du-monatan suspendan punon. Ĉi tiu okazaĵo kaj ĝia sekvo dereligis liajn ŝancojn iam iĝi prezidanto &lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;&gt;{{cite news|first=John M.|last=Broder|title=Edward Kennedy, Senate Stalwart, Dies|newspaper=The New York Times|date=August 26, 2009|url=https://www.nytimes.com/2009/08/27/us/politics/27kennedy.html|pages=A1, A18–A20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.politicsdaily.com/2009/08/26/mary-jo-kopechne-and-chappaquiddick-americas-selective-memory/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827091934/http://www.politicsdaily.com/2009/08/26/mary-jo-kopechne-and-chappaquiddick-americas-selective-memory/|url-status=dead|archive-date=August 27, 2009|title=Mary Jo Kopechne and Chappaquiddick: America's Selective Memory|last=Cannon|first=Carl M.|publisher=[[Politics Daily]]|date=August 26, 2009|access-date=August 28, 2009}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090827091934/http://www.politicsdaily.com/2009/08/26/mary-jo-kopechne-and-chappaquiddick-americas-selective-memory/ |date=2009-08-27 }}&lt;/ref&gt;. Li kuris en la Demokrata prezidanta antaŭbaloto de 1980 sed perdis kontraŭ la tiama prezidanto [[Jimmy Carter]].

Kennedy estis konata pro siaj oratoraj kapabloj. Lia [[panegiro]] (1968) por lia frato Roberto kaj lia panegiro (1980) por moderna usona [[liberalismo]] estis inter liaj plej famaj paroladoj. Li iĝis rekonita kiel la &quot;Leono de la Senato&quot; pro sia longa permanenta ofico kaj influo. Kennedy kaj lia stabo redaktis pli ol 300 leĝproponojn kiuj poste iĝis plenrajtaj leĝoj. Kiel lojala socia liberalulo, Kennedy rekomendis registaran intervenon en la ekonomio por la celo de socia kaj ekonomia justeco. Tamen, li ankaŭ estis konata pro laborado kun respublikanoj por trovi kompromisojn. Kennedy estis instrumenta en la paso de multaj leĝoj: Enmigrado kaj Nacieco-Leĝo (1965), Nacia Kancero-Leĝo (1971), Sanasekuro-Leĝo (1985), Kontraŭ-Rapartisma Leĝo (1986), Usonanoj kun Handikapo-Leĝo kaj la Ryan White HIV/ Aidosa Krizhelpo-Leĝo (1990), la Civilaj Rajtoj-Leĝo (1991), la Mensa Sano-Egaleco-Leĝo (1996), la Medicina Infana Asekuro-Leĝo (1997), la Elementa kaj Sekundara Eduko-Leĝo (2001), kaj la Volontula Servo-Leĝo (2009). Li gvidis plurajn malsukcesajn laborojn por pasigi enmigradreformon en la 2000-aj jaroj. Dum lia Senata kariero, Kennedy laboris por efektivigi universalan sanpriraportadon, kiun li nomis &quot;la celo de mia vivo.&quot; Direkte al la fino de lia vivo, Kennedy estis vidita kiel grava figuro kaj reprezentanto de usona [[progresismo]].

La 25-an de aŭgusto 2009, Kennedy mortis pro maligna cerba [[tumoro]] (glioblastomo) ĉe sia hejmo en Hyannis Port, Masaĉuseco, en la aĝo de 77. Li estis entombigita en [[Arlingtona nacia tombejo|Arlingtona Nacia Tombejo]] apud liaj fratoj Jozef (tomba monumento), John kaj Robert.

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|25em}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat|Ted Kennedy}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kennedy, Ted}}
[[Kategorio:Kennedy-familio]]
[[Kategorio:Senatanoj de Usono]]
[[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]]
[[Kategorio:Irlandaj usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]]
[[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]]
[[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]]</text>
      <sha1>fhx93nv06m3wz6mtjrxv8d7t7fkukkz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365280</id>
      <parentid>9365274</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:47:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5502" sha1="1vyuivll46yu82rtr30ppu9hpr9jttd" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}

'''Edward Moore &quot;Ted&quot; KENNEDY''', la pli aĝa, [[Ordeno de la Brita Imperio|KBE]] (naskiĝis la 22-an de februaro 1932 en [[Bostono]], [[Masaĉuseco]]; mortis la 25-an de aŭgusto 2009 en Hyannis Port, Masaĉuseco) estis usona [[advokato]] kaj [[politikisto]] kiu funkciis kiel [[Usona Senato|usona senatano]] por la ŝtato [[Masaĉuseco]] dum entute 47 jaroj ekde [[1962]] ĝis sia morto. Gvida politikisto de la [[Usona Demokrata Partio]]. En la [[Senato de Usono|Senato]] li prezidis la Socian Komitaton ekde 2007.

Kiel la plej juna de naŭ infanoj de la entreprenisto Joseph P. Kennedy, Sr. kaj lia edzino Rose, Edward Kennedy estis membro de la familio Kennedy, kiu estis influa en usona politika vivo, li estis la dua plej altranga membro de la Senato je sia morto. Pli juna frato de la 35-a [[Prezidanto de Usono]] [[John F. Kennedy]] kaj 64-a generaladvokato [[Robert F. Kennedy]], patro de kongresano Patrick Kennedy &lt;ref name=&quot;bg-series-1&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.boston.com/news/nation/articles/2009/02/15/chapter_1_teddy/|title=Chapter 1: Teddy: A childhood of privilege, promise, and pain|author=English, Bella|newspaper=[[The Boston Globe]]|date=February 15, 2009|access-date=February 24, 2009}}&lt;/ref&gt;.

Post ekzamenado de [[Universitato Harvard]] kaj ricevado de jurgrado de la [[Universitato de Virginio]]

Post studentiĝado ĉe [[Universitato Harvard]] kaj tiam la Jurlernejo de la [[Universitato de Virginio]] kaj studrestado en 1958 ĉe la [[Haga Akademio de Internacia Juro]], li eniris politikon. Kennedy komencis sian karieron kiel asistanto al la distriktadvokato por [[Kantono Suffolk (Masaĉuseco)|Kantono Suffolk, Masaĉuseco]]. Kennedy estis 30-jaraĝa kiam li unue iĝis senatano de Masaĉuseco, venkante en speciala baloto en novembro 1962 por plenigi la vakantaĵon antaŭe tenitan fare de lia frato John, kiu supozis la prezidantecon de Usono. Li estis elektita al plena sesjara oficperiodo en 1964 kaj estis reelektita sep pliajn fojojn. La Chappaquidick-Okazaĵo en 1969 rezultigis la morton de pasaĝero Mary Jo Kopechne lian aŭton. Li deklaris sin kulpa al akuzo de forlasado de la sceno de akcidento kaj poste ricevis du-monatan suspendan punon. Ĉi tiu okazaĵo kaj ĝia sekvo dereligis liajn ŝancojn iam iĝi prezidanto &lt;ref name=&quot;nyt-obit&quot;&gt;{{cite news|first=John M.|last=Broder|title=Edward Kennedy, Senate Stalwart, Dies|newspaper=The New York Times|date=August 26, 2009|url=https://www.nytimes.com/2009/08/27/us/politics/27kennedy.html|pages=A1, A18–A20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.politicsdaily.com/2009/08/26/mary-jo-kopechne-and-chappaquiddick-americas-selective-memory/|archive-url=https://web.archive.org/web/20090827091934/http://www.politicsdaily.com/2009/08/26/mary-jo-kopechne-and-chappaquiddick-americas-selective-memory/|url-status=dead|archive-date=August 27, 2009|title=Mary Jo Kopechne and Chappaquiddick: America's Selective Memory|last=Cannon|first=Carl M.|publisher=[[Politics Daily]]|date=August 26, 2009|access-date=August 28, 2009}} {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20090827091934/http://www.politicsdaily.com/2009/08/26/mary-jo-kopechne-and-chappaquiddick-americas-selective-memory/ |date=2009-08-27 }}&lt;/ref&gt;. Li kuris en la Demokrata prezidanta antaŭbaloto de 1980 sed perdis kontraŭ la tiama prezidanto [[Jimmy Carter]].

Kennedy estis konata pro siaj oratoraj kapabloj. Lia [[panegiro]] (1968) por lia frato Roberto kaj lia panegiro (1980) por moderna usona [[liberalismo]] estis inter liaj plej famaj paroladoj. Li iĝis rekonita kiel la &quot;Leono de la Senato&quot; pro sia longa permanenta ofico kaj influo. Kennedy kaj lia stabo redaktis pli ol 300 leĝproponojn kiuj poste iĝis plenrajtaj leĝoj. Kiel lojala socia liberalulo, Kennedy rekomendis registaran intervenon en la ekonomio por la celo de socia kaj ekonomia justeco. Tamen, li ankaŭ estis konata pro laborado kun respublikanoj por trovi kompromisojn. Kennedy estis instrumenta en la paso de multaj leĝoj: Enmigrado kaj Nacieco-Leĝo (1965), Nacia Kancero-Leĝo (1971), Sanasekuro-Leĝo (1985), Kontraŭ-Rapartisma Leĝo (1986), Usonanoj kun Handikapo-Leĝo kaj la Ryan White HIV/ Aidosa Krizhelpo-Leĝo (1990), la Civilaj Rajtoj-Leĝo (1991), la Mensa Sano-Egaleco-Leĝo (1996), la Medicina Infana Asekuro-Leĝo (1997), la Elementa kaj Sekundara Eduko-Leĝo (2001), kaj la Volontula Servo-Leĝo (2009). Li gvidis plurajn malsukcesajn laborojn por pasigi enmigradreformon en la 2000-aj jaroj. Dum lia Senata kariero, Kennedy laboris por efektivigi universalan sanpriraportadon, kiun li nomis &quot;la celo de mia vivo.&quot; Direkte al la fino de lia vivo, Kennedy estis vidita kiel grava figuro kaj reprezentanto de usona [[progresismo]].

La 25-an de aŭgusto 2009, Kennedy mortis pro maligna cerba [[tumoro]] (glioblastomo) ĉe sia hejmo en Hyannis Port, Masaĉuseco, en la aĝo de 77. Li estis entombigita en [[Arlingtona nacia tombejo|Arlingtona Nacia Tombejo]] apud liaj fratoj Jozef (tomba monumento), John kaj Robert.

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}

== Referencoj ==
{{Referencoj|25em}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat|Ted Kennedy}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Kennedy, Ted}}
[[Kategorio:Kennedy-familio|Ted]]
[[Kategorio:Senatanoj de Usono]]
[[Kategorio:Membroj de la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj]]
[[Kategorio:Irlandaj usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj politikaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]]
[[Kategorio:Studentoj de universitato Harvard]]
[[Kategorio:Paĝoj kun nereviziitaj tradukoj]]</text>
      <sha1>1vyuivll46yu82rtr30ppu9hpr9jttd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de famuloj naskiĝintaj en Szarvas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>901024</id>
    <revision>
      <id>9365698</id>
      <parentid>9157308</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:44:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>/* S */</comment>
      <origin>9365698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1316" sha1="fjuzcpodxd4fxrlcjrhuq7pcsqgidkv" xml:space="preserve">Jen listo de famuloj, kiuj naskiĝis en [[Szarvas]]:

{{EnhavTabelo|alf=L}}

== B ==
* [[politikisto]] [[Endre Bajcsy-Zsilinszky]] 
* [[historiisto]] [[Géza Ballagi]]
* [[instruisto]] [[Gyula Benka]]
* politikisto [[Dániel Boczkó (politikisto)|Dániel Boczkó]]
* kajakisto [[Dóra Bodonyi]]
 
== C ==
* [[komponisto]] [[Kálmán Chován]]

== D ==
* [[ĉefepiskopo]] [[László Dankó]]

== G ==
* patologo [[Ferenc Gerlei]]

== H ==
* urologo [[Jonathán Pál Haberern]]
* [[aktoro]] [[Gabriella Hámori]]
* [[inĝeniero]] [[Lajos Hanzó (inĝeniero)|Lajos Hanzó]]

== K ==
* [[grafikisto]] [[László Kékesi (grafikisto)|László Kékesi]]
* instruisto [[Gábor Kemény (pedagogo)|Gábor Kemény]]
* aktoro [[József Kétszery]]

== L ==
* [[skulptisto]] [[Ferenc Lebó]]
* instruisto [[Ernő Levius]]

== M ==
* [[lingvisto]] [[János Melich]]
* [[jezuito]] [[László Menyhárt]]
* [[Béla Molnár (ornitologo)]]

== R ==
* [[apotekisto]] [[Béla Réthy]]
* [[kuracisto]] [[Pál Réthy]]

== S ==
* [[ginekologo]] [[Pál Salacz]],
* [[inĝeniero]] [[Mihály Székely (inĝeniero)|Mihály Székely]]
* [[pianisto]] [[Árpád Szendy]]

== T ==
* [[advokato]] [[Ferenc Tessedik]]

== Fontoj ==
La listo enhavas tiujn nomojn, pri kiuj jam artikolo kreiĝis.

[[Kategorio:Listoj de homoj]]
[[Kategorio:Szarvas]]</text>
      <sha1>fjuzcpodxd4fxrlcjrhuq7pcsqgidkv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nacia Muzeo de Itala Judismo kaj la Ŝoaho</title>
    <ns>0</ns>
    <id>901185</id>
    <revision>
      <id>9365456</id>
      <parentid>9168978</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:42:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365456</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="tsl7lal1s2as2v71v76vz6ir9uzco5r" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo
|regiono-ISO=IT
|tersituo =
|zomo=13
}}
The '''Nacia Muzeo de Itala Judismo kaj la Ŝoaho''' (akronime '''MEIS''') ({{lang-it|Museo Nazionale dell’Ebraismo Italiano e della Shoah}}) estas [[muzeo]] kiu estas dediĉita al la historio de la judoj kaj la ''[[Ŝoaho]]'' en [[Italio]]. Ĝi situas en [[Ferrara]] en Via Piangipane 81, proksime de la antikvaj renesancaj urbomuroj, en la sekcio Rampari di San Paolo. La muzeo malfermis en [[2017]] &lt;ref name=&quot;:32&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tabletmag.com/jewish-life-and-religion/253969/ferrara-italy-jewish-museum|title=Once It Imprisoned Jews, Now It's a Museum of Their History in Italy|last=Van Allen|first=Susan|date=2018-01-29|website=Tablet Magazine|language=en|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2019-05-06}}&lt;/ref&gt;. 

La muzeokonstruaĵo estis la urba [[malliberejo]] ĝis [[1992]] kaj situas en la tuja najbareco de la antaŭa Ferrara [[geto]]. La konstruaĵo, finita en 1912, estas ankaŭ grava memorloko de [[Faŝisma Italio|faŝisma]] teruro, ĉar ĉi tie estis malliberigitaj [[Kontraŭfaŝismo|kontraŭfaŝistoj]] kaj judoj, el kiuj kelkaj renkontis kruelan morton aŭ estis deportitaj al tendaroj. Inter la arestitaj en la somero de 1943 estis la verkisto [[Giorgio Bassani]] &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.tabletmag.com/jewish-life-and-religion/253969/ferrara-italy-jewish-museum|title=Once It Imprisoned Jews, Now It's a Museum of Their History in Italy|last=Van Allen|first=Susan|date=2018-01-29|website=Tablet Magazine|language=en|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2019-05-06}}&lt;/ref&gt;. 

Ekde 2010, la muzeo organizis la ĉiujaran ''Festa del libro ebraico en Italio'' . Krome, kiel la roma Museo della Ŝoaho kaj iuj aliaj institucioj, ĝi partoprenas la kolekton de materialoj kaj dokumentoj pri la Ŝoaho nomita ''Storia di famiglie'' ''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/jump-through-time-at-ferraras-newly-opened-museum-of-italian-judaism/|title=Jump through time at Ferrara's newly opened Museum of Italian Judaism|last=Tercatin|first=Rossella|date=2018-07-14|website=The Times of Israel|language=en-US|url-status=|archive-url=|archive-date=|access-date=2019-05-05}}&lt;/ref&gt;'' &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/04/24/travel/jewish-history-museum-ferrara-italy.html|title=A New Museum Explores 2,000 Years of Jewish Life in Italy|last=Wall|first=Harry D.|date=2019-04-24|work=The New York Times|access-date=2019-05-05|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.haaretz.com/world-news/.premium.MAGAZINE-this-institution-s-answer-to-anti-semitism-telling-italian-jews-2-000-year-history-1.8262448|title=An Italian Institution's Antidote to anti-Semitism? Telling the 2,000-year History of the Country's Jews|last=Green|first=David B.|date=2019-12-14|work=Haaretz|access-date=2020-01-02|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/travel/in-a-prison-that-once-housed-jews-a-museum-devoted-to-italys-jewish-experience/2018/06/07/34ef5082-64fb-11e8-99d2-0d678ec08c2f_story.html|title=In a prison that once housed Jews, a new museum devoted to Italy's Jewish experience|last=Hallett|first=Vicky|date=2018-06-08|newspaper=The Washington Post|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2019-05-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.jpost.com/Diaspora/European-Jewish-Choir-Festival-held-in-Italy-593962|title=European Jewish Choir Festival Held In Italy|last=Tercatin|first=Rossella|date=2019-06-28|website=The Jerusalem Post|archive-url=|archive-date=|url-status=|access-date=2019-07-01}}&lt;/ref&gt;.

== Vidu ankaŭ ==

* [[Holokaŭsta Muzeo de Romo]], proponita Holokaŭsta muzeo en Romo

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Holokaŭsto en Italio]]
[[Kategorio:Muzeoj pri Holokaŭsto]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Judismo en Italio]]
[[Kategorio:Ferrara]]</text>
      <sha1>tsl7lal1s2as2v71v76vz6ir9uzco5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Uzanto:Stefangrotz/testejo3</title>
    <ns>2</ns>
    <id>904114</id>
    <revision>
      <id>9365684</id>
      <parentid>9344422</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:29:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <origin>9365684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2353" sha1="cn2yu4jqhdrihpoe3jiplijwhakmp9j" xml:space="preserve">{{Informkesto komenco|rando=2|larĝo={{#if:{{{larĝo|}}}|{{{larĝo}}}|21em}}}}
{{Informkesto kapo|class=&quot;infobox&quot;  |text=&lt;span style=&quot;color:black;&quot;&gt;{{{tramo}}}|grandeco=120%&lt;/span&gt;|class1=kaplinio io}}
{{#if: {{{dosiero|}}} | {{Informkesto dosiero| larĝo=300px| dosiero={{{dosiero}}}| priskribo={{{priskribo}}}| bildigi priskribon=jes }} }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Tipo| textr={{{tipo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Fabrikisto| textr={{{fabrikisto}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Prototipo(j)| textr={{{prototipo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Produkto en jaroj| textr={{{jaroj}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Fabrikitaj pecoj| textr={{{pecoj}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Modernigo en jaroj| textr={{{jarojmod}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Modernigitaj pecoj| textr={{{pecojmod}}}}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF  | text= Teknikaj indikoj }}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Longo (sen kupliloj)| textr={{{longo}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Larĝo| textr={{{larĝo de veturilo}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Alto de ŝranko| textr={{{alto}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Preteca maso| textr={{{maso}}} kg}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Maks. rapideco| textr={{{rapideco}}} km/h}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Ŝpuro| textr={{{ŝpuro}}} mm}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF  | text= Okupiteco }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Lokoj por sidi| textr={{{sidado}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Lokoj por stari (8 pers./m²)| textr={{{starado}}}}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF | text= Motoroj kaj elektra ekipaĵo }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Motoroj| textr={{{motoro}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Nombro kaj povumo de motoroj| textr={{{povumo}}} kW}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Elektra ekipaĵo| textr={{{elektra ekipaĵo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Tensio en troleoj| textr={{{tensio}}} V}}
{{ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto tramo|fonkoloro=#CECFFF|varianto=linio}}
{{Informkesto fino}}</text>
      <sha1>cn2yu4jqhdrihpoe3jiplijwhakmp9j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365693</id>
      <parentid>9365684</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <origin>9365693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2332" sha1="9r4udlrayao0b8y7u0dpsozka2k5oez" xml:space="preserve">{{Informkesto komenco|rando=2|larĝo={{#if:{{{larĝo|}}}|{{{larĝo}}}|21em}}}}
{{Informkesto kapo|class=&quot;infobox&quot;  |text=&lt;span&gt;{{{tramo}}}|grandeco=120%&lt;/span&gt;|class1=kaplinio io}}
{{#if: {{{dosiero|}}} | {{Informkesto dosiero| larĝo=300px| dosiero={{{dosiero}}}| priskribo={{{priskribo}}}| bildigi priskribon=jes }} }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Tipo| textr={{{tipo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Fabrikisto| textr={{{fabrikisto}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Prototipo(j)| textr={{{prototipo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Produkto en jaroj| textr={{{jaroj}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Fabrikitaj pecoj| textr={{{pecoj}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Modernigo en jaroj| textr={{{jarojmod}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Modernigitaj pecoj| textr={{{pecojmod}}}}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF  | text= Teknikaj indikoj }}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Longo (sen kupliloj)| textr={{{longo}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Larĝo| textr={{{larĝo de veturilo}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Alto de ŝranko| textr={{{alto}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Preteca maso| textr={{{maso}}} kg}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Maks. rapideco| textr={{{rapideco}}} km/h}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Ŝpuro| textr={{{ŝpuro}}} mm}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF  | text= Okupiteco }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Lokoj por sidi| textr={{{sidado}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Lokoj por stari (8 pers./m²)| textr={{{starado}}}}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF | text= Motoroj kaj elektra ekipaĵo }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Motoroj| textr={{{motoro}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Nombro kaj povumo de motoroj| textr={{{povumo}}} kW}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Elektra ekipaĵo| textr={{{elektra ekipaĵo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Tensio en troleoj| textr={{{tensio}}} V}}
{{ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto tramo|fonkoloro=#CECFFF|varianto=linio}}
{{Informkesto fino}}</text>
      <sha1>9r4udlrayao0b8y7u0dpsozka2k5oez</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365694</id>
      <parentid>9365693</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:38:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <origin>9365694</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2330" sha1="4quxupl1h2u87c19ujsbglluq78yh24" xml:space="preserve">{{Informkesto komenco|rando=2|larĝo={{#if:{{{larĝo|}}}|{{{larĝo}}}|21em}}}}
{{Informkesto kapo|koloro=#E0E0FF |text=&lt;span&gt;{{{tramo}}}|grandeco=120%&lt;/span&gt;|class1=kaplinio io}}
{{#if: {{{dosiero|}}} | {{Informkesto dosiero| larĝo=300px| dosiero={{{dosiero}}}| priskribo={{{priskribo}}}| bildigi priskribon=jes }} }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Tipo| textr={{{tipo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Fabrikisto| textr={{{fabrikisto}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Prototipo(j)| textr={{{prototipo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Produkto en jaroj| textr={{{jaroj}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Fabrikitaj pecoj| textr={{{pecoj}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Modernigo en jaroj| textr={{{jarojmod}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Modernigitaj pecoj| textr={{{pecojmod}}}}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF  | text= Teknikaj indikoj }}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Longo (sen kupliloj)| textr={{{longo}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Larĝo| textr={{{larĝo de veturilo}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Alto de ŝranko| textr={{{alto}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Preteca maso| textr={{{maso}}} kg}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Maks. rapideco| textr={{{rapideco}}} km/h}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Ŝpuro| textr={{{ŝpuro}}} mm}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF  | text= Okupiteco }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Lokoj por sidi| textr={{{sidado}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Lokoj por stari (8 pers./m²)| textr={{{starado}}}}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF | text= Motoroj kaj elektra ekipaĵo }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Motoroj| textr={{{motoro}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Nombro kaj povumo de motoroj| textr={{{povumo}}} kW}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Elektra ekipaĵo| textr={{{elektra ekipaĵo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Tensio en troleoj| textr={{{tensio}}} V}}
{{ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto tramo|fonkoloro=#CECFFF|varianto=linio}}
{{Informkesto fino}}</text>
      <sha1>4quxupl1h2u87c19ujsbglluq78yh24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365720</id>
      <parentid>9365694</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T07:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <origin>9365720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2366" sha1="occex5dxfh5pgfho3gpi1coamtphnbn" xml:space="preserve">[[Ŝablono:Informkesto sporta fako]]{{Informkesto komenco|rando=2|larĝo={{#if:{{{larĝo|}}}|{{{larĝo}}}|21em}}}}
{{Informkesto kapo|koloro=#E0E0FF |text=&lt;span&gt;{{{tramo}}}|grandeco=120%&lt;/span&gt;|class1=kaplinio io}}
{{#if: {{{dosiero|}}} | {{Informkesto dosiero| larĝo=300px| dosiero={{{dosiero}}}| priskribo={{{priskribo}}}| bildigi priskribon=jes }} }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Tipo| textr={{{tipo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Fabrikisto| textr={{{fabrikisto}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Prototipo(j)| textr={{{prototipo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Produkto en jaroj| textr={{{jaroj}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Fabrikitaj pecoj| textr={{{pecoj}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Modernigo en jaroj| textr={{{jarojmod}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Modernigitaj pecoj| textr={{{pecojmod}}}}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF  | text= Teknikaj indikoj }}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Longo (sen kupliloj)| textr={{{longo}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Larĝo| textr={{{larĝo de veturilo}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Alto de ŝranko| textr={{{alto}}} mm}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Preteca maso| textr={{{maso}}} kg}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Maks. rapideco| textr={{{rapideco}}} km/h}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Ŝpuro| textr={{{ŝpuro}}} mm}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF  | text= Okupiteco }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Lokoj por sidi| textr={{{sidado}}}}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Lokoj por stari (8 pers./m²)| textr={{{starado}}}}}
{{Informkesto kapo| koloro=#E0E0FF | text= Motoroj kaj elektra ekipaĵo }}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Motoroj| textr={{{motoro}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Nombro kaj povumo de motoroj| textr={{{povumo}}} kW}}
{{Informkesto ŝablonero nedeviga| alignl=left| textl=Elektra ekipaĵo| textr={{{elektra ekipaĵo}}}}}
{{Informkesto ŝablonero| alignl=left| textl=Tensio en troleoj| textr={{{tensio}}} V}}
{{ŝanĝu ŝablonon|ŝablono=Informkesto tramo|fonkoloro=#CECFFF|varianto=linio}}
{{Informkesto fino}}</text>
      <sha1>occex5dxfh5pgfho3gpi1coamtphnbn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elizabeth Graeme Fergusson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>906087</id>
    <revision>
      <id>9365921</id>
      <parentid>9311612</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1779" sha1="gvqi9k54doejwmba5jqd7dys6acp7l8" xml:space="preserve">{{informkesto homo}}
'''Elizabeth GRAEME FERGUSSON''', aŭ '''Betsy GRAEME'''; ({{dato|3|februaro|1737}} – {{dato|23|februaro|1801}}) estis [[Usono|usona]] [[Poeto|poetino]] kaj [[verkisto|verkistino]], konata pro sia verko ''The Dream'' ([[1768]]). Ŝi organizis [[Literatura salono|literaturajn salonojn]] nomitajn &quot;subtegmentaj vesperoj&quot;, laŭ la modelo de francaj salonoj. Inter la partoprenantoj estis [[Jacob Duché]], [[Francis Hopkinson]], [[Benjamin Rush]] kaj ŝia nevino [[Anna Young Smith]]. Ŝi verkis poezion kaj vastan gamon da aliaj verkoj, instruis verkadon kaj gvidis aliajn verkistinojn kiel [[Annis Boudinot Stockton]] kaj [[Hannah Griffitts]].

Post la morto de sia fratino Jane, Elizabeth edukis kaj prizorgis sian nevinon Anna Young Smith kaj sian nepon. Ŝi ankaŭ prizorgis la infanojn de sia fratino Ann Graeme Stedman post ŝia morto.

En [[1772]], ŝi edziniĝis kun skoto, Hugh Henry Fergusson, kiu pasigis grandan parton de iliaj unuaj kvin jaroj de geedzeco eksterlande. Kiam li revenis al la regiono de [[Filadelfio (Pensilvanio)|Filadelfio]] en [[septembro]] [[1777]], Elizabeth petis al generalo [[George Washington]] doni al li permesilon por ke li revenu al ilia tereno, [[Graeme Park]]. Post rifuzo, Fergusson akceptis la proponon de [[William Howe]], komandanto de la britaj surteraj trupoj, iĝi komisaro por patriotaj kaptitoj en Filadelfio. Li estis akuzita pri perfido kaj ekzilita el [[Ameriko]]. Elizabeth decidis resti en Pensilvanio, kaj ŝia bieno estis konfiskita pro la perfidaj agoj de ŝia edzo kaj pro ŝiaj klopodoj konvinki Washington ĉesigi la militon kaj igi la koloniojn eniri packontrakton.
{{Projektoj}}{{bibliotekoj}}
{{vivtempo|Ferguson, Elizabeth Graeme}}
[[Kategorio:Usonaj poetoj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]</text>
      <sha1>gvqi9k54doejwmba5jqd7dys6acp7l8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erica Jong</title>
    <ns>0</ns>
    <id>907576</id>
    <revision>
      <id>9365920</id>
      <parentid>9152806</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:37:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4043" sha1="31x1cfxo1j0p1s5k72i5i0ix7l2jky7" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}

'''Erica JONG''' (naskita la 26-an de marto 1942 en [[Novjorko]]) estas usona verkisto kaj [[feministo]]. Ŝi havis sian sukceson kun la duonbiografia romano ''Fear of Flying'' (Timo de flugado). La verko kreis debaton ĉar ĝi prezentas la senhontan seksan vivon de juna virino. Ŝi poste publikigis kelkajn librojn, kaj fikcion kaj nefikcion, same kiel plurajn kolektojn de poezio.

Laŭ [[The Washington Post|''The Washington Post'']], ĝi vendis pli da ol 20 milionoj ekzempleroj tutmonde &lt;ref name=&quot;washingtonpost2&quot;&gt;{{cite news|last=Tucker|first=Neely|title='Fear of Flying' author Jong zips along 40 years after dropping her literary bombshell|url=https://www.washingtonpost.com/lifestyle/style/fear-of-flying-author-erica-jong-zips-along-40-years-after-dropping-her-literary-bombshell/2013/10/07/23fb65f8-29ce-11e3-b139-029811dbb57f_story.html|newspaper=[[The Washington Post]]|date=October 7, 2013|access-date=February 28, 2014}}&lt;/ref&gt;, kiam en 2022, la [[The New York Times]] asertis ke ĝi vendis pli da ol 37 milionoj ekzempleroj tutmonde &lt;ref&gt;{{Cite news|last=Jong|first=Erica|date=September 24, 2022|title=How Erica Jong, Writer, Spends Her Sundays|url=https://www.nytimes.com/2022/09/24/nyregion/erica-jong.html|work=[[The New York Times]]}}&lt;/ref&gt;.

Jong ankaŭ kaŭzis debaton deklarante ke ŝi apogas [[Charlie Sheen]] en lia [[konspira teorio]] pri la vero malantaŭ la [[Atencoj de la 11-a de septembro 2001|teroraj atakoj de la 11-an de septembro 2001]], kaj nomis lin &quot;kuraĝa viro.&quot;

En 2007, ŝia literatura arkivo estis akirita de [[Universitato Kolumbio]] en [[Nov-Jorko]].

== Verkaro ==

=== Fikcio ===

* ''Fear of Flying'' (1973)
* ''How to Save Your Own Life'' (1977)
* ''Fanny, Being the True History of the Adventures of Fanny Hackabout-Jones'' (1980)
* ''Megan's Book of Divorce'' (1984)
* ''Megan's Two Houses'' (1984)
* ''Parachutes &amp; Kisses'' (1984)
* ''Shylock's Daughter'' (1987)
* ''Any Woman's Blues'' (1990)
* ''Inventing Memory'' (1997)
* ''Sappho's Leap'' (2003)
* ''Fear of Dying'' (2015)

=== Poezio ===

* ''Fruits &amp; Vegetables'' (1971, 1997)
* ''Half-Lives'' (1973)
* ''Loveroot'' (1975)
* ''At the Edge of the Body'' (1979)
* ''Ordinary Miracles'' (1983)
* ''Becoming Light: New and Selected'' (1991)
* ''Love Comes First'' (2009)

=== Nefikcio ===

* ''Witches'' (1981, 1997, 1999)
* ''The Devil at Large: Erica Jong on Henry Miller'' (1993)
* ''Fear of Fifty: A Memoir'' (1994)
* ''What Do Women Want? Bread Roses Sex Power'' (1998)
* ''Seducing the Demon: Writing for My Life'' (2006)
* &quot;My Dirty Secret&quot;, ensayo publicado en ''Bad Girls: 26 Writers Misbehave'' (2007)
* ''It Was Eight Years Ago Today (But It Seems Like Eighty)'' (2008)
* ''Sugar In My Bowl: Real Women Write About Real Sex'' (editora) (2011)

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Oficiala retejo|http://www.ericajong.com|Erica Jong}} – oficiala retejo
** {{cite web|title=Erica's 20 Rules for Writers|website=Erica Jong (ericajong.com)|url=https://www.ericajong.com/tipswriters.htm}}
* {{IMDb nomo|0429521}}
* &quot;[https://www.theguardian.com/Archive/Article/0,4273,3847972,00.html Kio ĉi tiu virino deziras]&quot; – je-profunda intervjuo &amp; profilo en ''[[The Guardian|La Gardanto]]'', 3a de aprilo, 1999
* [http://www.powells.com/review/2006_08_08 Revizio] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20250412104930/http://www.powells.com/review/2006_08_08 |date=2025-04-12 }} Delogi la Demonon ĉe Powells.Com
* [http://www.10zenmonkeys.com/2007/10/02/beyond-the-zipless-fuck-with-erica-jong Maljuniĝanta kaj Sekso kun Erica Jong – 3a de oktobro, 2007]
* [https://www.wnyc.org/story/erica-jongs-fruits-and-vegetables/ Intervjuo sur] [https://www.wnyc.org/story/erica-jongs-fruits-and-vegetables/ ''Fruktoj kaj Legomoj''] ĉe la WNYCaj Arkivoj
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Vivantaj homoj]]
[[Kategorio:Usonaj GLAT-aktivuloj]]
[[Kategorio:Usonaj feminismaj verkistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1942]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj poetoj]]</text>
      <sha1>31x1cfxo1j0p1s5k72i5i0ix7l2jky7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Murdo de Roger Ackroyd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>908242</id>
    <revision>
      <id>9365423</id>
      <parentid>9288354</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:36:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12450" sha1="0h923otr819qg57m3wijl04yq4bk5mo" xml:space="preserve">{{Informkesto libro}}

'''''La Murdo de Roger Ackroyd''''' ({{Lang-en|The Murder of Roger Ackroyd}}) estas [[krimromano]] [[Agatha Christie|de Agatha Christie]], publikigita en 1926. Ĝi estas la sesa publikigita romano de la verkisto kaj la tria kiu prezentas detektivon [[Hercule Poirot]]. Ĝi estis la unua laboro de Christie publikigita fare de ''William Collins and Sons'', kun kiu ŝi daŭrigus kunlabori dum sia vivo.

La romano estis publikigita en sia tuteco en Britio en junio 1926, post estado seriigita sub la titolo &quot;Who Murdered Ackroyd&quot; en la ''London Evening News'' inter julio kaj septembron 1925.

La romano estis tre aklamita ekde sia unua publikigo, &lt;ref name=&quot;Observer192622&quot;&gt;{{Cite news|title=Review|work=The Observer|date=30 May 1926|page=10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scotsman192622&quot;&gt;{{Cite news|title=Review|work=The Scotsman|date=22 July 1926|page=2}}&lt;/ref&gt; kaj estis nomita la majstraĵo de Christie. &lt;ref name=&quot;Barnard19902&quot;&gt;{{Cite book|last=Barnard|first=Robert|title=A Talent to Deceive: An appreciation of Agatha Christie|publisher=Fontana Books|year=1990|isbn=0-00-637474-3|edition=Revised|page=199}}&lt;/ref&gt; Ĝi estis voĉdonita la plej bona krimromano de ĉiuj tempoj fare de la Asocio de Brita Krimverkistoj en 2013. &lt;ref name=&quot;CWA3&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/agatha-christies-the-murder-of-roger-ackroyd-voted-best-crime-novel-ever-8923395.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220618/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/agatha-christies-the-murder-of-roger-ackroyd-voted-best-crime-novel-ever-8923395.html|archive-date=18 June 2022|url-status=live|title=Agatha Christie's The Murder of Roger Ackroyd voted best crime novel ever|date=5 November 2013|access-date=16 September 2015|last=Brown|first=Jonathan|work=The Independent}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas unu el la plej konataj&lt;ref name=&quot;CWA19902&quot;&gt;{{Cite book|title=The Hatchards Crime Companion. 100 Top Crime Novels Selected by the Crime Writers' Association|year=1990|isbn=0-904030-02-4|editor-last=Moody|editor-first=Susan|location=London}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MWA19952&quot;&gt;{{Cite book|last=Penzler, Otto|title=The [[Random House#Crown Publishing Group|Crown]] Crime Companion. The Top 100 Mystery Novels of All Time Selected by the Mystery Writers of America|year=1995|isbn=0-517-88115-2|editor-last=Mickey Friedman|location=New York}}&lt;/ref&gt; kaj la plej multe kontestataj romanoj de Christie,&lt;ref name=&quot;Times19263&quot;&gt;{{Cite news|title=Review|work=The Times Literary Supplement|date=10 June 1926|page=397}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Goddard20182&quot;&gt;{{Cite book|last=Goddard|first=John|title=Agatha Christie's Golden Age: An Analysis of Poirot's Golden Age Puzzles|publisher=Stylish Eye Press|year=2018|isbn=978-1-999612016|pages=34–35, 95–101}}&lt;/ref&gt; kaj ĝia surpriza kaj [[Intrigtordo|intrigtordaĵa]] fino havis signifan efikon al la krima kaj suspensa ĝenro.

En 2013, la [[Asocio de Krimverkistoj]] nomis la romanon la plej bona krimromano de ĉiuj tempoj. Ĝi estas vicigita kvardek-naŭa en [[La 100 libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde|la listo de Le Monde de &quot;100 Libroj de la Jarcento]] &quot;. Ĝi estis plurfoje adaptita por teatro, radio, televido, kino, kaj publikigita kiel [[Grafika novelo|grafika romano]].

== Intriga resumo ==
La romano enkadriĝas en la fikcia vilaĝo de King's Abbott en [[Anglio]]. Ĝi estas rakontita ekskluzive de la unuapersona perspektivo de Dr. La rakonto estas rakontita fare de James Sheppard, kiu iĝas la asistanto de Poirot dum la enketo (rolo ludita fare de kapitano [[Arthur Hastings]] en pluraj aliaj Poirot-romanoj). La rakonto komenciĝas kun la morto de la riĉa vidvino sinjorino Ferrars, kiu laŭdire mortigis sian edzon. Komence, ŝia morto supozeble estas sinmortigo, ĝis Roger Ackroyd, vidvo kiu intencis geedziĝi kun sinjorino Ferrars kaj pridubis ŝian sinmortigon, ankaŭ estas murdita. La suspektatoj: sinjorino Cecil Ackroyd, la [[Neŭrozo|neŭroza]] kaj [[Hipoĥondrio|hipokondria]] bofratino de Roger, kiu amasigis grandajn [[ŝuldo]]&lt;nowiki/&gt;jn per ekstravaganca elspezado; ŝia filino Flora; Major Blunt, grandĉasisto; Geoffrey Raymond, la sekretario de Ackroyd; Ralph Paton, la vicfilo de Ackroyd, ankaŭ kun grandaj ŝuldoj; Parker, snoba ĉefservisto, kaj Ursula Bourne, domservistino kun necerta pasinteco kiuj forlasas ŝian taskon en la tago de la murdo.

La unua suspektato estas Ralph, kiu estas fianĉiĝita al Flora kaj estas preta heredi la riĉaĵon de lia [[duonpatro]]. Estas kelkaj kritikaj punktoj, kiuj montras Ralph kiel la kriminton. Poirot, kiu ĵus translokiĝis al la vilaĝo, estas petita fare de Flora esplori. Komence, Poirot ne estas entuziasma: li fakte volis retiriĝi kaj dediĉi sin sole al [[ĝardenado]]. Iom post iom, ĉiuj ĉeestantoj venas sub suspekton.

La verkaĵo finiĝas kun senprecedenca turno en la intrigo: post kiam Poirot malplenigas ĉiujn aliajn je suspekto, la lasta persono forlasita estas Dr. Sheppard, kiu estas ne nur la asistanto de Poirot sed ankaŭ la mi-perspektiva rakontanto de la romano.

De la finaj enskriboj de Sheppard en lia [[taglibro]], ni lernas la [[vero]]&lt;nowiki/&gt;n - ĉi tiu fina ĉapitro estas ne nur lia [[konfeso]], sed ankaŭ lia suicidletero. Lia motivo: Li estis la ĉantaĝisto de sinjorino Ferrars. Ŝia fianĉo Ackroyd devis morti tiel ke Sheppard ne estus eksponita. Ĉe la fino, la kriminto sciigas sian sinmortigon.

== Detala intrigo ==
{{Intrigo}}
La rakonton rakontas d-ro James Shepherd, kampara kuracisto, kiu loĝas kun sia fraŭlina fratino Caroline en la angla vilaĝo King's Abbot. Li estas vokita por konfirmi la morton de riĉa [[vidvino]], sinjorino Ferrars, kiu faris sinmortigon jaron post la morto de ŝia perforta edzo. Caroline konjektas ke sinjorino Ferrars venenis sian edzon kaj faris sinmortigon pro pento.

Roger Ackroyd, riĉa [[vidvo]] kaj posedanto de la Fernley Park-biendomo, diras al Dr. Shepherd ke li devas paroli al li urĝe, kaj invitas lin al vespermanĝo tiun vesperon. Krom d-ro Shepherd, majoro Blunt, sinjorino Cecil Ackroyd, la bofratino de Ackroyd, kaj ŝia filino Flora, kaj Geoffrey Raymond, la persona sekretario de Ackroyd, ankaŭ estas invititaj al la manĝo. Flora rakontas al la kuracisto ke ŝi iĝis sekrete [[Fianĉiĝo|fianĉigita]] al Ralph Patton, la vicfilo de Ackroyd.

Post la vespermanĝo, Ackroyd parolas al Dr. Shepherd en la [[studejo]] kaj rakontas al li ke li estis fianĉigita al sinjorino Ferrars dum pluraj monatoj, kaj ke ŝi konfesis al li la antaŭan nokton ke ŝi ja venenis sian edzon. Ŝi estis ĉantaĝita, kaj promesis riveli la nomon de la ĉantaĝisto ene de 24 horoj. La servisto de Ackroyd, Parker, eniras la ĉambron kun [[suicidletero]] kiun sinjorino Ferrars sendis antaŭ ol ŝi faris sinmortigon. Ackroyd pardonpetas kaj petas al Dr. Shepherd foriri tiel li povas legi la leteron malpublike.

Baldaŭ post revenado hejmen, la kuracisto ricevas [[Telefonvoko|telefonvokon]]. Li paŭzas por momento por krii al sia fratino Caroline ke Parker vokis kiam li ĉesas sufiĉe longe por krii al Caroline ke la alvokanto estas Parker raportanta ke Ackroyd estis trovita morta, kaj rapidas reen al la Fernley Park-biendomo. Kiam li alvenas tie, Parker asertas ke li scias nenion pri la telefonvoko. Post kiam ekzistas neniu respondo de la studejo, Dr. Shepherd kaj Parker malkonstruas la pordon kaj trovas Ackroyd morta en lia seĝo, ponardita per sia propra [[ponardo]]. La letero de sinjorino Ferrars mankas, kaj estas piedsignoj kondukantaj el la kabineto tra la malfermita fenestro.

Ralph malaperas, iĝante la ĉefsuspektato kiam piedsignoj en la studejo egalas liajn ŝuojn. Flora estas fervora ke Ralph estas senkulpa kaj petas al la ĵus emerita detektivo [[Hercule Poirot]] esplori la kazon.

Poirot vizitas la krimlokon kaj petas al Dr. Shepherd akompani lin. Parker rimarkas ke unu el la seĝoj estis movita. Poirot esplordemandas la gastojn kaj kunlaborantaron, inkluzive de la domservistino Ursula Bourne, kiu havas neniun alibion. Ŝajnas ke la oportuna fenestro (havebla tempintervalo) de la murdinto post la foriro de Dr. Shepherd estis sufiĉe mallonga, ĉar Raymond kaj Blunt poste aŭdis Ackroyd paroli en lia studejo, kaj Flora diras ke ŝi vidis lin ĵus antaŭ ol ŝi enlitiĝis.

Poirot malimplikas komplikan reton de intrigo, prezentante la mankantan Ralph Patton - kiu, ĝi turnas, jam estis sekrete edziĝinta al Ursula kiam Ackroyd decidis ke li devus geedziĝi kun Flora. La paro aranĝis sekretan renkontiĝon en la ĝardeno, kaj Flora estas devigita koncedi ke ŝi neniam fakte vidis ŝian onklon post vespermanĝo, forlasante Raymond kaj Blunt kiel la lastaj homoj se temas pri esti aŭdinta pri Ackroyd vivanta. Blunt konfesas sian amon por Flora.

Kiam li estas sola kun Dr. Shepherd, Poirot rivelas ke li scias ke Dr. Shepherd mem estas la ĉantaĝisto, kaj efektive la murdinto de Ackroyd. Ekkomprenante ke la letero de sinjorino Ferrars embarasos lin, D-ro Shepherd ponardis Ackroyd antaŭ ol forlasi la studejon. Li eliris publike tra la enirpordo, poste surmetis la ŝuojn de Ralph, kuris al la studeja fenestro kaj regrimpis enen. Ŝlosinte la pordon de interne, li metis [[magnetofono]]&lt;nowiki/&gt;n kiu ludis la voĉon de Ackroyd, kaj metis seĝon antaŭ ĝi por kaŝi lin de iu ajn rigardanta de la koridoro. Por havi pretekston por reveni al la Fernley-biendomo, li petis pacienton voki lin hejme. Post kiam la murdo estis malkovrita, li restis sola en la kabineto dum kelkaj minutoj, poste metis la registran aparaton en la saketon de sia kuracisto kaj remetis la seĝon en ĝian lokon.

Poirot diras al Shepard ke li raportos al la polico en la mateno, kaj sugestas ke li faru sinmortigon por ŝpari sian fratinon Caroline. D-ro Shepherd finas verki sian raporton pri la murdenketo (kiu fakte estas la romano mem), kaj ĝia fina ĉapitro estas fakte lia [[suicidletero]].
{{Intrigofino}}

== Roluloj ==

* Hercule Poirot - la fama emerita belga detektivo
* Roger Ackroyd - kampara sinjoro, ekscitita super la lastatempa morto de lia amanto, sinjorino Ferrars
* Sinjorino Cecil Ackroyd - la vidvigita bofratino de sinjoro Ackroyd
* Flora Ackroyd - la nevino de sinjoro Ackroyd kaj la filino de sinjorino Cecil Ackroyd
* Ralph Paton - la vicfilo de sinjoro Ackroyd, ofte referita kiel lia &quot;adoptfilo&quot;
* Ursula Bourne – la servistino de sinjoro Ackroyd, lastatempe eksigita
* Grava Hector Blunt - grandĉasisto, la amiko kaj domgasto de Roger Ackroyd
* Geoffrey Raymond – la sekretario de sinjoro Ackroyd
* John Parker - la ĉefservisto de sinjoro Ackroyd
* Elizabeth Russell - la mastrumisto de sinjoro Ackroyd
* Charles Kent - ​​la filo de Elizabeth Russell, drogulo
* D-ro James Sheppard - la [[kuracisto]] kaj [[rakontanto]] de la rakonto
* Caroline Sheppard - la fraŭla fratino de Dr. Sheppard
* Sinjorino Ferrars - mortas ĉe la komenco mem de la intrigo

== En Esperanto aperis ==

* 2024: ''La Murdo de Roger Ackroyd'' (angle, ''The Murder of Roger Ackroyd'', 2023) tradukita de [[Hans Becklin]], ([[Esperanto-Asocio de Britio]], 298 paĝoj, ISBN: 978-0902756687)

Enkonduka resumo ĉe la [[malantaŭkovrilo]]&lt;blockquote&gt;&quot;Konata pro sia ŝoka finalo, nun estas disponebla en Esperanto la libro, kiu ŝanĝis la karieron de Agatha Christie, la Reĝino de Krimo.

Roger Ackroyd estis viro, kiu sciis tro multe. Li sciis, ke la virino, kiun li amis, venenis sian unuan edzon. Li sciis, ke iu ĉantaĝis ŝin - kaj li ĵus eksciis, ke ŝi mortigis sin per troa dozo de veronalo. Baldaŭ la vespera poŝto sciigus lin, kiu estas la mistera ĉantaĝisto. Sed Ackroyd jam estas mortinta, antaŭ ol finlegi ĝin - ponardite tra la kolo, kie li sidis en sia kabineto.

''La vero, sendepende de sia efektiva malbelo, ĉiam estas bela al tiu, kiu serĉas ĝin.''

- Hercule Poirot, La murdo de Roger Ackroyd&quot;&lt;/blockquote&gt;[https://drive.google.com/file/d/1zQebZ6NnFSuSFMu6bfaSUt_Ni3CEZugs/view?usp=drive_link Elŝuti specimenan tekston]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
== Vidu ankaŭ ==

* [[La 100 libroj de la 20-a jarcento laŭ Le Monde]]
* [[La cent nesupereblaj plej bonkvalitaj krimromanoj]]

== Eksteraj ligiloj ==
*[https://www.gutenberg.org/ebooks/69087 originala teksto angla] - ĉe: ''gutenberg.org''
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Verkoj pri murdoj]]
[[Kategorio:Libroj adaptitaj al kino]]
[[Kategorio:Romanoj adaptitaj al teatro]]
[[Kategorio:Britaj libroj]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1926]]
[[Kategorio:Detektiva fikcio]]</text>
      <sha1>0h923otr819qg57m3wijl04yq4bk5mo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>James Russell Lowell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>910365</id>
    <revision>
      <id>9365923</id>
      <parentid>9204174</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:42:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4621" sha1="nxnex3zt1t8t4vggc64chgqw9rfeo9n" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}

'''James Russell LOWELL''' (n. la 22-an de februaro 1819 en [[Kembriĝo (Masaĉuseco)|Kembriĝo]], [[Masaĉuseco]] - m. la 12-an de aŭgusto 1891 samloke) estis usona [[poeto]], [[eseisto]], [[redaktisto]], universitata profesoro kaj [[diplomato]], ambasadoro en [[Madrido]] kaj [[Londono]].

Li estas asociita kun la tiel nomataj kamenaj poetoj (angle [[:en:Fireside_poets|fireside poets]]).

== Vivo ==
[[Dosiero:James_Russell_Lowell,_1844.png|eta|[[Dagerotipio|Daguerreotype]] de James Russell Lowell, prenita en Philadelphia, 1844]]
[[Dosiero:J_R_Lowell.jpg|dekstra|eta|James Russell Lowell en liaj lastaj jaroj]]
[[Dosiero:James_Russell_Lowell,_1880.jpg|eta|Portreto de Lowell fare de Théobald Chartran, 1880]]
Lowell devenis de unu el la plej malnovaj familioj en [[Nov-Anglio]] (unu el la Brahmanoj de Bostono). Li studis ĉe [[Universitato Harvard]] (unue Harvard College, poste [[Harvard Law School]]) kaj komencis verki dum ankoraŭ studento. Li sekvis sian debutan verkon ''A Year's Life and Other Poems'' el 1841 per la antologio ''Poemoj'' nur tri jarojn poste, per kiu li atingis sian literaturan sukceson kiel poeto.

En 1844 li edziĝis kun la verkistino Martha White, kiu ankaŭ devenis de familio de bramanoj el Bostono kaj estis fratino de samklasano. Per sia edzino, Lowell interesiĝis pri la [[abolicio de sklaveco]] kaj publikigis multajn eseojn kaj paroladojn pri ĉi tiu temo &lt;ref&gt;Yellin, Jean Fagan. &quot;Hawthorne and the Slavery Question&quot;, ''A Historical Guide to Nathaniel Hawthorne'', Larry J. Reynolds, ed. New York: Oxford University Press, 2001: 45. {{ISBN|0-19-512414-6}}&lt;/ref&gt;. Malgraŭ sia [[liberalismo]], li verŝajne ne kapablis preteratenti ĉiujn konservativajn vidpunktojn (citaĵo de Lowell: &quot;... la neceso de socia [[elito]] - ekzempla [[Aristokratio|aristokrataro]] &quot;).

Tra la jaroj lia reputacio kiel poeto kreskis. Li estis bone konata, do apenaŭ estis dubo pri lia aŭtoreco kiam la poemo ''A Faible for Critics'' estis publikigita anonime kaj satire alparolis nuntempajn poetojn kaj kritikistojn. En 1849 aperis la unua parto de liaj ''Biglow Papers'', ciklo de poemoj verkitaj en la [[Jankio|jankia]] [[dialekto]], en kiu Lowell traktis aktualajn politikajn temojn, kiel ekzemple la [[Usona Enlanda Milito|enlandan militon]], la [[Meksik-usona milito|Meksika-Usona Milito]], satire kaj kritike.

En 1855, Lowell estis elektita al la Usona Akademio de Artoj kaj Sciencoj. En la sama jaro li estis nomumita Profesoro pri Literaturo ĉe la Universitato Harvard. Kiel tia, ekde 1857 li ankaŭ respondecis pri redaktado de la literatura revuo ''[[The Atlantic]] Monthly''. En 1867, Lowell sukcesis publikigi la duan parton de siaj ''Biglow Papers'', en kiu li traktis la Usonan Enlandan Militon. Post la fino de la milito, li jam ne kapablis reatingi siajn antaŭajn sukcesojn per siaj poemoj, do li nun publikigis ĉefe kiel eseisto kaj [[literaturkritikisto]].

Lia duvoluma verko ''Among My Books'' enhavas liajn ĉefajn studojn pri [[Dante Alighieri]], [[Geoffrey Chaucer]], [[John Keats]], [[William Shakespeare]] kaj [[Edmund Spenser]].

== Verkaro (elekto) ==
[[Dosiero:MyStudyWindow.JPG|eta|''My Study Windows (Miaj Studaj Fenestroj'', 1871)]]

* ''A Year’s Life and Other Poems'' (1841)
* ''Poems'' (1843)
* ''Poems. Second Series''. (1848)
* ''A Fable for Critics'' (1848)
* ''The Vision of Sir Launfal'' (1849)
* ''Biglow Papers. Part 1'' (1849)
* ''Biglow Papers. Part 2'' (1867)
* ''Among my books'' (2 vol., 1870–76)
* ''The Poetical Works''. Houghton Mifflin, Boston, Mass. 1978, &lt;nowiki&gt;ISBN 0-395-25726-3&lt;/nowiki&gt;.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* {{Gutenberg|id=456}}
* ''[https://books.google.com/books?id=_dM6AAAAMAAJ&amp;q=James+Russell+Lowell La Kompletaj Skriboj de James Russell Lowell]'', redaktita de Charles Eliot Norton
* [https://www.loc.gov/rr/rarebook/coll/119.html La Oliver Wendell Holmes Biblioteko] ĉe la [[Kongresa Biblioteko de Usono|Biblioteko de Kongreso]] havas rimarkindajn reprezentadajn volumojn inscribed de James Russell Lowell.
* [http://id.lib.harvard.edu/aleph/000604332/catalog Paperoj de James Russell Lowell] ĉe [[Universitato Harvard|Harvard Universitata]] Arkivo
{{Bibliotekoj}}{{Vivtempo|Lowell, James Russell}}{{DEFAULTSORT:Lowell, James Russell}}
[[Kategorio:Usonaj unitariistoj]]
[[Kategorio:Skotaj usonanoj]]
[[Kategorio:Anglodevenaj usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj ambasadoroj en Britio]]
[[Kategorio:Usonaj kontraŭsklavistoj]]
[[Kategorio:Usonaj poetoj]]
[[Kategorio:Usonaj verkistoj]]
[[Kategorio:Usonaj satiristoj]]
[[Kategorio:Romantikaj poetoj]]</text>
      <sha1>nxnex3zt1t8t4vggc64chgqw9rfeo9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Petar la 2-a Petroviĉ-Njegoŝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>911667</id>
    <revision>
      <id>9365401</id>
      <parentid>9361864</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:28:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2287" sha1="faktap1t8ckv5w45i9st2ham57pfqdo" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}

'''Petar la 2-a Petroviĉ Njegoŝ''' ({{Lang-sr|Петар II Петровић Његош}}) (en Njeguši, hodiaŭa Montenegro, la 13-an de novembro 1813 - en Cetinje, la 31-an de oktobro 1851 ) estis reganto de [[Montenegro]], serba ortodoksa princo kaj poeto. Li devenis de serbo-montenegra familio.

Li verkis, interalie: la ''Montan Girlandon'', ''La Falsan Caron'' , ''Šćepan la Malgrandan'' kaj ''La Radion de la Mikrokosmo''. Njegoš metis la administrajn fundamentojn por moderna ŝtato en Montenegro.

Aŭtoro de multaj poemoj kaj versoj. Konsiderata de multaj kiel la plej elstara poeto de la serba literaturo.

== Heredaĵo ==
En 1851, Petro la 2-a mortis pro [[tuberkulozo]] . Lia preĝejo estis peze difektita per [[artilerio]] de la [[Aŭstria-hungara armeo|aŭstra-hungara armeo]] dum la [[Unua Mondmilito]]. Post la milito la preĝejon rekonstruis la jugoslava reĝo [[Aleksandro la 1-a Karađorđević]] . La serba iniciato estis vidita de la montenegranoj kiel insulto al nacia fiereco. Post 1945 ili lanĉis kampanjon por ke la montenegranoj mem rekonstruu la kapelon kaj malkonstruu la tombon.

Laŭ lia [[testamento]], li estis entombigita sur la pinto de Monto Lovcen en [[kapelo]]. Dum la [[socialisma Jugoslavio]], maŭzoleo estis konstruita anstataŭ la kapelo en la fruaj 1970-aj jaroj fare de la kroata arkitekto Ivan Meštrović .

La poezio de Petar la 2-a ludis rolon en la [[Jugoslavaj Militoj|Jugoslava Civita Milito]]. Ĝi estis deklamata de la [[serboj]] por pravigi siajn agojn, precipe kontraŭ la [[bosnianoj]].

La Serb-Montenegra Federacio establis Ordenon de Njegoš en 1998. Pluraj provoj de serbo-montenegranoj deklari la naskiĝtagon de Petar, la 13-an de novembro, [[nacia tago]] malsukcesis pro rezisto de bosnianoj, kiuj konsistigas preskaŭ 20% de la loĝantaro de Montenegro. 
[[dosiero:Пам'ятник_Петару_II_Негошу_в_Політехнічному_парку.jpg|maldekstra|eta|Monumento al Petar II Njegos en la Politeknika Parko]]
[[dosiero:Petar_II_Petrović-Njegoš_2013_Serbian_stamp.jpg|eta|Serba poŝtmarko 2013, dediĉita al la 200-a datreveno de la naskiĝo de Petar II Petrović Njegoš]]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Serbaj verkistoj]]</text>
      <sha1>faktap1t8ckv5w45i9st2ham57pfqdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (L-Z)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>911971</id>
    <revision>
      <id>9365166</id>
      <parentid>9361271</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>aldonoj</comment>
      <origin>9365166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30497" sha1="o1hs8qbblqtn5b1x0ipg6kmdddp22nt" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo):
* Vi trovos la studentojn inter A-K en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (A-K)]]
*{{EnhavTabelo|alf=L}}
== L ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[László L. Lőrincz]]
* [[László L. Menyhért]]
* [[János Lackfi]]
* [[Dezső Laczkó]]
* [[Miklós Laczkovich]]
* [[Erzsébet Ladányi]]
* [[László Ladányi (jezuito)]]
* [[Sándor Ladányi]]
* [[János Ladó]]
* [[Gábor Lajta]]
* [[László György Lajtha]]
* [[Ferenc Lakits]]
* [[János Lakos]]
* [[Frigyes Lám]]
* [[Kálmán Lambrecht]]
* [[András Lánczi]]
* [[Gyula Lánczy]]
* [[Kornél Lánczos]]
* [[Sándor Láng]]
* [[Judit Lannert]]
* [[Ede Jacobi Lányi]]
* [[Viktor Géza Lányi]]
* [[Károly Lassovszky]]
* [[Lajos Lassú]]
* [[Samu Lasz]]
* [[Andor László]]
* [[András László (budhisto)]]
* [[Elek László]]
* [[Géza László]]
* [[János László]]
* [[Sándor László-Bencsik]]
* [[Lajos Latkóczy]]
* [[Éva Lax]]
* [[György Lázár (urbestro)]]
* [[Lajos Lazarovits]]
* [[Ágost Lechner]]
* [[Gyula Lechner]]
* [[Ferenc Ledényi]]
* [[Béla Lederer]]
* [[Emma Léderer]]
* [[Miksa Léderer]]
* [[Sándor Lederer (oficisto)]]
* [[Béla Leffler]]
* [[Béla Norbert Legányi]]
* [[György Legeza]]
* [[Erzsébet Légrády]]
* [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]]
* [[Joachim Leimdörfer]]
* [[Ödön Lénárd]]
* [[Antal Lepold]]
* [[Ferenc Lénárd]]
* '''[[Philipp Lenard]]'''
* [[Ágota Lénárt]]
* [[Adalbert Béla Lengyel]]
* [[Árpád Lengyel]]
* [[Árpád Lengyel (naĝisto)]]
* [[Balázs Lengyel]]
* [[Béla Lengyel (1844)]]
* [[József Lenhossék]]
* [[Mihály Lenhossék]]
* [[Mihály Ignác Lenhossék]]
* [[Barnabás Lenkovics]]
* [[József Lenz]]
* [[Antal Leszler]]
* [[Katalin Lévai]]
* [[Imre Lévay]]
* [[Ernő Levius]]
* [[Esztella Levko]]
* [[Lajos Lévy]]
* [[István Lichteneckert]]
* [[Mór Liebmann]]
* [[Aurél Liffa]]
* [[Lajos Ligeti]]
* [[Arisztid Lindenmayer]]
* [[István Lipka]]
* [[Tamás Lipták]]
* [[Pál Lipták (antropologo)]]
* [[István Lipthay]]
* [[Ödön Literáty]]
* [[Miklós Locsmándi]]
* [[Alajos Loczka]]
* [[József Loczka]]
* [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]]
* [[Menyhért Lónyay]]
* [[Ferenc Lopussny]]
* [[Barnabás Lőrincz]]
* [[Zsuzsa Lőrincz]]
* [[Lajos Lőrincze]]
* [[József Lőte]]
* [[Rozi Lovas]]
* [[Gyula Lovass]]
* [[Sándor Lovassy]]
* [[László Lovász]]
* [[Pál Lővei]]
* [[József Lovrich]]
* [[Lipót Lőw]]
* [[Tibor Lőw]]
* [[Sámuel Löwinger]]
* [[Gyula Luckhaub]]
* [[Döme Lugosi]]
* [[Dénes Lukács (psikologo)]]
* [[István Lukács]]
* [[László György Lukács]]
* [[László Lukács (monaĥo)]]
* [[Tamás Lukács]]
* [[János Lukácsy]]
* [[Sándor Lumniczer]]
* [[Tibor Lutter]]
* [[Elvira Lux]]
{{Div col end}}

== M ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Klára M. Rásky]]
* [[Béla Machik]]
* [[Lukács Mácsay]]
* [[Valér Ignác Maczki]]
* [[Gyula Madarassy-Beck]]
* [[János Madarassy]]
* [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]]
* [[Andor Máday]]
* [[István Máday]]
* [[Izidor Máday]]
* [[Sándor Mágócsy-Dietz]]
* [[Imre Magyar (kuracisto)]]
* [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]]
* [[Elek Magyar]]
* [[Gábor Magyar (piaristo)]]
* [[Ince Magyarász]]
* [[Zoltán Magyary]]
* [[Antal Mailáth]]
* [[György Mailáth (1854–1924)]]
* [[István Majer]]
* [[Balázs Major]]
* [[Ervin Major]]
* [[György Major]]
* [[György Majtényi]]
* [[László Majzon]]
* [[Endre János Makai]]
* [[Pál Makó]]
* [[Ferenc Maksay]]
* [[Mihály Malán]]
* [[Elemér Mályusz]]
* [[Gyula Mandello]]
* [[György Mándy]]
* [[Stefánia Mándy]]
* [[Károly Mangold]]
* [[Károly Mannheim]]
* [[Károly Manherz]]
* [[Vilmos Manninger]]
* [[Henrik Marczali]]
* [[Csaba Marczinka]]
* [[Veronika Marék]]
* [[Ede Margalits]]
* [[Antal Margittai]]
* [[Tivadar Margó]]
* [[István Margócsy]]
* [[József Máriáss]]
* [[Béla Máriássy]]
* [[Sándor Máriássy]]
* [[Miklós Marik]]
* [[Vilmos Mariska]]
* [[Tivadar Márk]]
* [[Sámuel Márkfi]]
* [[Hugó Márki]]
* [[Dezső Markó]]
* [[Jenő Markó]]
* [[György Markos]]
* [[Mátyás Antal Markovics]]
* [[Pál Markovics]]
* [[Györgyi Markovits]]
* [[András Márkus (informatikisto)]]
* [[Dezső Márkus]]
* [[Gábor Márkus (kuracisto)]]
* [[László Márkus (reĝisoro)]]
* [[Károly Maróthy]]
* [[Miklós Martin]]
* [[Boldizsár Marcell Marton]]
* [[Jenő Márton]]
* [[József Marton (pastro)]]
* [[Lajos Márton (arkeologo)]]
* [[Lajos Marton (teologo)]]
* [[Miksa Marton]]
* [[Ferenc Mártonfi]]
* [[Ernő Massány]]
* [[Endre Masznyik]]
* [[Gábor Máthé]]
* [[Károly Mathia]]
* [[Elek Matolay]]
* [[Miklós Matolcsy]]
* [[Tamás Matolcsy]]
* [[Jolán Mátrai]]
* [[László Mátrai]]
* [[Michal Matunák]]
* [[Péter Matuska]]
* [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]]
* [[Béla Mauritz]]
* [[Ferenc Kolos Mayer]]
* [[Ferenc Mayer-Lambert]]
* [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]]
* [[Engelbert Nándor Mázy]]
* [[János Meczner]]
* [[Ferenc Medgyessy]]
* [[Pál Medgyessy (matematikisto)]]
* [[László Medura]]
* [[Endre Medvigy]]
* [[Béla Meliórisz]]
* [[Attila Menyhárd]]
* [[Tibor F. Mérei]]
* [[Gusztáv Merényi]]
* [[Oszkár Merényi]]
* [[István Méri]]
* [[László Mérő]]
* [[László Meskó]]
* [[Endre Mester]]
* [[Andor Mészáros (historiisto)]]
* [[Gábor Mészáros (ginekologo)]]
* [[Gyula Mészáros (turkologo)]]
* [[Károly Mészáros (advokato)]]
* [[Klára Mészáros]]
* [[Artúr Meszlény]]
* [[Barna Mezey]]
* [[Ferenc Mezey]]
* [[Iván Meznerics]]
* [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]]
* [[Béla Mihályffy]]
* [[Sándor Mihalik]]
* [[Antal Mihálka]]
* [[Géza Mihalkovics]]
* [[Lajos Mikes]]
* [[László Miklós (ginekologo)]]
* [[Ödön Miklós]]
* [[Pál Miklós]]
* [[Tibor Miklós]]
* [[Ádám Miklósi]]
* [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]]
* [[Zsuzsanna Mikó]]
* [[Tibor Mikola]]
* [[Jakab Ferdinánd Miller]]
* [[Károly Minich]]
* [[Attila Mispál]]
* [[Gusztáv Mödlinger]]
* [[Lajos Mocsáry]]
* [[László Móczár]]
* [[Péter Módos (verkisto)]]
* [[József Mogyoródi]]
* [[Lívia Mohás]]
* [[Sándor Mohay]]
* [[Mária Mohayné Katanics]]
* [[Domokos Moldován]]
* [[Ferenc Moldoványi]]
* [[Ákos Molnár (advokato)]]
* [[Attila Dávid Molnár]]
* [[Csaba Molnár]]
* [[Ferenc Molnár (subministro)]]
* [[Gyula Molnár (advokato)]]
* [[Imre Molnár (muzikologo)]]
* [[János Molnár (apotekisto)]]
* [[László Molnár (aktoro)]]
* [[Szulpic Dezső Molnár]]
* [[Viktor Molnár (1850-1918)]]
* [[Zsolt Molnár]]
* [[István Monok]]
* [[Sarolta Monspart]]
* [[László Monszpart]]
* [[Károly Móra]]
* [[Edit Moravcsik]]
* [[Ernő Emil Moravcsik]]
* [[Géza Moravcsik]]
* [[Virág Móricz]]
* [[Zoltán Morlin]]
* [[Emilián Pál Mórocz]]
* [[Krisztina Morvai]]
* [[Győző Morvay]]
* [[Sándor Mozsonyi]]
* [[Pál Mudrony]]
* [[Soma Mudrony]]
* [[András Muhi]]
* [[Kálmán Müller (kuracisto)]]
* [[Ernő Munkácsi]]
* [[Aurél Münnich]]
* [[Károly Murai]]
* [[Károly Muraközy]]
* [[Viktor Mutschenbacher]]
{{Div col end}}

== N ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[László Nádasy]]
* [[László Nádori]]
* [[Alajos Nagy]]
* [[Andor Nagy]]
* [[Antun Nagy]]
* [[Csongor István Nagy]]
* [[József Béla Nagy]]
* [[Károly Nagy (fizikisto)]]
* [[László Nagy (psikologo)]]
* [[Mária Nagy]]
* [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Pál Nagy (kanoniko)]]
* [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Péter István Nagy]]
* [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]]
* [[Sándor Nagy (kemiisto)]]
* [[Tamás Nagy]]
* [[Tamás Nagy (ekonomikisto)]]
* [[Ernő Naményi]]
* [[Lajos Naményi (psikiatro)]]
* [[István Nánay]]
* [[Miksa Natter-Nád]]
* [[Tibor Navracsics]]
* [[Ákos Navratil]]
* [[Imre Navratil]]
* [[György Nébald]]
* [[János Nedeczey]]
* [[László Négyesy]]
* [[Lajos Nékám (1868)]]
* [[Lajos Nékám (1909)]]
* [[Sándor Nékám]]
* [[Mária Neményi]]
* [[Lívia Nemes]]
* [[József Nemes-Nagy]]
* [[János Nemeskéri]]
* [[István Nemeskürty]]
* [[Albert Németh]]
* [[Antal Németh]]
* [[Dezső Németh]]
* [[Gyula Németh]]
* [[István Németh]]
* [[János Németh (konstitucia juĝisto)]]
* [[Norbert Németh (tibetologo)]]
* [[Romuáld János Németh]]
* [[Ferenc Némethy]]
* [[Katalin Némethy]]
* [[József János Nemetz]]
* [[Pál Nessi]]
* [[Emil Neszmélyi]]
* [[György Neubauer]]
* [[Tibor Neugebauer]]
* [[Ede Neumann]]
* [[János Neumann]]
* [[Károly Neumann]]
* [[Kornél Neuschloss]]
* [[Gábor Nógrádi]]
* [[Gergely Nógrádi]]
* [[László Nógrády]]
* [[Tibor Nónay]]
* [[Jenő Noszky (1880)]]
* [[Béla Novák]]
* [[Eszter Novák]]
* [[Zoltán Novotni]]
* [[Antal Nyáry]]
* [[Ferenc Nyáry]]
* [[János Nyilasi]]
* [[Judit Nyilassy]]
* [[Géza Nyiredi]]
* [[Ferencné Nyitrai]]
* [[Gyula Nyúl]]
{{Div col end}}

== O ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Gyula J. Obádovics]]
* [[Ferenc Obál (pli aĝa)]]
* [[Adolf Oberschall]]
* [[Magda Oberschall]]
* [[Borbála Obrusánszky]]
* [[Attila Oláh (psikologo)]]
* [[Lajos Oláh]]
* [[Miklós Olgyay]]
* [[Eszter Ónodi]]
* [[Péter Oravecz]]
* [[Balázs Orbán (politikisto)]]
* [[György Orbán (fizikisto)]]
* [[Viktor Orbán]]
* [[Szilveszter Ördögh]]
* [[Nándor Óriás]]
* [[Balázs Orosz]]
* [[László Orosz (biologo)]]
* [[László Orosz (instruisto)]]
* [[Szonja Oroszlán]]
* [[László Őrsy]]
* [[László Országh]]
* [[Noémi Orvos-Tóth]]
* [[Károly Orzovenszky]]
* [[Csaba Őry]]
* [[Ferenc Osvald]]
* [[Andrea Osvárt]]
* [[Péter Oszkó]]
* [[Szilárd Oszlaczky]]
* [[András Osztovits]]
* [[László Ottlik]]
* [[Ferenc Óvári]]
* [[Kelemen Ováry]]
* [[Pál Őz]]
* [[Nóra Özer]]
* [[Gábor Osváth (koreologo)]]
* [[István Ozsváth]]
{{Div col end}}

== P ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Péter P. Müller]]
* [[Sándor P. Szabó]]
* [[György Paál]]
* [[János Pach]]
* [[Péter Paczolay]]
* [[Jenő Pacsu]]
* [[Mihály Padisák]]
* [[Alajos Paikert (politikisto)]]
* [[Dezső Pais]]
* [[András Pál (astronomo)]]
* [[Csaba Pál (biologo)]]
* [[Gyula Pál]]
* [[Pál Palásthy]]
* [[György Pálinkás (juĝisto)]]
* [[Károly Sándor Pallai]]
* [[György Pallavicini]]
* [[Sándor Palló]]
* [[Endre Palócz]]
* [[István Pálos (statistikisto)]]
* [[Miklós Páncsics]]
* [[Kálmán Pándy]]
* [[Leó Valentin Pantocsek]]
* [[Dávid Pap]]
* [[Gábor Pap (arthistoriisto)]]
* [[János Dezső Pap]]
* [[József Pap (advokato)]]
* [[Melinda Pap]]
* [[Miklós Pápa]]
* [[Ferenc Papcsák]]
* [[Gábor Zsigmond Papp]]
* [[Ferenc Papp (geologo)]]
* [[Zoltán Papp (politikisto)]]
* [[Pál Pariss]]
* [[János Parti]]
* [[Béla Pártos]]
* [[Ivan Paskvić]]
* [[Iván Pasteiner]]
* [[Edith Pásztor]]
* [[Dóra Pásztory]]
* [[Raphael Patai]]
* [[Vidor János Pataki]]
* [[Arnold Pataky]]
* [[Márta Pataki]]
* [[Erzsébet Patek]]
* [[Károly Patthy]]
* [[Arnold Árpád Pauer]]
* [[Ákos Pauler]]
* [[Tivadar Pauler]]
* [[Oszkár Paulinyi]]
* [[Gábor Pávai Vajna]]
* [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]]
* [[György Péczely]]
* [[Gábor Péli]]
* [[János Pelle (verkisto)]]
* [[Dóra Perczel-Forintos]]
* [[László Perédy]]
* [[László Perendy]]
* [[Mihály Perlaky]]
* [[Géza Perneczky]]
* [[Miklós Persányi]]
* [[Ferenc Persay]]
* [[Rezső Pertorini]]
* [[Katalin Petényi]]
* [[György Péter (statistikisto)]]
* [[Rózsa Péter]]
* [[Gábor Peterdy]]
* [[Attila Péterfalvi]]
* [[Károly Pétery]]
* [[Imre Pethes]]
* [[Iván Pető]]
* [[József Petrétei]]
* [[Lajos Petri]]
* [[György Petrovics]]
* [[Gedeon Petz]]
* [[József Petzelt]]
* [[Klára A. Pfeifer]] 
* [[Gyula Pikler]]
* [[Judit Pinczési]]
* [[Kálmán Pintér]]
* [[Márta Zsuzsanna Pintér]]
* [[Ignác Pivár]]
* [[Ambrus Pleidell]]
* [[Soma Plichta]]
* [[Béla Plósz]]
* [[István Pluhár]]
* [[Éva Pócs]]
* [[Lajos Pócs]]
* [[Klára Póczy]]
* [[Ödön Gábor Pogány]]
* [[Zoltán Pogátsa]]
* [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]]
* [[Zoltán Pokorni]]
* [[Karl Polanyi]]
* [[Anikó Polgár]]
* [[István Polgár (obstetrikisto)]]
* [[Tibor Polgár]]
* [[János Pollák]]
* [[Miksa Pollák]]
* [[László Pólos]]
* [[Péter Polt]]
* [[Jenő Pólya]]
* [[Béla Pomogáts]]
* [[Elemér Pongrácz]]
* [[Kálmán Pongrácz]]
* [[Emil Ponori Thewrewk]]
* [[Ferenc Poór]]
* [[Péter Popper]]
* [[Péter Pór]]
* [[Lajos Pósa (matematikisto)]]
* [[Tivadar Posewitz]]
* [[Ferenc Potzner]]
* [[Károly Posztóczky]]
* [[Árpád Prandler]]
* [[György Pray]]
* [[Mihály Praznovszky]]
* [[Kornél Preisich]]
* [[Hugó Preisz]]
* [[Lajos Pressing]]
* [[Marian Lajos Prikkel]]
* [[Csilla Prileszky]]
* [[János Prileszky]]
* [[János Probstner]]
* [[Vilmos Pröhle (turkologo)]]
* [[Sándor Prokopp]]
* [[Antal Prónai]]
* [[Dezső Prónay]]
* [[Pál Pruzsinszky]]
* [[Ferenc Puhr]]
* [[Miklós Puky]]
* [[István Pukli]]
* [[Ágost Pulszky]]
* [[Andor Pünkösti]]
* [[Béla Purjesz]]
* [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]]
* [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]]
* [[Ildikó Puskás]]
* [[Árpád Pusztai]]
* [[Gyula Putnoky]]
* [[Jenő Putnoky]]
{{Div col end}}

== Q ==
* [[Pál Quittner]]

== R ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Imre Rábai]]
* [[Jenő Radetzky]]
* [[Andrej Ľudovít Radlinský]]
* [[Béla Radnai (patologo)]]
* [[Béla Radnai (stenografisto)]]
* [[Sándor Radnóti]]
* [[Zsuzsa Radnóti]]
* [[György Radó]]
* [[István Radó]]
* [[Sándor Radó (psikanalizisto)]]
* [[Erzsébet Radó-Révész]]
* [[Ignác Rados]]
* [[Ferenc Raffay]]
* [[János Rainer M.]]
* [[Iván Raisz]]
* [[Imre Rajczy]]
* [[Kálmán Rajkai]]
* [[Márton Rajki]]
* [[Ferenc Rajna]]
* [[András Rajnai]]
* [[Sándor Rajki]]
* [[István Rákóczi]]
* [[Ferenc Rákos]]
* [[Jenő Ranschburg]]
* [[Pál Ranschburg]]
* [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]]
* [[Vilmos Rappensberger]]
* [[Károly Ráth (urbestro)]]
* [[János Rathmann]]
* [[István Ratkó]]
* [[Nándor Ratkóczy]]
* [[László Rátz]]
* [[Károly Rauss]]
* [[Tamás Rávnay]]
* [[Viktor Alfonz Récsei]]
* [[Emil Récsi]]
* [[Gyula Regöly-Mérei]]
* [[Antal Reguly]]
* [[Zsigmond Reichard]]
* [[István Reiman]]
* [[Béla Reinitz]]
* [[János Reisinger]]
* [[János Reisinger (piaristo)]]
* [[Csaba Reisz T.]]
* [[Gábor Reisz]]
* [[Lajos Rell]]
* [[Antal Reményi]]
* [[Zsuzsanna Renner]]
* [[Kató Rényi]]
* [[Béla Rerrich (pli juna)]]
* [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]]
* [[Antal Réthly]]
* [[Béla Réthy]]
* [[Pál Réthy]]
* [[József Révai (piaristo)]]
* [[József Révay (filozofo)]]
* [[Andor Révész]]
* [[György Révész (reĝisoro)]]
* [[Mihály T. Révész]]
* [[Vidor Révész]]
* [[Román Rezek]]
* [[László Rhorer]]
* [[József Ribáry]]
* [[Ede Richter]]
* [[Gedeon Richter]]
* [[Hugó Richter]]
* [[Frigyes Riesz]]
* [[Marcell Riesz]]
* [[Gusztáv Rigler]]
* [[Imre Ritter]]
* [[Zoltán Rockenbauer]]
* [[Mihály Racsmány]]
* [[Ferenc Rogács]]
* [[Iván Rodé]]
* [[Alajos Roder]]
* [[Gedeon Róka]]
* [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]]
* [[János Romhányi]]
* [[József Romhányi (kuracisto)]]
* [[Erzsébet Róna]]
* [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]]
* [[György Rónay]]
* [[János Ranolder]]
* [[Szilárd Rökk]]
* [[Botond Roska]]
* [[Lipót Rottenbiller]]
* [[Lillian Rotter]]
* [[József Rötth]]
* [[Vitál János Rózsa]]
* [[Pál Rubányi]]
* [[András Rubovszky]]
* [[György Rubovszky]]
* [[Imre Ruff]]
* [[Pál Ruffy]]
* [[Jakab Rupp]]
* [[Nepomuk János Rupp]]
* [[István Rusznák]]
* [[Ferenc Ruzsa]]
* [[Imre Ruzsa]]
{{Div col end}}

== S ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[József S. Szabó]]
* [[Margit S. Sárdi]]
* [[Edit S. Vincze]]
* [[Éva Saáry]]
* [[József Sadler]]
* [[Gyula Sághy]]
* [[Ágnes Ságvári]]
* [[Károly Sajó]]
* [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]]
* [[Gergely Salát]]
* [[Jakab Salgó]]
* [[István Salusinszky]]
* [[István Sályi]]
* [[Mihály Samu]]
* [[István Sándor (bibliografo)]]
* [[János Sándor (fizikisto)]]
* [[János Sándor (ministro)]]
* [[Mátyás Sándor (imunologo)]]
* [[Kamill Sándorfi]]
* [[Imre Sárándi]]
* [[Artúr Sarbó]]
* [[Aladár Sarbu]]
* [[Béla Sárfalvi]]
* [[László Sári]]
* [[János Sarkady]]
* [[Miklós József Sárkány]]
* [[Pál Endre Sárközy]]
* [[Tamás Sárközy]]
* [[Andor Sas]]
* [[István Sas]]
* [[Oszkár Sashegyi]]
* [[Ignác Sauer]]
* [[Ferenc Sávoly]]
* [[Gábor Schein]]
* [[András Schiffer]]
* [[Ernő Schiffer]]
* [[Károly Schilberszky]]
* [[Bódog Schiller]]
* [[Zsigmond Schiller]]
* [[György Schirilla (advokato)]]
* [[Aladár Schleicher]]
* [[Ádám Schmidt]]
* [[János György Schmidt]]
* [[József Schmidt (politikisto)]]
* [[Miklós Schneider]]
* [[János Schnell]]
* [[Aladár Schnierer]]
* [[József Schnitzler]]
* [[Miklós Schöffer]]
* [[Alfréd Schőner]]
* [[György Schopper]]
* [[Gábor Schreiber]]
* [[Elemér Schulek]]
* [[Tibor Schulek]]
* [[Vilmos Schulek]]
* [[Ödön Schulhof]]
* [[Vilmos Schulhof]]
* [[János Schuster]]
* [[Konstantin Schuster]]
* [[Antal Schütz]]
* [[Ottó Schwartzer]]
* [[Pál Schweitzer]]
* [[Pál Schweitzer (esteto)]]
* [[Ernő Schwimmer]]
* [[Elemér Scipiades]]
* [[Ferenc Sebes]]
* [[Géza Sebestyén]]
* [[Gyula Sebestény]]
* [[Zsolt Semjén]]
* '''[[Ignaz Semmelweis]]'''
* [[Enikő Sereghyné Zengő]]
* [[Jenő Serényi]]
* [[László Serényi]]
* [[Iván Seres]]
* [[Ákos Seress]]
* [[Miklós Seszták]]
* [[Antal Sigray]]
* [[István Síklaki]]
* [[Ferenc Siklér]]
* [[Albert Siklós]]
* [[István Simicskó]]
* [[György Simon]]
* [[István Simon (biofizikisto)]]
* [[Róbert Simon]]
* [[Lajos Simonkai]]
* [[Sándor Simonyi-Semadam]]
* [[Jenő Sipőcz]]
* [[Lajos Sipos]]
* [[Lajos Smidt]]
* [[Iván Soltész]]
* [[Katalin Soltész]]
* [[Ede Solymos]]
* [[Sándor Sólymos]]
* [[József Solymosi]]
* [[Dávid Somfai Kara]]
* [[Tamás Somló]]
* [[Ádám Somorjai]]
* [[Pál Somssich]]
* [[Rezső Soó]]
* [[Mihály Pál Soós]]
* [[Péter Soós]]
* [[László Solymosy]]
* [[Katalin Sólyom]]
* [[Sándor Somogyi]]
* [[Aladár Sövény]]
* [[Ferenc Sövényházy]]
* [[Ervin Sövényi]]
* [[Glicér Spányik]]
* [[René Spitz]]
* [[Andor Sponer]]
* [[Ignác Stáhly]]
* [[Gábor Staudt]]
* [[Sarolta Steinberger]] (la unua ina studento-kuracisto en la universitato)
* [[Xavér Ferenc Stéger]]
* [[Miklós Hubert Steiner]]
* [[Jakab Steinherz]]
* [[Béla Stenczer]]
* [[Ferdinánd Károly Stipsics]]
* [[András Stipsicz]]
* [[Tamás Stockinger]]
* [[Béla Stoll]]
* [[Kálmán Stoll]]
* [[Adolf Strausz]]
* [[Balázs Sudár]]
* [[Ottó Süpek]]
* [[Magdolna Supka]]
* [[Antal Sujánszky]]
* [[Enikő Sütő]]
* [[György Szabad]]
* [[László Szabados (naĝisto)]]
* [[Alajos Szabó]]
* [[András Szabó (literaturisto)]]
* [[Csaba Szabó (arkivisto)]]
* [[Dezső Szabó (kemiisto)]]
* [[Éva Zsuzsanna Szabó]]
* [[Imre Flóris Szabó]]
* [[József Szabó (dentkuracisto)]]
* [[József Szabó (geologo)]]
* [[Máté Dániel Szabó]]
* [[Mária Szabó (orientalisto)]]
* [[Miklós Szabó (operkantisto)]]
* [[Rebeka Szabó]]
* [[Róbert Szabó (astronomo)]]
* [[Szabolcs Szabó]]
* [[Tünde Szabó (naĝisto)]]
* [[Zoltán Szabó (politikisto)]]
* [[Zoltán Szabó G.]]
* [[Alajos Szabóky]]
* [[Anna Szabolcsi]]
* [[Bence Szabolcsi]]
* [[Lajos Szabolcsi]]
* [[József Szájer]]
* [[Ádám Szakál]]
* [[Ágnes Szakály]]
* [[Sándor Szakály]]
* [[Péter Szakáts]]
* [[Annamária Szalai]]
* [[Emil Szalai]]
* [[Tibor Szalai]]
* [[Zoltán Szalai]]
* [[Imre Szalay (muzeologo)]]
* [[József Szalay (arkivisto)]]
* [[József Szalay (juristo)]]
* [[Miklós Szalay (inĝeniero)]]
* [[Péter G. Szalay]]
* [[István Szamota]]
* [[Erika Szántó]]
* [[György Szántó (kuracisto)]]
* [[Iván Szántó]]
* [[Tibor Szántó]]
* [[Gyula Szapáry]]
* [[Pál Szapáry]]
* [[Manó Szaplonczay]]
* [[István Szappanos]]
* [[István Szára]]
* [[Pál Szarvas]]
* [[Anna Mária Szász]]
* [[Ottó Szász]]
* [[Pál Szász (matematikisto)]]
* [[Ödön Szatala (biologo)]]
* [[Ödön Szatala (botanikisto)]]
* [[Nándor Száva]]
* [[János Szávai]]
* [[József Száva-Kováts]]
* [[Győző Szebehely]]
* [[László Szebellédy]]
* [[János Szeberényi]]
* [[Ágnes Széchenyi]]
* [[Andor Szécsény]]
* [[Ferenc Szécsi]]
* [[Noémi Szécsi]]
* [[Rezső Szegedy]]
* [[Elemér Szeghalmi]]
* [[Katalin Szegvári]]
* [[György Székely (arkeologo)]]
* [[György Székely (historiisto)]]
* [[György Székely (kemiisto)]]
* [[György Székely (teatrohistoriisto)]]
* [[István Székely (juristo)]]
* [[Kinga Székely]]
* [[Ottokár Lajos Székely]]
* [[Endre Szekér]]
* [[Gyula Szekfű]]
* [[János Károly Széky]]
* [[Péter Széky]]
* [[Gusztáv Szelényi]]
* [[Klára Széles]]
* [[László Szelestei Nagy]]
* [[László Szelestey]]
* [[István Szeli]]
* [[Ignác Széll]]
* [[Jenő Széll]]
* [[Kálmán Széll]]
* [[László Szemere]]
* [[Miklós Szemere (diplomato)]]
* [[Endre Szemerédi]]
* [[Réka Szemerkényi]]
* [[Imre Szemes]]
* [[György Szénás]]
* [[Géza Szénási]]
* [[Béla Szende]]
* [[Gábor Szendi]]
* [[Andor Szenes]]
* [[Andrea Szenes]]
* [[Béla Szenes]]
* [[József Szendi]]
* [[András József Szennay]]
* [[Lajos Szente]]
* [[Anzelm Kálmán Szentes]]
* [[Móric Szentkirályi]]
* [[Albert Szent-Györgyi]]
* [[András Szent-Györgyi]]
* [[Márton Szentiványi (jezuito)]]
* [[Géza Szentmártoni Szabó]]
* [[Tibor Szentmártony]]
* [[Márton Szentmiklósi]]
* [[Péter Szentmiklósi]]
* [[István Szentpáli]]
* [[Imre Szentpétery]]
* [[Győző Szépligeti]]
* [[János Szerb]]
* [[Zoltán Szerémy]]
* [[Tibor Szervét]]
* [[Péter Sziámi Müller]]
* [[Archimédesz Szidiropulosz]]
* [[Gábor Szigethy]]
* [[András Szigeti]]
* [[László Sziklay]]
* [[Zoltán Szilády]]
* [[Áron Szilágyi]]
* [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]]
* [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]]
* [[Márton Szilágyi]]
* [[Béla Szilárd]]
* [[Jenő Szilárd]]
* [[László Szilassy]]
* [[József Szili]]
* [[Katalin Szili]]
* [[György Szilvásy]]
* [[Géza Szilvay]]
* [[Pál Szily]]
* [[József Szinnyei (lingvisto)]]
* [[Oszkár Szimán]]
* [[Jenő Szimon]]
* [[Artúr Szirtes]]
* [[Zsigmond Szirtes]]
* [[Zoltán Szitnyai]]
* [[Imre Szivák]]
* [[Endre Szkárosi]]
* [[István Szlávik (radiologo)]]
* [[Miklós Szmrecsányi]]
* [[Lajos Szodoray]]
* [[László Szögi]]
* [[Béla Szőke (arkeologo)]]
* [[Béla Miklós Szőke]]
* [[Ágnes Szokolszky]]
* [[István Szokolszky]]
* [[Hugó Szolcsányi]]
* [[János Szolnoki]]
* [[Lipót Szondi]]
* [[Ottó Szőnyi]]
* [[Tamás Szontagh]]
* [[Miklós Szontagh (1882)]]
* [[Pál Szontagh (entreprenisto)]]
* [[György Endre Szőnyi]]
* [[László Szörényi (kritikisto)]]
* [[Viktor Sztankovics]]
* [[Jenő Sztojanovits]]
* [[Hiador Sztripszky]]
* [[Kálmán Sztrókay]]
* [[István Szűcs (piaristo)]]
* [[Jenő Szűcs]]
* [[Lajos Szűcs (politikisto)]]
* [[László Szűcs (geografo)]]
* [[Miklós Szuhay]]
* [[Csaba Szummer]]
* [[Gyula Szutrély]]
* [[István György Szűts]]
{{Div col end}}

== T ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[József Takács]]
* [[Lajos Takács (meteologiisto)]]
* [[Marianna Takács]]
* [[Marika Takács]]
* [[Péter Takács (juristo)]]
* [[Vera Takács]]
* [[Barna Tálas]]
* [[Lajos Tamás]]
* [[Gábor Tánczos (instruisto)]]
* [[Harald Tangl]]
* [[László Tápay-Szabó]]
* [[Ferenc Tarányi]]
* [[Éva Tardos]]
* [[Gábor Tardos]]
* [[Gábor Tari (geofizikisto)]]
* [[Róbert Tarján]]
* [[Tamás Tarján]]
* [[Tibor Tarján]]
* [[Csaba Tasnádi]]
* [[Edit Tasnádi]]
* [[András Tasnádi Kubacska]]
* [[Ferenc Telbisz]]
* [[Zsigmond Telegdi]]
* [[Pál Teleki]]
* [[Mária Telkes]]
* [[Kálmán Tellyesniczky]]
* [[Judit Temes]]
* [[Győző Temesy]]
* [[Teodóra Tomcsányi]]
* [[Gyula Térfy]]
* [[Lajos Terkán]]
* [[Lajos Terray]]
* [[Ödön Téry]]
* [[Béla Tettamanti (pedagogo)]]
* [[Lajos Thaisz]]
* [[Károly Than]]
* [[Gyula Theisz]]
* [[Árpád Thewrewk]]
* [[István Thomán]]
* [[Lajos Thury]]
* [[Antal Tibád]]
* [[Mátyás Tibor]]
* [[Miklós József Tihanyi]]
* [[Imre Timkó (episkopo)]]
* [[Imre Timkó (geologo)]]
* [[Ákos Timon]]
* [[István Tisza]]
* [[László Tisza]]
* [[Zoltán Toborffy]]
* [[Can Togay]]
* [[Zsolt Tokaji]]
* [[Ferenc Toldy]]
* [[Péter Tölgyessy]]
* [[Gyula Tolmár]]
* [[Gábor Tolnay]]
* [[Attila Tomaji]]
* [[Jenő Tomasz]]
* [[András Tombor]]
* [[Ádám Tomcsányi]]
* [[Vince Tomek]]
* [[Iván Tomits]]
* [[Tamás Toót-Holló]]
* [[Pál Tóth-Szabó]]
* [[József Torgyán]]
* [[József Törköly]]
* [[Károly Tormay]]
* [[Aurél Török]]
* [[Béla Török]]
* [[Ferenc Török (pentatlonisto)]]
* [[János Török (ornitologo)]]
* [[Lajos Török (kuracisto)]]
* [[Bálint Tóth (poeto)]]
* [[Endre Tóth (politikisto)]]
* [[Endre Tóth (reĝisoro)]]
* [[Géza Tóth]]
* [[György Tóth (astronomo)]]
* [[György Tóth (piaristo)]]
* [[József Tóth (advokato)]]
* [[Károly Tóth (juristo)]]
* [[Ker. János Tóth]]
* [[Krisztina Tóth (poeto)]]
* [[László Tóth (historiisto)]]
* [[Mihály Tóth (prokuroro)]]
* [[Miklós Tóth (biologo)]]
* [[Miklós Tóth (episkopo)]]
* [[Rezső Tóth]]
* [[Zoltán József Tóth]]
* [[Zsigmond Tóth]]
* [[Csaba Töttössy]]
* [[Ernő Traeger]]
* [[Ignác Tragor]]
* [[Imre Trencsényi-Waldapfel]]
* [[Balázs Trencsényi]]
* [[József Trikál]]
* [[László Tringer]]
* [[László Trócsányi]]
* [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]]
* [[Zsolt Trócsányi]]
* [[János Tüdős]]
* [[Lajos Turczel]]
* [[Béla Turpinszky]]
* [[Sándor Kornél Tury]]
* [[László Tüske]]
* [[Anna Tüskés]]
* [[Gábor Tüskés]]
* [[Tibor Tüskés]]
* [[Bence Tuzson]]
* [[György Tverdota]]
{{Div col end}}

== U ==
* [[Béla Udvaros]]
* [[Ferenc Ugróczy]]
* [[Jenő Uhlyárik]]
* [[Károly Újhelyi]]
* [[Mária Zsuzsanna Ujhelyi]]
* [[Sándor Újhelyi]]
* [[Gábor Ujváry]]
* [[Júlia Ungár]]
* [[Emil Unger]]
* [[Tamás Ungvári]]
* [[Krisztián Ungváry]]
* [[László Urai]]
* [[Géza Uray]]
* [[Katalin Uray-Kőhalmi]]
* [[József Urbán]]
* [[Róbert Urbán]]
* [[Diána Ürge-Vorsatz]]
* [[Andor Urszinyi]]

== V ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Jenő Vácz]]
* [[Elemér Vadász]]
* [[Eszter Vágó]]
* [[Ferenc Vágó]]
* [[György Vajda (arabisto)]]
* [[György Mihály Vajda]]
* [[Károly Vajda (filologo)]]
* [[László Vajda (etnologo)]]
* [[Zsuzsanna Vajda]]
* [[Anna Valachi]]
* [[Dezső Valló]]
* [[Gábor Vályi]]
* [[Endre Vámos]]
* [[Péter Vámos]]
* [[Ferenc Vámossy]]
* [[László Vándorfi]]
* [[Margit Vanek]]
* [[Jenő Vángel]]
* [[Károly Váradi]]
* [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]]
* [[Imre Várady (politikisto)]]
* [[Károly Várady (advokato)]]
* [[László Várady (apotekisto)]]
* [[László Várady (historiisto)]]
* [[István Varannai]]
* [[Béla Várdai]]
* [[Bálint Varga (instruisto)]]
* [[Andrea Varga-Damm]]
* [[Benedek Varga]]
* [[Edith Varga]]
* [[Endre Gábor Varga]]
* [[Ilona Varga (historiisto)]]
* [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]]
* [[István Varga (ekonomikisto)]]
* [[János Varga (advokato)]]
* [[Katalin Varga (psikologo)]]
* [[Katalin Varga (verkisto)]]
* [[László Varga (piaristo)]]
* [[László Varga (politikisto)]]
* [[Rudolf Varga]]
* [[Tamás Varga]]
* [[Tibor Varga]]
* [[Zsolt András Varga]]
* [[András Vargha]]
* [[Gábor Vargyas]]
* [[Béla Varjas]]
* [[Hildebrand Dezső Várkonyi]]
* [[Béla Varságh]]
* [[Zoltán Vass (psikologo)]]
* [[Asztrik Várszegi]]
* [[Miklós Vasvári]]
* [[Ferenc Vasváry]]
* [[Zsófia Vári]]
* [[Judit Vas]]
* [[Bertalan Vass]]
* [[Géza Vasy]]
* [[Endre Vázsonyi]]
* [[János Vázsonyi]]
* [[Tamás Vécsey]]
* [[József Veczkó]]
* [[István Vedres]]
* [[Lajos Végvári]]
* [[Imre Vejkey]]
* [[Béla Vekerdi]]
* [[Tamás Vekerdy]]
* [[József Vekerdi]]
* [[Gábor Vékony]]
* [[János Veleczky]]
* [[László Verebélÿ (kuracisto)]]
* [[Tibor Verebélÿ]]
* [[András Veres (literaturhistoriisto)]]
* [[Gábor Verő]]
* [[András O. Vértes]]
* [[József O. Vértes]]
* [[Károly Vértesi]]
* [[Jenő Vértesy]]
* [[Szilvia Vetter]]
* [[Erzsébet Vezér]]
* [[József Viber]]
* [[Ágnes Vida]]
* [[József Vida]]
* [[Charles Vidor]]
* [[József Vigh]]
* [[Gyula Vigh]]
* [[Károly Vigh]]
* [[Judit Vihar]]
* [[Szaniszló Béla Villányi]]
* [[István Vincze]]
* [[László Vinkler]]
* [[Teréz Virág]]
* [[Beatrix Visy]]
* [[Aladár Visnya]]
* [[Ferenc Viosz]]
* [[Soma Visontai]]
* [[Károly Vissy]]
* [[Sándor Vitális]]
* [[Miklós Vitéz]]
* [[Imre Vízkelety]]
* [[László Vízvári]]
* [[Ferenc Völgyesi]]
* [[Gabriella Völgyesi]]
* [[Lajos Völgyesi]]
* [[Pál Völner]]
* [[Avgustin Ivanoviĉ Voloŝin]]
* [[István Vörös (poeto)]]
* [[Márton Vörös]]
* [[Béla Vörösmarty]]
* [[Mihály Vörösmarty]]
* [[Éva Voszka]]
{{Div col end}}

== W ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Dániel Wágner (1800)]]
* [[Károly Wagner (jezuito)]]
* [[Lajos Wagner]]
* [[Mór Wahrmann]]
* [[Eszter Waldapfel]]
* [[János Waldapfel]]
* [[Antal Wéber]]
* [[Arthur Weber]]
* [[Ármin Weisz]]
* [[Sándor Wekerle]]
* [[Béla Wenckheim]]
* [[Emília Weiss]]
* [[János Weiss]]
* [[Ferenc Weiss]]
* [[Gusztáv Wenzel]]
* [[Tibor Verebélÿ]]
* [[Adolf Vilmos Werner]]
* [[Gyula Werner]]
* [[Vilmos Wessetzky]]
* [[Gyula Weszelszky]]
* [[Ödön Weszely]]
* [[József Weszerle]]
* [[István Weiser]]
* [[Salamon Widder]]
* [[István Winkler]]
* [[Lajos Winkler]]
* [[Aurél Wintner]]
* [[Péter Wintermantel]]
* [[József Wodetzky]]
* [[Gyula Wojtilla]]
* [[Vilmos Wolf]]
* [[Carl Wolff (bankisto)]]
* [[Károly Wolff (politikisto)]]
* [[Antal A. Wonaszek]]
{{Div col end}}

== Z ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[László Z. Karvalics]]
* [[Alfréd Zách]]
* [[Károly Zafféry]]
* [[András Zakar (pastro)]]
* [[Polikárp Ferenc Zakar]]
* [[Béla Zalányi]]
* [[Alajos Zambra]]
* [[Gergely Attila Zaránd]]
* [[Imre Zárday]]
* [[András Zakar (psikologo)]]
* [[Sámuel Zay]]
* [[Péter Závada]]
* [[Zsolt Zétényi]]
* [[Edmund Zichy]]
* [[Ferenc Zigány]]
* [[Gyula Zimányi]]
* [[Magdolna Zimányi]]
* [[János Zlinszky]]
* [[László Zolnay]]
* [[Vilmos Zolnay]]
* [[Imre Zoltán]]
* [[László Zoltán]]
* [[Irén Lajos Zoltvány]]
* [[Vilmos Zorn]]
* [[Sándor Zsarnay]]
* [[Zoltán Zsebők]]
* [[Dénes Zsigmondy]]
* [[Péter Zsoldos]]
* [[Zoltán Zubornyák]]
* [[Aladár Zubriczky]]
* [[Kázmér Antal Zsilinszky]]
* [[Klára Zsindelyné Tüdős]]
* [[Zsuzsanna Zsuráfszkyné Vincze]]
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]]
* [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]]

== Fontoj ==
* [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&amp;p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&amp;p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }}
* La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio.

[[Kategorio:Listoj de homoj]]</text>
      <sha1>o1hs8qbblqtn5b1x0ipg6kmdddp22nt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365910</id>
      <parentid>9365166</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T10:35:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>aldonoj</comment>
      <origin>9365910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30577" sha1="thza0k7hb51lh7gnsvzb31ovveqm8zy" xml:space="preserve">Jen listo de elektitaj studentoj en [[Scienca Universitato Loránd Eötvös]] (nature la listo etendiĝas al pli fruaj nomoj de la universitato ekde la fondo):
* Vi trovos la studentojn inter A-K en [[Listo de studentoj en Scienca Universitato Loránd Eötvös (A-K)]]
*{{EnhavTabelo|alf=L}}
== L ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[László L. Lőrincz]]
* [[László L. Menyhért]]
* [[János Lackfi]]
* [[Dezső Laczkó]]
* [[Miklós Laczkovich]]
* [[Erzsébet Ladányi]]
* [[László Ladányi (jezuito)]]
* [[Sándor Ladányi]]
* [[János Ladó]]
* [[Gábor Lajta]]
* [[László György Lajtha]]
* [[Ferenc Lakits]]
* [[János Lakos]]
* [[Frigyes Lám]]
* [[Kálmán Lambrecht]]
* [[András Lánczi]]
* [[Gyula Lánczy]]
* [[Kornél Lánczos]]
* [[Sándor Láng]]
* [[Judit Lannert]]
* [[Ede Jacobi Lányi]]
* [[Viktor Géza Lányi]]
* [[Károly Lassovszky]]
* [[Lajos Lassú]]
* [[Samu Lasz]]
* [[Andor László]]
* [[András László (budhisto)]]
* [[Elek László]]
* [[Géza László]]
* [[János László]]
* [[Sándor László-Bencsik]]
* [[Lajos Latkóczy]]
* [[Éva Lax]]
* [[György Lázár (urbestro)]]
* [[Lajos Lazarovits]]
* [[Ágost Lechner]]
* [[Gyula Lechner]]
* [[Ferenc Ledényi]]
* [[Béla Lederer]]
* [[Emma Léderer]]
* [[Miksa Léderer]]
* [[Sándor Lederer (oficisto)]]
* [[Béla Leffler]]
* [[Béla Norbert Legányi]]
* [[György Legeza]]
* [[Erzsébet Légrády]]
* [[Kálmán Lehoczky-Semmelweis]]
* [[Joachim Leimdörfer]]
* [[Ödön Lénárd]]
* [[Antal Lepold]]
* [[Ferenc Lénárd]]
* '''[[Philipp Lenard]]'''
* [[Ágota Lénárt]]
* [[Adalbert Béla Lengyel]]
* [[Árpád Lengyel]]
* [[Árpád Lengyel (naĝisto)]]
* [[Balázs Lengyel]]
* [[Béla Lengyel (1844)]]
* [[József Lenhossék]]
* [[Mihály Lenhossék]]
* [[Mihály Ignác Lenhossék]]
* [[Barnabás Lenkovics]]
* [[József Lenz]]
* [[Antal Leszler]]
* [[Katalin Lévai]]
* [[Imre Lévay]]
* [[Ernő Levius]]
* [[Esztella Levko]]
* [[Lajos Lévy]]
* [[István Lichteneckert]]
* [[Mór Liebmann]]
* [[Aurél Liffa]]
* [[Lajos Ligeti]]
* [[Arisztid Lindenmayer]]
* [[István Lipka]]
* [[Tamás Lipták]]
* [[Pál Lipták (antropologo)]]
* [[István Lipthay]]
* [[Ödön Literáty]]
* [[Miklós Locsmándi]]
* [[Alajos Loczka]]
* [[József Loczka]]
* [[Zoltán Lomnici (pli aĝa)]]
* [[Menyhért Lónyay]]
* [[Ferenc Lopussny]]
* [[Barnabás Lőrincz]]
* [[Zsuzsa Lőrincz]]
* [[Lajos Lőrincze]]
* [[József Lőte]]
* [[Rozi Lovas]]
* [[Gyula Lovass]]
* [[Sándor Lovassy]]
* [[László Lovász]]
* [[Pál Lővei]]
* [[József Lovrich]]
* [[Lipót Lőw]]
* [[Tibor Lőw]]
* [[Sámuel Löwinger]]
* [[Gyula Luckhaub]]
* [[Döme Lugosi]]
* [[Dénes Lukács (psikologo)]]
* [[István Lukács]]
* [[László György Lukács]]
* [[László Lukács (monaĥo)]]
* [[Tamás Lukács]]
* [[János Lukácsy]]
* [[Sándor Lumniczer]]
* [[Tibor Lutter]]
* [[Elvira Lux]]
{{Div col end}}

== M ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Klára M. Rásky]]
* [[Béla Machik]]
* [[Lukács Mácsay]]
* [[Valér Ignác Maczki]]
* [[Gyula Madarassy-Beck]]
* [[János Madarassy]]
* [[Imre Madarász (altlerneja instruisto)]]
* [[Andor Máday]]
* [[István Máday]]
* [[Izidor Máday]]
* [[Sándor Mágócsy-Dietz]]
* [[Imre Magyar (kuracisto)]]
* [[Bálint Magyar (teatrohistoriisto)]]
* [[Elek Magyar]]
* [[Gábor Magyar (piaristo)]]
* [[Ince Magyarász]]
* [[Zoltán Magyary]]
* [[Antal Mailáth]]
* [[György Mailáth (1854–1924)]]
* [[István Majer]]
* [[Balázs Major]]
* [[Ervin Major]]
* [[György Major]]
* [[György Majtényi]]
* [[László Majzon]]
* [[Endre János Makai]]
* [[Pál Makó]]
* [[Ferenc Maksay]]
* [[Mihály Malán]]
* [[Elemér Mályusz]]
* [[Gyula Mandello]]
* [[György Mándy]]
* [[Stefánia Mándy]]
* [[Károly Mangold]]
* [[Károly Mannheim]]
* [[Károly Manherz]]
* [[Vilmos Manninger]]
* [[Henrik Marczali]]
* [[Csaba Marczinka]]
* [[Veronika Marék]]
* [[Ede Margalits]]
* [[Antal Margittai]]
* [[Tivadar Margó]]
* [[István Margócsy]]
* [[József Máriáss]]
* [[Béla Máriássy]]
* [[Sándor Máriássy]]
* [[Miklós Marik]]
* [[Vilmos Mariska]]
* [[Tivadar Márk]]
* [[Sámuel Márkfi]]
* [[Hugó Márki]]
* [[Dezső Markó]]
* [[Jenő Markó]]
* [[György Markos]]
* [[Mátyás Antal Markovics]]
* [[Pál Markovics]]
* [[Györgyi Markovits]]
* [[András Márkus (informatikisto)]]
* [[Dezső Márkus]]
* [[Gábor Márkus (kuracisto)]]
* [[László Márkus (reĝisoro)]]
* [[Károly Maróthy]]
* [[Miklós Martin]]
* [[Boldizsár Marcell Marton]]
* [[Jenő Márton]]
* [[József Marton (pastro)]]
* [[Lajos Márton (arkeologo)]]
* [[Lajos Marton (teologo)]]
* [[Miksa Marton]]
* [[Ferenc Mártonfi]]
* [[Ernő Massány]]
* [[Endre Masznyik]]
* [[Gábor Máthé]]
* [[Károly Mathia]]
* [[Elek Matolay]]
* [[Miklós Matolcsy]]
* [[Tamás Matolcsy]]
* [[Jolán Mátrai]]
* [[László Mátrai]]
* [[Michal Matunák]]
* [[Péter Matuska]]
* [[Kasszián Kázmér Mattyasovszky]]
* [[Béla Mauritz]]
* [[Ferenc Kolos Mayer]]
* [[Ferenc Mayer-Lambert]]
* [[Mihály Mayer (akvopilkisto)]]
* [[Engelbert Nándor Mázy]]
* [[János Meczner]]
* [[Ferenc Medgyessy]]
* [[Pál Medgyessy (matematikisto)]]
* [[László Medura]]
* [[Endre Medvigy]]
* [[Béla Meliórisz]]
* [[Attila Menyhárd]]
* [[Tibor F. Mérei]]
* [[Gusztáv Merényi]]
* [[Oszkár Merényi]]
* [[István Méri]]
* [[László Mérő]]
* [[László Meskó]]
* [[Endre Mester]]
* [[Andor Mészáros (historiisto)]]
* [[Gábor Mészáros (ginekologo)]]
* [[Gyula Mészáros (turkologo)]]
* [[Károly Mészáros (advokato)]]
* [[Klára Mészáros]]
* [[Artúr Meszlény]]
* [[Barna Mezey]]
* [[Ferenc Mezey]]
* [[Iván Meznerics]]
* [[Ferenc Mező (sporthistoriisto)]]
* [[Béla Mihályffy]]
* [[Sándor Mihalik]]
* [[Antal Mihálka]]
* [[Géza Mihalkovics]]
* [[Lajos Mikes]]
* [[László Miklós (ginekologo)]]
* [[Ödön Miklós]]
* [[Pál Miklós]]
* [[Tibor Miklós]]
* [[Ádám Miklósi]]
* [[Zoltán Miklósy (arkivisto)]]
* [[Zsuzsanna Mikó]]
* [[Tibor Mikola]]
* [[Jakab Ferdinánd Miller]]
* [[Károly Minich]]
* [[Attila Mispál]]
* [[Gusztáv Mödlinger]]
* [[Lajos Mocsáry]]
* [[László Móczár]]
* [[Péter Módos (verkisto)]]
* [[József Mogyoródi]]
* [[Lívia Mohás]]
* [[Sándor Mohay]]
* [[Mária Mohayné Katanics]]
* [[Domokos Moldován]]
* [[Ferenc Moldoványi]]
* [[Ákos Molnár (advokato)]]
* [[Attila Dávid Molnár]]
* [[Csaba Molnár]]
* [[Ferenc Molnár (subministro)]]
* [[Gyula Molnár (advokato)]]
* [[Imre Molnár (muzikologo)]]
* [[János Molnár (apotekisto)]]
* [[László Molnár (aktoro)]]
* [[Szulpic Dezső Molnár]]
* [[Viktor Molnár (1850-1918)]]
* [[Zsolt Molnár]]
* [[István Monok]]
* [[Sarolta Monspart]]
* [[László Monszpart]]
* [[Károly Móra]]
* [[Edit Moravcsik]]
* [[Ernő Emil Moravcsik]]
* [[Géza Moravcsik]]
* [[Virág Móricz]]
* [[Zoltán Morlin]]
* [[Emilián Pál Mórocz]]
* [[Krisztina Morvai]]
* [[Győző Morvay]]
* [[Sándor Mozsonyi]]
* [[Pál Mudrony]]
* [[Soma Mudrony]]
* [[András Muhi]]
* [[Kálmán Müller (kuracisto)]]
* [[Ernő Munkácsi]]
* [[Aurél Münnich]]
* [[Károly Murai]]
* [[Károly Muraközy]]
* [[Viktor Mutschenbacher]]
{{Div col end}}

== N ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[László Nádasy]]
* [[László Nádori]]
* [[Alajos Nagy]]
* [[Andor Nagy]]
* [[Antun Nagy]]
* [[Csongor István Nagy]]
* [[József Béla Nagy]]
* [[Károly Nagy (fizikisto)]]
* [[László Nagy (psikologo)]]
* [[Mária Nagy]]
* [[Miklós Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Pál Nagy (kanoniko)]]
* [[Péter Nagy (literaturhistoriisto)]]
* [[Péter István Nagy]]
* [[Sándor Nagy (bibliotekisto)]]
* [[Sándor Nagy (kemiisto)]]
* [[Tamás Nagy]]
* [[Tamás Nagy (ekonomikisto)]]
* [[Ernő Naményi]]
* [[Lajos Naményi (psikiatro)]]
* [[István Nánay]]
* [[Miksa Natter-Nád]]
* [[Tibor Navracsics]]
* [[Ákos Navratil]]
* [[Imre Navratil]]
* [[György Nébald]]
* [[János Nedeczey]]
* [[László Négyesy]]
* [[Lajos Nékám (1868)]]
* [[Lajos Nékám (1909)]]
* [[Sándor Nékám]]
* [[Mária Neményi]]
* [[Lívia Nemes]]
* [[József Nemes-Nagy]]
* [[János Nemeskéri]]
* [[István Nemeskürty]]
* [[Albert Németh]]
* [[Antal Németh]]
* [[Dezső Németh]]
* [[Gyula Németh]]
* [[István Németh]]
* [[János Németh (konstitucia juĝisto)]]
* [[Norbert Németh (tibetologo)]]
* [[Romuáld János Németh]]
* [[Ferenc Némethy]]
* [[Katalin Némethy]]
* [[József János Nemetz]]
* [[Pál Nessi]]
* [[Emil Neszmélyi]]
* [[György Neubauer]]
* [[Tibor Neugebauer]]
* [[Ede Neumann]]
* [[János Neumann]]
* [[Károly Neumann]]
* [[Kornél Neuschloss]]
* [[Gábor Nógrádi]]
* [[Gergely Nógrádi]]
* [[László Nógrády]]
* [[Tibor Nónay]]
* [[Jenő Noszky (1880)]]
* [[Béla Novák]]
* [[Eszter Novák]]
* [[Zoltán Novotni]]
* [[Antal Nyáry]]
* [[Ferenc Nyáry]]
* [[János Nyilasi]]
* [[Judit Nyilassy]]
* [[Géza Nyiredi]]
* [[Ferencné Nyitrai]]
* [[Gyula Nyúl]]
{{Div col end}}

== O ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Gyula J. Obádovics]]
* [[Ferenc Obál (pli aĝa)]]
* [[Adolf Oberschall]]
* [[Magda Oberschall]]
* [[Borbála Obrusánszky]]
* [[Attila Oláh (psikologo)]]
* [[Lajos Oláh]]
* [[Miklós Olgyay]]
* [[Eszter Ónodi]]
* [[Péter Oravecz]]
* [[Balázs Orbán (politikisto)]]
* [[György Orbán (fizikisto)]]
* [[Viktor Orbán]]
* [[Szilveszter Ördögh]]
* [[Nándor Óriás]]
* [[Balázs Orosz]]
* [[László Orosz (biologo)]]
* [[László Orosz (instruisto)]]
* [[Szonja Oroszlán]]
* [[László Őrsy]]
* [[László Országh]]
* [[Noémi Orvos-Tóth]]
* [[Károly Orzovenszky]]
* [[Csaba Őry]]
* [[Ferenc Osvald]]
* [[Andrea Osvárt]]
* [[Péter Oszkó]]
* [[Szilárd Oszlaczky]]
* [[András Osztovits]]
* [[László Ottlik]]
* [[Ferenc Óvári]]
* [[Kelemen Ováry]]
* [[Pál Őz]]
* [[Nóra Özer]]
* [[Gábor Osváth (koreologo)]]
* [[István Ozsváth]]
{{Div col end}}

== P ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Péter P. Müller]]
* [[Sándor P. Szabó]]
* [[György Paál]]
* [[János Pach]]
* [[Péter Paczolay]]
* [[Jenő Pacsu]]
* [[Mihály Padisák]]
* [[Alajos Paikert (politikisto)]]
* [[Dezső Pais]]
* [[András Pál (astronomo)]]
* [[Csaba Pál (biologo)]]
* [[Gyula Pál]]
* [[Pál Palásthy]]
* [[György Pálinkás (juĝisto)]]
* [[Károly Sándor Pallai]]
* [[György Pallavicini]]
* [[Sándor Palló]]
* [[Endre Palócz]]
* [[István Pálos (statistikisto)]]
* [[Miklós Páncsics]]
* [[Kálmán Pándy]]
* [[Leó Valentin Pantocsek]]
* [[Dávid Pap]]
* [[Gábor Pap (arthistoriisto)]]
* [[János Dezső Pap]]
* [[József Pap (advokato)]]
* [[Melinda Pap]]
* [[Miklós Pápa]]
* [[Ferenc Papcsák]]
* [[Gábor Zsigmond Papp]]
* [[Ferenc Papp (geologo)]]
* [[Zoltán Papp (politikisto)]]
* [[Pál Pariss]]
* [[János Parti]]
* [[Béla Pártos]]
* [[Ivan Paskvić]]
* [[Iván Pasteiner]]
* [[Edith Pásztor]]
* [[Dóra Pásztory]]
* [[Raphael Patai]]
* [[Vidor János Pataki]]
* [[Arnold Pataky]]
* [[Márta Pataki]]
* [[Erzsébet Patek]]
* [[Károly Patthy]]
* [[Arnold Árpád Pauer]]
* [[Ákos Pauler]]
* [[Tivadar Pauler]]
* [[Oszkár Paulinyi]]
* [[Gábor Pávai Vajna]]
* [[Dénes Pázmándy (1781–1854)]]
* [[György Péczely]]
* [[Gábor Péli]]
* [[János Pelle (verkisto)]]
* [[Dóra Perczel-Forintos]]
* [[László Perédy]]
* [[László Perendy]]
* [[Mihály Perlaky]]
* [[Géza Perneczky]]
* [[Miklós Persányi]]
* [[Ferenc Persay]]
* [[Rezső Pertorini]]
* [[Katalin Petényi]]
* [[György Péter (statistikisto)]]
* [[Rózsa Péter]]
* [[Gábor Peterdy]]
* [[Attila Péterfalvi]]
* [[Károly Pétery]]
* [[Imre Pethes]]
* [[Iván Pető]]
* [[József Petrétei]]
* [[Lajos Petri]]
* [[György Petrovics]]
* [[Gedeon Petz]]
* [[József Petzelt]]
* [[Klára A. Pfeifer]] 
* [[Gyula Pikler]]
* [[Judit Pinczési]]
* [[Kálmán Pintér]]
* [[Márta Zsuzsanna Pintér]]
* [[Ignác Pivár]]
* [[Ambrus Pleidell]]
* [[Soma Plichta]]
* [[Béla Plósz]]
* [[István Pluhár]]
* [[Éva Pócs]]
* [[Lajos Pócs]]
* [[Klára Póczy]]
* [[Ödön Gábor Pogány]]
* [[Zoltán Pogátsa]]
* [[Judit Pojjákné Vásárhelyi]]
* [[Zoltán Pokorni]]
* [[Karl Polanyi]]
* [[Anikó Polgár]]
* [[István Polgár (obstetrikisto)]]
* [[Tibor Polgár]]
* [[János Pollák]]
* [[Miksa Pollák]]
* [[László Pólos]]
* [[Péter Polt]]
* [[Jenő Pólya]]
* [[Béla Pomogáts]]
* [[Elemér Pongrácz]]
* [[Kálmán Pongrácz]]
* [[Emil Ponori Thewrewk]]
* [[Ferenc Poór]]
* [[Péter Popper]]
* [[Péter Pór]]
* [[Lajos Pósa (matematikisto)]]
* [[Tivadar Posewitz]]
* [[Ferenc Potzner]]
* [[Károly Posztóczky]]
* [[Árpád Prandler]]
* [[György Pray]]
* [[Mihály Praznovszky]]
* [[Kornél Preisich]]
* [[Hugó Preisz]]
* [[Lajos Pressing]]
* [[Marian Lajos Prikkel]]
* [[Csilla Prileszky]]
* [[János Prileszky]]
* [[Artúr Probstner]]
* [[János Probstner]]
* [[Vilmos Pröhle (turkologo)]]
* [[Sándor Prokopp]]
* [[Antal Prónai]]
* [[Dezső Prónay]]
* [[Pál Pruzsinszky]]
* [[Ferenc Puhr]]
* [[Miklós Puky]]
* [[István Pukli]]
* [[Ágost Pulszky]]
* [[Andor Pünkösti]]
* [[Béla Purjesz]]
* [[Zsigmond Purjesz (pli juna)]]
* [[Zsigmond Purjesz (pli maljuna)]]
* [[Ildikó Puskás]]
* [[Árpád Pusztai]]
* [[Gyula Putnoky]]
* [[Jenő Putnoky]]
{{Div col end}}

== Q ==
* [[Pál Quittner]]

== R ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Imre Rábai]]
* [[Jenő Radetzky]]
* [[Andrej Ľudovít Radlinský]]
* [[Béla Radnai (patologo)]]
* [[Béla Radnai (stenografisto)]]
* [[Sándor Radnóti]]
* [[Zsuzsa Radnóti]]
* [[György Radó]]
* [[István Radó]]
* [[Sándor Radó (psikanalizisto)]]
* [[Erzsébet Radó-Révész]]
* [[Ignác Rados]]
* [[Ferenc Raffay]]
* [[János Rainer M.]]
* [[Iván Raisz]]
* [[Imre Rajczy]]
* [[Kálmán Rajkai]]
* [[Márton Rajki]]
* [[Ferenc Rajna]]
* [[András Rajnai]]
* [[Sándor Rajki]]
* [[István Rákóczi]]
* [[Ferenc Rákos]]
* [[Jenő Ranschburg]]
* [[Pál Ranschburg]]
* [[Rajmund Rapaics (kanoniko)]]
* [[Vilmos Rappensberger]]
* [[Károly Ráth (urbestro)]]
* [[János Rathmann]]
* [[István Ratkó]]
* [[Nándor Ratkóczy]]
* [[László Rátz]]
* [[Károly Rauss]]
* [[Tamás Rávnay]]
* [[Viktor Alfonz Récsei]]
* [[Emil Récsi]]
* [[Gyula Regöly-Mérei]]
* [[Antal Reguly]]
* [[Zsigmond Reichard]]
* [[István Reiman]]
* [[Béla Reinitz]]
* [[János Reisinger]]
* [[János Reisinger (piaristo)]]
* [[Csaba Reisz T.]]
* [[Gábor Reisz]]
* [[Lajos Rell]]
* [[Antal Reményi]]
* [[Zsuzsanna Renner]]
* [[Kató Rényi]]
* [[Béla Rerrich (pli juna)]]
* [[Sándor Réső Ensel (pli juna)]]
* [[Antal Réthly]]
* [[Béla Réthy]]
* [[Pál Réthy]]
* [[József Révai (piaristo)]]
* [[József Révay (filozofo)]]
* [[Andor Révész]]
* [[György Révész (reĝisoro)]]
* [[Mihály T. Révész]]
* [[Vidor Révész]]
* [[Román Rezek]]
* [[László Rhorer]]
* [[József Ribáry]]
* [[Ede Richter]]
* [[Gedeon Richter]]
* [[Hugó Richter]]
* [[Frigyes Riesz]]
* [[Marcell Riesz]]
* [[Gusztáv Rigler]]
* [[Imre Ritter]]
* [[Zoltán Rockenbauer]]
* [[Mihály Racsmány]]
* [[Ferenc Rogács]]
* [[Iván Rodé]]
* [[Alajos Roder]]
* [[Gedeon Róka]]
* [[Pál Rókusfalvy (psikologo)]]
* [[János Romhányi]]
* [[József Romhányi (kuracisto)]]
* [[Erzsébet Róna]]
* [[Éva Róna (altlerneja instruisto)]]
* [[György Rónay]]
* [[János Ranolder]]
* [[Szilárd Rökk]]
* [[Botond Roska]]
* [[Lipót Rottenbiller]]
* [[Lillian Rotter]]
* [[József Rötth]]
* [[Vitál János Rózsa]]
* [[Pál Rubányi]]
* [[András Rubovszky]]
* [[György Rubovszky]]
* [[Imre Ruff]]
* [[Pál Ruffy]]
* [[Jakab Rupp]]
* [[Nepomuk János Rupp]]
* [[István Rusznák]]
* [[Ferenc Ruzsa]]
* [[Imre Ruzsa]]
{{Div col end}}

== S ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[József S. Szabó]]
* [[Margit S. Sárdi]]
* [[Edit S. Vincze]]
* [[Éva Saáry]]
* [[József Sadler]]
* [[Gyula Sághy]]
* [[Ágnes Ságvári]]
* [[Károly Sajó]]
* [[Pál Salacz]]
* [[László Salamon (konstitucia juĝisto)]]
* [[Gergely Salát]]
* [[Jakab Salgó]]
* [[István Salusinszky]]
* [[István Sályi]]
* [[Mihály Samu]]
* [[István Sándor (bibliografo)]]
* [[János Sándor (fizikisto)]]
* [[János Sándor (ministro)]]
* [[Mátyás Sándor (imunologo)]]
* [[Kamill Sándorfi]]
* [[Imre Sárándi]]
* [[Artúr Sarbó]]
* [[Aladár Sarbu]]
* [[Béla Sárfalvi]]
* [[László Sári]]
* [[János Sarkady]]
* [[Miklós József Sárkány]]
* [[Pál Endre Sárközy]]
* [[Tamás Sárközy]]
* [[Andor Sas]]
* [[István Sas]]
* [[Oszkár Sashegyi]]
* [[Ignác Sauer]]
* [[Ferenc Sávoly]]
* [[Gábor Schein]]
* [[András Schiffer]]
* [[Ernő Schiffer]]
* [[Károly Schilberszky]]
* [[Bódog Schiller]]
* [[Zsigmond Schiller]]
* [[György Schirilla (advokato)]]
* [[Aladár Schleicher]]
* [[Ádám Schmidt]]
* [[János György Schmidt]]
* [[József Schmidt (politikisto)]]
* [[Miklós Schneider]]
* [[János Schnell]]
* [[Aladár Schnierer]]
* [[József Schnitzler]]
* [[Miklós Schöffer]]
* [[Alfréd Schőner]]
* [[György Schopper]]
* [[Gábor Schreiber]]
* [[Elemér Schulek]]
* [[Tibor Schulek]]
* [[Vilmos Schulek]]
* [[Ödön Schulhof]]
* [[Vilmos Schulhof]]
* [[János Schuster]]
* [[Konstantin Schuster]]
* [[Antal Schütz]]
* [[Ottó Schwartzer]]
* [[Pál Schweitzer]]
* [[Pál Schweitzer (esteto)]]
* [[Ernő Schwimmer]]
* [[Elemér Scipiades]]
* [[Ferenc Sebes]]
* [[Géza Sebestyén]]
* [[Gyula Sebestény]]
* [[Zsolt Semjén]]
* '''[[Ignaz Semmelweis]]'''
* [[Enikő Sereghyné Zengő]]
* [[Jenő Serényi]]
* [[László Serényi]]
* [[Iván Seres]]
* [[Ákos Seress]]
* [[Miklós Seszták]]
* [[Antal Sigray]]
* [[István Síklaki]]
* [[Ferenc Siklér]]
* [[Albert Siklós]]
* [[István Simicskó]]
* [[György Simon]]
* [[István Simon (biofizikisto)]]
* [[Róbert Simon]]
* [[Lajos Simonkai]]
* [[Sándor Simonyi-Semadam]]
* [[Jenő Sipőcz]]
* [[Lajos Sipos]]
* [[Lajos Smidt]]
* [[Iván Soltész]]
* [[Katalin Soltész]]
* [[Ede Solymos]]
* [[Sándor Sólymos]]
* [[József Solymosi]]
* [[Dávid Somfai Kara]]
* [[Tamás Somló]]
* [[Ádám Somorjai]]
* [[Pál Somssich]]
* [[Rezső Soó]]
* [[Mihály Pál Soós]]
* [[Péter Soós]]
* [[László Solymosy]]
* [[Katalin Sólyom]]
* [[Sándor Somogyi]]
* [[Aladár Sövény]]
* [[Ferenc Sövényházy]]
* [[Ervin Sövényi]]
* [[Glicér Spányik]]
* [[René Spitz]]
* [[Andor Sponer]]
* [[Ignác Stáhly]]
* [[Gábor Staudt]]
* [[Sarolta Steinberger]] (la unua ina studento-kuracisto en la universitato)
* [[Xavér Ferenc Stéger]]
* [[Miklós Hubert Steiner]]
* [[Jakab Steinherz]]
* [[Béla Stenczer]]
* [[Ferdinánd Károly Stipsics]]
* [[András Stipsicz]]
* [[Tamás Stockinger]]
* [[Béla Stoll]]
* [[Kálmán Stoll]]
* [[Adolf Strausz]]
* [[Balázs Sudár]]
* [[Ottó Süpek]]
* [[Magdolna Supka]]
* [[Antal Sujánszky]]
* [[Enikő Sütő]]
* [[György Szabad]]
* [[László Szabados (naĝisto)]]
* [[Alajos Szabó]]
* [[András Szabó (literaturisto)]]
* [[Csaba Szabó (arkivisto)]]
* [[Dezső Szabó (kemiisto)]]
* [[Éva Zsuzsanna Szabó]]
* [[Imre Flóris Szabó]]
* [[József Szabó (dentkuracisto)]]
* [[József Szabó (geologo)]]
* [[Máté Dániel Szabó]]
* [[Mária Szabó (orientalisto)]]
* [[Miklós Szabó (operkantisto)]]
* [[Rebeka Szabó]]
* [[Róbert Szabó (astronomo)]]
* [[Szabolcs Szabó]]
* [[Tünde Szabó (naĝisto)]]
* [[Zoltán Szabó (politikisto)]]
* [[Zoltán Szabó G.]]
* [[Alajos Szabóky]]
* [[Anna Szabolcsi]]
* [[Bence Szabolcsi]]
* [[Lajos Szabolcsi]]
* [[József Szájer]]
* [[Ádám Szakál]]
* [[Ágnes Szakály]]
* [[Sándor Szakály]]
* [[Péter Szakáts]]
* [[Annamária Szalai]]
* [[Emil Szalai]]
* [[Tibor Szalai]]
* [[Zoltán Szalai]]
* [[Imre Szalay (muzeologo)]]
* [[József Szalay (arkivisto)]]
* [[József Szalay (juristo)]]
* [[Miklós Szalay (inĝeniero)]]
* [[Péter G. Szalay]]
* [[István Szamota]]
* [[Erika Szántó]]
* [[György Szántó (kuracisto)]]
* [[Iván Szántó]]
* [[Tibor Szántó]]
* [[Gyula Szapáry]]
* [[Pál Szapáry]]
* [[Manó Szaplonczay]]
* [[István Szappanos]]
* [[István Szára]]
* [[Félix Szarvas]]
* [[Pál Szarvas]]
* [[Anna Mária Szász]]
* [[Ottó Szász]]
* [[Pál Szász (matematikisto)]]
* [[Ödön Szatala (biologo)]]
* [[Ödön Szatala (botanikisto)]]
* [[Nándor Száva]]
* [[János Szávai]]
* [[József Száva-Kováts]]
* [[Győző Szebehely]]
* [[László Szebellédy]]
* [[János Szeberényi]]
* [[Ágnes Széchenyi]]
* [[Andor Szécsény]]
* [[Ferenc Szécsi]]
* [[Noémi Szécsi]]
* [[Rezső Szegedy]]
* [[Elemér Szeghalmi]]
* [[Katalin Szegvári]]
* [[György Székely (arkeologo)]]
* [[György Székely (historiisto)]]
* [[György Székely (kemiisto)]]
* [[György Székely (teatrohistoriisto)]]
* [[István Székely (juristo)]]
* [[Kinga Székely]]
* [[Ottokár Lajos Székely]]
* [[Endre Szekér]]
* [[Gyula Szekfű]]
* [[János Károly Széky]]
* [[Péter Széky]]
* [[Gusztáv Szelényi]]
* [[Klára Széles]]
* [[László Szelestei Nagy]]
* [[László Szelestey]]
* [[István Szeli]]
* [[Ignác Széll]]
* [[Jenő Széll]]
* [[Kálmán Széll]]
* [[László Szemere]]
* [[Miklós Szemere (diplomato)]]
* [[Endre Szemerédi]]
* [[Réka Szemerkényi]]
* [[Imre Szemes]]
* [[György Szénás]]
* [[Géza Szénási]]
* [[Béla Szende]]
* [[Gábor Szendi]]
* [[Andor Szenes]]
* [[Andrea Szenes]]
* [[Béla Szenes]]
* [[József Szendi]]
* [[András József Szennay]]
* [[Lajos Szente]]
* [[Anzelm Kálmán Szentes]]
* [[Móric Szentkirályi]]
* [[Albert Szent-Györgyi]]
* [[András Szent-Györgyi]]
* [[Márton Szentiványi (jezuito)]]
* [[Géza Szentmártoni Szabó]]
* [[Tibor Szentmártony]]
* [[Márton Szentmiklósi]]
* [[Péter Szentmiklósi]]
* [[István Szentpáli]]
* [[Imre Szentpétery]]
* [[Győző Szépligeti]]
* [[János Szerb]]
* [[Zoltán Szerémy]]
* [[Tibor Szervét]]
* [[Péter Sziámi Müller]]
* [[Archimédesz Szidiropulosz]]
* [[Gábor Szigethy]]
* [[András Szigeti]]
* [[László Sziklay]]
* [[Zoltán Szilády]]
* [[Áron Szilágyi]]
* [[Ferenc Szilágyi (literaturhistoriisto)]]
* [[Gyula Szilágyi (kemiisto)]]
* [[Márton Szilágyi]]
* [[Béla Szilárd]]
* [[Jenő Szilárd]]
* [[László Szilassy]]
* [[Jenő Szili]]
* [[József Szili]]
* [[Katalin Szili]]
* [[György Szilvásy]]
* [[Géza Szilvay]]
* [[Pál Szily]]
* [[József Szinnyei (lingvisto)]]
* [[Oszkár Szimán]]
* [[Jenő Szimon]]
* [[Artúr Szirtes]]
* [[Zsigmond Szirtes]]
* [[Zoltán Szitnyai]]
* [[Imre Szivák]]
* [[Endre Szkárosi]]
* [[István Szlávik (radiologo)]]
* [[Miklós Szmrecsányi]]
* [[Lajos Szodoray]]
* [[László Szögi]]
* [[Béla Szőke (arkeologo)]]
* [[Béla Miklós Szőke]]
* [[Ágnes Szokolszky]]
* [[István Szokolszky]]
* [[Hugó Szolcsányi]]
* [[János Szolnoki]]
* [[Lipót Szondi]]
* [[Ottó Szőnyi]]
* [[Tamás Szontagh]]
* [[Miklós Szontagh (1882)]]
* [[Pál Szontagh (entreprenisto)]]
* [[György Endre Szőnyi]]
* [[László Szörényi (kritikisto)]]
* [[Viktor Sztankovics]]
* [[Jenő Sztojanovits]]
* [[Hiador Sztripszky]]
* [[Kálmán Sztrókay]]
* [[István Szűcs (piaristo)]]
* [[Jenő Szűcs]]
* [[Lajos Szűcs (politikisto)]]
* [[László Szűcs (geografo)]]
* [[Miklós Szuhay]]
* [[Csaba Szummer]]
* [[Gyula Szutrély]]
* [[István György Szűts]]
{{Div col end}}

== T ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[József Takács]]
* [[Lajos Takács (meteologiisto)]]
* [[Marianna Takács]]
* [[Marika Takács]]
* [[Péter Takács (juristo)]]
* [[Vera Takács]]
* [[Barna Tálas]]
* [[Lajos Tamás]]
* [[Gábor Tánczos (instruisto)]]
* [[Harald Tangl]]
* [[László Tápay-Szabó]]
* [[Ferenc Tarányi]]
* [[Éva Tardos]]
* [[Gábor Tardos]]
* [[Gábor Tari (geofizikisto)]]
* [[Róbert Tarján]]
* [[Tamás Tarján]]
* [[Tibor Tarján]]
* [[Csaba Tasnádi]]
* [[Edit Tasnádi]]
* [[András Tasnádi Kubacska]]
* [[Ferenc Telbisz]]
* [[Zsigmond Telegdi]]
* [[Pál Teleki]]
* [[Mária Telkes]]
* [[Kálmán Tellyesniczky]]
* [[Judit Temes]]
* [[Győző Temesy]]
* [[Teodóra Tomcsányi]]
* [[Gyula Térfy]]
* [[Lajos Terkán]]
* [[Lajos Terray]]
* [[Ödön Téry]]
* [[Béla Tettamanti (pedagogo)]]
* [[Lajos Thaisz]]
* [[Károly Than]]
* [[Gyula Theisz]]
* [[Árpád Thewrewk]]
* [[István Thomán]]
* [[Lajos Thury]]
* [[Antal Tibád]]
* [[Mátyás Tibor]]
* [[Miklós József Tihanyi]]
* [[Imre Timkó (episkopo)]]
* [[Imre Timkó (geologo)]]
* [[Ákos Timon]]
* [[István Tisza]]
* [[László Tisza]]
* [[Zoltán Toborffy]]
* [[Can Togay]]
* [[Zsolt Tokaji]]
* [[Ferenc Toldy]]
* [[Péter Tölgyessy]]
* [[Gyula Tolmár]]
* [[Gábor Tolnay]]
* [[Attila Tomaji]]
* [[Jenő Tomasz]]
* [[András Tombor]]
* [[Ádám Tomcsányi]]
* [[Vince Tomek]]
* [[Iván Tomits]]
* [[Tamás Toót-Holló]]
* [[Pál Tóth-Szabó]]
* [[József Torgyán]]
* [[József Törköly]]
* [[Károly Tormay]]
* [[Aurél Török]]
* [[Béla Török]]
* [[Ferenc Török (pentatlonisto)]]
* [[János Török (ornitologo)]]
* [[Lajos Török (kuracisto)]]
* [[Bálint Tóth (poeto)]]
* [[Endre Tóth (politikisto)]]
* [[Endre Tóth (reĝisoro)]]
* [[Géza Tóth]]
* [[György Tóth (astronomo)]]
* [[György Tóth (piaristo)]]
* [[József Tóth (advokato)]]
* [[Károly Tóth (juristo)]]
* [[Ker. János Tóth]]
* [[Krisztina Tóth (poeto)]]
* [[László Tóth (historiisto)]]
* [[Mihály Tóth (prokuroro)]]
* [[Miklós Tóth (biologo)]]
* [[Miklós Tóth (episkopo)]]
* [[Rezső Tóth]]
* [[Zoltán József Tóth]]
* [[Zsigmond Tóth]]
* [[Csaba Töttössy]]
* [[Ernő Traeger]]
* [[Ignác Tragor]]
* [[Imre Trencsényi-Waldapfel]]
* [[Balázs Trencsényi]]
* [[József Trikál]]
* [[László Tringer]]
* [[László Trócsányi]]
* [[Zoltán Trócsányi (lingvisto)]]
* [[Zsolt Trócsányi]]
* [[János Tüdős]]
* [[Lajos Turczel]]
* [[Béla Turpinszky]]
* [[Sándor Kornél Tury]]
* [[László Tüske]]
* [[Anna Tüskés]]
* [[Gábor Tüskés]]
* [[Tibor Tüskés]]
* [[Bence Tuzson]]
* [[György Tverdota]]
{{Div col end}}

== U ==
* [[Béla Udvaros]]
* [[Ferenc Ugróczy]]
* [[Jenő Uhlyárik]]
* [[Károly Újhelyi]]
* [[Mária Zsuzsanna Ujhelyi]]
* [[Sándor Újhelyi]]
* [[Gábor Ujváry]]
* [[Júlia Ungár]]
* [[Emil Unger]]
* [[Tamás Ungvári]]
* [[Krisztián Ungváry]]
* [[László Urai]]
* [[Géza Uray]]
* [[Katalin Uray-Kőhalmi]]
* [[József Urbán]]
* [[Róbert Urbán]]
* [[Diána Ürge-Vorsatz]]
* [[Andor Urszinyi]]

== V ==
{{Div col|cols = 3}}
* [[Jenő Vácz]]
* [[Elemér Vadász]]
* [[Eszter Vágó]]
* [[Ferenc Vágó]]
* [[György Vajda (arabisto)]]
* [[György Mihály Vajda]]
* [[Károly Vajda (filologo)]]
* [[László Vajda (etnologo)]]
* [[Zsuzsanna Vajda]]
* [[Anna Valachi]]
* [[Dezső Valló]]
* [[Gábor Vályi]]
* [[Endre Vámos]]
* [[Péter Vámos]]
* [[Ferenc Vámossy]]
* [[László Vándorfi]]
* [[Margit Vanek]]
* [[Jenő Vángel]]
* [[Károly Váradi]]
* [[Imre Várady (literaturhistoriisto)]]
* [[Imre Várady (politikisto)]]
* [[Károly Várady (advokato)]]
* [[László Várady (apotekisto)]]
* [[László Várady (historiisto)]]
* [[István Varannai]]
* [[Béla Várdai]]
* [[Bálint Varga (instruisto)]]
* [[Andrea Varga-Damm]]
* [[Benedek Varga]]
* [[Edith Varga]]
* [[Endre Gábor Varga]]
* [[Ilona Varga (historiisto)]]
* [[Ilona Varga (ĵurnalisto)]]
* [[István Varga (ekonomikisto)]]
* [[János Varga (advokato)]]
* [[Katalin Varga (psikologo)]]
* [[Katalin Varga (verkisto)]]
* [[László Varga (piaristo)]]
* [[László Varga (politikisto)]]
* [[Rudolf Varga]]
* [[Tamás Varga]]
* [[Tibor Varga]]
* [[Zsolt András Varga]]
* [[András Vargha]]
* [[Gábor Vargyas]]
* [[Béla Varjas]]
* [[Hildebrand Dezső Várkonyi]]
* [[Béla Varságh]]
* [[Zoltán Vass (psikologo)]]
* [[Asztrik Várszegi]]
* [[Miklós Vasvári]]
* [[Ferenc Vasváry]]
* [[Zsófia Vári]]
* [[Judit Vas]]
* [[Bertalan Vass]]
* [[Géza Vasy]]
* [[Endre Vázsonyi]]
* [[János Vázsonyi]]
* [[Tamás Vécsey]]
* [[József Veczkó]]
* [[István Vedres]]
* [[Lajos Végvári]]
* [[Imre Vejkey]]
* [[Béla Vekerdi]]
* [[Tamás Vekerdy]]
* [[József Vekerdi]]
* [[Gábor Vékony]]
* [[János Veleczky]]
* [[László Verebélÿ (kuracisto)]]
* [[Tibor Verebélÿ]]
* [[András Veres (literaturhistoriisto)]]
* [[Gábor Verő]]
* [[András O. Vértes]]
* [[József O. Vértes]]
* [[Károly Vértesi]]
* [[Jenő Vértesy]]
* [[Szilvia Vetter]]
* [[Erzsébet Vezér]]
* [[József Viber]]
* [[Ágnes Vida]]
* [[József Vida]]
* [[Charles Vidor]]
* [[József Vigh]]
* [[Gyula Vigh]]
* [[Károly Vigh]]
* [[Judit Vihar]]
* [[Szaniszló Béla Villányi]]
* [[István Vincze]]
* [[László Vinkler]]
* [[Teréz Virág]]
* [[Beatrix Visy]]
* [[Aladár Visnya]]
* [[Ferenc Viosz]]
* [[Soma Visontai]]
* [[Károly Vissy]]
* [[Sándor Vitális]]
* [[Miklós Vitéz]]
* [[Imre Vízkelety]]
* [[László Vízvári]]
* [[Ferenc Völgyesi]]
* [[Gabriella Völgyesi]]
* [[Lajos Völgyesi]]
* [[Pál Völner]]
* [[Avgustin Ivanoviĉ Voloŝin]]
* [[István Vörös (poeto)]]
* [[Márton Vörös]]
* [[Béla Vörösmarty]]
* [[Mihály Vörösmarty]]
* [[Éva Voszka]]
{{Div col end}}

== W ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[Dániel Wágner (1800)]]
* [[Károly Wagner (jezuito)]]
* [[Lajos Wagner]]
* [[Mór Wahrmann]]
* [[Eszter Waldapfel]]
* [[János Waldapfel]]
* [[Antal Wéber]]
* [[Arthur Weber]]
* [[Ármin Weisz]]
* [[Sándor Wekerle]]
* [[Béla Wenckheim]]
* [[Emília Weiss]]
* [[János Weiss]]
* [[Ferenc Weiss]]
* [[Gusztáv Wenzel]]
* [[Tibor Verebélÿ]]
* [[Adolf Vilmos Werner]]
* [[Gyula Werner]]
* [[Vilmos Wessetzky]]
* [[Gyula Weszelszky]]
* [[Ödön Weszely]]
* [[József Weszerle]]
* [[István Weiser]]
* [[Salamon Widder]]
* [[István Winkler]]
* [[Lajos Winkler]]
* [[Aurél Wintner]]
* [[Péter Wintermantel]]
* [[József Wodetzky]]
* [[Gyula Wojtilla]]
* [[Vilmos Wolf]]
* [[Carl Wolff (bankisto)]]
* [[Károly Wolff (politikisto)]]
* [[Antal A. Wonaszek]]
{{Div col end}}

== Z ==
{{Div col|cols = 2}}
* [[László Z. Karvalics]]
* [[Alfréd Zách]]
* [[Károly Zafféry]]
* [[András Zakar (pastro)]]
* [[Polikárp Ferenc Zakar]]
* [[Béla Zalányi]]
* [[Alajos Zambra]]
* [[Gergely Attila Zaránd]]
* [[Imre Zárday]]
* [[András Zakar (psikologo)]]
* [[Sámuel Zay]]
* [[Péter Závada]]
* [[Zsolt Zétényi]]
* [[Edmund Zichy]]
* [[Ferenc Zigány]]
* [[Gyula Zimányi]]
* [[Magdolna Zimányi]]
* [[János Zlinszky]]
* [[László Zolnay]]
* [[Vilmos Zolnay]]
* [[Imre Zoltán]]
* [[László Zoltán]]
* [[Irén Lajos Zoltvány]]
* [[Vilmos Zorn]]
* [[Sándor Zsarnay]]
* [[Zoltán Zsebők]]
* [[Dénes Zsigmondy]]
* [[Péter Zsoldos]]
* [[Zoltán Zubornyák]]
* [[Aladár Zubriczky]]
* [[Kázmér Antal Zsilinszky]]
* [[Klára Zsindelyné Tüdős]]
* [[Zsuzsanna Zsuráfszkyné Vincze]]
{{Div col end}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Profesoroj de Universitato de Budapeŝto]]
* [[Listo de studentoj, poste profesoroj en ELTE]]

== Fontoj ==
* [http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&amp;p1=b:Doc-1454] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20150613042928/http://www.elte.hu/dynpage6.fcgi?f=frame_scr&amp;p1=b:Doc-1454 |date=2015-06-13 }}
* La listo estas elekto el datenoj de la [[biografio]]j en Vikipedio.

[[Kategorio:Listoj de homoj]]</text>
      <sha1>thza0k7hb51lh7gnsvzb31ovveqm8zy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Józef Oleszkiewicz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>913030</id>
    <revision>
      <id>9365757</id>
      <parentid>9255726</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:20:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2116" sha1="rb9plk66rrx0ow80i1l9advutb3vn79" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}

'''Józef Oleszkiewicz''' (naskiĝis la 23-an de junio [[1777]] en [[Šiluva|Szydłowo]] en [[Ĵemajtio]], mortis la 5-an de oktobro [[1830]] en [[Sankt-Peterburgo|Peterburgo]]) – pola [[pentristo]]. Li kreis historiajn, religiajn, mitologiajn bildoj kaj portretojn.

Li finis Fakultaton de [[Belartoj]] en [[Vilno]], kie studis en la jaroj 1798–1799 ĉe Franciszek Smuglewicz kaj Jan Rustem. Diplomto de [[Vilna Universitato|Vilna Ĉeflernejo]]. De 1803 ĝis 1806 studis en pariza [[Nacia Altlernejo de Belartoj|École des Beaux-Arts]], i.a. ĉe [[Jacques Louis David]].

Post reveno el eksterlando kreis en Vilno kaj [[Volinio]]. Post morto de Smuglewicz en 1807 li provis transpreni lian postenon en la [[universitato]]. Post malsukcesaj provoj setliĝis en 1810 [[Sankt-Peterburgo|Peterburgo]]. Tie li pentris i.a. portretojn de cara familio. En 1812 estis akceptita al tiea Akademio de Belartoj.

Flanke de polaj ekzilitoj restadantaj en Peterburgo estis konsiderata eksterordinara kaj plena de [[virto]]j persono, kio respeguliĝas en fragmento de la tria parto de ''[[Dziady]]'' de [[Adam Mickiewicz]]. Li estis granda majstro de [[Loĝio (framasona)|Loĝio]] [[blazono de Pollando|Blanka Aglo]] en Peterburgo, kion aludis Mickiewicz en la vortoj ''Mi salutas vin per la signo de Aglo kaj Booz'', ŝanĝitaj poste al ''Mi salutas vin per la signo de [[Kruco]] kaj Pogoń''.

==Bibliografio==
* ''Od starożytności do współczesności - Malarstwo i rzeźba'' (De antikveco ĝis nuntempo - [[Pentroarto]] kaj skulptarto), wydawnictwo PWN, 2006

==Eksteraj ligiloj==
* [https://artyzm.com/artysta.php?id=419 Józef Oleszkiewicz] - artyzm.com
* [https://web.archive.org/web/20150204215753/http://www.magwil.lt/archiwum/2007/mag-12/gr-7.htm Artysta, nihilista, mistyk i prorok, bohater] (Artist, Nihilist, Mystic, Prophet, Hero) by Alwida Bajor. Oleszkiewicz and his relationship to Mickiewicz, from Magazyn Wileński.
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1777]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1830]]
[[Kategorio:Polaj pentristoj]]
[[Kategorio:Polaj framasonoj]]
[[Kategorio:Mistikuloj]]</text>
      <sha1>rb9plk66rrx0ow80i1l9advutb3vn79</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Subĉiela muzeo de la Dana Nacia Muzeo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>913176</id>
    <revision>
      <id>9365455</id>
      <parentid>9127135</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365455</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4557" sha1="tw5xbzcaia3lbhktargmiulymbkadlx" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo|priskribo de bildo=|regiono-ISO=DK|tersituo=|zomo=13}}
La '''Subĉiela muzeo de la Dana Nacia Muzeo''' ({{Lang-da|Frilandsmuseet}}) estas [[subĉiela muzeo]] en [[Danio]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=http://en.kulturklik.dk/museums-and-attractions/the-open-air-museum.aspx|title=Frilandsmuseet|publisher=kulturklik|access-date=2015-09-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20150927181437/http://en.kulturklik.dk/museums-and-attractions/the-open-air-museum.aspx|archive-date=2015-09-27|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

La subĉiela muzeo situas en [[Kongens Lyngby]] en la municipo [[Lyngby-Taarbæk]] norde de [[Kopenhago]] kaj estas unu el la kvin lokoj de la [[Dana Nacia Muzeo]].

Ĝi malfermiĝis en 1901 kiel sekcio de la Dana Popola Muzeo, kiu en 1920 fariĝis parto de la [[Nacia Muzeo de Danio|Nacia Muzeo]] [[Nacia Muzeo de Danio|de Danio]]. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.visitcopenhagen.com/copenhagen/open-air-museum-gdk476683|title=Open Air Museum, Frilandsmuseet|website=visitcopenhagen|access-date=September 1, 2019}}&lt;/ref&gt;

Ĝi entute posedas 45 biendomojn, same kiel aliajn domojn kaj [[muelejo]]&lt;nowiki/&gt;jn el Danio, [[Skanio]], [[Suda Ŝlesvigo]] kaj [[Ferooj]]. La plej multaj datiĝas de la 17-a kaj 18-a jarcentoj. Ĉi tiuj bienoj estas administrataj kiel eble plej aŭtentike. &lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.copenhagenet.dk/CPH-Map/CPH-Friland.asp|title=Open Air Museum - (Frilandsmuseet)|website=copenhagenet.dk|access-date=September 1, 2019}}&lt;/ref&gt;

== Priskribo ==
La konstruaĵoj estas meblitaj tiel, kiel ili estis loĝataj de farmistoj, metiistoj aŭ bienistoj en la periodo 1650-1940, kaj montras la ĉiutagan vivon de la danoj tra la historio per niĉoj, iloj, lignaj ŝuoj kaj ornamaĵoj. La tuto donas nuancitan bildon pri la ĉiutaga vivo de la danoj dum tiu periodo. Ĉirkaŭ la muzeo, inter la domoj kaj en la kampoj, vi povas renkonti multajn diversajn bestojn de malnovaj danaj rasoj, ekzemple ŝafidojn, kaprojn, anserojn, anasojn, ĉevalojn kaj bovinojn, kiuj promenas kaj paŝtiĝas en la kampoj inter la domoj.

Aldone, la muzeo havas 25 historiajn ĝardenojn, kun [[floro]]&lt;nowiki/&gt;j, [[fruktarbo]]&lt;nowiki/&gt;j kaj [[Utilplanto|utilplantoj]], kiuj montras la kutimojn kaj praktikojn de malsamaj tempoj. En la klasika kamparana ĝardeno, oni provis kombini la belan kaj la utilan. La plantoj kaj floroj en la ĝardenoj estis uzataj por [[Tinkturo|tinkturado]], [[medicino]] aŭ [[Spico|spicoj]], kaj la ĝardeno estis dividita en plurajn sekciojn, ĉiu kun sia propra funkcio, ekzemple [[fruktoĝardeno]], brasikĝardeno kaj [[herboĝardeno]]. En la romantika kamparana ĝardeno, verdaj [[belvedero]]&lt;nowiki/&gt;j estis faritaj el [[tilio]]&lt;nowiki/&gt;j aŭ [[fago]]&lt;nowiki/&gt;j, kaj la fruktarboj staris en la [[gazono]]&lt;nowiki/&gt;j de la ornama ĝardeno, dum la [[bedo]]&lt;nowiki/&gt;j estis uzataj por [[terpomo]]&lt;nowiki/&gt;j aŭ [[legomo]]&lt;nowiki/&gt;j anstataŭ floroj. La parko de la bieno datiĝas de la Klunke-periodo ([[d:Q29152708]]), kiam homoj ŝatis aferojn iom troŝarĝitajn kaj ekzotikajn. La ĝardeno enhavas parkecan ornaman ĝardenon kun ekzotikaj floroj kaj arboj kaj grandan legomĝardenon kun legomoj, floroj kaj fruktoj por kaj la sinjoroj kaj la servistoj.

La muzeo rekreas stacidomurbon el la komenco de [[industriigo]], montrante ĉarpentistan laborejon kun maŝinoj, [[forĝejo]]&lt;nowiki/&gt;n kaj fervojan [[stacidomo]]&lt;nowiki/&gt;n. Ĉi tie vi ankaŭ trovos ''Brugsen'' (Danmarks Samvirkelag) kun varoj el la tempo, kudraj [[akcesoraĵo]]&lt;nowiki/&gt;j, [[ludilo]]&lt;nowiki/&gt;j, feraĵoj, ornamaĵoj, nutraĵvendejoj kaj pli krudaj agrikulturaj varoj.

== Galerio ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Dosiero:Frilandsmuseet_-Træskomager,_Kirke-Søby.png|''Træsko'', domo de Ligna Ŝufaristo, Kirke Søby
Dosiero:Frilandsmuseet_-_Sdr._Sejerslev.jpg|Biendomo el Sønder Sejerslev
Dosiero:Frilandsmuseet_-_Borre,_tømrer-_og_snedkerværksted.jpg|Lignolaboristo de Borre sur [[Møn]]
Dosiero:Frilandsmuseet_-_Gården_fra_Lundager,_Fyn.jpg|Biendomo de [[Lundager]] ĉe [[Fyn|Fueno]]
Dosiero:Ducks_by_dam_at_Frilandsmuseet,_Lyngby_5046462437_l.jpg|Forĝejo de Ørbæk ĉe [[Fueno]]
Dosiero:Gård_på_Frilandsmuseet_i_Lyngby.JPG|Marĉa bieno el [[Suda Jutlando]] (''Sønderjylland'')
Dosiero:Frilandsmuseet-fanø.jpg|Domo de ŝipestro el Fanø
Dosiero:Gårdsplads,_Halland.jpg|Biendomo el Jalland
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commons-inline}}{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Subĉielaj muzeoj en Danio]]</text>
      <sha1>tw5xbzcaia3lbhktargmiulymbkadlx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Subĉiela Etnografia Muzeo de Tbiliso</title>
    <ns>0</ns>
    <id>913197</id>
    <revision>
      <id>9365390</id>
      <parentid>9145825</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:24:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2497" sha1="emilwbnmy1tuktci22eix4n2iu5wmjb" xml:space="preserve">{{Informkesto muzeo|priskribo de bildo=|regiono-ISO=GE|tersituo=Tbiliso|zomo=13}}
La '''Etnografia Muzeo de Tbiliso''' ({{lang-ka|გიორგი ჩიტაიას სახელობის ეთნოგრაფიული მუზეუმი ღია ცის ქვეშ|t=''giorgi chitaias sakhelobis et’nograp’iuli muzeumi ghia ts’is k’vesh''}}) estas [[subĉiela muzeo]] en la kartvela ĉefurbo [[Tbiliso]]. Ĝi situas sur la monteto sude de la urbocentro kaj ĵus okcidente de Testudo-Lago kaj elmontranta ekzemplojn de popolarkitekturo kaj metioj de diversaj regionoj de la lando. 

La muzeo estas nomita laŭ Giorgi Chitaia, kartvela etnografo kiu fondis ĝin la 27an de aprilo 1966 kaj estis parto de la Nacia Muzeo de Kartvelio ekde 2004.

== Priskribo ==
La 52-hektara muzeo gastigas 70 konstruaĵojn el la tuta Kartvelio. Tiuj inkluzivas ŝtonajn kaj lignajn farmdomojn de diversaj tipoj. Ankaŭ ekspoziciataj estas [[akvomuelejo]]&lt;nowiki/&gt;j, gardoturoj, vinfarejoj, frukristana [[baziliko]], familia [[kripto]] kaj 8,000 objektoj de ĉiutaga vivo. &lt;ref&gt;[http://www.museum.ge/web_page/index.php?id=3 Open Air Museum] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110721030758/http://www.museum.ge/web_page/index.php?id=3 |date=2011-07-21 }}. ''[[Georgian National Museum]]''. Retrieved on March 24, 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.georgianmuseums.ge/MuseumEn/Musums/Erovnuli/G.ChitaiasMus.html G. Chitaia Museum of Ethnography - Open Air Museum]{{Dead link|date=June 2018|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=no}}. ''Ministry of Culture, Monuments Protection and Sport''. Retrieved on March 24, 2008.&lt;/ref&gt;

La muzeo estas facile atingebla de la urbocentro per vojo.

Ekde 2004, la muzeo gastigas ĉiujaran someran popolkulturan festivalon, ''Art-Gene'' , fonditan kaj reĝisoratan de kartvela rokmuzikisto kaj folklorentuziasmulo Zaza Korinteli (&quot;Zumba&quot;). &lt;ref&gt;[http://www.georgiatoday.ge/article_details.php?id=2908 Art Gene: Summer Festival Celebrates the Traditional Knowledge and Diversity of Georgia’s Regions] {{Webarchiv|url=https://web.archive.org/web/20110720210831/http://www.georgiatoday.ge/article_details.php?id=2908 |date=2011-07-20 }}. ''Georgia Today''. May 18, 2007.&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==

* Kartvela Nacia Muzeo
* Arta Muzeo de Kartvelio
== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}
* [http://museum.ge/?lang_id=ENGGEO&amp;sec_id=1 Kartvela Nacia Muzeo]
[[Kategorio:Subĉielaj muzeoj]]
[[Kategorio:Etnografiaj muzeoj]]</text>
      <sha1>emilwbnmy1tuktci22eix4n2iu5wmjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Iran-Israela milito (2025)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>913656</id>
    <revision>
      <id>9365399</id>
      <parentid>9139227</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24112" sha1="funmrgeqxsevd6inmp9b38zbakwjt7c" xml:space="preserve">{{Informkesto milito
|kunpuŝiĝo=Iran-Israela milito (2025)
|daŭro=la 13-an ĝis la 25-an de junio 2025 
|loko=Aeraj bombardoj tra Irano kaj Israelo
|rezulto=
}}
La '''Israela-Irana Milito''' (ankaŭ konata kiel la '''12-Taga Milito''') komenciĝis la 13-an de junio 2025, per israelaj suprizaj elaeraj bombatakoj kontraŭ la [[Islama Respubliko Irano]] sub la kaŝnomo '''Operacio Leviĝanta Leono'''. La atakoj de la [[Israela Defenda Forto]] (IDF) kaj la israela eksterlanda spionservo [[Mossad]] &lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 June 2025|title=Report: Mossad carried out covert sabotage operations against Iranian air defenses, long-range missiles|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/report-mossad-carried-out-covert-sabotage-operations-against-iranian-air-defenses-long-range-missiles/|access-date=17 June 2025|work=[[The Times of Israel]]}}&lt;/ref&gt; estis direktitaj kontraŭ instalaĵoj de la irana nuklea programo, militaj instalaĵoj en Irano, same kiel kontraŭ altrangaj komandantoj de la irana milita gvidantaro kaj iranaj nukleaj fizikistoj. &lt;ref name=&quot;generalskilled18june&quot;&gt;{{Cite news|last1=de Haldevang|first1=Max|last2=Bozorgmehr|first2=Najmeh|date=18 June 2025|title=The Iranian generals and scientists killed by Israel's offensive|url=https://www.ft.com/content/f29b9f60-fb5d-4b4b-84db-25c8f6333f16|url-access=subscription|access-date=26 June 2025|work=[[Financial Times]]|url-status=live|archive-url=https://archive.ph/LTHg5|archive-date=22 June 2025}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Regalado|first1=Francesca|last2=Ward|first2=Euan|last3=Fassihi|first3=Farnaz|last4=Granados|first4=Samuel|last5=Chutel|first5=Lynsey|date=13 June 2025|title=These Are Iranian Generals and Scientists Killed by Israel|url=https://www.nytimes.com/2025/06/13/world/middleeast/iran-military-generals-killed-israel.html|access-date=22 June 2025|work=[[The New York Times]]|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Ebrahim|first1=Nadeen|last2=Adkin|first2=Ross|last3=Michaelis|first3=Tamar|date=13 June 2025|title=Israeli strikes kill some of Iran's most powerful men, including military and nuclear leaders|url=https://www.cnn.com/2025/06/13/middleeast/israel-iran-strikes-military-deaths-intl-hnk|access-date=22 June 2025|work=[[CNN]]|language=en}}&lt;/ref&gt; Irano komencis aerajn atakojn kontraŭ celoj en Israelo tiun saman tagon sub la kaŝnomo '''Operacio Vera Promeso la 3-a'''. Du semajnojn antaŭe, la [[Internacia Atomenergia Agentejo]] (IAEA) anoncis, ke Irano nun havas 408 kg da [[uranio]] riĉigita ĝis 60%. Kun plia riĉigo, tio sufiĉus por konstrui naŭ [[Nuklea bombo|nukleajn bombojn]]. &lt;ref&gt;{{cite news|last=Gordon|first=Michael|date=13 June 2025|title=In Twist, U.S. Diplomacy Served as Cover for Israeli Surprise Attack|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/in-twist-u-s-diplomacy-served-as-cover-for-israeli-surprise-attack-c79b2206|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=20 June 2025|location=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 June 2025|title=What we know as Israel-Iran conflict intensifies|url=https://www.bbc.com/news/articles/cdj9vj8glg2o|access-date=17 June 2025|work=[[BBC News]]|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;  &lt;ref name=&quot;CNN20250613&quot;&gt;{{Cite web|last1=Salem|first1=Mostafa|last2=Regan|first2=Helen|last3=Robinson|first3=Lou|date=13 June 2025|title=Everything you need to know about Iran's nuclear program|url=https://www.cnn.com/2025/06/13/middleeast/iran-nuclear-program-explainer-intl-dg|access-date=22 June 2025|website=CNN|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Byman&quot;&gt;{{Cite journal|last=Byman|first=Daniel|date=13 June 2025|title=What to Know About the Israeli Strike on Iran|url=https://www.csis.org/analysis/what-know-about-israeli-strike-iran|journal=Center for Strategic and International Studies|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;APNews20250614&quot;&gt;{{Cite web|last1=Burrowa|first1=Emma|last2=Liechtenstein|first2=Stephanie|date=14 June 2025|title=Israeli strikes on Iran's nuclear program are sweeping but can they decimate it?|url=https://apnews.com/article/iran-israel-nuclear-attack-uranium-enrichment-radiation-5ded3c224531adf510668c5860801882|access-date=22 June 2025|website=AP News|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Brookings20250616&quot;&gt;{{Cite web|date=16 June 2025|title=Israel strikes Iran. What happens next?|url=https://www.brookings.edu/articles/israel-strikes-iran-what-happens-next/|access-date=22 June 2025|website=Brookings Institute|language=en-US}}&lt;/ref&gt; 

La 12an de junio 2025, la IAEA aprobis rezolucion redaktitan de Usono, [[Unuiĝinta Reĝlando]], [[Francio]] kaj [[Germanio]], kiu deklaris Iranon nekonforma al siaj nukleaj devoj. &lt;ref name=&quot;Murphy&quot;&gt;{{Cite news|last=Murphy|first=Francois|date=12 June 2025|title=IAEA board declares Iran in breach of non-proliferation obligations|url=https://www.reuters.com/world/china/iaea-board-declares-iran-breach-non-proliferation-duties-diplomats-say-2025-06-12/|access-date=17 June 2025|work=[[Reuters]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nuclearwatchdog&quot;&gt;{{Cite news|last=Bozorgmehr|first=Najmeh|date=25 June 2025|title=Iran's parliament votes to halt co-operation with nuclear watchdog|url=https://www.ft.com/content/b822152b-d0a4-4bff-83d5-a79afd88314e|url-access=subscription|access-date=25 June 2025|work=[[Financial Times]]|url-status=live|archive-url=https://archive.ph/Ans3y|archive-date=25 June 2025}}&lt;/ref&gt; Israelo komencis atakojn la sekvan tagon.

La Iran-aliancitaj [[Hutioj]] en Jemeno ankaŭ lanĉis plurajn [[misilo]]&lt;nowiki/&gt;jn al Israelo. '''&lt;ref name=&quot;ballisticmissile13june2&quot;&gt;{{Cite web|last=Fabian|first=Emanuel|title=Ballistic missile from Yemen triggers sirens in Jerusalem and West Bank|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ballistic-missile-from-yemen-triggers-sirens-in-jerusalem-and-west-bank/|website=The Times of Israel}}&lt;/ref&gt;''' 

En la nokto de la 22-a de junio 2025, [[Usono]] rekte intervenis en la milito kiam ĝiaj armetrupoj lanĉis aviadilajn atakojn kontraŭ iranaj nukleaj instalaĵoj (en Fordow, Natanz kaj [[Isfahano]]) sub la kaŝnomo '''Operacio Noktomeza Martelo''' por plie limigi la nukleajn kapablojn de Irano. &lt;ref name=&quot;NYTimesLive20250621&quot;&gt;{{Cite news|date=21 June 2025|title=Update from David E. Sanger|url=https://www.nytimes.com/live/2025/06/21/world/iran-israel-trump|access-date=22 June 2025|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BBCLive20250621&quot;&gt;{{Cite web|date=21 June 2025|title=Trump says US has bombed Fordo nuclear plant in attack on Iran|url=https://www.bbc.com/news/live/ckg3rzj8emjt?post=asset%3Af6daf816-8c93-4d56-bec5-b35bb8e6bb5e#post|access-date=22 June 2025|website=BBC News|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

La 24-an de junio 2025, Usono anoncis [[batalhalto]]&lt;nowiki/&gt;n, kiu ekvalidis la sekvan tagon. &lt;ref name=&quot;agreeceasefire&quot;&gt;{{Cite news|date=23 June 2025|title=Trump says Iran and Israel agree to a ceasefire|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/trump-says-iran-israel-agree-ceasefire-2025-06-23/|access-date=23 June 2025|work=[[Reuters]]|language=en}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AP-ceasefire-holds&quot;&gt;{{cite news|date=24 June 2025|title=Fragile ceasefire appears to hold between Iran and Israel as Trump vents frustration with both sides|url=https://apnews.com/article/israel-iran-trump-ceasefire-attacks-continue-f1e60190722cc3410b69f21717872ffa|access-date=24 June 2025|work=AP News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;WSJ-ceasefire-holds&quot;&gt;{{cite news|date=24 June 2025|title=Cease-Fire Appears to Hold After Trump Scolds Israel and Iran|url=https://www.wsj.com/livecoverage/iran-israel-ceasefire-conflict-news|access-date=24 June 2025|work=The Wall Street Journal}}&lt;/ref&gt;

== Fono ==
La malferma milito inter Israelo kaj Irano estis antaŭita de jardekoj da [[malamikeco]] devenantaj ekde la [[Irana revolucio|Irana Revolucio]] en 1979. Ekde tiam, Irano jam ne agnoskas Israelon kiel legitiman ŝtaton, kaj ĝia detruo fariĝis ŝtata [[doktrino]]. Dum jaroj, Irano subtenis islamistajn [[milico]]&lt;nowiki/&gt;jn kiel [[Hizbulaho]], [[Hamaso]], [[Palestina Islama Ĝihado|Islama Ĝihado]], kaj la [[Hutioj]] en ilia batalado kontraŭ Israelo.

La malferma konflikto komenciĝis kontraŭ la fono de pli vasta Proksim-Orienta militstato, same kiel la Irana disvolviĝo de nuklea programo kaj rilata [[Balistika misilo|balistikmisila]] programo, kiujn Israelo perceptas kiel kritikajn minacojn. Streĉiĝoj eskaladis sub la registaro de [[Benjamin Netanjahu]] kaj post la [[Atako de Hamaso kontraŭ Israelo|suprizatako de Hamaso kontraŭ Israelo]] en oktobro 2023 kaj ekde tiam la [[Israel-hamasa milito de 2023|Israel-hamasa milito]]). Pliaj eskaladoj sekvis kun atakoj de Iran-apogitaj grupoj kiel la [[Hutia movado|Hutioj]] ([[Jemeno]]) kaj [[Hizbulaho]] ([[Libano]]). Rektaj militaj konfliktoj (interbombardado) inter la du ŝtatoj okazis jam en aprilo kaj oktobro 2024. &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Bergman|first1=Ronen|last2=Fassihi|first2=Farnaz|last3=Schmitt|first3=Eric|last4=Entous|first4=Adam|last5=Pérez-Peña|first5=Richard|date=17 April 2024|title=Miscalculation Led to Escalation in Clash Between Israel and Iran|url=https://www.nytimes.com/2024/04/17/world/middleeast/iran-israel-attack.html|access-date=23 June 2025|work=The New York Times|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deadlystrike&quot;&gt;{{cite news|last1=Bowen|first1=Jeremy|last2=Gritten|first2=David|date=1 April 2024|title=Israel accused of deadly strike on Iranian consulate in Syria|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68708923|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401183051/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68708923|archive-date=1 April 2024|access-date=1 April 2024|work=[[BBC News]]|location=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;Cornwell&quot;&gt;{{Cite news|last1=Cornwell|first1=Alexander|last2=Hafezi|first2=Parisa|last3=Holland|first3=Steve|last4=Cornwell|first4=Alexander|date=13 June 2025|title=Iran strikes back at Israel with missiles over Jerusalem, Tel Aviv|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-says-it-strikes-iran-amid-nuclear-tensions-2025-06-13/|access-date=|work=[[Reuters]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Telegraph20250614&quot;&gt;{{Cite news|last1=Langford|first1=Antonia|last2=Hallows|first2=Ruth|last3=White|first3=Josh|last4=Hamblin|first4=Andrea|last5=Bodkin|first5=Henry|date=14 June 2025|title=Iran-Israel latest: Iran threatens to attack British and American bases|url=https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/06/14/israel-iran-war-middle-east-latest-news/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250614000203/https://www.telegraph.co.uk/world-news/2025/06/14/israel-iran-war-middle-east-latest-news/|archive-date=14 June 2025|access-date=|work=[[The Daily Telegraph]]|language=en-GB|issn=0307-1235}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=14 April 2024|title=Iran's attacks on Israel: World leaders warn against escalation, UN Security Council emergency meeting on Sunday|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/04/14/iran-s-attacks-on-israel-world-leaders-warn-against-escalation-un-security-meeting-emergency-meeting-on-sunday_6668359_4.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20240414023219/https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/04/14/iran-s-attacks-on-israel-world-leaders-warn-against-escalation-un-security-meeting-emergency-meeting-on-sunday_6668359_4.html|archive-date=14 April 2024|access-date=14 April 2024|work=[[Le Monde]]|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Schneider-2024&quot;&gt;{{Cite news|last=Schneider|first=Tal|date=6 October 2024|title=How effective was Iran's attack? The Israeli public doesn't have the full picture|url=https://www.timesofisrael.com/how-effective-was-irans-attack-the-israeli-public-doesnt-have-the-full-picture/|url-status=live|archive-url=https://archive.today/20241010105617/https://www.timesofisrael.com/how-effective-was-irans-attack-the-israeli-public-doesnt-have-the-full-picture/|archive-date=10 October 2024|access-date=6 October 2024|work=[[The Times of Israel]]}}&lt;/ref&gt;
== Trafitoj kaj damaĝo ==
Laŭ la irana Ministerio pri Sano kaj la Asocio de Homaj Rajtoj-Aktivuloj en Irano ([[opozicio]]), la israelaj atakoj mortigis plurajn iranajn militkomandantojn, gvidantojn de la [[Islama Revolucia Gvardio]], almenaŭ 10 nukleajn sciencistojn, &lt;ref name=&quot;CNNLive20250615&quot;&gt;{{Cite news|last1=Yeung|first1=Jessie|last2=Harvey|first2=Lex|last3=Tanno|first3=Sophie|last4=Picheta|first4=Rob|last5=Danaher|first5=Caitlin|last6=Ebrahim|first6=Nadeen|last7=McCluskey|first7=Mitchell|last8=Hallam|first8=Jonny|last9=Tawfeeq|first9=Mohammed|date=15 June 2025|title=Israel and Iran broaden attacks as conflict enters fourth day|url=https://www.cnn.com/world/live-news/israel-iran-strikes-news-06-15-25|access-date=16 June 2025|work=سی‌ان‌ان|language=en}}&lt;/ref&gt; kaj pli ol 900 iranajn civilulojn. &lt;ref&gt;{{cite news|title=Over 1,000 Dead and Injured: Report on the Third Day of Israeli Attacks on Iran|url=https://www.en-hrana.org/over-1000-dead-and-injured-report-on-the-third-day-of-israeli-attacks-on-iran/|work=مجموعه فعالان حقوق بشر در ایران|date=16 June 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 June 2025|title=In Iran, grief for civilian casualties but little pity for commanders|url=https://www.bbc.com/news/articles/czr85lpd7kyo|access-date=17 June 2025|work=بی‌بی‌سی نیوز|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; La irana Ministerio pri Eksterlandaj Aferoj raportis, ke pli ol 70 iranaj virinoj kaj infanoj estis mortigitaj en la unuaj tri israelaj atakoj. &lt;ref&gt;{{cite web|title=سخنگوی وزارت خارجه: فقط در سه حمله، اسرائیل بیش از ۷۰ زن و کودک ایرانی را کشته شده است|url=https://www.asriran.com/fa/news/1069096/سخنگوی-وزارت-خارجه-فقط-در-سه-حمله-اسرائیل-بیش-از-۷۰-زن-و-کودک-ایرانی-را-کشته-شده‌است|website=asriran|date=15 June 2025}}&lt;/ref&gt; La israelaj aviadilaj atakoj difektis la nukleajn instalaĵojn en Natanz kaj Isfahan, sed la nuklea instalaĵo en Fordow ŝajne ne estis difektita. &lt;ref name=&quot;CNN20250614&quot;&gt;{{Cite news|last=Picheta|first=Rob|date=14 June 2025|title=Israel attacked three key Iranian nuclear facilities. Did it strike a decisive blow?|url=https://www.cnn.com/2025/06/14/middleeast/iran-israel-nuclear-facilities-damage-impact-intl|access-date=15 June 2025|work=سی‌ان‌ان|language=en}}&lt;/ref&gt; Israelo ankaŭ celis misilkomplekson proksime de [[Tabrizo]], subteran misilinstalaĵon en [[Kermanŝaho]], kaj instalaĵojn de la [[Armeo de la Gardistoj de la Islama Revolucio|IRGC]] proksime de Teherano kaj [[Piranŝahr]]. &lt;ref name=&quot;BBCJun15&quot;&gt;{{Cite news|date=15 June 2025|title=Satellite imagery reveals damage to key Iran nuclear sites|url=https://www.bbc.com/news/articles/c7808xvv737o|access-date=15 June 2025|work=بی‌بی‌سی نیوز|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; La atakoj ankaŭ difektis publikan infrastrukturon, inkluzive de [[hospitalo]] en Kermanŝaho. La unua ondo de irana respondo inkluzivis ĉirkaŭ 100 misilojn kaj 100 [[drono]]&lt;nowiki/&gt;jn. La atakoj kaj postaj iranaj respondoj rezultigis la mortojn de 28 israelaj civitanoj. Irano laŭdire pafis pli ol 950 misilojn, inkluzive de specialaj kaj plibonigitaj irane faritaj misiloj. La irananoj atakis loĝapartamentojn, universitaton ([[Scienca Instituto Weizmann]]), flughavenon kaj civilan hospitalon en [[Be'er Ŝeba|Beer-ŝeba]]. &lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Walsh|first1=Joe|last2=Ott|first2=Haley|last3=Reals|first3=Tucker|last4=Breen|first4=Kerry|date=14 June 2025|title=Iran launches missiles at Israel, and some hit Tel Aviv, as Israel attacks Iranian nuclear sites and commanders|url=https://www.cbsnews.com/news/iran-israel-drone-attack-retaliation-strikes-on-nuclear-sites-and-commanders/|access-date=17 June 2025|work=سی‌بی‌اس نیوز|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Internacia takso ==
La agresmilito ([[preventa milito]]) de Israelo kontraŭ Irano, same kiel la atakoj subtenataj de Usono, estas konsiderataj kontraŭleĝaj laŭ [[internacia juro]] fare de internaciaj advokatoj. La kontraŭatakoj de Irano, malgraŭ la rajto je [[memdefendo]], ankaŭ estas konsiderataj malobservoj de [[internacia humanitara juro]], ĉar ili estas direktitaj ne nur kontraŭ [[militistaro]] sed ankaŭ kontraŭ civilaj celoj. &lt;ref name=&quot;ISWJun15Morning&quot;&gt;{{cite web|last1=Campa|first1=Kelly|last2=Morrison|first2=Nidal|last3=Reddy|first3=Ria|last4=Ganzeveld|first4=Annika|date=15 June 2025|title=Iran Update Special Report, June 15, 2025, Morning Edition|url=https://www.understandingwar.org/backgrounder/iran-update-special-report-june-15-2025-morning-edition|access-date=15 June 2025|website=Critical Threats Project|publisher=Institute for the Study of War|location=[[Washington, D.C.]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Fabian|first=Emanuel|title=Woman killed, 13 people hurt, after Iranian missile hits home in Tamra, near Haifa|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/one-killed-13-hurt-after-iranian-missile-hits-home-in-tamra/|access-date=14 June 2025|work=[[The Times of Israel]]|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

Efektive, juraj fakuloj konsideris la israelajn atakojn malobservo de internacia juro, &lt;ref&gt;{{Cite news|date=18 June 2025|title=Israel's Iran attack sparks legal debate|url=https://www.dw.com/en/israel-iran-attack-legality-international-law/a-72952324|access-date=19 June 2025|work=دویچه وله|language=en|quote=&quot;My impression is that the majority of legal analysts see [Israel's attack] as a case of 'prohibited self-defense',&quot; Matthias Goldmann, a law professor and international law expert at EBS University Wiesbaden, told DW. … There's another reason why most legal experts believe Israel's attack was illegal, says Marko Milanovic, a professor of international law at the UK's University of Reading.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Doucet|first=Lyse|date=16 June 2025|title=Where is Israel's operation heading?|url=https://www.bbc.com/news/articles/ce829v2qzyro|access-date=19 June 2025|work=بی‌بی‌سی نیوز|language=en-GB|quote=They have also been condemned by legal scholars who argue that the strikes are illegal under international law.}}&lt;/ref&gt; vidpunkto dividita de [[Bolivio]], [[Brazilo]], [[Ĉinio]], [[Kubo]], [[Rusio]], [[Hispanio]] kaj [[Sud-Afriko]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|date=14 June 2025|title=South Africa condemns Israeli attacks on Iran|url=https://telanganatoday.com/south-africa-condemns-israeli-attacks-on-iran|website=Telangana Today|agency=IANS}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=15 June 2025|title=Bolivia and Cuba strongly condemn Israeli aggression against Iran|url=https://en.ypagency.net/359591|website=Yemen Press Agency}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 June 2025|title=Bolivia condena ataque de Israel contra Irán|url=https://www.prensa-latina.cu/2025/06/13/bolivia-condena-ataque-de-israel-contra-iran/|website=prensa-latina.cu|language=es}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=13 June 2025|title=Spanish Government condemns military escalation in the Middle East after Israel's attacks against Iran|url=https://www.exteriores.gob.es/en/Comunicacion/Comunicados/Paginas/2025_COMUNICADOS/El-Gobierno-de-Espana-condena-la-escalada-militar-en-Oriente-Medio-tras-los-ataques-de-Israel-contra-Iran.aspx|website=[[Ministry of Foreign Affairs (Spain)|Spanish Ministry of Foreign Affairs]]}}&lt;/ref&gt; La ​​komencajn israelajn atakojn kondamnis landoj tra la [[islama mondo]], inkluzive de [[Egiptio]], &lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 June 2025|title=Egypt condemns Israeli attack on Iran as dangerous escalation|url=https://english.ahram.org.eg/NewsContent/1/1234/547872/Egypt/Foreign-Affairs/Egypt-condemns-Israeli-attack-on-Iran-as-dangerous.aspx|access-date=14 June 2025|work=الأهرام}}&lt;/ref&gt; [[Jordanio]], &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.france24.com/en/live-news/20250617-jordan-king-says-israel-s-iran-attacks-threaten-region-and-beyond|title=Jordan king says Israel's Iran attacks threaten region and beyond|work=فرانس ۲۴|date=17 June 2025}}&lt;/ref&gt; [[Pakistano]], &lt;ref&gt;{{cite web|date=13 June 2025|title=Pakistan Strongly Condemns Unjustified and Illegitimate Aggression by Israel Against the Islamic Republic of Iran|url=https://mofa.gov.pk/press-releases/pakistan-strongly-condemns-unjustified-and-illegitimate-aggression-by-israel-against-the-islamic-republic-of-iran|website=[[وزارت امور خارجه پاکستان]]}}&lt;/ref&gt; kaj [[Turkio]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.devdiscourse.com/article/law-order/3457742-turkey-condemns-israeli-air-strike-on-iran-a-call-for-diplomacy|title=Turkey Condemns Israeli Air Strike on Iran: A Call for Diplomacy|date=13 June 2025|website=Devdiscourse}}&lt;/ref&gt; La atakojn subtenis [[Germanio]], &lt;ref&gt;{{Cite news|date=17 June 2025|title=Germany's Merz says Israel is doing the 'dirty work for all of us' by countering Iran|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/germanys-merz-says-israel-is-doing-the-dirty-work-for-all-of-us-by-countering-iran/|access-date=17 June 2025|work=تایمز اسرائیل|language=en-US}}&lt;/ref&gt; [[Ukrainio]], &lt;ref&gt;{{Cite web|date=22 June 2025|title=Ukraine says US, Israeli strikes on Iran are justified to stop nuclear threat|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/ukraine-says-us-israeli-strikes-on-iran-are-justified-to-stop-nuclear-threat/|access-date=23 June 2025|website=Times of Israel|language=en-US|agency=AFP}}&lt;/ref&gt;  kaj [[Usono]], kiuj alvokis Iranon rapide konsenti pri nuklea interkonsento. &lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 June 2025|title=Trump embraces Israel after 'successful' Iran attack|url=https://www.politico.com/news/2025/06/13/trump-israel-attacks-praise-interviews-00405303|access-date=16 June 2025|work=پلیتیکو|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last1=Klein|first1=Betsy|last2=Atwood|first2=Kylie|last3=Treene|first3=Alayna|last4=Jaramillo|first4=Alejandra|last5=Picheta|first5=Rob|last6=Bash|first6=Dana|date=12 June 2025|title=Trump warns Iran to agree to a deal 'before there is nothing left'|url=https://www.cnn.com/2025/06/12/politics/trump-israel-iran-strike|access-date=16 June 2025|work=سی‌ان‌ان|language=en}}&lt;/ref&gt; Kelkaj okcidentaj landoj kondamnis la perforton kaj alvokis Iranon kaj Israelon malpliigi la streĉiĝojn; [[Kanado]], [[Francio]] &lt;ref&gt;{{Cite news|date=15 June 2025|title=French FM says Iran's nuclear program is an existential threat to Israel and the region, urges diplomatic solution|url=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/french-fm-says-irans-nuclear-program-is-an-existential-threat-to-israel-and-the-region-urges-diplomatic-solution/|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20250615125314/https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/french-fm-says-irans-nuclear-program-is-an-existential-threat-to-israel-and-the-region-urges-diplomatic-solution/|archive-date=15 June 2025|access-date=16 June 2025|work=تایمز اسرائیل|language=en-US}}&lt;/ref&gt; kaj [[Britio]] &lt;ref&gt;{{Cite news|date=13 June 2025|title=Starmer Says UK Has 'Grave Concerns' on Iran Nuclear Program|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2025-06-13/starmer-says-uk-has-grave-concerns-on-iranian-nuclear-program|work=بلومبرگ نیوز}}&lt;/ref&gt; diris, ke Israelo rajtas defendi sin.  Rusio diris, ke Irano ankaŭ rajtas defendi sin. &lt;ref&gt;{{Cite news|date=16 June 2025|title=Russia urges Israeli restraint, says Iran has right to defend itself|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/russia-urges-israeli-restraint-says-iran-has-right-defend-itself-2025-06-16/|access-date=22 June 2025|work=رویترز|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Unuiĝintaj Nacioj]] esprimis zorgon kaj alvokis moderecon. &lt;ref&gt;{{cite web|title=Nations react to US strikes on Iran with many calling for diplomacy|url=https://apnews.com/article/us-attack-iran-israel-reaction-united-nations-c10cc46ec236816d958ced2497a11464|website=[[آسوشیتد پرس]]|access-date=22 June 2025|language=en|date=22 June 2025}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}}{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Militoj de Irano]]
[[Kategorio:Militoj de Israelo]]
[[Kategorio:Militoj de Usono]]
[[Kategorio:2025 en Irano]]
[[Kategorio:2025 en Israelo]]
[[Kategorio:2025 en Usono]]
[[Kategorio:Pasdarano]]
[[Kategorio:Konfliktoj en 2025]]</text>
      <sha1>funmrgeqxsevd6inmp9b38zbakwjt7c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anton Gág</title>
    <ns>0</ns>
    <id>915659</id>
    <revision>
      <id>9365347</id>
      <parentid>9151120</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365347</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2779" sha1="nk18a9nbkw1eizaehqo1ipcb6a8zvpv" xml:space="preserve">{{informkesto artisto}}
[[Dosiero: Malř Anton Gág.jpg |thumb|180px| pentristo Anton Gág]]
[[Dosiero:GagHouse.JPG|thumb|180px|Wanda Gág House – famila domo de Gágidoj ]]
'''Antonín Gág''', ankaŭ '''Anton Gag''', aŭ '''Gaag''' (la [[12-an de junio]] [[1858]], [[Valcha (Stráž)|Valcha]]&lt;ref name=&quot;matrikaN&quot;&gt;[http://www.portafontium.cz/iipimage/30060244/bernartice-21_0280-n?x=-46&amp;y=286&amp;w=537&amp;h=196 Matrikula registro pri naskiĝo kaj bapto] paroĥo Bernartice &lt;/ref&gt; ĉe [[Stráž (distrikto Tachov)|Stráž]] – la [[22-an de majo]] [[1908]], [[New Ulm]], [[Minnesota]], [[Usono]]) estis [[ĉeĥ-usonanoj|ĉeĥ-usona]] [[pentristo]] kaj [[Fotografio|studia fotisto]] el [[Sudetgermanoj|Sudetio]]. Li estis konata pro siaj portretoj, [[aĵpentraĵo]]j, [[Pejzaĝismo|pejzaĝoj]] kaj [[Murpentraĵo|mur-pentraĵoj]].

== Vivo ==
En la jaro 1873 li elmigris kun sia familio en Usonon en sia 14-a jaraĝo kaj pli poste li eksidis en [[New Ulm|New Ulm en Minnesota]], kie li pasigis plimulton de sia kreiga vivo.&lt;ref name=&quot;mnhis&quot;&gt;[http://collections.mnhs.org/MNHistoryMagazine/articles/56/v56i07p376-392.pdf] {{Wayback|url=http://collections.mnhs.org/MNHistoryMagazine/articles/56/v56i07p376-392.pdf |date=20120306075040 }}, ''Minnesota History Magazine''&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Anton Gag&quot;, in ''Yearbook of German-American Studies'', 2003 - Volume 38, p. 333. Quote: &quot;Born in Walk, Bohemia in 1858, Anton Gag (originally Gaag) emigrated to the United States in 1873 and settled in New Ulm around 1879. Already an island of German and German-Bohemian culture, the city proved an ideal haven for the ...&quot;&lt;/ref&gt;

== Galerio ==
&lt;gallery&gt;
Image: Anton Gág – Zachraňování pevnosti.jpg | ''Savado de fortikaĵo''
Image: Anton Gág – Zátiší s broskvemi.jpg | ''Aĵpentraĵo kun persikoj''
File: Anton Gág – Štvanice na jelena.jpg | ''Peligado de cervo''
File: Anton Gág – Dvě dívky v dálce.jpg | ''Du knabinoj malproskime''
File: 1904paintingAttackNewUlmAntonGag.jpg | ''Atako kontraŭ New Ulm (1904)''
File: 1895AntonGag.jpg | ''Ĉasista sceno kun mortigita cervo (1895)''
File:Anton Gág - Kráva v řece, asi 1880.jpg |Bovino en rivero, (proksimume 1880)
&lt;/gallery&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Commonscat linio}}
* [https://www.mnopedia.org/person/g-g-anton-1858-1908 MNOPEDIA, Gág, Anton (1858–1908)]
* [http://www.wandagaghouse.org/gag-family-artists/anton-gag/ Wanda Gag huse, Anton Gag] {{Wayback|url=http://www.wandagaghouse.org/gag-family-artists/anton-gag/ |date=20200724131118 }}
* [https://www.findagrave.com/memorial/15478890/anton-gag Find a grave, Anton Gag ]

{{DEFAULTSORT:Gág, Anton}}
[[Kategorio:Sudetgermanoj]]
[[Kategorio:Pentristoj de la 20-a jarcento]]
[[Kategorio:Ĉeĥaj fotistoj]]
[[Kategorio:Usonaj fotistoj]]</text>
      <sha1>nk18a9nbkw1eizaehqo1ipcb6a8zvpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lee Radziwill</title>
    <ns>0</ns>
    <id>915819</id>
    <revision>
      <id>9365287</id>
      <parentid>9153260</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:56:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2256" sha1="86dutqyns74ftexghjsrgxez28du0xb" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Caroline Lee RADZIWILL''' (denaske Bouvier; Southampton, [[Novjorkio]], 3a de marto [[1933]] - [[Novjorko]], 15a de februaro 2019) estis usona famulino, aktorino kaj verkistino. Ŝia pli aĝa fratino estis [[Jacqueline Kennedy Onassis]], kiu estis el 1961 ĝis 1963 [[Unua Damo de Usono]].

==Biografio==
En 1953 ŝi edziniĝis al Michael T. Canfield (oficiale, filo de Cass Canfield, grava usona eldonisto, sed probable, filo de Georgo de Kent, pli juna filo de la brita reĝo [[Georgo la 5-a (Britio)|Georgo la 5-a]], kaj Kiki Preston nomita ankaŭ Alice Gwynne) kaj ili divorcis ses jarojn poste.

La 19an de marto 1959, Lee edziniĝis al Stanisław Albrecht Radziwiłł, pol-litova princo (1914, Szpanów, Pollando). Stanisław estis separint de sia dua edzino Grace Kolin por tiu geedziĝo. Ili havis du gefilojn: nome Anthony Radziwiłł (4a de aŭgusto 1959, Lausanne, Svisio) kaj Anna Christina Radziwiłł (18 de aŭgusto 1960, Novjorko). La paro loĝis ĉefe en Anglio, je du stratoj de la [[palaco Buckingham]]. Stanisław kaj Lee divorcis en 1974 kaj li mortis la 27an de julio 1976 en Londono. 

La 23an de septembro 1988, Lee edziniĝis al Herbert Ross, scenejisto kiun ŝi konis laborante por [[Armani]]. Ili separiĝis en 1999 kaj divorcis en 2001.

En la [[1960-aj jaroj]], Lee laboris en kelkaj filmoj kiel aktorino ne atingante sukceson, spite la favoran internacian reklamkampanjon. Poste ŝi dediĉis sin al [[fotarto]], denove  ne atingante sukceson. 

En 2003, Lee publikigis &quot;Happy Times&quot; (Feliĉaj tempoj). 

== Bibliografio ==
* Clarke, Gerald (1988). Capote, A Biography (1a eld.). New York: Simon and Schuster. ISBN 978-0-241-12549-6.
* Dubois, Diana (1995). ''In Her Sister's Shadow: An Intimate Biography of Lee Radziwill'' (1a eld.). New York: Little Brown &amp; Co. ISBN 978-0316187534.
* Evans, Peter (2004). ''Nemesis: The True Story''. Regan Books. ISBN 978-0-06-058053-7. [0-06-058053-4].
* Gazeto ''Paris Match'', 6a de Julio, 2008, p. 16.
* Radziwill, Lee (2003). ''Happy Times''. New York: Assouline. ISBN 978-1-614-28054-5.

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Radziwill, Lee}}
[[Kategorio:Kennedy-familio|⚭{{PAGENAME}}]]
[[Kategorio:Radziwiłł-familio|⚭{{PAGENAME}}]]
[[Kategorio:Usonaj aktoroj]]</text>
      <sha1>86dutqyns74ftexghjsrgxez28du0xb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ornella Vanoni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>916382</id>
    <revision>
      <id>9365909</id>
      <parentid>9162904</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T10:34:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Bibliografio */</comment>
      <origin>9365909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24927" sha1="n4cuyls9wwl2ks4ts9tov5jbi83u7e5" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo}}
'''Ornella VANONI''' (naskiĝis la {{daton|22|septembro|1934}} en [[Milano]]). Ŝi estas itala [[kantistino]]. 

Konsiderita unu el la plej grandaj kantistinoj de itala pop-muziko, ŝi fakte havas unu el la plej longaj artistaj karieroj en Italio: aktiva ekde 1956, ŝi publikigis 61 verkojn (albumoj, EP-oj kaj kolektoj) kaj estas unu el la italaj kantistoj kun la plej granda nombro da vendoj, kun pli ol 55 milionoj da diskoj. &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ilsussidiario.net/news/ornella-vanoni-milano-oggi-e-isterica-manca-la-cultura-strehler-ne-soffrirebbe/2184234/|titolo=Ornella Vanoni “Milano oggi è isterica”/ “Manca la cultura, Strehler ne soffrirebbe”}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Citaĵo el libro|titolo=Oggi|url=https://books.google.com/books?id=HYU5AQAAIAAJ&amp;newbks=0&amp;printsec=frontcover&amp;dq=mina+milva+vanoni+zanicchi&amp;q=mina+milva+vanoni+zanicchi&amp;hl=it}}&lt;/ref&gt;

Provizita per tre persona kaj altnivela kanto-stilo, kiu donas al ŝi tre rekoneblan voĉan son-tembron, Ornella Vanoni havas larĝan kaj multfacetan repertuaron, kiu ampleksas de fruaj kantoj de la ''friponaro'' ĝis aŭtora popo, ĝis [[Bossa Nova|bossa nova]] (rimarkinda estas la kreaĵo kune kun [[Toquinho]] kaj [[Vinicius de Moraes|Vinícius de Moraes]] de la albumo ''La desiro, la frenezo, la malprudento, la gajeco'' en 1976) kaj al [[ĵazo]], &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://oaplus.oasport.it/musica/musica-italiana-le-ali-e-le-radici-del-jazz-al-femminile-nella-penisola-da-ornella-vanoni-a-simona-molinari/|titolo=Le ali e le radici del Jazz al femminile}}&lt;/ref&gt; kunlaborante kun kelkaj el la plej famaj ĵazistoj: [[George Benson]], [[Michael Brecker]], [[Randy Brecker]], [[Ron Carter]], [[Eliane Elias]], [[Gil Evans]], Steve Gadd, [[Herbie Hancock]], Chris Hunter, [[Lee Konitz]] kaj [[Herbie Mann]].

Dum ŝia sesdekjara kariero, multaj el la plej gravaj aŭtoroj, ne nur italaj, skribis por ŝi kaj ŝi kunlaboris kun multaj artistoj, inkluzive de Gino Paoli, [[Dario Fo]], New Trolls, Paolo Conte, [[Fabrizio De André]], Ivano Fossati, Lucio Dalla, Sergio Bardotti, Mogol, Giorgio Calabrese, Franco Califano, Bruno Lauzi, Grazia Di Michele, Renato Zero kaj Riccardo Cocciante.

Ŝi partoprenis okfoje je la [[Festivalo de Sanremo]], atingante la duan lokon en 1968 (kun ''Casa bianca'' ) kaj la kvaran lokon tri fojojn, en 1967 (kun ''La musica è finita''), en 1970 (kun ''Eternità'') kaj en 1999 (kun ''Alberi''): en ĉi tiu lasta fojo, Ornella Vanoni estis la unua artisto en la historio de la Festivalo kiu ricevis la ''Premion Città di Sanremo''. Ŝi ankaŭ estas la nura virino kaj la unua artisto kiu gajnis du Tenco-Premiojn (nur [[Francesco Guccini]] post ŝi estis premiita dufoje), kaj la nura itala kantistino kiu akiris tiun rekonon kiel kantverkistino. Ŝi ankaŭ gajnis Targa Tenco, kiu alportas la tutsumon de premioj aljuĝitaj al ŝi fare de la [[:it:Club_Tenco|Club Tenco]] al tri. En 2022 al ŝi estis donita la ''Premion Tenco Speciale,'' kreita specife por ŝi.&lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.ansa.it/sito/notizie/cultura/musica/2022/03/15/a-ornella-vanoni-premio-tenco-speciale_442cda19-cc42-4e79-8b43-1db76eba136e.html|titolo=A Ornella Vanoni il Premio Tenco Speciale - Musica}}&lt;/ref&gt; Ŝi gajnis la Premion Lunezia dufoje kaj al ŝi estis aljuĝitaj aliajn gravajn premiojn kaj honorojn.

== Biografio ==
{{Citaĵo|Mi estis inventita knabino. Inventita de aliaj. Mi volis esti beligistino, nenio pli. Mi havis akneon kaj volis prizorgi la haŭton, mian kaj tiun de aliaj. Mi iris studi lingvojn en Anglio, Svislando, Francio, kaj kiam mi revenis al Milano mi ne sciis kion fari. Estis amikino de mia patrino kiu sugestis la ideon: &quot;Vi havas belan voĉon, kial vi ne fariĝas aktorino?&quot; Mi enskribiĝis en la aktoran lernejon ĉe la Piccolo Teatro (Milano). En la tago de la alirekzamenoj mi estis terurita, tiom ke mi sentis min malsana. Kun V de Vanoni, mi estis vokita laste. Mi sciis ke la komisio inkluzivis grandajn nomojn: Giorgio Strehler, Paolo Grassi, kaj Sarah Ferrati. Kiam ili vokis min, mia koro batis forte. Mi deklamis pecon el ''Elektra'', mi estis freneze ekscitita, mi pardonpetis al ĉiuj, mi haltis [...] Je iu momento mi aŭdis virinan voĉon: &quot;Atentu, estas io ĉi tie.&quot; Estis Ferrati. Ili dungis min. Post unu jaro mi fariĝis partnero de Strehler, estis '[[1955|55]]. Kaj ĝi estis skandalo. Mi estis dudekjara, li estis edziĝinta, ne estis eksgeedziĝo kaj, krome, li vivis sola, li estis maldekstrulo kaj artisto. Mia patrino plendis, ŝi ploris: &quot;Vi ruinigas vin mem, vi devas edziniĝi.&quot;|Ornella Vanoni&lt;ref name=&quot;cinquantamila.corriere.it&quot;&gt;[http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=VANONI+Ornella Ornella Vanoni - biografia] alirita la 22a de majo 2015, en cinquantamila.corriere.it arkivita en [https://web.archive.org/web/20151004234601/http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerThread.php?threadId=VANONI+Ornella] la 4an de oktobro 2015.&lt;/ref&gt;
}}

=== La komencoj ===
Filino de farmacia industriisto, Nino, kaj de Mariuccia, post studado ĉe la [[Ursulaninoj]], ŝi frekventis diversajn lernejojn en [[Svislando]], [[Francio]] kaj [[Anglio]] kun la deziro iĝi estetikisto.

Reveninte al Milano ŝi enskribiĝis en la [[Akademio]] de Drama Arto de Piccolo Teatro de Giorgio Strehler en 1953; ŝi baldaŭ iĝis lia plej ŝatata lernanto, kaj lia kunulino. En 1956 ŝi faris sian aktoran debuton en ''Ses roloj en Serĉo de Aŭtoro'' de [[Luigi Pirandello|Pirandello]].

Lia kantdebuto estis la 13-a de aprilo 1957, ĉe la teatro Piccolo, kun ''I Giacobini'' de Federico Zardi, verko en kiu ŝi eniris dum scenŝanĝoj kantante kelkajn baladojn de la Franca Revolucio (''Les ​​rois s'en voint'' kaj ''La Seine est rouge''), interpretitajn per nekutima kaj agaciĝema sinteno. Tiel naskiĝis la ideo de &quot;intelektula&quot;, engaĝita, altnivela kantisto, kiu tuj vekis ian intereson, tiom ke la sekvan jaron Giorgio Strehler decidis tajlori veran repertuaron por ŝi.

==== La kantoj de la &quot;friponaro&quot; ====
{{Citaĵo|Ĉe Piccolo mi legis kaj lernis ĉion. Mi spionis majstrojn kiel Tino Buazzelli kaj Sarah Ferrati. Mi enspiris iliajn voĉojn, ŝtelis iliajn gestojn. Kaj Strehler? Li igis min kanti baladojn dum la intervalo de la jakobenoj, ĉu vi scias, kiam la spektantoj tusas? Nu: kontraŭ lia atendo, ĝi estis sukceso. Tiam mia amiko Gino Negri diris, ke mi taŭgus por &quot;kortaj&quot; kantoj. &quot;Sed ne, ni faru la kantojn de la friponaro&quot; diris la majstro, grandanime. Do Strehler kaj Fiorenzo Carpi kuniĝis kaj tiel naskiĝis ''Sed mi...'' kaj ''Le mantellate''.}}

Kune kun aŭtoroj kiel Fausto Amodei, Fiorenzo Carpi, [[Dario Fo]] kaj Gino Negri, Strehler inspiriĝis el kelkaj antikvaj dialektaj baladoj rakontantaj krimrakontojn por daŭrigi la redaktadon de novaj tekstoj fokusitaj sur la temo de la submondo, prezentante policanojn, krimulojn, malliberulojn, ministojn, kaj tiel inventante la difinon de ''&quot;friponaraj kantoj&quot;''. Por instigi la scivolemon de la publiko, oni konvinkis ilin, ke temas pri aŭtentaj popolkantoj prenitaj el malnovaj manuskriptoj, kaj tial ŝia unua teatra turneo estis organizita por ŝi, finante per prezentado en [[Spoleto]], ĉe la Festivalo &lt;nowiki&gt;''dei Due Mondi''&lt;/nowiki&gt; en 1959.

Ŝia unua registrado por la historia etikedo Ricordi datiĝas de oktobro 1958, danke al la eldonisto Mariano Rapetti, ŝi malfermis sian propran pop-muzikan sekcion per la publikigo de sia unua [[Muzikalbumeto|LP]], titolita ''Le canzoni della malavita''. La disko inkluzivis sur la antaŭa flanko ŝiajn versiojn de ''[[Saint Lazare]]'' de Aristide Bruant kaj de ''[[Jenny delle Spelonche]]'', prenitaj el ''La Tripenca Opero'' de [[Bertolt Brecht]]; sur la malantaŭa flanko aperas la antaŭe neeldonitaj ''Sentii come la vosa la sirena'' kaj ''Canto di carcerati calabresi'', ankaŭ eldonita kiel &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;45-giri&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; [[Unuopaĵo|(unuopaĵo)]], la unua el ŝia diskografio''.''

En decembro 1959 dua [[Muzikalbumeto|LP]] estis publikigita kun la titolo ''Le canzoni della malavita vol.'' ''2'', enhavante la multe pli faman ''Hanno ammazzato il Mario'', ''La zolfara'', ''Ma mi'' kaj ''Le mantellate'', kiuj ankaŭ estis eldonitaj kiel [[unuopaĵo]] en la sama tempo. La aparte emfazaj interpretoj de Vanoni, karakterizitaj per sufiĉe nekutima sed sensivaj voĉa sonkoloro kaj gestoj, tre intrigas la publikon, kiu komence ŝajnas konfuzi la aranĝojn de la prezentitaj kantoj kun la vera origino de la kantisto. Ĝenerale, la kantoj estis sufiĉe sukcesaj, malgraŭ iuj kritikoj pri [[Snobo|la snobeco]] de supera klaso kaj la interveno de radio- kaj televid-cenzuristoj, kiuj malŝatis la enhavon de kelkaj el la kantotekstoj. Por Ornella Vanoni, tamen, la &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;kantoj de la friponaro&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; komencis fariĝi kliŝo, al kiu ŝi ne volis esti limigita.

Post la fino de ŝia rilato kun Strehler (kies vivstilon ŝi poste deklaris, ke ŝi ne ŝatis, konsiderante ĝin netaŭga por knabino en siaj fruaj dudekaj jaroj), ŝi ankaŭ distancigis sin de la medio de Piccolo Teatro, serĉante novan artan vojon.

&lt;blockquote&gt;«''Strehler estis kunulo, amiko, patro, instruisto. Eble tro multaj aferoj samtempe, kaj aferoj kiuj okazis tro rapide. Tia rilato forprenas vian gajecon. Mi sentis min kiel infano en mantelo kiu estis tro granda. Kaj tiam eble Giorgio amis min pli ol mi amis lin.''»&lt;/blockquote&gt;

=== La Sesdekaj: Paoli, Tenco, kaj Amkantoj ===
En 1960, ĉe diskeldonejo Ricordi, Ornella renkontis Gino Paoli, kun kiu ŝi komencis intensan amrilaton, kaj ankaŭ florantan artan kunlaboron, kiu permesis al ŝi eksperimenti kun repertuaro eble pli taŭga por ŝi. Paoli verkis ŝian unuan amkanton, titolitan ''Me in tutto il mondo'', kaj poste, impresita de ŝiaj grandaj manoj, dediĉis al ŝi veran muzikan portreton: la faman ''Senza fine'' .

Sed la 6-an de junio 1960 ŝi edziniĝis al la konata teatra reĝisoro kaj iama kantisto Lucio Ardenzi:
&lt;blockquote&gt;« ''Tiu geedzeco estis eraro. Mi ankoraŭ amis Gino-n kaj li konsilis min kontraŭ ĝi ĝis la fino, eĉ minacante veni al la ceremonio por kanti ''Senza fine''. (...) La geedzeco ne daŭris kaj kiam Cristiano naskiĝis en 1962, Ardenzi kaj mi jam estis disigitaj'' &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=http://www.oggi.it/people/vip-e-star/2013/10/02/ornella-vanoni-tutto-sui-miei-amori/|titolo=Ornella Vanoni:}}&lt;/ref&gt;». «''Mi ankoraŭ estis enamiĝinta al Paoli. En la geedziĝtago mi ne estus devinta alveni, mi estus devinta diri la veron, ĝi estintus pli honesta''.»&lt;/blockquote&gt;

En 1961 ŝi registris ''Cercami'': ĉi tiu kanto, kiun Ornella registris larmoplene, dediĉante ĝin al Paoli, estis ŝia unua komerce sukcesa 45-rpm disko (45-rpm = unuopa kanzono, en vinila disko kun rapideco de po 45 rotacioj dum minuto), kun pli ol 100 000 ekzempleroj venditaj. Ĝi poste aperis en la muzika filmo &quot;Canzoni in... bikini&quot; (1963), kaj en epizodo de ''Scala Reale'' en kiu ĝi estis la venka kanto. 1961 estis ankaŭ la jaro en kiu Ricordi publikigis ŝian unuan albumon, samnoman, kiu kunigis ses &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;kantojn de la friponaro&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; sur unu flanko kaj ses amkantojn sur la dua. Dume, ŝi daŭrigis sian teatran karieron en ''L'idiota'' de [[Marcel Achard]], prezentado pro kiu la &lt;nowiki&gt;''Istituto del Dramma Italiano''&lt;/nowiki&gt; premiis ŝin kiel &quot;revelacion&quot; de la teatro kaj kiu ankaŭ gajnis al ŝi la Premio San Genesio kiel plej bona aktorino de la jaro. La sukceso daŭris kun &quot;''La sposa del bersagliere''&quot; de Edoardo Anton, kiu havigis al ŝi ŝian duan Premion San Genesio kiel plej bona aktorino en 1963. La spektaklojn ambaŭ produktis ŝia edzo, Lucio Ardenzi:

En 1963 ŝi anstataŭigis Lea Massari en la rolo de Rosetta en ''Rugantino'', la fama muzika komedio de Garinei &amp; Giovannini, kiu portis Vanoni-n al la [[Broadway|Broadveja]] scenejo en februaro 1964. Uzante la aranĝojn kaj muzikan reĝisadon de Iller Pattacini, ŝi daŭre surdiskigis kantojn de Gino Paoli (''Ancora se'', ''Che cosa c'è'' ), de Luigi Tenco (''Tu non hai capito niente''), venkante en la Napola Festivalo de 1964 per prezentado de la fama ''Tu sì 'na cosa grande'' kune kun [[Domenico Modugno|Modugno]], ankaŭ atingante la duan lokon per la sola prezentado de ''Ammore mio''. Dume, ''Senza fine'' fariĝis internacia sukceso, fariĝante parto de la muziko de la filmo ''The Flight of the Phoenix'' de [[Robert Aldrich]].

Sekvis serio da partoprenoj ĉe la [[Festivalo de Sanremo]]: en 1965 kun ''Abbracciami forte'', &lt;ref&gt;{{Citaĵo el la reto|url=https://www.youtube.com/watch?v=G4fBK1p1F54|titolo=Ornella Vanoni canta &quot;Abbracciami forte&quot;}}&lt;/ref&gt; kun kiu ŝi atingis la duan lokon, en 1966 kun ''Io ti darò di più'' (kiu fariĝis ŝia plej rimarkinda komerca sukceso de la sesdekaj jaroj, kvankam ŝi tute ne ŝatis la kanton) en dueto kun Orietta Berti, atingante la 6-an lokon, en 1967 kun ''La musica è finita'' de Nisa, Franco Califano kaj Umberto Bindi, atingante la 4-an lokon, en 1968 kun ''Casa bianca'' verkita de Don Backy, ŝi atingis la 2-an lokon en dueto kun Marisa Sannia. Ŝi poste prezentis kvin epizodojn de la televida varieteo ''Studio Uno'' kaj laboris kiel aktorino en kelkaj filmoj. Ornella ŝanĝis sian bildon kaj gestojn, fariĝante eĉ pli sensivema kaj eleganta. Ŝia voĉo ankaŭ forlasis sian agreseman registron kaj fariĝis pli konvinka, precipe je la malaltaj notoj.

Dume, ŝi ankaŭ ŝanĝis muzikeldonejon, moviĝante de Ricordi al Ariston, publikigante kelkajn sukcesajn 45-turnaj diskojn kiel ekzemple ''Tristezza'' (1967, la unua kanto en ŝia brazila repertuaro, kiun ŝi ĉiam amis reeldoni) kaj sian version de ''Un'ora sola ti vorrei'' (ankaŭ el 1967). En 1969, estis la vico de ''Una ragione di più'', unu el la plej sukcesaj kantoj de la kantistino, kiu vidis ŝin verki kantotekston por la unua fojo, en kunlaboro kun Franco Califano, dum la muziko estis de Mino Reitano. Dum ĉi tiu periodo, Ornella ankaŭ registris du [[Muzikalbumo|albumojn]] titolitajn ''Ai miei amici cantautori'' kaj ''Io sì - Ai miei amici cantautori n.2'', prezentante kantojn de la [[Kantaŭtoro|kantist-kantverkistoj]], kiuj plej influis ŝian muzikan karieron.

=== La Sepdekaj: Sukceso, Brazilo, la New Trolls, la seksalloga flanko, kaj la bonŝanca renkonto kun Bardotti ===
[[Dosiero:Proietti_Vanoni.jpg|maldekstra|eta|Vanoni kun [[Gigi Proietti]] en 1975]]

=== La 1980-aj jaroj: Vanoni kiel kantaŭtoro, gravaj kunlaboroj, kaj ĵazo ===

=== Naŭdekaj ===

=== 2000-aj jaroj ===
[[Dosiero:Ornella_Vanoni_2007.jpg|eta|Ornella Vanoni en 2007]]

==== 2008-2009: 50 jaroj da kariero kaj la sukceso de ''Più di me, Più di te'' ====

=== 2010-aj jaroj ===

==== La Reveno al Sanremo: ''Lerni Ami Sin'' kaj la Antologia Albumo ====

=== 2020-aj jaroj ===

==== Lia sesdekjara kariero kun la albumo ''Unica'' kaj la filmo ''Senza fine'' ====

== Privata vivo ==

== Diskografio ==

=== Albumoj eldonitaj ===

* 1961 - ''Ornella Vanoni''
* 1963 - ''La Kantoj de Ornella Vanoni''
* 1965 - ''Varmo''
* 1966 - ''[[Ornella (1966)|Ornella]]''
* 1967 - ''Ornella Vanoni''
* 1968 - ''Al miaj amikoj kantaŭtoroj''
* 1969 - ''Mi jes - Al Miaj Kantaŭtoraj Amikoj N-ro 2''
* 1970 - Renkontiĝo kun Ornella Vanoni
* 1972 - ''Ludo Sen Aĝoj''
* 1973 - ''Ornella Vanoni kaj Aliaj Rakontoj''
* 1973 - ''Detaloj''
* 1974 - ''Tiuj tagoj kun vi''
* 1974 - ''Je iu momento...''
* 1974 - ''La deziro sonĝi''
* 1975 - ''Mia Viro Mia Infano''
* 1976 - ''Deziro, frenezo, senkonscieco, ĝojo''
* 1976 - ''Miaj Amoj''
* 1976 - ''Pli''
* 1977 - ''Mi interne''
* 1977 - ''Mi ekstere''
* 1978 - ''Vanoni''
* 1980 - ''Virina Recepto''
* 1981 - ''Du mil tricent unu vortoj''
* 1983 - ''Viroj''
* 1986 - ''Ornella kaj...''
* 1987 - ''O''
* 1989 - ''Ĉirkaŭ Mia Mondo''
* 1990 - ''Kiom da Rakontoj''
* 1992 - ''Novstelulo''
* 1995 - ''Ŝehrazad''
* 1997 - ''Argilo''
* 2001 - ''Sandviĉo, biero, kaj poste...''
* 2001 - ''Kaj poste...'' ''via kisinda buŝo''
* 2002 - ''Malpermesitaj Sonĝoj - Ornella kaj la kantoj de Bacharach''
* 2003 - ''Ni, la virinoj ni''
* 2004 - ''Ĉu vi memoras?'' ''Ne, mi ne memoras.''
* 2007 - ''Belega Knabino''
* 2008 - ''Pli ol mi''
* 2009 - ''Pli ol vi''
* 2013 - ''Meticci (Mi Haltas Ĉi Tie)''
* 2021 - ''Unika''
* 2023 - ''[[Calma rivoluzionaria Live 2023|Revolucia Trankvilo Koncerte 2023]]''

== Turneoj ==

* 1958/1959 - ''Kantoj de la friponaro''
* 1970/1971 - ''..'' ''Ho! amo, amo, kiom da aferoj amo nin igas fari..''
* 1977/1978 - ''Mi Interne / Mi Ekstere Turneo''
* 1981/1982 - Turneo 2301 vortoj
* 1984/1985 - Kune
* 1987/1988 - ''&quot; O&quot;''  turneo
* 1992/1993 - ''Novstelula'' Turneo
* 1996 - ''Ŝehrazad'' turneo
* 1997/1998 - Argilturneo
* 2000 - ''Ornella Vanoni kaj la Delta V''
* 2002 - Turneo Kaj poste via buŝo por kisi
* 2004/2006 - VanoniPaoli turneo
* 2007/2008 - Turneo de Belega Knabino
* 2008 - ''Ornella Koncerte 2008''
* 2008/2009 - ''Pli de Mi Turneo''
* 2011 - ''Kontakto 2011''
* 2014/2015 - ''Iom da ŝminko, iom da kalkano''
* 2015/2016 - ''Libera Animo''
* 2017/2018 - Mia historio Turneo
* 2022/2023 - Virinoj kaj Muziko
* 2024 – ''Sen Fino''

== Filmografio ==

=== Kino ===

* ''Romulo kaj Remo'', reĝisorita de Sergio Corbucci (1961)
* ''Kun Fajro kaj Fero'', reĝisorita de Fernando Cerchio (1962)
* ''Kantoj en bikinoj'', reĝisorita de Giuseppe Vari (1963)
* ''Danĝeraj Amoj'', reĝisorita de Carlo Lizzani (1964)
* ''La Knaboj de Hully Gully'', reĝisorita de [[Marcello Giannini|Marcello Giannini]] (1964)
* ''Pugnopleno da Kantoj'', reĝisorita de José Luis Merino (1966)
* ''Kabaredo'', reĝisorita de [[Ugo Rosselli]] (1969)
* ''Vesperaj Vojaĝantoj'', reĝisorita de [[Ugo Tognazzi]] (1979)
* ''La Ĉielo Sub la Polvo'', reĝisorita de [[Sergio Mascheroni]] (2008)
* ''Kia bela surprizo'', reĝisorita de Alessandro Genovesi (2015)
* ''7 Virinoj kaj Mistero'', reĝisorita de Alessandro Genovesi (2021)

=== Televido ===

* ''La Muelejo ĉe la Pado'', reĝisorita de Sandro Bolchi - televida dramo (1971)
* ''La Cigna Kompanio'', reĝisorita de Ivan Cotroneo - televidserio (2021) - memapero

=== Filmoj kaj dokumentarioj pri Ornella Vanoni ===

* ''Ornella Vanoni.'' ''Ricetta di donna'', reĝisorita fare de Alexandra della Porta Rodiani (2013)
* ''Sen Fino'', reĝisorita de Elisa Fuksas (2021)

== Teatro ==

* ''Ses roluloj serĉantaj aŭtoron'' de [[Luigi Pirandello]] (1956)
* ''La jakobenoj de'' Federico Zardi (1956/1957)
* ''La Idioto'' de [[Marcel Achard]] (1961)
* ''Rugantino'' de Pietro Garinei kaj Sandro Giovannini (1963)
* ''Miaj Amoj'' de Iaia Fiastri (1975)
* ''Amkomedio'', kune kun Giorgio Albertazzi (1985)
* ''Ino kaj Fajro - Voĉoj el la Mito'' de Roberto Mussap, reĝisorita de Giancarlo Cauteruccio (2007)

== Televido ==

=== Televida prozo ===

* ''Giosafatte Talarico'' de Ghigo De Chiara, direktita fare de Gilberto Tofano, elsendita la 28an de majo 1961.
* ''Don Giovanni'', de [[Dino Buzzati]], reĝisorita de Gilberto Tofano, elsendita la 4-an de junio 1961
* ''Adiaŭ Junularo!'' de Sandro Camasio kaj Nino Oxilia, elsendita la 20-an kaj 27-an de aprilo 1968, reĝisorita de Antonello Falqui.

=== Varieteo ===

* ''Vintra ĝardeno'' (Nacia Programo, 1961)
* ''Ĉi-vespere Tango'' (Nacia Programo, 1964)
* ''Ornella Vanoni Show'' (Dua Kanalo, 1964)
* ''Sen Fino'' (Nacia Programo, 1965)
* ''Spektaklo en Milano'' (Nacia Programo, 1965)
* ''Studio One'' (Nacia Programo, 1966)
* ''Ornella Uno'' (Nacia Programo, 1967)
* ''Adiaŭ, Junularo!'' (Nacia Programo, 1968)
* ''Sen Reto'' ( Nacia Programo, 1968, 1970, 1972)
* ''Mi provos'' (Nacia Programo, 1970)
* ''Vespero de Honoro'' (Nacia Programo, 1971)
* ''La rendevuo'' (Nacia Programo, 1973)
* ''Faktoj kaj Faktaĉoj'' (Nacia Programo, 1975)
* ''Portreto de Ornella'' (Rete 2, 1977)
* ''Du Kiel Ni'' (Reto 1, 1979)
* ''La Fabela Fred'' (Reto 2, 1980)
* ''Ornella Vanoni Specialaĵo'' (Reto 1, 1980)
* ''Foto-Fino'' (Reto 1, 1981)
* ''Sinjorino Magio'' (Reto 2, 1982)
* ''Koncerto ĉe RSI'' (1982)
* ''Risatissima'' ( Kanalo 5, 1984) ''&lt;small&gt;Regula gasto&lt;/small&gt;''
* ''Ornella &amp;...'' (Rai 1, 1986)
* ''Ornella Vanoni en koncerto'' (Rai 1, 1988; TMC, 1991)
* ''CantaNapoli kaj ne nur'' (Rai 2, 1993)
* ''Ornella - Eĉ pli ol mi'' (Rai 1, 2008)
* ''Stela Akademio'' (Rai 2, 2011) ''&lt;small&gt;Juĝisto&lt;/small&gt;''
* ''Nun aŭ Neniam'' (Rai 1, 2019) ''&lt;small&gt;Trejnisto&lt;/small&gt;''
* ''Amici Celebrities'' (Kanalo 5, 2019) ''&lt;small&gt;Juĝisto&lt;/small&gt;''
* ''Kia estas la vetero'' ( NOVE, ekde 2024) ''&lt;small&gt;Revenanta gasto&lt;/small&gt;''
* ''Ornella Vanoni - Senza fine'' ( RTL 102.5 TV )  elsendo la 27an de aprilo 2024

== Radio ==

* ''Piccolo teatro'', kabaredo kun Ornella Vanoni, Franca Valeri, Alberto Bonucci, Anna Maria Ferrero kaj Vittorio Caprioli, reĝisorita de [[Marco Vani]] elsendo la 31-an de marto 1960
* ''Gran varietà'', direktita fare de Federico Sanguigni (kutima gastkantisto en kvar eldonoj, en 1967, 1970, 1973 kaj 1974)
* ''Pli Ol Ĉi Tio...'', reĝisorita de Federico Sanguigni (1976)
* ''Ornella Vanoni - Senza fine'' ( RTL 102.5 )  elsendo la 27an de aprilo 2024

== Partopreno en kantaj eventoj ==

=== Festivalo de Sanremo ===

==== Kiel interpretisto ====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%; font-size:90%; text-align:center&quot;
!Eldono
! Artisto
! Parigo
! Eltiraĵo
! Aŭtoro
! Kategorio
! Pozicio
! Premioj
|-
| 1965
| rowspan=&quot;6&quot; | Ornella Vanoni
| [[Udo Jürgens|Udo Jurgens]]
| ''Brakumu min forte''
| Carlo Donida, Mogol
| rowspan=&quot;5&quot; | -
| 2a
| rowspan=&quot;2&quot; | -
|-
| 1966
| Orietta Berti
| ''Mi donos al vi pli''
| Memo Remigi, Alberto Testa
| 6-a
|-
| 1967
| Mario Guarnera
| ''La muziko finiĝis''
| Nisa, Franco Califano, Umberto Bindi
| 4-a
| Sinjorina Festivalo (eleganteca premio)
|-
| 1968
| Marisa Sannia
| ''Blanka Domo''
| Don Backy, Eligio della Valle
| 2a
| rowspan=&quot;3&quot; | -
|-
| 1970
| La Kameleonoj
| ''Eterneco''
| Giancarlo Bigazzi, Claudio Cavallaro
| 4-a
|-
| 1989
| rowspan=&quot;2&quot; | -
| ''Kiel mi faros ĝin?''
| Mauro Pagani, Gino Paoli kaj Sergio Bardotti
| rowspan=&quot;3&quot; | Ĉampionoj
| 10-a
|-
| 1999
| Ornella Vanoni kaj Enzo Gragnaniello
| ''Arboj''
| Enzo Gragnaniello
| 4-a
| Vivatinga Premio
|-
| 2018
| Ornella Vanoni kun Bungaro kaj Pacifico
| Alessandro Preziosi (duetvespero)
| ''Lernante ami vin mem''
| Bungaro, Pacifico, Cesare Chiodo, Antonio Fresa
| 5-a
| Best Performance Award &quot;Sergio Endrigo&quot;; Premio ''Baglioni d'Oro''
|}

== Premioj ==
'''1960'''

* Oskaro de Du Mondoj

'''1962'''

* Premio San Genesio por Plej Bona Aktorino de la Jaro por ''L'idiota'' de [[Marcel Achard]]

'''1963'''

* Premio San Genesio por Plej Bona Aktorino de la Jaro por ''La amatino de la Bersagliere'' de Edoardo Anton

'''1964'''

* Gajninto de la Napola Filmfestivalo kun Tu sì 'na cosa grande

'''1967'''

* [[Festivalo de Sanremo|Sanremo Festival]] Lady Festival - Premio de Eleganteco

'''1970'''

* Ora Gondolo ĉe la Internacia Festivalo de Malpeza Muziko kun L'appuntamento

'''1975'''

* Festivalo de Ora Rozo kun Faktoj kaj Faktoj

'''1981'''

* Tenco-Premio kiel kultura funkciigisto
* Tenco-Premio por Plej Bona Kantaŭtoro kun la albumo Duemilatrecentouno parole

'''1984'''

* Tenco-Premio por Plej Bona Prezentisto kun la albumo Uomini

'''1999'''

* Premio por Vivatingo [[Festivalo de Sanremo|de la Festivalo de Sanremo]]

'''2005'''

* ''Riccio d'Argento'' por Plej Bona Teatra Koncerto kun ''&quot;Ĉu Vi Memoras?'' ''Ne, Mi Ne Memoras&quot;''

'''2006'''

* Internacia Grandpremio de Distro ''Telegatto Plateno''

'''2008'''

* Premio Lunezia ''Pop d'autore'' kun la albumo Una bellissima ragazza
* ''Premio Milano Donna - La virinoj, kiuj faris Milanon granda''
* ''Speciala Premio por Vivatingo'' de Marisa Bellisario

'''2009'''

* Ventaj Muzikaj Premioj kun la albumo Più di me

'''2010'''

* Premio Lunezia por Vivatingo
* Ventaj Muzikaj Premioj por Vivatingo

'''2012'''

* Faraglioni Premio

'''2015'''

* Premio [[Elsa Morante]] por Vivatingo

'''2018'''

* [[Festivalo de Sanremo|Sanremo Festivalo:]] premio ''Sergio Endrigo'' por sia kanto Imparare ad amarsi
* Ora Baglioni Premio
* Premio por Mediteranea Arto kaj Kreivo

'''2021'''

* Premio por Vivatingo de Power Hitstory
* Premio Soundtrack Stars

'''2023'''

* Premio [[:it:Diversity_Media_Awards|Diversity media awards]]

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

== Bibliografio ==
{{Projektoj}}
* Antonio Sciotti, ''Enciklopedio de la Napola Kantofestivalo 1952-1981'', red. Luca Torre, 2011.
* AA. VV., Vortaro de Itala Kanto, redaktita de Gino Castaldo, Armando Curcio Editore, 1990, sub la enskribo &quot;Vanoni Ornella&quot; de Enzo Giannelli, pp.&amp;nbsp;1686–1689.
* Luca Cerchiari, ''Mina, Una Voce Universale'', Mondadori (2020); sub la titolo ''Vanoni, Ornella'' ISBN 978-8804724599 .

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Italaj televidaktoroj]]
[[Kategorio:Grand-oficiroj de la Ordeno de Merito de la Itala Respubliko]]
[[Kategorio:Artikoloj kun klarigendaj elementoj]]
[[Kategorio:Ĵazaj kantistoj]]
[[Kategorio:Bosanovaj muzikistoj]]
[[Kategorio:Popkantistoj]]</text>
      <sha1>n4cuyls9wwl2ks4ts9tov5jbi83u7e5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Homrajta aktivulo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>918256</id>
    <revision>
      <id>9365386</id>
      <parentid>9350427</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:23:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4226" sha1="fdqmnw1c4qw3ip6ifafj25gaheozrnc" xml:space="preserve">'''Homrajta aktivulo''' (ankaŭ konata kiel '''defendanto de homaj rajtoj''') estas persono, kiu laboras neperforte por protekti [[Homaj rajtoj|homajn rajtojn]] kaj [[Fundamentaj rajtoj|fundamentajn rajtojn]]. Tiu persono estas engaĝita en publikaj agadoj por protekti diversajn homajn rajtojn per pacaj rimedoj, kutime kontraŭ la arbitreco de registaraj strukturoj aŭ oficistoj. &lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.amnesty.org/en/documents/act30/6011/2017/en/|title=Human rights defenders under threat – A shrinking space for civil society|last=Amnesty International|year=2017}}&lt;/ref&gt;

Homaj-rajtoj-defendantoj povas inkluzivi [[Advokato|advokatojn]] defendantajn [[Politika malliberulo|politikajn malliberulojn]] kaj ilian rajton al [[justa proceso]], [[Patrino|patrinojn]] de [[Malaperinto|malaperintoj]] marŝantajn por postuli la [[Vero|veron]] pri la [[sorto]] de siaj infanoj, [[Ĵurnalisto|ĵurnalistojn]], [[Instruisto|instruistojn]], [[Sindikatisto|sindikatistojn]] batalantajn por respekto de siaj ekonomiaj rajtoj, kamparanajn kaj indiĝenajn komunumojn organiziĝantajn por defendi la agnoskon de siaj rajtoj, kaj organizojn batalantajn kontraŭ la senpuneco por tiuj respondecaj pri homrajtaj malobservoj. 

Ĉi tiu batalo por respekto de homaj rajtoj estas alt-riska agado en multaj landoj, kaj la grupoj kaj individuoj, kiuj okupiĝas pri ĉi tiu agado, ofte estas la prioritataj celoj de aŭtoritatoj kaj privataj grupoj, kiuj uzas devigitajn malaperojn, resumajn [[Ekzekuto|ekzekutojn]], arbitrajn [[Aresto|arestojn]] aŭ [[Torturo|torturon]] por silentigi ilin.

Pluraj [[Ne-registara organizaĵo|neregistaraj organizaĵoj]] (NRO-oj) havas specifajn programojn por homaj-rajtaj aktivuloj. Ekzemple, la [[Monda Organizaĵo Kontraŭ Torturo]] kaj [[Amnestio Internacia]].

== Situacio ==
Homaj-rajtoj-defendantoj estas subataj de amasa [[persekutado]], inkluzive de severa mistraktado, murdo kaj ''devigita malapero'', precipe en [[Nord-Koreio]], [[Kolombio]], [[Gvatemalo en la Olimpikoj|Gvatemalo]], [[Ekvadoro]], [[Brazilo]], [[Zimbabvo]], la [[Demokratia Respubliko Kongo]], [[Sudano]], [[Irano]], [[Nepalo]], [[Bangladeŝo]], [[Birmo]], [[Indonezio]], [[Uzbekio]], [[Ĉinio]] kaj [[Rusio]]. La situacio ofte estas aparte malfacila por virinaj homaj-rajtoj-defendantoj kaj tiuj apartenantaj al malfavorataj tavoloj de la loĝantaro, kiel ekzemple [[indiĝenaj popoloj]] aŭ popolaj kamparanaj grupoj. En [[Kubo]], la [[Blankevestitaj Damoj]] estas aparte dediĉitaj al la defendado de homaj rajtoj en sia lando.

Perfortaj atakoj kontraŭ homaj-rajtaj defendantoj kutime estas faritaj aŭ menditaj de ŝtataj agentoj, ĉar ilia laboro eksponas ilin al kritiko kaj rezisto. Tio estas precipe vera en landoj, kiuj faras tiel nomatajn ''[[Malpura Milito en Argentino|malpurajn militojn]]'' kontraŭ hejmaj politikaj kontraŭuloj. Sed ilia situacio ankaŭ ofte estas minacata en tiel nomataj ''malsukcesantaj ŝtatoj''. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=About human rights defenders|url=https://www.ohchr.org/en/issues/srhrdefenders/pages/defender.aspx|website=OHCHR}}&lt;/ref&gt;

== Mezuroj ==

=== UN ===
En 1998, [[Unuiĝintaj Nacioj]] adoptis la Deklaracion pri Defendantoj de Homaj Rajtoj por protekti ilin. &lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite web|title=Declaration on Human Rights Defenders|url=https://www.ohchr.org/en/issues/srhrdefenders/pages/declaration.aspx|website=OHCHR}}&lt;/ref&gt;

En Eŭropo, du naciaj parlamentoj, la belga kaj la germana, jam aprobis rezoluciojn alvokantajn registarojn pliigi siajn klopodojn subteni homaj-rajtajn defendantojn en siaj eksteraj kaj evoluaj politikoj. 

Kaj en 1998 defendatoj de homaj rajtoj gajnis la [[Premio pri Homaj Rajtoj de la Unuiĝintaj Nacioj]]. 

=== Eŭropa Unio ===
La 8-an de junio 2004, la Konsilio de Ministroj de EU, kune kun la Prezidanto de la [[Konsilio de la Eŭropa Unio]] ([[Irlando]]), adoptis &quot;Gvidlinion pri la Protekto de Homaj Rajtoj-Defendantoj&quot;, kiu celas precipe [[Diplomatia misio|diplomatiajn misiojn]] de EU en triaj landoj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==

* [[Amnestio Internacia]]
* [[Homrajtprotekta organizaĵo]]
* [[Internacia Servo por Homaj Rajtoj]]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Homrajtaj aktivuloj]]
[[Kategorio:Civilaj rajtoj]]</text>
      <sha1>fdqmnw1c4qw3ip6ifafj25gaheozrnc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catherine Chidgey</title>
    <ns>0</ns>
    <id>919361</id>
    <revision>
      <id>9365345</id>
      <parentid>9227959</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:13:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365345</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2580" sha1="ivxw9706x61jd37ooov5bhpeqyphvee" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}
'''Catherine CHIDGEY''' (naskita la 8-an de aprilo 1970 en [[Auckland]]) estas novzelanda verkistino.

== Vivo ==
Naskita en Auckland en 1970, ŝi loĝas en Ngāruawāhia kun sia edzo Alan Bekhuis kaj sia filino Alice, koncipita de [[Surogata patrino|surogatpatrino]]. &lt;ref name=&quot;Cronin&quot;&gt;{{Cite news|last1=Cronin|first1=Aimee|date=28 October 2020|title=Catherine Chidgey by Aimee Cronin &amp; Jane Ussher|url=https://www.newsroom.co.nz/page/catherine-chidgey-by-aimee-cronin-and-jane-ussher|access-date=20 January 2021|work=Newsroom}}&lt;/ref&gt;

En 1998 ŝi debutis en fikcio per la romano ''In a Fishbone Church,'' pro kiu ŝi gajnis premion Betty Trask. &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.stuff.co.nz/entertainment/books/92597234/ockham-nz-book-awards-catherine-chidgey-victoria-university-press-the-big-winners|title=Ockham NZ Book Awards: Catherine Chidgey, Victoria University Press the big winners|website=[[Stuff (website)|Stuff]]|date=16 May 2017|language=en|access-date=17 November 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.booksellers.co.nz/book-news/janet-frame-fiction-prize-2017-catherine-chidgey|title=Janet Frame Fiction Prize 2017 to Catherine Chidgey {{!}} Booksellers New Zealand|website=www.booksellers.co.nz|language=en|access-date=22 July 2017}}{{404|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Diplomita pri [[germana literaturo]], [[kreiva verkado]] kaj [[psikologio]], ŝi instruas ĉe la [[Universitato Waikato]]. &lt;ref&gt;James F. English,  ''The economy of prestige: prizes, awards, and the circulation of cultural value'', pp. 315, Harvard University Press, 2005, {{ISBN|0-674-01884-2}}, {{ISBN|978-0-674-01884-6}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NZ_Herald_1192182&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.nzherald.co.nz/lifestyle/news/article.cfm?c_id=6&amp;objectid=1192182|title=Catherine Chidgey's deeds win top award|date=18 March 2002|work=[[The New Zealand Herald]]|accessdate=23 September 2011}}&lt;/ref&gt;

== Verkaro ==

=== Romanoj ===

* ''In a Fishbone Church'' (1998)
* ''Golden Deeds'' (2000)
* ''The Transformation'' (2003)
* ''The Wish Child'' (2017)
* ''The Beat of the Pendulum'' (2018)
* ''Remote Sympathy'' ()

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Twitter}}
* {{Facebook}}
* {{YouTube}}
* {{Instagram}}
* [https://www.read-nz.org/writer/chidgey-catherine/ Legu NZ Te Pou Muramura profilo]
* [https://www.waikato.ac.nz/staff-profiles/people/cchidgey Universitato de Waikato profilo]
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Chidgey, Catherine }}
[[Kategorio:Novzelandaj verkistoj]]
[[Kategorio:Verkistinoj]]</text>
      <sha1>ivxw9706x61jd37ooov5bhpeqyphvee</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato de Oakland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>921840</id>
    <revision>
      <id>9365391</id>
      <parentid>9202279</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:24:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1484" sha1="cjrqm6fpk6hyu7bknqamumsoxkf3vxp" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildopriskribo= 
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P154}}
|moto          = {{lang-it|Seguir virtute e canoscenza}}&lt;br&gt;el la ''[[La_dia_komedio#Infero|Infero]]'' de [[Danto]]
&lt;br&gt;Seek virtue and knowledge
&lt;br&gt;Serĉu virton kaj scion
|speco=
|lando         = Usono
|situo         = 
|establita     = 
|gvidanto      = 
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = US-MI
|situo sur mapo=
|situo sur mapo2=
|zomo          = 11
|retejo        = 
}}
La '''Universitato de Oakland''' ({{Lang-en|Oakland University}}) estas [[publika universitato]] kun du [[kampuso]]j en [[Roĉestro]] kaj [[Auburn Hills]] (ambaŭ en la periferio de [[Detrojto]]), [[Miĉigano]], [[Usono]].

La universitato fondiĝis en 1957 post kiam Matilda Dodge Wilson, la vidvino de la aŭtomobilproduktanto [[John Francis Dodge]], kaj ŝia dua edzo, Alfred Wilson, testamentis teron al la [[universitato de Miĉigano]]. Komence nomita Universitato de Miĉigano-Oakland, ĝi ricevis sian nunan nomon en 1963. Ĝi fariĝis plene sendependa en 1970.

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo}} ({{en}})
* [http://www.ougrizzlies.com universitata atletika retejo] ({{en}})

{{Bibliotekoj}}

{{ĝermo|Miĉigano}}

[[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Universitatoj en Miĉigano|Oakland]]</text>
      <sha1>cjrqm6fpk6hyu7bknqamumsoxkf3vxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Assata Shakur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>923090</id>
    <revision>
      <id>9365451</id>
      <parentid>9204751</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:42:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365451</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6746" sha1="3v3nkz7dizzadld2wpqz0ys5wid3v2c" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}
'''Assata Olugbala ŜAKUR''' /əˈsɑːtə ʃəˈkʊər/ ''ə-SAH-tə shə-KOOR'' (naskita kiel Joanne '''Deborah BYRON''', edziniĝinta '''al Chesimard'''; naskiĝis la [[16-an de julio]] [[1947]] - mortis la [[25-an de septembro]] [[2025]] en [[Havano]]) estis usona politika aktivulino, kiu estis kondamnita pro [[murdo]] en la 1970-aj jaroj kaj fuĝis al [[Kubo]]. En [[Usono]], ŝi restis inter la plej serĉataj personoj de la [[FBI]] ĝis baldaŭ antaŭ sia morto. &lt;ref&gt;{{cite book|last1=Finkelman|first1=Paul|title=Encyclopedia of African American History, 1896 to the Present: From the Age of Segregation to the Twenty-first Century Five-volume Set|date=2009|publisher=Oxford University Press, USA|isbn=9780195167795|url=https://books.google.com/books?id=6gbQHxb_P0QC&amp;pg=PA208|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=James, Joy|date=2003|title=Imprisoned Intellectuals: America's Political Prisoners Write on Life, Liberation, and Rebellion|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=0-7425-2027-7|page=104}}&lt;/ref&gt;

== Vivo ==
Fine de la 1960-aj jaroj, studentino Assata Shakur kontaktiĝis kun la emerĝanta [[Movado por civitanaj rajtoj|movado por civitanrajtoj]] en Usono. Ŝi interŝanĝis sian &quot;sklavan nomon&quot; Joanne Deborah Byron kontraŭ sia memelektita afrika nomo. &lt;ref name=&quot;africana&quot;&gt;{{cite book|author=Gates|first1=Henry Louis|url=https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/1697|title=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience|last2=Appiah|first2=Anthony|author-link2=Anthony Appiah|date=1999|publisher=Basic Civitas Books|isbn=0-465-00071-1|pages=[https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/1697 1697–1698]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;deburg&quot;&gt;{{cite book|author1=Van Deburg|author2=William L.|author-link=William L. Van Deburg|date=1997|title=Modern Black Nationalism: From Marcus Garvey to Louis Farrakhan|publisher=NYU Press|isbn=0-8147-8789-4|page=269}}&lt;/ref&gt; Shakur politikiĝis kaj aliĝis al la Partio de la [[Nigraj Panteroj]] (BPP), por kiu ŝi aktivis en universitatoj, interalie, kaj laboris kun infanoj el nigrulaj komunumoj. Poste, ŝi aliĝis al la batalema alo de la movado kaj fariĝis membro de la nigra naciisma- marksisma subtera organizaĵo [[Black Liberation Army]] (BLA). 

La 2-an de majo 1973, ŝia aŭto estis haltigita pro trafikdelikto dum ŝi estis serĉata pro pluraj krimoj. En la posta interpafado, unu policisto estis mortigita kaj alia grave vundita. Shakur estis pafita kaj baldaŭ poste arestita kun kunulo; la alia estis mortigita en la [[interpafado]]. En krima proceso, ŝi estis kondamnita al [[ĝismorta malliberigo]] pro [[murdo]], inter aliaj akuzoj; la pluvivanta kunulo ankaŭ ricevis ĝismortan malliberigon. Shakur insistis, ke ŝi mem ne pafis. 

La 2-an de novembro 1979, ŝi estis liberigita el la Clinton Prizona Instalaĵo por Virinoj fare de armita komando de la Nigra Liberiga Armeo. Ekde tiam, la FBI tenis ŝin en sia listo de plej serĉataj personoj. Ŝi vivis subtere ĝis 1984, kiam ŝi ricevis [[Politika Azilo|politikan azilon]] en [[Kubo]].

La 2-an de majo 2013, la FBI ofertis premion de ĝis unu miliono da [[Usona dolaro|usonaj dolaroj]] por ŝia kapto pro ŝia prizona fuĝo en 1979.  Plia miliono venis el la subŝtato [[Nov-Ĵerzejo]]. &lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joanne Chesimard Reward Poster|url=https://nj.gov/oag/newsreleases13/Chesimard_rwrd.pdf|website=Official Site of the State of New Jersey}}&lt;/ref&gt; Ĉar ŝi estis klasifikita kiel ''hejma teroristo'', ŝi estis la unua virino metita sur la Plej Serĉatan Liston de la FBI.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Joanne Chesimard First Woman Named to Most Wanted Terrorists List|url=https://www.fbi.gov/news/stories/joanne-chesimard-first-woman-named-to-most-wanted-terrorists-list|access-date=July 22, 2020|website=Federal Bureau of Investigation|language=en-us}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fbi.gov/wanted/wanted_terrorists/joanne-deborah-chesimard|title=JOANNE DEBORAH CHESIMARD|website=Federal Bureau of Investigation}}&lt;/ref&gt;

Dum la intertraktada procezo por normaligi la rilatojn inter Kubo kaj Usono, kiu komenciĝis en decembro 2014, la situacio de Assata Shakur denove fariĝis la fokuso de amaskomunikila kovrado. Tamen, la kuba registaro ekskludis [[Ekstradicio|ekstradicion]], kiun Usono jam levis, argumentante ke ĝi subtenas sian rajton doni politikan azilon al individuoj laŭ sia propra bontrovo. &lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.chicagotribune.com/news/opinion/commentary/ct-cuba-assata-shakur-fbi-america-obama-perspec-1230-20141229-story.html|title=Why Cuba will never send Assata Shakur to the U.S.|last=Obejas|first=Achy|author-link=Achy Obejas|newspaper=[[Chicago Tribune]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150101054213/http://www.chicagotribune.com/news/opinion/commentary/ct-cuba-assata-shakur-fbi-america-obama-perspec-1230-20141229-story.html|archive-date=January 1, 2015|date=December 29, 2014}}&lt;/ref&gt;

Assata Shakur estis la [[baptopatrino]] de [[repisto]] [[Tupac Shakur]], kiu estis perforte mortigita en 1996, kaj estis honorita plurfoje en la repa sceno per muzikaj pecoj. Interalie, Chuck D de la bando [[Public Enemy]], Paris, David Rovics, kaj Common dediĉis kantojn al ŝi,  kvankam la prezentado de Common de ''&quot;A Song for Assata&quot;'' ĉe evento ĉe la [[Blanka Domo]] en majo 2011 kaŭzis apartan polemikon. 
Shakur estis membro de la [[Nova Komunista Movado]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{IMDb nomo|2104313}}

* [https://web.archive.org/web/20160306153434/https://www.fbi.gov/news/stories/2013/may/joanne-chesimard-first-woman-named-most-wanted-terrorists-list/joanne-chesimard-first-woman-named-to-most-wanted-terrorists-list &quot;Nova Plej Serĉata Teroristo Joanne Chesimard; Unua Virino Aldonis Liston,&quot; 2a de majo 2013, Federala Buroo de Enketado]
* [https://web.archive.org/web/20050131180555/http://assatashakur.org/ Assata Shakur Parolas! – Retejo en subteno de Shakur]
* [https://web.archive.org/web/20070927051132/http://njlawman.com/Feature%20Pieces/Joanne%20Chesimard.htm &quot;La Rakonto de Joanne Chesimard,&quot; majo 2003 ĉefartikolo, NJLawman.com]
* [https://web.archive.org/web/20080222203358/http://www.handsoffassata.net/ ''La Okuloj De La Ĉielarka'' dokumentario]
* [http://www.hartford-hwp.com/archives/45a/101.html Malmorala Premio por Assata] de Mikaelo Ratner, ''Covert Action Quarterly'', 27a de oktobro 1998
* Plej Serĉata Teroristoj: JOANNE DEBORAH CHESIMARD - [[Federacia Buroo de Enketado|Federala Buroo de Enketado]]
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Shakur, Assata}}
[[Kategorio:Usonaj aŭtobiografoj]]
[[Kategorio:Usonaj aktivuloj]]
[[Kategorio:Usonaj socialistoj]]
[[Kategorio:Usonaj teroristoj]]
[[Kategorio:Usonaj krimuloj]]</text>
      <sha1>3v3nkz7dizzadld2wpqz0ys5wid3v2c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amikoj de la Vero</title>
    <ns>0</ns>
    <id>923129</id>
    <revision>
      <id>9365219</id>
      <parentid>9364994</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T14:37:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Näin on näreet</username>
        <id>255377</id>
      </contributor>
      <origin>9365219</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2992" sha1="ejkhvwr0yii91clvoq5n12nwg1r1ez3" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
'''La Amikoj de la Vero''', finne ''Totuuden Ystävät'', estas [[panteismo|panteisma]] [[religio|religia]] komunumo en [[Finnlando]], fondita la 1-an de aprilo 1957 kaj formale registrita en oktobro 1958. Ĝiaj fondintoj estis la finnlande konata verkisto kaj komponisto [[Oskari Kiiras]] kaj la pentristo [[Jarl Falck]]. Aliaj fondintoj inkludis la oficejan administranton Eero Kurki, la komponiston kaj dirigenton Edvin Heimovalta, la domzorgiston kaj gazeteldoniston Arvo Onni Salminen, kaj la ĵurnaliston kaj okultiston Anselm Kaste.&lt;ref&gt;[http://www.ateistit.fi/uutiset//uuti181002.html la teksto ''Totuuden ystävien rekisteröinnistä 60 vuotta'' (60 jaroj da registrado de Amikoj de la vero) el 2018 persone listigas la 25 fondajn membrojn de 1958] ({{fi}})&lt;/ref&gt; La agadoj inkluzivas ĉiumonatajn kunvenojn okazigitajn en Helsinko.

Laŭ la konfeso de la Amikoj de la Vero, “Dio estas Eterna Potenco, nepersona unueco kiu ĉiam estis kaj eterne estos,” kaj laŭ ilia konvinko, “ĉiu homo havas la liberecon, rajton kaj devon krei sian propran rilaton kun Dio.” Ne estas pastroj en la komunumo kaj ne religiaj ritoj kiel preĝado, [[bapto]], [[eŭkaristio]], [[konfeso]], [[cirkumcido]], religiaj nuptaj ceremonioj, religia beno por mortintoj aŭ religiaj reguloj pri kia manĝaĵo estas permesita. Kun la limigo, ke la leĝo ne estu malobeata kaj neniu estu insultata aŭ kalumniata ĉiu membro povas nomi infanon, geedzigi kaj entombigi la mortinton.

Laŭ la komunumo, ĝiaj religiaj konceptoj baziĝas nur sur scienca mondkoncepto. Laŭ ili modernaj sciencaj komprenoj pri la origino kaj aĝo de la universo kaj vivo estas verŝajne plejparte ĝusta, sed la grupo ankaŭ ne kredas je ili blinde, kaj kredas, ke ankaŭ ili povas enhavi erarojn. Laŭ aserto de la ĵurnalisto Harri Heino, iafoje, la Amikoj de la Vero ŝajne havis nur unu membron.&lt;ref&gt;Harri Heino: Mihin Suomi tänään uskoo (&quot;Je kio kredas Finnlando hodiaŭ?&quot;), paĝoj 323–324. Helsinko: eldonejo WSOY, 1997. ISBN 951-0-27265-5&lt;/ref&gt;

Laŭ la Amikoj de la Vero, neniu povas vivi senliman tempon. Ĉiu homo vivas unu, tre altvaloran vivon, kiu finiĝas per la morto. En la momento de la morto, la vivfunkcioj, konscio kaj emocioj de homo ĉesas porĉiame, kaj tial neniu povas eniri eternan feliĉon, esti submetita al eterna turmento, vekiĝi el la mortintoj aŭ vivi pli ol unu vivon. Laŭ Amikoj de la Vero oni devas agi ĝuste kaj helpi kunhomoj alikiale ol por ke plibonigi siajn proprajn aferojn post la morto. Laŭ la grupo, oni ne povas konstrui daŭrigeblan moralon sur la ideo, ke homo agas ĝuste nur por ricevi bonon por si post la morto. Laŭ ili estas nur pseŭdomoralo, ke homo agas rajte nur por ke ricevi bonan por si mem post sia morto.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo|https://corax.fi/totyst}} ({{fi}})

&lt;br/&gt;
{{bibliotekoj}}

&lt;br/&gt;
{{ĝermo|religio}}

[[Kategorio:Religio en Finnlando]]
[[Kategorio:Panteismo]]</text>
      <sha1>ejkhvwr0yii91clvoq5n12nwg1r1ez3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365220</id>
      <parentid>9365219</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T14:39:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Näin on näreet</username>
        <id>255377</id>
      </contributor>
      <origin>9365220</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="qr37d11y7xfgga4yeurd3a12w8od7pl" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
'''La Amikoj de la Vero''', finne ''Totuuden Ystävät'', estas [[panteismo|panteisma]] [[religio|religia]] komunumo en [[Finnlando]], fondita la 1-an de aprilo 1957 kaj formale registrita en oktobro 1958. Ĝiaj fondintoj estis la finnlande konata verkisto kaj komponisto [[Oskari Kiiras]] kaj la pentristo [[Jarl Falck]]. Aliaj fondintoj inkludis la oficejan administranton Eero Kurki, la komponiston kaj dirigenton Edvin Heimovalta, la domzorgiston kaj gazeteldoniston Arvo Onni Salminen, kaj la ĵurnaliston kaj okultiston Anselm Kaste.&lt;ref&gt;[http://www.ateistit.fi/uutiset//uuti181002.html la teksto ''Totuuden ystävien rekisteröinnistä 60 vuotta'' (60 jaroj da registrado de Amikoj de la vero) el 2018 persone listigas la 25 fondajn membrojn de 1958] ({{fi}})&lt;/ref&gt; La agadoj inkluzivas ĉiumonatajn kunvenojn okazigitajn en Helsinko.

Laŭ la konfeso de la Amikoj de la Vero, “Dio estas Eterna Potenco, nepersona unueco kiu ĉiam estis kaj eterne estos,” kaj laŭ ilia konvinko, “ĉiu homo havas la liberecon, rajton kaj devon krei sian propran rilaton kun Dio.” Ne estas pastroj en la komunumo kaj ne religiaj ritoj kiel preĝado, [[bapto]], [[eŭkaristio]], [[konfeso]], [[cirkumcido]], religiaj nuptaj ceremonioj, religia beno por mortintoj aŭ religiaj reguloj pri kia manĝaĵo estas permesita. Kun la limigo, ke la leĝo ne estu malobeata kaj neniu estu insultata aŭ kalumniata ĉiu membro povas nomi infanon, geedzigi kaj entombigi la mortinton.

Laŭ la komunumo, ĝiaj religiaj konceptoj baziĝas nur sur scienca mondkoncepto. Laŭ ili modernaj sciencaj komprenoj pri la origino kaj aĝo de la universo kaj vivo estas verŝajne plejparte ĝusta, sed la grupo ankaŭ ne kredas je ili blinde, kaj kredas, ke ankaŭ ili povas enhavi erarojn. Laŭ aserto de la ĵurnalisto Harri Heino, iafoje, la Amikoj de la Vero ŝajne havis nur unu membron.&lt;ref&gt;Harri Heino: Mihin Suomi tänään uskoo (&quot;Je kio kredas Finnlando hodiaŭ?&quot;), paĝoj 323–324. Helsinko: eldonejo WSOY, 1997. ISBN 951-0-27265-5&lt;/ref&gt;

Laŭ la Amikoj de la Vero, neniu povas vivi senliman tempon. Ĉiu homo vivas unu, tre altvaloran vivon, kiu finiĝas per la morto. En la momento de la morto, la vivfunkcioj, konscio kaj emocioj de homo ĉesas porĉiame, kaj tial neniu povas eniri eternan feliĉon, esti submetita al eterna turmento, vekiĝi el la mortintoj aŭ esti reenkarniĝinta. Laŭ Amikoj de la Vero oni devas agi ĝuste kaj helpi kunhomoj alikiale ol por ke plibonigi siajn proprajn aferojn post la morto. Laŭ la grupo, oni ne povas konstrui daŭrigeblan moralon sur la ideo, ke homo agas ĝuste nur por ricevi bonon por si post la morto. Laŭ ili estas nur pseŭdomoralo, ke homo agas rajte nur por ke ricevi bonan por si mem post sia morto.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo|https://corax.fi/totyst}} ({{fi}})

&lt;br/&gt;
{{bibliotekoj}}

&lt;br/&gt;
{{ĝermo|religio}}

[[Kategorio:Religio en Finnlando]]
[[Kategorio:Panteismo]]</text>
      <sha1>qr37d11y7xfgga4yeurd3a12w8od7pl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365225</id>
      <parentid>9365220</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T15:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Näin on näreet</username>
        <id>255377</id>
      </contributor>
      <comment>[[Uzanto:Taylor 49]], legu</comment>
      <origin>9365225</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2991" sha1="36yzoe8or2fl4jyfxn1h8g3g9cd2xpx" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
'''La Amikoj de la Vero''', finne ''Totuuden Ystävät'', estas [[panteismo|panteisma]] [[religio|religia]] komunumo en [[Finnlando]], fondita la 1-an de aprilo 1957 kaj formale registrita en oktobro 1958. Ĝiaj fondintoj estis la finnlande konata verkisto kaj komponisto [[Oskari Kiiras]] kaj la pentristo [[Jarl Falck]]. Aliaj fondintoj inkludis la oficejan administranton Eero Kurki, la komponiston kaj dirigenton Edvin Heimovalta, la domzorgiston kaj gazeteldoniston Arvo Onni Salminen, kaj la ĵurnaliston kaj okultiston Anselm Kaste.&lt;ref&gt;[http://www.ateistit.fi/uutiset//uuti181002.html la teksto ''Totuuden ystävien rekisteröinnistä 60 vuotta'' (60 jaroj da registrado de Amikoj de la vero) el 2018 persone listigas la 25 fondajn membrojn de 1958] ({{fi}})&lt;/ref&gt; La agadoj inkluzivas ĉiumonatajn kunvenojn okazigitajn en Helsinko.

Laŭ la konfeso de la Amikoj de la Vero, “Dio estas Eterna Potenco, nepersona unueco kiu ĉiam estis kaj eterne estos,” kaj laŭ ilia konvinko, “ĉiu homo havas la liberecon, rajton kaj devon krei sian propran rilaton kun Dio.” Ne estas pastroj en la komunumo kaj ne religiaj ritoj kiel preĝado, [[bapto]], [[eŭkaristio]], [[konfeso]], [[cirkumcido]], religiaj nuptaj ceremonioj, religia beno por mortintoj aŭ religiaj reguloj pri kia manĝaĵo estas permesita. Kun la limigo, ke la leĝo ne estu malobeata kaj neniu estu insultata aŭ kalumniata ĉiu membro povas nomi infanon, geedzigi kaj entombigi la mortinton.

Laŭ la komunumo, ĝiaj religiaj konceptoj baziĝas nur sur scienca mondkoncepto. Laŭ ili modernaj sciencaj komprenoj pri la origino kaj aĝo de la universo kaj vivo estas verŝajne plejparte ĝusta, sed la grupo ne kredas ankaŭ je ili blinde, kaj kredas, ke ankaŭ ili povas enhavi erarojn. Laŭ aserto de la ĵurnalisto Harri Heino, iafoje, la Amikoj de la Vero ŝajne havis nur unu membron.&lt;ref&gt;Harri Heino: Mihin Suomi tänään uskoo (&quot;Je kio kredas Finnlando hodiaŭ?&quot;), paĝoj 323–324. Helsinko: eldonejo WSOY, 1997. ISBN 951-0-27265-5&lt;/ref&gt;

Laŭ la Amikoj de la Vero, neniu povas vivi senliman tempon. Ĉiu homo vivas unu, tre altvaloran vivon, kiu finiĝas per la morto. En la momento de la morto, la vivfunkcioj, konscio kaj emocioj de homo ĉesas porĉiame, kaj tial neniu povas eniri eternan feliĉon, esti submetita al eterna turmento, vekiĝi el la mortintoj aŭ esti reenkarniĝinta. Laŭ Amikoj de la Vero oni devas agi ĝuste kaj helpi kunhomoj alikiale ol por ke plibonigi siajn proprajn aferojn post la morto. Laŭ la grupo, oni ne povas konstrui daŭrigeblan moralon sur la ideo, ke homo agas ĝuste nur por ricevi bonon por si post la morto. Laŭ ili estas nur pseŭdomoralo, ke homo agas rajte nur por ke ricevi bonan por si mem post sia morto.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo|https://corax.fi/totyst}} ({{fi}})

&lt;br/&gt;
{{bibliotekoj}}

&lt;br/&gt;
{{ĝermo|religio}}

[[Kategorio:Religio en Finnlando]]
[[Kategorio:Panteismo]]</text>
      <sha1>36yzoe8or2fl4jyfxn1h8g3g9cd2xpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Malietoa Tanumafili la 2-a</title>
    <ns>0</ns>
    <id>923304</id>
    <revision>
      <id>9365400</id>
      <parentid>9205031</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:27:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2107" sha1="roe1qr2zrtw6cvmjqngh4i5nkgnbiqr" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}
'''Malietoa Tanumafili la 2-a''' GCMG, DCNZM, CBE (la 4-an de januaro 1913 - la 11-an de majo 2007) estis unu el la plej gravaj ĉefoj kaj ŝtatestro (''O le Ao o le Malo'') de [[Samoo]]. Li devenis de la kvar reĝaj familioj de Samoo ( Aiga Tupu) kaj tenis unu el la plej gravaj titoloj: Malietoa. 

En 1940, li estis nomumita konsilisto al la [[Guberniestro]] de [[Nov-Zelando]] en Samoo. Li laboris por la [[sendependeco]] de la lando. 

Kiam Samoo sendependiĝis de Nov-Zelando, li estris la landon ekde sendependeco kune kun tama-a-'aiga Tupua Tamasese Meaʻole de la 1-a de januaro 1962, sed post lia morto, la 5-a de aprilo 1963, Tanumafili fariĝis la sola ŝtatestro. 

Tanumafili estis elektita porvive kaj estas foje nomata &quot;reĝo&quot;, sed ankaŭ &quot;ceremonia prezidanto&quot;. La O le Ao Mamalu o le Malo, kiu estas la titolo de la [[ŝtatestro]], estas elektita de la parlamento de la lando kaj post la morto de Tanumafili la oficperiodo estas kvin jaroj kun la ebleco servi ĝis du oficperiodojn. Samoo hodiaŭ estas konsiderata [[parlamenta respubliko]] prefere ol [[monarkio]].

Je sia morto, li estis la plej maljuna reganto en la mondo. &lt;ref name=&quot;Honolulu&quot;&gt;{{cite news|date=13 May 2007|title=Samoa's King Malietoa Tanumafili II, 94|url=http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/May/13/ln/FP705130357.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20070519105044/http://the.honoluluadvertiser.com/article/2007/May/13/ln/FP705130357.html|archive-date=19 May 2007|access-date=24 May 2007|work=The Honolulu Advertiser|agency=[[Associated Press]]}}&lt;/ref&gt; Li estis unu el la plej famaj sekvantoj de la [[Bahaa Kredo]] en la mondo, kiun li antaŭenigis en sia lando 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.dpmc.govt.nz/honours/lists/nzom.html Nov-Zelanda Ordo de Merita Rulo]
* [https://web.archive.org/web/20070310123713/http://www.letemps.ch/template/displayimage.asp?imageid=5764 Foto prenita en 2006]
{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|}}
[[Kategorio:Komandoroj de la Ordeno de la Brita imperio]]
[[Kategorio:Ŝtatestroj de Samoo]]</text>
      <sha1>roe1qr2zrtw6cvmjqngh4i5nkgnbiqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sargent Shriver</title>
    <ns>0</ns>
    <id>924290</id>
    <revision>
      <id>9365288</id>
      <parentid>9212979</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:57:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2242" sha1="9wwxxpbmh8tsje66qxgcq8ycz96063p" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}
'''Robert Sargent SHRIVER Jr.''' (n. 9-a de novembro 1915 en Westminster, [[Kantono Carroll (Marilando)|Kantono Carroll]], [[Marilando]] ; m. 18-a de januaro 2011 en [[Bethesda]], Marilando) estis usona politikisto ([[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]]). Proksime ligita al la [[Kennedy (familio)|familio Kennedy]], li laboris por la Demokrataj Prezidantoj [[John F. Kennedy]] kaj [[Lyndon B. Johnson]], ĉefe kiel organizanto de socialpolitikaj iniciatoj. Li estis direktoro de la [[Packorpuso]] de ĝia fondo en 1961 ĝis 1966 &lt;ref name=&quot;obitguar&quot;&gt;{{cite web|last1=Reed|first1=Christopher|title=Sargent Shriver obituary: Brother-in-law of JFK who strove on behalf of America's poor|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jan/19/sargent-shriver-obituary|website=The Guardian|access-date=22 February 2021|language=en|date=19 January 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-obit&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/01/19/us/politics/19shriver.html|title=R. Sargent Shriver, Peace Corps Leader, Dies at 95|last=McFadden|first=Robert D.|author-link=Robert D. McFadden|date=January 18, 2011|work=The New York Times|access-date=January 18, 2011}}&lt;/ref&gt; kaj [[ambasadoro]] en [[Parizo]] de 1968 ĝis 1970. En 1972 li kandidatiĝis por [[Vicprezidanto de Usono|Vicprezidento de Usono]].

Shriver estis la edzo de Eunice Kennedy, fratino de la 35-a [[Prezidanto de Usono|Prezidanto de Usono,]] [[John F. Kennedy]]. Lia filino Maria Shriver estis edziniĝinta al la antaŭa guberniestro [[Arnold Schwarzenegger]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.sargentshriver.org/ Sargent Shriver Paca Instituto]
* [http://vault.fbi.gov/robert-sargent-shriver-jr FBIa dosiero pri Sargent Shriver]
* [http://www.povertylaw.org/ Sargent Shriver Nacia Centro pri Malriĉeca Leĝo]
* [http://www.criticalpast.com/video/65675049009_Robert-Sargent-Shriver_giving-a-speech_community-development_Communism Video: Sargent Shriver liverinte paroladon pri la Paca Korpuso en 1965]

{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Shriver, Sargent }}
[[Kategorio:Kennedy-familio|⚭{{PAGENAME}}]]
[[Kategorio:Germanaj usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj ambasadoroj en Francio]]
[[Kategorio:Usonaj politikistoj]]</text>
      <sha1>9wwxxpbmh8tsje66qxgcq8ycz96063p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365309</id>
      <parentid>9365288</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:37:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>{{Kennedy}}</comment>
      <origin>9365309</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2275" sha1="oz6jkn9sloncvpkl4ifj21h9eevsla4" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}
'''Robert Sargent SHRIVER Jr.''' (n. 9-a de novembro 1915 en Westminster, [[Kantono Carroll (Marilando)|Kantono Carroll]], [[Marilando]] ; m. 18-a de januaro 2011 en [[Bethesda]], Marilando) estis usona politikisto ([[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata Partio]]). Proksime ligita al la [[Kennedy (familio)|familio Kennedy]], li laboris por la Demokrataj Prezidantoj [[John F. Kennedy]] kaj [[Lyndon B. Johnson]], ĉefe kiel organizanto de socialpolitikaj iniciatoj. Li estis direktoro de la [[Packorpuso]] de ĝia fondo en 1961 ĝis 1966 &lt;ref name=&quot;obitguar&quot;&gt;{{cite web|last1=Reed|first1=Christopher|title=Sargent Shriver obituary: Brother-in-law of JFK who strove on behalf of America's poor|url=https://www.theguardian.com/world/2011/jan/19/sargent-shriver-obituary|website=The Guardian|access-date=22 February 2021|language=en|date=19 January 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-obit&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/01/19/us/politics/19shriver.html|title=R. Sargent Shriver, Peace Corps Leader, Dies at 95|last=McFadden|first=Robert D.|author-link=Robert D. McFadden|date=January 18, 2011|work=The New York Times|access-date=January 18, 2011}}&lt;/ref&gt; kaj [[ambasadoro]] en [[Parizo]] de 1968 ĝis 1970. En 1972 li kandidatiĝis por [[Vicprezidanto de Usono|Vicprezidento de Usono]].

Shriver estis la edzo de Eunice Kennedy, fratino de la 35-a [[Prezidanto de Usono|Prezidanto de Usono,]] [[John F. Kennedy]]. Lia filino Maria Shriver estis edziniĝinta al la antaŭa guberniestro [[Arnold Schwarzenegger]].

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.sargentshriver.org/ Sargent Shriver Paca Instituto]
* [http://vault.fbi.gov/robert-sargent-shriver-jr FBIa dosiero pri Sargent Shriver]
* [http://www.povertylaw.org/ Sargent Shriver Nacia Centro pri Malriĉeca Leĝo]
* [http://www.criticalpast.com/video/65675049009_Robert-Sargent-Shriver_giving-a-speech_community-development_Communism Video: Sargent Shriver liverinte paroladon pri la Paca Korpuso en 1965]

{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Shriver, Sargent }}
[[Kategorio:Kennedy-familio|⚭{{PAGENAME}}]]
[[Kategorio:Germanaj usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj ambasadoroj en Francio]]
[[Kategorio:Usonaj politikistoj]]</text>
      <sha1>oz6jkn9sloncvpkl4ifj21h9eevsla4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jeŝivo Slabodka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>924567</id>
    <revision>
      <id>9365350</id>
      <parentid>9216511</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:13:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365350</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1025" sha1="39tqbzwl0ggmh41b2fli4mfykc5ckly" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=IL|situo sur mapo=Granda Tel-Avivo|zomo=13}}
'''Slabodka Jeŝiva - Kneset Israel''' ({{Lang-he|ישיבת סלבודקה}}) estas [[Ĥaredoj|ĥareda]] jeŝivo en [[Bnei Brak]], [[Israelo]].

== Historio ==
Ĝi estis establita en [[Litovio]] antaŭ la [[Unua Mondmilito]] (jam en [[1877]]).
Post la [[Dua Mondmilito]], la jeŝivo estis restarigita en Palestino. La konstruaĵo estis inaŭgurita en la somero de 1947. La fondinto de la jeŝivo en Palestino estis Rabeno Jiĉhak Isaak Ŝer (bofilo de la &quot;Avo de Slobodka&quot; Rabeno Natan Zvi Finkel), kiu antaŭe servis kiel la [[Roŝ jeŝiva|Roŝ Jeŝivo]] en Litovio. Rabenon Ŝer helpis en la establado de la jeŝivo sia bofilo, Rabeno Mordeĥaj Ŝulman, kiu estis la rabeno de la litova jeŝivo.

Nuntempe, 400 viroj el ĉiuj rondoj — litovaj, [[Ĥasidismo|ĥasidaj]] kaj [[Sefardaj judoj|sefardaj]] — same kiel knaboj el [[Ameriko]] kaj [[Eŭropo]] studas en la jeŝivo.

[[Kategorio:Judaj lernejoj]]
[[Kategorio:Jeŝivoj en Israelo]]</text>
      <sha1>39tqbzwl0ggmh41b2fli4mfykc5ckly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Juda Teologia Seminario de Usono</title>
    <ns>0</ns>
    <id>925008</id>
    <revision>
      <id>9365424</id>
      <parentid>9218975</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:36:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2749" sha1="7noyb6d7o2hiq13yqnt7305cawnn627" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
|moto=וְהַסְּנֶה אֵינֶנּוּ אֻכָּל&lt;br&gt;And the bush&lt;br&gt; was not consumed&lt;br&gt; – [[Eliro]] 3:2&lt;br&gt;Kaj la arbetaĵo&lt;br&gt; ne konsumiĝis 
|regiono-ISO=US-NY|situo sur mapo=Manhatano|zomo=13}}
La '''Juda Teologia Seminario de Usono''' ({{Lang-en|Jewish Theological Seminary of America}}, aŭ akronime '''JTS''', {{Lang-he|בית המדרש לרבנים באמריקה}}) estas rabentrejna institucio laŭ la tradicio de [[Konservema judismo]] fondita en 1886 en [[Novjorko]] fare de Alexander Kohut kaj Sabato Morais, kaj kiel tia la unua tia en Usono.

Nuntempe, ĝi estas la akademia kaj spirita centro de Konservema Judismo en Usono kaj — laŭ sia propra aserto — la tuta mondo. Ĝia modelo estis la Juda Teologia Seminario en [[Breslau]], kiu jam ne ekzistas sed estis la unua akademia trejnadcentro por rabenoj en [[Germanio]].&lt;ref&gt;Michael A. Meyer, ''Response to Modernity: A History of the Reform Movement in Judaism''. Wayne State University Press (1995). p. 84–89, 135–138.&lt;/ref&gt; La moto de la lernejo, en la hebrea, estas &lt;bdi&gt;וְהַסְּנֶה אֵינֶנּוּ אֻכָּל&lt;/bdi&gt; (''Kaj la dornarbeto ne estis konsumita,'' Eliro 3:2)

La ''Juda Teologia Seminario'' subtenas kvin edukcentrojn, unu el la plej grandaj bibliotekoj de la mondo en la kampo de judaj studoj, kaj Judan Muzeon.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Jewish library's treasure surfaced at auction. How did it get there?|url=https://www.jpost.com/j-spot/a-jewish-librarys-treasure-surfaced-at-auction-how-did-it-get-there-675096|access-date=2021-07-28|website=[[The Jerusalem Post]]|via=JPost.com|language=en-US|archive-date=2021-07-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20210727235238/https://www.jpost.com/j-spot/a-jewish-librarys-treasure-surfaced-at-auction-how-did-it-get-there-675096|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Parto de la biblioteko estas la privata biblioteko de Moritz Steinschneider, la fondinto de scienca hebrea bibliografio, akirita por la JTS fare de Jakob Heinrich Schiff . 

En 2008, proksimume 3 000 studentoj studis en JTS. 

Kune kun la [[Usona Juda Universitato]] en [[Los-Anĝeleso]], la [[Latinamerika Rabena Seminario]] en [[Bonaero]], kaj la Schechter Instituto de Judaj Studoj en [[Jerusalemo]], JTS estas unu el la ĉefaj rabenaj seminarioj en la konservativa movado.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Oficiala retejo}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Listo de arkivitaj paĝoj de Retarkivo]]
[[Kategorio:Informkesto mapligilo sen OSM-rilata ID sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Koordinatoj sur Vikidatumoj]]
[[Kategorio:Konstruaĵoj en Manhatano]]
[[Kategorio:Lernejoj en Usono]]
[[Kategorio:Edukejoj]]
[[Kategorio:Usonaj judoj]]
[[Kategorio:Judaj lernejoj]]</text>
      <sha1>7noyb6d7o2hiq13yqnt7305cawnn627</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kathleen Kennedy Townsend</title>
    <ns>0</ns>
    <id>926153</id>
    <revision>
      <id>9365282</id>
      <parentid>9364822</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:50:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[Kategorio:Kennedy-familio]]</comment>
      <origin>9365282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1563" sha1="h6bz92rb47nd07znxryy0e5krizfbhk" xml:space="preserve">{{Informkesto politikisto}}
'''Kathleen Kennedy TOWNSEND''' (naskita la 4-an de julio 1951 en Greenwich, [[Konektikuto]]) estas usona politikisto ([[Demokrata Partio (Usono)|Demokrata]]) kaj membro de la familio Kennedy. Ŝi funkciis kiel [[Vicguberniestro (Usono)|vicguberniestro]] de [[Marilando]] de 1995 ĝis 2003. 

&lt;ref name=&quot;palin barbs&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.boston.com/news/politics/politicalintelligence/2010/12/kennedys_respon.html?rss_id=Top+Stories|title=Kennedys respond to Palin barbs|first=Michael J.|last=Bailey|newspaper=[[The Boston Globe]]|date=December 4, 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=August 31, 2021|title=Kathleen Kennedy Townsend joins DOL as Walsh's retirement rep|url=https://www.pionline.com/washington/kathleen-kennedy-townsend-joins-dol-walshs-retirement-rep|access-date=April 13, 2022|publisher=Pensions &amp; Investments}}&lt;/ref&gt;

{{-}}
== Familio ==
{{Kennedy}}

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}
* {{oficiala retejo}} ({{en}})

* {{IMDb nomo|1195089}}
* [http://www.issues2000.org/Kathleen_Kennedy_Townsend.htm Resumo de la pozicioj de Townsend pri la aferoj]
* [http://www.mdarchives.state.md.us/msa/mdmanual/08conoff/former/html/msa12084.html Oficiala stata registara biografio]
* [http://library.cqpress.com/ Kongresa Kvaronjara Voĉdonado kaj Balotada Kolekto]
{{ĝermo|politikisto|Usono}}

{{Bibliotekoj}}
{{vivtempo|Kennedy Townsend, Kathleen}}
[[Kategorio:Kennedy-familio|Kathleen]]
[[Kategorio:Irlandaj usonanoj]]
[[Kategorio:Nederlandaj usonanoj]]
[[Kategorio:Usonaj politikistoj]]</text>
      <sha1>h6bz92rb47nd07znxryy0e5krizfbhk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mikaelo Mikeŝin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>926863</id>
    <revision>
      <id>9365543</id>
      <parentid>9229967</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:40:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365543</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="471" sha1="col4sylww1f7ou7en83zl4c65qnc4fl" xml:space="preserve">{{Ĝermo}}
{{informkesto artisto}}
'''Mikaelo Mikeŝin''' ({{lang-ru|Микешин, Михаил Осипович}}), naskiĝis {{naskiĝtago|1835|02|21}} apud [[Roslavl]], kaj mortis {{mortodato|1896|01|31}} en [[Sankt-Peterburgo]], estis [[Rusoj|rusa]] [[skulptisto]] kaj [[desegnisto]]. Membro de la [[Rusia Akademio de Belartoj]], li regule laboris por la [[Romanovoj|familio Romanov]].

{{Projektoj}}
[[Kategorio:Rusiaj skulptistoj]]
[[Kategorio:Rusiaj pentristoj]]</text>
      <sha1>col4sylww1f7ou7en83zl4c65qnc4fl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Filmfestivalo de Sitges</title>
    <ns>0</ns>
    <id>927264</id>
    <revision>
      <id>9365384</id>
      <parentid>9232535</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:23:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2791" sha1="7llusqthhcdqhmk9i5cnlqde8lgopc7" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo|regiono-ISO=ES-CT|situo sur mapo=|zomo=13}}
La '''Internacia Festivalo de fantasta kino de Katalunio''' ({{Lang-ca|Sitges Festival Internacional de Cinema Fantàstic de Catalunya}}), aŭ mallonge '''Filmfestivalo de [[Sitges]]''', estas konsiderata mondfama internacia [[filmfestivalo]] de fantasta filmo ([[d:Q157394]]), dediĉita ekskluzive al ĉi tiu [[Kina ĝenro|ĝenro]].&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Weinstein|first=Max|date=2022-03-23|title=The Best Horror Festivals in the World 2022|url=https://www.dreadcentral.com/news/424491/the-best-horror-festivals-in-the-world-2022/|access-date=2025-03-01|website=Dread Central|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Weinstein|first=Max|date=2020-12-23|title=The Best Horror Festivals in the World 2021|url=https://www.dreadcentral.com/news/364442/the-best-horror-festivals-in-the-world-2021/|access-date=2025-03-01|website=Dread Central|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2020-10-27|title=World's 50 Best Genre Film Festivals 2021 — MovieMaker|url=https://www.moviemaker.com/best-genre-festivals-2021/3/|access-date=2025-03-06|website=www.moviemaker.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|date=2015-01-28|title=Top 100 Fantastic &amp; Horror Film Festivals in 2025 + Submission Tips|url=https://adriantofei.com/top-100-international-horror-film-festivals/|access-date=2025-03-07|website=Adrian Țofei • Official Site|language=en}}&lt;/ref&gt;

Ĝi specialiĝas pri fantaziaj , hororaj kaj kultaj filmoj. Establita en 1968, la festivalo okazas ĉiujare, kutime komence de oktobro, kaj estas konsiderata unu el la 3 plej grandaj kaj plej prestiĝaj ĝenraj filmfestivaloj de la mondo, kune kun Fantasia ([[d:Q3066295]]) kaj Fantastic Fest ([[d:Q5434188]]). 

Ĉe ĉiu okazaĵo de la festivalo, la ĵurio aljuĝas apartan Grandpremion (''la Grandpremio de Eŭr opa Fantazia Filmo en Arĝento''), aparte de la oficialaj festivalaj premioj. Post la supre menciitaj festivaloj, ĉiuj filmoj aljuĝitaj per ĉi tiu premio konkuras en foresto pri la ĉefa premio, la  ''Grandpremio de Eŭropa Fantazia Filmo en Ora''.

La historio de la festivalo datiĝas de la Internacia Horora kaj Sciencfikcia Filmsemajno (Semana Internacional de Cine Fantastico y de Terror), kiu okazis en la kataluna feriejo Sitges ekde 1968. Ekde 1971, pluraj filmpremioj estis aljuĝitaj de internacia ĵurio; la publika premio estas la ''Gran Premi del Públic''.

Je hispana nivelo, ĝi estas unu el la plej gravaj filmfestivaloj kune kun la Internacia [[Donostia Internacia Filmfestivalo]] kaj la Internacia [[Filmsemajno de Valadolido]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [https://sitgesfilmfestival.com/en Oficiala retejo]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Sitges]]
[[Kategorio:Filmfestivaloj en Katalunio]]</text>
      <sha1>7llusqthhcdqhmk9i5cnlqde8lgopc7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Parlamenta Asembleo de OSKE</title>
    <ns>0</ns>
    <id>929593</id>
    <revision>
      <id>9365425</id>
      <parentid>9249806</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:36:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2601" sha1="cwaux3pyhhwb1jz8sdb3rix4ts3ho7r" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=latitude}}&lt;!--ĉikaze koordinatoj de la ĉefa sidejo--&gt;
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P159|qualifier=P625|parameter=longitude}}
|regiono-ISO   = DK
|situo sur mapo=Centra Kopenhago
|zomo          = 13
| estro               = {{#invoke:Wikidata|claim|P488|parameter=link}} &lt;small&gt;(ekde la {{#invoke:Wikidata|claim|P488|qualifier=P580}})&lt;/small&gt; 
}}
La '''Parlamenta Asembleo de OSKE''' (akronime '''OSKEPA''') estas institucio de la [[Organizaĵo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo]] (OSKE).

Ĝi estas interparlamenta organizaĵo unuiganta 57 ŝtatojn el [[Eŭropo]], [[Azio]] kaj [[Nordameriko]], kiuj estas membroj de la Organizaĵo por Sekureco kaj Kunlaboro en Eŭropo.

La Asembleo konsistas el 323 membroj, kiuj mem estas delegitoj de siaj naciaj parlamentoj. Ĝia ĉefa tasko estas faciligi kaj antaŭenigi interparlamentan dialogon. Alia grava aspekto estas la kontraŭbatalado de minacoj al [[demokratio]] en la membroŝtatoj.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.oscepa.org/about-osce-pa|title=ABOUT OSCE PA|website=www.oscepa.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Russia Votes to Suspend OSCE Parliamentary Assembly Participation|url=https://www.themoscowtimes.com/2024/07/03/russia-votes-to-suspend-osce-parliamentary-assembly-participation-a85599|access-date=21 August 2024|work=The Moscow Times|date=3 July 2024|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.oscepa.org/activities/general-committees/|title=General Committees|website=www.oscepa.org}}&lt;/ref&gt;

La asembleo estas prezidata ĉiujare; Pia Kauma okupas ĉi tiun postenon ekde 2024. La asembleon subtenas ĝenerala sekretariejo bazita en [[Kopenhago]].

== Balotaj observadmisioj ==
Pli ol 5 000 OSKE-parlamentanoj observis pli ol 130 [[Baloto|balotojn]] ekde 1993, helpante establi OSKE-on kiel modelon de plejboneco en balotobservado. Kiam la Parlamenta Asembleo observas baloton, la Ofica Prezidanto de OSKE nomumas unu el la plej altrangaj membroj de la Asembleo kiel Specialan Kunordiganton. Ĉi tiu individuo tiam respondecas pri gvidado de la mallongdaŭraj observantoj de OSKE kaj prezentado de la deklaro de la balotobservada misio nome de la tuta organizaĵo. La Parlamenta Asembleo interagas regule, kaj formale kaj neformale, kun aliaj OSKE-institucioj.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* {{Oficiala retejo|https://www.oscepa.org/|Retpaĝo de OSKE PA}}
* [https://twitter.com/oscepa Tvitera konto de OSKE PA]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Politiko de Eŭropo]]</text>
      <sha1>cwaux3pyhhwb1jz8sdb3rix4ts3ho7r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>La Voko de Ĥtulho</title>
    <ns>0</ns>
    <id>929697</id>
    <revision>
      <id>9365426</id>
      <parentid>9249521</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:36:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2217" sha1="86ks6wsso4lr4mdho8rls80q0uki657" xml:space="preserve">{{Informkesto libro}}
'''La Voko de Ĥhulho''' ({{Lang-en|The Call of Cthulhu}}) estas unu el la plej konataj noveloj de la usona [[Horora fikcio|horora]] aŭtoro [[H. P. Lovecraft|H.P. Lovecraft]]. La rakonto estis verkita en la somero de 1926, publikigita en la trivialmagazino ''[[Weird Tales]]'' en februaro 1928,&lt;ref&gt;{{cite book|last=Straub|first=Peter|title=Lovecraft: Tales|publisher=The Library of America|year=2005|page=823|isbn=1-931082-72-3}}&lt;/ref&gt; kaj inkluzivita en la kolekto de Arkham House ''The Outsider and Others'' en 1939, sed, kiel aliaj verkoj de la verkisto, gajnis rekonon post lia morto, kiam ĝi komencis esti regule represita kaj tradukita en pli ol dekduon da lingvoj. 

Ĝi fariĝis unu el la ŝlosilaj verkoj en la [[mitologio]] rafinita de la sekvantoj de Lovecraft kaj iniciatis serion da rakontoj, kiuj formis unikan Cthulhu- mitologion. La rakonto estis sufiĉe fidele adaptita en filmon en 2005, kaj Cthulhu fariĝis tre populara rolulo en la [[Interreto]]. 

Kvankam aliaj rakontoj de Lovecraft apartenas al la Cthulhu-Mito, ĉi tiu estas la sola en kiu la ekstertera estaĵo aperas kaj la unua kiu plene disvolvis la miton.

La rakonto estas fonda dokumento de la Ktulhu-mito (Cthulhu Mythos), mitopeo (Mythopoeia) kaj komuna fikcia universo (shared fictional universe) vastigita de Lovecraft kaj posteuloj.

== Strukturo ==
La rakonto estas enkadrigita de pluraj dokumentoj postlasitaj de la forpasinta Francis Wayland Thurston. Li estis la ekzekutisto de la [[Heredo (juro)|heredo]] de sia forpasinta [[praonklo]], George Gamell Angell, emerita profesoro pri [[semidaj lingvoj]] ĉe la [[Universitato Brown]] en [[Providence (Rod-Insulo)|Providence]]. La tri centraj dokumentoj ĉiu formas ĉapitron de la rakonto. Ili nomiĝas La Hororo en Argilo, La Rakonto de Inspektoro Legrasse, La Frenezo de la Maro.

== En Esperanto ==
''La Voko de Ĥtulho'' - tradukita de Charlotte Burton kaj Tim Rice, kun helpo de [[Tim Westover]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}


* [https://gutenberg.org/ebooks/68283 Plena teksto (en la origina anglalingvo) @ Projekto Gutenberg]
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Oceanio en fikcio]]
[[Kategorio:Fikciaj verkoj]]</text>
      <sha1>86ks6wsso4lr4mdho8rls80q0uki657</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gentile Bellini</title>
    <ns>0</ns>
    <id>929880</id>
    <revision>
      <id>9365533</id>
      <parentid>9254654</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:33:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vidu ankaŭ */</comment>
      <origin>9365533</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1910" sha1="2lpekguh8ay9w5na5jinv2aikr9jyqo" xml:space="preserve">{{informkesto artisto}}
'''Gentile BELLINI''' (naskiĝis ĉe {{naskiĝdato|1429||}}, mortis {{mortodato|1507|02|23}}) estis [[Venecia respubliko|venecia]] pentristo de la skolo de Venecio. Li devenis de la ĉefa familio de pentristoj de Venecio: li estas filo de [[Jacopo Bellini]], kaj, almenaŭ en la frua parto de sia kariero, estis pli alte estimata ol lia pli juna frato [[Giovanni Bellini]] - inversiĝo de la hodiaŭa situacio. Ekde 1474, li estis la oficiala portretisto por la [[Doĝo]]j de [[Venecio]]. Aldone al siaj portretoj, li pentris kelkajn tre grandajn verkojn kun amasoj da figuroj, precipe por la ''Scuole Grandi'' de Venecio, riĉaj samideanaroj kiuj estis tre gravaj en la venecia patricia socia vivo&lt;ref name=&quot;hartt&quot;&gt;Hartt, Frederick, History of Italian Renaissance Art, (2-a eld.)1987, Thames &amp; Hudson (US Harry N Abrams), paĝoj 397-398. ISBN 0500235104&lt;/ref&gt;.

En 1479, li estis sendita al [[Konstantinopolo]] fare de la venecia registaro kiam la [[Otomana Imperio|otomana]] [[sultano]] [[Mehmedo la 2-a]] petis artiston; li revenis la sekvan jaron. Poste, kelkaj el liaj temoj estis lokigitaj en la Oriento, kaj li estas unu el la fondintoj de la orientalista tradicio en eŭropa pentrarto. Lia portreto de la sultano ankaŭ estis kopiita en pentraĵoj kaj presaĵoj kaj fariĝis konata tra tuta Eŭropo&lt;ref name= hartt /&gt;.

== Bildaro ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot;&gt;
Bellini, Gentile - Sultan Mehmet II.jpg|Portreto de la sultano [[Mehmedo la 2-a]]
(Venice) Doge Giovanni Mocenigo by Gentile Bellini - Correr Museum.jpg|Portreto de la doĝo [[Giovanni Mocenigo]]
Gentile Bellini 002.jpg|Portreto de la reĝino [[Katerina Kornaro]]
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

== Vidu ankaŭ ==
* [[Giovanni Bellini]]
* [[Jacopo Bellini]]
{{Projektoj}}{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Italaj pentristoj de la 15-a jarcento]]
[[Kategorio:Italaj portretistoj]]
[[Kategorio:Veneciaj pentristoj]]</text>
      <sha1>2lpekguh8ay9w5na5jinv2aikr9jyqo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ordinara struto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>931812</id>
    <revision>
      <id>9365237</id>
      <parentid>9273686</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T16:39:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>HaleBopp</username>
        <id>52251</id>
      </contributor>
      <comment>Aldono de Esperantaj nomoj</comment>
      <origin>9365237</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6977" sha1="oozrmg7s95j61we0ht56ubqo6r5mbpk" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Ordinara struto
|koloro = {{Taksonomio/koloro|besto}}
|dosiero = Struthio camelus - Etosha 2014 (3).jpg
|dosiero larĝo = 240ra
|priskribo de dosiero = ''S. c. australis'', masklo (live) kaj inoj, en [[Sudafrikio]].
|regno = [[Animalia]] - [[animaloj]]
|filumo = [[Chordata]] - [[ĥorduloj]]
|klaso = [[Aves]] - [[birdoj]]
|ordo = [[Struthioniformes]] - [[strutoformaj]]
|familio = [[Struthionidae]] - [[strutedoj]]
|genro = ''[[Struthio]]'' - [[struto]]
|specio = '''''S. camelus''''' - '''ordinara struto'''
|statuso = LC
|dunomo = ''Struthio camelus''
|dunomo aŭtoritato = [[Linnaeus|Linnaeus, C]], 1758
|mapo de vivoteritorioj = Struthio camelus distribution.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 240ra
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = Natura [[arealo]] de strutoj
&lt;div style=&quot;text-align:left;margin-left:25px;&quot;&gt;
{{Priskribo|#FDF738|''Struthio molybdophanes''}}
{{Priskribo|#F2A45E|''Struthio camelus camelus''}}
{{Priskribo|#7EF35C|''Struthio camelus massaicus''}}
{{Priskribo|#EC6F63|''Struthio camelus australis''}}
&lt;/div&gt;
|specioj de subdivizio = Subspecioj
|subdivizio2 = {{Kaŝebla listo
|titolo = 4 subspecioj
|titolstilo = align:center;
|†''Struthio camelus syriacus'' &lt;small&gt;Rothschild, LW, 1919&lt;/small&gt;
|''Struthio camelus camelus'' &lt;small&gt;Linnaeus, C, 1758&lt;/small&gt;
|''Struthio camelus massaicus'' &lt;small&gt;Neumann, OR, 1898&lt;/small&gt;
|''Struthio camelus australis'' &lt;small&gt;Gurney, JH Sr, 1868&lt;/small&gt;
}}
|sinonimo = {{Kaŝebla listo
|titolo = Sinonimoj&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Gray |first1=George Robert |title=The Genera of Birds Comprising Their Generic Characters, a Notice of the Habits of Each Genus, and an Extensive List of Species Referred to Their Several Genera |date=1849 |publisher=Longman, Brown, Green, and Longmans, Paternoster-Row |location=London, Longman, Brown, Green, and Longmans, Paternoster-Row |edition=3 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/219683#page/157/mode/1up |access-date=1 December 2024}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Gurney |first1=J. H. |title=Notes on Mr. Layard's 'Birds of South Africa'. |journal=The Ibis |date=July 1868 |volume=4 |issue=15 |pages=253–254 |doi=10.1111/j.1474-919x.1868.tb06118.x |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/16341748#page/279/mode/1up |access-date=1 December 2024}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Neumann |first1=Oscar |title=Beiträge zur Vogelfauna von Ost- und Central-Afrika |journal=Journal für Ornithologie |date=1898 |volume=46 |issue=2 |page=243 |doi=10.1007/bf02208449 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/33428623#page/255/mode/1up |access-date=1 December 2024}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Die Vogelausbeute des Herrn Paul Spatz in Rio de Oro.|last1=Stresemann |first1=Erwin |journal=Ornithologische Monatsberichte |date=1926 |volume=34 |issue=5|page=138}}&lt;/ref&gt;{{,}}&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Grant |first1=C. H. B. |last2=Mackworth-Praed |first2=C. W. |title=On the Type Locality of ''Struthio camelus'' Linnaeus, and Description of a New Race |journal=Bulletin of the British Ornithologists' Club |date=1951 |volume=71 |issue=7 |pages=45–46 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/125665#page/141/mode/1up |access-date=1 December 2024}}&lt;/ref&gt;
|titolstilo = align:center;
|''Charadrius bidactylus'' &lt;small&gt;[[George Robert Gray|G. R. Gray]], 1847&lt;/small&gt;
|''Struthio australis'' &lt;small&gt;[[John Henry Gurney|Gurney]], 1868&lt;/small&gt;
|''Struthio massaicus'' &lt;small&gt;[[Oscar Rudolph Neumann|Neumann]], 1898&lt;/small&gt;
|''Struthio camelus spatzi'' &lt;small&gt;[[Erwin Stresemann|Stresemann]], 1926&lt;/small&gt;
|''Struthio camelus rothschildi'' &lt;small&gt;[[Claude H. B. Grant|Grant]] &amp; [[Cyril Mackworth-Praed|Mackworth-Praed]], 1951&lt;/small&gt;
}}
|vikispecio = 
|komunejo = 
}}
La '''ordinara struto'''&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ({{lang-la|[[Struthio camelus]]}}) estas [[afrika]] [[birdospecio]] el la familio de [[strutedoj]]. Ĝi estas la plej granda el ĉiuj vivantaj birdoj. Ĝi ne povas flugi, sed povas kuri ĝis 70 km/h.

==Taksonomio==
Laŭ [[AviList]]&lt;ref name=&quot;AviList&quot;&gt;[https://www.avilist.org/ AviList v2025], konsultita la 6-an de jan. 2026.&lt;/ref&gt;, jen ĉi-sube la listo de la akceptitaj taksonoj por tiu specio, kaj ties Esperantaj nomoj&lt;ref name=&quot;OT&quot;/&gt;:
{{Genealogia arbo2}}
*[[Struthioniformes]] - [[strutoformaj]]
**[[Struthionidae]] - [[strutedoj]]
***''[[Struthio]]'' &lt;small&gt;Linnaeus, C, 1758&lt;/small&gt; - [[struto]]
****''[[Struthio camelus]]'' &lt;small&gt;Linnaeus, C, 1758&lt;/small&gt; - ordinara struto
*****†''[[Struthio camelus syriacus]]'' &lt;small&gt;Rothschild, LW, 1919&lt;/small&gt; - [[araba struto]]
*****''Struthio camelus camelus'' &lt;small&gt;Linnaeus, C, 1758&lt;/small&gt; - nordafrika struto
*****''Struthio camelus massaicus'' &lt;small&gt;Neumann, OR, 1898&lt;/small&gt; - masaja struto
*****''Struthio camelus australis'' &lt;small&gt;Gurney, JH Sr, 1868&lt;/small&gt; - sudafrika struto
{{Genealogia arbo2/fino}}

La ordinara struto iam estis la nura specio de [[struto]]j (''Struthio''). Sed de la jaroj 2000, la [[somalia struto]] (''Struthio molybdophanes''), antaŭe konsiderata kiel subspecio de ''S. camelus'', estas agnoskita kiel aparta specio. Do estas nun du specioj en tiu genro.

La ordinara struto iam havis kvar subspeciojn, sed nun havas nur tri:
*''S. c. syriacus'', la [[araba struto]], el [[Mezoriento]], formortis ekde la 1960-aj jaroj, ĝi iam estis vaste disvastigita en la dezertoj de [[Sirio]] kaj [[Arabio]].
* ''S. c. camelus'', la nordafrika struto, tre minacata en sia [[Nord-Afriko|nordafrika]] teritorio, ankoraŭ vivas sude de la Atlas-montaro, en dezerta aŭ duondezerta bendo etendiĝanta de [[Senegalo]] ĝis [[Egiptio]].
* ''S. c. massaicus'', la masaja struto, kiu loĝas en [[Orienta Afriko]] ([[Kenjo]] kaj [[Tanzanio]]).
* ''S. c. australis'', la sudafrika struto, en [[Suda Afriko]].

==Priskribo==
La ordinara struto montras fortan [[seksa duformismo|seksan duformismon]].

Ĝi havas masivan korpon, subtenatan de longaj kaj fortikaj kruroj, kaj kun longa kolo finiĝanta per proporcie tre malgranda kapo. La kapo, la supraj du trionoj de la kolo, kaj la kruroj estas nudaj. La koloro de la nuda haŭto varias inter la subspecioj. La okuloj estas grandaj rilate al la grando de la kapo kaj estas ornamitaj per longaj okulharoj. Strutoj estas la solaj birdoj, kiuj havas nur du piedfingrojn sur ĉiu piedo. La ekstera fingro, pli eta, ne havas ungegon.

==Distribuo kaj habitato==
Sovaĝaj strutaj populacioj nun estas endemiaj de la [[afrika]] kontinento, sed ilia teritorio iam etendiĝis ĝis Sirio kun la formortinta [[araba struto]].

La ordinara struto loĝas en sablaj dezertoj aŭ duondezertaj regionoj kun maldensa vegetaĵaro, savanoj, aŭ pli-malpli densaj aridaj arbaroj.

== Referencoj ==
{{Portalo Birdoj}}
{{Referencoj}}

{{Strutoformaj birdoj}}
[[Kategorio:Strutoformaj]]
[[Kategorio:Emblemaj birdoj]]
[[Kategorio:Afrotropisa faŭno]]
[[Kategorio:Birdoj de Afriko]]</text>
      <sha1>oozrmg7s95j61we0ht56ubqo6r5mbpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Zenono (imperiestro)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>932485</id>
    <revision>
      <id>9365387</id>
      <parentid>9355914</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:24:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] referencoj</comment>
      <origin>9365387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15584" sha1="ocpg894nk3ducudzdby9xapzzst21a9" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto
|nomo                =&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;b&gt;Ζήνων&lt;br /&gt;Flavius Zeno&lt;br&gt;(425-491)&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;
|dosiero             = Icones imperatorvm romanorvm, ex priscis numismatibus ad viuum delineatae, and breui narratione historicâ (1645) (14560021760).jpg
|grandeco de dosiero = 250ra
|priskribo           =
|dato de naskiĝo     =[[425]]
|loko de naskiĝo     =[[:en:Zenopolis (Isauria)|Zenopoliso]], apud [[:en:Elmayurdu|Elmayurdu]], [[Bizanca Imperio]]
|dato de morto     =[[9-a de aprilo]] [[491]]
|loko de morto     =[[Konstantinopolo]], nuna [[Istanbulo]], [[Bizanca imperio]]
}}
 
&lt;big&gt;'''Zenono'''&lt;/big&gt;, greke:&lt;big&gt;'''Ζήνων'''&lt;/big&gt; aŭ latine:&lt;big&gt;'''Flavius Zeno'''&lt;/big&gt; estis (orienta) romia (bizanca) imperiestro de la 29-a de januaro 474 ĝis sia morto. Li regis kiel sola reganto ekde novembro 474, interrompita de 20-monata ekzilo de januaro 475 ĝis julio 476.

Popolaj ribeloj kaj religiaj frakciaj luktoj karakterizis lian regadon, sed li sukcesis, kvankam kun granda malfacileco, stabiligi la romian Orienton. Li estis sufiĉe sukcesa en ekstera politiko kaj sukcesis konservi pacon kun la [[Sasanida Imperio|Sasanidoj]]. La abolicio de la Okcidenta Romia Imperio (476 aŭ 480) okazis dum lia regado, igante Zenonon la sola imperiestro de la Romia Imperio laŭjure.

Popolaj ribeloj kaj religiaj politikaj luktoj karakterizis lian regadon, sed li sukcesis stabiligi la romian Orienton malgraŭ konsiderindaj malfacilaĵoj. 

==Vivo==
===La fruaj jaroj ĝis lia surtroniĝo===

[[Dosiero:Geiserich_Liebig_Völkerwanderung.jpg|eta|maldekstre|300ra|{{centre|Elŝipigo de [[Genseriko]] en [[Africa Proconsularis|romia Afriko]]}}]]

[[Dosiero:Zenono kaj Bazilisko.png|eta|dekstre|200px|{{centre|La bizanca imperiestro Flavio Zenono (425-491) revenis al Konstantinopolo kaj malliberigis la uzurpanton Flavion Basiliskon kaj lian familion en 477.}}]]

[[Dosiero:Putzger_Kleinasien.jpg|eta|maldekstre|300px|{{centre|Malgrandazio en la antikveco.}}]]

[[Dosiero:Epirus antiquus tabula.jpg|eta|maldekstre|300px|{{centre|Epiro estas geografia kaj historia regiono en sudorienta Eŭropo, nun dividita inter Grekio kaj Albanio.}}]]

Tarasis Kodiza (aŭ Trascalissaeus), kiel li estis konata antaŭ sia regado, estis membro de la [[:de:Isaurier|Izaŭria tribo]], kiu vivis en [[:en:Isauria|Izaŭrio]] en la altebenaĵoj de la sudokcidenta [[Anatolio]]. Multaj kleraj romianoj konsideris la membrojn de ĉi tiu &quot;sovaĝa monta popolo&quot; barbaroj, kvankam ili posedis romian civitanecon kaj estis subuloj de la Romia Imperio dum pli ol du jarcentoj.

La ofte renkontata aserto, ke Tarasis Kodiza estis Izaŭria &quot;ĉefo&quot;, estas supozo de moderna scienca esplorado, kiu ne havas bazon en la fontoj. Prefere, li estis verŝajne unu el multaj romiaj soldatoj de Izaŭria origino, kiuj servis la orientajn romiajn imperiestrojn tiutempe, ĉar Izaŭrio estis grava rekrutadejo. Lia patro, [https://www.geni.com/people/Kodisa/6000000002576892691 Tarasis Kodiza], jam estis atinginta altajn rangojn en la militistaro kaj eĉ havis la konsulecon en 448.

La orientromia imperiestro [[Leono la 1-a la Traco|Leono la 1-a]] eksciis pri Tarasis Kodiza en 466 kiam li prezentis dokumentojn akuzantajn [[:en:Ardabur (consul 447)|Ardaburio]], filon de la potenca Soldato-majstro [[Aspar]], pri ŝtatperfido. Celante redukti sian dependecon de Aspar, la imperiestro ŝajne fidis je Tarasis Kodiza kiel kontraŭpezo kaj iom post iom iniciatis la senpovigon de la [[:en:magister militum|magister militum]], al kiu li origine ŝuldis sian tronon. Du jarojn poste, Tarasis Kodiza, kiu nun nomis sin Zenono (laŭ sia patro aŭ [[:en:Zeno (consul 448)|alia Izaŭriano]], kiu plenumis altan oficon ĉirkaŭ 448), jam estis konsiderata la plej kapabla generalo de Leono.

Kvankam li laŭdire gvidis sukcesan kampanjon en [[Trakio]] (mallarĝe eskapante de murdoatenco), liaj hejmaj politikaj kontraŭuloj preskaŭ detruis la tutan floton de la imperio en 468 dum la [[Vandaloj|vandala kampanjo]], kiam la Okcidenta kaj Orienta Romia Imperioj komune provis, malsukcese, rekonkeri la [[Africa Proconsularis|afrikajn provincojn]] ([[:de:Vandalenfeldzug von 468|la Vandala Kampanjo de 468]]). En 471, Leono eliminis Asparon, kaj kiam Tarasis Kodiza revenis al la ĉefurbo, li estis nomumita magister militum.

Li ankaŭ rajtis edziĝi al la filino de Leono, [[:en:Ariadne (empress)|Ariadna]] (450-515). Kvankam Leono verŝajne planis ĉion ĉi nur por certigi sian rilaton kun la nova fortulo, ĉi tiu kunigo produktis filon, kiu sukcedis sian avon kiel [[Leono la 2-a (imperiestro)|Leono la 2-a]] en 474. Leono la 1-a ŝajne rifuzis levi Zenonon al la imperia trono sub premo de la loĝantaro, kiu dubis pri la ortodokseco de Zenono.

Por akiri pli grandan akcepton inter la romiaj elitoj kaj pli da subteno inter la plejparte greka loĝantaro de la orienta imperio, Tarasis Kodiza oficiale adoptis la grekan nomon Zenono (latine Zeno). Ĉu li efektive estis, kiel pli fruaj studoj supozas, la gvidanto de la &quot;Izaŭria partio&quot; en Konstantinopolo, nun estas pridubata.

Zenono gvidis la orientajn romiajn armeojn kiel generalo, supozeble, de unu sukceso al alia: Li forpelis la vandalojn sub reĝo [[Genseriko]] el [[Epiro (historia regiono)|Epiro]] kaj forpelis la [[hunoj]]n kaj [[gepidoj]]n el la teritorioj sude de la [[Danubo]] - kvankam ne estas klare kiom ĉi tiuj sukcesoj estis troigitaj de la imperia propagando.

Post la morto de Leono la 1-a en januaro 474, lia sesjara nepo Leono sukcedis lin, kaj Zenono estis kronita kunimperiestro Aŭgusto fare de sia edzino Ariadna kaj la vidvina imperiestrino [[:en:Verina|Verina]] (432-484). Kiam Leono la 2-a mortis nur dek monatojn poste, lia patro transprenis solan regadon.

==Zenono kiel imperiestro==
Tamen, Zenono ne estis akceptita de la popolo kaj la elitoj pro la pridubinda legitimeco de sia regado, ribeloj sekviĝis. Lia bopatrino Verina supozeble konspiris por surtronigi sian fraton [[Bazilisko la Maljuna|Bazilisko]]n (441-476)&lt;ref&gt;[https://grbs.library.duke.edu/index.php/grbs/article/download/6041/5209/15075 Greek, Roman and Byzantine Studies]&lt;/ref&gt;, kiu estis la admiralo respondeca pri la malsukcesa afrika ekspedicio de 468, kion li sukcesis fari en januaro 475.

Basilisko estis la reprezentanto de la tradicia aristokrataro, kiu neniam konsideris Zenon digna imperiestro. Zenono kaj liaj same nepopularaj Izaŭraj soldatoj estis devigitaj forlasi Konstantinopolon kaj fuĝis al [[Antioĥio|Antioĥio ĉe la rivero Oronto]], en [[Sirio]].

Li estis devigita resti en ekzilo dum la sekvaj 20 monatoj, uzante ĉi tiun tempon por konstrui armeon. La misadministrado kaj kreskanta malpopulareco de Bazilisko ene de la armeo permesis al Zenono rekapti Konstantinopolon sen rezisto en aŭgusto 476, post kiam alia armeo sub generalo [[:en:Ilo|Flavio Ilo]] (m. 488) transfuĝis al lia flanko kaj [[:en:Armatus|Armato]] [https://www.geni.com/people/Flavius-Armatus/6000000000316459716 (428-477)], nepo de Bazilisko, ankaŭ ŝanĝis flankon.

Basilisko estis ekzilita al [[Frigio]] aŭ [[Kapadocio]], kie li mortis baldaŭ poste. Aŭtune de 476, Zenono levis la filon de Armato, Basiliskon la Junan, al la rango de Cezaro sub la nomo Leono, sed detronigis lin la sekvan jaron kaj devigis lin aliĝi al la pastraro. Leono murdigis Armaton.

Tuj post la restarigo de sia regado, Zenono estis devigita fari monumentan decidon: [[Odoakro]], komandanto de la [[:en:Foederati|italaj federatoj]], detronigis [[Romulo Aŭgustulo|Romulon Aŭgustulon]], la senpovan lastan imperiestron de la Okcidenta Romia Imperio (kiun Bazilisko agnoskis), komence de septembro 476, kaj petis rekonon kiel oficiala reprezentanto de la imperiestro, por ke li de nun povu komandi la federaciojn kiel &quot;rex Italiae&quot; (&quot;reĝo de Italio&quot;) kaj samtempe regi Italion en la nomo de Zenono.

Zenono emfazis, ke ankoraŭ ekzistas legitima okcidenta imperiestro, nome [[Julio Nepo]], kiu estis forpelita el Italio en 475, al kiu Odoakro devus apelacii. Tamen, en sia respondo, Zenono alparolis lin kiel patricio: ĉi tiu titolo estis establita en la Okcidento en la antaŭaj jardekoj kiel marko de la fakta registarestro, kvankam estas disputita ĉu Zenono sciis pri tio.

En 480, Julio Nepo mortis en [[Dalmatio]], kaj Zenono fariĝis imperiestro de ĉiuj romianoj. Tamen, konsiderante la malfortecon de sia propra pozicio, male al Leono la 1-a, Zenono efike forlasis la plejparton de la okcidentaj teritorioj kiam Odoakro rompis la interkonsentojn post kelkaj jaroj: Zenono estis probable la orient-romia imperiestro kun la malplej da intereso pri la Okcidento.

Ĉi tio, tamen, ĉefe reflektis realisman takson de la situacio: La malsukcesa milito kontraŭ la vandaloj en 468 malplenigis la orient-romian trezorejon, kaj konsiderante la minacon sur pluraj frontoj kaj internajn ribelojn, al Zenono simple mankis la necesaj rimedoj por agi en la Okcidento. Ironie, ĝuste ĉi tiu fokuso sur la Orienta Romia Imperio finfine ebligis al li akiri la internan forton por poste provi (parte sukcesan) rekonkeri la perditajn teritoriojn sub [[Justiniano]].

Ekde 472 pluen, la ostrogotoj en [[Balkana duoninsulo|Balkanio]] kreskis en ĉiam pli signifan minacon. Iliaj rivalaj gvidantoj, [[Teodoriko la Granda]] kaj [[:en:Theodoric Strabo|Teodoriko Strabono]] [https://www.geni.com/people/Theodoric-des-Huns-Strabo/6000000037898200755 (399-481)], devigis Zenonon donaci altajn honoraĵojn al ili por malhelpi ilin ataki Konstantinopolon aŭ ekspluati la dinastian tumulton ĉirkaŭ Zenono.

Tamen, Teodoriko Strabono estis implikita en alia komploto koncerne Verinan, gvidata de lia bofrato [[:en:Marcianus (son of Anthemius)|Marciano]], kiu celis asasini generalon Ilo. En 479, la lojala Ilo dispremis ĉi tiun ribelon. Tamen, post disputo pri la pli juna frato de Zenono, [[:en:Flavius ​​Longinus|Flavio Longino]] (427-492), Ilo estis deklarita malamiko de la ŝtato en 483, al kio li respondis per malferma ribelo kaj la proklamo de [[:en:Leontius (usurper)|Leoncio]] kiel kontraŭimperiestro (484) en [[Kilikio]]. La ribelo estis fine subpremita en 488 post kvar jaroj da interna milito, dum kiu Ilo estis mortigita.

Ekde la morto de Teodoriko Strabono en 481, Teodoriko, filo de [[:en:Theodemir (Ostrogothic king)|Teodemiro]] (425-475), estis la sola militestro kaj reĝo de la federaciaj gotoj kaj fariĝis kreskanta minaco en [[Balkana duoninsulo|Balkanio]]. Zenono solvis ĉi tiun problemon nomumante lin &quot;patricio&quot; en 488 kaj sendante lin kaj liajn militistojn por &quot;liberigi&quot; Italion de la regado de Odoakro.

Teodoriko triumfis post kvar jaroj da batalado kaj establis tie la Ostrogotan Regnon, kiu formale estis subigita al la Orienta Romia Imperio (Zenono ne travivis la venkon super Odoakro). Ĉar malgraŭ sia fokuso sur la Oriento, Zenono ankaŭ alkroĉiĝis al la ideo de unuigita Romia Imperio — kvankam konsiderinda parto de ĉi tiu imperio estis plejparte sub la &quot;administrado&quot; de romia-barbaraj militĉefoj.

Zenono eble ankaŭ konservis pli intensajn kontaktojn en la Okcidento. Multaj oraj moneroj monfaritaj dum la regado de Zenono estis trovitaj en 1653 en la tombo de la franka reĝo [[Ĉilderiko la 1-a]], kiu regis en norda [[Gaŭlio]] en la 460-aj kaj 470-aj jaroj. Eblas, kvankam finfine ne pruveble, ke ĉi tiuj estis orientromiaj helppagoj al la franka reĝo. Esploristoj kiel [[:en:Patrick J. Geary|Patrick Joseph Geary]] sugestas, ke Zenono estis ligita al Ĉilderiko per [[:en:Foedus|traktato per foedo]]).

El ilia imperio en Nordafriko, la vandaloj daŭre teroris Mediteraneon per prirabado de urboj kaj partoprenado en piratado. Jam en 474, Zenono sendis delegacion al Kartago por rekoni Genserikon kiel faktan sendependan reganton per foedus (pactraktato) kaj por garantii la legitimecon de siaj konkeroj.

La maljuna Genseriko akceptis, kaj ĉi tiu paco daŭris pli ol duonjarcenton — kvankam laŭ la orientromia interpreto, ĝi estis ligita nur al Genseriko kaj lia legitima posteulo. Krome, en 491, la jaro de la morto de Zenono, la vandaloj lanĉis militan intervenon en Italio.

Zeno, kiel lia antaŭulo, sukcesis konservi pacon kun la Persa [[Sasanida Imperio]], lia granda rivalo en la oriento. Tamen, la rilatoj ŝajnas esti signife plimalboniĝintaj kiam la imperiestro provis ekspluati la morton de la Granda Reĝo [[:en:Peroz I|Perozo la 1-a]] en batalo, kiu militis kaj perdis kontraŭ la Hunaj [[Heftalitaj hunoj|Heftalidoj]] en 484, por devigi la Persojn transdoni la gravan urbon [[Nizibo|Nisibis]].

Malgraŭ ilia provizora malforteco, la Persoj rifuzis cedi, kaj ilia reĝo, [[:en:Kavad I|Kavado la 1-a]], postulis tributon de la Romanoj reciproke. Ĉi tiu situacio finfine kondukis al milito sub la posteulo de Zenono, [[:en:Anastasius I Dicorus|Anastazio la 1-a]] (431-518).

Rilate al religia politiko, Zenono iniciatis persekutadon al paganoj en Aleksandrio en la 580-aj jaroj, ĉefe celante paganajn filozofiinstruistojn. La fama pagana filozofo [[:en:Horapollo|Horapolo]] estis torturita kaj poste konvertita al kristanismo, kvankam laŭdire propravole. [[Samario (geografio)|Samaria ribelo]] sub [[:en:Justa (rebel)|Justazo]] en [[Palestino]] estis subpremita en 484.

Zenono provis atingi kompromison kun la [[:en:Monofizitismo|Monofizitoj]]: la kontestataj dekretoj de la [[Koncilio de Kalcedono]] (451), kiuj estis la fonto de amara konflikto dum jaroj, estis simple ignorataj. Ĉi tiu kompromiso, formulita en la [[Henotikon]], tamen kondukis al rompo kun Romo kaj la tiel nomata [[:en:Acacian schism|Akacia Skismo]] (484–519), sen atingi interkonsenton kun la Monofizitoj. La imperiestro ne povis kontentigi ambaŭ flankojn kaj nur plimalbonigis la konflikton.

La 9-an de aprilo 491, Zenono mortis, kaj ĉar li longe postvivis sian solan infanon, lia edzino Ariadna edziniĝis al eminenta membro de la kortego, Flavio Anastazio, kiel ŝia edzo kaj posteulo en imperiaj honoraĵoj. La frato de Zenono, Flavio Longino, kiu ankaŭ nutris ambiciojn, estis preterlasita (la imperia trono ne estis formale hereda eĉ en malfrua antikveco).

Zenono, sub kiu la Orienta Romia Imperio travivis krizan periodon pro la pridubinda legitimeco de sia regado, ofte estas priskribita en la fontoj kiel sufiĉe malforta kaj neglekta reganto. Tamen, li finfine stabiligis la imperion kaj la imperian pozicion, kaj ĉe sia morto, ĝi estis verŝajne multe pli potenca ol antaŭe. Tamen, Anastazio devis perforte rompi la influon de la Izaŭrianoj kaj la militistaro kaj restarigi la veran suverenecon de la imperiestro super la imperio.

Ligita al Zenono estas la legendo pri lia fikcia filino, [[:en:Legend of Hilaria|Hilaria]], kiu laŭdire vivis kiel monaĥino en konvento.&lt;ref&gt;Terry G. Wilfong, ''Women of Jeme: lives in a Coptic town in late antique Egypt'', eldonejo [[University of Michigan]] Press, 2002, ISBN 0-472-06612-9, paĝo 35.&lt;/ref&gt;

{{Sinsekvo
 | titolo   = [[Romia Imperiestro]]
 | periodo  = [[29-an de januaro]] [[474]] - [[9-an de januaro]] [[475]]
 | antaŭ   = [[Leono la 1-a la Traco|Leono la 1-a]] 
 | post     = [[Bazilisko la Maljuna]] 
}}

== Referencoj ==
{{projektoj}}
{{referencoj}}

{{Romiaj imperiestroj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Zenono}}
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 425]]
[[Kategorio:Mortintoj en 491]]
[[Kategorio:Mortintoj la 9-an de aprilo]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento]]
[[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Turkio]]
[[Kategorio:Mortintoj en Turkio]]
[[Kategorio:Romiaj militistoj]]
[[Kategorio:Romiaj imperiestroj]]
[[Kategorio:Historio de Romo]]</text>
      <sha1>ocpg894nk3ducudzdby9xapzzst21a9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Komunio de Porvoo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>934340</id>
    <revision>
      <id>9365383</id>
      <parentid>9337434</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:23:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3978" sha1="00hj6t8e7jryb8tur3f1bbs29ytxw5q" xml:space="preserve">{{Informkesto organizaĵo}}
[[Dosiero:Porvoo-t.svg|eta|278x278ra|Ŝtatoj kun eklezioj apartenantaj al la Komunio de Porvoo. Skriboj violaj tiuj anglikanaj, ruĝaj tiuj luteranaj. La [[Episkopa Eklezio de Skotio|Episkopa]] [[Episkopa Eklezio de Skotio|Eklezio de Skotio]] aniĝis en 1994, la aliaj anglikanaj eklezioj aniĝis en 1995.]]
La '''Komunio de Porvoo''' estas unio inter la [[anglikana]] kaj [[evangelia]] [[Luterana eklezio|luterana eklezioj]] finita en 1992 en la finna urbo [[Porvoo]]. La deklaro subskribita tiutempe rezignis pri iuj ajn dogmaj aŭ [[Ekleziologio|ekleziologiaj]] diferencoj inter la du [[Protestantismo|protestantaj]] [[Konfesio|konfesioj]], bazitaj sur la unueco de apostola posteuleco. Aldone al la deklaro de unueco, la unio antaŭvidas la komunan celebradon de la sakramentoj kaj la akcepton de [[Pastro|pastroj]] kaj [[Paroĥano|paroĥanoj]] en komunecon sen ritoj de konfirmo de [[kredo]] aŭ [[ordinado]].
La Porvoa Komunio asertas reprezenti 45 milionojn da membroj inter la membro-eklezioj, proksimume 50% de la protestantoj de Eŭropo.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Tudorie|first=Ionuț-Alexandru|title=“The Porvoo Common Statement from an Orthodox Perspective”, in: B. Fagerli, L. Nathaniel, T. Karttunen (eds.), Towards Closer Unity: Communion of the Porvoo Churches 20 Years, s.l.: Porvoo Communion of Churches, 2016, pp. 282-299|url=https://www.academia.edu/36289695/_The_Porvoo_Common_Statement_from_an_Orthodox_Perspective_in_B_Fagerli_L_Nathaniel_T_Karttunen_eds_Towards_Closer_Unity_Communion_of_the_Porvoo_Churches_20_Years_s_l_Porvoo_Communion_of_Churches_2016_pp_282_299|journal=by Ionuț-Alexandru Tudorie}}&lt;/ref&gt;

La eklezioj okazigas regulajn konferencojn kaj konsultojn kaj antaŭenigas la interŝanĝon de pastroj. Multnombraj paroĥaj partnerecoj profundigas la senton de komunumo.

== Priskribo ==
La unio estis establita per interkonsento, nomata en la angla ''The Porvoo Common Statement'', negocita kaj subskribita en [[Järvenpää]], [[Finnlando]], en 1992. Tamen, la nomo estis prenita de la urbo Porvoo, kie poste okazis komuna [[diservo]] kun la [[Eŭkaristio]] kaj kies nomo estas pli facile prononcebla.

Ĉi tiu interkonsento estas deklaro pri la religia unueco de ĉi tiuj eklezioj kaj deklaro pri unueco kun la &quot;Malnova Eklezio&quot; antaŭ la [[Reformacio]].

La eklezioj en komuneco konsideras sin partoj de unu universala kaj apostola eklezio, agnoskante la Reformacion, sed, malgraŭ esti apartigitaj de la [[Papo|papeco]], bazitaj sur apostola sinsekvo (kontraste al la luteraj eklezioj en [[Germanio]], kiuj ne havas ĉi tiun sinsekvon).

La partoprenantaj eklezioj en la Komunio estas la Anglikanaj Eklezioj de la [[Britaj Insuloj]], la Luteranaj Eklezioj de [[Skandinavio]] kaj la [[Baltio]]. Poste, la Anglikanaj Eklezioj de la [[Iberia Duoninsulo]] ankaŭ subskribis la deklarojn.

== Subskribintoj ==
Subskribintoj de la Interkonsento de Porvoo: 

=== 1994 ===
* La [[Episkopa Eklezio de Skotio]] 
* La [[Eklezio de Norvegio]]
* La [[Eklezio de Svedio]]
* La Estona Evangelia Lutera Eklezio
* La Evangelia Lutera Eklezio en Litovio

=== 1995 ===
* La [[Eklezio de Anglio]]
* La Eklezio de Irlando
* La [[Eklezio de Kimrio|Eklezio en Kimrio]]
* La Islanda Ŝtata Eklezio
* La [[Evangelia-Luterana Eklezio de Finnlando|Evangelia Lutera Eklezio de Finnlando]]

=== 2001 ===
* La Luzitana Eklezio de Portugalio
* La Reformita Episkopa Eklezio de Hispanio

=== 2010 ===
* La Dana Nacia Eklezio

=== 2014 ===
* La Lutera Eklezio en Britio
* La Latva Evangelia Lutera Eklezio tutmonde

=== 2025 ===
* La [[Eklezio feroa]]

=== Eklezioj kun observanta statuso ===
* La Evangelia Lutera Eklezio de Latvio

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{Oficiala retejo|https://porvoocommunion.org/}} ({{En}})
{{projektoj}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:1992 en Finnlando]]
[[Kategorio:Kristanaj ekumenismaj organizaĵoj]]
[[Kategorio:Protestantismo en Eŭropo]]
[[Kategorio:Historio de luteranismo]]</text>
      <sha1>00hj6t8e7jryb8tur3f1bbs29ytxw5q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Traktato de Bresto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>936481</id>
    <revision>
      <id>9365236</id>
      <parentid>9317922</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T16:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andre Engels</username>
        <id>18</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Traktato de Brest-Litovsk]]</comment>
      <origin>9365236</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="of3lr2hqv3sa8sfskqbljeec1207maz" xml:space="preserve">#REDIRECT [[Traktato de Brest-Litovsk]]</text>
      <sha1>of3lr2hqv3sa8sfskqbljeec1207maz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365238</id>
      <parentid>9365236</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T16:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andre Engels</username>
        <id>18</id>
      </contributor>
      <comment>Nuligis version 9365236 de [[Uzanto:Andre Engels|Andre Engels]] ([[Speciala:Contributions/Andre Engels|kontribuoj]], [[Uzanto-Diskuto:Andre Engels|diskutpaĝo]])</comment>
      <origin>9365238</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="400" sha1="cglz6fqyrw5ns45z11fzam5hz1yjvk1" xml:space="preserve">'''Traktato de Bresto''' (pole: ''Traktat brzeski'') estis [[packontrakto]] subskribita en [[Bresto (Belorusio)|Bresto]] la [[9-an de februaro]] 1918 inter [[Germana Imperiestra Regno]], [[Aŭstrio-Hungario]], iliaj aliancanoj – Cara [[Bulgario]] kun [[Otomana Imperio]], kaj [[Ukraina Popola Respubliko]].

{{ĝermeto}}

{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:1918 en Eŭropo]] 
[[Kategorio:Unua Mondmilito]]</text>
      <sha1>cglz6fqyrw5ns45z11fzam5hz1yjvk1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Xinzhou</title>
    <ns>0</ns>
    <id>937157</id>
    <revision>
      <id>9365337</id>
      <parentid>9351884</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:10:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] ŝablonoj</comment>
      <origin>9365337</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2856" sha1="60zgy6lxngb54bp2xw7ze8liiznpfm8" xml:space="preserve">{{Informkesto urbo|bildo=★河曲县黄河街 - panoramio.jpg|bildo-larĝeco = 300px
|regiono-ISO=CN|zomo=6}}
'''Xinzhou''' (en [[simpligita ĉina skribo]] '''忻州市''', kun [[pinjino|tonsignoj]] '''Xīnzhōu''') estas prefektujnivela milionurbo en [[provinco]] [[Ŝanŝio]], en [[Ĉina Popola Respubliko]]. La historia [[loknomo]] estis ''Xiurong'' (秀荣).
[[Dosiero:山西省偏关县城全貌——2012-05-22 - panoramio.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Aerpanoramo}}]]

== Loĝantaro ==
En 2022 la prefektujnivela loĝantaro estis {{nombro|2 655 563}}.

== Geografio ==
La areo etendiĝas sur areo de {{nombro|25180}} havanta 14 distriktonivelajn administrajn dividojn. Provinca sidejo [[Tajuano]] troviĝas 61, [[Shuozhou]] 101, ĉefurbo [[Pekino]] 358, [[Ŝanhajo]] 1127 km aere laŭ [https://www.distancefromto.net/].

== Historio ==
[[Dosiero:Yanmen Pass (20250712164217).jpg|eta|maldekstra|{{centre|Granda Muro}}]]
Ŝjinĝou estis deklarita prefektujnivela milionurbo en [[2000]].

== Ekonomio ==
La teritorio estas subevoluinta regiono, tamen la areo havas rezervojn de [[karbo]]j, krome troviĝas baŭksito, fererco, oro kaj titana erco. Tio determinis la industrion: minado, metalurgio, kemiaĵoj kaj ekipaĵfabrikado. Ankaŭ la turismo estas tre grava.

== Edukado ==
La prefektujnivela milionurbo funkciigas universitaton kaj altlernejojn.

== Trafiko ==
[[Dosiero:20250603 Xinzhou Zhan.jpg|eta|maldekstra|{{centre|Stacidomo}}]]
Ŝjinĝou estas bone atingebla pere de aŭtovoj, rapidvojoj kaj [[fervojo]]j, eĉ ankaŭ [[flughaveno]] servas.

== Klimato ==
La teritorio havas kontinentan duonaridan [[klimato]]n kun influo de [[musono]], laŭ [[klimata klasifiko de Köppen]]: BSk. La vintroj estas tre sekaj kaj iom longaj, la someroj varmaj, iom humidaj. Jare pluvas averaĝe 455 mm. En ĉiuj [[monato]]j oni mezuras [[precipitaĵo]]n, ĝi kulminas en [[julio]] kaj [[aŭgusto]], dum inter decembro-februaro praktike precipitaĵo mankas.
{{Galerio
|larĝo   =250px
|titolo  = Bildoj pri Ŝjinĝou
|pozicio =right
|fono    =#EFDECD
|bordero =#00008B
|Dosiero:山西省忻州市忻府區韓岩村元好問墓的元好問銅像.jpg|&lt;center&gt;Bronza statuo
|Dosiero:中國山西太原古蹟S192.jpg|&lt;center&gt;Hotelo
|Dosiero:Xinzhou Teachers University, old campus (20250712135251).jpg|&lt;center&gt;Universitato
|Dosiero:五台山汽车站-2010 - panoramio.jpg|&lt;center&gt;Aŭtobusa stacidomo
|Dosiero:Lingxingmen of Daixian Confucian Temple (20250713100449).jpg|&lt;center&gt;Konfucea templo
|Dosiero:中國山西代縣古蹟C483.jpg|&lt;center&gt;Tura pordo
|Dosiero:20250603 Gongchen Men.jpg|&lt;center&gt;Tura pordo
}}

== Vidindaĵoj ==
* preĝejoj
* montpasejo kun grava fortikaĵo laŭlonge de la [[Granda Muro]]
* monto Wutai estas unu el la kvar sanktaj montoj de Budhismo

== Fontoj ==
* Angla Vikipedio
{{Projektoj}}

[[Kategorio:Prefektujnivelaj urboj de Ĉinio]]</text>
      <sha1>60zgy6lxngb54bp2xw7ze8liiznpfm8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teodoro la 2-a Laskaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>937203</id>
    <revision>
      <id>9365468</id>
      <parentid>9346291</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365468</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36453" sha1="n8m6nhamc91ngkng59mr3vp0wosb9a2" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto
|nomo                =&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;&lt;big&gt;&lt;b&gt;Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρης Βατάτζης&lt;br&gt;(1221-1258)&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;
|dosiero             =Theodoros_II_Laskaris.jpg
| grandeco de dosiero = 250px
|priskribo           =Bildo de Teodoro la 2-a Laskaro, ilustraĵo el la verko &quot;Historio&quot; de [[:en:George Pachymeres|Georgo Pakimero]].
|dato de naskiĝo     =[[1221]]
|loko de naskiĝo     =[[İznik|Niceo]] [[Bursa|Burso]], [[Turkio]]
|dato de morto     =[[16-a de aŭgusto]] [[1258]]
|loko de morto     =[[Magnesia ĉe rivero Meandro|Magnezio sur la Meandro]], [[Ionio]], [[Turkio]]
}}
&lt;big&gt;'''Teodoro la 2-a Laskaro'''&lt;/big&gt; aŭ greke:&lt;big&gt;'''Θεόδωρος Β΄ Λάσκαρης Βατάτζης'''&lt;/big&gt; estis imperiestro de Niceo inter la 4-a de novembro 1254 kaĵ 16-a de aŭgusto 1258. Li estis la sola infano de la imperiestro [[Johano la 3-a Dukas Vataco]] kaj imperiestrino [[:en:Irene Laskarina|Irene Laskarina]] (1194-1240).

Lia patrino estis la plej aĝa filino de [[Teodoro la 1-a Laskaro]], kiu fondis la [[Nicea imperio|Imperion de Niceo]] kiel sinsekvan ŝtaton de la [[Bizanca Imperio]] en Malgranda Azio post kiam la krucmilitistoj konkeris la bizancan ĉefurbon, Konstantinopolon, dum la [[Kvara Krucmilito]] en 1204.

Teodoro ricevis bonegan edukadon de du famaj akademiuloj, [[:en:Nikephoros Blemmydes|Nikeforo Blemido]] (1197-1272) kaj [[:en:George Akropolites|George Akropolito]] (1217-1282). Li amikiĝis kun junaj intelektuloj, precipe kun paĝo de malalta deveno, [[:en:George Mouzalon|George Muzalono]] (1220-1258). Teodoro komencis verki traktaĵojn pri teologiaj, historiaj kaj filozofiaj temoj en sia junaĝo.

Imperiestro Johano la 3-a aranĝis, ke Teodoro edziĝu kun [[:en:Elena Asenina of Bulgaria|Elena Azenina]] (1224-1252) en 1235, por forĝi aliancon kun ŝia patro, [[:en:Ivan Asen II|Ivano Aseno la 2-a]] (1190-1241), imperiestro de [[:en:Second Bulgarian Empire|Bulgario]], kontraŭ la [[Latina imperio]] de Konstantinopolo. Laŭ Teodoro mem, ilia geedziĝo estis feliĉa, kaj ili havis kvin aŭ ses infanojn, inter ili [[:en:John IV Doukas Laskaris|Johano la 4-a Dukas Laskaro]] (1250-1305), [https://www.geni.com/people/Irene-Doukaina-of-Nicaea/375744968260002776 Irene Dukajna] (1245-1268), [https://www.geni.com/people/Maria-Laskarina/6000000003073089673 Maria Laskarina] (1245-1258), [https://www.geni.com/people/Eudoxia-Laskarina/6000000000460790288 Eŭdokaj Laskarina] (1248-1311) kaj [https://www.geni.com/people/Theodora-%D0%9B%D0%B0%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0/6000000003388622997 Teodora Laskarina] (1247-1273), kiu edziniĝis kun [[:en:Jacob Svetoslav|Jakobo Svetoslavo la 1-a]] de Bulgario.

[[Dosiero:Durrës_city_wall.jpg|eta|maldekstre|300px|&lt;center&gt;Ruinoj de la bizanca [[:en:Durrës Castle|fortikaĵo]] ĉirkaŭ [[Duraso|Dyrrachium]], [[Albanio]].&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Nicaea's_Byzantine_fortifications,_Iznik,_Turkey_(37799778844).jpg|eta|maldekstre|300px|&lt;center&gt;Ruinoj de la muroj de [[İznik|Niceo]], [[Turkio]].&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:ShepherdByzempire1265.jpg|eta|maldekstre|300px|&lt;center&gt;La restaŭrita Bizanca Imperio komence de la regado de [[Mikaelo la 8-a (Bizancio)|Mikaelo la 8-a Palajologo]] (1265) — la plej multaj eŭropaj teritorioj estis konfiskitaj de la patro de Teodoro inter 1246 kaj 1254.&lt;/center&gt;]]


[[Dosiero:LatinEmpire-fr.png|eta|dekstre|400px|&lt;center&gt;Mapo de la Imperio de Niceo kelkajn jarojn post la divido de la Bizanca Imperio en 1204. Sub [[Johano la 3-a Dukas Vataco|Johano la 3-a]], ĝi reakiris parton de la teroj ĉirkaŭ [[Tesaloniko]] kaj la okcidenta regiono de la Latina Imperio de Konstantinopolo, ĉirkaŭ [[Edirne|Andrinopolo]], same kiel grandan parton de la aziaj posedaĵoj de tiu sama Imperio.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Bataille_de_Közä_Dagh_(1243).jpeg|eta|maldekstre|300px|&lt;center&gt;La [[:en:Battle of Köse Dağ|Batalo de Kose Dağ]], en kiu la [[:en:Anatolian peoples|anatoliaj]] [[turkoj]] suferis pezan malvenkon fare de la [[mongoloj]], helpis stabiligi la orientan limon de la [[Nicea imperio]], ĉar ĝia potenca najbaro, la [[Ruma sultanlando|Sultanlando de Rumo]], estis pli okupata pro la mongola minaco.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Theodore_II_Laskaris.jpg|eta|dekstre|300px|&lt;center&gt;Teodoro la 2-a Laskaro, laŭ manuskripto de la Historio de [[:en:George Pachymeres|Georgo Pakimero]] konservita en la [https://www.rp-group.com/fr/showcase/Musee-de-lhistoire-de-la-Baviere/69307 Muzeo de la Bavara Ŝtata], [Munkeno].&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:John_IV_Laskaris_miniature.jpg|eta|maldekstre|200px|&lt;center&gt;[[:en:John IV Doukas Laskaris|Johano la 4-a Laskaro]], manuskripto de [[Zonaras]] el la [[:en:Biblioteca Estense|Biblioteko de la Familio Este]], en [[Modeno]], dua duono de la 15-a jarcento.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Macedonia_topography-en.svg|eta|dekstre|300px|&lt;center&gt;Topografia mapo de la [[Makedonio]].&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Roman_Empire_125.png|eta|maldekstre|300px|&lt;center&gt;Lokigo de [[Trakio]] dum la Romia Imperio.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Via_Egnatia-en.jpg|eta|dekstre|300px|&lt;center&gt;Antikva romia [[:en:Via Egnatia|Vojo Egnacia]] transiranta la sudon de Balkanio.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Магнесия_на_Меандре._Пропилеи.jpg|eta|maldekstre|300px|&lt;center&gt;La [[:en:Propylon|propileo]] (&quot;monumenta pordego&quot;) de [[:en:Magnesia on the Maeander|Magnezio]].&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Suruksou_Vue_prise_sur_les_bords_du_Lycus_souterrein_-_Laborde_Léon_Emmanuel_Simon_Joseph_-_1838.jpg|eta|dekstre|300px|&lt;center&gt;Subtera vidado de la [[:en:Lycus (river of Phrygia)|Rivero Liko]], bildo de la franca arkeologo [[:en:Léon de Laborde|Emmanuel Simon Joseph Léon de Laborde]] (1807-1869), el la verko &quot;Vojaĝo al Malgrandazio&quot;, de [[:en:Alexandre de Laborde|Alexandre de Laborde]] (1773-1842), presita en 1838 de [[:en:Firmin Didot|Firmin Didot]] (1764-1836).&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:AncientGreekDialects_%28Woodard%29_en.svg|eta|maldekstre|300px|&lt;center&gt;Grekaj dialektoj parolataj dum la klasika periodo.&lt;/center&gt;]]

Ekde 1241, Teodoro funkciis kiel [[leŭtenanto]] de sia patro en Malgranda Azio dum liaj oftaj militaj kampanjoj en la [[Balkana duoninsulo]]. Ekde ĉirkaŭ 1242, li estis kunreganto de sia patro, sed ne li estis kronita kiel kunimperiestro. Dum ĉi tiu periodo, lia rilato kun kelkaj eminentaj aristokratoj, precipe [[:en:Theodore Philes|Teodoro Filezo]]&lt;ref&gt;[https://www.google.com.br/books/edition/George_Akropolites_The_History/So8SDAAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=Theodore+Philes&amp;pg=PA27&amp;printsec=frontcover George Akropolites: The History]&lt;/ref&gt; kaj [[Mikaelo la 8-a (Bizancio)|Mikaelo Palajologo]], fariĝis streĉa.

Teodoro sukcedis sian patron la 4-an de novembro 1254. Li maldungis multajn altajn oficistojn kaj armekomandantojn el aristokrata origino, anstataŭigante ilin per lojalaj amikoj, inkluzive de kelkaj de malalta deveno. En la sama jaro, li faris defendan aliancon kun [[:en:Kaykaus II|Kajkaus la 2-a]], la [[Selĝukoj|Selĝuka]] [[Ruma sultanlando|Sultano de Rumo]], kontraŭ la [[Mongola Imperio]].

En 1256, li repuŝis bulgaran invadon de [[Trakio]] kaj [[Makedonio]] kaj devigis [[:en:Michael II Komnenos Doukas|Mikaelon la 2-an Dukason]] [https://www.geni.com/people/Michael-II-Komnenos-Doukas/6000000002240804430 (1205-1271)], la Despoton de Epiro, cedi [[Duraso|Durakion]], [[Albanio]], ĉe la marbordo de la [[Adriatiko|Adriatika Maro]] al Niceo. Li reformis la militistaron, rekrutante pli da soldatoj el la indiĝenaj kamparanoj de Malgranda Azio.

Fine, Mikaelo la 2-a de Epiro forĝis aliancon kun [[:en:Stefan Uroš I|Stefano Uroš]]  la 1-a (1223-1277), reĝo de [[Serbio]], kaj [[:en:Manfred, King of Sicily|Manfredo de Sicilio]] (1232-1266) kontraŭ Niceo. La nove nomumitaj generaloj de Teodoro ne povis rezisti ilian kunan invadon en 1257. Teodoro grave malsaniĝis kaj malofte povis partopreni en la ŝtata administrado dum la lastaj monatoj de sia vivo.

Li nomumis Georgon Muzalonon kiel regento por sia neplenaĝa filo, [[:en:John IV Doukas Laskaris|Johano la 4-a]] (1250-1305), antaŭ ol morti pro aŭ kronika [[epilepsio]] aŭ [[kancero]]. Post dek tagoj, Muzalono fariĝis viktimo de aristokrata komploto, kaj Mikaelo la 8-a Palajologo transprenis la regadon, uzurpante la tronon baldaŭ poste.

==Frua vivo==
===Infanaĝo===
Teodoro naskiĝis de la imperiestro [[Johano la 3-a Dukas Vataco]] (reĝinto 1221–1254) kaj [[:en:Irene Laskarina|Irene Laskarina]] en la imperiestra palaco en [[İznik|Niceo]] fine de 1221 aŭ komence de 1222. Irene estis la plej aĝa filino de [[Teodoro la 1-a Laskaro]] (reĝinto 1205–1221), la fondinto de la [[Nicea Imperio|Imperio de Niceo]].

Niceo estis sukceda ŝtato de la [[Bizanca Imperio]], establita post kiam la katolikaj (&quot;latinaj&quot;) krucmilitistoj konkeris Konstantinopolon dum la [[Kvara krucmilito]] en 1204. Vataco estis la tria edzo de Irene. Li naskiĝis en bizancan aristokratan familion parencan al la imperiaj [[Komnena dinastio|dinastioj de la Komnenoj]] kaj [[:en:Angelos|Anĝeloj]], kaj funkciis kiel la komandanto de la imperia gvardio.

Kvankam la du fratoj de Irene mortis trofrue, Teodoro la 1-a ne nomis iun Vatacon kiel sian oficialan heredanton. Li plej verŝajne atendis, ke lia tria edzino, la latina [[:en:Maria de Courtenay|Maria de Kurteneo]] (1204-1228), naskus filojn, sed ŝi ne naskis infanojn kun li. Teodoro la 1-a mortis en novembro 1221.

Vataco devis venki la fratojn de la forpasinta imperiestro, [[:en:Alexios Laskaris|Aleksio]] (1178-1224) kaj [https://www.geni.com/people/Isaakios-Lascaris/6000000002562651509 Izaako Laskaro] (1180-1227), por kapti la tronon. Lia venko super ili kaj iliaj latinaj aliancanoj en la [[:en:Battle of Poimanenon|Batalo de Pemanenono]] en la vintro de 1223–1224 malfermis la vojon por la rekonkero de bizancaj teritorioj perditaj al la latinoj en Malgranda Azio.

Teodoro estis la sola infano de siaj gepatroj. Lia patrino havis rajdakcidenton kaj ne povis naski infanojn post lia naskiĝo. Li adoptis la familian nomon de sia patrino.

Li estis &quot;edukita kiel kutime kiel reĝa infano&quot;, laŭ siaj propraj vortoj, plej verŝajne aludante al lia edukado en la virina kvartalo de la palaco kaj al la lukso kiu ĉirkaŭis lin. Lia infanaĝo estis ĝoja kaj li &quot;ofte ricevis fortajn ĉirkaŭbrakojn&quot; de sia patro. Li ankaŭ memoris, ke liaj gepatroj ne punis lin kiam lia [[mentoro|tutoro]] akuzis lin pri malobeoj.

==Eduko==
Teodoro estis verŝajne konfidita al la zorgo de elementa instruisto en 1228, ĉar la formala edukado de la plej multaj infanoj el la aristokrataj niceaj lernejoj komenciĝis ĉirkaŭ la aĝo de ses jaroj. Kiel parto de sia edukado, li parkerigis tekstojn el la Biblio kaj preĝis tri fojojn tage. Li povis citi parkere la Psalmojn kaj la paraboloj de Jesuo ĝis la fino de sia vivo. La sekundara edukado de Teodoro komenciĝis ĉirkaŭ 1230.

Li abomenis sian ĉefan [[preceptoro]]n (aŭ [[:en:Baioulos|bajoŭlos]]) kaj priskribis lin kiel &quot;grandan babilemulon&quot; en siaj verkoj, sen mencii lian nomon. Li studis gramatikon (tio estas, la [[Atika (dialekto)|atikan grekan dialekton]]), poezion, retorikon, logikon, matematikon, astronomion, geometrion kaj muzikon dum tri jaroj. Liaj gramatikaj studoj vekis lian dumvivan intereson pri vortoj kun pluraj signifoj kaj pri [[etimologio]]j.

La juna Teodoro estis fascinita de la paroladoj de [[Demosteno]] kaj [[:en:Hermogenes of Tarsus|Hermogeno de Tarso]] (f. 161-180 p.K.). Li ankaŭ alte taksis la teologon [[Gregorio de Nazianco]]. Lia instruisto mokis lin pro &quot;filozofiado&quot; kaj instigis Teodoron pasigi pli da tempo kun militaj kaj diplomatiaj studoj. Teodoro estis pasia ĉasisto kaj pololudanto kun rimarkindaj rajdkapabloj.

Intertraktadoj pri la geedziĝo de Teodoro kun [[:en:Elena Asenina of Bulgaria|Elena Azenina]] komenciĝis baldaŭ post la [[:en:Battle of Klokotnitsa|Batalo de Klokotnica]], en la 9-a de marto 1230, kie la patro de Elena, imperiestro (aŭ caro) [[:en:Ivan Asen II|Ivano Aseno la 2-a]] de Bulgario (regnis 1218–1241), kaŭzis gigantan malvenkon al la imperiestro de [[Tesaloniko]] kaj reganto de [[Epiro]], [[:en:Theodore Komnenos Doukas|Teodoro Komneno Dukas]] (regnis 1215–1230).

La batalo malfortigis [[Epiro]]n kaj [[Tesaloniko]]n, la okcidentan rivalon de la Nicea Imperio por la revivigo de la Bizanca Imperio, kaj igis Bulgarion la superregata potenco de la Balkana Duoninsulo. La geedziĝo de Teodoro kaj Elena sigelis la aliancon de iliaj patroj kontraŭ la Latina Imperio de Konstantinopolo en 1235.

En la sama jaro, bulgaraj kaj niceaj trupoj sieĝis Konstantinopolon, sed ne povis konkeri la urbon. En 1237, Ivano Aseno tiam ŝanĝis sian pozicion, alianciĝinte kun la latinoj por haltigi la nicean ekspansion en Trakion, nur por reveni al sia alianco kun Niceo antaŭ la fino de la jaro. La taktikaj movoj de lia bopatro konvinkis Teodoron, ke li ne povis plene fidi la bulgarojn — vidpunkton, kiun li tenis dum la resto de sia vivo.

Teodoro prenis filozofiajn lecionojn el tre fama instruisto, [[:en:Nikephoros Blemmydes|Nikeforo Blemido]]. Ĉar Blemido estis la [[Egumeno|hegumenos]] (abato) de monaĥejo en [[Efezo]], Teodoro ĉeestis liajn kursojn dum li loĝis en la vintra palaco de sia patro ĉe la proksima [[Kemalpaşa|Nimfaiono]]. La fervora Aristotelismo de Blemido havis fortan efikon sur Teodoro, kiu ofte menciis aristotelajn nociojn, kiel potencialon kaj aktualecon, en siaj skribaĵoj.

Blemido estis akuzita pri [[Publika malversacio|defraŭdo]] fare de unu el siaj studentoj komence de la 1240-aj jaroj. Kvankam la interveno de Vataco savis Blemidon de malliberigo, li forlasis instruadon. Teodoro daŭre vizitis Blemidon regule kaj konservis korespondadon kun li. Juna akademiulo, [[Georgo Akropolito]], anstataŭigis Blemidon kiel la ĉefa preceptoro de Teodoro.

Naskita en Konstantinopolo, Akropolito havis personan sperton pri la latina regado en la urbo. Li kompletigis la edukadon de Teodoro pri logiko kaj matematiko. Ankaŭ historiisto, Akropolito kompletigus la plej detalan [https://www.google.com.br/books/edition/Georgii_Logothetae_Acropolitae_Chronicon/UDgfAAAAMAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;dq=inauthor:%22Ge%C5%8Drgios+Akropolit%C4%93s%22&amp;printsec=frontcover kronikon] pri la Imperio de Niceo.

La patrino de Teodoro mortis fine de 1239. Vataco reedziĝis fine de la somero de 1240, prenante ekstergeedzan filinon de [[Frederiko la 2-a (Sankta Romia Imperio)|Frederiko la 2-a]], kiel la [[Sankta Romia Imperio|Sankta Romia Imperiestro]] (reg. 1220–1250), [[:en:Anna of Hohenstaufen|Konstanca]], kies nomo estis ŝanĝita al Anna. Ŝi estis ĉirkaŭ dekjara kaj Vataco komencis skandalan amaferon kun unu el ŝiaj italaj damoj, nomita Markezina. Ŝi ricevis la rajton porti purpurajn ŝuojn kaj jungi sian ĉevalon per purpuraj ornamaĵoj, kiel la plej proksimaj parencoj de la imperiestro. Johano la 3-a Vataco mortis en Niceo la 4-an de novembro 1254, lasante florantan imperion al Teodoro. Teodoro estis aklamita imperiestro, sed li ne estis kronita ĉar la patriarka trono estis vaka.

En sia funebra parolado ĉe la entombigo de la imperiestro, Akropolito esprimis sian esperon, ke Teodoro gvidos la Niceanojn por forpeli la Latinojn el Konstantinopolo, komparante lin kun la &quot;fajra kolono&quot; de la [[Eliro|Libro de Eliro]], gvidante la Izraelidojn. Teodoro ne povis riski lanĉi atakon kontraŭ Konstantinopolo, ĉar lia imperio estis ĉirkaŭita de malamikaj potencoj.

Teodoro malpermesis al la vidvino de sia patro, Anna-Constanza, reveni al sia sicilia patrujo. Ĉi tiu ago kolerigis ŝian fraton, Manfredo (reg. 1258–1266), kiu estis ĵus transpreninta la potencon en la [[Reĝlando Sicilio|Regno de Sicilio]]. Teodoro havis renkontiĝon kun la Selĝuka Sultano de Rumo, Kajkaŭ la 2-a (reg. 1246–1262), en [[Alaşehir|Filadelfio]], distrikto de la [[Provinco Manisa]].

Ili finis defendan aliancon kontraŭ la [[mongoloj]]. Kajkaŭ agnoskis la superregadon de la mongoloj, sed ne vizitis la kortegon de Granda Ĥano [[:en:Möngke Khan|Möngko]] (1209-1259) por omaĝi al li.

Teodoro volis fari Blemidon la novan patriarkon, sed lia malnova preceptoro rifuzis. Lia sekva kandidato, iu ermito kun aristokrata deveno, [[:en:Arsenius Autoreianos|Arsenio Aŭtoriano]] (1200-1273), akceptis la oferton. La nova patriarko kronis kaj sanktoleis Teodoron imperiestro — je Kristnasko 1254.

Laŭ fontoj malamikaj al Arsenio, li estis la sola kandidato de Teodoro al la patriarka trono, kvankam tradicio postulis la prezenton de tri kandidatoj al la elektistoj. La supozeble neregula nomumo de Arsenio kaŭzus la konflikton konatan kiel la [[:en:Arsenite Schism|&quot;Arsenian Skismon&quot;]], daŭranta inter 1265 kaj 1310. Arsenio ĉiam estis lojala subtenanto de Teodoro kaj obeis liajn ordonojn.

Teodoro ne fidis la aristokratojn kaj skribis pri &quot;kontraŭleĝaj amaferoj kaj tre maljustaj intrigoj&quot;, sen nomi siajn kontraŭulojn, en letero adresita al Georgo Muzalono en decembro 1254. La skota pribizanca historiisto [[:en:Michael Angold|Michael Angold]] proponas, ke simila politiko de la imperiestro Frederiko la 2-a eble inspiris &quot;pli aŭtokratan sintenon de Teodoro rilate al sia aristokrataro&quot;.

Teodoro nomumis Georgon Muzalonon kiel la novan [[:en:Grand domestic|megas domestikos]] (aŭ &quot;ĉefkomandanto&quot;) de la moviĝema armeo. La frato de Georgo&lt;ref&gt;[http://constantinople.ehw.gr/forms/fLemmaBodyExtended.aspx?lemmaId=8357 Encyclopedia of the Hellenic World]&lt;/ref&gt;, Androniko (1225-1270), estis nomumita kiel la nova [https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/oi/authority.20110803100351203 protovestiarites] (&quot;komandanto de la gardistoj&quot; de la imperiestra palaco). Teodoro ankaŭ montris sian simpation rilate al generalo de komuna origino, [[:en:Constantine Margarites|Konstanteno Margarito]].

Li ofertis postenojn al kelkaj aristokratoj, kiuj estis flankenmetitaj dum la regado de sia patro. Li revokis la onklojn de sia patrino, [https://www.geni.com/people/Michael-Laskaris/6000000002562749033 Mikaelo] (1183-1261) kaj [https://www.geni.com/people/Manuel-Laskaris/6000000006906676716 Manuelo Laskaro] (1140-1221), el ilia ekzilo kaj igis du membrojn de la ribelema [https://arthurverse.fandom.com/wiki/Nestongos familio Nestongo]], Georgo kaj Izaako, generaloj.&lt;ref&gt;[http://asiaminor.ehw.gr/forms/fLemmaBodyExtended.aspx?lemmaID=9968 Encyclopedia of the Hellenic World]&lt;/ref&gt; Liaj nomumoj ofendis la plej multajn aristokratojn.

==Militoj kontraŭ Bulgario==
La juna bulgara caro, [[:en:Michael II Asen|Mikaelo la 2-a Aseno]] (reĝinte 1246–1256/57), profitis la morton de Vataco por rekonkeri la terojn, kiujn li konkeris de Bulgario post 1241. Mikaelo invadis Makedonion kaj Trakion en decembro 1254 aŭ januaro 1255. La plej multaj niceaj garnizonoj en la lokaj fortikaĵoj estis malgrandaj, kaj la lokaj bulgaroj subtenis la invadantojn. La bulgaroj rapide konkeris la plej multajn trakiajn fortikaĵojn.

Du makedonaj urboj, [[Veles]] kaj [[Skopjo]], ankaŭ kapitulacis al ili. Haste kunvokita militkonsilio akceptis la proponon de Georgo Muzalono pri tuja kontraŭatako. Teodoro decidis mem gvidi la kampanjon, kaj konfidis al Muzalono la administradon de Malgranda Azio en februaro 1255. Lia surpriza atako devigis la invadantojn retiriĝi el Trakio, kaj li ordonis al du niceaj aristokratoj, [[:en:Alexios Strategopoulos|Aleksio Strategopolo]] kaj [https://www.geni.com/people/Demetrios-Tornikes/6000000181923354821 Demetrio Torniko] (1150-1201), persekuti la bulgarojn.

La du generaloj kondukis siajn trupojn trans la pasejojn de la [[Rodopoj|Rodopa Montaro]] en konstanta embuskotimo. Kiam ili neatendite aŭdis la sonojn de la kornoj de paŝtistoj kaj porkistoj, ili retiriĝis panike, forlasante siajn bagaĝojn. La fiasko kolerigis Teodoron, kaj li ordonis al ili rapidi al lia tendaro en [[:en:Orestias|Adrianopolo]], sed ambaŭ komandantoj malobeis.

Bulgara [[renegato]] en la servo de Niceo, Dragoto&lt;ref&gt;Dragoto, la Bulgaro, estis bulgara nobelo kaj milita komandanto, kiu servis la Imperion de Niceo en la 13-a jarcento.&lt;/ref&gt;, ŝanĝis flankon kaj sieĝis [[Melnik]]on en la somero. Teodoro haste foriris el Adrianopolo por gvidi helptrupojn al la urbo. La bulgaroj faris embuskon por li laŭlonge de la [[:en:Roupel Pass|Rupela pasejo]], sed li evitis ĝin kaj Dragoto forlasis la sieĝon ĉe la alveno de Teodoro. El Melnik, Teodoro iris al Tesaloniko kaj eksigis sian malnovan kontraŭulon, [[:en:Theodore Philes|Fileson]], el la guberniestreco.
Teodoro fermis la lokan [[monfarejo]]n, ĉar li volis establi centralizitan sistemon pri financa administrado en Malgranda Azio, kun nova trezorejo ĉe Astricion sur la azia marbordo de la [[Dardaneloj|Helesponto]]. Li invadis [[Makedonio]]n kaj devigis la bulgaran garnizonon en Veles kapitulaci, sed sekeco malhelpis lin daŭrigi la militan kampanjon trans la arida [[:en:Ovče Pole|Ovče Pole]] (&quot;ebenaĵo de la ŝafoj&quot;).

Li iris al [[Seres]], [[Makedonio]], kie li konfirmis la fiskajn privilegiojn de la makedonaj urboj. Li ankaŭ ordonis la areston de [[:en:Constantine Kabasilas|Konstanteno Kabasilas]], ĉefepiskopo de [[:en:Ohrid|Okrido]], supozante ke Kabasilas estis lojala subtenanto de Mikaelo la 2-a de Epiro.

Raporto pri mongola invado de Malgranda Azio devigis Teodoron forlasi Makedonion fine de aŭtuno de 1255. Post kiam la raporto pruviĝis malvera, li lanĉis atakon kontraŭ la fortikaĵo [[:en:Tsepina|Cepajna]]. Li devis rezigni la kampanjon, ĉar lia armeo ne povis trapasi la mallarĝajn kaj frostajn montpasejojn. Li revenis al [[Anatolio]] ĉirkaŭ la fino de la jaro.

Li superŝutis siajn konfidulojn per honoroj kaj donacoj. Li igis Manuelon Laskaron kaj Konstantenon Margariton la ĉefkomandantoj de siaj trupoj en Trakio kaj komisiis Georgon Muzalonon pri efektivigo de militaj reformoj. Paralele, li turnis sin kontraŭ membroj de la malnovaj aristokrataj familioj, kiujn li malfidis.

Konstanteno Strategopulo kaj Teodoro Fileso — du aristokratoj, kiuj ofendis lin — estis blindigitaj. Aleksio Strategopolo kaj la kvar filoj de [[:en:Alexios Raoul|Aleksio Raulo]] estis malliberigitaj. La kuzo de Teodoro, [[Mikaelo la 8-a (Bizancio)|Mikaelo Palajologo]], fuĝis al la Selĝukoj por eskapi el malliberigo.

Teodoro profitis la rajton de la imperiestroj kontroli la aristokratajn geedziĝojn por establi familiajn ligojn inter siaj malaltnaskitaj favoratoj kaj la malnova aristokrataro. Georgo Muzalono edziĝis al la nevino de Palajologo, [[:en:Theodora Raoulaina|Teodora Kantakuzena Palajologina]] (1240-1303), kaj Androniko Muzalono edziĝis al filino de Aleksio Raulo.

Teodoro decidis repreni la intertraktadojn pri eklezia kuniĝo inter la [[Ortodoksa Kristana Eklezio|Ortodoksa Nicea]] kaj la [[Katolika Eklezio|Katolika Eklezioj]] kun Papo [[Aleksandro la 4-a]] (reĝinte 1254–1261) kaj sendis ambasadorojn al Romo en aprilo aŭ majo 1256. Diverĝaj vidpunktoj pri la [[:en:History of the filioque controversy|procesio de la Sankta Spirito]] ĉiam estis grava kaŭzo de skismo inter la du Eklezioj.

Ortodoksaj teologoj asertis, ke la Sankta Spirito devenas nur de la Patro, sed katolikaj teologoj deklaris, ke la Sankta Spirito devenas de la Patro &quot;kaj de la Filo&quot;. Teodoro komisiis Blemidon por resumi la ortodoksan pozicion.

Blemido adoptis akordeman interpretadon, konkludante, ke deklaro pri la procesio de la Sankta Spirito de la Patro tra la Filo estis plene konforma al la Biblio kaj la verkoj de la Ekleziaj Patroj. Teodoro ne akceptis la vidpunkton de sia preceptoro kaj insistis pri la tradicia ortodoksa doktrino.

Mikaelo la 2-a de Bulgario sendis [[Kipĉakoj|kumanajn invadantojn]] por prirabi Trakion komence de 1256. Kvankam Teodoro instrukciis Laskaron kaj Margarito por adopti defensivan strategion, ili persekutis la kumanojn, sed la invadantoj kaŭzis pezan malvenkon al iliaj trupoj. Teodoro kolektis novan armeon, parte komponitan de anatolia kamparanaro, kaj transiris la Helesponton.

Li sendis trupojn, inkluzive de kumanaj rajdantoj al sia servo, kontraŭ la invadantoj kaj ili venkis la malamikajn fortojn en du bataloj en Trakio. Li komencis pacnegocadojn kun Mikaelo la 2-a per la mediacio de [[:en:Rostislav Mikhailovich|Rostislav Miĥailoviĉ]] (1210-1262), [[Banuso]] [[:en:Banate of Macsó|de Maksó]] (reĝinta 1254–1262). Mikaelo la 2-a nelonge estis edziĝinta al la filino de Rostislav, kaj la edzino de Rostislav, [[:en:Anna of Hungary, Duchess of Macsó|Anna de Hungario]], estis kuzino de Teodoro.

Rostislav venis al Trakio por konkludi interkonsenton kun Teodoro. Akropolito redaktis traktaĵon pri la restarigo de la antaŭmilitaj limoj inter Niceo kaj Bulgario. Rostislav akceptis ĝin kaj subskribis la packontrakton nome de Mikaelo la 2-a la 29-an de junio.

La traktato preskribis, ke Mikaelo la 2-a cedu Cepajnon al la Niceanoj, sed la bulgara garnizono ne estis tuj retirita el la fortikaĵo. Teodoro konvinkiĝis, ke Rostislav trompis lin kaj ordonis la publikan vipadon de Akropolito. Lia ago montriĝis malprudenta, ĉar la bulgaroj cedis la fortikaĵon komence de septembro. Teodoro sendis Georgon Muzalonln al Akropolito por serĉi repaciĝon.

La packontrakto vekis multe da indigno en Bulgario, ebligante al la kuzo de Mikaelo la 2-a, [[:en:Kaliman Asen II of Bulgaria|Kalimano Aseno la 2-a]] (reĝinto 1256), aranĝi komploton kaj detronigi la caron. Kalimano prenis la tronon, sed li neniam akiris la subtenon de la armeo.

Post kiam Kalimano fariĝis viktimo de nova komploto, Rostislav Miĥailoviĉ kaj la bofrato de Mikaelo la 2-a, [[:en:Mitso Asen of Bulgaria|Mico Aseno]] (reĝinto 1256–1257), postulis la tronon. Plej multaj [[bojaro]]j (nobeloj) preferis trian kandidaton, unu el ili, [[:en:Constantine I Tih|Konstanteno la 1-a Tiĥo]] (reĝinto 1257–1277), kvankam li ne estis parenca al la reganta [[:en:Asen dynasty|dinastio Azena]].

==Vastiĝo==
La ​​milito de Teodoro kontraŭ Bulgario kaŭzis proksimiĝon inter [[Epiro]] kaj [[Serbio]]. Mikaelo la 2-a de Epiro faris formalan aliancon kun [[:en:Stefan Uroš I|Stefano Uroš la 1-a]], reĝo de Serbio (reg. 1243–1276). Li ankaŭ sendis donacojn al la albanaj ĉefoj, kiuj agnoskis la nicean superregadon, por akiri ilian subtenon. La filino de Teodoro, [https://www.geni.com/people/Maria-Laskarina/6000000003073089673 Maria Laskarina] (1245-1258), kaj la filo kaj heredanto de Mikaelo la 2-a, [https://www.geni.com/people/Nikephoros-I-Komnenos-Doukas/6000000002240804240 Nikeforo la 1-a Anĝelo]] (1240-1297), estis fianĉigitaj dum la regado de Vataco. 

Post paciĝo kun la bulgaroj, Teodoro ordonis al Mikaelo la 2-a sendi Nikeforon al Tesaloniko por edziĝi al Maria. Nikeforo estis akompanata de sia patrino, [[:en:Theodora of Arta|Teodora Petralifajna]] (1225-1270). Teodoro arestis ŝin kiel garantion, permesante al ŝi reveni al Epiro nur post kiam Mikaelo la 2-a cedu al li Serbion kaj [[Duraso|Duraĥion]]. La posedo de la du urboj certigis la nicean kontrolon de la [[:en:Via Egnatia|Vojo Egnacia]], sed Mikaelo la 2-a restis malamika al Teodoro.

Teodoro ricevis la papan legaton, episkopon [https://www.treccani.it/enciclopedia/costantino-da-orvieto_%28Dizionario-Biografico%29/ Konstanteno de Orvieto] (1220-1257), en [[Tesaloniko]]. Iliaj intertraktadoj pri la eklezia unio kaj nova ekumena koncilio — ĝenerala asembleo de ortodoksaj kaj katolikaj episkopoj — montriĝis senfruktaj, ĉar la rajtigo de la legato fari koncedojn estis limigita kaj Teodoro ne volis fari teologiajn koncedojn. Li ankaŭ konservis la rajton kunvoki la ortodoksajn episkopojn al sinodo por diskuti la kondiĉojn de la unio. Teodoro konservis korespondadon kun la [[Sankta Seĝo]], sed li ne komencis novajn intertraktadojn kun ĝi.

La mongoloj invadis Malgrandan Azion kaj venkis Kajkaŭ la 2-an la 14-an de oktobro 1256. Teodoro rapidis reen al Anatolio por kontroli la preparojn por ĝia defendo. Kajkaŭ serĉis azilon en Niceo kaj la mongoloj instalis la fraton de Kajkaŭ, [[:en:Kilij Arslan IV|Kilij Arslan-on la 4-an]] (reg. 1246/49–1266), kiel la nova sultano de Rumo. Teodoro kunvenigis siajn trupojn sur la ebenaĵoj proksime de [[:en:Magnesia on the Maeander|Magnezio]]. La mongola reganto de Persio, [[:en:Il khan|la Ilĥano]] [[Hulagu|Hülagü]] (1217-1265), sendis delegacion al Teodoro por komenci intertraktadojn pri la estonteco de Kajkaŭ. Hülegü konsentis retiri sian armeon el Rumo kaj ordonis la dividon de la sultanlando inter Kajkaŭ kaj Kilij Arslano printempe de 1257. Antaŭ ol foriri al Rumo, Kajkaŭ cedis kvar fortikaĵojn en la valo de la [[:en:Lycus (river of Phrygia)|rivero Liko]] al Niceo kontraŭ kontingento de 300 helptrupoj. Liaj atingoj igis Teodoron memfida.

Li fiere deklaris, ke lia imperio ampleksis teritoriojn ĝis Durakio ĉe la [[Adriatiko|Adriatika Maro]] kaj [[:en:Doğanyurt|Kabo Karambiso]] ĉe la [[Nigra maro]]. Lia sukceso dum la milito kontraŭ Bulgario konvinkis lin, ke li devus rekruti soldatojn el anatoliaj kamparanoj. En letero al Blemido, li deklaris, ke la indiĝenaj [[Grekoj|&quot;helenoj&quot;]] estis pli fidindaj ol fremdaj dungosoldatoj.

==Malsano kaj morto==
Teodoro grave malsaniĝis en novembro 1257. Georgo Pakimero, kiu tiam estis malpli ol dek ses jarojn aĝa, diagnozus lian malsanon kiel [[epilepsio]]n, menciante, ke Teodoro ofte perdis konscion kaj &quot;kolapsis alteren&quot;.

Pakimero ankaŭ priskribis la nekutimajn nomumojn de Teodoro kaj liajn provojn forĝi geedzecajn aliancojn inter aristokratoj kaj plebanoj kiel simptomojn de lia malsano. Akropolito nur rimarkis ekstreman malpeziĝon, reduktante la tutan korpon de Teodoro al skeleto. Blemido priskribis la malsanon de Teodoro kiel &quot;plagon kaj strangan malsanon&quot;, ankaŭ menciante la melankolion kaj fobiojn de Teodoro. Teodoro mem skribis pri neeltenebla doloro kaj paralizo en la brakoj.

Modernaj historiistoj pri malsanoj ne konsentas pri diagnozo de la malsano de Teodoro. La medicina historiisto [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1296151/pdf/jrsocmed00043-0052.pdf John Lascaratos] kaj la neŭrologo [https://www.ucy.ac.cy/directory/en/profile/pzis0001 Panaghiotis Zis] asertis, ke la diagnozo de Pakimero estas ĝusta, konkludante, ke Teodoro evoluigis epilepsion de la [https://www.cannabisesaude.com.br/convulsao-tonico-clonica/ tonika-klona tipo] en siaj malfruaj dudekaj jaroj.

La historiisto [[:en:Donald Nicol|Donald MacGillivray Nicol]] proponas, ke la malsano de Teodoro &quot;igis lin predo de liaj humoroj, kaj li kompensis sian nervozecon per aŭtokrata kaj obstina temperamento&quot;. La medicina historiisto [https://hellenic.princeton.edu/people/georgios-makris Georgios Makris] konkludas en sia studo de 1995 pri epilepsio en la Bizanca Imperio, ke Teodoro ne havis epilepsion.

La akademiulo [[:en:Dimiter Angelov (academic)|Dimiter Anĝelov]], kiu ne akceptas la diagnozon de Pakimero, proponas, ke la simptomoj de Teodoro — konvulsioj kaj perdo de ekvilibro — indikas, ke li havis [[:en:Brain tumor|kanceron de la cerbo]], de la [[:en:Spinal tumor|spino]] aŭ de la [[Pulma kancero|pulmoj]].

La malsano de Teodoro malhelpis lin persone komandi siajn trupojn. La komandantoj de la armeo en [[Makedonio]], plejparte el humila deveno, ĵus nomumitaj de Teodoro, ne povis malhelpi la [[Epiro|epiranojn]], [[Albanio|albanojn]] kaj [[Serbio|serbojn]] ataki niceajn teritoriojn. Stefano Uroš la 1-a venkis la niceajn trupojn proksime de [[Prilep]].

La bofratino de Mikaelo la 2-a, Maria Petralifajna, korespondis kun la komandanto de Teodoro, [[:en:Constantine Chabaron|Konstanteno Ĥabaron]], igante lin kredi, ke ŝi volis edziniĝi al li, sed Ĥabaron estis kaptita dum ilia renkontiĝo. La nove kunmetita armeo de anatoliaj kamparanoj de Teodoro estis venkita ĉe [[:en:Edessa, Greece|Edesa]].

Mikaelo Palajologo, kiu rajtis reveni el sia ekzilo, gvidis novan armeon al Makedonio. Li venkis la epiranojn, sed Teodoro ordonis al li reveni anstataŭ marŝi al Prilep. La retiriĝo de Palajologo ebligis al Mikaelo la 2-a konkeri Prilepon kaj kapti Akropoliton, kiu estis ĝia guberniestro.

Mikaelo la 2-a planis lanĉi atakon kontraŭ Tesaloniko, sed Manfredo de Sicilio renovigis la postulon de siaj antaŭuloj je bizancaj teritorioj en Balkanio kaj invadis Epiron ekde la okcidento. Mikaelo la 2-a, kiu ne volis rezigni sian planon, faris aliancon kun Manfredo, kiu forpelis la niceajn garnizonojn el Durakio kaj aliaj fortikaĵoj ĉe la Adriatiko antaŭ la fino de februaro 1258.

Konstanteno Tiĥo de Bulgario repudiis sian unuan edzinon kaj petis la manon de la plej aĝa filino de Teodoro, [[:en:Irene Doukaina Laskarina|Irene Laskarina]] (1239-1268). Li sciis, ke lia edziĝo kun Irene, kiu estis la nepino de caro Ivano Azen la 2-a, povus plifortigi sian pretendon regi. Teodoro volis konfirmi sian packontrakton kun Bulgario kaj akceptis la oferton de Konstanteno Tiĥo. Irene iris al Bulgario por edziniĝi al Konstanteno.

Teodoro malofte forlasis sian palacon en Magnezio dum la lastaj monatoj de sia vivo. Li estis konvinkita, ke sorĉado kaŭzis lian malsanon kaj akuzis siajn korteganojn pri sorĉado sur lin, sendante multajn el ili al proceso. La fratino de Mikaelo Palajologo, [https://www.geni.com/people/Maria-Martha-Comninou-Palaiologou/6000000009249232200 Maria-Marta], estis la plej fama viktimo de la paranojo de Teodoro.

Teodoro devigis sian filinon, Teodoran, edziniĝi al la maljuna [:en:Stratopedarches#List of known stratopedarchai|Bazilo Kabalarjo]], sed la geedziĝo neniam estis plenumita. Post kiam Kabalarjo atribuis sian senpovecon al la sorĉoj de sia bopatrino, Teodoro metis ŝin en sakon plenan de katoj, kiuj ŝiris ŝian karnon. Ŝi estis liberigita nur ĉar Teodoro subite panikiĝis, timante ŝiajn sorĉojn.

Ankaŭ timante la venĝon de sia frato, Teodoro malliberigis Mikaelon Palajologon pro akuzoj de venenado, sed baldaŭ liberigis lin. La mortanta imperiestro nomis sian sepjaran filon, [[:en:John IV Doukas Laskaris|Johanon la 4-an Laskaron]] (reg. 1254–1261), kiel sian solan heredanton, nomumante Georgon Muzalonon regento ĝis Johano plenkreskiĝos. Teodoro fariĝis monaĥo, sed li konservis sian baptonomon.

Li resumis siajn pekojn en traktaĵo kaj petis la patriarkan sinodon doni al li absolvon. Li mortis en la imperiestra palaco ĉe Magnezio la 16-an de aŭgusto 1258.

Li estis entombigita apud sia patro en la [https://castles.nl/yogurtcu-castle monaĥejo Sozandro] sur [[Spilo|Monto Sipilo]]. Lia tombo kaj la monaĥejo estis detruitaj post la turka konkero de la regiono en la 14-a jarcento.

La aristokratoj ĵuris lojalecon al Muzalono ĉe la mortlito de Teodoro, sed ili baldaŭ komencis konspiri kontraŭ li. Post dek tagoj, Muzalono estis murdita, kaj Mikaelo Palajologo transprenis la regadon de la infan-imperiestro, Johano la 4-a Laskaro.

Paleologo konvinkis la aristokratojn, ke imperio regata de knabo ne povus rezisti al malamikaj atakoj, kaj li estis proklamita kun-imperiestro kiel Mikaelo la 8-a (reĝinte 1259–1282) antaŭ la fino de la jaro. Kiam Mikaelo la 8-a kaj Johano la 4-a estis kronitaj kunaj komence de 1259, la Patriarko metis la kronon unue sur la kapon de Mikaelo la 8-a.

Post interkonsento kun Ĝenovo kontraŭ la Latina Imperio, li sendis Aleksion Strategopolon por spioni la defendojn de Konstantinopolo. Profitante la foreston de la plejparto de la latina armeo, Strategopolo konkeris Konstantinopolon per surpriza atako la 25-an de julio 1261.

Mikaelo la 8-a estis kronita por la dua fojo, sola, en [[Hagia Sofia]]. La infano Johano la 4-a blindiĝis la 25-an de decembro 1261, kio malhelpis lin regi. Por emfazi, ke la familio Laskaro perdis sian imperian statuson, Mikaelo la 8-a edzinigis la tri fratinojn de Johano al malgrandaj italaj kaj bulgaraj nobeloj.&lt;ref&gt;Angla Vikipedio&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

[[Kategorio:Mortintoj la 16-an de aŭgusto]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1221]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1258]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 13-a jarcento]]
[[Kategorio:Mortintoj en la 13-a jarcento]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Turkio]]
[[Kategorio:Mortintoj en Turkio]]
[[Kategorio:Bizancaj regantoj]]
[[Kategorio:Bizancaj militistoj]]
[[Kategorio:Imperiestroj de la Bizanca Imperio]]
[[Kategorio:Historio de Romo]]
{{DEFAŬLTORDIGO:Teodoro la 2-a Laskaro}}
{{Romiaj imperiestroj}}


{{Sinsekvo
 | titolo   = [[Imperiestroj de la Bizanca Imperio|Bizanca Imperiestro]]
 | periodo  =  [[4-an de novembro]] [[1254]] - [[16-an de aŭgusto]] [[1258]]
 | antaŭ   = [[Johano la 3-a Dukas Vataco]] 
 | post     = [[Johano la 4-a Laskaro]]
}}</text>
      <sha1>n8m6nhamc91ngkng59mr3vp0wosb9a2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Roberto Martínez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>937697</id>
    <revision>
      <id>9365452</id>
      <parentid>9362960</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:42:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365452</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1458" sha1="ftatkpi6jp2tfo761iqhsahvt3yjcam" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
| profesio = [[dosiero:soccer ball.svg|12ra]] futbala trejnisto de la 
*  brita klubo ''[[Everton FC]]'' inter 2013 kaj 2016, de la 
* [[belga nacia teamo de futbalo|belga nacia teamo]] inter 2016 kaj 2022 kaj de la 
* [[portugala nacia teamo de futbalo]] ekde 2023
}}
'''Roberto Martínez''' aŭ per plena nomo ''Roberto Martínez i Montoliú'' estas eksa [[kataluna]] profesia futbalisto kaj nuna futbala trejnisto. Li naskiĝis la 13-an de julio 1973 en {{#invoke:Wikidata|claim|P19|parameter=link}}, [[Provinco Ilerdo]] (oficiale [[katalune]] ''Lleida''), [[Katalunio]], [[Hispanio]], do nun estas {{aĝo|1973|7|13}}-jaraĝa. Interalie, li de 2013 ĝis 2016 trejnis la unuan viran teamon de la brita klubo ''[[Everton FC]]'', inter la jaroj [[2016]] kaj [[2022]] estis la ĉeftrejnisto de la vira [[belga nacia teamo de futbalo]] - kadre de tio li ankaŭ gvidis la teamon en la matĉoj pri la [[Futbala Mondpokalo 2018]] kaj [[Futbala Mondpokalo 2022]], kaj nun ekde 2023 estas la ĉeftrejnisto de la vira [[portugala nacia teamo de futbalo]].
&lt;!--
&lt;br/&gt;
[[dosiero:bildo|eta|maldekstra|240ra|{{centre|teksto}}]]
--&gt;
{{projektoj}}

{{Belga nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2018}}
{{Belga nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}}

{{ĝermo|futbalisto}}

{{Vivtempo|Martinez, R}}
[[Kategorio:Katalunaj futbalistoj]]
[[Kategorio:Katalunaj futbaltrejnistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Katalunio]]
[[Kategorio:belga nacia teamo de futbalo]]</text>
      <sha1>ftatkpi6jp2tfo761iqhsahvt3yjcam</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Amalariko</title>
    <ns>0</ns>
    <id>938507</id>
    <revision>
      <id>9365407</id>
      <parentid>9346216</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:30:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10229" sha1="asf3gwqo7zcc6a3k1boz29gr3owezvo" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto
|nomo                =&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;&lt;big&gt;&lt;b&gt;Amalaricus&lt;br&gt;rex Visigothorum&lt;br&gt;(502-531)&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;
|dosiero             =Amalarico,_rey_de_los_Visigodos_(Museo_del_Prado).jpg
| grandeco de dosiero = 250px
|priskribo           =Ikonografia bildo de Amalariko, reĝo de la visigotoj kaj filo de [[Alariko la 2-a]].
|dato de naskiĝo     =[[502]]
|loko de naskiĝo     =[[Visigota Regno]]
|dato de morto     =[[531]]
|loko de morto     =[[Barcelono]], [[Hispania Tarraconensis|Taragona Hispanio]]
}}
 
&lt;big&gt;'''Amalariko de la Baltingoj'''&lt;/big&gt; estis estis reĝo de la visigotoj de 510 (kiam li estis naŭjara knabo) ĝis sia morto. Dum lia neplenaĝeco la regenteco estis okupita [[:en:Theudis|Teŭdo]].

==Origino==
Laŭ la [https://books.google.com.br/books/about/Diccionario_biogr%C3%A1fico_espa%C3%B1ol_Santa_C.html?id=ZzOy0AEACAAJ&amp;redir_esc=y Hispana Biografia Vortaro], el la [[Reĝa Akademio de Historio (Hispanio)|Reĝa Akademio de Historio]], Amalariko estis la legitima filo de la visigota reĝo [[Alariko la 2-a]] kaj lia edzino, [https://www.geni.com/people/Theodegotha-Visigoth-queen-consort/6000000003649751712 Teodegota] (476-503), kiu, kiel ankaŭ konfirmas la historiisto [[Jordanes]]o, ŝi naskiĝis en [[Moesia|Moezio]], nuna [[Bulgario]], kaj estis la filino de la reganto de la orientgota regno en Italio, [[Teodoriko la Granda]], kaj lia konkubino.

[[Dosiero:Amalarico-rey-visigodo.png|eta|maldekstre|200ra|&lt;center&gt;Portreto de Amalariko, visigota reĝo, [[1890]], [[Nacia Biblioteko de Hispanio]].]]

[[Dosiero:528_CE,_Europe.svg|eta|maldekstre|300px|&lt;center&gt;La regno de la visigotoj (brune kolorigita), inkluzive de granda parto de la [[Iberio|Iberia Duoninsulo]] kaj [[Septimanio]], ĉe la morto de Amalariko.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Map_Frank_campaigns_in_Aquitaine_507-509-pt.svg|eta|dekstre|300ra|&lt;center&gt;Frankaj kampanjoj en [[Akvitanio]] inter 507-509.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:François-Louis_Dejuinne_(1786-1844)_-_Clovis_roi_des_Francs_(465-511).jpg|eta|maldekstre|200ra|&lt;center&gt;Portreto de la franka reĝo [[Klodvigo la 1-a]], [[Kastelo de Versailles|Historia Muzeo de la Palaco de Versajlo]].&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:12-AMALARICO.JPG|eta|dekstre|200ra|&lt;center&gt;Bildo de Amalariko, visigota reĝo, ilustraĵo ciferecigita de Google Books.&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Map_Frank_campaigns_in_Aquitaine_507-509-es.svg|eta|maldekstre|300px|&lt;center&gt;Mapo de la Frankaj Kampanjoj en [[Akvitanio]] inter 507-509.&lt;/center&gt;]]

Laŭ la Hispana Biografia Vortaro, Alariko la 2-a estis la filo de la visigota reĝo [[Eŭriko]] kaj princino de reĝa sango, [[:en:Ragnagild|Ragnilda]], kies deveno estas nekonata, sed kiu estas menciita en la [https://www.thelatinlibrary.com/sidonius4.html Epistulae] &quot;Leteroj&quot; de [[Kajo Solio Sidonjo Apolinaro|Sidonio Apolinaro]].

==Biografio==
En 507, la franka reĝo [[Klodvigo la 1-a]] unuigis ĉiujn [[Salika dinastio|Salikajn Frankojn]], kun kontingento provizita de la [[:en:Ripuarian Franks|Ripuaraj Frankoj]], kaj alianciĝante kun la [[Burgundoj]], kunigis konsiderindan armeon, kiu transiris la [[Luaro|riveron Luaron]] printempe kaj marŝis al [[Puatiero]].

Lia patro, Alariko la 2-a, estis instalita proksime de [[:en:Vouillé, Vienne|Vujeo]] kaj provis prokrasti la batalon atendante siajn aliancanojn, la Ostrogotojn, kiuj, batalante en Italio kun bizanca floto (la bizancanoj ankaŭ subtenis Klodvigon), estis malfruantaj.

Fine, Alariko la 2-a, anstataŭ retiriĝi, decidis batali kaj estis persone venkita kaj mortigita de la franka reĝo Klodvigo proksime de Puatiero en la [[Batalo de Vouillé|Batalo de Vujeo]], en 507, kiel raportita de [[Gregorio de Turo]], kiu aldonas, ke Amalariko, la legitima filo de Alariko la 2-a, estis devigita fuĝi al Hispanio, kaj Klodvigo konkeris [[Tuluzo]]n, kaptante la trezoron de la visigota regno.

Post la morto de lia patro, la visigotaj nobeloj en [[Narbono]] elektis lian nelegitiman duonfraton [[:en:Gesalec|Gesalejko]] reĝo, malgraŭ la opozicio de la ostrogota reĝo, Teodoriko la Granda, kiu preferis, ke la trono estu tenata, eĉ estante infano, de Amalariko, legitima filo de [[Alariko la 2-a]], kaj lia nevo, filo de lia filino, Teodegota.

Lia duonfrato Gesalejko daŭrigis la militon kontraŭ la Frankoj, sed sen sukceso. Fakte, en 507, la Frankoj bruligis lian ĉefurbon, [[Tuluzo]]n, kaj en la sama jaro, la frankaj aliancanoj, la Burgundoj, sub la gvido de sia reĝo [[Gundobado]], atakis [[Septimanio]]n kaj okupis [[Narbono]]n. Gesalejko tiam transiris la [[Pireneoj]]n kaj ekloĝis en [[Barcelono|Barcino]] (nuna Barcelono), la nova ĉefurbo de la regno, kiel ankaŭ raportas [[Izidoro de Sevilo]].

En 510, lia avo, Teodoriko, ordonis al [[:en:Ibbas|generalo Ibbas]], kiu estris la ostrogotan kontingenton en [[Gaŭlio]], reokupi Septimanion, rekonkeri Narbonon, [[Karkasuno]] kaj [[Nimo (urbo)|Nimo]], kaj ankaŭ forpeli Gesalejko el Barcelono, kiu rifuĝis en Nordafriko, proksime al la regno de la vandaloj, kiel ankaŭ raportas Izidoro de Sevilo.

En tiu sama jaro (510), en Barcino, generalo Ibbas, nome de Teodoriko, elektigis Amalarikon (ĉirkaŭ naŭjaraĝan knabon) reĝo de la visigotoj por la teritorio sur la [[Iberio|Iberia Duoninsulo]].

La milito finiĝis, per la alveno de la ostrogota armeo, kiam la frankoj kaj burgonjanoj forlasis la sieĝon de [[Arles|Areleto]], kiu estis heroe defendita de la ostrogota generalo Tulum.

En 511, kun la morto de Klodvigo, la urbo [[Rodezo]] ankaŭ revenis al la visigotoj, dum [[Provenco]], tamen, ne estis redonita al la visigotoj, sed estis regata komune kun la Regno de Italio.

Dum dek kvin jaroj, Teodoriko estis la vera reganto de la visigota regno, kaj li faris tion kun granda lerteco, kiel raportita kaj en la [https://books.google.com.br/books/about/Chronica_regum_Visigothorum.html?id=9QkpxQEACAAJ&amp;redir_esc=y Kroniko de la visigotaj reĝoj] (Theudoricus regnavit annos XV) kaj en la [https://la.wikisource.org/wiki/Chronicon_Albeldense_(Dulcidius_Salmanticensis) Kroniko de Albeldense], kiu specifas, ke li lasis la tronon al sia nevo [[Atalariko]] (Teudericus occiso Gesalaico, regnum Gothorum tenuit annis 15, et substitui nepoti suo Athalarico reliqiut).

Izidoro de Sevilo ankaŭ raportas ke post la morto de Gesalejko, Teodoriko regis dum dek kvin jaroj, tiam transdonis la registaron al Amalariko (rursus extincto Gisaleico rege Gothorum Spaniae regnum XV annis obtinuit, quod superstes Amalarico nepoti suo reliquit).

En 526, post la morto de sia avo Teodoriko, Amalariko, proklamita (konfirmita) reĝo de la visigotoj, efektive prenis la potencon kaj establis sian loĝejon en [[Narbono]].

Tiun saman jaron, Amalariko atingis interkonsenton kun sia kuzo Atalariko ke la visigota regno etendiĝus kaj sur Hispanio kaj sur Septimanio, dum Provenco apartenus al la ostrogota regno de Italio, kiel la historiisto [[Prokopio el Cezareo]] ankaŭ raportas en sia [[:la:De bello Gothico|Pri la Gota Milito]].

Ĉar la filoj de Klodvigo celis etendi sian regadon sur la tuta [[Gaŭlio]], Amalariko provis deturni la danĝeron edziĝante al [[:en:Clotilde (died 531)|Klotilda]] (500-531), filino de Klodvigo, reĝo de la Frankoj. La kuniĝo estis malfeliĉa pro iliaj malsamaj religiaj apartenoj: li estis ariano kaj ŝi estis katolika, kaj la persistaj provoj de Amalariko konverti ŝin al arianismo (laŭ episkopo Gregorio de Turo (536–597), Amalariko, provante konverti sian edzinon, Klotilda eĉ mistraktis ŝin) estis vanaj, kaj fakte kolerigis ŝiajn fratojn [[Ĉildeberto la 1-a]] kaj [[Klotaro la 1-a]]. En 531, Ĉildeberto invadis Septimanion kaj venkis Amalarikon proksime de lia ĉefurbo, Narbono. Amalariko fuĝis, serĉante rifuĝon en Barcelono, kiel konfirmas Izidoro de Sevilo.

Laŭ la Hispana Biografia Vortaro, Amalariko fuĝis al Barcelono per maro, savante parton de la trezoro de la regno. Sed baldaŭ poste, en la sama jaro, Amalariko estis murdita, ponardita de siaj propraj soldatoj apud Barcelono, kiel raportita en la kronikoj de Jordanes, Izidoro de Sevilo, kaj la [https://francia.ahlfeldt.se/page/sources/132 Kronikoj de] [[:en:Hermann of Reichenau|Hermano de Rajŝenaŭ]]. Post lia morto, la ostrogoto Teŭdo estis elektita reĝo de la visigotoj.

La Kroniko de la Visigotaj Reĝoj mencias Amalarikon, konfirmante ke li estis reĝo dum kvin jaroj (Amalaricus regnavit annos V); la Chronicon Albeldense konfirmas ke Amalariko, filo de Alariko la 2-a, regis dum kvin jaroj, venkita ĉe Narbono de Ĉildeberto la 1-a, reĝo de la Frankoj (a Vildiberto Francorum rcge superatus Narbona).

Kun Amalariko, almenaŭ laŭ la vira linio, finiĝis la [[:en:Balt dynasty|dinastio de la Baltingoj]], kiuj regis la visigotojn seninterrompe dum proksimume 135 jaroj ekde [[Alariko la 1-a]].

==Geedzeco kaj idaro==
Laŭ episkopo Gregorio de Turo, Amalariko edziĝis, post la morto de Klodvigo, kun Klotilda, la sola filino de la merovida reĝo de la Salikaj Frankoj, Klodvigo la 1-a, kaj lia dua edzino, [[:en:Clotilde|Klotilda]]. Laŭ Gregorio de Turo, Klotilda estis la filino de la burgonja reĝo [[Ĉilperiko la 2-a]] kaj [https://www.geni.com/people/Car%C3%A9t%C3%A8ne-Van-Bourgondi%C3%AB/380536931980011227 lia edzino], Karentena de Burgonjo, kiu, mistraktita, petis helpon de siaj fratoj. Amalriko ne havas konatajn posteulojn.

Amalariko eble havis unu filinon (oni ne scias ĉu de lia edzino aŭ de konkubino):

* [[:en:Goiswintha|Gosvinta]] (520-589), kiu edziniĝis al [[:en:Athanagild|Atanagildo]], la estonta reĝo de la Visigotoj, kaj duanupte, al reĝo [[Leovigildo]], ŝi certigis la dinastilinion de la Baltingoj kaj [[:en:Amal dynasty|Amalidoj]] tra la virina linio al [[Don Pelayo|Don Pelajo]], same kiel al [[:en:Alfonso I of Asturias|Alfonso la 1-a]] (693-757) kaj, ŝajne, ĝis la [[Kapetidoj]].&lt;ref&gt;Itala Vikipedio&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

[[Kategorio:Naskiĝintoj en 502]]
[[Kategorio:Mortintoj en 531]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 6-a jarcento]]
[[Kategorio:Mortintoj en la 6-a jarcento]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Hispanio]]
[[Kategorio:Mortintoj en Barcelono]]
[[Kategorio:Visigotoj]]
[[Kategorio:Imperiestroj de la Visigota Imperio]]
{{DEFAŬLTORDIGO:Amalariko}}
{{Navigilo Visigotoj}}</text>
      <sha1>asf3gwqo7zcc6a3k1boz29gr3owezvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato de Santiago de Ĉilio</title>
    <ns>0</ns>
    <id>938663</id>
    <revision>
      <id>9365429</id>
      <parentid>9332059</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:36:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3035" sha1="n25a03omtsajf0ehpad4lfn4kp3kwzv" xml:space="preserve">{{Informkesto universitato
|bildo={{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|bildopriskribo= Oficejo de la rektoro
|emblemo= {{#invoke:Wikidata|claim|P94}} &lt;!--{{#invoke:Wikidata|claim|P41}}--&gt;
|moto          = ''Labor Lætitia Nostra''&lt;br&gt;Laboro estas nia ĝojo
|urbo         = 
|speco        =
|establita     = 
|gviadanto     = 
|nombro de studentoj = 
|nombro de kunlaborantoj= 
|latitudo      = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=latitude}}
|longitudo     = {{#invoke:Wikidata|claim|P625|parameter=longitude}}
|Mapo en angulo=&lt;!--funkcias eĉ sen valoro!--&gt;
|regiono-ISO   = CL
| situo sur mapo =Santiago de Ĉilio
| situo sur mapo2=Santiago (komunumo)
|zomo          = 14
|retejo = 
}}
La '''Universitato de Santiago de Ĉilio''' ({{Lang-es|Universidad de Santiago de Chile}}, akronime '''USACH''', kutime mallongigita [[Universitato de Santiago]]) estas unu el la plej malnovaj [[Publika universitato|publikaj universitatoj]] en Ĉilio. Ĝi estas membro de la Konsorcio de Publikaj Universitatoj de Ĉilio kaj la Konsilio de Rektoroj de Ĉiliaj Universitatoj.

== Historio ==
La institucio naskiĝis kiel ''Lernejo de Artoj kaj Karieroj'' ({{l-es|Escuela de Artes y Oficios}}) en 1849 fare de [[Ignacy Domeyko]], sub la registaro de Manuel Bulnes. Ĝi fariĝis ''Teknika Universitato de la Ŝtato'' ({{lang-es|Universidad Técnica del Estado}}) en 1947, kun diversaj [[kampuso]]j tra la tuta lando. En 1981, kiel sekvo de reformo pri [[Triaranga edukado|alteduko]] sub la diktaturo de [[Augusto Pinochet]], ĝi fariĝis tio, kio nun estas konata kiel ''Universidad de Santiago de Chile'' kun ĉiuj agadoj centritaj en ununura kampuso de 340 000 m² en la ĉefurbo [[Santiago de Ĉilio]].

== Organizo ==
La universitato endomigas pli ol 18000 bakalaŭrajn studentojn en 66 diversaj ĉeffakoj,&lt;ref name=&quot;universite.cl&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.universite.cl/universidad_de_santiago_de_chile.html|title=Arkivita kopio|access-date=2009-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20090329001203/http://www.universite.cl/universidad_de_santiago_de_chile.html|archive-date=2009-03-29}}&lt;/ref&gt; en la jenaj [[Fakultato|fakoj]] :

* [[Inĝenierarto]] (''Ingeniería''),
* [[Bakalaŭro|Bakalaŭra Programo pri Artoj kaj Sciencoj]] (''Bachelorato''),
* [[Komerca administrado|Komerca Administrado]] kaj [[Ekonomiko]] (''Administración y Economía''),
* [[Kemio]] &amp; [[Biologio]] (''Química y Biología''),
* [[Medicino|Medicinaj Sciencoj]] (''Ciencias Médicas''),
* [[Scienco|Sciencoj]] (''Ciencias''),
* [[Homa scienco|Homstudoj]] (''Humanidades''),
* [[Arkitekturo|Lernejo de Arkitekturo]] (''Escuela de Arquitectura''), kaj
* [[Teknologio|Fako de Teknologio]] (''Facultad Tecnológica'').

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}

* [http://www.usach.cl/en/ Oficiala retejo]
* Sistemo de Takso de la Universitato de Santiago de Ĉilio ([https://calculadoradenotas.cl/sistema-de-notas-de-la-universidad-de-usach/ USACH] )
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Universitatoj en Ĉilio]]
[[Kategorio:Santiago de Ĉilio]]</text>
      <sha1>n25a03omtsajf0ehpad4lfn4kp3kwzv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sveda Novelaro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>938942</id>
    <revision>
      <id>9365465</id>
      <parentid>9345929</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:46:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365465</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7100" sha1="kqdnu6bioxp3ui0tog7iqr21qe8ydoz" xml:space="preserve">{{Unua|kat=ne}}
{{informkesto Esperanto-libro
| titolo    = Sveda Novelaro
| aŭtoro   = Ferenc Szilágyi
| eldonjaro = 1950
| eldonurbo = [[Stokholmo]]
| eldoninto = [[Sveda Laborista Esperanto-Asocio]]
| paĝoj    = 235
| isbn      = 
| bildo     = 
}}
'''Sveda Novelaro''' estas [[antologio]] de svedaj [[Novelo|noveloj]] tradukitaj al Esperanto, eldonita en 1950 fare de [[Sveda Laborista Esperanto-Asocio]] (SLEA) en [[Stokholmo]]. La verko enhavas 20 novelojn de 16 modernaj svedaj aŭtoroj, plejparte ligitaj al la sveda laborista movado, kaj estis tradukita kaj redaktita de la hungara-sveda esperantisto [[Ferenc Szilágyi (verkisto)|Ferenc Szilágyi]]. Ĝi estas unu el la fruaj grandaj prezento de moderna sveda literaturo en Esperanto, emfazante sociajn temojn, laboristajn vivojn kaj realismajn rakontojn.

La represo aperis en 1985 (235 paĝoj, 21 cm), konservante la originalan enhavon. La libro estas konsiderata grava parto de la tradukita esperanta literaturo el la skandinava regiono, simila al aliaj antologioj kiel [[Sveda Antologio]] aŭ [[Sveda Poemaro]].

La antologio restas grava dokumento pri la interligo inter sveda [[laborista literaturo]] kaj la Esperanto-movado en la mezo de la 20-a jarcento, kaj estas rekomendata por legantoj interesataj pri tradukita skandinava prozo en Esperanto.

== Enhavo ==
La antologio prezentas dudek novelojn, kiuj reprezentas diversajn stilojn kaj temojn, sed havas komunan socian orientiĝon: multaj aŭtoroj devenas el la laborista medio kaj priskribas vivon de [[Laboristo|laboristoj]], [[Kamparano|kamparanoj]], sociajn maljustaĵojn kaj personajn luktojn en Svedio de la unua duono de la 20-a jarcento. La verko celas montri la riĉecon de moderna sveda prozo al esperantistoj.

La aŭtoroj inkluzivas elstarajn nomojn de la sveda [[laborista literaturo]], kiel: - [[Ivar Lo-Johansson]] - [[Folke Fridell]] - Moa Martinson - [[Harry Martinson]] - [[Jan Fridegård]] kaj aliaj (entute 16 verkistoj, por la kompleta listo de noveloj kaj iliaj aŭtoroj vidu la Diskuton de tiu ĉi artikolo).

La noveloj estas elektitaj por montri la diversecon: de realismaj priskriboj de ĉiutaga laborista vivo ĝis pli lirikaj aŭ socikritikaj rakontoj. La traduko de Szilágyi estas laŭdata pro sia fideleco al la originala stilo kaj lingva riĉeco.

== Historio kaj publikado ==
La libro eldonitis en 1950 de Sveda Laborista Esperanto-Asocio (SLEA), organizaĵo kun forta tradicio en Esperanto-laborista movado. Ferenc Szilágyi, kiu vivis en Svedio kaj estis aktiva en la Esperanto-movado, tradukis kaj redaktis la antologion. Li estis konata pro siaj kontribuoj al Esperanto-literaturo kaj ĵurnalismo (ekz. redaktoro de *Sondagsnisse-Strix*).

En 1985 aperis represo, kiu igis la libron denove havebla. La verko estas menciita en katalogo de Esperanto-bibliotekoj (ekz. Bitoteko de Esperanto) kaj en recenzoj de la epoko kiel valora enkonduko al sveda prozo.

== Recenzoj ==
{{citaĵo|Akurate kaj trafe, unu fojon pli, ludis Esperanto sian rolon de lingvo internacia, por diskonigi tra la mondo aktualajn kaj specialajn paĝojn de nacia literaturo.
Temas nun pri elektitaj pecoj - el ampleksa verkaro de 16 nuntempaj svedaj geverkistoj, kiuj elstaras en la moderna [[sveda literaturo]], kutime kaj plaĉe tiel alnomataj «{{J|laborista verkisto}}». Pro diversa deveno, nature, tre diversa estas ankaŭ la stilo kaj la enhavo de ĉiu aparta novelo, kvankam iu malhela kaj malgaja tono estas komuna vualo por ĉiuj kune. Mi ja scias, ke ne tute volonte oni akceptas, eĉ en laborulaj medioj, ke literaturo garnita per la marko [[laborista literaturo|«laborista»]] nepre devas esti ombra kaj pesimista. Objektive esplorante la sociajn [[problemo]]jn kaj ankaŭ rekte partoprenante en iliaj konvulsioj, oni ofte konstatas, ke la spico de spritaj diroj, aŭ la muziko de spontana rido, ne mankas en ordinara konversacio de malriĉuloj por iel ventoli iliajn zorgojn, same kiel orita strio de lumradio eniras en plej mizeran kabanon... Tamen, kvazaŭ devizo de stranga optimismo, tre oportuna por la ĝenerala fono, en unu el la [[novelo]]j de la ĵus legita volumo, en tiu sub titolo «Portu la ŝarĝon unu por la alia» aperas jena frazo: «Malsanoj apartenas al la vivo. Nur la morto liberigas nin de la [[malsano]]j». Kurioza teorio! sed teorio, kiun multaj personoj certe opinios malsana teorio, malbrava frazo, pli adekvata por ornami la splenon de aristokrato, en dekadenco, ol por vigligi la impetojn de konscia produktanto. Sed... komprenu bone, ke miaj antaŭaj rimarkoj nur koncernas la formon, la manieron rakonti la [[rakonto]]jn, kiuj estas krom tio vere interesaj, ekstreme delikataj, malgraŭ la krudeco de kelkaj esprimoj en epizodoj, kiuj postlasas meaitigajn pensojn aŭ melankoliajn sentojn: Unua alesto de knabo kun virino! Reveno de [[eksmalliberulo]] al malvarma hejmo. Edzo, sen filoj nek iluzioj, ludanta kun feliĉaj infanoj. Etulino sen nutro pro morto de la patrino. Afabla konduto de skandinavaj maristoj kun sendefenda indianino en malproksima Ĉilio. Sobra, preskaŭ lakona, priskribo pri la antikva greka lando, k. t. p...
Malfacila, tre malfacila, estis la tasko, kiun entreprenis S-ro Szilagyi por traduki klare kaj drapiri konvene la nekutiman formon de nekutima lingvaĵo, kiujn devas iĝi klara. Tra la densa kaj interplektita dornaĵaro de tiaj malfacilaĵoj, foje eĉ irinte returnen — ĉu ne vere? — nia kompetenta [[stilisto]], kaj ŝatata samideano, sukcesis trabati vojon, ĉe kies fina haltejo troviĝas jam la volumo, kiun, bele kaj originale bindita, la [[Sveda Laborista Esperanto-Asocio]] proponas al la esperantista publiko.
Estu dirite, do, senhezite, ke la lingvo estas freŝa kaj vigla, regule korekta, kvankam en kelkaj lokoj la frazkonstruo iomete ĝenas; ekz: «La silenton proksimiĝantaj infanvoĉoj rompis». Pri tute aparta flanko mi volas atentigi: en rakonto «Kalaboza» oni uzas sufiĉe da hispanlingvaj vortoj. Sed ili aperas, tie kaj tie, laŭ fuŝa maniero; - ĉu ne ankaŭ la titolo mem?... Mi supozas, ke ili jam estas tiel en la originalo, sed multe malpli pravigeblaj ili estas en esperanta tradudo, tial ke la tradukinto facile povas rekte interrilati kun hispanlingvaj [[samideano]]j, por tute oportuna korektado.
Kaj nun, kara leganto, jen invito: aĉetu la libron kaj juĝu mem, ĉar tio pozitive
utilos al vi kaj al tiuj, kiuj plej gratulinde ĝin prilaboris.|[[Luis Hernández Lahuerta| LUIS HERNANDEZ]]. [[Boletín]] n031 (jul 1951)
}}

== Eksteraj ligiloj ==

* [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/5762 Teksto] en [[Bitoteko]]
* SLEA – [[Sveda Laborista Esperanto-Asocio]]. [Böcker](https://www.slea.se/bocker).
* [Nodo50.org – [https://www.nodo50.org/esperanto/Libroservo/Svedanovelaro.htm priskribo] (mallonga prezento de la enhavo)
* [https://reta-vortaro.de/revo/dok/bibliogr.html REVO-bibliografio] mencioj en Esperantaj vortaroj kaj literaturaj referencoj, simile al aliaj antologioj kiel *Sveda Antologio*)
* [https://www.librarything.com/work/4958668/t/Sveda-novelaro LibraryThing] – Sveda novelaro] uzantaj priskriboj kaj katalogado</text>
      <sha1>kqdnu6bioxp3ui0tog7iqr21qe8ydoz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365466</id>
      <parentid>9365465</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */ [[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365466</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7099" sha1="hh2a7c9ctub4lqoxumzg6olz3ha6mkg" xml:space="preserve">{{Unua|kat=ne}}
{{informkesto Esperanto-libro
| titolo    = Sveda Novelaro
| aŭtoro   = Ferenc Szilágyi
| eldonjaro = 1950
| eldonurbo = [[Stokholmo]]
| eldoninto = [[Sveda Laborista Esperanto-Asocio]]
| paĝoj    = 235
| isbn      = 
| bildo     = 
}}
'''Sveda Novelaro''' estas [[antologio]] de svedaj [[Novelo|noveloj]] tradukitaj al Esperanto, eldonita en 1950 fare de [[Sveda Laborista Esperanto-Asocio]] (SLEA) en [[Stokholmo]]. La verko enhavas 20 novelojn de 16 modernaj svedaj aŭtoroj, plejparte ligitaj al la sveda laborista movado, kaj estis tradukita kaj redaktita de la hungara-sveda esperantisto [[Ferenc Szilágyi (verkisto)|Ferenc Szilágyi]]. Ĝi estas unu el la fruaj grandaj prezento de moderna sveda literaturo en Esperanto, emfazante sociajn temojn, laboristajn vivojn kaj realismajn rakontojn.

La represo aperis en 1985 (235 paĝoj, 21 cm), konservante la originalan enhavon. La libro estas konsiderata grava parto de la tradukita esperanta literaturo el la skandinava regiono, simila al aliaj antologioj kiel [[Sveda Antologio]] aŭ [[Sveda Poemaro]].

La antologio restas grava dokumento pri la interligo inter sveda [[laborista literaturo]] kaj la Esperanto-movado en la mezo de la 20-a jarcento, kaj estas rekomendata por legantoj interesataj pri tradukita skandinava prozo en Esperanto.

== Enhavo ==
La antologio prezentas dudek novelojn, kiuj reprezentas diversajn stilojn kaj temojn, sed havas komunan socian orientiĝon: multaj aŭtoroj devenas el la laborista medio kaj priskribas vivon de [[Laboristo|laboristoj]], [[Kamparano|kamparanoj]], sociajn maljustaĵojn kaj personajn luktojn en Svedio de la unua duono de la 20-a jarcento. La verko celas montri la riĉecon de moderna sveda prozo al esperantistoj.

La aŭtoroj inkluzivas elstarajn nomojn de la sveda [[laborista literaturo]], kiel: - [[Ivar Lo-Johansson]] - [[Folke Fridell]] - Moa Martinson - [[Harry Martinson]] - [[Jan Fridegård]] kaj aliaj (entute 16 verkistoj, por la kompleta listo de noveloj kaj iliaj aŭtoroj vidu la Diskuton de tiu ĉi artikolo).

La noveloj estas elektitaj por montri la diversecon: de realismaj priskriboj de ĉiutaga laborista vivo ĝis pli lirikaj aŭ socikritikaj rakontoj. La traduko de Szilágyi estas laŭdata pro sia fideleco al la originala stilo kaj lingva riĉeco.

== Historio kaj publikado ==
La libro eldonitis en 1950 de Sveda Laborista Esperanto-Asocio (SLEA), organizaĵo kun forta tradicio en Esperanto-laborista movado. Ferenc Szilágyi, kiu vivis en Svedio kaj estis aktiva en la Esperanto-movado, tradukis kaj redaktis la antologion. Li estis konata pro siaj kontribuoj al Esperanto-literaturo kaj ĵurnalismo (ekz. redaktoro de *Sondagsnisse-Strix*).

En 1985 aperis represo, kiu igis la libron denove havebla. La verko estas menciita en katalogo de Esperanto-bibliotekoj (ekz. Bitoteko de Esperanto) kaj en recenzoj de la epoko kiel valora enkonduko al sveda prozo.

== Recenzoj ==
{{citaĵo|Akurate kaj trafe, unu fojon pli, ludis Esperanto sian rolon de lingvo internacia, por diskonigi tra la mondo aktualajn kaj specialajn paĝojn de nacia literaturo.
Temas nun pri elektitaj pecoj - el ampleksa verkaro de 16 nuntempaj svedaj geverkistoj, kiuj elstaras en la moderna [[sveda literaturo]], kutime kaj plaĉe tiel alnomataj «{{J|laborista verkisto}}». Pro diversa deveno, nature, tre diversa estas ankaŭ la stilo kaj la enhavo de ĉiu aparta novelo, kvankam iu malhela kaj malgaja tono estas komuna vualo por ĉiuj kune. Mi ja scias, ke ne tute volonte oni akceptas, eĉ en laborulaj medioj, ke literaturo garnita per la marko [[laborista literaturo|«laborista»]] nepre devas esti ombra kaj pesimista. Objektive esplorante la sociajn [[problemo]]jn kaj ankaŭ rekte partoprenante en iliaj konvulsioj, oni ofte konstatas, ke la spico de spritaj diroj, aŭ la muziko de spontana rido, ne mankas en ordinara konversacio de malriĉuloj por iel ventoli iliajn zorgojn, same kiel orita strio de lumradio eniras en plej mizeran kabanon... Tamen, kvazaŭ devizo de stranga optimismo, tre oportuna por la ĝenerala fono, en unu el la [[novelo]]j de la ĵus legita volumo, en tiu sub titolo «Portu la ŝarĝon unu por la alia» aperas jena frazo: «Malsanoj apartenas al la vivo. Nur la morto liberigas nin de la [[malsano]]j». Kurioza teorio! sed teorio, kiun multaj personoj certe opinios malsana teorio, malbrava frazo, pli adekvata por ornami la splenon de aristokrato, en dekadenco, ol por vigligi la impetojn de konscia produktanto. Sed... komprenu bone, ke miaj antaŭaj rimarkoj nur koncernas la formon, la manieron rakonti la [[rakonto]]jn, kiuj estas krom tio vere interesaj, ekstreme delikataj, malgraŭ la krudeco de kelkaj esprimoj en epizodoj, kiuj postlasas meaitigajn pensojn aŭ melankoliajn sentojn: Unua alesto de knabo kun virino! Reveno de [[eksmalliberulo]] al malvarma hejmo. Edzo, sen filoj nek iluzioj, ludanta kun feliĉaj infanoj. Etulino sen nutro pro morto de la patrino. Afabla konduto de skandinavaj maristoj kun sendefenda indianino en malproksima Ĉilio. Sobra, preskaŭ lakona, priskribo pri la antikva greka lando, k. t. p...
Malfacila, tre malfacila, estis la tasko, kiun entreprenis S-ro Szilagyi por traduki klare kaj drapiri konvene la nekutiman formon de nekutima lingvaĵo, kiujn devas iĝi klara. Tra la densa kaj interplektita dornaĵaro de tiaj malfacilaĵoj, foje eĉ irinte returnen — ĉu ne vere? — nia kompetenta [[stilisto]], kaj ŝatata samideano, sukcesis trabati vojon, ĉe kies fina haltejo troviĝas jam la volumo, kiun, bele kaj originale bindita, la [[Sveda Laborista Esperanto-Asocio]] proponas al la esperantista publiko.
Estu dirite, do, senhezite, ke la lingvo estas freŝa kaj vigla, regule korekta, kvankam en kelkaj lokoj la frazkonstruo iomete ĝenas; ekz: «La silenton proksimiĝantaj infanvoĉoj rompis». Pri tute aparta flanko mi volas atentigi: en rakonto «Kalaboza» oni uzas sufiĉe da hispanlingvaj vortoj. Sed ili aperas, tie kaj tie, laŭ fuŝa maniero; - ĉu ne ankaŭ la titolo mem?... Mi supozas, ke ili jam estas tiel en la originalo, sed multe malpli pravigeblaj ili estas en esperanta tradudo, tial ke la tradukinto facile povas rekte interrilati kun hispanlingvaj [[samideano]]j, por tute oportuna korektado.
Kaj nun, kara leganto, jen invito: aĉetu la libron kaj juĝu mem, ĉar tio pozitive
utilos al vi kaj al tiuj, kiuj plej gratulinde ĝin prilaboris.|[[Luis Hernández Lahuerta| LUIS HERNANDEZ]]. [[Boletín]] n031 (jul 1951)
}}

== Eksteraj ligiloj ==

* [https://bitoteko.esperanto.es/xmlui/handle/11013/5762 Teksto] en [[Bitoteko]]
* SLEA – [[Sveda Laborista Esperanto-Asocio]]. [Böcker](https://www.slea.se/bocker).
* Nodo50.org – [https://www.nodo50.org/esperanto/Libroservo/Svedanovelaro.htm priskribo] (mallonga prezento de la enhavo)
* [https://reta-vortaro.de/revo/dok/bibliogr.html REVO-bibliografio] mencioj en Esperantaj vortaroj kaj literaturaj referencoj, simile al aliaj antologioj kiel *Sveda Antologio*)
* [https://www.librarything.com/work/4958668/t/Sveda-novelaro LibraryThing] – Sveda novelaro] uzantaj priskriboj kaj katalogado</text>
      <sha1>hh2a7c9ctub4lqoxumzg6olz3ha6mkg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Louis Leakey</title>
    <ns>1</ns>
    <id>939911</id>
    <revision>
      <id>9365143</id>
      <parentid>9364526</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <origin>9365143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3711" sha1="hhwo398jvlh6hi7rn3yuys0j54v8nlq" xml:space="preserve">Ne, li '''ne''' estis &lt;s&gt;paleoantropologisto&lt;/s&gt;, sed paleoantropologo - en la vorto la profesio, kion ankaŭ esprimus la esperanta vortokrea silabo -ist-, jam estas en la signifo, tial la silabo -ist- ne necesas kaj fakte malĝustas, simile kiel ekzemple psikologo, ne &lt;s&gt;psikologisto&lt;/s&gt;, biologo, ne &lt;s&gt;biologisto&lt;/s&gt;. Teorie eblus diri &quot;paleoantropologiisto&quot;, homo profesie umanta pri paleoantropologio, sed jam la paleoantropologo  estas longa kaj vorto teoria vorto &quot;paleoantropologiisto&quot; estus tute malpraktika. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:58, 26 mar. 2026 (UTC)

:Flanke: Mi ofte miras pri niaj elektoj de ruĝaj ligiloj: Louis evidente havis kvin infanojn, kiel fidinde informas la esperantlingva informkesto, kun ligiloj pri ĉiuj kvin vikidatumaj eroj. Estas klare ĉar estas esperantlingva artikola ĝermo [[Richard Leakey]], ke en tiu ĉi teksto '''estu''' interna ligilo al tiu ĝermo. Sed kio estas tiom aparta pri la filo [[Colin Leakey]], ke li meritas pri ruĝa ligilo, kaj la aliaj tri idoj ne meritas?? Kompreneble, meto de ruĝa ligilo neniel signifas aŭtomatan kreon de artikolo, nek post tago, post semajno nek post 20 jaroj, kaj nemeto de ligilo same ne signifas tion. Sed mi, de flanke rigardante nur povas vidi ke Priscilla ne havas vikipedian tekston en ajna lingvo, pri ŝi do devus esti aparte fortaj konvinkaj argumentoj ke enciklopedia artikolo unue farita en Esperanto estus nepra (mi ne vidas tiajn argumentojn), sed Jonathan, Philipp kaj Colin ĉiuj havas vikipediajn tekstojn en 2-3 naciaj lingvoj, kaj mi dirus ke ili ĉiuj estus tute same prioritataj aŭ neprioritataj pri ricevo de ruĝa ligilo. Kiu do decidas ke [[Colin Leakey]] estas la plej grava??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:09, 30 apr. 2026 (UTC)
::La aliaj gefiloj ne povas havi ligilon ĉar ili ne menciiĝas en la artikolo, kaj ili kredeble ne menciiĝas ĉar ili ne estas sciencistoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:01, 30 apr. 2026 (UTC)
:::{{re|Arbarulo}} '''Philip''' Leakey (Q7183298), n. 1949 estis kenja politikisto, konsentite, kvankam tio eble ne estis tre for de la laboro de la patro, sed '''Jonathan''' Leakey (Q1703232), 1940-2021, estis paleontologo kaj negocisto, kaj estas sciencista malkovrinto de la unuaj ostoj de '''''[[homo habilis]]''''', kiu jes honoriĝis per propra esperantlingva artikolo... Vi pravas ke tiuj du filoj nun ne menciiĝas en la artikolo, sed la demando kial, respektive kiu decidas kiu filo menciindas en la teksto, eĉ per ruĝa ligilo, kaj kiuj ne. Sed jes mi scias, ke aldoni duonfrazon pri ili povas ĉiam fari ĉiu neesperantista vikipedia aninumulo per iometa helpo de ''Google translate'', kaj homo kiu iom komprenas Esperanton sen tiu helpo, do la sojlo survoje al novaj ruĝaj ligiloj ne estas alta. Sed la informkesto ĉiukaze mencias ĉiujn faktojn, kaj ankaŭ signalas ke pri ĉiuj flankaj temoj ne estas ajna esperanta biografia teksto - do por mi persone la informkesto tute sufiĉas kiel superrigardo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:20, 1 maj. 2026 (UTC)
::::La homo kiu verkas tekston evidente decidas kion mencii en ĝi. Laŭ mi la decido estas tute konvena por la nuna amplekso de la artikolo. Se iam la artikolo estos pli ampleksa (kio estas dezirindega por tiel grava temo) verŝajne pli da detaloj kiel familianoj menciiĝos. 
::::Se ankaŭ vi ne volas forigi la mencion nek volas mencii aliajn familianojn, mi ne komprenas por kio vi komencis ĉi tiun diskuton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:24, 2 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hhwo398jvlh6hi7rn3yuys0j54v8nlq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365144</id>
      <parentid>9365143</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:25:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3722" sha1="sxgl3afkspxwr65i09k6yiav7n54fjo" xml:space="preserve">Ne, li '''ne''' estis &lt;s&gt;paleoantropologisto&lt;/s&gt;, sed paleoantropologo - en la vorto la profesio, kion ankaŭ esprimus la esperanta vortokrea silabo -ist-, jam estas en la signifo, tial la silabo -ist- ne necesas kaj fakte malĝustas, simile kiel ekzemple psikologo, ne &lt;s&gt;psikologisto&lt;/s&gt;, biologo, ne &lt;s&gt;biologisto&lt;/s&gt;. Teorie eblus diri &quot;paleoantropologiisto&quot;, homo profesie umanta pri paleoantropologio, sed jam la paleoantropologo  estas longa kaj vorto teoria vorto &quot;paleoantropologiisto&quot; estus tute malpraktika. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 18:58, 26 mar. 2026 (UTC)

:Flanke: Mi ofte miras pri niaj elektoj de ruĝaj ligiloj: Louis evidente havis kvin infanojn, kiel fidinde informas la esperantlingva informkesto, kun ligiloj pri ĉiuj kvin vikidatumaj eroj. Estas klare ĉar estas esperantlingva artikola ĝermo [[Richard Leakey]], ke en tiu ĉi teksto '''estu''' interna ligilo al tiu ĝermo. Sed kio estas tiom aparta pri la filo [[Colin Leakey]], ke li meritas pri ruĝa ligilo, kaj la aliaj tri idoj ne meritas?? Kompreneble, meto de ruĝa ligilo neniel signifas aŭtomatan kreon de artikolo, nek post tago, post semajno nek post 20 jaroj, kaj nemeto de ligilo same ne signifas tion. Sed mi, de flanke rigardante nur povas vidi ke Priscilla ne havas vikipedian tekston en ajna lingvo, pri ŝi do devus esti aparte fortaj konvinkaj argumentoj ke enciklopedia artikolo unue farita en Esperanto estus nepra (mi ne vidas tiajn argumentojn), sed Jonathan, Philipp kaj Colin ĉiuj havas vikipediajn tekstojn en 2-3 naciaj lingvoj, kaj mi dirus ke ili ĉiuj estus tute same prioritataj aŭ neprioritataj pri ricevo de ruĝa ligilo. Kiu do decidas ke [[Colin Leakey]] estas la plej grava??? [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 12:09, 30 apr. 2026 (UTC)
::La aliaj gefiloj ne povas havi ligilon ĉar ili ne menciiĝas en la artikolo, kaj ili kredeble ne menciiĝas ĉar ili ne estas sciencistoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 15:01, 30 apr. 2026 (UTC)
:::{{re|Arbarulo}} '''Philip''' Leakey (Q7183298), n. 1949 estis kenja politikisto, konsentite, kvankam tio eble ne estis tre for de la laboro de la patro, sed '''Jonathan''' Leakey (Q1703232), 1940-2021, estis paleontologo kaj negocisto, kaj estas sciencista malkovrinto de la unuaj ostoj de '''''[[homo habilis]]''''', kiu jes honoriĝis per propra esperantlingva artikolo... Vi pravas ke tiuj du filoj nun ne menciiĝas en la artikolo, sed la demando kial, respektive kiu decidas kiu filo menciindas en la teksto, eĉ per ruĝa ligilo, kaj kiuj ne. Sed jes mi scias, ke aldoni duonfrazon pri ili povas ĉiam fari ĉiu neesperantista vikipedia aninumulo per iometa helpo de ''Google translate'', kaj homo kiu iom komprenas Esperanton sen tiu helpo, do la sojlo survoje al novaj ruĝaj ligiloj ne estas alta. Sed la informkesto ĉiukaze mencias ĉiujn faktojn, kaj ankaŭ signalas ke pri ĉiuj flankaj temoj ne estas ajna esperanta biografia teksto - do por mi persone la informkesto tute sufiĉas kiel superrigardo... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 14:20, 1 maj. 2026 (UTC)
::::La homo kiu verkas tekston evidente decidas kion mencii en ĝi. Laŭ mi la decido estas tute konvena por la nuna amplekso de la artikolo. Se iam la artikolo estos pli ampleksa (kio estas dezirindega por tiel grava temo) verŝajne pli da detaloj kiel familianoj menciiĝos. 
::::Se ankaŭ vi ne volas forigi la mencion de Richard nek volas mencii aliajn familianojn, mi ne komprenas por kio vi komencis ĉi tiun diskuton. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:24, 2 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>sxgl3afkspxwr65i09k6yiav7n54fjo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oetz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>940628</id>
    <revision>
      <id>9365332</id>
      <parentid>9347833</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:08:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] ŝablonoj</comment>
      <origin>9365332</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1921" sha1="fxds5nh5hh4fav3odmbm175q8vn4fy6" xml:space="preserve">{{informkesto urbo
|ŝtato = {{Aŭstrio}}
|titolo de administra unuo1 = [[federaciaj landoj de Aŭstrio|Fed. lando]]
|administra unuo1 = {{Tirolo}}
|titolo de administra unuo3 = Distrikto 
|administra unuo3 = [[distrikto Imst]]
|poŝtkodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P281}}
|tel = {{#invoke:Wikidata|claim|P473}}
|aŭtokodo = {{#invoke:Wikidata|claim|P395}}
|regiono-ISO=AT-7
|tipo1 = reliefo
|situo sur mapo2=Aŭstrio
|tipo2 = reliefo
|zomo=11
}} 
'''{{paĝonomo}}''' {{prononco|øc}} estas komunumo de [[Aŭstrio]]. Ĝi apartenas al la [[federaciaj landoj de Aŭstrio|federacia lando]] [[Tirolo (Aŭstrio)|Tirolo]] - la norda parto de la eksa, pli vasta kultura regiono [[Tirolo]] - kaj al la [[distrikto Imst]]. Komence de [[{{WikidataLoĝantaroDato}}]] en la komunumo vivis {{unuo|{{WikidataLoĝantaro}}|loĝantoj}}. &lt;!-- por vikidatumoj: Komence de 2025 estis ? --&gt;

== Geografio ==
La komunuma teritorio ampleksas areon de {{unuo|{{#expr:({{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 2}}}} kvadrataj kilometroj, kio rezultigas loĝdenson de {{unuo|{{#expr:({{WikidataLoĝantaro}}/{{#invoke:Wikidata|claim|P2046}}) round 1}}}} loĝantoj/km². Geologie la teritorio apartenas al la [[orientaj Alpoj]]. Averaĝa alteco de la komunumo estas {{unuo|{{#invoke:Wikidata|claim|P2044}}}} metroj super la [[marnivelo]]. 
&lt;!--
== Partneraj komunumoj ==
* {{flago|lando}} [[?]] en [[?]]

== Konataj lokuloj==
* [[]] (jaro-jaro). profesio
--&gt;
[[Dosiero:Oetz - Pfarrkirche hll Georg und Nikolaus.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|la katolika paroĥa kirko [[sankta Georgo]] kaj [[sankta Nikolao|Nikolao]]}}]]
[[Dosiero:Oetz-Habichen - Bauernhaus Grassmayrhaus - I.jpg|eta|maldekstra|300ra|{{centre|tradicia bieno ''Grassmayrhaus''}}]]

{{-l}}

== Eksteraj ligiloj ==
* {{oficiala retejo|https://www.oetz.gv.at}} ({{de}})

{{Projektoj}}
{{Distrikto Imst}}

{{bibliotekoj}}

[[Kategorio:Komunumoj de Tirolo]]
[[Kategorio:Distrikto Imst]]</text>
      <sha1>fxds5nh5hh4fav3odmbm175q8vn4fy6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kondratij Rilejev</title>
    <ns>0</ns>
    <id>940990</id>
    <revision>
      <id>9365327</id>
      <parentid>9349328</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:06:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] ŝablonoj</comment>
      <origin>9365327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2888" sha1="r9zqe49vsvicqgf0y5qpn7dsj9f7bhn" xml:space="preserve">{{Informkesto verkisto}}

'''Kondrati Fjodoroviĉ RILEJEV''' ({{Lang-ru|Кондратий Фёдорович Рылеев}}, naskiĝis la 18-an julio (jul) / 29-an de septembro (greg) 1795 laŭ gregoria kalendaro en Batovo apud [[Gatĉino]] - mortis la 13-an julio (jul) / 25-an de julio (greg) 1826 en [[Sankt-Peterburgo]]) estis [[Rusoj|rusa]] [[poeto]], [[Eldonado|eldonisto]], kaj gvidanto de la [[Decembrista revolucio|Decembrista ribelo]], kiu provis renversi la rusan monarkion, kaj rezulte unu el la kvin ekzekutitaj gvidantoj en 1825.  ﻿ ﻿

Rilejev estis vigla, fajra junulo; liaj poemoj havas patriotan fervoron sed ankaŭ revolucian tendencon. Liaj plej konataj verkoj estas la poemaro ''Dumij'' kaj la poemo ''Vojnarovskij''. La poemo ''Nalivaiko'' restis nefinita.

Li estas brila ekzemplo de civitana poeto, batalanto por politikaj liberecoj kaj idealoj, kaj li restis fidela al si mem ĝis la fino. Li kreis originalan literaturan ĝenron, la dumaon (&quot;penso, reflekto&quot; en la rusa), iaspece amalgamon (kunmeto, mikso) de [[balado]] kaj [[elegio]] centritan ĉirkaŭ historia figuro aŭ [[nacia heroo]]. Li verkis 25 el ĉi tiuj dumaoj: ''Vopinarovsky''. ''La Partizanoj''. ''Gajdamak''. ''Nalivaiko''. kaj aliaj, ĉiuj el 1825. La dumao ([[d:Q2583965]]) kiel literatura ĝenro estas enradikiĝinta en ukraina folkloro ([[d:Q5863470]]). sed Rilejev enblovis novan vivon en ĝin per la spirito de [[Romantikismo]] kaj levis ĝin al la plej altaj niveloj de [[liriko]].

== En Esperanto ==
Iuj verkaĵoj de la rusa poeto kaj decembristo Kondratij Rilejev estas tradukitaj en Esperanton, kvankam ili plejparte aperas en antologioj aŭ revuoj prefere ol en dediĉitaj unuopaj libroj.

* &quot;Al la dornbetulo&quot; (К терновнику), trad. [[K. Gusev]] (1990) Eldonejo/Fonto. Aperis en la antologio ''Rusa poezio en tradukoj de K. Gusev'' (Moskvo, eldonejo &quot;[[Progreso (eldonejo)|Progreso]]&quot;).
* &quot;Civitano&quot; (Гражданин), trad. K. Gusev (1990). Eldonejo/Fonto: Aperis en la sama antologio ''Rusa poezio en tradukoj de K. Gusev''.
* &quot;Nalivajko&quot; (Наливайко) – fragmentoj, trad. [[Nikolaj Danovskij]] (verŝajne) (proksimume 1910–1930). Eldonejo/Fonto: Eltiraĵoj el liaj historiaj poemoj aperis en fruaj sovetiaj Esperanto-gazetoj aŭ en historiaj literaturaj kolektoj.

Krome, fragmentoj de liaj verkoj estis inkluditaj en la monumenta '''&quot;Rusa Antologio&quot;''' (eldonita en 1933 de [[Eldon-Kooperativo por Revolucia Esperanto-Literaturo|Eldona Kooperativo de Esperantistoj]], redaktita de [[Nikolao Nekrasov|N. V. Nekrasov]] kaj [[Valentin Poljakov|V. Poljakov]]), kie li estas reprezentata kiel unu el la ĉefaj voĉoj de la decembrista movado.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}{{projektoj}}

{{Ĝermo|}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo}}

[[Kategorio:Rusiaj poetoj]]
[[Kategorio:Rusiaj framasonoj]]
[[Kategorio:Rusiaj revoluciuloj]]
[[Kategorio:Decembristoj]]</text>
      <sha1>r9zqe49vsvicqgf0y5qpn7dsj9f7bhn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Valio (visigota reĝo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>941879</id>
    <revision>
      <id>9365374</id>
      <parentid>9361870</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] Nekorekta linirompo (&lt;br&gt;)</comment>
      <origin>9365374</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5192" sha1="sn9xwzapoj29oj8xua2p84dy2yo0dc5" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
|nomo                =&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;&lt;big&gt;&lt;b&gt;Walia&lt;br&gt;[[Visigotaj reĝoj|rex Visigothorum]]&lt;br/&gt;(385-418)&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;
|dosiero             =Walia,_rey_de_los_Visigodos_(Museo_del_Prado).jpg
| grandeco de dosiero = 250px
|priskribo           =Ikonografia bildo de Valio, reĝo de la visigotoj.
|dato de naskiĝo     =[[385]]
|loko de naskiĝo     =[[Regno de ostrogotoj]]
|dato de morto     =[[418]]
|loko de morto     =[[Tuluzo]], [[Regno de ostrogotoj]]
}}
&lt;big&gt;'''Valio'''&lt;/big&gt; aŭ hispane:&lt;big&gt;'''Walia'''&lt;/big&gt; estis reĝo de la visigotoj de 415 ĝis 418, gajnante reputacion kiel granda militisto kaj prudenta reganto. Li estis elektita al la trono post kiam [[Ataulfo]] kaj [[Sigeriko]] estis murditaj en 415. Unu el la plej rimarkindaj atingoj de Valio  estis negoci la &quot;foedus&quot; (speco de traktato aŭ interkonsento) kun la romia imperiestro [[Flavio Honorio|Honorio]] en 416.

Ĉi tiu interkonsento permesis al la visigotoj setliĝi en [[Akvitanio]], regiono en nuntempa Francio, kontraŭ militservo al Romo. Ĉi tiu setlejo markis signifan paŝon al la fina establado de visigota regno en la [[Iberio|Iberia Duoninsulo]]. Lin sukcedis [[Teodoriko la 1-a (visigoto)|Teodoriko la 1-a]].

==Biografio==
Politika intrigo antaŭis la ekpotenciĝon de Valio, ĉar lia visigota antaŭulo Ataulfo — kiu edziĝis al [[Galla Placidia]] en 414 — estis murdita de siaj sekvantoj, kiuj kredis lin marioneto de la romiaj interesoj.
[[Dosiero:Mapa_guerra_de_Hispania_(416-418).svg|eta|maldekstre|300ra|&lt;center&gt;Gota milito en Hispanio.&lt;/center&gt;]]
La posteulo de Ataulfo, Sigeriko, ignoris la visigotajn rajtojn pri proceduro al milita gvidado kaj ŝajnis simile konsenti al la romianoj; tiaj perceptoj inter lia popolo rapide kondukis al lia morto nur sep tagojn post la ekpotenciĝo. Valio estis elektita por anstataŭigi Sigerikon en 415, ĉar la visigotoj estis konvinkitaj, ke li finus iujn ajn pacnegocadojn kun Romo entreprenitajn de liaj antaŭuloj. Tiutempe, la ĉefa antagonisto de la gotoj estis [[Konstancio la 3-a]], la [[:en:Magister militum|&quot;magister militum&quot;]] (&quot;komandanto de la soldatoj&quot;) de la imperiestro Honorio.

Simile al sia antaŭulo [[Alariko la 1-a|Alariko]], Valio provis preni siajn gotajn fortojn al norda Afriko, sed finfine &quot;malsukcesis en la [[Ĝibraltara Markolo|Ĝibraltara Maro]]&quot;, malsukceso, kiu ekigis lian peton pri paco. Poste, Valio akceptis traktaton ofertitan de Honorio kun la Romia Imperio.

Kristana historiisto kaj teologo, [[Paŭlo Orosio|Orozio]], raportis, ke la kondiĉoj de la interkonsentoj faritaj en 416 kaj 418 estis tre favoraj por la romianoj, inkluzive de la reveno de la fratino de Honorio, Galla Placidia, al li. Kiajn ajn avantaĝojn gajnis Valio akirante manĝaĵojn por siaj trupoj per la traktato kun Romo, estis Konstancio, kiu ekspluatis la situacion certigante la revenon de la fratino de la imperiestro, movo, kiun historiisto [[:en:Michael Kulikowski|Michael Kulikowski]] nomis vojo &quot;por la imperia familio&quot;.

==Gota milito en Hispanio==
Nun funkciante al la romianoj kiel [[:en:foederati|&quot;foederati&quot;]], Valio kaj liaj gotoj marŝis kontraŭ la [[alanoj]] kaj [[vandaloj]] en kaj [[Hispania Baetica|Baetica]] kaj [[Luzitanio]] kun &quot;drama sukceso&quot;. Ĉi tiuj atingoj kontraŭ la [[Asdingoj|asdingaj vandaloj]] kaj alanoj estis ordonitaj laŭ peto de Konstancio. Inter 417 kaj en 418, la gotoj de Valio kaŭzis konsiderindajn malvenkojn al la vandaloj kaj alanoj egale; eĉ mortigante la alanan reganton, Addax&lt;ref&gt;[https://grokipedia.com/page/the_emperor_honorius_making_constantius_his_co_ruler Grokipedia]&lt;/ref&gt;.

Por tiu celo, la romia verkisto kaj kleriko [[Hidacio]] registris kiel Valio, reĝo de la gotoj &quot;en la nomo de Romo...kaŭzis vastan buĉadon al la barbaroj en Hispanio&quot;. Pro iu ajn kialo, Konstancio memorigis la gotojn de Valio  - historiisto Randers-Pehrson sugestas, ke la magister militum estis alarmita kaj timigita pri ilia sukceso - kaj poste &quot;loĝigis ilin en suda Gaŭlio&quot;.

Tamen, al la gotaj federaciuloj de Valio  estis &quot;asignitaj&quot; la [[Garono|Garona valo]] de &quot;[[Tuluzo]] ĝis [[Bordeaux|Bordozo]]&quot; kaj la marborda strio laŭlonge de Atlantiko de [[:fr:Les Landes|Les Landes]] ĉe la piedo de la Pireneoj &quot;ĝis la [[Luaro]] en la nordo&quot;. Malgraŭ sia sukceso, Valio  mortis antaŭ ol li povus forlasi Hispanion.

La filino de Valio  estis la patrino de [[Ricimero]] kaj la bopatrino de [[:en:Gondioc|Gondioko]] (420-473), reĝo de la [[Reĝlando Burgonjo|Burgundoj]. Valio foje estas supozita esti la historia modelo por la legenda figuro de [[:en:Walter of Aquitaine|Walter de Akvitanio]].

== Referencoj ==
{{referencoj}}

[[Kategorio:Naskiĝintoj en 385]]
[[Kategorio:Mortintoj en 418]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 4-a jarcento]]
[[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]]
[[Kategorio:Mortintoj en Francio]]
{{DEFAŬLTORDIGO:Valio}}
{{Navigilo Ostrogotoj}}

{{Sinsekvo
 | titolo   = [[Visigotaj reĝoj]]
 | periodo  = [[415]] - [[418]]
 | antaŭ   = [[Sigeriko]] ([[370]]-[[415]])
 | post     = [[Teodoriko la 1-a (visigoto)|Teodoriko la 1-a]] ([[390]]-[[451]])
}}</text>
      <sha1>sn9xwzapoj29oj8xua2p84dy2yo0dc5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365403</id>
      <parentid>9365374</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5193" sha1="gmsmfe60tj7xh3xh7s0cc9hxulb2x94" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
|nomo                =&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;&lt;big&gt;&lt;b&gt;Walia&lt;br&gt;[[Visigotaj reĝoj|rex Visigothorum]]&lt;br/&gt;(385-418)&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;
|dosiero             =Walia,_rey_de_los_Visigodos_(Museo_del_Prado).jpg
| grandeco de dosiero = 250px
|priskribo           =Ikonografia bildo de Valio, reĝo de la visigotoj.
|dato de naskiĝo     =[[385]]
|loko de naskiĝo     =[[Regno de ostrogotoj]]
|dato de morto     =[[418]]
|loko de morto     =[[Tuluzo]], [[Regno de ostrogotoj]]
}}
&lt;big&gt;'''Valio'''&lt;/big&gt; aŭ hispane:&lt;big&gt;'''Walia'''&lt;/big&gt; estis reĝo de la visigotoj de 415 ĝis 418, gajnante reputacion kiel granda militisto kaj prudenta reganto. Li estis elektita al la trono post kiam [[Ataulfo]] kaj [[Sigeriko]] estis murditaj en 415. Unu el la plej rimarkindaj atingoj de Valio  estis negoci la &quot;foedus&quot; (speco de traktato aŭ interkonsento) kun la romia imperiestro [[Flavio Honorio|Honorio]] en 416.

Ĉi tiu interkonsento permesis al la visigotoj setliĝi en [[Akvitanio]], regiono en nuntempa Francio, kontraŭ militservo al Romo. Ĉi tiu setlejo markis signifan paŝon al la fina establado de visigota regno en la [[Iberio|Iberia Duoninsulo]]. Lin sukcedis [[Teodoriko la 1-a (visigoto)|Teodoriko la 1-a]].

==Biografio==
Politika intrigo antaŭis la ekpotenciĝon de Valio, ĉar lia visigota antaŭulo Ataulfo — kiu edziĝis al [[Galla Placidia]] en 414 — estis murdita de siaj sekvantoj, kiuj kredis lin marioneto de la romiaj interesoj.
[[Dosiero:Mapa_guerra_de_Hispania_(416-418).svg|eta|maldekstre|300ra|&lt;center&gt;Gota milito en Hispanio.&lt;/center&gt;]]
La posteulo de Ataulfo, Sigeriko, ignoris la visigotajn rajtojn pri proceduro al milita gvidado kaj ŝajnis simile konsenti al la romianoj; tiaj perceptoj inter lia popolo rapide kondukis al lia morto nur sep tagojn post la ekpotenciĝo. Valio estis elektita por anstataŭigi Sigerikon en 415, ĉar la visigotoj estis konvinkitaj, ke li finus iujn ajn pacnegocadojn kun Romo entreprenitajn de liaj antaŭuloj. Tiutempe, la ĉefa antagonisto de la gotoj estis [[Konstancio la 3-a]], la [[:en:Magister militum|&quot;magister militum&quot;]] (&quot;komandanto de la soldatoj&quot;) de la imperiestro Honorio.

Simile al sia antaŭulo [[Alariko la 1-a|Alariko]], Valio provis preni siajn gotajn fortojn al norda Afriko, sed finfine &quot;malsukcesis en la [[Ĝibraltara Markolo|Ĝibraltara Maro]]&quot;, malsukceso, kiu ekigis lian peton pri paco. Poste, Valio akceptis traktaton ofertitan de Honorio kun la Romia Imperio.

Kristana historiisto kaj teologo, [[Paŭlo Orosio|Orozio]], raportis, ke la kondiĉoj de la interkonsentoj faritaj en 416 kaj 418 estis tre favoraj por la romianoj, inkluzive de la reveno de la fratino de Honorio, Galla Placidia, al li. Kiajn ajn avantaĝojn gajnis Valio akirante manĝaĵojn por siaj trupoj per la traktato kun Romo, estis Konstancio, kiu ekspluatis la situacion certigante la revenon de la fratino de la imperiestro, movo, kiun historiisto [[:en:Michael Kulikowski|Michael Kulikowski]] nomis vojo &quot;por la imperia familio&quot;.

==Gota milito en Hispanio==
Nun funkciante al la romianoj kiel [[:en:foederati|&quot;foederati&quot;]], Valio kaj liaj gotoj marŝis kontraŭ la [[alanoj]] kaj [[vandaloj]] en kaj [[Hispania Baetica|Baetica]] kaj [[Luzitanio]] kun &quot;drama sukceso&quot;. Ĉi tiuj atingoj kontraŭ la [[Asdingoj|asdingaj vandaloj]] kaj alanoj estis ordonitaj laŭ peto de Konstancio. Inter 417 kaj en 418, la gotoj de Valio kaŭzis konsiderindajn malvenkojn al la vandaloj kaj alanoj egale; eĉ mortigante la alanan reganton, Addax&lt;ref&gt;[https://grokipedia.com/page/the_emperor_honorius_making_constantius_his_co_ruler Grokipedia]&lt;/ref&gt;.

Por tiu celo, la romia verkisto kaj kleriko [[Hidacio]] registris kiel Valio, reĝo de la gotoj &quot;en la nomo de Romo...kaŭzis vastan buĉadon al la barbaroj en Hispanio&quot;. Pro iu ajn kialo, Konstancio memorigis la gotojn de Valio  - historiisto Randers-Pehrson sugestas, ke la magister militum estis alarmita kaj timigita pri ilia sukceso - kaj poste &quot;loĝigis ilin en suda Gaŭlio&quot;.

Tamen, al la gotaj federaciuloj de Valio  estis &quot;asignitaj&quot; la [[Garono|Garona valo]] de &quot;[[Tuluzo]] ĝis [[Bordeaux|Bordozo]]&quot; kaj la marborda strio laŭlonge de Atlantiko de [[:fr:Les Landes|Les Landes]] ĉe la piedo de la Pireneoj &quot;ĝis la [[Luaro]] en la nordo&quot;. Malgraŭ sia sukceso, Valio  mortis antaŭ ol li povus forlasi Hispanion.

La filino de Valio  estis la patrino de [[Ricimero]] kaj la bopatrino de [[:en:Gondioc|Gondioko]] (420-473), reĝo de la [[Reĝlando Burgonjo|Burgundoj]]. Valio foje estas supozita esti la historia modelo por la legenda figuro de [[:en:Walter of Aquitaine|Walter de Akvitanio]].

== Referencoj ==
{{referencoj}}

[[Kategorio:Naskiĝintoj en 385]]
[[Kategorio:Mortintoj en 418]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 4-a jarcento]]
[[Kategorio:Mortintoj en la 5-a jarcento]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Francio]]
[[Kategorio:Mortintoj en Francio]]
{{DEFAŬLTORDIGO:Valio}}
{{Navigilo Ostrogotoj}}

{{Sinsekvo
 | titolo   = [[Visigotaj reĝoj]]
 | periodo  = [[415]] - [[418]]
 | antaŭ   = [[Sigeriko]] ([[370]]-[[415]])
 | post     = [[Teodoriko la 1-a (visigoto)|Teodoriko la 1-a]] ([[390]]-[[451]])
}}</text>
      <sha1>gmsmfe60tj7xh3xh7s0cc9hxulb2x94</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sokrato la Juna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942109</id>
    <revision>
      <id>9365463</id>
      <parentid>9361975</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365463</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10275" sha1="5neh3rnwck4a3w8qfobvli3kerexloj" xml:space="preserve">{{Informkesto gravulo
|nomo                =&lt;span style=&quot;text-shadow:gray 4px 4px 2px;&quot;&gt;&lt;font color=&quot;white&quot;&gt;&lt;big&gt;&lt;b&gt;Σωκράτης ο Νεαρός&lt;br&gt;([[-415|415 a.K.]]- [[-365|365 a.K.]])&lt;/b&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/span&gt;
|dosiero             =University_of_Athens_-_Propylaea_-_fresco_detail_-_philosophy.jpg
| grandeco de dosiero = 250px
|priskribo           =Alegorio pri la Filozofio - Detalo de la fresko sur la centra fasado. [[Nacia kaj Kapodistria Universitato de Ateno]].
|dato de naskiĝo     =[[-415|415 a.K.]]
|loko de naskiĝo     =[[Ateno]], [[Antikva Grekio]]
|dato de morto     =[[-365|365 a.K.]]
|loko de morto     =[[Ateno]], [[Antikva Grekio]]
}}
 
'''Sokrato la Juna''' (greke Σωκράτης ὁ νεώτερος ''Sōkrátēs ho neṓteros'') estis antikva greka filozofo. Li vivis en [[Ateno]] kaj komence apartenis al la rondo de la fama filozofo [[Sokrato]] (&quot;la Maljuna&quot;), kiu estis ekzekutita en 399 a.K. Poste, Sokrato la Juna laboris ĉe la [[Akademio de Platono]], kie li ŝajne estis konata kaj respektata membro.

==Vivo== 
Dum iuj akademiuloj pridubas ĉu Sokrato la Juna estis historia figuro,&lt;ref&gt; Dietrich Kurz (eld.): Platon: Phaidros, Parmenides, Briefe (= Gunther Eigler (eld.): Platon: Werke in acht Bänden, Bd. 5), Darmstadt 1983, S. 465 Anm. 159; Tuija Jatakari: Der jüngere Sokrates. In: ''Arctos'' 24, 1990, S. 29–45, hier: 38–45.&lt;/ref&gt; la ĝenerala opinio konsideras ĝin verŝajna.&lt;ref&gt; Debra Nails: ''The People of Plato'', Indianapolis 2002, S. 269; Michael Erler: ''Platon'' (= Hellmut Flashar (Hrsg.): Grundriss der Geschichte der Philosophie. Die Philosophie der Antike, Band 2/2), Basel 2007, p. 233. Vgl. Maurizio Migliori: ''Arte politica e metretica assiologica'', Milano 1996, p. 35f.&lt;/ref&gt; Li estis samtempulo de [[Platono]] kaj la matematikisto [[Teeteto]]. Teeteto, laŭ Platono, nomis lin sia &quot;kunstudanto&quot;, kun kiu li kutimis dividi la malfacilaĵojn. Ĉi tiu komuna, streĉa praktiko — Platono uzas terminon el la gimnastiko — verŝajne rilatas al sciencaj agadoj.&lt;ref&gt; Platono, ''Sophistes'' 218b; vgl. Theaitetos 147c–d.&lt;/ref&gt;

Tri antikvaj biografioj de [[Aristotelo]] asertas, ke ĉi tiu filozofo, antaŭ ol aliĝi al Platono, estis studento de Sokrato dum iom da tempo — laŭ unu versio de ĉi tiu tradicio, dum tri jaroj — kaj restis kun li (proksimume) ĝis la morto de Sokrato. Letero de Aristotelo al reĝo [[Filipo la 2-a (Makedonio)|Filipo la 2-a]] de [[Makedonio]] estas citita kiel fonto.

[[Dosiero:Socrates and Plato Socrates y Platon, Escuela de Atenas, Raffae.jpg|eta|maldekstre|250ra|&lt;center&gt;[[Sokrato]] kaj [[Platono]], Atena Akademio, detalo de pentraĵo de [[Rafaelo]] (1483-1520).&lt;/center&gt;]]

[[Dosiero:Spangenberg_-_Schule_des_Aristoteles.jpg|eta|dekstre|400ra|&lt;center&gt;En [[Politikistoj]], verko de [[Aristotelo]], Sokrato la Juna estas unu el la kvar interparolantoj, la ceteraj estas [[Sokrato|Sokrato la Maljuna]], la matematikisto [[Teodoro de Cireno]] kaj iu anonima &quot;fremdulo&quot; el [[Elajo]].&lt;/center&gt;]]

Ne estas klare, ĉu tio rilatas al (kronologie neebla) rilato kun la pli aĝa Sokrato, kiu mortis longe antaŭ la naskiĝo de Aristotelo,&lt;ref&gt; Ingemar Düring: ''Aristotle in the Ancient Biographical Tradition'', Göteborg 1957, p. 108, 117f.&lt;/ref&gt; ĉu ekzistas eraro en la teksta transdono,&lt;ref&gt; Tuija Jatakari: ''Der jüngere Sokrates''. In: ''Arctos'' 24, 1990, S. 29–45, hier: 36f.&lt;/ref&gt; aŭ ĉu la deklaro rilatas al iu Sokrato pli juna. En ĉi-lasta kazo, eblas, ke la aserto havas almenaŭ historian bazon.

Tio signifas, ke Aristotelo, kiu aliĝis al la Akademio en 367 a.K., estis komence mentorita de Sokrato kaj nur pli malfrue, post la morto de Sokrato, evoluigis al pli proksima rilato kun Platono.&lt;ref&gt; Hermann Schmitz: ''Die Ideenlehre des Aristoteles'', Band 2: Platon und Aristoteles, Bonn 1985, S. 144–148; Ernst Kapp: Sokrates der Jüngere. In: Ernst Kapp: Ausgewählte Schriften, Berlin 1968, pp. 180–187, hier: 180–182; François Lasserre: ''De Léodamas de Thasos à Philippe d’Oponte'', Napoli 1987, p. 503f.&lt;/ref&gt; Se la rakonto pri la tri jaroj da studado de Sokrato estas preciza, li devintus morti en 364 a.K.

Tamen, ĉi tion kontraŭdiras deklaro en letero atribuita al Platono, kiu — eĉ se ĝi estas falsa letero — certe estis verkita de bone informita persono. Laŭ la letero, Sokrato la Juna ankoraŭ vivis ĉirkaŭ 360 a.K. Li laŭdire suferis tiutempe de [[Urologio|urologia malsano]], [[:en:Dysuria|strangurio]] (&quot;malfacileco pri urinado&quot;), kiu malhelpis lin vojaĝi.&lt;ref&gt; (Pseudo-)Platon, Brief 11 358d–e. Zur Datierung des Briefs und der umstrittenen Frage seiner Echtheit siehe Michael Erler: Platon (= Hellmut Flashar (eld.): Grundriss der Geschichte der Philosophie. Die Philosophie der Antike, Band 2/2), Basel 2007, p. 320f.; Hermann Schmitz: ''Die Ideenlehre des Aristoteles'', Band 2: Platon und Aristoteles, Bonn 1985, p. 137f.&lt;/ref&gt;

==Doktrino== 
En sia [https://iep.utm.edu/aristotle-metaphysics/ Metafiziko], Aristotelo kritikas tion, kion li konsideras misgvida komparo de Sokrato.&lt;ref&gt; Aristotelos, ''Metafiziko'' 1036b24–1037a10.&lt;/ref&gt; Antikvaj komentistoj pri Aristotelo jam identigas ĉi tiun pensulon kun la juna Sokrato konata el la verkoj de Platono.&lt;ref&gt; Pseudo-Alexander von Aphrodisias, In ''Aristotelis metaphysica commentaria'', eld. Michael Hayduck, Berlin 1891, p. 514; Asklepio de Tralleis, In ''Aristotelis metaphysicorum libros A–Z commentaria'', eld. Michael Hayduck, Berlin 1888, p. 420.&lt;/ref&gt; Ĉi tiu identigo estas konsiderata kredinda en la akademia medio.

Aristotelo akuzas Sokraton pri praktikado de metodo, kiu traktas vivantajn estaĵojn kiel matematikajn objektojn, difinante ilin sendepende de iliaj materiaj komponaĵoj, same kiel oni difinas cirklon sen referenco al la materio, en kiu ĝi estas reprezentita. Aristotelo argumentas, ke la analogeco, kiun Sokrato proponas inter vivantaj estaĵoj kaj matematikaj objektoj, ne ekzistas. Ne povas ekzisti abstrakta homo same kiel ekzistas abstraktaj geometriaj figuroj, ĉar ĉiu vivanta estaĵo, laŭdifine, devas esti kapabla je moviĝo kaj tiel posedi moveblajn vivajn partojn (ekzemple, funkciajn manojn ĉe homoj).

Tamen, tio antaŭsupozas, ke animo, kiel formo, estas ligita al sia korpo, kiel la koresponda materio (vidu ankaŭ [[hilemorfismo]]n), kaj tio validas nur ĉe konkretaj, sensuale percepteblaj homoj.&lt;ref&gt; Ernst Kapp: ''Sokrates der Jüngere''. In: Ernst Kapp: ''Ausgewählte Schriften'', Berlin 1968, pp. 180–187, hier: 183–187.&lt;/ref&gt; Ŝajne, Sokrato opiniis, ke la organike strukturita korpo estas same senrilata al homoj kiel la materialo, el kiu reprezentado de geometria figuro estas formita, estas al geometria figuro, kaj tial ne apartenas al la difino de homaro.

Laŭ hipotezo prezentita de [[:de:Hermann Schmitz (Philosoph)|Hermann Schmitz]], rondo da &quot;Amikoj pri Ideoj&quot; formiĝis ĉirkaŭ Sokrato la Juna ĉe la Akademio. Ĉi tiu grupo, influita de Sokrato, pledis por radikala, dualisma versio pri la teorio de Platono pri la Ideoj, tiel kontraŭdirante la vidpunkton de Platono. La &quot;Amikoj pri Ideoj&quot; forte emfazis la apartigon de fariĝo kaj estaĵo, neis ajnan komunecon aŭ similecon inter la Ideoj kaj iliaj respondaj sensaj objektoj, kaj reduktis la ligon inter ili al nura simileco de nomoj.&lt;ref&gt; Hermann Schmitz: ''Die Ideenlehre des Aristoteles'', Band 2: ''Platon und Aristoteles'', Bonn 1985, pp. 139–156.&lt;/ref&gt;

En la certe falsa &quot;Dua Letero de Platono&quot;, estas mencio pri verkoj, kiuj estis disvastigitaj sub la nomo de Platono, sed reale originita de Sokrato, kiu estis &quot;bela kaj rejunigita&quot;. La nekonata aŭtoro de la letero verŝajne aludis al Sokrato la Juna.&lt;ref&gt; François Lasserre: ''De Léodamas de Thasos à Philippe d’Oponte. Témoignages et fragments'', Napoli 1987, pp. 508–510.&lt;/ref&gt;

==Rolo en la Dialogoj de Platono==
Sokrato la Juna aperas en tri el la literaturaj dialogoj de Platono: la Politiko (&quot;Ŝtatisto&quot;), la [[Teaiteto|Teeteto]], kaj la [[:en:Sophist (dialogue)|Sofisto]]. En la Teeteto kaj la Sofisto, Sokrato la Juna estas inter la ĉeestantoj sed ne parolas.&lt;ref&gt; Platono, ''Theaitetos'' 147c–d; ''Sophistes'' 218b.&lt;/ref&gt;

En la verko [[:en:Statesman (dialogue)|&quot;Politikos&quot;]] de Aristotelo, Sokrato la Juna estas unu el kvar interparolantoj; la aliaj estas [[Sokrato|Sokrato la Maljuna]], la matematikisto [[Teodoro de Cireno]], kaj nenomita &quot;fremdulo&quot; el [[Elajo]]. En tiu sama verko, kies fikcia intrigo okazas en 399 a.K., la partoprenantoj taskigas sin difini kio konsistigas ŝtatestron kaj kia estas la celo de vera regarto. Teodoro kaj Sokrato la Maljuna partoprenas nur mallonge komence de la diskuto kaj poste limigas sin al aŭskultado. La efektiva dialogo estas konversacio inter la fremdulo kaj la maljuna Sokrato. La fremdulo, multe pli supera en sia filozofia scio, gvidas la diskuton. Lia pli juna interparolanto plejparte limigas sin al esprimoj je konsento kaj demandado. Li montras bonan komprenon pri la temo kaj kapablas kunordigi la argumenton, sed li faras metodologiajn erarojn kaj kontribuas relative malmulte por la akiro de la scio. Iafoje, li reagas tro rapide kaj elmontras manko da antaŭscio.&lt;ref&gt; Mitchell Miller: ''The Philosopher in Plato’s Statesman'', 2. Auflage, Las Vegas 2004, S. 7f.; Michael Erler: ''Anagnorisis in Tragödie und Philosophie''. In: ''Würzburger Jahrbücher für die Altertumswissenschaft Neue Folge'' Bd. 18, 1992, pp. 147–170, hier: p. 154 kaj Anm. 26. Vgl. Maurizio Migliori: ''Arte politica e metretica assiologica'', Milano 1996, p. 213.&lt;/ref&gt;

[https://journal.fi/arctos/article/view/86892 Tuija Jatakari] kredas, ke Sokrato la Juna estas fikcia persono, malantaŭ kiu Platono mem kaŝas sin.&lt;ref&gt; Tuija Jatakari: ''Der jüngere Sokrates''. In: ''Arctos'' 24, 1990, pp. 29–45, hier: 38–45. Abgelehnt wird diese Hypothese u. a. von Debra Nails: ''The People of Plato'', Indianapolis 2002, p. 269.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
{{Referencoj}}
 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en -415|415 a.K.]]
[[Kategorio:Mortintoj en -365|365 a.K.]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en la 5-a jarcento a.K.]]
[[Kategorio:Mortintoj en la 4-a jarcento a.K.]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Ateno]]
[[Kategorio:Mortintoj en Ateno]]
{{Trad|de|Sokrates der Jüngere|Q1367611}}
{{DEFAŬLTORDIGO:Sokrato la Juna}}</text>
      <sha1>5neh3rnwck4a3w8qfobvli3kerexloj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bluvosta smeraldokolibro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942228</id>
    <revision>
      <id>9365412</id>
      <parentid>9359684</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:32:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17673" sha1="r79uezyweirxlnzemb1ktm1p0z1ajy3" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Bluvosta smeraldokolibro
|koloro = pink
|dosiero = Blue-tailed Emerald - Ecuador S4E0715.jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Chlorostilbon]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1853
|specio = '''Bluvosta smeraldokolibro''' ''C. mellisugus''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2017 |title= ''Chlorostilbon mellisugus'' |amends= 2016 |article-number= e.T22687313A112399190 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22687313A112399190.en |access-date=1a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Chlorostilbon mellisugus''
|dunomo aŭtoritato = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[1758]])
|vikispecio = ''Chlorostilbon mellisugus''
|komunejo = ''Chlorostilbon mellisugus''
|sinonimo= 
''Trochilus mellisugus'' {{small|Linnaeus,&amp;nbsp;1758}}&lt;br /&gt;
''Ornismya prasina'' {{small|[[René Lesson|Lesson]],&amp;nbsp;1830}}&lt;br /&gt;
''Chlorostilbon brevicaudatus'' {{small|[[John Gould|Gould]],&amp;nbsp;1861}}
|mapo de vivoteritorioj = Chlorostilbon mellisugus map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Bluvosta smeraldokolibro''', ''Chlorostilbon mellisugus'', estas [[kolibro]] de la genro ''[[Chlorostilbon]]'' kaj subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek specioj en la genro ''[[Chlorostilbon]]'', kiu vivas en tropika kaj subtropika [[Sudameriko]] oriente de [[Andoj]] el [[Kolombio]] orienten ĝis [[Gujanoj]] kaj [[Trinidado]], kaj suden ĝis norda [[Bolivio]] kaj centra [[Brazilo]].&lt;ref name=IOC13.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 13.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor1-link=Frank Gill (ornitologo) |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=2023 |access-date=13a de Decembro 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HBW2020&quot;&gt;{{Cite book |url=http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip |title=Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world |publisher=HBW kaj BirdLife International |year=2020 |edition=5}}&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Bluvostan smeraldokolibron [[Specipriskribo|formale priskribis]] la sveda natursciencisto [[Carl Linnaeus]] en 1758 en la 10a eldono de lia verko ''[[Systema Naturae]]'' sub la [[dunoma nomenklaturo|duvorta nomo]] ''Trochilus mellisugus''.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1758 | title= Systema Naturae per regna tria naturae, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | volume=1 | edition=10th | page=121 | publisher=Laurentii Salvii | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/727026 }}&lt;/ref&gt; La [[specia epiteto]] kombinas la [[Latina]]jn ''mel'' kun signifo &quot;mielo&quot; kaj ''sugere'' kun signifo &quot;suĉi&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=249 }}&lt;/ref&gt; La priskribo de Linnaeus estis tipe mallonga kaj ne estis klara kiun specion li estis priskribinta. Kiam li ĝisdatigis ''Systema Naturae'' por la 12a eldono en 1766 Linnaeus aldonis citaĵojn inkludante unu al la &quot;tutverda kolibro&quot; kiun priskribis kaj bildigis la angla natursciencisto [[George Edwards (natursciencisto)|George Edwards]] en sia ''Gleanings of Natural History''.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Linnaeus | first=Carl | author-link=Carl Linnaeus | year=1766 | title=Systema naturae: per regna tria natura, secundum classes, ordines, genera, species, cum characteribus, differentiis, synonymis, locis | edition=12th | volume=1, Part 1 | publisher=Laurentii Salvii  | place=Holmiae (Stockholm) | language=Latin | page=192 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/42946388 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite book | last=Edwards | first=George | author-link=George Edwards (natursciencisto) | year=1758–1764 | title=Gleanings of Natural History, exhibiting figures of quadrupeds, birds, insects, plants &amp;c... | language=English, French | volume=Part 3 | place=London | publisher=Printed for the author, at the College of Physicians | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/50176661 | pages=316–318, Plate 360 fig. 1 }}&lt;/ref&gt; La identeco ankoraŭ restis necerta, sed en 1950 la usona ornitologo [[John T. Zimmer]] argumentis, ke la specio ''Trochilus mellisugus'' priskribita de Linnaeus estus nur la Bluvosta smeraldokolibro.&lt;ref name=zimmer&gt;{{ cite journal | last=Zimmer | first=John Todd | author-link=John T. Zimmer | date=10 November 1950 | title=Studies of Peruvian birds. No. 58. The genera ''Chlorostilbon'', ''Thalurania'', ''Hylocharis'' and ''Chrysuronia'' | journal=American Museum Novitates |issue=1474 | pages=4–5 | hdl=2246/4385 | url=http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/4385 }}&lt;/ref&gt; Tio estis ĝenerale akceptita.&lt;ref name=IOC13.2/&gt; Zimmer por [[tipa loko (biologio)|tipa loko]] elektis [[Kajeno]]n en [[Franca Gujano]].&lt;ref name=zimmer/&gt; La Bluvosta smeraldokolibro estas nun metita en la genron ''[[Chlorostilbon]]'', kiun enkondukis la angla ornitologo [[John Gould]] en 1853.&lt;ref name=IOC13.2/&gt;&lt;ref&gt;{{ cite book | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1853 | title=A Monograph of the Trochilidae, or Family of Humming-Birds | volume=5 | location=London | publisher=self | at=Plate 355 and text (Part 5 Plate 14) | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/34998935 }} 5 volumoj en 25 partoj inter 1849 kaj 1861. Titolpaĝoj montras la daton 1861.&lt;/ref&gt;

La Bluvosta smeraldokolibro havis foje ĝis 17 [[subspecio]]jn atribuitajn. Plimulto el ili estis retaksitaj kiel unuopaj specioj, kiel subspecioj de aliaj specioj, aŭ kiel nedistingeblaj entute.&lt;ref name=&quot;BTEM-BOW&quot;&gt;{{Cite journal |last1=Bündgen |first1=Ralf |last2=Kirwan |first2=Guy M. |last3=Boesman |first3=Peter F. D. |last4=Greeney |first4=Harold F. |date=2020 |title=Blue-tailed Emerald (Chlorostilbon mellisugus), version 1.0 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/blteme1/cur/introduction |journal=Birds of the World |language=en |doi=10.2173/bow.blteme1.01 |issn=2771-3105|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt;

Tri ĉefaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj diferencas en sia traktado de la specio. La [[Internacia Ornitologia Komitato]] (IOC) agnoskas sep subspeciojn. La [[Taksonomio Clements]] agnoskas ses kaj la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' (HBW) agnoskas ok.&lt;ref name=IOC13.2/&gt;&lt;ref name=&quot;Clements&quot;&gt;{{Cite web |title=2023 Citation &amp; Downloadable Checklists – Clements Checklist |url=https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/introduction/updateindex/october-2023/download/ |access-date=2024-08-09 |website=www.birds.cornell.edu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2020/&gt;

La ses subspecioj agnoskitaj de IOC estas jenaj:&lt;ref name=IOC13.2/&gt;

* ''C. m. caribaeus'' [[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1871
* ''C. m. duidae'' [[John T. Zimmer|Zimmer, JT]] &amp; [[William H. Phelps Sr.|Phelps]], 1952
* ''C. m. subfurcatus'' [[Hans von Berlepsch|Berlepsch]], 1887
* ''C. m. mellisugus'' ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], 1758)
* ''C. m. phoeopygus'' ([[Johann Jakob von Tschudi|Tschudi]], 1844
* ''C. m. napensis'' [[John Gould|Gould]], 1861
* ''C. m. peruanus'' Gould, 1861

La taksonomio Clements kaj HBW inkludas ''napensis'' ene de ''phoeopygus'', konsiderinte ilin nedistingebla unu disde la alia. Tamen, la subspecioj de HBW inkludas ''C. m. pumilis'' kaj ''C. m. melanorhynchus''. Clements atribuas tiujn du subspecioj al la [[Okcidenta smeraldokolibro]] (''C. melanorhynchus''), kiun la IOC same agnoskas. Tamen, la IOC ne agnoskas ''pumilis'' kaj traktas la Okcidentan smeraldokolibron kiel [[monotipa]].&lt;ref name=Clements/&gt;&lt;ref name=HBW2020/&gt;&lt;ref name=IOC13.2/&gt;

Studoj pri [[molekula filogenetiko]] sugestas, ke la Bluvosta smeraldokolibro estas [[frata taksono|frata]] al la [[Orventra smeraldokolibro]].&lt;ref name=mcguire2014&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=stiles2017b&gt;{{ cite journal | last1=Stiles | first1=F.G. | last2=Remsen | first2=J.V. Jr. | last3=Mcguire | first3=J.A. | year=2017 | title=The generic classification of the Trochilini (Aves: Trochilidae): Reconciling taxonomy with phylogeny | journal=Zootaxa | volume=4353 | issue=3 | pages=401–424 | doi=10.11646/zootaxa.4353.3.1 | pmid=29245495 | url=https://www.researchgate.net/publication/321277435 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal | last1=Hernández-Baños | first1=B.E. | last2=Zamudio-Beltrán | first2=L.E. | last3=Milá | first3=B. | date=2020 | title=Phylogenetic relationships and systematics of a subclade of Mesoamerican emerald hummingbirds (Aves: Trochilidae: Trochilini) | journal=Zootaxa | volume=4748 | issue=3 | pages=581–591 | doi=10.11646/zootaxa.4748.3.11| pmid=32230070 | s2cid=214748801 }}&lt;/ref&gt; Tamen, IOC, Clements, kaj HBW ŝajne ne estis tute akceptinta tiun traktadon, ĉar iliaj liniaj sekvencoj de specioj (kiuj montras rilatojn) inkludas la [[Ĉiribiketa smeraldokolibro|Ĉiribiketan smeraldokolibron]] (''C. olivaresi'') inter ambaŭ.&lt;ref name=IOC13.2/&gt;&lt;ref name=Clements/&gt;&lt;ref name=HBW2020/&gt;

==Aspekto==
Maskloj de bluvostaj smeraldoj longas 7,5 ĝis 9,5 cm kaj inoj 6,5 ĝis 7,5 cm. Maskloj de ''C. m. caribaeus'' averaĝe pezas ĉirkaŭ 2,7 g kaj inoj ĉirkaŭ 2,5 g. Maskloj de ''C. m. phoeopygus'' averaĝe pezas ĉirkaŭ 2,7 g kaj inoj ĉirkaŭ 2,4 g. Ambaŭ seksoj de ĉiuj subspecioj havas mallongan, rektan, nigran bekon. Ĉiuj maskloj havas forkoforman voston, kies profundo iom varias inter la subspecioj. Inoj estas esence nedistingeblaj unu de la alia.&lt;ref name=BTEM-BOW/&gt;

Maskloj de la nomiga subspecio havas irizecan orverdajn frunton kaj kronon, brilantajn bronzverdajn suprajn partojn, kaj ŝtalbluan voston. Iliaj subaj partoj estas brile smeraldverdaj, plej irizaj sur la brusto kaj bluetaj sur la gorĝo. Ili havas blankajn femurojn. La frunto kaj krono de la ino de la nomiga subspecio estas bronzverdaj. Ĝia vizaĝo havas nigrecan &quot;maskon&quot; kun palgriza strio malantaŭ la okulo. La cetero de ĝiaj supraj partoj estas metalece herboverdaj kaj la vosto blunigra kun blankecaj grizaj pintoj. Ĝiaj subaj partoj estas palgrizaj.&lt;ref name=BTEM-BOW/&gt;

Subspecio ''C. m. caribaeus'' estas tre simila al la nomiga subspecio, sed la masklo havas malpli da bluo sur sia gorĝo. Maskloj de ''C. m. duidae'' havas bronzoranĝan kapon kaj ruĝeckuprajn suprajn partojn. Maskloj de ''C. m. subfurcatus'' havas bluverdan koloron sur la gorĝo kaj supravostaj kovriloj kaj oran verdon sur la krono, kies intensecoj estas mezaj inter la nomiga subspecio kaj ''caribaeus''. ''C. m. phoeopygus'' havas pli profundan forkon ĉe la vosto ol la nomiga subspecio. ''C. m. peruanus'' aspektas esence same kiel la nomiga subspecio.&lt;ref name=BTEM-BOW/&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La sep subspecioj de la Bluvosta smeraldokolibro agnoskitaj de IOC distribuiĝas jene:&lt;ref name=IOC13.2/&gt;&lt;ref name=BTEM-BOW/&gt;

* ''C. m. caribaeus'', norda Venezuelo, Trinidado, kaj la &quot;[[ABC-insuloj]]&quot;
* ''C. m. duidae'', regiono Cerro Duida de sudvenezuela [[Amazonio (Venezuelo)|Amazonio]]
* ''C. m. subfurcatus'', orienta kaj suda Venezuelo, Gujano, kaj regiono [[Rio Branco (Acre)|Rio Branco]] de nordokcidenta Brazilo
* ''C. m. mellisugus'', Surinamo, Franca Gujano, kaj malsupra Amazona baseno de nordorienta Brazilo
* ''C. m. phoeopygus'', supra Amazona Rivero kaj ĝiaj orientaj alfluantoj en Kolombio, Ekvadoro, kaj Brazilo
* ''C. m. napensis'', supra Amazona Rivero en nordorienta Peruo
* ''C. m. peruanus'', sudorienta Peruo, orienta Bolivio, kaj eble plej sudokcidenta Brazilo

La specio troviĝas en diversaj vivejoj de la tropikaj ĝis la moderklimataj zonoj. Ĝi plejparte troviĝas en duonmalfermaj ĝis malfermaj pejzaĝoj kiel [[savano]], ''[[cerado]]'', kultivataj areoj kaj ĝardenoj. Ĝi ankaŭ troviĝas en la randoj de deciduaj arbaroj kaj en grandaj maldensejoj ene de ''terra firme''-arbaroj, kaj ofte en Ekvadoro, ''[[Várzea]]'' kaj inundebenaĵaj arbaroj. Laŭ alteco ĝi varias inter 750 kaj 2 600 m en Ekvadoro, ĝis 1 200 m en Peruo, kaj de marnivelo ĝis ĉirkaŭ 1 850 m en Venezuelo.&lt;ref name=BTEM-BOW/&gt;

==Kutimaro==
===Movoj===
La Bluvosta smeraldokolibro estas plejparte sidlokema sed en iuj areoj ŝajne faras laŭsezonajn movojn.&lt;ref name=BTEM-BOW/&gt;

===Manĝado===
La Bluvosta smeraldokolibro manĝoserĉas [[nektaro]]n plejparte per kaptolinioj, vizitante cirkviton de florplantoj. Tamen, en iuj areoj ĝi defendas pecetojn da floroj. Ĝi prenas nektaron de tre vasta gamo de malaltaj plantoj, arbustoj kaj arboj, kaj manĝas sur ĉiuj niveloj de la vegetaĵaro. Aldone al nektaro, ĝi kaptas malgrandajn [[insektoj]]n kaj aliajn [[artikuloj]]n&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Blue-Tailed Emerald |url=https://sta.uwi.edu/fst/lifesciences/sites/default/files/lifesciences/documents/ogatt/Chlorostilbon_mellisugus%20-%20Blue-tailed%20Emerald.pdf |website=sta.uwi.edu}}&lt;/ref&gt; per akcipitrado el ripozejo.&lt;ref name=BTEM-BOW/&gt;

[[File:Chlorostilbon mellisugus.jpg|thumb|left|Unusemajna Bluvosta smeraldokolibro surneste]]
===Reproduktado===
La plej norda subspecio de la Bluvosta smeraldokolibro, ''C. m. caribaeus'', ŝajne nestas en ajna tempo de la jaro. La reproduktaj sezonoj de la aliaj subspecioj ne estas dokumentitaj. La specio faras tasforman neston el lanuga plantmaterialo ligita per [[araneaĵo]] kaj kovrita per pecetoj de arboŝelo kaj [[likeno]]. Ĝi emas meti ĝin sur deklivan branĉon ene de ĉirkaŭ 1 m de la grundo en densa duakreska vegetaĵaro. La ino kovas la du ovojn dum 13 ĝis 19 tagoj kaj [[elnestiĝo]] okazas 18 ĝis 20 tagojn post eloviĝo.&lt;ref name=BTEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Chlorostilbon-mellisugus |species=Bluvosta smeraldokolibro}}

==Statuso==
La [[IUCN]] sekvas la taksonomion de HBW kaj tial inkluzivas tion, kion IOC kaj Clements nomas la okcidenta smeraldokolibro. Ĝi taksis la Bluvostan smeraldokolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝi havas tre grandan teritorion, kaj kvankam ĝia populacio ne estas konata, oni kredas, ke ĝi estas stabila.&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year= 2017 |title= ''Chlorostilbon mellisugus'' |amends= 2016 |article-number= e.T22687313A112399190 |doi=10.2305/IUCN.UK.2017-1.RLTS.T22687313A112399190.en |access-date=1a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas konsiderata ofta tra granda parto de sia teritorio, kvankam malpli en Trinidado kaj orienta Ekvadoro. Ĝi troviĝas en pluraj protektitaj areoj kaj adaptiĝis al homfaritaj pejzaĝoj.&lt;ref name=BTEM-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*{{cite book
 | last = ffrench&lt;!--this name should not be capitalized--&gt;
 | first = Richard
 | title = A Guide to the Birds of Trinidad and Tobago
 | edition = 2nd
 | year = 1991
 | publisher = Comstock Publishing
 | isbn = 0-8014-9792-2 | ref=none}}
*{{cite book
 | last = Hilty
 | first = Steven L 
 | title = Birds of Venezuela
 | publisher = Christopher Helm
 | year = 2003
 | location = London
 | isbn = 0-7136-6418-5 | ref=none }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Cynanthus canivetii}}
{{Wikispecies|Cynanthus canivetii}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Meksiko]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]</text>
      <sha1>r79uezyweirxlnzemb1ktm1p0z1ajy3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éder Militão</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942256</id>
    <revision>
      <id>9365442</id>
      <parentid>9363513</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]]</comment>
      <origin>9365442</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1397" sha1="pad8rh520rv89n6a83clzxvw9h0m0p3" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
| dosiero =  {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} 
}}
'''{{paĝonomo}}''' estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] [[defendulo]]. Li naskiĝis la 18an de januaro 1998, do nun estas {{aĝo|19||}}-jaraĝa. Ekde 2019 li membras en la unua vira teamo de la hispana klubo [[Real Madrid]], post unu profesia jara sezono 2018-2019 en la klubo [[FC Porto]] kaj antaŭa profesia jara sezono 2017-2018 en la klubo [[São Paulo Futebol Clube]]. Krome ekde la jaro 2018 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]]. Matĉe li en la ĝisnunaj aperoj en la nacia teamo rekoneblis per la numero &quot;14&quot;, krom en la [[Amerika Pokalo]] de 2024, kie li ricevis la ĉemizan numeron &quot;3&quot;. 

[[dosiero:POST-CARD-MONTAGEM-MILITAO (cropped).png|eta|maldekstra|{{centre|en la [[brazila nacia teamo de futbalo|brazila nacia teamo]] en 2023}}]]
== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}} 
* {{Oficiala retejo|https://www.realmadrid.com/es-ES/futbol/primer-equipo-masculino/plantilla/eder-gabriel-militao}} en la klubo [[Real Madrid]] ({{es}} kaj [https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players/eder-gabriel-militao angle])

{{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}}

{{Ĝermo|futbalisto}}

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|}}
[[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]]</text>
      <sha1>pad8rh520rv89n6a83clzxvw9h0m0p3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rodrygo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942257</id>
    <revision>
      <id>9365460</id>
      <parentid>9363385</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:43:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]]</comment>
      <origin>9365460</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1365" sha1="avnhk3brdtcehzmusfwt0xllv7ldwzz" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
| dosiero =  {{#invoke:Wikidata|claim|P18}} 
}}
'''Rodrygo''' - je plena nomo ''Rodrygo Silva de Goes'', el brazila familio de portugalaj kaj nederlandaj radikoj - estas [[brazilanoj|brazila]] [[futbalisto|futbalista]] [[avanulo]]. Li naskiĝis la 9-an de januaro 2001 en [[Osasco (San-Paŭlio)|Osasco]], [[Brazilaj Mezoregionoj|mezoregiono]] [[Metropolitana de São Paulo]] de la [[Subŝtatoj de Brazilo|brazila subŝtato]] de [[San-Paŭlio]], do nun estas {{aĝo|2001|1|9}}-jaraĝa. Ekde 2019 li membras en la unua vira teamo de la hispana klubo [[Real Madrid]], post du antaŭaj profesiaj jaroj en la unua teamo de [[Santos FC]]. Krome ekde la jaro 2019 li estas membro de la vira [[brazila nacia teamo de futbalo]]. Kadre de la nacia teamo li partoprenis en la [[Futbala Mondpokalo 2022]], rekoneblis per la numero &quot;21&quot;, kaj en la matĉoj de la [[Anerika Pokalo]] [[2024]], kie li rekoneblis per la numero &quot;10&quot;. 
 
== Eksteraj ligiloj ==
{{Projektoj}} 
* {{Oficiala retejo|https://www.realmadrid.com/es-ES/futbol/primer-equipo-masculino/plantilla/rodrygo-goes}} ({{es}} kaj [https://www.realmadrid.com/en-US/football/first-team/players/rodrygo-goes angle])

{{brazila nacia teamo - Futbala Mondpokalo 2022}}

{{Ĝermo|futbalisto}}

{{Bibliotekoj}}

{{Vivtempo|Rodrygo}}
[[Kategorio:Brazilaj futbalistoj]]
[[Kategorio:Naskiĝintoj en Brazilo]]</text>
      <sha1>avnhk3brdtcehzmusfwt0xllv7ldwzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ĉiribiketa smeraldokolibro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942279</id>
    <revision>
      <id>9365416</id>
      <parentid>9359944</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:33:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7902" sha1="kgpp3u1z2xpfukw9n94d2uzp165ckme" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Ĉiribiketa smeraldokolibro
|koloro = pink
|dosiero = 
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Chlorostilbon]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1853
|specio = '''Ĉiribiketa smeraldokolibro''' ''C. olivaresi''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chlorostilbon olivaresi'' |volume=2016 |article-number=e.T22724623A94874530 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22724623A94874530.en |access-date=1a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Chlorostilbon olivaresi''
|dunomo aŭtoritato = ([[Frank Gary Stiles|Stiles]], 1996)
|vikispecio = ''Chlorostilbon olivaresi''
|komunejo = ''Chlorostilbon olivaresi''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Chlorostilbon olivaresi map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Ĉiribiketa smeraldokolibro''', ''Chlorostilbon olivaresi'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la dek specioj en la genro ''[[Cynanthus]]'', kiu estas [[endemio]] de suda [[Kolombio]].&lt;ref name=IOC12.1&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2020&gt;HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Versio 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Ĉiribiketa smeraldokolibro unue estis priskribita en 1996. Ĝia [[specia epiteto]] ''olivaresi'' honoras Fr. Antonio Olivares rekonante liajn kontribuojn al kolombia ornitologio kaj lian persistan klopodon konstrui birdkolekton por la Instituto de Ciencias Naturales de la [[Nacia Universitato de Kolombio]].&lt;ref name=Stiles&gt;{{cite journal |last1=Stiles |first1=F. Gary |title=A New Species of Emerald Hummingbird (Trochilidae, Chlorostilbon) from the Sierra de Chiribiquete, Southeastern Colombia, with a Review of the ''C. mellisugus'' Complex. |journal=The Wilson Bulletin |date=1996 |volume=108 |issue=1  |url=http://www.jstor.org/stable/4163634 |access-date=19a de Marto 2022}}&lt;/ref&gt;

Ĝi estas [[monotipa]].&lt;ref name=IOC12.1/&gt;

==Aspekto==
La Ĉiribiketa smeraldokolibro estas 8,5 ĝis 9 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 3,8 g kaj inoj ĉirkaŭ 3,6 g. La beko de la masklo havas nigran [[makzelo]]n kaj ruĝan [[mandiblo]]n kun nigra pinto. La supraj partoj de la masklo estas metalecverdaj, la supraj vostokovriloj bluverdaj, kaj la vosto malhele ŝtalblua kun malprofunda forko. La flankoj de ĝia kapo kaj kolo reflektas orecan verdon. Ĝia gorĝo kaj supra brusto estas brile bluverdaj kaj la cetero de la subaj partoj brile metalecverdaj. La [[beko]] de la ino estas nigra kun ruĝa nuanco ĉe la bazo de la mandiblo. La ino estas metalece bronzbruna supre kaj palgriza sube. Ĝi havas malhelbrunan vizaĝon kaj blankan strion malantaŭ la okulo. Plejparto de ĝia vosto estas bluverda; la eksteraj plumoj havas grizajn bazojn, malhelbluan bendon proksime al la fino, kaj blankajn pintojn.&lt;ref name=CHEM-BOW&gt;Stiles, F.G. kaj P. F. D. Boesman (2020). Chiribiquete Emerald (''Chlorostilbon olivaresi''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.chieme1.01] Alirita la 1an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Stiles/&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Ĉiribiketa smeraldokolibro estas limigita al la montaro Serranía de Chiribiquete, aro da platpintaj montoj inter la departementoj [[Departemento Gŭavjaro|Gŭavjaro]] kaj [[Departemento Kaketao|Kaketao]] de sudcentra Kolombio. Tie ĝi ĉefe loĝas en la malfermaj veprejoj kaj savanoj de la mezaj kaj supraj altitudoj de la montaro. Ĝi ankaŭ troviĝas en la arbaro je iom pli malaltaj altitudoj, sed evitas la malaltajn terojn, kiuj ĉirkaŭas la altmontarajn montoplatojn.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;&lt;ref name=Stiles/&gt; Laŭ alteco ĝi varias inter 800 kaj 1 600 m.&lt;ref name=IUCN/&gt;

==Kutimaro==
===Movoj===
Oni supozas, ke la Ĉiribiketa smeraldokolibro estas sidlokema.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Manĝado===
La plej grava fonto de [[nektaro]] por la Ĉiribiketa smeraldokolibro estas la malalta arbusto ''Decagonocarpus cornutus''. Ĝi prenas nektaron ankaŭ el la floroj de aliaj arbustoj kaj arboj. Ĝi ŝajne ne defendas manĝoteritoriojn. Ĝi kaptas malgrandajn [[insektoj]]n per saltoj tra breĉoj en la vegetaĵaro kaj ankaŭ kolektas ilin el floroj kaj foliaro.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;&lt;ref name=Stiles/&gt;

===Reproduktado===
La Ĉiribiketa smeraldokolibro probable reproduktiĝas dum la [[seka sezono]] de decembro ĝis majo. Ĝia nesto ne estis priskribita kaj nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta [[fenologio]].&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Chlorostilbon-olivaresi |species=Ĉiribiketa smeraldokolibro}}

==Statuso==
La [[IUCN]] taksis la Ĉiribiketan smeraldokolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝi okupas limigitan areon kaj ĝia populaciograndeco kaj tendenco estas nekonataj.&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=''Chlorostilbon olivaresi'' |volume=2016 |article-number=e.T22724623A94874530 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22724623A94874530.en |access-date=1a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt; Plejparto de ĝia vivejo estas ene de Nacia Parko Chiribiquete kaj la montopintoj havas malmultan homan agadon, do &quot;ŝajnus esti neniu tuja minaco al la specio.&quot;&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Cynanthus olivaresi}}
{{Wikispecies|Cynanthus olivaresi}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]</text>
      <sha1>kgpp3u1z2xpfukw9n94d2uzp165ckme</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arnoldi-lernejo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942496</id>
    <revision>
      <id>9365409</id>
      <parentid>9362237</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:31:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6244" sha1="25foo0ys09cxlsdpiinbidmt1gd6878" xml:space="preserve">[[File:Arnoldischule Gotha.JPG|thumb|Arnoldi-lernejo de Gotao]]
'''Arnoldi-lernejo''' (germane: ''Arnoldischule'') estas ŝtata gimnazio en [[Gotha|Gotao]] (Germanujo) kies lulilo estis Supera Burĝa Lernejo el 1876. Nuntempe rektoras Kati Lang.

Jam en 1834 la gotaa komercisto [[Ernst Wilhelm Arnoldi]] kreis fondaĵon por estigo de metiista lernejo. Tion oni tamen uzis en 1836 por fondi la Dukan realisman gimnazion (kiu unuiĝis en 1859, kun la lernejo ''Gymnasium illustre'' al [[Ernestinum (Gotha)|Ernestinum-gimnazio]]. Eduard Zschaeck, rektoro de ĉiuj ŝtataj lernejoj, de 1866 engaĝiĝis pri lernejfondo laŭ la fruaj intencoj de Arnoldi. 

Fakte, en printempo 1876 estis ŝanĝita la ĝistiama Unua Porknaba Burĝa Lernejo je Supera Burĝa Lernejo (ĝis la 10-a klasoŝtupo). Ĝia unua estro estis Zschaeck mem; la inssruiado estis ĝis 1880 en la salonoj de la ''Myconius-lernejo'' (je ''Bürgeraŭe''). La horaro estis orientita laŭ praktikaj aĵoj metiaj, komercaj kaj industriaj. Mankas en ĝi instruado de la klasikaj lingvoj. En 1880 oni translokiĝis al la strato ''Hohe Straße'' (kien poste estis lokita la Lutera Lernejo). Gastado ĝia tiea estis ĝis la 1884-a jaro. Jam du jarojn malposte ĝi alinomiĝis je honoro de Arnoldi. De 1884 la lernantoj estis instruataj en ejo ĉe la straato ''Gotthardstraße''. En 1892 la tipo estis alligita je realisma lenrejo, kiun estis de 1899 [[Carl Rohrbach]] kaj kiu havis de 1902 ankaŭ komercan branĉon. Spaca malabundo kaj kresko de la instruotoj necesis konstruon de moderna, propra ejo. Ĉi tie ekis la instruado en 1911: ĝi gastigis ne nur anojn de la Realisma lernejo sed ankaŭ kalsojn de la unua germana Komerca lernejo (fondita en 1818).

De 1916 eblis trapasi la abiturientan ekzamenon. Tial ĝi iĝis konkurenco al la gotaa gimnazio ''Ernestinum''. En 1922 la komercista branĉo ĉesis. De 1926 la klasoj de la nove fondita Ŝtata porkomerca lernejo ekgastis en la malsupraj ĉambroj de la okcidenta alo de ''Arnoldi-lernejo''. De oktobro 1924 ekdirektoris Erich Burchardt: lia lenrejo de 1931 estis reforma Realisma gimnazio kun branĉoj naturscienca kaj realisma-gimnazia. En aprilo 1933 la [[naziismo|naziisma]] leĝaro ekvalidis. Nova rekstoro estis de junio 1933 la [[nazioj|nazio]] Hans Karge. En 1937 la klasoj de la Ŝtata komerclenrejo transloĝiĝis al najbara ejo de la strato ''Eisenacher Straße 3''. Inter junio 1937 kaj la komenciĝanta jaro 1938-a la tuto iĝis ''Germana supera lernejo'' kaj en aprilo 1938 ekdirektoris Walter Kinttof. Post eksplodo de la [[Dua Mondmilito]] forlasendas la kutima eo kiu fariĝis lazareto. Dummilite la lernantoj ĝuis instruadon je ejoj de ''Myconius-lernejo'' kaj ''Ernestinum''. En marto 1945 la instruado devis maleki. Dum la [[usono|usona]] okupado restis lazareta funkcio; poste okupiĝis la tuton la [[Ruĝa Armeo]]. Ne antaŭ aŭgusto 1946 la kutima ejo estis liberigita por lerneja utiligo. En decembro 1946 knabinoj de la ''Käthe-Kollwitz-lernejo'' alvenis, en aprilo 1947 klasoj de la neniigtia Ernestinum-gimnazio. 

En 1952 estis ne uziĝis, por la daŭro de unu jaro, la tradicia lernejonomo. En aŭtuno 1959 unuiĝis kun ĝi la supera lernejo ''Theodor-Neubauer-Oberschule''. En la [[GDR]]-distrikto Erfurt temis pri la plej granda [[Politeknika Supera Lernejo]]. Nur tie ĉi en tuta Gotao eblis trapasi abiturientan ekzamenon. Peto de la direktoro anstataŭigi nomon laŭ Arnoldi per nomon laŭ [[Bertolt Brecht]] ne estis sekvata fare de la distriktaj politikistoj. En la 1960-a jaroj instruado de la klasikaj lingvoj ĉesis, dume okazis pliampleksigo de la instruado de la [[rusa lingvo]]. En aŭtuno 1962 kelkaj klasoj de la Politeknika supera lernejo ''Anna Seghers'' estis translokitaj al la ĉambraro de la Arnoldi-lernejo. Sub la estrado de Wolfgang Krause (de aŭgusto 1972) estiĝis la kulturaj semajnoj ''Arnoldi-Werkstattwoche''. En 1978 [[paramilitismo|paramilitisma]] trejniĝo malfiniĝis. De aŭtuno 1982 nur du klasoŝutoj restis (11 kaj 12). En marto 1990 ekdirektoris Werner Buntin, kiu antaŭenigis iĝon je gimnazio. Tio realiĝis en aŭtuno 1991. 

Famiĝas ankaŭ la arĥitektura kvalito de la ejaro, kiun planis [[Wilhelm Goette]]. Ĝi staras sur la areo de la  [[Tombejo malnova de Gotha|Malnova tombejo]] (kiu estis forigita en 1904). Konsekro de la ejo estis en majo 1911. La gimnastikejo staras sur la grundo de la iama tombeja kapelo. Inter 1994 kaj 1998 estis granda restaŭrado. 

Jen kelkaj konataj lernintoj: [[Antje Babendererde]], [[Noah Bitsch]], [[Sigrid Damm]], [[Andy Dittmar]], [[Katrin Göring-Eckardt]], [[Petra Hartung]], [[Martin Jankowski]], [[Wolfgang Ipolt]], [[Steven Merting]], [[Rainer Nabielek]], [[Dirk Oschmann]], [[Christel Riemann-Hanewinckel]], [[Siegfried Schmidt-Joos]] kaj [[Matthias Wenzel]]. Partneraj lernejoj troviĝas en [[Lauda]],  en [[Saint-Just-en-Chaussée]] en [[Mažeikiai]] kaj en Gastonia ([[Kantono Gaston]]). En la 21-aj majoj, la naskiĝtagon de Arnoldi, estis metiĝo de floroj ĉe la tombo de Arnoldi sur la [[Tombejo meza de Gotha|Meza tombejo]]. Tia tradicio rekomenciĝis en 1993&lt;ref&gt;Matthias Wenzel: ''Dokumentation zur Geschichte des Friedhofs II,'' Gotha 2014&lt;/ref&gt; En novembro 1991 kreiĝis amikara societo ''Verein der Freunde und Förderer der Arnoldischule'' (VFFA). En januaro 2011 la Germana Ŝakluda Ligo deklaris ĉi lernejon oficiale ''Schachschule,'' do [[ŝako|ŝakludema]] institucio.&lt;ref&gt;&quot;Arnoldischule wird erste Deutsche Schachschule Thüringens&quot; - ĉe: ''Thüringer Allgemeine,'' 14.1.2011&lt;/ref&gt;

== Literaturo ==
* Hans-Jürgen Hinrichs: ''Geschichte der Arnoldischule in Gotha (1876–1996),'' Fulda 1997
* Anke Marstaller: ''Das Arnoldischulhaus-Jubiläum 2011,'' Gotha 2011
* Carl Rohrbaĉ: ''Das Arnoldischulhaus der städtischen Realschule zu Gotha. Geschichte und Beschreibung des Baues,'' Gotha 1914
* Eduard Zschäck: ''Die Errichtung der Höheren Bürgerschule zu Gotha,'' Gotha 1891

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* [https://www.arnoldi-gym.de/ hejmpaĝo]
* https://www.schulportal-thueringen.de/schools/overview?tspi=981 prezento fare de ThILLM]
== Notoj ==
&lt;references /&gt;
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Gotha]]
[[Kategorio:Gimnazioj en Turingio|Gotha]] 
[[Kategorio:Aperis en 1876]]</text>
      <sha1>25foo0ys09cxlsdpiinbidmt1gd6878</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rozkrona kolibro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942519</id>
    <revision>
      <id>9365461</id>
      <parentid>9362360</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:44:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stefangrotz</username>
        <id>91903</id>
      </contributor>
      <comment>[[Projekto:Kontrolu Vikipedion]] rektaj krampoj</comment>
      <origin>9365461</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8825" sha1="fjl6w8sesplb4jikdojvsgtwl14aitg" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Rozkrona kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Santa Marta Blossomcrown iNaturalist (cropped).jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 =
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Anthocephala]]''
|genro aŭtoritato = [[Jean Cabanis|Cabanis]] &amp; [[Ferdinand Heine|Heine]], 1860
|specio = '''Rozkrona kolibro''' ''A. floriceps''
|statuso = VU
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2019 |title=Santa Marta Blossomcrown ''Anthocephala floriceps'' |volume=2019 |article-number=e.T154807906A154812309 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T154807906A154812309.en |access-date=5a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Anthocephala floriceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1853)
|vikispecio = ''Anthocephala floriceps''
|komunejo = ''Anthocephala floriceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Anthocephala floriceps map v2.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Rozkrona kolibro''', ''Anthocephala floriceps'' (laŭ kio ankaŭ ''Florkapa kolibro'' aŭ ''Florkapulo'') kaj ankaŭ ''Santamarta kolibro'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Anthocephala]]''. Ĝi estas [[endemio]] de la montaro [[Sierra Nevada de Santa Marta]] de [[Kolombio]].&lt;ref name=IOC12.1&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.1 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Januaro 2022 |access-date=15a de Januaro, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HBW2020&quot;&gt;HBW kaj BirdLife International (2020) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world'' Version 5. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v5_Dec20.zip] [.xls zipped 1 MB] Alirita la 27an de Majo 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2019 |title=Santa Marta Blossomcrown ''Anthocephala floriceps'' |volume=2019 |article-number=e.T154807906A154812309 |doi=10.2305/IUCN.UK.2019-3.RLTS.T154807906A154812309.en |access-date=5a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
''Anthocephala floriceps'' origine nomiĝis la Rozkrona kolibro kaj inkluzivis tion kio nun estas la florkronulo de Santa Marta kaj la [[Tolima kolibro]] (''Anthocephala berlepschi'') kiel subspecioj. Studo de Lozano-Jaramillo et al. publikigita en 2014 trovis, ke ambaŭ multe diferencis kaj genetike kaj laŭ siaj klimataj niĉoj.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Lozano-Jaramillo |first1=M. |last2=Rico-Guevara |first2=A. |last3=Cadena |first3=C.D. |date=2014 |title=Genetic differentiation, niche divergence, and the origin and maintenance of the disjunct distribution in the Blossomcrown ''Anthocephala floriceps'' (Trochilidae) |journal=PLOS ONE |volume=9 |issue=9 |page=3108345 |doi=10.1371/journal.pone.0108345 |pmid=25251766 |pmc=4176958 |bibcode=2014PLoSO...9j8345L |doi-access=free }}&lt;/ref&gt; La Sudamerika Klasigkomitato de la [[Usona Ornitologia Societo]] kaj tutmondaj taksonomiaj sistemoj baldaŭ adoptis la disigon. La Rozkrona kolibro estas [[monotipa]].&lt;ref name=&quot;SACClist&quot;&gt;Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref name=IOC12.1/&gt;&lt;ref name=&quot;Clements&quot;&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2020/&gt;

La genronomo ''Anthocephala'' kombinas la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''anthos'' kun signifo &quot;floro&quot; kaj ''cefala'' kun signifo &quot;kapo&quot;. Siaflanke la [[specia epiteto]] ''floriceps'' kombinas kaj adaptas la [[Latino|latinajn vortojn]] ''flos'' kun sama signifo &quot;floro&quot; kaj ''caput'' kun sama signifo &quot;kapo&quot;. Tiel, ke la duvorta nomo duoble enhavas la samajn signifojn.

==Aspekto==
La Rozkrona kolibro estas ĉirkaŭ 8.4 cm longa. Ambaŭ seksoj havas rektan nigran bekon. La plenkreska masklo havas flavbrunan frunton, ruĝbrunan kaŝtanbrunan malantaŭan kronon, plejparte brilverdajn suprajn partojn, kaj rustajn malsuprajn dorsojn kaj suprajn vostajn kovrilojn. Ĝiaj subaj partoj estas grize sablokoloraj. Ĝia vosto estas bronzverda kun sablokoloraj pintoj de la plumoj, kaj ĉiuj krom la centra paro da plumoj havas nigran strion proksime al la pinto. Inoj kaj nematuruloj similas al la plenkreska masklo, sed ilia tuta krono estas bruneca.&lt;ref name=&quot;SMBL-BOW&quot;&gt;Züchner, T., E. de Juana, P. F. D. Boesman, kaj C. J. Sharpe (2020). Santa Marta Blossomcrown (''Anthocephala floriceps''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (S. M. Billerman, B. K. Keeney, P. G. Rodewald, kaj T. S. Schulenberg, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.samblo1.01] Alirita la 5an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Rozkrona kolibro troviĝas nur en la izola montaro [[Sierra Nevada de Santa Marta]] de norda Kolombio. Ĝi loĝas en humida [[primara arbaro]] kaj matura [[sekundara arbaro]] inter altitudoj de 400 kaj 1 700 m.&lt;ref name=SMBL-BOW/&gt;

==Kutimaro==
===Movoj===
Oni supozas, ke la Rozkrona kolibro estas sidlokema (nemigranta), sed ĝiaj eblaj laŭsezonaj altecmovoj ne estis studitaj.&lt;ref name=SMBL-BOW/&gt;

===Manĝado===
La Rozkrona kolibro tipe manĝadas malalte en la subvegetaĵaro. Ĝia dieto ne estis studita, kaj la sola dokumentita nektarfonto estas floranta bananarbo.&lt;ref name=SMBL-BOW/&gt;

===Reproduktado===
La [[reprodukta sezono]] de la Rozkrona kolibro ŝajne ampleksas septembron kaj oktobron. Maskloj kolektiĝas en [[masklaro|masklarejoj]] por altiri inojn. Nenio alia estas konata pri ĝia reprodukta [[fenologio]].&lt;ref name=SMBL-BOW/&gt;
{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Anthocephala-floriceps |species=Rozkrona kolibro}}

==Statuso==
La [[IUCN]] taksis la Rozkronan kolibron kiel [[Vundebla]]n. Ĝi havas tre malgrandan arealon kaj ĝia populacio de malpli ol 2500 maturaj individuoj supozeble malpliiĝas. Granda parto de ĝia ebla vivejo estis [[Senarbarigo|senarbarigita]]; kio restas ŝajne estas relative stabila kvankam fragmentita.&lt;ref name=IUCN/&gt; Iom da ĝia restanta vivejo estas &quot;almenaŭ teorie protektita&quot; en nacia parko kaj fondaĵ-posedata rezervejo.&lt;ref name=SMBL-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Anthocephala floriceps}}
{{Wikispecies|Anthocephala floriceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]</text>
      <sha1>fjl6w8sesplb4jikdojvsgtwl14aitg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Thalurania</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942653</id>
    <revision>
      <id>9365190</id>
      <parentid>9363323</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:16:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365190</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7185" sha1="mw5otib2ppfw1uqk964k5xcbddn4e4p" xml:space="preserve">{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Thalurania''
|koloro = pink
|dosiero = ThaluraniaGlaucopis200805DarioSanches.jpg
|priskribo de dosiero = [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'')
|grando de dosiero = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]''
|genro = '''''Thalurania'''''
|genro aŭtoritato =  [[John Gould|Gould]], 1848
| sinonimo = 
}}
'''''Thalurania''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas kvar speciojn, kiuj vivas en [[Centrameriko]] kaj en [[Sudameriko]]. Maskloj estas verdaj kaj violbluaj, dum inoj estas verdaj kun blankpintaj vostoj kaj almenaŭ parte blankecaj subpartoj. Ambaŭ seksoj havas preskaŭ rektan, tute nigran bekon kaj malmulte aŭ neniun blankan malantaŭokulan makuleton. Ili troviĝas en arbaro (ĉefe humida) kaj altaj duarangaj arbaroj. La specioj en ĉi tiu genro estas preskaŭ tute alo- aŭ parapatriaj, kaj specio ĉeestas preskaŭ ĉie en la tropika humida [[Neotropiko]]. Kiel ordinara nomo oni uzas terminojn ''nimfokolibroj'' aŭ ''arbarnimfuloj''.

==Taksonomio==
La genron ''Thalurania'' enkondukis en 1848 la angla ornitologo [[John Gould]].&lt;ref&gt;{{ cite journal | last=Gould | first=John | author-link=John Gould | year=1848 | title=Drafts for a new arrangement of the Trochilidae | journal=Proceedings of the Zoological Society of London | volume=Part 16 | issue=180 | pages=11–14 [13] | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/12861849 }}&lt;/ref&gt; Gould ne specigis [[tipa specio|tipan specion]] sed tiu estis elektita kiel la [[Forkvosta nimfokolibro]] fare de [[George Robert Gray]] en 1855.&lt;ref&gt;{{ cite book | last=Gray | first=George Robert | author-link=George Robert Gray | year=1855 | title=Catalogue of the Genera and Subgenera of Birds Contained in the British Museum | location=London | publisher=British Museum | page=21 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/17136641 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1945 | title=Check-List of Birds of the World | volume=5 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts  | page=44 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14480055 }}&lt;/ref&gt; La genronomo kombinas la [[Antikva greka|grekajn vortojn]] ''thalos'' kun signifo &quot;infano&quot; kaj ''ouranos'' kun la signifo &quot;ĉielo&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| title=The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn=978-1-4081-2501-4 | page=383 | url=https://archive.org/stream/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling#page/n383/mode/1up }}&lt;/ref&gt;

La genro enhavas jenajn kvar speciojn:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornitologo) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Januaro 2022 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 12.1 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=13a de Julio 2022 }}&lt;/ref&gt;
* [[Krona nimfokolibro]] (''Thalurania colombica'')
* [[Forkvosta nimfokolibro]] (''Thalurania furcata'')
* [[Violĉapa nimfokolibro]] (''Thalurania glaucopis'')
* [[Longvosta nimfokolibro]] (''Thalurania watertonii'')
En 2009 oni priskribis aldonan specion kiel nigrakrona nimfokolibro (''T. nigricapilla''). Ĝi estas laŭ registroj limigita al la [[Departemento Valo de Kaŭko]] en [[Kolombio]] kaj ne havas irizecon en krono, sed ĝis nun neniu oficiala aŭtoritato (krom la priskribintoj mem) agnoskis ĝin kiel valida specio.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author1=Valdés-Velásquez, A. |author2=Schuchmann, K. L. |year=2009 |url=https://www.zobodat.at/pdf/Anzeiger-Ornith-Ges-Bayerns_48_2_0143-0149.pdf |title=A new species of hummingbird (''Thalurania''; Trochilidae, Trochilinae) from the western Colombian Andes |journal=Ornithologischer Anzeiger |volume=48 |pages=143–149}}&lt;/ref&gt;

Tiu genro iam inkludis ankaŭ la [[Meksika kolibro|Meksikan kolibron]]. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Thalurania'' estas [[Monofiletika|nemonofiletika]] kaj ke la Meksika kolibro estas proksime rilata al la specioj de la genro ''[[Eupherusa]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Surbaze de tiu rezulto la Meksika kolibro estas nun metita en ''Eupherusa''.&lt;ref name=ioc/&gt; La sama studo trovis, ke la genro ''Thalurania'' estas [[frata grupo|frata]] al la genro ''[[Chalybura]]'' kiu enhavas du speciojn.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&amp;nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Thalurania}}
{{Wikispecies|Thalurania}}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]</text>
      <sha1>mw5otib2ppfw1uqk964k5xcbddn4e4p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝablono:Kennedy</title>
    <ns>10</ns>
    <id>942762</id>
    <revision>
      <id>9365292</id>
      <parentid>9364829</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:03:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1704" sha1="mowsf3ipx4dhfqyx6b7cu6kceu8n70d" xml:space="preserve">'''Genealogio de kelkaj anoj de la [[Kennedy (familio)|familio Kennedy]] (nekomplete)'''

Kun vivojaroj.
&amp;nbsp;
{{Genealogia arbo/komenco}}
{{Genealogia arbo |border=1| | | | | | | | | | |Joseph|v|Rose
|Joseph=[[Joseph P. Kennedy Sr.|Joseph Patrick Kennedy Sr.]] (1888–1969)
|Rose=[[Rose Fitzgerald|Rose Elizabeth Fitzgerald]] (1890–1995)
}}
{{Genealogia arbo |border=1| |,|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|.|}}
{{Genealogia arbo |border=1|Joseph| |John| | | | | |Eunice| | | |Robert| | |Ted
|Joseph=[[Joseph P. Kennedy Jr.|Joseph Patrick Kennedy Jr.]]
|John='''&lt;big&gt;[[John F. Kennedy|John Fitzgerald Kennedy]]&lt;/big&gt;'''{{-}}⚭ [[Jacqueline Kennedy Onassis]]
|Eunice=[[Eunice Kennedy Shriver|Eunice Mary Kennedy]]{{-}}⚭ [[Sargent Shriver]]
|Robert=[[Robert F. Kennedy|Robert Francis Kennedy]]
|Ted=[[Ted Kennedy|Edward &quot;Ted&quot; Moore Kennedy]]
}}
{{Genealogia arbo |border=1| |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |!| | | |,|-|^|-|.| | |!|}}
{{Genealogia arbo |border=1|Caroline| |John| |Patrick| |Maria| |Kathleen| |Bob| |Edward
|Caroline=[[Caroline Kennedy|Caroline Bouvier Kennedy]] (n. 1957)
|John=[[John F. Kennedy, Jr.|John Fitzgerald Kennedy Jr.]] (1960–1999)
|Patrick=[[Patrick Bouvier Kennedy]] (1963–1963)
|Maria=[[Maria Shriver|Maria Owings Shriver]] (n. 1955){{-}}⚭ [[Arnold Schwarzenegger]]
|Kathleen=[[Kathleen Kennedy Townsend|Kathleen Hartington Kennedy]] (n. 1951)
|Bob=[[Robert F. Kennedy, Jr.|Robert Francis Kennedy Jr.]] (n. 1954)
|Edward=[[Edward M. Kennedy Jr.|Edward Moore Kennedy Jr.]] (n. 1961)
}}
{{Genealogia arbo/fino}}&lt;noinclude&gt;
[[Kategorio:Kennedy-familio|!]]
[[Kategorio:Usonaj politikaj familioj|Kennedy]]
[[Kategorio:Navigilo:Genealogia arbo|Kennedy]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>mowsf3ipx4dhfqyx6b7cu6kceu8n70d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365308</id>
      <parentid>9365292</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:23:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365308</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1656" sha1="fpcv77iymtmd4hfgqfii9brlz69zx0j" xml:space="preserve">'''Genealogio de kelkaj anoj de la [[Kennedy (familio)|familio Kennedy]] (nekomplete)'''

Kun vivojaroj.
&amp;nbsp;
{{Genealogia arbo/komenco}}
{{Genealogia arbo |border=1| | | | | | | | | | |Joseph|v|Rose
|Joseph=[[Joseph P. Kennedy Sr.|Joseph Patrick Kennedy Sr.]] (1888–1969)
|Rose=[[Rose Fitzgerald|Rose Elizabeth Fitzgerald]] (1890–1995)
}}
{{Genealogia arbo |border=1| |,|-|-|-|v|-|-|-|-|-|-|-|+|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|.|}}
{{Genealogia arbo |border=1|Joseph| |John| | | | | |Eunice| | | |Robert| | |Ted
|Joseph=[[Joseph P. Kennedy Jr.|Joseph Patrick Kennedy Jr.]]
|John='''&lt;big&gt;[[John F. Kennedy|John Fitzgerald Kennedy]]&lt;/big&gt;'''{{-}}⚭ [[Jacqueline Kennedy Onassis]]
|Eunice=[[Eunice Kennedy Shriver|Eunice Mary Kennedy]]{{-}}⚭ [[Sargent Shriver]]
|Robert=[[Robert F. Kennedy|Robert Francis Kennedy]]
|Ted=[[Ted Kennedy|Edward &quot;Ted&quot; Moore Kennedy]]
}}
{{Genealogia arbo |border=1| |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |!| | | |,|-|^|-|.| | |!|}}
{{Genealogia arbo |border=1|Caroline| |John| |Patrick| |Maria| |Kathleen| |Bob| |Edward
|Caroline=[[Caroline Kennedy|Caroline Bouvier Kennedy]] (n. 1957)
|John=[[John F. Kennedy, Jr.|John Fitzgerald Kennedy Jr.]] (1960–1999)
|Patrick=[[Patrick Bouvier Kennedy]] (1963–1963)
|Maria=[[Maria Shriver|Maria Owings Shriver]] (n. 1955){{-}}⚭ [[Arnold Schwarzenegger]]
|Kathleen=[[Kathleen Kennedy Townsend|Kathleen Hartington Kennedy]] (n. 1951)
|Bob=[[Robert F. Kennedy, Jr.|Robert Francis Kennedy Jr.]] (n. 1954)
|Edward=[[Edward M. Kennedy Jr.|Edward Moore Kennedy Jr.]] (n. 1961)
}}
{{Genealogia arbo/fino}}&lt;noinclude&gt;
[[Kategorio:Kennedy-familio|!]]
[[Kategorio:Navigilo:Genealogia arbo|Kennedy]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fpcv77iymtmd4hfgqfii9brlz69zx0j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Blankakrona kolibro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942791</id>
    <revision>
      <id>9365141</id>
      <parentid>9365089</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:20:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8800" sha1="17njg2ss6vbw4zywizuf5cwtw2tdc6o" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Blankakrona kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Snowcap (Microchera albocoronata).jpg
|priskribo de dosiero = Masklo 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = Female Snowcap Hummingbird.jpg
|priskribo de dosiero2 = Ino
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Blankakrona kolibro''' ''M. albocoronata''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Snowcap ''Microchera albocoronata'' |volume=2016 |article-number=e.T22687649A93162554 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687649A93162554.en |access-date=28a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera albocoronata''
|dunomo aŭtoritato =([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1855)
|vikispecio = ''Microchera albocoronata''
|komunejo = ''Microchera albocoronata''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Blankakrona kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera albocoronata'' (laŭ kio ankaŭ '''Forkvosta kolibro'''), estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi troviĝas en [[Kostariko]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]], kaj [[Panamo]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Blankakrona kolibro havas du subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''M. a. albocoronata'' kaj ''M. a. parvirostris''.&lt;ref name=IOC12.2&gt; Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Aŭgusto 2022). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ &quot;Hummingbirds&quot;.] IOC World Bird List. v 12.2. Alirita la 9an de Aŭgusto, 2022. &lt;/ref&gt; La nomiga estis origine priskribita kiel ''Mellisuga albo-coronata'' kaj la alia kiel ''Panychlora parvirostris''.&lt;ref name=SNOW-BOW&gt;Kistler, E. kaj T. S. Schulenberg (2020). Snowcap (''Microchera albocoronata''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.snowca1.01] retrieved August 28, 2022&lt;/ref&gt;

[[File:Snowcap 2.jpg|left|thumb|Masklo]]

==Aspekto==
La Blankakrona kolibro estas 6,5 ĝis 7 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 2,7 g. Ambaŭ seksoj de ambaŭ subspecioj havas mallongan nigran bekon kaj nigrajn krurojn. Plenkreskaj maskloj de ambaŭ subspecioj havas blankajn frunton kaj kronon, kiuj donas al ĉi tiu specio ĝiajn ordinaran kaj sciencan nomojn. Maskloj de la nomiga subspecio havas malhelviolkolorajn suprajn partojn kun purpurkolora nigra nuko kaj ruĝeca brilo sur la dorso, pugo kaj supravostaj kovriloj. Ilia vizaĝo kaj subaj partoj estas nigraj kun ruĝecviola brilo. Iliaj centraj vostoplumoj estas metalecbronzaj kaj la ceteraj havas blankajn bazojn kaj nigrajn finojn. Maskloj de ''M. a. parvirostris'' diferencas per malpli da blanko sur la vostoplumoj kaj pli hela kuproviola brilo sur siaj supraj kaj subaj partoj. Plenkreskaj inoj de ambaŭ subspecioj havas metalecverdan dorson kun bronzaj supravostaj kovriloj. Iliaj subaj partoj estas palgrizecaj blankaj. Iliaj centraj vostoplumoj estas bronzaj kaj la eksteraj plejparte nigraj kun blanko ĉe la bazo kaj sur la pintoj. Nematuraj maskloj estas kiel la plenkreska ino kun aldono de mallarĝa blanka linio super la okulo kaj laŭgrada ŝanĝo de la blankecaj subaj partoj al purpurnigra.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt;

==Distribuo kaj habitato==
Subspecio ''M. a. parvirostris'' estas la pli norda kaj vaste distribuita el la du. Ĝi troviĝas sur la kariba deklivaro de Centrameriko de suda Honduro tra Nikaragvo kaj Kostariko kaj eble en okcidentan Panamon; ĝi ankaŭ troviĝas loke sur la pacifika deklivaro de Kostariko. La nomiga ''M. a. albocoronata'' troviĝas sur la karibaj kaj pacifikaj deklivaroj de okcidenta Panamo. La specio loĝas en humidaj malaltaj kaj [[montararbaro]]j, duonmalfermaj arbaroj kaj sekundaraj arbaroj. Ĝi estas pli ofta ĉe malfermaĵoj en la arbaro kaj pli malfermaj pejzaĝoj kiel plantejoj ol profunde en la arbaro. En Kostariko ĝi reproduktiĝas plejparte je altitudoj inter 300 kaj 800 m, sed surloke ĝis 1 000 m. En Panamo ĝi troviĝas inter 600 kaj 1 650 m.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt; 

==Kutimaro==
===Movoj===
En Kostariko, Blankakronaj kolibroj plejparte malsupreniras al pli malaltaj altitudoj post reproduktado, sed kelkaj individuoj vagas pli alte ol sia reprodukta zono ĝis ĉirkaŭ 1 400 m.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt;

===Manĝado===
Blankakronaj kolibroj manĝadas [[nektaro]]n ĉe ĉiuj altoj de sia vivejo, de la subvegetaĵaro ĝis la [[kanopeo]]. Maskloj defendas manĝoteritoriojn de aliaj Blankakronaj kolibroj, sed kliniĝas al pli grandaj kolibroj. Ili tipe prenas nektaron de malgrandaj floroj de [[epifito]]j, arbustoj, vitoj kaj arboj. Aldone al manĝado de nektaro, Blankakronaj kolibroj kolektas [[artikuloj]]n de foliaro, kaj maskloj kaptas malgrandajn insektojn per akcipitrado el ripozejo.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt;

===Reproduktado===
En Kostariko Blankakronaj kolibroj reproduktiĝas inter januaro kaj majo; ilia sezono aliloke ne estas difinita. Maskloj altiras inojn ĉe [[masklaro|masklarejoj]] en nestriktaj grupoj de ĝis ses, kantante el ripozejo kaj ĉasante aliajn masklojn. Inoj konstruas malgrandan tasforman neston el arbofilikaj skvamaĵoj kaj plantolanugo ligitaj per [[araneaĵo]], kun iom da [[musko]] kaj [[likeno]] ekstere. Ĝi estas tipe metita sur branĉeton aŭ pendantan viton inter 1,7 kaj 3 m super la grundo. La ovodemetado estas de du ovoj; la kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Microchera-albocoronata |species=Blankakrona kolibro}}

==Statuso==
La [[IUCN]] taksis la Blankakronan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas. Neniu tuja minaco estis identigita fare de la IUCN.&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Snowcap ''Microchera albocoronata'' |volume=2016 |article-number=e.T22687649A93162554 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687649A93162554.en |access-date=28a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt; En Kostariko ĝi estas surloke ofta, sed &quot;akra [[senarbarigo]] minacas multajn partojn de ĝia teritorio&quot;.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera albocoronata}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>17njg2ss6vbw4zywizuf5cwtw2tdc6o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365142</id>
      <parentid>9365141</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:22:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8758" sha1="ldknqceb8mks8f0tlb2obcq9qrc02vg" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Blankakrona kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Snowcap (Microchera albocoronata).jpg
|priskribo de dosiero = Masklo 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = Female Snowcap Hummingbird.jpg
|priskribo de dosiero2 = Ino
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Blankakrona kolibro''' ''M. albocoronata''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Snowcap ''Microchera albocoronata'' |volume=2016 |article-number=e.T22687649A93162554 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687649A93162554.en |access-date=28a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera albocoronata''
|dunomo aŭtoritato =([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1855)
|vikispecio = ''Microchera albocoronata''
|komunejo = ''Microchera albocoronata''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Blankakrona kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera albocoronata'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi troviĝas en [[Kostariko]], [[Honduro]], [[Nikaragvo]], kaj [[Panamo]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Blankakrona kolibro havas du subspeciojn, nome la [[Nomiga subspecio|nomiga]] ''M. a. albocoronata'' kaj ''M. a. parvirostris''.&lt;ref name=IOC12.2&gt; Gill, F.; Donsker, D.; Rasmussen, P., eld. (Aŭgusto 2022). [https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ &quot;Hummingbirds&quot;.] IOC World Bird List. v 12.2. Alirita la 9an de Aŭgusto, 2022. &lt;/ref&gt; La nomiga estis origine priskribita kiel ''Mellisuga albo-coronata'' kaj la alia kiel ''Panychlora parvirostris''.&lt;ref name=SNOW-BOW&gt;Kistler, E. kaj T. S. Schulenberg (2020). Snowcap (''Microchera albocoronata''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.snowca1.01] retrieved August 28, 2022&lt;/ref&gt;

[[File:Snowcap 2.jpg|left|thumb|Masklo]]

==Aspekto==
La Blankakrona kolibro estas 6,5 ĝis 7 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 2,7 g. Ambaŭ seksoj de ambaŭ subspecioj havas mallongan nigran bekon kaj nigrajn krurojn. Plenkreskaj maskloj de ambaŭ subspecioj havas blankajn frunton kaj kronon, kiuj donas al ĉi tiu specio ĝiajn ordinaran kaj sciencan nomojn. Maskloj de la nomiga subspecio havas malhelviolkolorajn suprajn partojn kun purpurkolora nigra nuko kaj ruĝeca brilo sur la dorso, pugo kaj supravostaj kovriloj. Ilia vizaĝo kaj subaj partoj estas nigraj kun ruĝecviola brilo. Iliaj centraj vostoplumoj estas metalecbronzaj kaj la ceteraj havas blankajn bazojn kaj nigrajn finojn. Maskloj de ''M. a. parvirostris'' diferencas per malpli da blanko sur la vostoplumoj kaj pli hela kuproviola brilo sur siaj supraj kaj subaj partoj. Plenkreskaj inoj de ambaŭ subspecioj havas metalecverdan dorson kun bronzaj supravostaj kovriloj. Iliaj subaj partoj estas palgrizecaj blankaj. Iliaj centraj vostoplumoj estas bronzaj kaj la eksteraj plejparte nigraj kun blanko ĉe la bazo kaj sur la pintoj. Nematuraj maskloj estas kiel la plenkreska ino kun aldono de mallarĝa blanka linio super la okulo kaj laŭgrada ŝanĝo de la blankecaj subaj partoj al purpurnigra.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt;

==Distribuo kaj habitato==
Subspecio ''M. a. parvirostris'' estas la pli norda kaj vaste distribuita el la du. Ĝi troviĝas sur la kariba deklivaro de Centrameriko de suda Honduro tra Nikaragvo kaj Kostariko kaj eble en okcidentan Panamon; ĝi ankaŭ troviĝas loke sur la pacifika deklivaro de Kostariko. La nomiga ''M. a. albocoronata'' troviĝas sur la karibaj kaj pacifikaj deklivaroj de okcidenta Panamo. La specio loĝas en humidaj malaltaj kaj [[montararbaro]]j, duonmalfermaj arbaroj kaj sekundaraj arbaroj. Ĝi estas pli ofta ĉe malfermaĵoj en la arbaro kaj pli malfermaj pejzaĝoj kiel plantejoj ol profunde en la arbaro. En Kostariko ĝi reproduktiĝas plejparte je altitudoj inter 300 kaj 800 m, sed surloke ĝis 1 000 m. En Panamo ĝi troviĝas inter 600 kaj 1 650 m.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt; 

==Kutimaro==
===Movoj===
En Kostariko, Blankakronaj kolibroj plejparte malsupreniras al pli malaltaj altitudoj post reproduktado, sed kelkaj individuoj vagas pli alte ol sia reprodukta zono ĝis ĉirkaŭ 1 400 m.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt;

===Manĝado===
Blankakronaj kolibroj manĝadas [[nektaro]]n ĉe ĉiuj altoj de sia vivejo, de la subvegetaĵaro ĝis la [[kanopeo]]. Maskloj defendas manĝoteritoriojn de aliaj Blankakronaj kolibroj, sed kliniĝas al pli grandaj kolibroj. Ili tipe prenas nektaron de malgrandaj floroj de [[epifito]]j, arbustoj, vitoj kaj arboj. Aldone al manĝado de nektaro, Blankakronaj kolibroj kolektas [[artikuloj]]n de foliaro, kaj maskloj kaptas malgrandajn insektojn per akcipitrado el ripozejo.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt;

===Reproduktado===
En Kostariko Blankakronaj kolibroj reproduktiĝas inter januaro kaj majo; ilia sezono aliloke ne estas difinita. Maskloj altiras inojn ĉe [[masklaro|masklarejoj]] en nestriktaj grupoj de ĝis ses, kantante el ripozejo kaj ĉasante aliajn masklojn. Inoj konstruas malgrandan tasforman neston el arbofilikaj skvamaĵoj kaj plantolanugo ligitaj per [[araneaĵo]], kun iom da [[musko]] kaj [[likeno]] ekstere. Ĝi estas tipe metita sur branĉeton aŭ pendantan viton inter 1,7 kaj 3 m super la grundo. La ovodemetado estas de du ovoj; la kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Microchera-albocoronata |species=Blankakrona kolibro}}

==Statuso==
La [[IUCN]] taksis la Blankakronan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, kvankam ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas. Neniu tuja minaco estis identigita fare de la IUCN.&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2016 |title=Snowcap ''Microchera albocoronata'' |volume=2016 |article-number=e.T22687649A93162554 |doi=10.2305/IUCN.UK.2016-3.RLTS.T22687649A93162554.en |access-date=28a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt; En Kostariko ĝi estas surloke ofta, sed &quot;akra [[senarbarigo]] minacas multajn partojn de ĝia teritorio&quot;.&lt;ref name=SNOW-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera albocoronata}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>ldknqceb8mks8f0tlb2obcq9qrc02vg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Max Brockert</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942795</id>
    <revision>
      <id>9365222</id>
      <parentid>9365000</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T15:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9365222</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3312" sha1="7tmr2gglij5sowehhx47im5fgnk3iah" xml:space="preserve">[[file:Hügelschule Erfurt.JPG|eta|lernejo pormetiista ''Am Hügel'' je Erfurto]] 
[[File:Coburg-Untere-Klinge-2a.jpg|thumb|domo je ''Untere Klinge 2a'' en Koburgo]]
[[File:Ärztehaus Anger 58, 99084 Erfurt - panoramio - anger58 (1).jpg|thumb|kuracista centro erfurta je ''Anger 58'']]
'''Max BROCKERT''' (naskiĝinta en [[1870]] je [[rödental|Rödental-Einberg]], mortinta en 1962 je [[Erfurto]]) estis [[germanio|germana]] arĥitekto. 

== Vivo ==
Brockert studis arĥitekturon ĉe la Artmetiista faklernejo de [[Berlino]], i.a. ĉe [[Alfred Messel]]. En 1903 ĉirkaŭe li ekvivis Erfurte kie li fondis arĥitektburoon. En la strato ''Hohenzollernstraße'' (nun ''Alfred-Hess-Straße'') li konstruis al si loĝdomon. La sekvintajn jardekojn estis kreitaj en tuta [[turingio|Turingujo]], laŭ la planoj de Brockert, vilaaroj, loĝaj kaj komercaj domoj, kirkoj kaj industriejoj. Lian stilon ege influis la malfrua [[reformarĥitekturo]] kaj la [[patrujprotekta arkitekturo]]. Brockert mem preferis ŝpari dekoracian abundon. Ornamo por li estu nur ilo por modestaj efektoj. Sendube li konsidereblas unu el la plej grandaj arĥitektoj de Erfurto de la unua mezo de la 20-a jarcento. Jam en 1946 li kreis honoran arbareton por viktimoj de [[naziismo]] sur la [[tombejo de Erfurto|Erfurta ĉeftombejo]].&lt;ref&gt;[https://erfurt-web.de/Ehrenhain_Opfer_des_Faschismus &quot;Ehrenhain: Opfer des Faschismus&quot;] - ĉe: ''erfurt-web.de''&lt;/ref&gt;

Por honori lin oni nomis straton por li en la orienterfurta loĝzono ''Ringelberg'' (kvartalo [[Krämpfervorstadt]]).&lt;ref&gt;''Amtsblatt der Landeshauptstadt Erfurt, Stadtverwaltung'', n-ro 10 de la 3.6.2005, p. 10 (&quot;Begründung der neuen Straßennamen auf dem Ringelberg&quot;)&lt;/ref&gt;

== Verkoj (elekto) == 
* 1903–1904: novkonstruo de [[Artmetilernejo de Erfurto]] (t.n. ''Hügelschule''), kune kun [[Paul Peters]]
* 1906: propra domo je ''Alfred-Hess-Straße 27''
* 1912–1913: [[Kristo-preĝejo (Erfurto)]], Tettaustraße 3–4
* ĉ. 1913: lernejo ''Salzmannschule'' en [[Sömmerda]] (Kölledaer Straße 29)&lt;ref&gt;[https://www.salzmannschule-sda.de/ lerneja hejmpaĝo de ''Salzmannschule'']&lt;/ref&gt;
* ĉ. 1913: loĝa kaj komerca domo ''[[Haus zum Goldenen Einhorn (Erfurt)|Zum goldenen Einhorn]]'' en Erfurto (nun ĉefa domo de la municipa bibliotekreto) 
* 1914: ejo de la banko ''Dresdner Bank'' (nun apoteko kaj kuracistara ejo), Erfurto, Anger 58
* 1916–1917: privata kaj afera ejo por Hermann Janssen je [[anger (Erfurt)|Anger]] (30-32), nun uzata de la banko DKB 
* 1921: pligrandigo de [[Kastelo Meisdorf]] en [[Falkenstein (Harco)]]
* 1924–1925: loĝdomo por Wilhelm Hoffmeister en [[coburg|Koburgo]] (Untere Klinge 2a)
* 1930–1931: buroaro [[Fenikso-domo (Erfurto)]] (kune kun [[Ernst Flemming]])
* 1936: administradejo (nuntempe: kooperativo por loĝejkonstruado) en Erfurto, Karl-Marx-Platz 4

== Literaturo ==
* Rudolf Benl: ''Straßennamen in Erfurt,'' (eldonis: Stadt Erfurt) Erfurt 2005
* Ludwig Boegl (red.): ''Erfurt.'' (=Deutschlands Städtebau) DARI-Verlag, Berlin-Halensee 1927
* Ruth Menzel, Eberhard Menzel: ''Villen in Erfurt,'' volumo 1, Arnstadt 1996, p. 247 

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Brockert, Max}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1870]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1962]]</text>
      <sha1>7tmr2gglij5sowehhx47im5fgnk3iah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365223</id>
      <parentid>9365222</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T15:21:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notoj */</comment>
      <origin>9365223</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3327" sha1="4jjfgjxtjlwyq0hcro6ljijziafne70" xml:space="preserve">[[file:Hügelschule Erfurt.JPG|eta|lernejo pormetiista ''Am Hügel'' je Erfurto]] 
[[File:Coburg-Untere-Klinge-2a.jpg|thumb|domo je ''Untere Klinge 2a'' en Koburgo]]
[[File:Ärztehaus Anger 58, 99084 Erfurt - panoramio - anger58 (1).jpg|thumb|kuracista centro erfurta je ''Anger 58'']]
'''Max BROCKERT''' (naskiĝinta en [[1870]] je [[rödental|Rödental-Einberg]], mortinta en 1962 je [[Erfurto]]) estis [[germanio|germana]] arĥitekto. 

== Vivo ==
Brockert studis arĥitekturon ĉe la Artmetiista faklernejo de [[Berlino]], i.a. ĉe [[Alfred Messel]]. En 1903 ĉirkaŭe li ekvivis Erfurte kie li fondis arĥitektburoon. En la strato ''Hohenzollernstraße'' (nun ''Alfred-Hess-Straße'') li konstruis al si loĝdomon. La sekvintajn jardekojn estis kreitaj en tuta [[turingio|Turingujo]], laŭ la planoj de Brockert, vilaaroj, loĝaj kaj komercaj domoj, kirkoj kaj industriejoj. Lian stilon ege influis la malfrua [[reformarĥitekturo]] kaj la [[patrujprotekta arkitekturo]]. Brockert mem preferis ŝpari dekoracian abundon. Ornamo por li estu nur ilo por modestaj efektoj. Sendube li konsidereblas unu el la plej grandaj arĥitektoj de Erfurto de la unua mezo de la 20-a jarcento. Jam en 1946 li kreis honoran arbareton por viktimoj de [[naziismo]] sur la [[tombejo de Erfurto|Erfurta ĉeftombejo]].&lt;ref&gt;[https://erfurt-web.de/Ehrenhain_Opfer_des_Faschismus &quot;Ehrenhain: Opfer des Faschismus&quot;] - ĉe: ''erfurt-web.de''&lt;/ref&gt;

Por honori lin oni nomis straton por li en la orienterfurta loĝzono ''Ringelberg'' (kvartalo [[Krämpfervorstadt]]).&lt;ref&gt;''Amtsblatt der Landeshauptstadt Erfurt, Stadtverwaltung'', n-ro 10 de la 3.6.2005, p. 10 (&quot;Begründung der neuen Straßennamen auf dem Ringelberg&quot;)&lt;/ref&gt;

== Verkoj (elekto) == 
* 1903–1904: novkonstruo de [[Artmetilernejo de Erfurto]] (t.n. ''Hügelschule''), kune kun [[Paul Peters]]
* 1906: propra domo je ''Alfred-Hess-Straße 27''
* 1912–1913: [[Kristo-preĝejo (Erfurto)]], Tettaustraße 3–4
* ĉ. 1913: lernejo ''Salzmannschule'' en [[Sömmerda]] (Kölledaer Straße 29)&lt;ref&gt;[https://www.salzmannschule-sda.de/ lerneja hejmpaĝo de ''Salzmannschule'']&lt;/ref&gt;
* ĉ. 1913: loĝa kaj komerca domo ''[[Haus zum Goldenen Einhorn (Erfurt)|Zum goldenen Einhorn]]'' en Erfurto (nun ĉefa domo de la municipa bibliotekreto) 
* 1914: ejo de la banko ''Dresdner Bank'' (nun apoteko kaj kuracistara ejo), Erfurto, Anger 58
* 1916–1917: privata kaj afera ejo por Hermann Janssen je [[anger (Erfurt)|Anger]] (30-32), nun uzata de la banko DKB 
* 1921: pligrandigo de [[Kastelo Meisdorf]] en [[Falkenstein (Harco)]]
* 1924–1925: loĝdomo por Wilhelm Hoffmeister en [[coburg|Koburgo]] (Untere Klinge 2a)
* 1930–1931: buroaro [[Fenikso-domo (Erfurto)]] (kune kun [[Ernst Flemming]])
* 1936: administradejo (nuntempe: kooperativo por loĝejkonstruado) en Erfurto, Karl-Marx-Platz 4

== Literaturo ==
* Rudolf Benl: ''Straßennamen in Erfurt,'' (eldonis: Stadt Erfurt) Erfurt 2005
* Ludwig Boegl (red.): ''Erfurt.'' (=Deutschlands Städtebau) DARI-Verlag, Berlin-Halensee 1927
* Ruth Menzel, Eberhard Menzel: ''Villen in Erfurt,'' volumo 1, Arnstadt 1996, p. 247 

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Brockert, Max}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1870]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1962]]
{{commonscat}}</text>
      <sha1>4jjfgjxtjlwyq0hcro6ljijziafne70</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365224</id>
      <parentid>9365223</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T15:21:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notoj */</comment>
      <origin>9365224</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3340" sha1="49t6q5ay5m4mz5w1jnn92x4bh5h46y6" xml:space="preserve">[[file:Hügelschule Erfurt.JPG|eta|lernejo pormetiista ''Am Hügel'' je Erfurto]] 
[[File:Coburg-Untere-Klinge-2a.jpg|thumb|domo je ''Untere Klinge 2a'' en Koburgo]]
[[File:Ärztehaus Anger 58, 99084 Erfurt - panoramio - anger58 (1).jpg|thumb|kuracista centro erfurta je ''Anger 58'']]
'''Max BROCKERT''' (naskiĝinta en [[1870]] je [[rödental|Rödental-Einberg]], mortinta en 1962 je [[Erfurto]]) estis [[germanio|germana]] arĥitekto. 

== Vivo ==
Brockert studis arĥitekturon ĉe la Artmetiista faklernejo de [[Berlino]], i.a. ĉe [[Alfred Messel]]. En 1903 ĉirkaŭe li ekvivis Erfurte kie li fondis arĥitektburoon. En la strato ''Hohenzollernstraße'' (nun ''Alfred-Hess-Straße'') li konstruis al si loĝdomon. La sekvintajn jardekojn estis kreitaj en tuta [[turingio|Turingujo]], laŭ la planoj de Brockert, vilaaroj, loĝaj kaj komercaj domoj, kirkoj kaj industriejoj. Lian stilon ege influis la malfrua [[reformarĥitekturo]] kaj la [[patrujprotekta arkitekturo]]. Brockert mem preferis ŝpari dekoracian abundon. Ornamo por li estu nur ilo por modestaj efektoj. Sendube li konsidereblas unu el la plej grandaj arĥitektoj de Erfurto de la unua mezo de la 20-a jarcento. Jam en 1946 li kreis honoran arbareton por viktimoj de [[naziismo]] sur la [[tombejo de Erfurto|Erfurta ĉeftombejo]].&lt;ref&gt;[https://erfurt-web.de/Ehrenhain_Opfer_des_Faschismus &quot;Ehrenhain: Opfer des Faschismus&quot;] - ĉe: ''erfurt-web.de''&lt;/ref&gt;

Por honori lin oni nomis straton por li en la orienterfurta loĝzono ''Ringelberg'' (kvartalo [[Krämpfervorstadt]]).&lt;ref&gt;''Amtsblatt der Landeshauptstadt Erfurt, Stadtverwaltung'', n-ro 10 de la 3.6.2005, p. 10 (&quot;Begründung der neuen Straßennamen auf dem Ringelberg&quot;)&lt;/ref&gt;

== Verkoj (elekto) == 
* 1903–1904: novkonstruo de [[Artmetilernejo de Erfurto]] (t.n. ''Hügelschule''), kune kun [[Paul Peters]]
* 1906: propra domo je ''Alfred-Hess-Straße 27''
* 1912–1913: [[Kristo-preĝejo (Erfurto)]], Tettaustraße 3–4
* ĉ. 1913: lernejo ''Salzmannschule'' en [[Sömmerda]] (Kölledaer Straße 29)&lt;ref&gt;[https://www.salzmannschule-sda.de/ lerneja hejmpaĝo de ''Salzmannschule'']&lt;/ref&gt;
* ĉ. 1913: loĝa kaj komerca domo ''[[Haus zum Goldenen Einhorn (Erfurt)|Zum goldenen Einhorn]]'' en Erfurto (nun ĉefa domo de la municipa bibliotekreto) 
* 1914: ejo de la banko ''Dresdner Bank'' (nun apoteko kaj kuracistara ejo), Erfurto, Anger 58
* 1916–1917: privata kaj afera ejo por Hermann Janssen je [[anger (Erfurt)|Anger]] (30-32), nun uzata de la banko DKB 
* 1921: pligrandigo de [[Kastelo Meisdorf]] en [[Falkenstein (Harco)]]
* 1924–1925: loĝdomo por Wilhelm Hoffmeister en [[coburg|Koburgo]] (Untere Klinge 2a)
* 1930–1931: buroaro [[Fenikso-domo (Erfurto)]] (kune kun [[Ernst Flemming]])
* 1936: administradejo (nuntempe: kooperativo por loĝejkonstruado) en Erfurto, Karl-Marx-Platz 4

== Literaturo ==
* Rudolf Benl: ''Straßennamen in Erfurt,'' (eldonis: Stadt Erfurt) Erfurt 2005
* Ludwig Boegl (red.): ''Erfurt.'' (=Deutschlands Städtebau) DARI-Verlag, Berlin-Halensee 1927
* Ruth Menzel, Eberhard Menzel: ''Villen in Erfurt,'' volumo 1, Arnstadt 1996, p. 247 

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{DEFAULTSORT:Brockert, Max}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Erfurto]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1870]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1962]]
{{commonscat|Max Brockert}}</text>
      <sha1>49t6q5ay5m4mz5w1jnn92x4bh5h46y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nienke van Hichtum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942799</id>
    <revision>
      <id>9365146</id>
      <parentid>9365028</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:27:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <origin>9365146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3035" sha1="bhwlv1xssoef1fpbqzivvxk5fl0fxqq" xml:space="preserve">{{Sen fontoj|temo =  |dato = majo 2026 |komento = Enhavas AI-ajn halucinojn |kat =  |amplekso =  |sekcio =   | stato = }}
{{Informkesto verkisto}}
[[Dosiero:Afke's tiental Nienke van Hichtum.jpg|eta|La Grupo de Dek de Afke. Skizo pri la vivo de la frisa laboristaro. Ilustraĵoj de Cornelis Jetses (3a eld. 1907)]]
'''Nienke van HICHTUM''' ([[frise]] Nynke fan Hichtum) estas la pseŭdonimo de Sjoukje Maria Diderika Troelstra-Bokma de BOER (naskiĝis la 13-an de februaro 1860 en Nes ([[d:Q1000806]]), Nederlando ; mortis la 9-an de januaro 1939 en [[Hilversum]]) estis fris-nederlanda verkistino kaj tradukisto, verkinto plejparte de fikciaj libroj por infanoj kaj junaj plenkreskuloj, kaj en la nederlanda kaj la frisa .

Ŝia plej konata libro, tradukita en la nederlanda kaj poste en esperanton, estas &quot;La Dekopo de Afke&quot; (frise ''De Tsien fan Martens Afke'', 1902), rakonto pri la vivo de malriĉa, granda familio de farmlaboristoj en [[Frislando]] ĉirkaŭ la [[jarcentŝanĝo]].

Ŝi estis la edzino de [[Pieter Jelles Troelstra]], nederlanda politikisto, advokato, kaj verkisto. Kune kun sia edzo, ŝi kunfondis la literaturan porinfanan revuon &quot;Friso&quot;, kiun ili eldonis je propra elspezo.

Ŝi debutis sian literaturan karieron en 1887. Ŝi verkis en la nederlanda kaj sia denaska frisa lingvo  Ŝi estis la aŭtoro de multaj infanaj kaj junulaj libroj, inkluzive de fabeloj, kiuj estis tradukitaj kaj publikigitaj en Anglio, Sovetunio, Usono, Svedio, Ĉeĥio, Japanio kaj aliloke.

Dum sia kariero li publikigis ĉirkaŭ dudek verkojn, inkluzive de noveloj kaj tradukoj.

La Premio Nienke van Hichtum (ankaŭ mallongigita al ''Premio N. v Hichtum'' en la originala nederlanda lingvo) estas nederlanda literatura premio aljuĝata ĉiun duan jaron al aŭtoroj de infanlibroj. Ĝi estis establita en 1964 de la Fondaĵo [[Jan Campert]].

== En Esperanto aperis ==

* [[Kudlago, la malgranda eskimo]] tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ.
{{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo.
La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto.
La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936
}}

* La Dekopo de Afke, trad. [[Frits Faulhaber]]. Eld. [[Universala Esperanto-Asocio]] (en la serio &quot;Niaj Infanoj&quot;), en [[Roterdamo]] (Nederlando), 1974.
Tiu ĉi klasikaĵo de la nederlanda (frisa) literaturo rakontas pri la vivo de malriĉa, sed ama laborista familio kun dek infanoj en Frislando fine de la 19-a jarcento. La traduko de Faulhaber estas konata pro sia flua kaj infanamika lingvaĵo.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Hichtum van, Nienke}}
[[Kategorio:Nederlandaj porinfanaj verkistoj]]</text>
      <sha1>bhwlv1xssoef1fpbqzivvxk5fl0fxqq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365160</id>
      <parentid>9365146</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* En Esperanto aperis */</comment>
      <origin>9365160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3115" sha1="gpib2pb7cx0rkq4o92jsumm31hem7vn" xml:space="preserve">{{Sen fontoj|temo =  |dato = majo 2026 |komento = Enhavas AI-ajn halucinojn |kat =  |amplekso =  |sekcio =   | stato = }}
{{Informkesto verkisto}}
[[Dosiero:Afke's tiental Nienke van Hichtum.jpg|eta|La Grupo de Dek de Afke. Skizo pri la vivo de la frisa laboristaro. Ilustraĵoj de Cornelis Jetses (3a eld. 1907)]]
'''Nienke van HICHTUM''' ([[frise]] Nynke fan Hichtum) estas la pseŭdonimo de Sjoukje Maria Diderika Troelstra-Bokma de BOER (naskiĝis la 13-an de februaro 1860 en Nes ([[d:Q1000806]]), Nederlando ; mortis la 9-an de januaro 1939 en [[Hilversum]]) estis fris-nederlanda verkistino kaj tradukisto, verkinto plejparte de fikciaj libroj por infanoj kaj junaj plenkreskuloj, kaj en la nederlanda kaj la frisa .

Ŝia plej konata libro, tradukita en la nederlanda kaj poste en esperanton, estas &quot;La Dekopo de Afke&quot; (frise ''De Tsien fan Martens Afke'', 1902, {{Lang-nl|Afke's Tiental}}), rakonto pri la vivo de malriĉa, granda familio de farmlaboristoj en [[Frislando]] ĉirkaŭ la [[jarcentŝanĝo]].

Ŝi estis la edzino de [[Pieter Jelles Troelstra]], nederlanda politikisto, advokato, kaj verkisto. Kune kun sia edzo, ŝi kunfondis la literaturan porinfanan revuon &quot;Friso&quot;, kiun ili eldonis je propra elspezo.

Ŝi debutis sian literaturan karieron en 1887. Ŝi verkis en la nederlanda kaj sia denaska frisa lingvo  Ŝi estis la aŭtoro de multaj infanaj kaj junulaj libroj, inkluzive de fabeloj, kiuj estis tradukitaj kaj publikigitaj en Anglio, Sovetunio, Usono, Svedio, Ĉeĥio, Japanio kaj aliloke.

Dum sia kariero li publikigis ĉirkaŭ dudek verkojn, inkluzive de noveloj kaj tradukoj.

La Premio Nienke van Hichtum (ankaŭ mallongigita al ''Premio N. v Hichtum'' en la originala nederlanda lingvo) estas nederlanda literatura premio aljuĝata ĉiun duan jaron al aŭtoroj de infanlibroj. Ĝi estis establita en 1964 de la Fondaĵo [[Jan Campert]].

== En Esperanto aperis ==

* [[Kudlago, la malgranda eskimo]] tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ.
{{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo.
La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto.
La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936
}}

* La Dekopo de Afke, trad. [[Tine Brinkman]], eldonis Stichting Esperanto-Propaganda (Hago, Nederlando), 1974, 92 paĝoj. 
Rekomendata por legantoj &quot;de 8 ĝis 80 jaroj&quot; pro sia simpla kaj kortuŝa stilo. Tiu ĉi klasikaĵo de la nederlanda (frisa) literaturo rakontas pri la vivo de malriĉa, sed ama laborista familio kun dek infanoj en Frislando fine de la 19-a jarcento. La traduko de Faulhaber estas konata pro sia flua kaj infanamika lingvaĵo.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Hichtum van, Nienke}}
[[Kategorio:Nederlandaj porinfanaj verkistoj]]</text>
      <sha1>gpib2pb7cx0rkq4o92jsumm31hem7vn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365163</id>
      <parentid>9365160</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:44:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3131" sha1="dmlmqan142ztnvfnccj1nn10t4ue7pr" xml:space="preserve">{{Sen fontoj|temo =  |dato = majo 2026 |komento = Enhavas AI-ajn halucinojn |kat =  |amplekso =  |sekcio =   | stato = }}
{{Informkesto verkisto}}
[[Dosiero:Afke's tiental Nienke van Hichtum.jpg|eta|La Grupo de Dek de Afke. Skizo pri la vivo de la frisa laboristaro. Ilustraĵoj de Cornelis Jetses (3a eld. 1907)]]
'''Nienke van HICHTUM''' ([[frise]] Nynke fan Hichtum) estas la pseŭdonimo de Sjoukje Maria Diderika Troelstra-Bokma de BOER (naskiĝis la 13-an de februaro 1860 en Nes ([[d:Q1000806]]), Nederlando ; mortis la 9-an de januaro 1939 en [[Hilversum]]) estis fris-nederlanda verkistino kaj tradukisto, verkinto plejparte de fikciaj libroj por infanoj kaj junaj plenkreskuloj, kaj en la nederlanda kaj la frisa .

Ŝia plej konata libro, tradukita en la nederlanda kaj poste en esperanton, estas &quot;La dekopo de Afke&quot; (frise ''De Tsien fan Martens Afke'', 1902, {{Lang-nl|Afke's Tiental}}, [[d:Q2319048]]), rakonto pri la vivo de malriĉa, granda familio de farmlaboristoj en [[Frislando]] ĉirkaŭ la [[jarcentŝanĝo]].

Ŝi estis la edzino de [[Pieter Jelles Troelstra]], nederlanda politikisto, advokato, kaj verkisto. Kune kun sia edzo, ŝi kunfondis la literaturan porinfanan revuon &quot;Friso&quot;, kiun ili eldonis je propra elspezo.

Ŝi debutis sian literaturan karieron en 1887. Ŝi verkis en la nederlanda kaj sia denaska frisa lingvo  Ŝi estis la aŭtoro de multaj infanaj kaj junulaj libroj, inkluzive de fabeloj, kiuj estis tradukitaj kaj publikigitaj en Anglio, Sovetunio, Usono, Svedio, Ĉeĥio, Japanio kaj aliloke.

Dum sia kariero li publikigis ĉirkaŭ dudek verkojn, inkluzive de noveloj kaj tradukoj.

La Premio Nienke van Hichtum (ankaŭ mallongigita al ''Premio N. v Hichtum'' en la originala nederlanda lingvo) estas nederlanda literatura premio aljuĝata ĉiun duan jaron al aŭtoroj de infanlibroj. Ĝi estis establita en 1964 de la Fondaĵo [[Jan Campert]].

== En Esperanto aperis ==

* [[Kudlago, la malgranda eskimo]] tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ.
{{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo.
La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto.
La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936
}}

* La dekopo de Afke, trad. [[Tine Brinkman]], eldonis Stichting Esperanto-Propaganda (Hago, Nederlando), 1974, 92 paĝoj. 
Rekomendata por legantoj &quot;de 8 ĝis 80 jaroj&quot; pro sia simpla kaj kortuŝa stilo. Tiu ĉi klasikaĵo de la nederlanda (frisa) literaturo rakontas pri la vivo de malriĉa, sed ama laborista familio kun dek infanoj en Frislando fine de la 19-a jarcento. La traduko de Faulhaber estas konata pro sia flua kaj infanamika lingvaĵo.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Hichtum van, Nienke}}
[[Kategorio:Nederlandaj porinfanaj verkistoj]]</text>
      <sha1>dmlmqan142ztnvfnccj1nn10t4ue7pr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365165</id>
      <parentid>9365163</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:45:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3131" sha1="hy5725t3k1r243pybo1tz3tru0xg1he" xml:space="preserve">{{Sen fontoj|temo =  |dato = majo 2026 |komento = Enhavas AI-ajn halucinojn |kat =  |amplekso =  |sekcio =   | stato = }}
{{Informkesto verkisto}}
[[Dosiero:Afke's tiental Nienke van Hichtum.jpg|eta|La Grupo de Dek de Afke. Skizo pri la vivo de la frisa laboristaro. Ilustraĵoj de Cornelis Jetses (3a eld. 1907)]]
'''Nienke van HICHTUM''' ([[frise]] Nynke fan Hichtum) estas la pseŭdonimo de Sjoukje Maria Diderika Troelstra-Bokma de BOER (naskiĝis la 13-an de februaro 1860 en Nes ([[d:Q1000806]]), Nederlando ; mortis la 9-an de januaro 1939 en [[Hilversum]]) estis fris-nederlanda verkistino kaj tradukisto, verkinto plejparte de fikciaj libroj por infanoj kaj junaj plenkreskuloj, kaj en la nederlanda kaj la frisa .

Ŝia plej konata libro, tradukita en la nederlanda kaj poste en esperanton, estas &quot;La dekopo de Afke&quot; (frise ''De Tsien fan Martens Afke'', 1902, {{Lang-nl|Afke's Tiental}}, [[d:Q2319048]]), rakonto pri la vivo de malriĉa, granda familio de farmlaboristoj en [[Frislando]] ĉirkaŭ la [[jarcentŝanĝo]].

Ŝi estis la edzino de [[Pieter Jelles Troelstra]], nederlanda politikisto, advokato, kaj verkisto. Kune kun sia edzo, ŝi kunfondis la literaturan porinfanan revuon &quot;Friso&quot;, kiun ili eldonis je propra elspezo.

Ŝi debutis sian literaturan karieron en 1887. Ŝi verkis en la nederlanda kaj sia denaska frisa lingvo  Ŝi estis la aŭtoro de multaj infanaj kaj junulaj libroj, inkluzive de fabeloj, kiuj estis tradukitaj kaj publikigitaj en Anglio, Sovetunio, Usono, Svedio, Ĉeĥio, Japanio kaj aliloke.

Dum sia kariero li publikigis ĉirkaŭ dudek verkojn, inkluzive de noveloj kaj tradukoj.

La Premio Nienke van Hichtum (ankaŭ mallongigita al ''Premio N. v Hichtum'' en la originala nederlanda lingvo) estas nederlanda literatura premio aljuĝata ĉiun duan jaron al aŭtoroj de infanlibroj. Ĝi estis establita en 1964 de la Fondaĵo [[Jan Campert]].

== En Esperanto aperis ==

* [[Kudlago, la malgranda eskimo]] tradukis S.D. Mannoury. Eld. Societo Esperanto, Stockholm, 1935(?), 40 pĝ.
{{citaĵo|Libreto por novuloj kaj junuloj, kiun ili kun ĝojo kaj utilo legos. La simpla, reala rakonto pri la simpatia eskima bubo Kudlago vekos nian simpation por li kaj lia popolo.
La lingvaĵo estas glata, kaj oni plene povas rekomendi la libron al komencantoj kiel ankaŭ al pli lertaj esperantistoj, kiuj deziros sin distri per legado de interesa rakonto.
La kovrilo prezentas tutpaĝan originalan bildon de la malgranda Kudlago kaptanta fiŝojn.|[[Bulgara esperantisto]] j.17 n.05-06 jan.-feb. 1936
}}

* La dekopo de Afke, trad. [[Tine Brinkman]], eldonis Stichting Esperanto-Propaganda (Hago, Nederlando), 1974, 92 paĝoj. 
Rekomendata por legantoj &quot;de 8 ĝis 80 jaroj&quot; pro sia simpla kaj kortuŝa stilo, tiu ĉi klasikaĵo de la nederlanda (frisa) literaturo rakontas pri la vivo de malriĉa, sed ama laborista familio kun dek infanoj en Frislando fine de la 19-a jarcento. La traduko de Faulhaber estas konata pro sia flua kaj infanamika lingvaĵo.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{projektoj}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Hichtum van, Nienke}}
[[Kategorio:Nederlandaj porinfanaj verkistoj]]</text>
      <sha1>hy5725t3k1r243pybo1tz3tru0xg1he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Frisaj rakontoj en Esperanto</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942808</id>
    <revision>
      <id>9365168</id>
      <parentid>9365071</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:48:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ĉefaj Aŭtoroj en la Kolekto */</comment>
      <origin>9365168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2937" sha1="69oz69lkq58ioi0zt7pipf39qnz0uz7" xml:space="preserve">{{kursiva titolo}}
{{informkesto Esperanto-libro
| titolo    = Frisaj Rakontoj
| aŭtoro   = diversaj
| eldonjaro = 1964
| reeldono = 
| eldonurbo = [[Leeuwarden|Ljouwert]]
| eldoninto = Frisa Esperanto-Instituto
| paĝoj    = 184
| isbn      =  
| bildo     =  
}}
'''''Frisaj rakontoj en Esperanto''''', aŭ mallonge '''''Frisaj Rakontoj''''' estas antologio de noveloj tradukitaj el la frisa lingvo al Esperanto, eldonita en 1964. Ĝi reprezentas unu el la malmultaj fojoj, kiam frisa literaturo estis prezentita al internacia publiko per Esperanto.

La verko estis eldonita de la eldonejo Laverman en [[Drachten]], sed la verko mem estis mendita kaj preparita de la Frisa Esperanto-Instituto. Ĝi estis laboro de grupo da tradukistoj (inter ili ofte menciiĝas [[Sipke Stuit|S. Stuit]]). La redaktoro estis [[S. S. de Jong Dzn]].

Tiu ĉi kolekto estis pionira, ĉar ĝis tiam aperis tre malmulte da frisa literaturo en libroformo en Esperanto. La celo estis prezenti &quot;specimenon&quot; de la frisa literaturo al la mondo. Tial oni kreis novan libron anstataŭ traduki unu ekzistantan frisan kolekton. La rakontoj donas superrigardon al la kulturo, kampara vivo kaj identeco de la [[frisa popolo]] en Nederlando.

Entute, la verko enhavas 20 prozaĵojn (rakontojn/novelojn). Ĉiu rakonto prezentas apartan aspekton de la frisa vivo, inter ili kamparaj komunumoj, militspertoj, maristaj aferoj kaj ĉiutaga vivo. La kolekto prezentas verkojn de aŭtoroj kiel Simke Kloosterman, Nyckle Haisma, Rintsje P. Sybesma, kaj Ulbe van Houten, kiuj priskribas la socian vivon kaj la frisan identecon.

== Ĉefaj Aŭtoroj en la Kolekto ==

* Simke Kloosterman: Unu el la plej gravaj virinaj voĉoj en la frisa literaturo, konata pro siaj historiaj romanoj kaj lirika prozo.
* Nyckle Haisma: Fama pro siaj rakontoj pri la vivo en la tiama Nederlanda Hindio (Indonezio) kaj pri la hejmreviĝo al Frisio.
* Ulbe van Houten: Lia stilo ofte traktas la socian vivon de kamparanoj kaj la konfliktojn de religio kaj moralo.
* Rintje Pieter Sijbesma: Poeto kaj prozisto kiu multe verkis pri la frisa pejzaĝo kaj naturo.
* Reinder Brolsma: Konata kiel la majstro de la frisa vilaĝa rakonto, li majstre pentris la karakterojn de ordinaraj homoj.
* Sjoerd Meinesz: Liaj verkoj ofte aperas en tiuepokaj antologioj pro ilia klara kaj emocia stilo.

== Recenzo ==

==Referencoj==
{{referencoj}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Portalo|Literaturo}}
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:15313559/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://www.librarything.com/work/3796823/t/Frisaj-rakontoj-en-Esperanto Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita frisa literaturo]]
[[Kategorio:Libroj de Esperanta Biblioteko Internacia]]
[[Kategorio:Esperanto-libroj aperintaj en 1964]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
[[Kategorio:Katalogo de Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]</text>
      <sha1>69oz69lkq58ioi0zt7pipf39qnz0uz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kuprokapa kolibro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942815</id>
    <revision>
      <id>9365147</id>
      <timestamp>2026-05-02T12:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Kuprokapa kolibro |koloro = pink |dosiero = Male Elvira cupreiceps at feeder - closeup.jpg |priskribo de dosiero = Masklo  |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 =  |priskribo de dosiero2 =  |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Microchera]]'' |genro...&quot;</comment>
      <origin>9365147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10120" sha1="p4hk1je34pddfzvyshokamq2hl3nzej" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kuprokapa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Male Elvira cupreiceps at feeder - closeup.jpg
|priskribo de dosiero = Masklo 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Kuprokapa kolibro''' ''M. cupreiceps''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Elvira cupreiceps'' |article-number=e.T22687646A167089035 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687646A167089035.en}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera cupreiceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1866)
|vikispecio = ''Microchera cupreiceps''
|komunejo = ''Microchera cupreiceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Elvira_cupreiceps_map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kuprokapa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera cupreiceps'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Kostariko]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==

The coppery-headed emerald was formerly placed with the [[white-tailed emerald]] (''M. chionura'') in the genus ''Elvira''. A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that these two species were closely related to the [[snowcap]] in the then-[[monospecific]] genus ''[[Microchera]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; The [[International Ornithological Committee]] and the [[Clements taxonomy]] placed the three species together in ''Microchera'' which has [[Principle of priority|priority]]. However, [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retains them in ''Elvira''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

The coppery-tailed emerald is [[monotypic]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==

The coppery-headed emerald is about {{convert|7.5|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|3.0|to|3.3|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a moderately decurved bill whose [[mandible]] has a pinkish base. The adult male has a dull coppery bronze crown, a bronze green nape, back, and rump, and bright coppery bronze uppertail [[Covert feather|coverts]]. Its central pair of tail feathers are bronze, the next three pairs white with pale gray tips, and the outermost pair white with black tips. Its underparts are bright yellowish metallic green with white undertail coverts. Males in the far northern [[Cordillera de Guanacaste]] also have a purple spot in the center of the breast. The adult female has metallic green upperparts with bright somewhat coppery bronze uppertail coverts. Its central pair of tail feathers are bright bronze, the next three pairs white with a gray or dusky bar near the end, and the outermost pair white with gray or dusky tips. Its underparts are dull white to grayish white that become white at the vent area; there are also metallic green spots along the flanks. The immature male is similar to the adult but duller and has black tips on all tail feathers except the central pair.&lt;ref name=CHEM-BOW&gt;Schulenberg, T. S. and C. W. Sedgwick (2021). Coppery-headed Emerald (''Microchera cupreiceps''), version 1.1. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.coheme1.01.1 retrieved August 28, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==

The coppery-headed emerald is found in the highlands of northern and central Costa Rica. In most of its range it is found on the Caribbean slope but in the far north is also found on the Pacific slope. It inhabits the edges and interior of moist to humid [[montane forest]]. In the forest interior males are often found in the canopy and females in the understory but both occur at all levels at the edges and in semi-open areas like clearings. In elevation it ranges from {{convert|300|to|1500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} on the Caribbean slope but on the Pacific side is seldom found below about {{convert|1200|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Behavior==
===Movoj===

Following breeding the coppery-headed emerald moves to the lower parts of its elevational range.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Manĝado===

The coppery-headed emerald forages for nectar at a wide variety of flowering plants, shrubs, and trees; examples include those of genera ''[[Besleria]]'', ''[[Cavendishia]]'', ''[[Clusia]]'', ''[[Guarea]]'', ''[[Pithecellobium]]'', ''[[Quararibea]]'', ''[[Satyria]]'', and ''[[Inga]]''. In addition to nectar, it gleans small [[arthropod]]s from foliage and captures them by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.&lt;ref name=Henderson&gt;{{cite book |title=Birds of Costa Rica: A Field Guide |first1=Carrol L. |last1=Henderson |first2=Steve |last2=Adams |location=Austin, TX |publisher=University of Texas Press |page=160 |year=2002 |isbn=978-0-292-71965-1 |url=https://books.google.com/books?id=TxpqRO8dB8AC&amp;q=coppery-headed+emerald&amp;pg=PA160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Reproduktado===

The coppery-headed emerald's breeding season extends from October to March and may vary within that window from year to year. Males court females at [[Lek mating|leks]] in small groups, singing from a perch and chasing other males. Females construct a small cup nest of plant down and tree fern scales bound with spiderweb with some moss and lichen on the outside. It is typically placed between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground in the understory or along an edge. The clutch size is two eggs; the incubation period and time to fledging are not known.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Elvira-cupreiceps |species=Kuprokapa kolibro}}
==Statuso==

The [[IUCN]] has assessed the coppery-headed emerald as being of Least Concern. Its population is estimated to be at least 20,000 mature individuals and stable. No immediate threats have been identified.&lt;ref name=IUCN/&gt; It is considered fairly common and is found in many protected areas.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery widths=&quot;225px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Elvira cupreiceps (female).jpg|Masklo
Coppery Headed Emerald Female.JPG|Ino ĉe [[Monteverde]]
Coppery-headed emerald (Elvira cupreiceps) male in flight.jpg|Masklo en Cinchona
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}
* {{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=250 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera cupreiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]</text>
      <sha1>p4hk1je34pddfzvyshokamq2hl3nzej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365154</id>
      <parentid>9365147</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:35:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Taksonomio kaj sistematiko */</comment>
      <origin>9365154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10117" sha1="rggem12gcxjjk746t98u2y3icq7sl7a" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kuprokapa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Male Elvira cupreiceps at feeder - closeup.jpg
|priskribo de dosiero = Masklo 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Kuprokapa kolibro''' ''M. cupreiceps''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Elvira cupreiceps'' |article-number=e.T22687646A167089035 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687646A167089035.en}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera cupreiceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1866)
|vikispecio = ''Microchera cupreiceps''
|komunejo = ''Microchera cupreiceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Elvira_cupreiceps_map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kuprokapa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera cupreiceps'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Kostariko]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Kuprokapa kolibro estis iam metita kun la [[Verdamantela kolibro]] (''M. chionura'') en la genron ''Elvira''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiuj du specioj estas tre proksime rilataj al la [[Kuprokapa kolibro]] en la tiam [[Monotipa taksono|unuspecia]] genro ''[[Microchera]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la [[Taksonomio Clements]] metis la tri speciojn kune en ''Microchera'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ilin en ''Elvira''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Kuprokapa kolibro estas [[monotipa]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==

The coppery-headed emerald is about {{convert|7.5|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|3.0|to|3.3|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a moderately decurved bill whose [[mandible]] has a pinkish base. The adult male has a dull coppery bronze crown, a bronze green nape, back, and rump, and bright coppery bronze uppertail [[Covert feather|coverts]]. Its central pair of tail feathers are bronze, the next three pairs white with pale gray tips, and the outermost pair white with black tips. Its underparts are bright yellowish metallic green with white undertail coverts. Males in the far northern [[Cordillera de Guanacaste]] also have a purple spot in the center of the breast. The adult female has metallic green upperparts with bright somewhat coppery bronze uppertail coverts. Its central pair of tail feathers are bright bronze, the next three pairs white with a gray or dusky bar near the end, and the outermost pair white with gray or dusky tips. Its underparts are dull white to grayish white that become white at the vent area; there are also metallic green spots along the flanks. The immature male is similar to the adult but duller and has black tips on all tail feathers except the central pair.&lt;ref name=CHEM-BOW&gt;Schulenberg, T. S. and C. W. Sedgwick (2021). Coppery-headed Emerald (''Microchera cupreiceps''), version 1.1. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.coheme1.01.1 retrieved August 28, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==

The coppery-headed emerald is found in the highlands of northern and central Costa Rica. In most of its range it is found on the Caribbean slope but in the far north is also found on the Pacific slope. It inhabits the edges and interior of moist to humid [[montane forest]]. In the forest interior males are often found in the canopy and females in the understory but both occur at all levels at the edges and in semi-open areas like clearings. In elevation it ranges from {{convert|300|to|1500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} on the Caribbean slope but on the Pacific side is seldom found below about {{convert|1200|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Behavior==
===Movoj===

Following breeding the coppery-headed emerald moves to the lower parts of its elevational range.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Manĝado===

The coppery-headed emerald forages for nectar at a wide variety of flowering plants, shrubs, and trees; examples include those of genera ''[[Besleria]]'', ''[[Cavendishia]]'', ''[[Clusia]]'', ''[[Guarea]]'', ''[[Pithecellobium]]'', ''[[Quararibea]]'', ''[[Satyria]]'', and ''[[Inga]]''. In addition to nectar, it gleans small [[arthropod]]s from foliage and captures them by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.&lt;ref name=Henderson&gt;{{cite book |title=Birds of Costa Rica: A Field Guide |first1=Carrol L. |last1=Henderson |first2=Steve |last2=Adams |location=Austin, TX |publisher=University of Texas Press |page=160 |year=2002 |isbn=978-0-292-71965-1 |url=https://books.google.com/books?id=TxpqRO8dB8AC&amp;q=coppery-headed+emerald&amp;pg=PA160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Reproduktado===

The coppery-headed emerald's breeding season extends from October to March and may vary within that window from year to year. Males court females at [[Lek mating|leks]] in small groups, singing from a perch and chasing other males. Females construct a small cup nest of plant down and tree fern scales bound with spiderweb with some moss and lichen on the outside. It is typically placed between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground in the understory or along an edge. The clutch size is two eggs; the incubation period and time to fledging are not known.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Elvira-cupreiceps |species=Kuprokapa kolibro}}
==Statuso==

The [[IUCN]] has assessed the coppery-headed emerald as being of Least Concern. Its population is estimated to be at least 20,000 mature individuals and stable. No immediate threats have been identified.&lt;ref name=IUCN/&gt; It is considered fairly common and is found in many protected areas.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery widths=&quot;225px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Elvira cupreiceps (female).jpg|Masklo
Coppery Headed Emerald Female.JPG|Ino ĉe [[Monteverde]]
Coppery-headed emerald (Elvira cupreiceps) male in flight.jpg|Masklo en Cinchona
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}
* {{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=250 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera cupreiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]</text>
      <sha1>rggem12gcxjjk746t98u2y3icq7sl7a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365155</id>
      <parentid>9365154</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:36:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Taksonomio kaj sistematiko */</comment>
      <origin>9365155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10119" sha1="sos95jmybweio0yhg41td1xi7okm4q5" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kuprokapa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Male Elvira cupreiceps at feeder - closeup.jpg
|priskribo de dosiero = Masklo 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Kuprokapa kolibro''' ''M. cupreiceps''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Elvira cupreiceps'' |article-number=e.T22687646A167089035 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687646A167089035.en}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera cupreiceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1866)
|vikispecio = ''Microchera cupreiceps''
|komunejo = ''Microchera cupreiceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Elvira_cupreiceps_map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kuprokapa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera cupreiceps'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Kostariko]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Kuprokapa kolibro estis iam metita kun la [[Verdamantela kolibro]] (''M. chionura'') en la genron ''Elvira''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiuj du specioj estas tre proksime rilataj al la [[Blankakrona kolibro]] en la tiam [[Monotipa taksono|unuspecia]] genro ''[[Microchera]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la [[Taksonomio Clements]] metis la tri speciojn kune en ''Microchera'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ilin en ''Elvira''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Kuprokapa kolibro estas [[monotipa]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==

The coppery-headed emerald is about {{convert|7.5|cm|in|abbr=on}} long and weighs about {{convert|3.0|to|3.3|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a moderately decurved bill whose [[mandible]] has a pinkish base. The adult male has a dull coppery bronze crown, a bronze green nape, back, and rump, and bright coppery bronze uppertail [[Covert feather|coverts]]. Its central pair of tail feathers are bronze, the next three pairs white with pale gray tips, and the outermost pair white with black tips. Its underparts are bright yellowish metallic green with white undertail coverts. Males in the far northern [[Cordillera de Guanacaste]] also have a purple spot in the center of the breast. The adult female has metallic green upperparts with bright somewhat coppery bronze uppertail coverts. Its central pair of tail feathers are bright bronze, the next three pairs white with a gray or dusky bar near the end, and the outermost pair white with gray or dusky tips. Its underparts are dull white to grayish white that become white at the vent area; there are also metallic green spots along the flanks. The immature male is similar to the adult but duller and has black tips on all tail feathers except the central pair.&lt;ref name=CHEM-BOW&gt;Schulenberg, T. S. and C. W. Sedgwick (2021). Coppery-headed Emerald (''Microchera cupreiceps''), version 1.1. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.coheme1.01.1 retrieved August 28, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==

The coppery-headed emerald is found in the highlands of northern and central Costa Rica. In most of its range it is found on the Caribbean slope but in the far north is also found on the Pacific slope. It inhabits the edges and interior of moist to humid [[montane forest]]. In the forest interior males are often found in the canopy and females in the understory but both occur at all levels at the edges and in semi-open areas like clearings. In elevation it ranges from {{convert|300|to|1500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} on the Caribbean slope but on the Pacific side is seldom found below about {{convert|1200|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Behavior==
===Movoj===

Following breeding the coppery-headed emerald moves to the lower parts of its elevational range.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Manĝado===

The coppery-headed emerald forages for nectar at a wide variety of flowering plants, shrubs, and trees; examples include those of genera ''[[Besleria]]'', ''[[Cavendishia]]'', ''[[Clusia]]'', ''[[Guarea]]'', ''[[Pithecellobium]]'', ''[[Quararibea]]'', ''[[Satyria]]'', and ''[[Inga]]''. In addition to nectar, it gleans small [[arthropod]]s from foliage and captures them by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.&lt;ref name=Henderson&gt;{{cite book |title=Birds of Costa Rica: A Field Guide |first1=Carrol L. |last1=Henderson |first2=Steve |last2=Adams |location=Austin, TX |publisher=University of Texas Press |page=160 |year=2002 |isbn=978-0-292-71965-1 |url=https://books.google.com/books?id=TxpqRO8dB8AC&amp;q=coppery-headed+emerald&amp;pg=PA160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Reproduktado===

The coppery-headed emerald's breeding season extends from October to March and may vary within that window from year to year. Males court females at [[Lek mating|leks]] in small groups, singing from a perch and chasing other males. Females construct a small cup nest of plant down and tree fern scales bound with spiderweb with some moss and lichen on the outside. It is typically placed between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground in the understory or along an edge. The clutch size is two eggs; the incubation period and time to fledging are not known.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Elvira-cupreiceps |species=Kuprokapa kolibro}}
==Statuso==

The [[IUCN]] has assessed the coppery-headed emerald as being of Least Concern. Its population is estimated to be at least 20,000 mature individuals and stable. No immediate threats have been identified.&lt;ref name=IUCN/&gt; It is considered fairly common and is found in many protected areas.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery widths=&quot;225px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Elvira cupreiceps (female).jpg|Masklo
Coppery Headed Emerald Female.JPG|Ino ĉe [[Monteverde]]
Coppery-headed emerald (Elvira cupreiceps) male in flight.jpg|Masklo en Cinchona
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}
* {{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=250 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera cupreiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]</text>
      <sha1>sos95jmybweio0yhg41td1xi7okm4q5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365158</id>
      <parentid>9365155</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:39:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aspekto */</comment>
      <origin>9365158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10168" sha1="lq5ugckhjkck2i1tsx0c2pfov5tzm6e" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kuprokapa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Male Elvira cupreiceps at feeder - closeup.jpg
|priskribo de dosiero = Masklo 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Kuprokapa kolibro''' ''M. cupreiceps''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Elvira cupreiceps'' |article-number=e.T22687646A167089035 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687646A167089035.en}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera cupreiceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1866)
|vikispecio = ''Microchera cupreiceps''
|komunejo = ''Microchera cupreiceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Elvira_cupreiceps_map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kuprokapa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera cupreiceps'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Kostariko]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Kuprokapa kolibro estis iam metita kun la [[Verdamantela kolibro]] (''M. chionura'') en la genron ''Elvira''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiuj du specioj estas tre proksime rilataj al la [[Blankakrona kolibro]] en la tiam [[Monotipa taksono|unuspecia]] genro ''[[Microchera]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la [[Taksonomio Clements]] metis la tri speciojn kune en ''Microchera'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ilin en ''Elvira''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Kuprokapa kolibro estas [[monotipa]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==
La kuprokapa kolibro estas ĉirkaŭ 7.5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.0 ĝis 3.3 g. Ambaŭ seksoj havas modere kurban bekon, kies [[mandiblo]] havas rozkoloran bazon. La plenkreska masklo havas obtuze kuprobronzan kronon, bronzverdajn nukon, dorson kaj pugon, kaj brile kuprobronzajn supravostajn kovrilojn. Ĝia centra paro de vostoplumoj estas bronzaj, la sekvaj tri paroj blankaj kun palgrizaj pintoj, kaj la plej ekstera paro blanka kun nigraj pintoj. Ĝiaj subaj partoj estas brilflavecaj metalverdaj kun blankaj subvostaj kovriloj. Maskloj en la fora norda montaro Cordillera de Guanacaste ankaŭ havas purpuran makulon en la centro de la brusto. La plenkreska ino havas metalecverdajn suprajn partojn kun brile iom kuprobronzaj supravostaj kovriloj. Ĝia centra paro de vostoplumoj estas brilbronzecaj, la sekvaj tri paroj blankaj kun griza aŭ malhela strio proksime al la fino, kaj la plej ekstera paro blanka kun grizaj aŭ malhelaj pintoj. Ĝiaj subaj partoj estas senbrile blankaj ĝis grizecblankaj, kiuj fariĝas blankaj ĉe la ventro; estas ankaŭ metalecverdaj makuletoj laŭlonge de la flankoj. La nematura masklo similas al la plenkreskulo, sed estas pli senbrila kaj havas nigrajn pintojn sur ĉiuj vostoplumoj krom la centra paro.&lt;ref name=CHEM-BOW&gt;Schulenberg, T. S. kaj C. W. Sedgwick (2021). Coppery-headed Emerald (''Microchera cupreiceps''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.coheme1.01.1] Alirita la 28an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==

The coppery-headed emerald is found in the highlands of northern and central Costa Rica. In most of its range it is found on the Caribbean slope but in the far north is also found on the Pacific slope. It inhabits the edges and interior of moist to humid [[montane forest]]. In the forest interior males are often found in the canopy and females in the understory but both occur at all levels at the edges and in semi-open areas like clearings. In elevation it ranges from {{convert|300|to|1500|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} on the Caribbean slope but on the Pacific side is seldom found below about {{convert|1200|m|ft|abbr=on}}.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Behavior==
===Movoj===

Following breeding the coppery-headed emerald moves to the lower parts of its elevational range.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Manĝado===

The coppery-headed emerald forages for nectar at a wide variety of flowering plants, shrubs, and trees; examples include those of genera ''[[Besleria]]'', ''[[Cavendishia]]'', ''[[Clusia]]'', ''[[Guarea]]'', ''[[Pithecellobium]]'', ''[[Quararibea]]'', ''[[Satyria]]'', and ''[[Inga]]''. In addition to nectar, it gleans small [[arthropod]]s from foliage and captures them by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.&lt;ref name=Henderson&gt;{{cite book |title=Birds of Costa Rica: A Field Guide |first1=Carrol L. |last1=Henderson |first2=Steve |last2=Adams |location=Austin, TX |publisher=University of Texas Press |page=160 |year=2002 |isbn=978-0-292-71965-1 |url=https://books.google.com/books?id=TxpqRO8dB8AC&amp;q=coppery-headed+emerald&amp;pg=PA160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Reproduktado===

The coppery-headed emerald's breeding season extends from October to March and may vary within that window from year to year. Males court females at [[Lek mating|leks]] in small groups, singing from a perch and chasing other males. Females construct a small cup nest of plant down and tree fern scales bound with spiderweb with some moss and lichen on the outside. It is typically placed between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground in the understory or along an edge. The clutch size is two eggs; the incubation period and time to fledging are not known.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Elvira-cupreiceps |species=Kuprokapa kolibro}}
==Statuso==

The [[IUCN]] has assessed the coppery-headed emerald as being of Least Concern. Its population is estimated to be at least 20,000 mature individuals and stable. No immediate threats have been identified.&lt;ref name=IUCN/&gt; It is considered fairly common and is found in many protected areas.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery widths=&quot;225px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Elvira cupreiceps (female).jpg|Masklo
Coppery Headed Emerald Female.JPG|Ino ĉe [[Monteverde]]
Coppery-headed emerald (Elvira cupreiceps) male in flight.jpg|Masklo en Cinchona
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}
* {{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=250 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera cupreiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]</text>
      <sha1>lq5ugckhjkck2i1tsx0c2pfov5tzm6e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365159</id>
      <parentid>9365158</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:43:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Distribuo kaj habitato */</comment>
      <origin>9365159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10164" sha1="i1su1pn8mdhfp18y6j76hqdod0hvesw" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kuprokapa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Male Elvira cupreiceps at feeder - closeup.jpg
|priskribo de dosiero = Masklo 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Kuprokapa kolibro''' ''M. cupreiceps''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Elvira cupreiceps'' |article-number=e.T22687646A167089035 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687646A167089035.en}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera cupreiceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1866)
|vikispecio = ''Microchera cupreiceps''
|komunejo = ''Microchera cupreiceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Elvira_cupreiceps_map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kuprokapa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera cupreiceps'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Kostariko]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Kuprokapa kolibro estis iam metita kun la [[Verdamantela kolibro]] (''M. chionura'') en la genron ''Elvira''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiuj du specioj estas tre proksime rilataj al la [[Blankakrona kolibro]] en la tiam [[Monotipa taksono|unuspecia]] genro ''[[Microchera]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la [[Taksonomio Clements]] metis la tri speciojn kune en ''Microchera'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ilin en ''Elvira''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Kuprokapa kolibro estas [[monotipa]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==
La kuprokapa kolibro estas ĉirkaŭ 7.5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.0 ĝis 3.3 g. Ambaŭ seksoj havas modere kurban bekon, kies [[mandiblo]] havas rozkoloran bazon. La plenkreska masklo havas obtuze kuprobronzan kronon, bronzverdajn nukon, dorson kaj pugon, kaj brile kuprobronzajn supravostajn kovrilojn. Ĝia centra paro de vostoplumoj estas bronzaj, la sekvaj tri paroj blankaj kun palgrizaj pintoj, kaj la plej ekstera paro blanka kun nigraj pintoj. Ĝiaj subaj partoj estas brilflavecaj metalverdaj kun blankaj subvostaj kovriloj. Maskloj en la fora norda montaro Cordillera de Guanacaste ankaŭ havas purpuran makulon en la centro de la brusto. La plenkreska ino havas metalecverdajn suprajn partojn kun brile iom kuprobronzaj supravostaj kovriloj. Ĝia centra paro de vostoplumoj estas brilbronzecaj, la sekvaj tri paroj blankaj kun griza aŭ malhela strio proksime al la fino, kaj la plej ekstera paro blanka kun grizaj aŭ malhelaj pintoj. Ĝiaj subaj partoj estas senbrile blankaj ĝis grizecblankaj, kiuj fariĝas blankaj ĉe la ventro; estas ankaŭ metalecverdaj makuletoj laŭlonge de la flankoj. La nematura masklo similas al la plenkreskulo, sed estas pli senbrila kaj havas nigrajn pintojn sur ĉiuj vostoplumoj krom la centra paro.&lt;ref name=CHEM-BOW&gt;Schulenberg, T. S. kaj C. W. Sedgwick (2021). Coppery-headed Emerald (''Microchera cupreiceps''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.coheme1.01.1] Alirita la 28an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Kuprokapa kolibro troviĝas en la altebenaĵoj de norda kaj centra Kostariko. En plejparto de sia teritorio ĝi troviĝas sur la kariba deklivaro, sed en la pleja nordo troviĝas ankaŭ sur la pacifika deklivaro. Ĝi loĝas en la randoj kaj interno de humidaj ĝis malsekaj [[montarbaro]]j. En la arbara interno, maskloj ofte troviĝas en la [[kanopeo]] kaj inoj en la subvegetaĵaro, sed ambaŭ troviĝas sur ĉiuj niveloj ĉe la randoj kaj en duonmalfermaj areoj kiel maldensejoj. Laŭ alteco, ĝi varias de 300 ĝis 1 500 m sur la kariba deklivaro, sed sur la pacifika flanko malofte troviĝas sub ĉirkaŭ 1 200 m.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Behavior==
===Movoj===

Following breeding the coppery-headed emerald moves to the lower parts of its elevational range.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Manĝado===

The coppery-headed emerald forages for nectar at a wide variety of flowering plants, shrubs, and trees; examples include those of genera ''[[Besleria]]'', ''[[Cavendishia]]'', ''[[Clusia]]'', ''[[Guarea]]'', ''[[Pithecellobium]]'', ''[[Quararibea]]'', ''[[Satyria]]'', and ''[[Inga]]''. In addition to nectar, it gleans small [[arthropod]]s from foliage and captures them by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.&lt;ref name=Henderson&gt;{{cite book |title=Birds of Costa Rica: A Field Guide |first1=Carrol L. |last1=Henderson |first2=Steve |last2=Adams |location=Austin, TX |publisher=University of Texas Press |page=160 |year=2002 |isbn=978-0-292-71965-1 |url=https://books.google.com/books?id=TxpqRO8dB8AC&amp;q=coppery-headed+emerald&amp;pg=PA160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Reproduktado===

The coppery-headed emerald's breeding season extends from October to March and may vary within that window from year to year. Males court females at [[Lek mating|leks]] in small groups, singing from a perch and chasing other males. Females construct a small cup nest of plant down and tree fern scales bound with spiderweb with some moss and lichen on the outside. It is typically placed between {{convert|1|and|3|m|ft|sigfig=1|abbr=on}} above the ground in the understory or along an edge. The clutch size is two eggs; the incubation period and time to fledging are not known.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Elvira-cupreiceps |species=Kuprokapa kolibro}}
==Statuso==

The [[IUCN]] has assessed the coppery-headed emerald as being of Least Concern. Its population is estimated to be at least 20,000 mature individuals and stable. No immediate threats have been identified.&lt;ref name=IUCN/&gt; It is considered fairly common and is found in many protected areas.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery widths=&quot;225px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Elvira cupreiceps (female).jpg|Masklo
Coppery Headed Emerald Female.JPG|Ino ĉe [[Monteverde]]
Coppery-headed emerald (Elvira cupreiceps) male in flight.jpg|Masklo en Cinchona
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}
* {{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=250 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera cupreiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]</text>
      <sha1>i1su1pn8mdhfp18y6j76hqdod0hvesw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365167</id>
      <parentid>9365159</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:47:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Behavior */</comment>
      <origin>9365167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10139" sha1="70ifyi5e4cow2gppqycibdvpclm8pis" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kuprokapa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Male Elvira cupreiceps at feeder - closeup.jpg
|priskribo de dosiero = Masklo 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Kuprokapa kolibro''' ''M. cupreiceps''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Elvira cupreiceps'' |article-number=e.T22687646A167089035 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687646A167089035.en}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera cupreiceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1866)
|vikispecio = ''Microchera cupreiceps''
|komunejo = ''Microchera cupreiceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Elvira_cupreiceps_map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kuprokapa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera cupreiceps'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Kostariko]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Kuprokapa kolibro estis iam metita kun la [[Verdamantela kolibro]] (''M. chionura'') en la genron ''Elvira''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiuj du specioj estas tre proksime rilataj al la [[Blankakrona kolibro]] en la tiam [[Monotipa taksono|unuspecia]] genro ''[[Microchera]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la [[Taksonomio Clements]] metis la tri speciojn kune en ''Microchera'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ilin en ''Elvira''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Kuprokapa kolibro estas [[monotipa]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==
La kuprokapa kolibro estas ĉirkaŭ 7.5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.0 ĝis 3.3 g. Ambaŭ seksoj havas modere kurban bekon, kies [[mandiblo]] havas rozkoloran bazon. La plenkreska masklo havas obtuze kuprobronzan kronon, bronzverdajn nukon, dorson kaj pugon, kaj brile kuprobronzajn supravostajn kovrilojn. Ĝia centra paro de vostoplumoj estas bronzaj, la sekvaj tri paroj blankaj kun palgrizaj pintoj, kaj la plej ekstera paro blanka kun nigraj pintoj. Ĝiaj subaj partoj estas brilflavecaj metalverdaj kun blankaj subvostaj kovriloj. Maskloj en la fora norda montaro Cordillera de Guanacaste ankaŭ havas purpuran makulon en la centro de la brusto. La plenkreska ino havas metalecverdajn suprajn partojn kun brile iom kuprobronzaj supravostaj kovriloj. Ĝia centra paro de vostoplumoj estas brilbronzecaj, la sekvaj tri paroj blankaj kun griza aŭ malhela strio proksime al la fino, kaj la plej ekstera paro blanka kun grizaj aŭ malhelaj pintoj. Ĝiaj subaj partoj estas senbrile blankaj ĝis grizecblankaj, kiuj fariĝas blankaj ĉe la ventro; estas ankaŭ metalecverdaj makuletoj laŭlonge de la flankoj. La nematura masklo similas al la plenkreskulo, sed estas pli senbrila kaj havas nigrajn pintojn sur ĉiuj vostoplumoj krom la centra paro.&lt;ref name=CHEM-BOW&gt;Schulenberg, T. S. kaj C. W. Sedgwick (2021). Coppery-headed Emerald (''Microchera cupreiceps''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.coheme1.01.1] Alirita la 28an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Kuprokapa kolibro troviĝas en la altebenaĵoj de norda kaj centra Kostariko. En plejparto de sia teritorio ĝi troviĝas sur la kariba deklivaro, sed en la pleja nordo troviĝas ankaŭ sur la pacifika deklivaro. Ĝi loĝas en la randoj kaj interno de humidaj ĝis malsekaj [[montarbaro]]j. En la arbara interno, maskloj ofte troviĝas en la [[kanopeo]] kaj inoj en la subvegetaĵaro, sed ambaŭ troviĝas sur ĉiuj niveloj ĉe la randoj kaj en duonmalfermaj areoj kiel maldensejoj. Laŭ alteco, ĝi varias de 300 ĝis 1 500 m sur la kariba deklivaro, sed sur la pacifika flanko malofte troviĝas sub ĉirkaŭ 1 200 m.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Behavior==
===Movoj===
Post reproduktado la Kuprokapa kolibro moviĝas al la pli malaltaj partoj de sia altituda teritorio.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Manĝado===
La Kuprokapa kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe vasta gamo da florplantoj, arbustoj kaj arboj; ekzemploj inkluzivas tiujn de la genroj ''Besleria'', ''Cavendishia'', ''Clusia'', ''Guarea'', ''Pithecellobium'', ''Quararibea'', ''Satyria'' kaj ''[[Inga]]''. Aldone al nektaro, ĝi kolektas malgrandajn [[artikuloj]]n el foliaro kaj kaptas ilin per akcipitrado el ripozejo.&lt;ref name=Henderson&gt;{{cite book |title=Birds of Costa Rica: A Field Guide |first1=Carrol L. |last1=Henderson |first2=Steve |last2=Adams |location=Austin, TX |publisher=University of Texas Press |page=160 |year=2002 |isbn=978-0-292-71965-1 |url=https://books.google.com/books?id=TxpqRO8dB8AC&amp;q=coppery-headed+emerald&amp;pg=PA160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Reproduktado===
La [[reprodukta sezono]] de la Kuprokapa kolibro daŭras de oktobro ĝis marto kaj povas varii ene de tiu fenestro de jaro al jaro. Maskloj altiras inojn ĉe [[masklaro|masklarejoj]] en malgrandaj grupoj, kantante de ripozejo kaj ĉasante aliajn masklojn. Inoj konstruas malgrandan tasforman neston el plantlanugo kaj arbofilikaj skvamaĵoj ligitaj per [[araneaĵo]] kun iom da [[musko]] kaj [[likeno]] ekstere. Ĝi estas tipe metita inter 1 kaj 3 m super la grundo en la subvegetaĵaro aŭ laŭ rando. La ovodemetado estas de du ovoj; la kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Elvira-cupreiceps |species=Kuprokapa kolibro}}

==Statuso==

The [[IUCN]] has assessed the coppery-headed emerald as being of Least Concern. Its population is estimated to be at least 20,000 mature individuals and stable. No immediate threats have been identified.&lt;ref name=IUCN/&gt; It is considered fairly common and is found in many protected areas.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery widths=&quot;225px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Elvira cupreiceps (female).jpg|Masklo
Coppery Headed Emerald Female.JPG|Ino ĉe [[Monteverde]]
Coppery-headed emerald (Elvira cupreiceps) male in flight.jpg|Masklo en Cinchona
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}
* {{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=250 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera cupreiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]</text>
      <sha1>70ifyi5e4cow2gppqycibdvpclm8pis</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365169</id>
      <parentid>9365167</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10307" sha1="d0ra561iovctbgtor96rrrk7mq9dfzi" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Kuprokapa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Male Elvira cupreiceps at feeder - closeup.jpg
|priskribo de dosiero = Masklo 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Kuprokapa kolibro''' ''M. cupreiceps''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Elvira cupreiceps'' |article-number=e.T22687646A167089035 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687646A167089035.en}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera cupreiceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1866)
|vikispecio = ''Microchera cupreiceps''
|komunejo = ''Microchera cupreiceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Elvira_cupreiceps_map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kuprokapa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera cupreiceps'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Kostariko]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Kuprokapa kolibro estis iam metita kun la [[Verdamantela kolibro]] (''M. chionura'') en la genron ''Elvira''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiuj du specioj estas tre proksime rilataj al la [[Blankakrona kolibro]] en la tiam [[Monotipa taksono|unuspecia]] genro ''[[Microchera]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la [[Taksonomio Clements]] metis la tri speciojn kune en ''Microchera'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ilin en ''Elvira''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Kuprokapa kolibro estas [[monotipa]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==
La kuprokapa kolibro estas ĉirkaŭ 7.5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.0 ĝis 3.3 g. Ambaŭ seksoj havas modere kurban bekon, kies [[mandiblo]] havas rozkoloran bazon. La plenkreska masklo havas obtuze kuprobronzan kronon, bronzverdajn nukon, dorson kaj pugon, kaj brile kuprobronzajn supravostajn kovrilojn. Ĝia centra paro de vostoplumoj estas bronzaj, la sekvaj tri paroj blankaj kun palgrizaj pintoj, kaj la plej ekstera paro blanka kun nigraj pintoj. Ĝiaj subaj partoj estas brilflavecaj metalverdaj kun blankaj subvostaj kovriloj. Maskloj en la fora norda montaro Cordillera de Guanacaste ankaŭ havas purpuran makulon en la centro de la brusto. La plenkreska ino havas metalecverdajn suprajn partojn kun brile iom kuprobronzaj supravostaj kovriloj. Ĝia centra paro de vostoplumoj estas brilbronzecaj, la sekvaj tri paroj blankaj kun griza aŭ malhela strio proksime al la fino, kaj la plej ekstera paro blanka kun grizaj aŭ malhelaj pintoj. Ĝiaj subaj partoj estas senbrile blankaj ĝis grizecblankaj, kiuj fariĝas blankaj ĉe la ventro; estas ankaŭ metalecverdaj makuletoj laŭlonge de la flankoj. La nematura masklo similas al la plenkreskulo, sed estas pli senbrila kaj havas nigrajn pintojn sur ĉiuj vostoplumoj krom la centra paro.&lt;ref name=CHEM-BOW&gt;Schulenberg, T. S. kaj C. W. Sedgwick (2021). Coppery-headed Emerald (''Microchera cupreiceps''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.coheme1.01.1] Alirita la 28an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Kuprokapa kolibro troviĝas en la altebenaĵoj de norda kaj centra Kostariko. En plejparto de sia teritorio ĝi troviĝas sur la kariba deklivaro, sed en la pleja nordo troviĝas ankaŭ sur la pacifika deklivaro. Ĝi loĝas en la randoj kaj interno de humidaj ĝis malsekaj [[montarbaro]]j. En la arbara interno, maskloj ofte troviĝas en la [[kanopeo]] kaj inoj en la subvegetaĵaro, sed ambaŭ troviĝas sur ĉiuj niveloj ĉe la randoj kaj en duonmalfermaj areoj kiel maldensejoj. Laŭ alteco, ĝi varias de 300 ĝis 1 500 m sur la kariba deklivaro, sed sur la pacifika flanko malofte troviĝas sub ĉirkaŭ 1 200 m.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Behavior==
===Movoj===
Post reproduktado la Kuprokapa kolibro moviĝas al la pli malaltaj partoj de sia altituda teritorio.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Manĝado===
La Kuprokapa kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe vasta gamo da florplantoj, arbustoj kaj arboj; ekzemploj inkluzivas tiujn de la genroj ''Besleria'', ''Cavendishia'', ''Clusia'', ''Guarea'', ''Pithecellobium'', ''Quararibea'', ''Satyria'' kaj ''[[Inga]]''. Aldone al nektaro, ĝi kolektas malgrandajn [[artikuloj]]n el foliaro kaj kaptas ilin per akcipitrado el ripozejo.&lt;ref name=Henderson&gt;{{cite book |title=Birds of Costa Rica: A Field Guide |first1=Carrol L. |last1=Henderson |first2=Steve |last2=Adams |location=Austin, TX |publisher=University of Texas Press |page=160 |year=2002 |isbn=978-0-292-71965-1 |url=https://books.google.com/books?id=TxpqRO8dB8AC&amp;q=coppery-headed+emerald&amp;pg=PA160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Reproduktado===
La [[reprodukta sezono]] de la Kuprokapa kolibro daŭras de oktobro ĝis marto kaj povas varii ene de tiu fenestro de jaro al jaro. Maskloj altiras inojn ĉe [[masklaro|masklarejoj]] en malgrandaj grupoj, kantante de ripozejo kaj ĉasante aliajn masklojn. Inoj konstruas malgrandan tasforman neston el plantlanugo kaj arbofilikaj skvamaĵoj ligitaj per [[araneaĵo]] kun iom da [[musko]] kaj [[likeno]] ekstere. Ĝi estas tipe metita inter 1 kaj 3 m super la grundo en la subvegetaĵaro aŭ laŭ rando. La ovodemetado estas de du ovoj; la kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Elvira-cupreiceps |species=Kuprokapa kolibro}}

==Statuso==
La [[IUCN]] taksis la kuprokapan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacio estas taksita je almenaŭ 20 000 maturaj individuoj kaj stabila. Neniu tuja minaco estis identigita.&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Elvira cupreiceps'' |article-number=e.T22687646A167089035 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687646A167089035.en}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas konsiderata sufiĉe ofta kaj troviĝas en multaj protektitaj areoj.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery widths=&quot;225px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Elvira cupreiceps (female).jpg|Masklo
Coppery Headed Emerald Female.JPG|Ino ĉe Monteverde
Coppery-headed emerald (Elvira cupreiceps) male in flight.jpg|Masklo en Cinchona
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}
* {{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=250 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera cupreiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]</text>
      <sha1>d0ra561iovctbgtor96rrrk7mq9dfzi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365172</id>
      <parentid>9365169</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:53:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365172</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10293" sha1="gytj1dfqqs8caw1dw3rewi2b4buvkif" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Kuprokapa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Male Elvira cupreiceps at feeder - closeup.jpg
|priskribo de dosiero = Masklo 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Kuprokapa kolibro''' ''M. cupreiceps''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Elvira cupreiceps'' |article-number=e.T22687646A167089035 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687646A167089035.en}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera cupreiceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[George Newbold Lawrence|Lawrence]], 1866)
|vikispecio = ''Microchera cupreiceps''
|komunejo = ''Microchera cupreiceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Elvira_cupreiceps_map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Kuprokapa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera cupreiceps'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi estas [[endemio]] de [[Kostariko]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Kuprokapa kolibro estis iam metita kun la [[Verdamantela kolibro]] (''M. chionura'') en la genron ''Elvira''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiuj du specioj estas tre proksime rilataj al la [[Blankakrona kolibro]] en la tiam [[Monotipa taksono|unuspecia]] genro ''[[Microchera]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la [[Taksonomio Clements]] metis la tri speciojn kune en ''Microchera'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ilin en ''Elvira''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Kuprokapa kolibro estas [[monotipa]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==
La kuprokapa kolibro estas ĉirkaŭ 7.5 cm longa kaj pezas ĉirkaŭ 3.0 ĝis 3.3 g. Ambaŭ seksoj havas modere kurban bekon, kies [[mandiblo]] havas rozkoloran bazon. La plenkreska masklo havas obtuze kuprobronzan kronon, bronzverdajn nukon, dorson kaj pugon, kaj brile kuprobronzajn supravostajn kovrilojn. Ĝia centra paro de vostoplumoj estas bronzaj, la sekvaj tri paroj blankaj kun palgrizaj pintoj, kaj la plej ekstera paro blanka kun nigraj pintoj. Ĝiaj subaj partoj estas brilflavecaj metalverdaj kun blankaj subvostaj kovriloj. Maskloj en la fora norda montaro Cordillera de Guanacaste ankaŭ havas purpuran makulon en la centro de la brusto. La plenkreska ino havas metalecverdajn suprajn partojn kun brile iom kuprobronzaj supravostaj kovriloj. Ĝia centra paro de vostoplumoj estas brilbronzecaj, la sekvaj tri paroj blankaj kun griza aŭ malhela strio proksime al la fino, kaj la plej ekstera paro blanka kun grizaj aŭ malhelaj pintoj. Ĝiaj subaj partoj estas senbrile blankaj ĝis grizecblankaj, kiuj fariĝas blankaj ĉe la ventro; estas ankaŭ metalecverdaj makuletoj laŭlonge de la flankoj. La nematura masklo similas al la plenkreskulo, sed estas pli senbrila kaj havas nigrajn pintojn sur ĉiuj vostoplumoj krom la centra paro.&lt;ref name=CHEM-BOW&gt;Schulenberg, T. S. kaj C. W. Sedgwick (2021). Coppery-headed Emerald (''Microchera cupreiceps''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.coheme1.01.1] Alirita la 28an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Kuprokapa kolibro troviĝas en la altebenaĵoj de norda kaj centra Kostariko. En plejparto de sia teritorio ĝi troviĝas sur la kariba deklivaro, sed en la pleja nordo troviĝas ankaŭ sur la pacifika deklivaro. Ĝi loĝas en la randoj kaj interno de humidaj ĝis malsekaj [[montarbaro]]j. En la arbara interno, maskloj ofte troviĝas en la [[kanopeo]] kaj inoj en la subvegetaĵaro, sed ambaŭ troviĝas sur ĉiuj niveloj ĉe la randoj kaj en duonmalfermaj areoj kiel maldensejoj. Laŭ alteco, ĝi varias de 300 ĝis 1 500 m sur la kariba deklivaro, sed sur la pacifika flanko malofte troviĝas sub ĉirkaŭ 1 200 m.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Behavior==
===Movoj===
Post reproduktado la Kuprokapa kolibro moviĝas al la pli malaltaj partoj de sia altituda teritorio.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Manĝado===
La Kuprokapa kolibro manĝas [[nektaro]]n ĉe vasta gamo da florplantoj, arbustoj kaj arboj; ekzemploj inkluzivas tiujn de la genroj ''Besleria'', ''Cavendishia'', ''Clusia'', ''Guarea'', ''Pithecellobium'', ''Quararibea'', ''Satyria'' kaj ''[[Inga]]''. Aldone al nektaro, ĝi kolektas malgrandajn [[artikuloj]]n el foliaro kaj kaptas ilin per akcipitrado el ripozejo.&lt;ref name=Henderson&gt;{{cite book |title=Birds of Costa Rica: A Field Guide |first1=Carrol L. |last1=Henderson |first2=Steve |last2=Adams |location=Austin, TX |publisher=University of Texas Press |page=160 |year=2002 |isbn=978-0-292-71965-1 |url=https://books.google.com/books?id=TxpqRO8dB8AC&amp;q=coppery-headed+emerald&amp;pg=PA160}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

===Reproduktado===
La [[reprodukta sezono]] de la Kuprokapa kolibro daŭras de oktobro ĝis marto kaj povas varii ene de tiu fenestro de jaro al jaro. Maskloj altiras inojn ĉe [[masklaro|masklarejoj]] en malgrandaj grupoj, kantante de ripozejo kaj ĉasante aliajn masklojn. Inoj konstruas malgrandan tasforman neston el plantlanugo kaj arbofilikaj skvamaĵoj ligitaj per [[araneaĵo]] kun iom da [[musko]] kaj [[likeno]] ekstere. Ĝi estas tipe metita inter 1 kaj 3 m super la grundo en la subvegetaĵaro aŭ laŭ rando. La ovodemetado estas de du ovoj; la kovoperiodo kaj tempo ĝis [[elnestiĝo]] ne estas konataj.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Elvira-cupreiceps |species=Kuprokapa kolibro}}

==Statuso==
La [[IUCN]] taksis la kuprokapan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacio estas taksita je almenaŭ 20 000 maturaj individuoj kaj stabila. Neniu tuja minaco estis identigita.&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |year=2021 |title=''Elvira cupreiceps'' |article-number=e.T22687646A167089035 |doi=10.2305/IUCN.UK.2021-3.RLTS.T22687646A167089035.en}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas konsiderata sufiĉe ofta kaj troviĝas en multaj protektitaj areoj.&lt;ref name=CHEM-BOW/&gt;

==Bildaro==
&lt;gallery widths=&quot;225px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Elvira cupreiceps (female).jpg|Masklo
Coppery Headed Emerald Female.JPG|Ino ĉe Monteverde
Coppery-headed emerald (Elvira cupreiceps) male in flight.jpg|Masklo en Cinchona
&lt;/gallery&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}
* {{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=250 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera cupreiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]</text>
      <sha1>gytj1dfqqs8caw1dw3rewi2b4buvkif</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Microchera cupreiceps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942816</id>
    <redirect title="Kuprokapa kolibro" />
    <revision>
      <id>9365148</id>
      <timestamp>2026-05-02T12:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Kuprokapa kolibro]]</comment>
      <origin>9365148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="4yjslhctz2h8m4vbgwtulugr35h7276" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Kuprokapa kolibro]]</text>
      <sha1>4yjslhctz2h8m4vbgwtulugr35h7276</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Nienke van Hichtum</title>
    <ns>1</ns>
    <id>942817</id>
    <revision>
      <id>9365149</id>
      <timestamp>2026-05-02T12:29:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;==Malvera enhavo== La informoj pri la ''La Dekopo de Afke'' estas klare halucinitaj (kaj havas stilproblemojn kiel nekursiveco de la titolo). Tre kredeble ankaŭ aliaj informoj en la artikolo estas kvazaŭ-mensogoj. --~~~~&quot;</comment>
      <origin>9365149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="309" sha1="7m0llc51i893jq5bbq0z5p7jm82hcw8" xml:space="preserve">==Malvera enhavo==
La informoj pri la ''La Dekopo de Afke'' estas klare halucinitaj (kaj havas stilproblemojn kiel nekursiveco de la titolo). Tre kredeble ankaŭ aliaj informoj en la artikolo estas kvazaŭ-mensogoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:29, 2 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7m0llc51i893jq5bbq0z5p7jm82hcw8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365161</id>
      <parentid>9365149</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T12:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Malvera enhavo */ Respondo</comment>
      <origin>9365161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="418" sha1="0jh0zw50nfs2imndhtoh8i9ddlssrfw" xml:space="preserve">==Malvera enhavo==
La informoj pri la ''La Dekopo de Afke'' estas klare halucinitaj (kaj havas stilproblemojn kiel nekursiveco de la titolo). Tre kredeble ankaŭ aliaj informoj en la artikolo estas kvazaŭ-mensogoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:29, 2 maj. 2026 (UTC)

:Mi korektis, dankon! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:43, 2 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0jh0zw50nfs2imndhtoh8i9ddlssrfw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365546</id>
      <parentid>9365161</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:44:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <origin>9365546</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="572" sha1="k4eizubjpzz4b9oegbp17092b3dy0ux" xml:space="preserve">==Malvera enhavo==
La informoj pri la ''La Dekopo de Afke'' estas klare halucinitaj (kaj havas stilproblemojn kiel nekursiveco de la titolo). Tre kredeble ankaŭ aliaj informoj en la artikolo estas kvazaŭ-mensogoj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 12:29, 2 maj. 2026 (UTC)

:Mi korektis, dankon! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 12:43, 2 maj. 2026 (UTC)
::Mi vidas neniun indikon ke la informoj estas kontrolitaj. --[[Uzanto:Arbarulo|Arbarulo]] ([[Uzanto-Diskuto:Arbarulo|diskuto]]) 21:44, 2 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>k4eizubjpzz4b9oegbp17092b3dy0ux</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Verdamantela kolibro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942818</id>
    <revision>
      <id>9365176</id>
      <timestamp>2026-05-02T13:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Verdamantela kolibro |koloro = pink |dosiero = White-tailed Emerald imported from iNaturalist photo 99145531 on 12 August 2023.jpg |priskribo de dosiero =  |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 =  |priskribo de dosiero2 =  |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |g...&quot;</comment>
      <origin>9365176</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9029" sha1="mc0jsf0ryfbwu490zkjrovft3oucgsu" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Verdamantela kolibro
|koloro = pink
|dosiero = White-tailed Emerald imported from iNaturalist photo 99145531 on 12 August 2023.jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Verdamantela kolibro''' ''M. chionura''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687643/167087646 |title=White-tailed Emerald ''Elvira chionura'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=28a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera chionura''
|dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1851)
|vikispecio = ''Microchera chionura''
|komunejo = ''Microchera chionura''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Elvira chionura map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Verdamantela kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera chionura'' kaj ankaŭ ''Blankvosta smeraldokolibro'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi troviĝas en [[Panamo]] kaj [[Kostariko]] en la [[Talamankaj montaraj arbaroj]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Verdamantela kolibro estis iam metita kun la [[Kuprokapa kolibro]] en la genron ''Elvira''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiuj du specioj estas tre proksime rilataj al la [[Blankakrona kolibro]] en la tiam [[Monotipa taksono|unuspecia]] genro ''[[Microchera]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la [[Taksonomio Clements]] metis la tri speciojn kune en ''Microchera'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ilin en ''Elvira''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Verdamantela kolibro estas [[monotipa]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;


==Aspekto==

The white-tailed emerald is {{convert|7.5|to|8|cm|in|abbr=on}} long. Males weigh about {{convert|3.3|g|oz|abbr=on}} and females {{convert|3.1|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have an almost straight black bill whose [[mandible]] has a pinkish base. The adult male has bronzy green upperparts that becomes dark copper-bronze on the uppertail [[Covert feather|coverts]]. Its central two pairs of tail feathers are copper-bronze and the other three pairs white with black tips. It has a glittering green throat and chest and white belly, vent, and undertail coverts. The adult female also has bronzy green upperparts. Its central two pairs of tail feathers are bronzy and the other three pairs white with a black band near the tip. Its underparts are dull white with bronzy green flanks. The immature male is similar to the adult but with duller underparts that have grayish buff fringes to the feathers. Immature females have grayer underparts than the adult.&lt;ref name=WTEM-BOW&gt;Stiles, F.G. and P. F. D. Boesman (2021). White-tailed Emerald (''Microchera chionura''), version 1.1. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.whteme1.01.1 retrieved August 28, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==

The white-tailed emerald is found in the highlands of the Pacific slope from south-central Costa Rica to central Panama and also locally on the Caribbean slope in Panama. It inhabits the edges and interior of moist to humid [[montane forest]] and [[secondary forest]], and also plantations and gardens. In the forest interior males are often found in the canopy and females in the understory. In elevation it ranges from {{convert|750|to|2000|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} but in Costa Rica breeds mostly between {{convert|1000|and|1700|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

==Kutimaro==
===Movoj===

The white-tailed emerald's movements are not fully understood. In Costa Rica some individuals move both upslope and down outside the breeding season.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

===Manĝado===

The white-tailed emerald feeds on nectar from a variety of flowering plants at both the edges and interior of the forest. In addition to nectar, it captures small [[arthropod]]s by [[Hawking (birds)|hawking]] from a perch.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

===Reproduktado===

The white-tailed emerald's breeding season extends from June to November. Males court females at [[Lek mating|leks]] in small groups. Nothing else is known about the species' breeding [[phenology]] and its nest has not been described.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Elvira-chionura |species=Verdamantela kolibro}}
==Statuso==

The [[IUCN]] has assessed the white-tailed emerald as being of Least Concern. Its population is estimated to be at least 20,000 mature individuals and stable. No immediate threats have been identified.&lt;ref name=IUCN/&gt; It is considered locally common in some protected areas, but &quot;deforestation [is] extensive and continuing in at least the lower part of its altitudinal range&quot;.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}
* {{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=250 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera cupreiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>mc0jsf0ryfbwu490zkjrovft3oucgsu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365185</id>
      <parentid>9365176</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:11:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365185</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9274" sha1="b324hk88fwoj6v4buir68gh54oxpcb0" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Verdamantela kolibro
|koloro = pink
|dosiero = White-tailed Emerald imported from iNaturalist photo 99145531 on 12 August 2023.jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Verdamantela kolibro''' ''M. chionura''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687643/167087646 |title=White-tailed Emerald ''Elvira chionura'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=28a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera chionura''
|dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1851)
|vikispecio = ''Microchera chionura''
|komunejo = ''Microchera chionura''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Elvira chionura map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Verdamantela kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera chionura'' kaj ankaŭ ''Blankvosta smeraldokolibro'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi troviĝas en [[Panamo]] kaj [[Kostariko]] en la [[Talamankaj montaraj arbaroj]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Verdamantela kolibro estis iam metita kun la [[Kuprokapa kolibro]] en la genron ''Elvira''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiuj du specioj estas tre proksime rilataj al la [[Blankakrona kolibro]] en la tiam [[Monotipa taksono|unuspecia]] genro ''[[Microchera]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la [[Taksonomio Clements]] metis la tri speciojn kune en ''Microchera'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ilin en ''Elvira''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Verdamantela kolibro estas [[monotipa]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==
La Verdamantela kolibro estas 7,5 ĝis 8 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 3,3 g kaj inoj 3,1 g. Ambaŭ seksoj havas preskaŭ rektan nigran bekon, kies [[mandiblo]] havas rozkoloran bazon. La plenkreska masklo havas bronzverdajn suprajn partojn, kiuj fariĝas malhele kuprobronzaj sur la supraj vostokovriloj. Ĝiaj centraj du paroj de vostoplumoj estas kuprobronzaj kaj la aliaj tri paroj blankaj kun nigraj pintoj. Ĝi havas brilverdajn gorĝon kaj bruston kaj blankajn ventron, pugon kaj subvostajn kovrilojn. La plenkreska ino ankaŭ havas bronzverdajn suprajn partojn. Ĝiaj centraj du paroj de vostoplumoj estas bronzverdaj kaj la aliaj tri paroj blankaj kun nigra bendo proksime al la pinto. Ĝiaj subaj partoj estas senbrile blankaj kun bronzverdaj flankoj. La nematura masklo similas al la plenkreskulo, sed kun pli senbrilaj subaj partoj, kiuj havas grizecajn flavbrunajn franĝojn al la plumoj. Nematuraj inoj havas pli grizajn subpartojn ol plenkreskuloj.&lt;ref name=WTEM-BOW&gt;Stiles, F.G. kaj P. F. D. Boesman (2021). White-tailed Emerald (''Microchera chionura''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.whteme1.01.1] Alirita la 28an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Verdamantela kolibro troviĝas en la altaj teroj de la pacifika deklivaro de sud-centra Kostariko ĝis centra Panamo kaj ankaŭ surloke sur la kariba deklivaro en Panamo. Ĝi loĝas en la randoj kaj interno de humidaj ĝis humidaj [[montararbaro]]j kaj sekundaraj arbaroj, kaj ankaŭ en plantejoj kaj ĝardenoj. En la interno de la arbaro, maskloj ofte troviĝas en la [[kanopeo]] kaj inoj en la subvegetaĵaro. Laŭ alteco ĝi varias de 750 ĝis 2 000 m, sed en Kostariko reproduktiĝas plejparte inter 1 000 kaj 1 700 m.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

==Kutimaro==
===Movoj===
La movoj de la Verdamantela kolibro ne estas plene komprenitaj. En Kostariko kelkaj individuoj moviĝas kaj supren kaj malsupren ekster la reprodukta sezono.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

===Manĝado===
La Verdamantela kolibro nutriĝas per [[nektaro]] de diversaj florplantoj kaj ĉe la randoj kaj interne de la arbaro. Aldone al nektaro, ĝi kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per akcipitrado el ripozejo.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

===Reproduktado===
La [[reprodukta sezono]] de la Verdamantela kolibro daŭras de junio ĝis novembro. Maskloj altiras inojn ĉe [[masklaro|masklarejoj]] en malgrandaj grupoj. Nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio kaj ĝia nesto ne estis priskribita.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Elvira-chionura |species=Verdamantela kolibro}}
==Statuso==
La [[IUCN]] taksis la Verdamantelan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacio estas taksita je almenaŭ 20 000 maturaj individuoj kaj stabila. Neniu tuja minaco estis identigita.&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687643/167087646 |title=White-tailed Emerald ''Elvira chionura'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=28a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas konsiderata surloke ofta en iuj protektitaj areoj, sed &quot;[[senarbarigo]] [estas] ampleksa kaj daŭras almenaŭ en la pli malalta parto de ĝia altituda teritorio&quot;.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}
* {{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=250 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera cupreiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>b324hk88fwoj6v4buir68gh54oxpcb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365435</id>
      <parentid>9365185</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365435</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9260" sha1="e9binky7wg2mzfu31vcek0d3t54tei1" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Verdamantela kolibro
|koloro = pink
|dosiero = White-tailed Emerald imported from iNaturalist photo 99145531 on 12 August 2023.jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Microchera]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1858
|specio = '''Verdamantela kolibro''' ''M. chionura''
|statuso = LC
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687643/167087646 |title=White-tailed Emerald ''Elvira chionura'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=28a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Microchera chionura''
|dunomo aŭtoritato = ([[John Gould|Gould]], 1851)
|vikispecio = ''Microchera chionura''
|komunejo = ''Microchera chionura''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Elvira chionura map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Verdamantela kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Microchera chionura'' kaj ankaŭ ''Blankvosta smeraldokolibro'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la tri specioj en la genro ''[[Microchera]]''. Ĝi troviĝas en [[Panamo]] kaj [[Kostariko]] en la [[Talamankaj montaraj arbaroj]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world. Version 6. Disponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Verdamantela kolibro estis iam metita kun la [[Kuprokapa kolibro]] en la genron ''Elvira''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke tiuj du specioj estas tre proksime rilataj al la [[Blankakrona kolibro]] en la tiam [[Monotipa taksono|unuspecia]] genro ''[[Microchera]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; La [[Internacia Ornitologia Komitato]] kaj la [[Taksonomio Clements]] metis la tri speciojn kune en ''Microchera'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ilin en ''Elvira''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Verdamantela kolibro estas [[monotipa]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==
La Verdamantela kolibro estas 7,5 ĝis 8 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 3,3 g kaj inoj 3,1 g. Ambaŭ seksoj havas preskaŭ rektan nigran bekon, kies [[mandiblo]] havas rozkoloran bazon. La plenkreska masklo havas bronzverdajn suprajn partojn, kiuj fariĝas malhele kuprobronzaj sur la supraj vostokovriloj. Ĝiaj centraj du paroj de vostoplumoj estas kuprobronzaj kaj la aliaj tri paroj blankaj kun nigraj pintoj. Ĝi havas brilverdajn gorĝon kaj bruston kaj blankajn ventron, pugon kaj subvostajn kovrilojn. La plenkreska ino ankaŭ havas bronzverdajn suprajn partojn. Ĝiaj centraj du paroj de vostoplumoj estas bronzverdaj kaj la aliaj tri paroj blankaj kun nigra bendo proksime al la pinto. Ĝiaj subaj partoj estas senbrile blankaj kun bronzverdaj flankoj. La nematura masklo similas al la plenkreskulo, sed kun pli senbrilaj subaj partoj, kiuj havas grizecajn flavbrunajn franĝojn al la plumoj. Nematuraj inoj havas pli grizajn subpartojn ol plenkreskuloj.&lt;ref name=WTEM-BOW&gt;Stiles, F.G. kaj P. F. D. Boesman (2021). White-tailed Emerald (''Microchera chionura''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.whteme1.01.1] Alirita la 28an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Verdamantela kolibro troviĝas en la altaj teroj de la pacifika deklivaro de sud-centra Kostariko ĝis centra Panamo kaj ankaŭ surloke sur la kariba deklivaro en Panamo. Ĝi loĝas en la randoj kaj interno de humidaj ĝis humidaj [[montararbaro]]j kaj sekundaraj arbaroj, kaj ankaŭ en plantejoj kaj ĝardenoj. En la interno de la arbaro, maskloj ofte troviĝas en la [[kanopeo]] kaj inoj en la subvegetaĵaro. Laŭ alteco ĝi varias de 750 ĝis 2 000 m, sed en Kostariko reproduktiĝas plejparte inter 1 000 kaj 1 700 m.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

==Kutimaro==
===Movoj===
La movoj de la Verdamantela kolibro ne estas plene komprenitaj. En Kostariko kelkaj individuoj moviĝas kaj supren kaj malsupren ekster la reprodukta sezono.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

===Manĝado===
La Verdamantela kolibro nutriĝas per [[nektaro]] de diversaj florplantoj kaj ĉe la randoj kaj interne de la arbaro. Aldone al nektaro, ĝi kaptas malgrandajn [[artikuloj]]n per akcipitrado el ripozejo.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

===Reproduktado===
La [[reprodukta sezono]] de la Verdamantela kolibro daŭras de junio ĝis novembro. Maskloj altiras inojn ĉe [[masklaro|masklarejoj]] en malgrandaj grupoj. Nenio alia estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la specio kaj ĝia nesto ne estis priskribita.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Elvira-chionura |species=Verdamantela kolibro}}
==Statuso==
La [[IUCN]] taksis la Verdamantelan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n. Ĝia populacio estas taksita je almenaŭ 20 000 maturaj individuoj kaj stabila. Neniu tuja minaco estis identigita.&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687643/167087646 |title=White-tailed Emerald ''Elvira chionura'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2021 |access-date=28a de Aŭgusto 2022}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas konsiderata surloke ofta en iuj protektitaj areoj, sed &quot;[[senarbarigo]] [estas] ampleksa kaj daŭras almenaŭ en la pli malalta parto de ĝia altituda teritorio&quot;.&lt;ref name=WTEM-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
*''A guide to the birds of Costa Rica'' de Stiles kaj Skutch {{ISBN|0-8014-9600-4}}
* {{cite book |last1=Garrigues |first1=Richard |last2=Dean |first2=Robert |date=2007 |title=The Birds of Costa Rica |location=Ithaca |publisher=Zona Tropical/Comstock/Cornell University Press |page=250 |isbn=978-0-8014-7373-9 }}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Microchera cupreiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kostariko]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>e9binky7wg2mzfu31vcek0d3t54tei1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Microchera chionura</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942819</id>
    <redirect title="Verdamantela kolibro" />
    <revision>
      <id>9365179</id>
      <timestamp>2026-05-02T13:02:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Verdamantela kolibro]]</comment>
      <origin>9365179</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="1qimwf4mfzf7yuvgdpyfjl6yjnlggcj" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Verdamantela kolibro]]</text>
      <sha1>1qimwf4mfzf7yuvgdpyfjl6yjnlggcj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goldmania</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942820</id>
    <revision>
      <id>9365195</id>
      <timestamp>2026-05-02T13:20:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Goldmania'' |koloro = pink |dosiero = Violet-capped Hummingbird.jpg |priskribo de dosiero = [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '''''G...&quot;</comment>
      <origin>9365195</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3675" sha1="ss1j9py8j5hbz5mxd43jcwq19wwj0of" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Goldmania''
|koloro = pink
|dosiero = Violet-capped Hummingbird.jpg
|priskribo de dosiero = [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'')
|grando de dosiero = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]''
|genro = '''''Goldmania'''''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
| sinonimo = 
}}
'''''Goldmania''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Centrameriko]] kaj en [[Sudameriko]].

=Specioj==
La du specioj estas jenaj:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=6a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'')
* [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'')

The Pirre hummingbird was formerly placed in the [[monospecific]] genus ''Goethalsia''. A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the Pirre hummingbird was closely related to the violet-capped hummingbird in the genus ''Goldmania''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; The two species were therefore placed together in ''Goldmania'' which has priority.&lt;ref name=ioc/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&amp;nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania}}
{{Wikispecies|Goldmania}}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]</text>
      <sha1>ss1j9py8j5hbz5mxd43jcwq19wwj0of</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365196</id>
      <parentid>9365195</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T13:21:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Specioj= */</comment>
      <origin>9365196</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3676" sha1="t4r79u93tdkbyr1eo4wcirpnqa8vohl" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Goldmania''
|koloro = pink
|dosiero = Violet-capped Hummingbird.jpg
|priskribo de dosiero = [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'')
|grando de dosiero = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]''
|genro = '''''Goldmania'''''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
| sinonimo = 
}}
'''''Goldmania''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Centrameriko]] kaj en [[Sudameriko]].

==Specioj==
La du specioj estas jenaj:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=6a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'')
* [[Cinamvosta kolibro]] (''Goldmania bella'')

The Pirre hummingbird was formerly placed in the [[monospecific]] genus ''Goethalsia''. A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the Pirre hummingbird was closely related to the violet-capped hummingbird in the genus ''Goldmania''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; The two species were therefore placed together in ''Goldmania'' which has priority.&lt;ref name=ioc/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&amp;nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania}}
{{Wikispecies|Goldmania}}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]</text>
      <sha1>t4r79u93tdkbyr1eo4wcirpnqa8vohl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365428</id>
      <parentid>9365196</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:36:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Specioj */</comment>
      <origin>9365428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3761" sha1="386wpu5s69zuo2balc21qvbdtxef8dt" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Goldmania''
|koloro = pink
|dosiero = Violet-capped Hummingbird.jpg
|priskribo de dosiero = [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'')
|grando de dosiero = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]''
|genro = '''''Goldmania'''''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
| sinonimo = 
}}
'''''Goldmania''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Centrameriko]] kaj en [[Sudameriko]].

==Specioj==
La du specioj estas jenaj:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=6a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[Violĉapa kolibro]], ''Goldmania violiceps'' (Nelson, 1911) Kostariko kaj Panamo. NT
* [[Cinamvosta kolibro]], ''Goldmania bella'' (Nelson, 1912) Panamo kaj plej nordokcidenta Kolombio

La Cinamvosta kolibro estis iam metita en la [[monotipa|unuspecia]] genro ''Goethalsia''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la Cinamvosta kolibro estas plej proksime rilata al la Violĉapa kolibro en la genro ''Goldmania''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; Ambaŭ specioj estos tiel metitaj en ''Goldmania'', kiu havas prioritaton.&lt;ref name=ioc/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&amp;nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania}}
{{Wikispecies|Goldmania}}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]</text>
      <sha1>386wpu5s69zuo2balc21qvbdtxef8dt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365450</id>
      <parentid>9365428</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T20:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Specioj */</comment>
      <origin>9365450</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3783" sha1="3m07wnii7d4win5cb6x6yj2i3e6z5c7" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Goldmania''
|koloro = pink
|dosiero = Violet-capped Hummingbird.jpg
|priskribo de dosiero = [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'')
|grando de dosiero = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]''
|genro = '''''Goldmania'''''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
| sinonimo = 
}}
'''''Goldmania''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Centrameriko]] kaj en [[Sudameriko]].

==Specioj==
La du specioj estas jenaj:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=6a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[Violĉapa kolibro]], ''Goldmania violiceps'' (Nelson, 1911) Panamo kaj plej nordokcidenta Kolombio. NT
* [[Cinamvosta kolibro]], ''Goldmania bella'' (Nelson, 1912) Panamo kaj plej nordokcidenta Kolombio. NT

La Cinamvosta kolibro estis iam metita en la [[monotipa|unuspecia]] genro ''Goethalsia''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la Cinamvosta kolibro estas plej proksime rilata al la Violĉapa kolibro en la genro ''Goldmania''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; Ambaŭ specioj estos tiel metitaj en ''Goldmania'', kiu havas prioritaton.&lt;ref name=ioc/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&amp;nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania}}
{{Wikispecies|Goldmania}}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]</text>
      <sha1>3m07wnii7d4win5cb6x6yj2i3e6z5c7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365562</id>
      <parentid>9365450</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:33:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3769" sha1="r7hn19jo2nsxy49fz40uho1gq3yfh3v" xml:space="preserve">{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Goldmania''
|koloro = pink
|dosiero = Violet-capped Hummingbird.jpg
|priskribo de dosiero = [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'')
|grando de dosiero = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]''
|genro = '''''Goldmania'''''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
| sinonimo = 
}}
'''''Goldmania''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas du speciojn, kiuj vivas en [[Centrameriko]] kaj en [[Sudameriko]].

==Specioj==
La du specioj estas jenaj:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=6a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[Violĉapa kolibro]], ''Goldmania violiceps'' (Nelson, 1911) Panamo kaj plej nordokcidenta Kolombio. NT
* [[Cinamvosta kolibro]], ''Goldmania bella'' (Nelson, 1912) Panamo kaj plej nordokcidenta Kolombio. NT

La Cinamvosta kolibro estis iam metita en la [[monotipa|unuspecia]] genro ''Goethalsia''. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la Cinamvosta kolibro estas plej proksime rilata al la Violĉapa kolibro en la genro ''Goldmania''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; Ambaŭ specioj estos tiel metitaj en ''Goldmania'', kiu havas prioritaton.&lt;ref name=ioc/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&amp;nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania}}
{{Wikispecies|Goldmania}}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Birdoj de Sudameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]</text>
      <sha1>r7hn19jo2nsxy49fz40uho1gq3yfh3v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝablono:Municipoj de San-Paŭlio</title>
    <ns>10</ns>
    <id>942821</id>
    <revision>
      <id>9365230</id>
      <timestamp>2026-05-02T16:02:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aidas</username>
        <id>3488</id>
      </contributor>
      <comment>provizore</comment>
      <origin>9365230</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6" sha1="8dr6mhgwhtl6zq84ioqqe0vymn2li6t" xml:space="preserve">&amp;nbsp;</text>
      <sha1>8dr6mhgwhtl6zq84ioqqe0vymn2li6t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365242</id>
      <parentid>9365230</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:21:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365242</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="fw1xcjcslxkvmyvy32j0hsd51pr87ra" xml:space="preserve">&amp;nbsp;

&lt;noinclude&gt;
{{dok}}
[[Kategorio:Navigilo:Administra divido|Brazilo]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>fw1xcjcslxkvmyvy32j0hsd51pr87ra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365245</id>
      <parentid>9365242</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:27:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365245</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="293" sha1="h1tj88da1i76lb5snyyorq75ogqsetd" xml:space="preserve">{{Navigilo2
|bildo=[[dosiero:DEU Landkreis Emsland COA.svg|40px|blazono de la distrikto Emsland]]
|titolo= municipoj de [[San-Paŭlio]]
|nomo = municipoj de San-Paŭlio
|listo1=
}}
&lt;noinclude&gt;
{{dok}}
[[Kategorio:Navigilo:Brazilo]]
[[Kategorio:Navigilo:Administra divido|Brazilo]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>h1tj88da1i76lb5snyyorq75ogqsetd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365246</id>
      <parentid>9365245</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T17:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365246</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="303" sha1="sdjm3x6fhfd3zp6kn9sy4dvr1i82woo" xml:space="preserve">{{Navigilo2
|bildo=[[dosiero:Brasão do estado de São Paulo.svg|40ra|blazono de la subŝtato San-Paŭlio]]
|titolo= municipoj de [[San-Paŭlio]]
|nomo = municipoj de San-Paŭlio
|listo1=
}}
&lt;noinclude&gt;
{{dok}}
[[Kategorio:Navigilo:Brazilo]]
[[Kategorio:Navigilo:Administra divido|Brazilo]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>sdjm3x6fhfd3zp6kn9sy4dvr1i82woo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365290</id>
      <parentid>9365246</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:59:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15410" sha1="2b4qsxaknc1pwxgyw8v70o3ql1l1my1" xml:space="preserve">{{Navigilo2
|bildo=[[dosiero:Brasão do estado de São Paulo.svg|60ra|blazono de la subŝtato San-Paŭlio]]
|titolo= municipoj de [[San-Paŭlio]]
|nomo = municipoj de San-Paŭlio
|bodyclass = hlist
|listo1= 
* &lt;small&gt;'''A: ''' [[Adamantina]]
* [[Adolfo (San-Paŭlio)|Adolfo]]
* [[Aguaí]]
* [[Águas da Prata]]
* [[Águas de Lindóia]]
* [[Águas de Santa Bárbara]]
* [[Águas de São Pedro]]
* [[Agudos]]
* [[Alambari]]
* [[Alfredo Marcondes]]
* [[Altair (San-Paŭlio)|Altair]]
* [[Altinópolis]]
* [[Alto Alegre (San-Paŭlio)|Alto Alegre]]
* [[Alumínio (San-Paŭlio)|Alumínio]]
* [[Álvares Florence]]
* [[Álvares Machado]]
* [[Álvaro de Carvalho]]
* [[Alvinlândia]]
* [[Americana]]
* [[Américo Brasiliense]]
* [[Américo de Campos]]
* [[Amparo (San-Paŭlio)|Amparo]]
* [[Analândia]]
* [[Andradina]]
* [[Angatuba]]
* [[Anhembi]]
* [[Anhumas]]
* [[Aparecida (San-Paŭlio)|Aparecida]]
* [[Aparecida d'Oeste]]
* [[Apiaí]]
* [[Araçariguama]]
* [[Araçatuba]]
* [[Araçoiaba da Serra]]
* [[Aramina]]
* [[Arandu]]
* [[Arapeí]]
* [[Araraquara]]
* [[Araras]]
* [[Arco-Íris (San-Paŭlio)|Arco-Íris]]
* [[Arealva]]
* [[Areias (San-Paŭlio)|Areias]]
* [[Areiópolis]]
* [[Ariranha (San-Paŭlio)|Ariranha]]
* [[Artur Nogueira]]
* [[Arujá]]
* [[Aspásia (San-Paŭlio)|Aspásia]]
* [[Assis]]
* [[Atibaia]]
* [[Auriflama]]
* [[Avaí (San-Paŭlio)|Avaí]]
* [[Avanhandava]]
* [[Avaré]]
* '''B: ''' [[Bady Bassitt]]
* [[Balbinos]]
* [[Bálsamo]]
* [[Bananal]]
* [[Barão de Antonina]]
* [[Barbosa (San-Paŭlio)|Barbosa]]
* [[Bariri]]
* [[Barra Bonita (San-Paŭlio)|Barra Bonita]]
* [[Barra do Chapéu]]
* [[Barra do Turvo]]
* [[Barretos]]
* [[Barrinha]]
* [[Barueri]]
* [[Bastos]]
* [[Batatais]]
* [[Bauru]]
* [[Bebedouro (San-Paŭlio)|Bebedouro]]
* [[Bento de Abreu]]
* [[Bernardino de Campos]]
* [[Bertioga]]
* [[Bilac]]
* [[Birigui]]
* [[Biritibamirim]]
* [[Boa Esperança do Sul]]
* [[Bocaina (San-Paŭlio)|Bocaina]]
* [[Bofete]]
* [[Boituva]]
* [[Bom Jesus dos Perdões]]
* [[Bom Sucesso de Itararé]]
* [[Borá]]
* [[Boraceia]]
* [[Borborema (San-Paŭlio)|Borborema]]
* [[Borebi]]
* [[Botucatu]]
* [[Bragança Paulista]]
* [[Braúna (San-Paŭlio)|Braúna]]
* [[Brejo Alegre]]
* [[Brodowski]]
* [[Brotas (San-Paŭlio)|Brotas]]
* [[Buri]]
* [[Buritama]]
* [[Buritizal]]
* '''C: ''' [[Cabrália Paulista]]
* [[Cabreúva (San-Paŭlio)|Cabreúva]]
* [[Caçapava]]
* [[Cachoeira Paulista]]
* [[Caconde]]
* [[Cafelândia (San-Paŭlio)|Cafelândia]]
* [[Caiabu]]
* [[Caieiras]]
* [[Caiuá]]
* [[Cajamar]]
* [[Cajati (San-Paŭlio)|Cajati]]
* [[Cajobi]]
* [[Cajuru]]
* [[Campina do Monte Alegre]]
* [[Campinas]]
* [[Campo Limpo Paulista]]
* [[Campos do Jordão]]
* [[Campos Novos Paulista]]
* [[Cananéia]]
* [[Canas]]
* [[Cândido Mota]]
* [[Cândido Rodrigues]]
* [[Canitar]]
* [[Capão Bonito]]
* [[Capela do Alto]]
* [[Capivari]]
* [[Caraguatatuba]]
* [[Carapicuíba]]
* [[Cardoso]]
* [[Casa Branca (San-Paŭlio)|Casa Branca]]
* [[Cássia dos Coqueiros]]
* [[Castilho]]
* [[Catanduva]]
* [[Catiguá]]
* [[Cedral (San-Paŭlio)|Cedral]]
* [[Cerqueira César]]
* [[Cerquilho]]
* [[Cesário Lange]]
* [[Charqueada (San-Paŭlio)|Charqueada]]
* [[Chavantes]]
* [[Clementina (San-Paŭlio)|Clementina]]
* [[Colina (San-Paŭlio)|Colina]]
* [[Colômbia (San-Paŭlio)|Colômbia]]
* [[Conchal]]
* [[Conchas]]
* [[Cordeirópolis]]
* [[Coroados (San-Paŭlio)|Coroados]]
* [[Coronel Macedo]]
* [[Corumbataí]]
* [[Cosmópolis]]
* [[Cosmorama]]
* [[Cotia (San-Paŭlio)|Cotia]]
* [[Cravinhos]]
* [[Cristais Paulista]]
* [[Cruzália]]
* [[Cruzeiro (San-Paŭlio)|Cruzeiro]]
* [[Cubatão]]
* [[Cunha (San-Paŭlio)|Cunha]]
* '''E: ''' [[Descalvado]]
* [[Diadema]]
* [[Dirce Reis]]
* [[Divinolândia]]
* [[Dobrada]]
* [[Dois Córregos]]
* [[Dolcinópolis]]
* [[Dourado]]
* [[Dracena]]
* [[Duartina]]
* [[Dumont]]
* '''E: ''' [[Echaporã]]
* [[Eldorado (San-Paŭlio)|Eldorado]]
* [[Elias Fausto]]
* [[Elisiário]]
* [[Embaúba (San-Paŭlio)|Embaúba]]
* [[Embu das Artes]]
* [[Embu-Guaçu]]
* [[Emilianópolis]]
* [[Engenheiro Coelho]]
* [[Espírito Santo do Pinhal]]
* [[Espírito Santo do Turvo]]
* [[Estiva Gerbi]]
* [[Estrela do Norte (San-Paŭlio)|Estrela do Norte]]
* [[Estrela d'Oeste]]
* [[Euclides da Cunha Paulista]]
* '''F: ''' [[Fartura]]
* [[Fernando Prestes]]
* [[Fernandópolis]]
* [[Fernão (San-Paŭlio)|Fernão]]
* [[Ferraz de Vasconcelos]]
* [[Flora Rica]]
* [[Floreal]]
* [[Flórida Paulista]]
* [[Florínea]]
* [[Franca]]
* [[Francisco Morato]]
* [[Franco da Rocha]]
* '''G: ''' [[Gabriel Monteiro]]
* [[Gália (San-Paŭlio)|Gália]]
* [[Garça (San-Paŭlio)|Garça]]
* [[Gastão Vidigal (San-Paŭlio)|Gastão Vidigal]]
* [[Gavião Peixoto]]
* [[General Salgado]]
* [[Getulina]]
* [[Glicério (San-Paŭlio)|Glicério]]
* [[Guaiçara]]
* [[Guaimbê]]
* [[Guaíra (San-Paŭlio)|Guaíra]]
* [[Guapiaçu]]
* [[Guapiara]]
* [[Guará]]
* [[Guaraçaí (San-Paŭlio)|Guaraçaí]]
* [[Guaraci (San-Paŭlio)|Guaraci]]
* [[Guarani d'Oeste]]
* [[Guarantã (San-Paŭlio)|Guarantã]]
* [[Guararapes]]
* [[Guararema]]
* [[Guaratinguetá]]
* [[Guareí]]
* [[Guariba (San-Paŭlio)|Guariba]]
* [[Guarujá]]
* [[Guarulhos]]
* [[Guatapará]]
* [[Guzolândia]]
* '''H: ''' [[Herculândia]]
* [[Holambra]]
* [[Hortolândia]]
* '''I: ''' [[Iacanga]]
* [[Iacri]]
* [[Iaras]]
* [[Ibaté]]
* [[Ibirá]]
* [[Ibirarema]]
* [[Ibitinga]]
* [[Ibiúna]]
* [[Icém]]
* [[Iepê]]
* [[Igaraçu do Tietê]]
* [[Igarapava]]
* [[Igaratá]]
* [[Iguape]]
* [[Ilha Comprida]]
* [[Ilha Solteira]]
* [[Ilhabela]]
* [[Indaiatuba]]
* [[Indiana (San-Paŭlio)|Indiana]]
* [[Indiaporã]]
* [[Inúbia Paulista]]
* [[Ipaussu]]
* [[Iperó]]
* [[Ipeúna]]
* [[Ipiguá]]
* [[Iporanga]]
* [[Ipuã]]
* [[Iracemápolis]]
* [[Irapuã (San-Paŭlio)|Irapuã]]
* [[Irapuru]]
* [[Itaberá]]
* [[Itaí]]
* [[Itajobi]]
* [[Itaju]]
* [[Itanhaém]]
* [[Itaoca]]
* [[Itapecerica da Serra]]
* [[Itapetininga]]
* [[Itapeva (San-Paŭlio)|Itapeva]]
* [[Itapevi]]
* [[Itapira]]
* [[Itapirapuã Paulista]]
* [[Itápolis]]
* [[Itaporanga (San-Paŭlio)|Itaporanga]]
* [[Itapuí]]
* [[Itapura]]
* [[Itaquaquecetuba]]
* [[Itararé]]
* [[Itariri]]
* [[Itatiba]]
* [[Itatinga]]
* [[Itirapina]]
* [[Itirapuã]]
* [[Itobi]]
* [[Itu]]
* [[Itupeva]]
* [[Ituverava]]
* '''J: ''' [[Jaborandi (San-Paŭlio)|Jaborandi]]
* [[Jaboticabal]]
* [[Jacareí]]
* [[Jaci (San-Paŭlio)|Jaci]]
* [[Jacupiranga]]
* [[Jaguariúna]]
* [[Jales]]
* [[Jambeiro (San-Paŭlio)|Jambeiro]]
* [[Jandira]]
* [[Jardinópolis (San-Paŭlio)|Jardinópolis]]
* [[Jarinu]]
* [[Jaú]]
* [[Jeriquara]]
* [[Joanópolis]]
* [[João Ramalho (San-Paŭlio)|João Ramalho]]
* [[José Bonifácio (San-Paŭlio)|José Bonifácio]]
* [[Júlio Mesquita]]
* [[Jumirim]]
* [[Jundiaí]]
* [[Junqueirópolis]]
* [[Juquiá]]
* [[Juquitiba]]
* '''L: ''' [[Lagoinha (San-Paŭlio)|Lagoinha]]
* [[Laranjal Paulista]]
* [[Lavínia]]
* [[Lavrinhas]]
* [[Leme]]
* [[Lençóis Paulista]]
* [[Limeira]]
* [[Lindoia (San-Paŭlio)|Lindoia]]
* [[Lins]]
* [[Lorena (San-Paŭlio)|Lorena]]
* [[Lourdes (San-Paŭlio)|Lourdes]]
* [[Louveira (San-Paŭlio)|Louveira]]
* [[Lucélia]]
* [[Lucianópolis]]
* [[Luís Antônio]]
* [[Luiziânia]]
* [[Lupércio (San-Paŭlio)|Lupércio]]
* [[Lutécia]]
* '''M: '''  [[Macatuba]]
* [[Macaubal]]
* [[Macedônia (San-Paŭlio)|Macedônia]]
* [[Magda (San-Paŭlio)|Magda]]
* [[Mairinque]]
* [[Mairiporã]]
* [[Manduri (San-Paŭlio)|Manduri]]
* [[Marabá Paulista]]
* [[Maracaí]]
* [[Marapoama]]
* [[Mariápolis]]
* [[Marília]]
* [[Marinópolis]]
* [[Martinópolis]]
* [[Matão]]
* [[Mauá]]
* [[Mendonça]]
* [[Meridiano (San-Paŭlio)|Meridiano]]
* [[Mesópolis]]
* [[Miguelópolis]]
* [[Mineiros do Tietê]]
* [[Mira Estrela]]
* [[Miracatu]]
* [[Mirandópolis]]
* [[Mirante do Paranapanema]]
* [[Mirassol]]
* [[Mirassolândia]]
* [[Mococa]]
* [[Mogi das Cruzes]]
* [[Mogi Guaçu]]
* [[Mogi Mirim]]
* [[Mombuca]]
* [[Monções]]
* [[Mongaguá]]
* [[Monte Alegre do Sul]]
* [[Monte Alto]]
* [[Monte Aprazível]]
* [[Monte Azul Paulista]]
* [[Monte Castelo (San-Paŭlio)|Monte Castelo]]
* [[Monte Mor]]
* [[Monteiro Lobato (San-Paŭlio)|Monteiro Lobato]]
* [[Morro Agudo]]
* [[Morungaba]]
* [[Motuca]]
* [[Murutinga do Sul]]
* '''N: '''  [[Nantes (San-Paŭlio)|Nantes]]
* [[Narandiba]]
* [[Natividade da Serra]]
* [[Nazaré Paulista]]
* [[Neves Paulista]]
* [[Nhandeara]]
* [[Nipoã]]
* [[Nova Aliança]]
* [[Nova Campina]]
* [[Nova Canaã Paulista]]
* [[Nova Castilho]]
* [[Nova Europa]]
* [[Nova Granada (San-Paŭlio)|Nova Granada]]
* [[Nova Guataporanga]]
* [[Nova Independência]]
* [[Nova Luzitânia]]
* [[Nova Odessa]]
* [[Novais (San-Paŭlio)|Novais]]
* [[Novo Horizonte (San-Paŭlio)|Novo Horizonte]]
* [[Nuporanga]]
* '''O: '''  [[Ocauçu]]
* [[Óleo (San-Paŭlio)|Óleo]]
* [[Olímpia (San-Paŭlio)|Olímpia]]
* [[Onda Verde]]
* [[Oriente (San-Paŭlio)|Oriente]]
* [[Orindiúva]]
* [[Orlândia]]
* [[Osasco]]
* [[Oscar Bressane]]
* [[Osvaldo Cruz (San-Paŭlio)|Osvaldo Cruz]]
* [[Ourinhos]]
* [[Ouro Verde (San-Paŭlio)|Ouro Verde]]
* [[Ouroeste]]
* '''P: ''' [[Pacaembu (San-Paŭlio)|Pacaembu]]
* [[Palestina (San-Paŭlio)|Palestina]]
* [[Palmares Paulista]]
* [[Palmeira d'Oeste]]
* [[Palmital (San-Paŭlio)|Palmital]]
* [[Panorama (San-Paŭlio)|Panorama]]
* [[Paraguaçu Paulista]]
* [[Paraibuna]]
* [[Paraíso (San-Paŭlio)|Paraíso]]
* [[Paranapanema]]
* [[Paranapuã]]
* [[Parapuã]]
* [[Pardinho]]
* [[Pariquera-Açu]]
* [[Parisi]]
* [[Patrocínio Paulista]]
* [[Paulicéia]]
* [[Paulínia]]
* [[Paulistânia]]
* [[Paulo de Faria]]
* [[Pederneiras]]
* [[Pedra Bela]]
* [[Pedranópolis]]
* [[Pedregulho]]
* [[Pedreira (San-Paŭlio)|Pedreira]]
* [[Pedrinhas Paulista]]
* [[Pedro de Toledo]]
* [[Penápolis]]
* [[Pereira Barreto]]
* [[Pereiras]]
* [[Peruíbe]]
* [[Piacatu]]
* [[Piedade (San-Paŭlio)|Piedade]]
* [[Pilar do Sul]]
* [[Pindamonhangaba]]
* [[Pindorama (San-Paŭlio)|Pindorama]]
* [[Pinhalzinho (San-Paŭlio)|Pinhalzinho]]
* [[Piquerobi]]
* [[Piquete]]
* [[Piracaia]]
* [[Piracicaba]]
* [[Piraju]]
* [[Pirajuí]]
* [[Pirangi]]
* [[Pirapora do Bom Jesus]]
* [[Pirapozinho]]
* [[Pirassununga]]
* [[Piratininga]]
* [[Pitangueiras (San-Paŭlio)|Pitangueiras]]
* [[Planalto (San-Paŭlio)|Planalto]]
* [[Platina (San-Paŭlio)|Platina]]
* [[Poá]]
* [[Poloni]]
* [[Pompeia (San-Paŭlio)|Pompeia]]
* [[Pongaí]]
* [[Pontal]]
* [[Pontalinda]]
* [[Pontes Gestal]]
* [[Populina]]
* [[Porangaba]]
* [[Porto Feliz]]
* [[Porto Ferreira]]
* [[Potim]]
* [[Potirendaba]]
* [[Pracinha]]
* [[Pradópolis]]
* [[Praia Grande (San-Paŭlio)|Praia Grande]]
* [[Pratânia]]
* [[Presidente Alves]]
* [[Presidente Bernardes (San-Paŭlio)|Presidente Bernardes]]
* [[Presidente Epitácio]]
* [[Presidente Prudente]]
* [[Presidente Venceslau]]
* [[Promissão]]
* '''Q: ''' [[Quadra]]
* [[Quatá]]
* [[Queiroz]]
* [[Queluz (San-Paŭlio)|Queluz]]
* [[Quintana]]
* '''R: ''' [[Rafard]]
* [[Rancharia]]
* [[Redenção da Serra]]
* [[Regente Feijó]]
* [[Reginópolis]]
* [[Registro (San-Paŭlio)|Registro]]
* [[Restinga (San-Paŭlio)|Restinga]]
* [[Ribeira (San-Paŭlio)|Ribeira]]
* [[Ribeirão Bonito]]
* [[Ribeirão Branco]]
* [[Ribeirão Corrente]]
* [[Ribeirão do Sul]]
* [[Ribeirão dos Índios]]
* [[Ribeirão Grande]]
* [[Ribeirão Pires]]
* [[Ribeirão Preto]]
* [[Rifaina]]
* [[Rincão]]
* [[Rinópolis]]
* [[Rio Claro (San-Paŭlio)|Rio Claro]]
* [[Rio das Pedras]]
* [[Rio Grande da Serra]]
* [[Riolândia]]
* [[Riversul]]
* [[Rosana (San-Paŭlio)|Rosana]]
* [[Roseira]]
* [[Rubiácea]]
* [[Rubineia]]
* '''S: ''' [[Sabino (San-Paŭlio)|Sabino]]
* [[Sagres (San-Paŭlio)|Sagres]]
* [[Sales (San-Paŭlio)|Sales]]
* [[Sales Oliveira]]
* [[Salesópolis]]
* [[Salmourão]]
* [[Saltinho (San-Paŭlio)|Saltinho]]
* [[Salto (San-Paŭlio)|Salto]]
* [[Salto de Pirapora]]
* [[Salto Grande]]
* [[Sandovalina]]
* [[Santa Adélia]]
* [[Santa Albertina]]
* [[Santa Bárbara d'Oeste]]
* [[Santa Branca]]
* [[Santa Clara d'Oeste]]
* [[Santa Cruz da Conceição]]
* [[Santa Cruz da Esperança]]
* [[Santa Cruz das Palmeiras]]
* [[Santa Cruz do Rio Pardo]]
* [[Santa Ernestina]]
* [[Santa Fé do Sul]]
* [[Santa Gertrudes (San-Paŭlio)|Santa Gertrudes]]
* [[Santa Isabel (San-Paŭlio)|Santa Isabel]]
* [[Santa Lúcia (San-Paŭlio)|Santa Lúcia]]
* [[Santa Maria da Serra]]
* [[Santa Mercedes]]
* [[Santa Rita do Passa Quatro]]
* [[Santa Rita d'Oeste]]
* [[Santa Rosa de Viterbo]]
* [[Santa Salete]]
* [[Santana da Ponte Pensa]]
* [[Santana de Parnaíba]]
* [[Santo Anastácio]]
* [[Santo André (San-Paŭlio)|Santo André]]
* [[Santo Antônio da Alegria]]
* [[Santo Antônio de Posse]]
* [[Santo Antônio do Aracanguá]]
* [[Santo Antônio do Jardim]]
* [[Santo Antônio do Pinhal]]
* [[Santo Expedito (San-Paŭlio)|Santo Expedito]]
* [[Santópolis do Aguapeí]]
* [[Santos]]
* [[São Bento do Sapucaí]]
* [[São Bernardo do Campo]]
* [[São Caetano do Sul]]
* [[São Carlos (San-Paŭlio)|São Carlos]]
* [[São Francisco (San-Paŭlio)|São Francisco]]
* [[São João da Boa Vista]]
* [[São João das Duas Pontes]]
* [[São João de Iracema]]
* [[São João do Pau d'Alho]]
* [[São Joaquim da Barra]]
* [[São José da Bela Vista]]
* [[São José do Barreiro]]
* [[São José do Rio Pardo]]
* [[São José do Rio Preto]]
* [[São José dos Campos]]
* [[São Lourenço da Serra]]
* [[São Luiz do Paraitinga]]
* [[São Manuel]]
* [[São Miguel Arcanjo (San-Paŭlio)|São Miguel Arcanjo]]
* [[San-Paŭlo]] (''São Paulo'')
* [[São Pedro (San-Paŭlio)|São Pedro]]
* [[São Pedro do Turvo]]
* [[São Roque (San-Paŭlio)|São Roque]]
* [[São Sebastião (San-Paŭlio)|São Sebastião]]
* [[São Sebastião da Grama]]
* [[São Simão (San-Paŭlio)|São Simão]]
* [[São Vicente (San-Paŭlio)|São Vicente]]
* [[Sarapuí]]
* [[Sarutaiá]]
* [[Sebastianópolis do Sul]]
* [[Serra Azul]]
* [[Serra Negra (San-Paŭlio)|Serra Negra]]
* [[Serrana]]
* [[Sertãozinho (San-Paŭlio)|Sertãozinho]]
* [[Sete Barras]]
* [[Severínia]]
* [[Silveiras (San-Paŭlio)|Silveiras]]
* [[Socorro (San-Paŭlio)|Socorro]]
* [[Sorocaba]]
* [[Sud Mennucci]]
* [[Sumaré]]
* [[Suzanápolis]]
* [[Suzano]]
* '''T: ''' [[Tabapuã]]
* [[Tabatinga (San-Paŭlio)|Tabatinga]]
* [[Taboão da Serra]]
* [[Taciba]]
* [[Taguaí]]
* [[Taiaçu]]
* [[Taiúva]]
* [[Tambaú]]
* [[Tanabi]]
* [[Tapiraí (San-Paŭlio)|Tapiraí]]
* [[Tapiratiba]]
* [[Taquaral]]
* [[Taquaritinga]]
* [[Taquarituba]]
* [[Taquarivaí]]
* [[Tarabai]]
* [[Tarumã (San-Paŭlio)|Tarumã]]
* [[Tatuí]]
* [[Taubaté]]
* [[Tejupá]]
* [[Teodoro Sampaio (San-Paŭlio)|Teodoro Sampaio]]
* [[Terra Roxa (San-Paŭlio)|Terra Roxa]]
* [[Tietê]]
* [[Timburi]]
* [[Torre de Pedra]]
* [[Torrinha]]
* [[Trabiju]]
* [[Tremembé]]
* [[Três Fronteiras]]
* [[Tuiuti (San-Paŭlio)|Tuiuti]]
* [[Tupã (San-Paŭlio)|Tupã]]
* [[Tupi Paulista]]
* [[Turiúba]]
* [[Turmalina (San-Paŭlio)|Turmalina]]
* '''U: ''' [[Ubarana]]
* [[Ubatuba]]
* [[Ubirajara (San-Paŭlio)|Ubirajara]]
* [[Uchoa]]
* [[União Paulista]]
* [[Urânia (San-Paŭlio)|Urânia]]
* [[Uru (San-Paŭlio)|Uru]]
* [[Urupês]]
* '''V: ''' [[Valentim Gentil]]
* [[Valinhos]]
* [[Valparaíso (San-Paŭlio)|Valparaíso]]
* [[Vargem (San-Paŭlio)|Vargem]]
* [[Vargem Grande do Sul]]
* [[Vargem Grande Paulista]]
* [[Várzea Paulista]]
* [[Vera Cruz (San-Paŭlio)|Vera Cruz]]
* [[Vinhedo]]
* [[Viradouro]]
* [[Vista Alegre do Alto]]
* [[Vitória Brasil]]
* [[Votorantim]]
* [[Votuporanga]]
* '''· Z:''' [[Zacarias (San-Paŭlio)|Zacarias]]&lt;/small&gt;
}}
&lt;noinclude&gt;
{{dok}}
[[Kategorio:Navigilo:Brazilo]]
[[Kategorio:Navigilo:Administra divido|Brazilo]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2b4qsxaknc1pwxgyw8v70o3ql1l1my1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ŝablono:Municipoj de San-Paŭlio/dokumentado</title>
    <ns>10</ns>
    <id>942822</id>
    <revision>
      <id>9365244</id>
      <timestamp>2026-05-02T17:25:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{Ŝablona navigado}} Navigilo pri la [[municipoj de San-Paŭlio]] en [[Brazilo]].  Por uzi ĝin bonvolu tajpi &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;municipoj de San-Paŭlio}}&lt;/code&gt; sub la eksteraj ligiloj kaj la subaj mesaĝokestoj, super la kategorioj.&quot;</comment>
      <origin>9365244</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="242" sha1="au3z767px4hjjsc5zh03bq4ct0d424s" xml:space="preserve">{{Ŝablona navigado}}
Navigilo pri la [[municipoj de San-Paŭlio]] en [[Brazilo]].

Por uzi ĝin bonvolu tajpi &lt;code&gt;&lt;nowiki&gt;{{&lt;/nowiki&gt;municipoj de San-Paŭlio}}&lt;/code&gt; sub la eksteraj ligiloj kaj la subaj mesaĝokestoj, super la kategorioj.</text>
      <sha1>au3z767px4hjjsc5zh03bq4ct0d424s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rubiácea (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942823</id>
    <redirect title="Rubiácea" />
    <revision>
      <id>9365249</id>
      <timestamp>2026-05-02T17:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Rubiácea]]</comment>
      <origin>9365249</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25" sha1="qt9kei7yn9ckzxrhyjw7n9a4fdrv22g" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Rubiácea]]</text>
      <sha1>qt9kei7yn9ckzxrhyjw7n9a4fdrv22g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dourado (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942824</id>
    <redirect title="Dourado" />
    <revision>
      <id>9365251</id>
      <timestamp>2026-05-02T17:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Dourado]]</comment>
      <origin>9365251</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="dm38g3ifvogvbn4703zc03m3rjt3jbh" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Dourado]]</text>
      <sha1>dm38g3ifvogvbn4703zc03m3rjt3jbh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pacaembu (São Paulo)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942825</id>
    <redirect title="Pacaembu (San-Paŭlio)" />
    <revision>
      <id>9365254</id>
      <timestamp>2026-05-02T17:36:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>ThomasPusch movis paĝon [[Pacaembu (São Paulo)]] al [[Pacaembu (San-Paŭlio)]]</comment>
      <origin>9365254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="89v1ag0q5y01qhnx47sphdfqq0ofh2i" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Pacaembu (San-Paŭlio)]]</text>
      <sha1>89v1ag0q5y01qhnx47sphdfqq0ofh2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Sud Mennucci (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942826</id>
    <redirect title="Sud Mennucci" />
    <revision>
      <id>9365255</id>
      <timestamp>2026-05-02T17:36:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Sud Mennucci]]</comment>
      <origin>9365255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="alrgkynnzjy22vqlrf6irqhsrsxuqt8" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Sud Mennucci]]</text>
      <sha1>alrgkynnzjy22vqlrf6irqhsrsxuqt8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kennedy (familio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942827</id>
    <revision>
      <id>9365262</id>
      <timestamp>2026-05-02T18:33:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{Informkesto dinastio }} '''Kennedy''' estas influhava politikista familio en [[Usono]], kies plej konata membro estis [[prezidanto de Usono|prezidanto]] [[John F. Kennedy]], nomata &quot;JFK&quot;. Multaj pluaj Kennedy-familianoj servis en gravaj politikaj postenoj, kiel senatano, kongresano, ministro, guberniestro, prokuroro, ambasadoro, ĉefe dum la [[20-a jarcento]].  La familio estas [[irlando]]devena kaj [[katolikismo|katolika]]. Plej multaj Kennedy-oj aktivas en la ...&quot;</comment>
      <origin>9365262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2084" sha1="4b2o4hj6sxa7vrt3b2usft44er9skd8" xml:space="preserve">{{Informkesto dinastio
}}
'''Kennedy''' estas influhava politikista familio en [[Usono]], kies plej konata membro estis [[prezidanto de Usono|prezidanto]] [[John F. Kennedy]], nomata &quot;JFK&quot;. Multaj pluaj Kennedy-familianoj servis en gravaj politikaj postenoj, kiel senatano, kongresano, ministro, guberniestro, prokuroro, ambasadoro, ĉefe dum la [[20-a jarcento]].

La familio estas [[irlando]]devena kaj [[katolikismo|katolika]]. Plej multaj Kennedy-oj aktivas en la [[Demokratia Partio (Usono)|Demokratia Partio]]; unu escepto estas [[Robert F. Kennedy, Jr.]], nevo de JFK, kiu estas [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikano]], kontraŭvakcinisto, kredanto de konspiroteorioj kaj la [[nun en 2026|nuna]] ministro pri sano sub prezidanto [[Donald Trump]].

[[File:TheKennedyFamily1.jpg|eta|right|Familio Kennedy ĉe Kennedy Compound en [[Massachusetts]] en 1931.]]
[[File:Kennedy family on jpk birthday sept 1963.jpg|eta|right|Familio Kennedy la 7-an septembro 1963.]]

La familio devenas de [[Patrick Kennedy]] (1823–1858), kiu forlasis [[Irlando]]n por Usono en 1849.
Lia filo [[Patrick Joseph Kennedy Sr.]]  (1858–1929) iĝis parlamentano en la subŝtato [[Massachusetts]], kie la familio havas sian sidejon en [[Hyannis Port]].

De la geedzoj [[Joseph Kennedy]] (1888–1969) kaj [[Rose Fitzgerald]] (1890–1995) devenas la nuna familio.

{{Kennedy}}

Per geedziĝo ankaŭ rilatas al la familio Kennedy:

* [[Jacqueline Kennedy Onassis]] (1929–1994), edzino de JFK, Unua Damo de Usono
* [[Lee Radziwill]] (1933-2019), ŝia fratino
* [[Arnold Schwarzenegger]], edzo de [[Maria Shriver]], nevino de JFK

== Tragedioj ==

Rimarkinde multaj familianoj de Kennedy trafis tragedian sorton, kio estas kelkfoje citata kiel &quot;la malbeno de Kennedy&quot;.
Prezidanto [[John F. Kennedy]] estis mortpafita en murdatenco, kiel ankaŭ pli poste lia frato [[Robert F. Kennedy|Robert]]. Pluraj familianoj pereis en diversaj aviadilaj kraŝoj aŭ aliaj akcidentoj, aŭ mortis pro kancero.

[[Kategorio:Kennedy-familio| ]]
[[Kategorio:Usonaj politikaj familioj]]
[[Kategorio:Irlandaj usonanoj]]</text>
      <sha1>4b2o4hj6sxa7vrt3b2usft44er9skd8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365299</id>
      <parentid>9365262</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2138" sha1="q86xpsp6bghqv4xcv9r4e26wl19n6it" xml:space="preserve">{{Informkesto dinastio
}}
'''Kennedy''' estas influhava politikista familio en [[Usono]], kies plej konata membro estis [[prezidanto de Usono|prezidanto]] [[John F. Kennedy]], nomata &quot;JFK&quot;. Multaj pluaj Kennedy-familianoj servis en gravaj politikaj postenoj, kiel senatano, kongresano, ministro, guberniestro, prokuroro, ambasadoro, ĉefe dum la [[20-a jarcento]].

La familio estas [[irlando]]devena kaj [[katolikismo|katolika]]. Plej multaj Kennedy-oj aktivas en la [[Demokratia Partio (Usono)|Demokratia Partio]]; unu escepto estas [[Robert F. Kennedy, Jr.]], nevo de JFK, kiu estas [[Respublikana Partio (Usono)|Respublikano]], kontraŭvakcinisto, kredanto de konspiroteorioj kaj la [[nun en 2026|nuna]] ministro pri sano sub prezidanto [[Donald Trump]].

[[File:TheKennedyFamily1.jpg|eta|right|Familio Kennedy ĉe Kennedy Compound en [[Massachusetts]] en 1931.]]
[[File:Kennedy family on jpk birthday sept 1963.jpg|eta|right|Familio Kennedy la 7-an septembro 1963.]]

La familio devenas de [[Patrick Kennedy]] (1823–1858), kiu forlasis [[Irlando]]n por Usono en 1849.
Lia filo [[Patrick Joseph Kennedy Sr.]]  (1858–1929) iĝis parlamentano en la subŝtato [[Massachusetts]], kie la familio havas sian sidejon en [[Hyannis Port]].

De la geedzoj [[Joseph Kennedy]] (1888–1969) kaj [[Rose Fitzgerald]] (1890–1995) devenas la nuna familio.

{{Kennedy}}

Per geedziĝo ankaŭ rilatas al la familio Kennedy:

* [[Jacqueline Kennedy Onassis]] (1929–1994), edzino de JFK, Unua Damo de Usono
* [[Lee Radziwill]] (1933-2019), ŝia fratino
* [[Sargent Shriver]], edzo de Eunice, fratino de JFK
* [[Arnold Schwarzenegger]], edzo de [[Maria Shriver]], nevino de JFK

== Tragedioj ==

Rimarkinde multaj familianoj de Kennedy trafis tragedian sorton, kio estas kelkfoje citata kiel &quot;la malbeno de Kennedy&quot;.
Prezidanto [[John F. Kennedy]] estis mortpafita en murdatenco, kiel ankaŭ pli poste lia frato [[Robert F. Kennedy|Robert]]. Pluraj familianoj pereis en diversaj aviadilaj kraŝoj aŭ aliaj akcidentoj, aŭ mortis pro kancero.

[[Kategorio:Kennedy-familio| ]]
[[Kategorio:Usonaj politikaj familioj]]
[[Kategorio:Irlandaj usonanoj]]</text>
      <sha1>q86xpsp6bghqv4xcv9r4e26wl19n6it</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kategorio:Kennedy-familio</title>
    <ns>14</ns>
    <id>942828</id>
    <revision>
      <id>9365264</id>
      <timestamp>2026-05-02T18:39:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot; * Tiu kiu denaske apartenas al la familio listiĝas sub sia propra nomo. * Tiu kiu apartenas al la familio pro geedzeco al denaska familiano listiĝas sub la geedzeca simbolo &quot;⚭&quot; (aŭ &quot;∞&quot;).  [[Kategorio:Usonaj politikaj familioj]] [[Kategorio:Irlandaj usonanoj]]&quot;</comment>
      <origin>9365264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="267" sha1="sbp44l54q3kat2lz05tf32lnk8u40t1" xml:space="preserve">
* Tiu kiu denaske apartenas al la familio listiĝas sub sia propra nomo.
* Tiu kiu apartenas al la familio pro geedzeco al denaska familiano listiĝas sub la geedzeca simbolo &quot;⚭&quot; (aŭ &quot;∞&quot;).

[[Kategorio:Usonaj politikaj familioj]]
[[Kategorio:Irlandaj usonanoj]]</text>
      <sha1>sbp44l54q3kat2lz05tf32lnk8u40t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lavínia (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942829</id>
    <redirect title="Lavínia" />
    <revision>
      <id>9365273</id>
      <timestamp>2026-05-02T18:43:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Lavínia]]</comment>
      <origin>9365273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="n9k168rs5ovoofyyw73it1ctdt6h30c" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Lavínia]]</text>
      <sha1>n9k168rs5ovoofyyw73it1ctdt6h30c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Krämpfervorstadt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942830</id>
    <revision>
      <id>9365286</id>
      <timestamp>2026-05-02T18:56:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;[[dosiero:Raiffeisenstraße Erfurt.JPG|eta|strato''Raiffeisenstraße'' en 2009, malpost la restaŭradoj; iamaj komercistaj domoj kaj laboristaj iam tipis; nuntempe ŝatata kvartalo por studentoj]]  [[file:Leipziger Platz.JPG|eta|placo ''Leipziger Platz'' en 2009: maldekstre ejoj el la t.n. periodo de spekulanto-kompanioj]]  '''Krämpfervorstadt''' estas historia antaŭurbo de [[Erfurto]] (Germanujo), kun ne tute 17800 enloĝantoj (stato: decembro 2024) kaj areo de 4...&quot;</comment>
      <origin>9365286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7980" sha1="himhzivbfqaobt0omodjhzmnw2fp1nh" xml:space="preserve">[[dosiero:Raiffeisenstraße Erfurt.JPG|eta|strato''Raiffeisenstraße'' en 2009, malpost la restaŭradoj; iamaj komercistaj domoj kaj laboristaj iam tipis; nuntempe ŝatata kvartalo por studentoj]] 
[[file:Leipziger Platz.JPG|eta|placo ''Leipziger Platz'' en 2009: maldekstre ejoj el la t.n. periodo de spekulanto-kompanioj]]

'''Krämpfervorstadt''' estas historia antaŭurbo de [[Erfurto]] (Germanujo), kun ne tute 17800
enloĝantoj (stato: decembro 2024) kaj areo de 4,96 km². Ĝi troviĝas eoste de la urbokerno, inter la strato Schlachthofstraße (norde), la [[gera (rivero)|Gera]]-fosego (okcidente) kaj fervoja taluso sude. La tuton karakterizas bone konservita vicaro da ejoj el la t.n. [[periodo de spekulanto-kompanioj]], kiu troviĝas en la sudokcidento (proksime de la vara stacidomoo). Estiĝo de ĝi estis ĉirkaŭ la jaro 1900, kun porlaboristaj loĝdomoj, metiistaj kortoj kaj komercaj domoj kiuj donas al la tuto unuecan strataron. 

Krämpfervorstadt tamen dividu oni je du partoj: ueste de la fervojlinioj de ''Nordhäuser Bahn'' kaj ''Sangerhäuser Bahn'' troviĝas zonoj kun grandaj ludomoj (de inter 1880 kaj 1960), dum oriente de la talusoj je ''Ringelberg'' estas granda kaj moderna setlejo kun unuopaj familidomoj. Tie loĝas ĉ. kvar miloj da uloj. Ne forgesindas, rilate al la kvartala trajto, la tieanta kampuso de la [[Fakaltlernejo de Erfurto]]. Danke al la studentoj la averaĝa aĝo malaltas. Post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]] restaŭradoj ege plialtigis la allogecon; neniigitaj komercaj domoj aliflanke kreis novajn liberajn areojn. La nomdoninto de la kvartalo estis la [[ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto|pordego]] ''Krämpfertor'' kies etimologio siavice kuntekstas kun la [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurto)|Preĝejo de la komercistoj]]. 

== Eroj detale== 
==== Hanseviertel ==== 
La kvartalero ''Hanseviertel'' estas la nordo de Krämpfervorstadt, inter la stratoj ''Schlachthofstraße'' kaj  ''Leipziger Straße''. Tiel privataj societoj dum la [[Vajmara Respubliko]] komisiis famajn arĥitektojn pri la planado de ludomoj, laŭ stilo de [[Bauhaus]].&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Bürgerkrieg und Goldene Zwanziger. Erfurt in der Weimarer Republik,'' Sutton, Erfurt 2008, ISBN 978-3-86680-338-1, p. 69 ss.&lt;/ref&gt; Post la [[Dua Mondmilito]] tiaĵoj daŭris, sed stile multe pli monotonaj. En 1946 estiĝis ankaŭ la kampuso de la Fakaltlernejo. 

==== Innere Krämpfervorstadt ====
Ĉi kvartalero (laŭvorte ''interna Krämpfer-antaŭurbo'') etendiĝas en la uesto, inter la stratoj ''Stauffenbergallee'' kaj ''Rathenaustraße'', kiel ankaŭ ''Leipziger Straße'' kaj ''Raiffeisenstraße''. Tie ĉi estas plej klare rekonebla la konstrumaniero de la periodo de spekulanto-kompanioj (''GrÜnderzeit''). Ĉi tie estas ankaŭ centra placo nome ''Leipziger Platz''. Dum laŭlonge de la stratoj staras loĝejoj, la internaj kortoj estas farita por metiista utiglio. Ĉi-kuntekste plej gravas la maltejo ''Wolff'' ĉe la strato ''Thälmannstraße'' (nun ŝanĝita por loĝado). Inter 1994 kaj 1999 programo ''URBAN'' de [[Eŭropa Unio]] helpis revivigi la zonon (pri 17 milionoj da eŭroj) al kio privataj kaj publikaj investantoj aldonis 199 milionojn. Malgraŭ plibonigo de al vivokvalito publika trafiko ankoraŭ plibonigeblas; por piedirantoj kaj biciklistoj iel baras fervojtalusoj kaj enaj rapidstratoj. ei der schnellen Erreichbarkeit des südlichen Viertels.

==== Äußere Krämpfervorstadt ====
Ĉi kvartalero (laŭvorte ''malinterna Krämpfer-antaŭurbo'') kuŝas inter la stratoj ''Rathenaustraße'' (ueste), ''Leipziger Straße'' (norde) kaj fervoja infrastruktuo (oriente kaj sude).  Ĝi estas forte karakterizita de la miksaĵo de komercaj kaj loĝaj areoj kaj ankaŭ inkluzivas kelkajn neuzatajn terenojn. La loĝaj areoj situas ĉefe en la okcidento kaj devenas el diversaj epokoj de la 20-a jarcento. La komercaj areoj en la oriento apartenis al la plej malnovaj industriaj regionoj de Erfurto kaj profitis precipe de sia situo rekte ĉe pluraj fervojaj linioj. Tamen ili, precipe ekde 1990, luktas kun forta struktura ŝanĝo kaj estas, kompare kun novaj komercaj areoj, malpli allogaj pro sia malbona voja konekto. En la nordo de la kvartalo situas la placo ''Hanseplatz'', kiu en 1999 estis restrukturita per EU-subvencioj kaj hodiaŭ servas kiel interna urba verda areo.
 
==== Alter Ringelberg ====
Post la [[Unua Mondmilito]] ekestis sur la deklivo de la Ringelberg unua memdomara loĝkolonio kun malgrandaj unufamiliaj domoj en la areo de la Ringelberg-ŝtuparo ĉe la strato ''Leipziger Straße''. Sude de tio etendiĝas vastaj ĝardenaj instalaĵoj, kiuj devenas el la frua [[GDR]]-epoko. Inter ili troviĝas, same ĉe la Leipziger Straße, granda butikcentro por la provizado de la ĉirkaŭaj kvartaloj. Tie situas ankaŭ la laktofabriko ''Milchwerke Thüringen''. La produktoj ĝiaj estas distribuitaj en Orienta Germanujo sub la marko ''Osterland''. Ankaŭ ĉi ero suferas je maljuniĝanta kaj malpliiĝanta loĝantaro.

==== Neuer Ringelberg ==== 
La nova parto de ''Ringelberg'' estis, kune kun [[Marbach]], unu el la du pezocentroj de la urboproksima konstruado de propraj domoj en la 1990-aj jaroj. Ĝi estiĝis oriente de kaj supre la malnova loĝkvartalo ''Ringelbergsiedlung'' rekte sur la monteto kaj estas tiel planita, ke ĝi ankoraŭ povus esti signife pligrandigita, se aperos pli alta postulo pri novaj propraj domoj. La ĉefstrato de la setlejo estas la strato ''Walter-Gropius-Straße'', sur kiu cirkulas ankaŭ la urba fervoja linio 4 kaj kiu momente ankoraŭ finiĝas meze de verda herbejo. La konstrulaboroj sur la monteto ''Ringelberg'' ankoraŭ ne estas finitaj, sed ili rimarkeble malrapidiĝis. La stratoj sur ''Ringelberg'' estas nomitaj laŭ artistoj de Bauhaus kaj tiel staras, certasence, en kontrasto al la relative monotona konstruado de la 1990-aj jaroj.

==== Vara stacidomo, Kalkreiße, Krämpferflur ====
La sudo de la urboparto estas karakterizita per la fervojaj instalaĵoj de Erfurto. Ĉar la ĉefa stacidomo troviĝas en spaca malvasteco en la malnova urbo, la instalaĵoj necesaj por la funkciado de la fervojo estiĝis pli oriente en la kvartalo ''Krämpfervorstadt''. Ĉi tie troviĝas la varstacidomo, kiu estas uzata nur malmulte; ekzemple, la kontenera transŝarĝado inter vojo kaj relo okazas en la vara trafikcentro ĉe [[Vieselbach]], kiu situas kelkajn kilometrojn oriente. Krome, la laborejoj de ''[[deutsche Bahn|DB]] Regio Südost'' apartenas al la instalaĵoj de la fervojo. Ĉi tie estas parkantaj la lokaj trajnoj de ''DB Regio'', kiuj estas uzataj en Turingio. En la Turingian fervojlinion enfluas de norde la fervojlinioj [[Nordhausen]]–Erfurto kaj [[Sangerhausen]]–Erfurto, kiuj en la komenca tempo ankoraŭ finiĝis ĉe propraj stacidomoj ĉe la strato ''Leipziger Straße'' (iam parto de la [[Reĝa Vojo]]). Konekto en la direkto al [[Vajmaro]] ekzistas tra la varstacidomo, dum personaj trajnoj enfluas en la direkton al la ĉefa stacidomo de Erfurto per traka kurbiĝo kaj deklivirejo. En tiu ĉi traka kurbiĝo situas la komerca zono ''Kalkreiße'' kun multaj malgrandaj entreprenoj. Ĝi havas sian nomon de iama kalkmuelejo kaj brikforno. Oriente de tio situas la kamparo *Krämpferflur*, kiu estas uzata agrikulture. Ĉi tie troviĝas ankaŭ kelkaj ĝardenetoj.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
*[https://archive.ph/20130210235644/http://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/bevoelkerung/stadtteile/23615.shtml statistikoj enloĝada] (2012)
* [https://www.erfurt.de/ef/de/leben/planen/stadtplanung/ip_tk/aeussere-oststadt/index.html &quot;Äußere Oststadt – Entwicklung eines neuen, energieeffizienten und urbanen Stadtteils&quot;] - projektoj por evoluigo de la Ekstrema Eosta Urbo, ĉe: ''erfurt.de''
* [https://web.archive.org/web/20071108083042/http://www.erfurt.de/ef/de/erleben/sehenswertes/gebaeude/04179.shtml projekto ''URBAN'  de EU] (2001) 
== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}
 
[[Kategorio:Urbopartoj de Erfurto|Krampfervorstadt]]</text>
      <sha1>himhzivbfqaobt0omodjhzmnw2fp1nh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365289</id>
      <parentid>9365286</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T18:59:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7981" sha1="ftccmsmw7groy545e6t86ap1t5qe410" xml:space="preserve">[[dosiero:Raiffeisenstraße Erfurt.JPG|eta|strato ''Raiffeisenstraße'' en 2009, malpost la restaŭradoj; iamaj komercistaj domoj kaj laboristaj iam tipis; nuntempe ŝatata kvartalo por studentoj]] 
[[file:Leipziger Platz.JPG|eta|placo ''Leipziger Platz'' en 2009: maldekstre ejoj el la t.n. periodo de spekulanto-kompanioj]]

'''Krämpfervorstadt''' estas historia antaŭurbo de [[Erfurto]] (Germanujo), kun ne tute 17800
enloĝantoj (stato: decembro 2024) kaj areo de 4,96 km². Ĝi troviĝas eoste de la urbokerno, inter la strato Schlachthofstraße (norde), la [[gera (rivero)|Gera]]-fosego (okcidente) kaj fervoja taluso sude. La tuton karakterizas bone konservita vicaro da ejoj el la t.n. [[periodo de spekulanto-kompanioj]], kiu troviĝas en la sudokcidento (proksime de la vara stacidomoo). Estiĝo de ĝi estis ĉirkaŭ la jaro 1900, kun porlaboristaj loĝdomoj, metiistaj kortoj kaj komercaj domoj kiuj donas al la tuto unuecan strataron. 

Krämpfervorstadt tamen dividu oni je du partoj: ueste de la fervojlinioj de ''Nordhäuser Bahn'' kaj ''Sangerhäuser Bahn'' troviĝas zonoj kun grandaj ludomoj (de inter 1880 kaj 1960), dum oriente de la talusoj je ''Ringelberg'' estas granda kaj moderna setlejo kun unuopaj familidomoj. Tie loĝas ĉ. kvar miloj da uloj. Ne forgesindas, rilate al la kvartala trajto, la tieanta kampuso de la [[Fakaltlernejo de Erfurto]]. Danke al la studentoj la averaĝa aĝo malaltas. Post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]] restaŭradoj ege plialtigis la allogecon; neniigitaj komercaj domoj aliflanke kreis novajn liberajn areojn. La nomdoninto de la kvartalo estis la [[ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto|pordego]] ''Krämpfertor'' kies etimologio siavice kuntekstas kun la [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurto)|Preĝejo de la komercistoj]]. 

== Eroj detale== 
==== Hanseviertel ==== 
La kvartalero ''Hanseviertel'' estas la nordo de Krämpfervorstadt, inter la stratoj ''Schlachthofstraße'' kaj  ''Leipziger Straße''. Tiel privataj societoj dum la [[Vajmara Respubliko]] komisiis famajn arĥitektojn pri la planado de ludomoj, laŭ stilo de [[Bauhaus]].&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Bürgerkrieg und Goldene Zwanziger. Erfurt in der Weimarer Republik,'' Sutton, Erfurt 2008, ISBN 978-3-86680-338-1, p. 69 ss.&lt;/ref&gt; Post la [[Dua Mondmilito]] tiaĵoj daŭris, sed stile multe pli monotonaj. En 1946 estiĝis ankaŭ la kampuso de la Fakaltlernejo. 

==== Innere Krämpfervorstadt ====
Ĉi kvartalero (laŭvorte ''interna Krämpfer-antaŭurbo'') etendiĝas en la uesto, inter la stratoj ''Stauffenbergallee'' kaj ''Rathenaustraße'', kiel ankaŭ ''Leipziger Straße'' kaj ''Raiffeisenstraße''. Tie ĉi estas plej klare rekonebla la konstrumaniero de la periodo de spekulanto-kompanioj (''GrÜnderzeit''). Ĉi tie estas ankaŭ centra placo nome ''Leipziger Platz''. Dum laŭlonge de la stratoj staras loĝejoj, la internaj kortoj estas farita por metiista utiglio. Ĉi-kuntekste plej gravas la maltejo ''Wolff'' ĉe la strato ''Thälmannstraße'' (nun ŝanĝita por loĝado). Inter 1994 kaj 1999 programo ''URBAN'' de [[Eŭropa Unio]] helpis revivigi la zonon (pri 17 milionoj da eŭroj) al kio privataj kaj publikaj investantoj aldonis 199 milionojn. Malgraŭ plibonigo de al vivokvalito publika trafiko ankoraŭ plibonigeblas; por piedirantoj kaj biciklistoj iel baras fervojtalusoj kaj enaj rapidstratoj. ei der schnellen Erreichbarkeit des südlichen Viertels.

==== Äußere Krämpfervorstadt ====
Ĉi kvartalero (laŭvorte ''malinterna Krämpfer-antaŭurbo'') kuŝas inter la stratoj ''Rathenaustraße'' (ueste), ''Leipziger Straße'' (norde) kaj fervoja infrastruktuo (oriente kaj sude).  Ĝi estas forte karakterizita de la miksaĵo de komercaj kaj loĝaj areoj kaj ankaŭ inkluzivas kelkajn neuzatajn terenojn. La loĝaj areoj situas ĉefe en la okcidento kaj devenas el diversaj epokoj de la 20-a jarcento. La komercaj areoj en la oriento apartenis al la plej malnovaj industriaj regionoj de Erfurto kaj profitis precipe de sia situo rekte ĉe pluraj fervojaj linioj. Tamen ili, precipe ekde 1990, luktas kun forta struktura ŝanĝo kaj estas, kompare kun novaj komercaj areoj, malpli allogaj pro sia malbona voja konekto. En la nordo de la kvartalo situas la placo ''Hanseplatz'', kiu en 1999 estis restrukturita per EU-subvencioj kaj hodiaŭ servas kiel interna urba verda areo.
 
==== Alter Ringelberg ====
Post la [[Unua Mondmilito]] ekestis sur la deklivo de la Ringelberg unua memdomara loĝkolonio kun malgrandaj unufamiliaj domoj en la areo de la Ringelberg-ŝtuparo ĉe la strato ''Leipziger Straße''. Sude de tio etendiĝas vastaj ĝardenaj instalaĵoj, kiuj devenas el la frua [[GDR]]-epoko. Inter ili troviĝas, same ĉe la Leipziger Straße, granda butikcentro por la provizado de la ĉirkaŭaj kvartaloj. Tie situas ankaŭ la laktofabriko ''Milchwerke Thüringen''. La produktoj ĝiaj estas distribuitaj en Orienta Germanujo sub la marko ''Osterland''. Ankaŭ ĉi ero suferas je maljuniĝanta kaj malpliiĝanta loĝantaro.

==== Neuer Ringelberg ==== 
La nova parto de ''Ringelberg'' estis, kune kun [[Marbach]], unu el la du pezocentroj de la urboproksima konstruado de propraj domoj en la 1990-aj jaroj. Ĝi estiĝis oriente de kaj supre la malnova loĝkvartalo ''Ringelbergsiedlung'' rekte sur la monteto kaj estas tiel planita, ke ĝi ankoraŭ povus esti signife pligrandigita, se aperos pli alta postulo pri novaj propraj domoj. La ĉefstrato de la setlejo estas la strato ''Walter-Gropius-Straße'', sur kiu cirkulas ankaŭ la urba fervoja linio 4 kaj kiu momente ankoraŭ finiĝas meze de verda herbejo. La konstrulaboroj sur la monteto ''Ringelberg'' ankoraŭ ne estas finitaj, sed ili rimarkeble malrapidiĝis. La stratoj sur ''Ringelberg'' estas nomitaj laŭ artistoj de Bauhaus kaj tiel staras, certasence, en kontrasto al la relative monotona konstruado de la 1990-aj jaroj.

==== Vara stacidomo, Kalkreiße, Krämpferflur ====
La sudo de la urboparto estas karakterizita per la fervojaj instalaĵoj de Erfurto. Ĉar la ĉefa stacidomo troviĝas en spaca malvasteco en la malnova urbo, la instalaĵoj necesaj por la funkciado de la fervojo estiĝis pli oriente en la kvartalo ''Krämpfervorstadt''. Ĉi tie troviĝas la varstacidomo, kiu estas uzata nur malmulte; ekzemple, la kontenera transŝarĝado inter vojo kaj relo okazas en la vara trafikcentro ĉe [[Vieselbach]], kiu situas kelkajn kilometrojn oriente. Krome, la laborejoj de ''[[deutsche Bahn|DB]] Regio Südost'' apartenas al la instalaĵoj de la fervojo. Ĉi tie estas parkantaj la lokaj trajnoj de ''DB Regio'', kiuj estas uzataj en Turingio. En la Turingian fervojlinion enfluas de norde la fervojlinioj [[Nordhausen]]–Erfurto kaj [[Sangerhausen]]–Erfurto, kiuj en la komenca tempo ankoraŭ finiĝis ĉe propraj stacidomoj ĉe la strato ''Leipziger Straße'' (iam parto de la [[Reĝa Vojo]]). Konekto en la direkto al [[Vajmaro]] ekzistas tra la varstacidomo, dum personaj trajnoj enfluas en la direkton al la ĉefa stacidomo de Erfurto per traka kurbiĝo kaj deklivirejo. En tiu ĉi traka kurbiĝo situas la komerca zono ''Kalkreiße'' kun multaj malgrandaj entreprenoj. Ĝi havas sian nomon de iama kalkmuelejo kaj brikforno. Oriente de tio situas la kamparo *Krämpferflur*, kiu estas uzata agrikulture. Ĉi tie troviĝas ankaŭ kelkaj ĝardenetoj.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
*[https://archive.ph/20130210235644/http://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/bevoelkerung/stadtteile/23615.shtml statistikoj enloĝada] (2012)
* [https://www.erfurt.de/ef/de/leben/planen/stadtplanung/ip_tk/aeussere-oststadt/index.html &quot;Äußere Oststadt – Entwicklung eines neuen, energieeffizienten und urbanen Stadtteils&quot;] - projektoj por evoluigo de la Ekstrema Eosta Urbo, ĉe: ''erfurt.de''
* [https://web.archive.org/web/20071108083042/http://www.erfurt.de/ef/de/erleben/sehenswertes/gebaeude/04179.shtml projekto ''URBAN'  de EU] (2001) 
== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}
 
[[Kategorio:Urbopartoj de Erfurto|Krampfervorstadt]]</text>
      <sha1>ftccmsmw7groy545e6t86ap1t5qe410</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365297</id>
      <parentid>9365289</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:14:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8269" sha1="ctuolmz17km6nuwlzxka3pp9avjnk1k" xml:space="preserve">[[dosiero:Raiffeisenstraße Erfurt.JPG|eta|strato ''Raiffeisenstraße'' en 2009, malpost la restaŭradoj; iamaj komercistaj domoj kaj laboristaj iam tipis; nuntempe ŝatata kvartalo por studentoj]] 
[[file:Leipziger Platz.JPG|eta|placo ''Leipziger Platz'' en 2009: maldekstre ejoj el la t.n. periodo de spekulanto-kompanioj]]
[[File:Schmidtstedter Knoten Nord Erfurt.JPG|thumb|nodo ''Schmidtstedter Knoten'', ĉe la sudokcidenta parto de la urboparto]]
[[File:Ringelberg Erfurt.JPG|thumb|''Ringelberg'' en la oriento de la urboparto, kun multaj unuopaj domoj; najbara komunumo pli oriente estas [[Kerspleben]]]]

'''Krämpfervorstadt''' estas historia antaŭurbo de [[Erfurto]] (Germanujo), kun ne tute 17800
enloĝantoj (stato: decembro 2024) kaj areo de 4,96 km². Ĝi troviĝas eoste de la urbokerno, inter la strato Schlachthofstraße (norde), la [[gera (rivero)|Gera]]-fosego (okcidente) kaj fervoja taluso sude. La tuton karakterizas bone konservita vicaro da ejoj el la t.n. [[periodo de spekulanto-kompanioj]], kiu troviĝas en la sudokcidento (proksime de la vara stacidomoo). Estiĝo de ĝi estis ĉirkaŭ la jaro 1900, kun porlaboristaj loĝdomoj, metiistaj kortoj kaj komercaj domoj kiuj donas al la tuto unuecan strataron. 

Krämpfervorstadt tamen dividu oni je du partoj: ueste de la fervojlinioj de ''Nordhäuser Bahn'' kaj ''Sangerhäuser Bahn'' troviĝas zonoj kun grandaj ludomoj (de inter 1880 kaj 1960), dum oriente de la talusoj je ''Ringelberg'' estas granda kaj moderna setlejo kun unuopaj familidomoj. Tie loĝas ĉ. kvar miloj da uloj. Ne forgesindas, rilate al la kvartala trajto, la tieanta kampuso de la [[Fakaltlernejo de Erfurto]]. Danke al la studentoj la averaĝa aĝo malaltas. Post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]] restaŭradoj ege plialtigis la allogecon; neniigitaj komercaj domoj aliflanke kreis novajn liberajn areojn. La nomdoninto de la kvartalo estis la [[ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto|pordego]] ''Krämpfertor'' kies etimologio siavice kuntekstas kun la [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurto)|Preĝejo de la komercistoj]]. 

== Eroj detale== 
==== Hanseviertel ==== 
La kvartalero ''Hanseviertel'' estas la nordo de Krämpfervorstadt, inter la stratoj ''Schlachthofstraße'' kaj  ''Leipziger Straße''. Tiel privataj societoj dum la [[Vajmara Respubliko]] komisiis famajn arĥitektojn pri la planado de ludomoj, laŭ stilo de [[Bauhaus]].&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Bürgerkrieg und Goldene Zwanziger. Erfurt in der Weimarer Republik,'' Sutton, Erfurt 2008, ISBN 978-3-86680-338-1, p. 69 ss.&lt;/ref&gt; Post la [[Dua Mondmilito]] tiaĵoj daŭris, sed stile multe pli monotonaj. En 1946 estiĝis ankaŭ la kampuso de la Fakaltlernejo. 

==== Innere Krämpfervorstadt ====
Ĉi kvartalero (laŭvorte ''interna Krämpfer-antaŭurbo'') etendiĝas en la uesto, inter la stratoj ''Stauffenbergallee'' kaj ''Rathenaustraße'', kiel ankaŭ ''Leipziger Straße'' kaj ''Raiffeisenstraße''. Tie ĉi estas plej klare rekonebla la konstrumaniero de la periodo de spekulanto-kompanioj (''GrÜnderzeit''). Ĉi tie estas ankaŭ centra placo nome ''Leipziger Platz''. Dum laŭlonge de la stratoj staras loĝejoj, la internaj kortoj estas farita por metiista utiglio. Ĉi-kuntekste plej gravas la maltejo ''Wolff'' ĉe la strato ''Thälmannstraße'' (nun ŝanĝita por loĝado). Inter 1994 kaj 1999 programo ''URBAN'' de [[Eŭropa Unio]] helpis revivigi la zonon (pri 17 milionoj da eŭroj) al kio privataj kaj publikaj investantoj aldonis 199 milionojn. Malgraŭ plibonigo de al vivokvalito publika trafiko ankoraŭ plibonigeblas; por piedirantoj kaj biciklistoj iel baras fervojtalusoj kaj enaj rapidstratoj. ei der schnellen Erreichbarkeit des südlichen Viertels.

==== Äußere Krämpfervorstadt ====
Ĉi kvartalero (laŭvorte ''malinterna Krämpfer-antaŭurbo'') kuŝas inter la stratoj ''Rathenaustraße'' (ueste), ''Leipziger Straße'' (norde) kaj fervoja infrastruktuo (oriente kaj sude).  Ĝi estas forte karakterizita de la miksaĵo de komercaj kaj loĝaj areoj kaj ankaŭ inkluzivas kelkajn neuzatajn terenojn. La loĝaj areoj situas ĉefe en la okcidento kaj devenas el diversaj epokoj de la 20-a jarcento. La komercaj areoj en la oriento apartenis al la plej malnovaj industriaj regionoj de Erfurto kaj profitis precipe de sia situo rekte ĉe pluraj fervojaj linioj. Tamen ili, precipe ekde 1990, luktas kun forta struktura ŝanĝo kaj estas, kompare kun novaj komercaj areoj, malpli allogaj pro sia malbona voja konekto. En la nordo de la kvartalo situas la placo ''Hanseplatz'', kiu en 1999 estis restrukturita per EU-subvencioj kaj hodiaŭ servas kiel interna urba verda areo.
 
==== Alter Ringelberg ====
Post la [[Unua Mondmilito]] ekestis sur la deklivo de la Ringelberg unua memdomara loĝkolonio kun malgrandaj unufamiliaj domoj en la areo de la Ringelberg-ŝtuparo ĉe la strato ''Leipziger Straße''. Sude de tio etendiĝas vastaj ĝardenaj instalaĵoj, kiuj devenas el la frua [[GDR]]-epoko. Inter ili troviĝas, same ĉe la Leipziger Straße, granda butikcentro por la provizado de la ĉirkaŭaj kvartaloj. Tie situas ankaŭ la laktofabriko ''Milchwerke Thüringen''. La produktoj ĝiaj estas distribuitaj en Orienta Germanujo sub la marko ''Osterland''. Ankaŭ ĉi ero suferas je maljuniĝanta kaj malpliiĝanta loĝantaro.

==== Neuer Ringelberg ==== 
La nova parto de ''Ringelberg'' estis, kune kun [[Marbach]], unu el la du pezocentroj de la urboproksima konstruado de propraj domoj en la 1990-aj jaroj. Ĝi estiĝis oriente de kaj supre la malnova loĝkvartalo ''Ringelbergsiedlung'' rekte sur la monteto kaj estas tiel planita, ke ĝi ankoraŭ povus esti signife pligrandigita, se aperos pli alta postulo pri novaj propraj domoj. La ĉefstrato de la setlejo estas la strato ''Walter-Gropius-Straße'', sur kiu cirkulas ankaŭ la urba fervoja linio 4 kaj kiu momente ankoraŭ finiĝas meze de verda herbejo. La konstrulaboroj sur la monteto ''Ringelberg'' ankoraŭ ne estas finitaj, sed ili rimarkeble malrapidiĝis. La stratoj sur ''Ringelberg'' estas nomitaj laŭ artistoj de Bauhaus kaj tiel staras, certasence, en kontrasto al la relative monotona konstruado de la 1990-aj jaroj.

==== Vara stacidomo, Kalkreiße, Krämpferflur ====
La sudo de la urboparto estas karakterizita per la fervojaj instalaĵoj de Erfurto. Ĉar la ĉefa stacidomo troviĝas en spaca malvasteco en la malnova urbo, la instalaĵoj necesaj por la funkciado de la fervojo estiĝis pli oriente en la kvartalo ''Krämpfervorstadt''. Ĉi tie troviĝas la varstacidomo, kiu estas uzata nur malmulte; ekzemple, la kontenera transŝarĝado inter vojo kaj relo okazas en la vara trafikcentro ĉe [[Vieselbach]], kiu situas kelkajn kilometrojn oriente. Krome, la laborejoj de ''[[deutsche Bahn|DB]] Regio Südost'' apartenas al la instalaĵoj de la fervojo. Ĉi tie estas parkantaj la lokaj trajnoj de ''DB Regio'', kiuj estas uzataj en Turingio. En la Turingian fervojlinion enfluas de norde la fervojlinioj [[Nordhausen]]–Erfurto kaj [[Sangerhausen]]–Erfurto, kiuj en la komenca tempo ankoraŭ finiĝis ĉe propraj stacidomoj ĉe la strato ''Leipziger Straße'' (iam parto de la [[Reĝa Vojo]]). Konekto en la direkto al [[Vajmaro]] ekzistas tra la varstacidomo, dum personaj trajnoj enfluas en la direkton al la ĉefa stacidomo de Erfurto per traka kurbiĝo kaj deklivirejo. En tiu ĉi traka kurbiĝo situas la komerca zono ''Kalkreiße'' kun multaj malgrandaj entreprenoj. Ĝi havas sian nomon de iama kalkmuelejo kaj brikforno. Oriente de tio situas la kamparo ''Krämpferflur'', kiu estas uzata agrikulture. Ĉi tie troviĝas ankaŭ kelkaj ĝardenetoj.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
*[https://archive.ph/20130210235644/http://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/bevoelkerung/stadtteile/23615.shtml statistikoj enloĝada] (2012)
* [https://www.erfurt.de/ef/de/leben/planen/stadtplanung/ip_tk/aeussere-oststadt/index.html &quot;Äußere Oststadt – Entwicklung eines neuen, energieeffizienten und urbanen Stadtteils&quot;] - projektoj por evoluigo de la Ekstrema Eosta Urbo, ĉe: ''erfurt.de''
* [https://web.archive.org/web/20071108083042/http://www.erfurt.de/ef/de/erleben/sehenswertes/gebaeude/04179.shtml projekto ''URBAN'  de EU] (2001) 
== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}
 
[[Kategorio:Urbopartoj de Erfurto|Krampfervorstadt]]</text>
      <sha1>ctuolmz17km6nuwlzxka3pp9avjnk1k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365298</id>
      <parentid>9365297</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:15:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8343" sha1="ry7bdxqsu74srs1ej0g2xsc553k0fen" xml:space="preserve">[[File:Erfurt-Krämpfervorstadt.png|thumb|situo en la erfurta urbo-tuto]]
[[dosiero:Raiffeisenstraße Erfurt.JPG|eta|strato ''Raiffeisenstraße'' en 2009, malpost la restaŭradoj; iamaj komercistaj domoj kaj laboristaj iam tipis; nuntempe ŝatata kvartalo por studentoj]] 
[[file:Leipziger Platz.JPG|eta|placo ''Leipziger Platz'' en 2009: maldekstre ejoj el la t.n. periodo de spekulanto-kompanioj]]
[[File:Schmidtstedter Knoten Nord Erfurt.JPG|thumb|nodo ''Schmidtstedter Knoten'', ĉe la sudokcidenta parto de la urboparto]]
[[File:Ringelberg Erfurt.JPG|thumb|''Ringelberg'' en la oriento de la urboparto, kun multaj unuopaj domoj; najbara komunumo pli oriente estas [[Kerspleben]]]]

'''Krämpfervorstadt''' estas historia antaŭurbo de [[Erfurto]] (Germanujo), kun ne tute 17800
enloĝantoj (stato: decembro 2024) kaj areo de 4,96 km². Ĝi troviĝas eoste de la urbokerno, inter la strato Schlachthofstraße (norde), la [[gera (rivero)|Gera]]-fosego (okcidente) kaj fervoja taluso sude. La tuton karakterizas bone konservita vicaro da ejoj el la t.n. [[periodo de spekulanto-kompanioj]], kiu troviĝas en la sudokcidento (proksime de la vara stacidomoo). Estiĝo de ĝi estis ĉirkaŭ la jaro 1900, kun porlaboristaj loĝdomoj, metiistaj kortoj kaj komercaj domoj kiuj donas al la tuto unuecan strataron. 

Krämpfervorstadt tamen dividu oni je du partoj: ueste de la fervojlinioj de ''Nordhäuser Bahn'' kaj ''Sangerhäuser Bahn'' troviĝas zonoj kun grandaj ludomoj (de inter 1880 kaj 1960), dum oriente de la talusoj je ''Ringelberg'' estas granda kaj moderna setlejo kun unuopaj familidomoj. Tie loĝas ĉ. kvar miloj da uloj. Ne forgesindas, rilate al la kvartala trajto, la tieanta kampuso de la [[Fakaltlernejo de Erfurto]]. Danke al la studentoj la averaĝa aĝo malaltas. Post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]] restaŭradoj ege plialtigis la allogecon; neniigitaj komercaj domoj aliflanke kreis novajn liberajn areojn. La nomdoninto de la kvartalo estis la [[ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto|pordego]] ''Krämpfertor'' kies etimologio siavice kuntekstas kun la [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurto)|Preĝejo de la komercistoj]]. 

== Eroj detale== 
==== Hanseviertel ==== 
La kvartalero ''Hanseviertel'' estas la nordo de Krämpfervorstadt, inter la stratoj ''Schlachthofstraße'' kaj  ''Leipziger Straße''. Tiel privataj societoj dum la [[Vajmara Respubliko]] komisiis famajn arĥitektojn pri la planado de ludomoj, laŭ stilo de [[Bauhaus]].&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Bürgerkrieg und Goldene Zwanziger. Erfurt in der Weimarer Republik,'' Sutton, Erfurt 2008, ISBN 978-3-86680-338-1, p. 69 ss.&lt;/ref&gt; Post la [[Dua Mondmilito]] tiaĵoj daŭris, sed stile multe pli monotonaj. En 1946 estiĝis ankaŭ la kampuso de la Fakaltlernejo. 

==== Innere Krämpfervorstadt ====
Ĉi kvartalero (laŭvorte ''interna Krämpfer-antaŭurbo'') etendiĝas en la uesto, inter la stratoj ''Stauffenbergallee'' kaj ''Rathenaustraße'', kiel ankaŭ ''Leipziger Straße'' kaj ''Raiffeisenstraße''. Tie ĉi estas plej klare rekonebla la konstrumaniero de la periodo de spekulanto-kompanioj (''GrÜnderzeit''). Ĉi tie estas ankaŭ centra placo nome ''Leipziger Platz''. Dum laŭlonge de la stratoj staras loĝejoj, la internaj kortoj estas farita por metiista utiglio. Ĉi-kuntekste plej gravas la maltejo ''Wolff'' ĉe la strato ''Thälmannstraße'' (nun ŝanĝita por loĝado). Inter 1994 kaj 1999 programo ''URBAN'' de [[Eŭropa Unio]] helpis revivigi la zonon (pri 17 milionoj da eŭroj) al kio privataj kaj publikaj investantoj aldonis 199 milionojn. Malgraŭ plibonigo de al vivokvalito publika trafiko ankoraŭ plibonigeblas; por piedirantoj kaj biciklistoj iel baras fervojtalusoj kaj enaj rapidstratoj. ei der schnellen Erreichbarkeit des südlichen Viertels.

==== Äußere Krämpfervorstadt ====
Ĉi kvartalero (laŭvorte ''malinterna Krämpfer-antaŭurbo'') kuŝas inter la stratoj ''Rathenaustraße'' (ueste), ''Leipziger Straße'' (norde) kaj fervoja infrastruktuo (oriente kaj sude).  Ĝi estas forte karakterizita de la miksaĵo de komercaj kaj loĝaj areoj kaj ankaŭ inkluzivas kelkajn neuzatajn terenojn. La loĝaj areoj situas ĉefe en la okcidento kaj devenas el diversaj epokoj de la 20-a jarcento. La komercaj areoj en la oriento apartenis al la plej malnovaj industriaj regionoj de Erfurto kaj profitis precipe de sia situo rekte ĉe pluraj fervojaj linioj. Tamen ili, precipe ekde 1990, luktas kun forta struktura ŝanĝo kaj estas, kompare kun novaj komercaj areoj, malpli allogaj pro sia malbona voja konekto. En la nordo de la kvartalo situas la placo ''Hanseplatz'', kiu en 1999 estis restrukturita per EU-subvencioj kaj hodiaŭ servas kiel interna urba verda areo.
 
==== Alter Ringelberg ====
Post la [[Unua Mondmilito]] ekestis sur la deklivo de la Ringelberg unua memdomara loĝkolonio kun malgrandaj unufamiliaj domoj en la areo de la Ringelberg-ŝtuparo ĉe la strato ''Leipziger Straße''. Sude de tio etendiĝas vastaj ĝardenaj instalaĵoj, kiuj devenas el la frua [[GDR]]-epoko. Inter ili troviĝas, same ĉe la Leipziger Straße, granda butikcentro por la provizado de la ĉirkaŭaj kvartaloj. Tie situas ankaŭ la laktofabriko ''Milchwerke Thüringen''. La produktoj ĝiaj estas distribuitaj en Orienta Germanujo sub la marko ''Osterland''. Ankaŭ ĉi ero suferas je maljuniĝanta kaj malpliiĝanta loĝantaro.

==== Neuer Ringelberg ==== 
La nova parto de ''Ringelberg'' estis, kune kun [[Marbach]], unu el la du pezocentroj de la urboproksima konstruado de propraj domoj en la 1990-aj jaroj. Ĝi estiĝis oriente de kaj supre la malnova loĝkvartalo ''Ringelbergsiedlung'' rekte sur la monteto kaj estas tiel planita, ke ĝi ankoraŭ povus esti signife pligrandigita, se aperos pli alta postulo pri novaj propraj domoj. La ĉefstrato de la setlejo estas la strato ''Walter-Gropius-Straße'', sur kiu cirkulas ankaŭ la urba fervoja linio 4 kaj kiu momente ankoraŭ finiĝas meze de verda herbejo. La konstrulaboroj sur la monteto ''Ringelberg'' ankoraŭ ne estas finitaj, sed ili rimarkeble malrapidiĝis. La stratoj sur ''Ringelberg'' estas nomitaj laŭ artistoj de Bauhaus kaj tiel staras, certasence, en kontrasto al la relative monotona konstruado de la 1990-aj jaroj.

==== Vara stacidomo, Kalkreiße, Krämpferflur ====
La sudo de la urboparto estas karakterizita per la fervojaj instalaĵoj de Erfurto. Ĉar la ĉefa stacidomo troviĝas en spaca malvasteco en la malnova urbo, la instalaĵoj necesaj por la funkciado de la fervojo estiĝis pli oriente en la kvartalo ''Krämpfervorstadt''. Ĉi tie troviĝas la varstacidomo, kiu estas uzata nur malmulte; ekzemple, la kontenera transŝarĝado inter vojo kaj relo okazas en la vara trafikcentro ĉe [[Vieselbach]], kiu situas kelkajn kilometrojn oriente. Krome, la laborejoj de ''[[deutsche Bahn|DB]] Regio Südost'' apartenas al la instalaĵoj de la fervojo. Ĉi tie estas parkantaj la lokaj trajnoj de ''DB Regio'', kiuj estas uzataj en Turingio. En la Turingian fervojlinion enfluas de norde la fervojlinioj [[Nordhausen]]–Erfurto kaj [[Sangerhausen]]–Erfurto, kiuj en la komenca tempo ankoraŭ finiĝis ĉe propraj stacidomoj ĉe la strato ''Leipziger Straße'' (iam parto de la [[Reĝa Vojo]]). Konekto en la direkto al [[Vajmaro]] ekzistas tra la varstacidomo, dum personaj trajnoj enfluas en la direkton al la ĉefa stacidomo de Erfurto per traka kurbiĝo kaj deklivirejo. En tiu ĉi traka kurbiĝo situas la komerca zono ''Kalkreiße'' kun multaj malgrandaj entreprenoj. Ĝi havas sian nomon de iama kalkmuelejo kaj brikforno. Oriente de tio situas la kamparo ''Krämpferflur'', kiu estas uzata agrikulture. Ĉi tie troviĝas ankaŭ kelkaj ĝardenetoj.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
*[https://archive.ph/20130210235644/http://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/bevoelkerung/stadtteile/23615.shtml statistikoj enloĝada] (2012)
* [https://www.erfurt.de/ef/de/leben/planen/stadtplanung/ip_tk/aeussere-oststadt/index.html &quot;Äußere Oststadt – Entwicklung eines neuen, energieeffizienten und urbanen Stadtteils&quot;] - projektoj por evoluigo de la Ekstrema Eosta Urbo, ĉe: ''erfurt.de''
* [https://web.archive.org/web/20071108083042/http://www.erfurt.de/ef/de/erleben/sehenswertes/gebaeude/04179.shtml projekto ''URBAN'  de EU] (2001) 
== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}
 
[[Kategorio:Urbopartoj de Erfurto|Krampfervorstadt]]</text>
      <sha1>ry7bdxqsu74srs1ej0g2xsc553k0fen</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365300</id>
      <parentid>9365298</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T19:15:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Innere Krämpfervorstadt */</comment>
      <origin>9365300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8343" sha1="708onvfa0u78p50acnucv19n1lhjfdd" xml:space="preserve">[[File:Erfurt-Krämpfervorstadt.png|thumb|situo en la erfurta urbo-tuto]]
[[dosiero:Raiffeisenstraße Erfurt.JPG|eta|strato ''Raiffeisenstraße'' en 2009, malpost la restaŭradoj; iamaj komercistaj domoj kaj laboristaj iam tipis; nuntempe ŝatata kvartalo por studentoj]] 
[[file:Leipziger Platz.JPG|eta|placo ''Leipziger Platz'' en 2009: maldekstre ejoj el la t.n. periodo de spekulanto-kompanioj]]
[[File:Schmidtstedter Knoten Nord Erfurt.JPG|thumb|nodo ''Schmidtstedter Knoten'', ĉe la sudokcidenta parto de la urboparto]]
[[File:Ringelberg Erfurt.JPG|thumb|''Ringelberg'' en la oriento de la urboparto, kun multaj unuopaj domoj; najbara komunumo pli oriente estas [[Kerspleben]]]]

'''Krämpfervorstadt''' estas historia antaŭurbo de [[Erfurto]] (Germanujo), kun ne tute 17800
enloĝantoj (stato: decembro 2024) kaj areo de 4,96 km². Ĝi troviĝas eoste de la urbokerno, inter la strato Schlachthofstraße (norde), la [[gera (rivero)|Gera]]-fosego (okcidente) kaj fervoja taluso sude. La tuton karakterizas bone konservita vicaro da ejoj el la t.n. [[periodo de spekulanto-kompanioj]], kiu troviĝas en la sudokcidento (proksime de la vara stacidomoo). Estiĝo de ĝi estis ĉirkaŭ la jaro 1900, kun porlaboristaj loĝdomoj, metiistaj kortoj kaj komercaj domoj kiuj donas al la tuto unuecan strataron. 

Krämpfervorstadt tamen dividu oni je du partoj: ueste de la fervojlinioj de ''Nordhäuser Bahn'' kaj ''Sangerhäuser Bahn'' troviĝas zonoj kun grandaj ludomoj (de inter 1880 kaj 1960), dum oriente de la talusoj je ''Ringelberg'' estas granda kaj moderna setlejo kun unuopaj familidomoj. Tie loĝas ĉ. kvar miloj da uloj. Ne forgesindas, rilate al la kvartala trajto, la tieanta kampuso de la [[Fakaltlernejo de Erfurto]]. Danke al la studentoj la averaĝa aĝo malaltas. Post la [[turniĝo (politike)|Turniĝo]] restaŭradoj ege plialtigis la allogecon; neniigitaj komercaj domoj aliflanke kreis novajn liberajn areojn. La nomdoninto de la kvartalo estis la [[ĉirkaŭfortikaĵo de Erfurto|pordego]] ''Krämpfertor'' kies etimologio siavice kuntekstas kun la [[Preĝejo Sankta Gregorio (Erfurto)|Preĝejo de la komercistoj]]. 

== Eroj detale== 
==== Hanseviertel ==== 
La kvartalero ''Hanseviertel'' estas la nordo de Krämpfervorstadt, inter la stratoj ''Schlachthofstraße'' kaj  ''Leipziger Straße''. Tiel privataj societoj dum la [[Vajmara Respubliko]] komisiis famajn arĥitektojn pri la planado de ludomoj, laŭ stilo de [[Bauhaus]].&lt;ref&gt;[[Steffen Raßloff]]: ''Bürgerkrieg und Goldene Zwanziger. Erfurt in der Weimarer Republik,'' Sutton, Erfurt 2008, ISBN 978-3-86680-338-1, p. 69 ss.&lt;/ref&gt; Post la [[Dua Mondmilito]] tiaĵoj daŭris, sed stile multe pli monotonaj. En 1946 estiĝis ankaŭ la kampuso de la Fakaltlernejo. 

==== Innere Krämpfervorstadt ====
Ĉi kvartalero (laŭvorte ''interna Krämpfer-antaŭurbo'') etendiĝas en la uesto, inter la stratoj ''Stauffenbergallee'' kaj ''Rathenaustraße'', kiel ankaŭ ''Leipziger Straße'' kaj ''Raiffeisenstraße''. Tie ĉi estas plej klare rekonebla la konstrumaniero de la periodo de spekulanto-kompanioj (''Gründerzeit''). Ĉi tie estas ankaŭ centra placo nome ''Leipziger Platz''. Dum laŭlonge de la stratoj staras loĝejoj, la internaj kortoj estas farita por metiista utiglio. Ĉi-kuntekste plej gravas la maltejo ''Wolff'' ĉe la strato ''Thälmannstraße'' (nun ŝanĝita por loĝado). Inter 1994 kaj 1999 programo ''URBAN'' de [[Eŭropa Unio]] helpis revivigi la zonon (pri 17 milionoj da eŭroj) al kio privataj kaj publikaj investantoj aldonis 199 milionojn. Malgraŭ plibonigo de al vivokvalito publika trafiko ankoraŭ plibonigeblas; por piedirantoj kaj biciklistoj iel baras fervojtalusoj kaj enaj rapidstratoj. ei der schnellen Erreichbarkeit des südlichen Viertels.

==== Äußere Krämpfervorstadt ====
Ĉi kvartalero (laŭvorte ''malinterna Krämpfer-antaŭurbo'') kuŝas inter la stratoj ''Rathenaustraße'' (ueste), ''Leipziger Straße'' (norde) kaj fervoja infrastruktuo (oriente kaj sude).  Ĝi estas forte karakterizita de la miksaĵo de komercaj kaj loĝaj areoj kaj ankaŭ inkluzivas kelkajn neuzatajn terenojn. La loĝaj areoj situas ĉefe en la okcidento kaj devenas el diversaj epokoj de la 20-a jarcento. La komercaj areoj en la oriento apartenis al la plej malnovaj industriaj regionoj de Erfurto kaj profitis precipe de sia situo rekte ĉe pluraj fervojaj linioj. Tamen ili, precipe ekde 1990, luktas kun forta struktura ŝanĝo kaj estas, kompare kun novaj komercaj areoj, malpli allogaj pro sia malbona voja konekto. En la nordo de la kvartalo situas la placo ''Hanseplatz'', kiu en 1999 estis restrukturita per EU-subvencioj kaj hodiaŭ servas kiel interna urba verda areo.
 
==== Alter Ringelberg ====
Post la [[Unua Mondmilito]] ekestis sur la deklivo de la Ringelberg unua memdomara loĝkolonio kun malgrandaj unufamiliaj domoj en la areo de la Ringelberg-ŝtuparo ĉe la strato ''Leipziger Straße''. Sude de tio etendiĝas vastaj ĝardenaj instalaĵoj, kiuj devenas el la frua [[GDR]]-epoko. Inter ili troviĝas, same ĉe la Leipziger Straße, granda butikcentro por la provizado de la ĉirkaŭaj kvartaloj. Tie situas ankaŭ la laktofabriko ''Milchwerke Thüringen''. La produktoj ĝiaj estas distribuitaj en Orienta Germanujo sub la marko ''Osterland''. Ankaŭ ĉi ero suferas je maljuniĝanta kaj malpliiĝanta loĝantaro.

==== Neuer Ringelberg ==== 
La nova parto de ''Ringelberg'' estis, kune kun [[Marbach]], unu el la du pezocentroj de la urboproksima konstruado de propraj domoj en la 1990-aj jaroj. Ĝi estiĝis oriente de kaj supre la malnova loĝkvartalo ''Ringelbergsiedlung'' rekte sur la monteto kaj estas tiel planita, ke ĝi ankoraŭ povus esti signife pligrandigita, se aperos pli alta postulo pri novaj propraj domoj. La ĉefstrato de la setlejo estas la strato ''Walter-Gropius-Straße'', sur kiu cirkulas ankaŭ la urba fervoja linio 4 kaj kiu momente ankoraŭ finiĝas meze de verda herbejo. La konstrulaboroj sur la monteto ''Ringelberg'' ankoraŭ ne estas finitaj, sed ili rimarkeble malrapidiĝis. La stratoj sur ''Ringelberg'' estas nomitaj laŭ artistoj de Bauhaus kaj tiel staras, certasence, en kontrasto al la relative monotona konstruado de la 1990-aj jaroj.

==== Vara stacidomo, Kalkreiße, Krämpferflur ====
La sudo de la urboparto estas karakterizita per la fervojaj instalaĵoj de Erfurto. Ĉar la ĉefa stacidomo troviĝas en spaca malvasteco en la malnova urbo, la instalaĵoj necesaj por la funkciado de la fervojo estiĝis pli oriente en la kvartalo ''Krämpfervorstadt''. Ĉi tie troviĝas la varstacidomo, kiu estas uzata nur malmulte; ekzemple, la kontenera transŝarĝado inter vojo kaj relo okazas en la vara trafikcentro ĉe [[Vieselbach]], kiu situas kelkajn kilometrojn oriente. Krome, la laborejoj de ''[[deutsche Bahn|DB]] Regio Südost'' apartenas al la instalaĵoj de la fervojo. Ĉi tie estas parkantaj la lokaj trajnoj de ''DB Regio'', kiuj estas uzataj en Turingio. En la Turingian fervojlinion enfluas de norde la fervojlinioj [[Nordhausen]]–Erfurto kaj [[Sangerhausen]]–Erfurto, kiuj en la komenca tempo ankoraŭ finiĝis ĉe propraj stacidomoj ĉe la strato ''Leipziger Straße'' (iam parto de la [[Reĝa Vojo]]). Konekto en la direkto al [[Vajmaro]] ekzistas tra la varstacidomo, dum personaj trajnoj enfluas en la direkton al la ĉefa stacidomo de Erfurto per traka kurbiĝo kaj deklivirejo. En tiu ĉi traka kurbiĝo situas la komerca zono ''Kalkreiße'' kun multaj malgrandaj entreprenoj. Ĝi havas sian nomon de iama kalkmuelejo kaj brikforno. Oriente de tio situas la kamparo ''Krämpferflur'', kiu estas uzata agrikulture. Ĉi tie troviĝas ankaŭ kelkaj ĝardenetoj.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
*[https://archive.ph/20130210235644/http://www.erfurt.de/ef/de/rathaus/daten/bevoelkerung/stadtteile/23615.shtml statistikoj enloĝada] (2012)
* [https://www.erfurt.de/ef/de/leben/planen/stadtplanung/ip_tk/aeussere-oststadt/index.html &quot;Äußere Oststadt – Entwicklung eines neuen, energieeffizienten und urbanen Stadtteils&quot;] - projektoj por evoluigo de la Ekstrema Eosta Urbo, ĉe: ''erfurt.de''
* [https://web.archive.org/web/20071108083042/http://www.erfurt.de/ef/de/erleben/sehenswertes/gebaeude/04179.shtml projekto ''URBAN'  de EU] (2001) 
== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}
 
[[Kategorio:Urbopartoj de Erfurto|Krampfervorstadt]]</text>
      <sha1>708onvfa0u78p50acnucv19n1lhjfdd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kastelo de Nesvizh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942831</id>
    <redirect title="Kastelo de Najsviĵ" />
    <revision>
      <id>9365305</id>
      <timestamp>2026-05-02T19:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <comment>Moldur movis paĝon [[Kastelo de Nesvizh]] al [[Kastelo de Najsviĵ]]</comment>
      <origin>9365305</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="f2jsy8ct8vf8dsrhzxq82ko7c1c0z30" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Kastelo de Najsviĵ]]</text>
      <sha1>f2jsy8ct8vf8dsrhzxq82ko7c1c0z30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Kastelo de Nesvizh</title>
    <ns>1</ns>
    <id>942832</id>
    <redirect title="Diskuto:Kastelo de Najsviĵ" />
    <revision>
      <id>9365307</id>
      <timestamp>2026-05-02T19:20:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Moldur</username>
        <id>2507</id>
      </contributor>
      <comment>Moldur movis paĝon [[Diskuto:Kastelo de Nesvizh]] al [[Diskuto:Kastelo de Najsviĵ]]</comment>
      <origin>9365307</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43" sha1="6lkn2mptd6zhxfxmxyufv9tcblxxopw" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Diskuto:Kastelo de Najsviĵ]]</text>
      <sha1>6lkn2mptd6zhxfxmxyufv9tcblxxopw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bartolomej Daniel</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942833</id>
    <redirect title="Bartoloměj Daniel" />
    <revision>
      <id>9365367</id>
      <timestamp>2026-05-02T20:20:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Venca24</username>
        <id>19855</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Bartoloměj Daniel]]</comment>
      <origin>9365367</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="8vpkgtvhsn14hnoiwmttnxxv0aauf19" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Bartoloměj Daniel]]</text>
      <sha1>8vpkgtvhsn14hnoiwmttnxxv0aauf19</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Violĉapa kolibro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942834</id>
    <revision>
      <id>9365472</id>
      <timestamp>2026-05-02T20:54:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Violĉapa kolibro |koloro = pink |dosiero = Violet-capped Hummingbird.jpg |priskribo de dosiero =  |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 =  |priskribo de dosiero2 =  |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Goldmania]]'' |genro aŭtoritato = Edward Wi...&quot;</comment>
      <origin>9365472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7578" sha1="7bua03zgpi6rd1ou3cvnkkemqs103no" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Violĉapa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Violet-capped Hummingbird.jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Goldmania]]''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
|specio = '''Violĉapa kolibro''' ''G. violiceps''
|statuso = NT
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Violet-capped Hummingbird ''Goldmania violiceps'' |volume=2020 |article-number=e.T22687461A178577554 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687461A178577554.en |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Goldmania violiceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1911)
|vikispecio = ''Goldmania violiceps''
|komunejo = ''Goldmania violiceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Goldmania violiceps map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Violĉapa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Goldmania violiceps'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Goldmania]]''. Ĝi troviĝas en [[Panamo]] kaj plej nordokcidenta [[Kolombio]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Violĉapa kolibro estas [[monotipa]]. Ĝi kunhavas sian genron kun la [[Cinamvosta kolibro]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==

The violet-capped hummingbird is {{convert|8.5|to|9.5|cm|in|abbr=on}} long. Males weigh {{convert|3.8|to|4.4|g|oz|abbr=on}} and females {{convert|3.4|to|3.9|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a straight bill that is mostly black with a pink base to the [[mandible]]. The male's crown is iridescent violet-blue and most of the rest of the body is metallic green. Its tail is slightly forked and maroon with wide white edges to the feathers. The female has green upperparts and whitish underparts with gray spots on the throat and green ones along the side. Its tail feathers are maroon with white tips.&lt;ref name=VCHU-BOW&gt;Schuchmann, K.L., P. F. D. Boesman, G. M. Kirwan, and C. J. Sharpe (2020). Violet-capped Hummingbird (''Goldmania violiceps''), version 1.0. In Birds of the World (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, and E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.vichum1.01 retrieved September 1, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==

The violet-capped hummingbird is found in several unconnected mountainous areas in central and eastern Panama and extreme northwestern Colombia. It inhabits the edges and interior of humid forest between the elevations of {{convert|600|and|1200|m|ft|sigfig=2|abbr=on}} and is most common at around {{convert|900|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

==Kutimaro==
===Movoj===

The violet-capped hummingbird is a year-round resident throughout its range.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

===Manĝado===

The violet-capped hummingbird forages for nectar in dense undergrowth, feeding mainly on low flowering shrubs like ''Salvia'', ''Pachystachis'', ''Palicourea'' and ''Psammisia''.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

===Reproduktado===

The violet-capped hummingbird's breeding season was for a time thought to span from December to March.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt; Nests discovered in 2021 and 2022 suggest that the season spans from December to August. The nests were small cups made from lichen, fern fibers, and dry moss held together with spider web and lined with additional spider web. One was attached to the end of a fern frond about {{convert|1|m|ft|0|abbr=on}} above the ground and the other to a shrub branch about {{convert|4|m|ft|0|abbr=on}} above the ground. Both contained two white eggs. The female alone incubated the eggs. At the one nest later observed with a nestling the female provided all the care.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Garzon |first=Jorge L. |last2=De León |first2=Luis F. |date=2025 |title=Nest characteristics of the Violet-capped Hummingbird (''Goldmania violiceps'') and broader trends of nesting biology in Mesoamerican hummingbirds |journal=Wilson Journal |volume=137 |issue=1 |pages=73–82 }}&lt;/ref&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Goldmania-violiceps |species=Violĉapa kolibro}}
==Statuso==

The [[IUCN]] originally assessed the violet-capped hummingbird as being of Least Concern but since 2017 has rated it Near Threatened. It has a small range; its population size is not known and is believed to be decreasing. &quot;A slow amount of deforestation may be threatening this species, but much of this habitat has not been affected by man yet.&quot;&lt;ref name=IUCN/&gt; It is considered fairly common to locally common.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
* Angehr, George R., kaj Robert Dean.  ''The Birds of Panama A Field Guide.'' Ithaca and London: Comstock Publishing Associates, 2010. Print.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania violiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>7bua03zgpi6rd1ou3cvnkkemqs103no</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365510</id>
      <parentid>9365472</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:19:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7766" sha1="f0j7wlzofsdirxhbu7vwb178mb79bgj" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Violĉapa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Violet-capped Hummingbird.jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Goldmania]]''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
|specio = '''Violĉapa kolibro''' ''G. violiceps''
|statuso = NT
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Violet-capped Hummingbird ''Goldmania violiceps'' |volume=2020 |article-number=e.T22687461A178577554 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687461A178577554.en |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Goldmania violiceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1911)
|vikispecio = ''Goldmania violiceps''
|komunejo = ''Goldmania violiceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Goldmania violiceps map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Violĉapa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Goldmania violiceps'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Goldmania]]''. Ĝi troviĝas en [[Panamo]] kaj plej nordokcidenta [[Kolombio]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Violĉapa kolibro estas [[monotipa]]. Ĝi kunhavas sian genron kun la [[Cinamvosta kolibro]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==
La Violĉapa kolibro estas 8,5 ĝis 9,5 cm longa. Maskloj pezas 3,8 ĝis 4,4 g kaj inoj 3,4 ĝis 3,9 g. Ambaŭ seksoj havas rektan bekon, kiu estas plejparte nigra kun rozkolora bazo ĉe la [[mandiblo]]. La krono de la masklo estas irizece viol-blua kaj plejparto de la cetero de la korpo estas metalecverda. Ĝia vosto estas iomete forkoforma kaj kaŝtanbruna kun larĝaj blankaj randoj de la plumoj. La ino havas verdajn suprajn partojn kaj blankecajn subajn partojn kun grizaj makuletoj sur la gorĝo kaj verdaj laŭlonge de la flanko. Ĝiaj vostoplumoj estas kaŝtanbrunaj kun blankaj pintoj.&lt;ref name=VCHU-BOW&gt;Schuchmann, K.L., P. F. D. Boesman, G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Violet-capped Hummingbird (''Goldmania violiceps''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vichum1.01] Alirita la 1an de Septembro, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Violĉapa kolibro troviĝas en pluraj senkonektaj montaraj areoj en centra kaj orienta Panamo kaj plej nordokcidenta Kolombio. Ĝi loĝas en la randoj kaj interno de humida arbaro inter la altitudoj de 600 kaj 1 200 m kaj estas plej ofta je ĉirkaŭ 900 m.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

==Kutimaro==
===Movoj===
La Violĉapa kolibro estas tutjara loĝanto tra sia tuta teritorio.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

===Manĝado===
La Violĉapa kolibro manĝas [[nektaro]]n en densa subkreskaĵaro, manĝante ĉefe malaltajn florantajn arbedojn kiel ''Salvia'', ''Pachystachis'', ''Palicourea'' kaj ''Psammisia''.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

===Reproduktado===
Pri la [[reprodukta sezono]] de la Violĉapa kolibro dum kelka tempo oni supozis, ke ĝi daŭras de decembro ĝis marto.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt; Nestoj malkovritaj en 2021 kaj 2022 sugestas, ke la sezono daŭras de decembro ĝis aŭgusto. La nestoj estis malgrandaj tasoj faritaj el [[likeno]], filikfibroj kaj seka [[musko]], tenataj kune per [[araneaĵo]] kaj kovritaj per plia araneaĵo. Unu estis ligita al la fino de filikfolio ĉirkaŭ 1 m super la tero kaj la alia al arbustbranĉo ĉirkaŭ 4 m super la tero. Ambaŭ enhavis du blankajn ovojn. La ino sole kovis la ovojn. Ĉe la nesto poste observita kun nestbirdo, la ino provizis la tutan zorgadon.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Garzon |first=Jorge L. |last2=De León |first2=Luis F. |date=2025 |title=Nest characteristics of the Violet-capped Hummingbird (''Goldmania violiceps'') and broader trends of nesting biology in Mesoamerican hummingbirds |journal=Wilson Journal |volume=137 |issue=1 |pages=73–82 }}&lt;/ref&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Goldmania-violiceps |species=Violĉapa kolibro}}
==Statuso==
La [[IUCN]] origine taksis la Violĉapan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, sed ekde 2017 ĝi klasifikis ĝin kiel [[Preskaŭ Minacata]]n. Ĝi havas malgrandan teritorion; ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas. &quot;Malrapida kvanto da [[senarbarigo]] eble minacas ĉi tiun specion, sed granda parto de ĉi tiu vivejo ankoraŭ ne estis trafita de homo.&quot;&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Violet-capped Hummingbird ''Goldmania violiceps'' |volume=2020 |article-number=e.T22687461A178577554 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687461A178577554.en |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas konsiderata sufiĉe ofta ĝis surloke ofta.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
* Angehr, George R., kaj Robert Dean.  ''The Birds of Panama A Field Guide.'' Ithaca and London: Comstock Publishing Associates, 2010. Print.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania violiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>f0j7wlzofsdirxhbu7vwb178mb79bgj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365528</id>
      <parentid>9365510</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:29:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365528</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7752" sha1="okgsfrgnuod51rhcnt95vn7acrn07si" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Violĉapa kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Violet-capped Hummingbird.jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Goldmania]]''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
|specio = '''Violĉapa kolibro''' ''G. violiceps''
|statuso = NT
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Violet-capped Hummingbird ''Goldmania violiceps'' |volume=2020 |article-number=e.T22687461A178577554 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687461A178577554.en |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Goldmania violiceps''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1911)
|vikispecio = ''Goldmania violiceps''
|komunejo = ''Goldmania violiceps''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Goldmania violiceps map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Violĉapa kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Goldmania violiceps'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Goldmania]]''. Ĝi troviĝas en [[Panamo]] kaj plej nordokcidenta [[Kolombio]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Violĉapa kolibro estas [[monotipa]]. Ĝi kunhavas sian genron kun la [[Cinamvosta kolibro]].&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==
La Violĉapa kolibro estas 8,5 ĝis 9,5 cm longa. Maskloj pezas 3,8 ĝis 4,4 g kaj inoj 3,4 ĝis 3,9 g. Ambaŭ seksoj havas rektan bekon, kiu estas plejparte nigra kun rozkolora bazo ĉe la [[mandiblo]]. La krono de la masklo estas irizece viol-blua kaj plejparto de la cetero de la korpo estas metalecverda. Ĝia vosto estas iomete forkoforma kaj kaŝtanbruna kun larĝaj blankaj randoj de la plumoj. La ino havas verdajn suprajn partojn kaj blankecajn subajn partojn kun grizaj makuletoj sur la gorĝo kaj verdaj laŭlonge de la flanko. Ĝiaj vostoplumoj estas kaŝtanbrunaj kun blankaj pintoj.&lt;ref name=VCHU-BOW&gt;Schuchmann, K.L., P. F. D. Boesman, G. M. Kirwan, kaj C. J. Sharpe (2020). Violet-capped Hummingbird (''Goldmania violiceps''), version 1.0. En ''Birds of the World'' (J. del Hoyo, A. Elliott, J. Sargatal, D. A. Christie, kaj E. de Juana, Editors). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.vichum1.01] Alirita la 1an de Septembro, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Violĉapa kolibro troviĝas en pluraj senkonektaj montaraj areoj en centra kaj orienta Panamo kaj plej nordokcidenta Kolombio. Ĝi loĝas en la randoj kaj interno de humida arbaro inter la altitudoj de 600 kaj 1 200 m kaj estas plej ofta je ĉirkaŭ 900 m.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

==Kutimaro==
===Movoj===
La Violĉapa kolibro estas tutjara loĝanto tra sia tuta teritorio.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

===Manĝado===
La Violĉapa kolibro manĝas [[nektaro]]n en densa subkreskaĵaro, manĝante ĉefe malaltajn florantajn arbedojn kiel ''Salvia'', ''Pachystachis'', ''Palicourea'' kaj ''Psammisia''.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

===Reproduktado===
Pri la [[reprodukta sezono]] de la Violĉapa kolibro dum kelka tempo oni supozis, ke ĝi daŭras de decembro ĝis marto.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt; Nestoj malkovritaj en 2021 kaj 2022 sugestas, ke la sezono daŭras de decembro ĝis aŭgusto. La nestoj estis malgrandaj tasoj faritaj el [[likeno]], filikfibroj kaj seka [[musko]], tenataj kune per [[araneaĵo]] kaj kovritaj per plia araneaĵo. Unu estis ligita al la fino de filikfolio ĉirkaŭ 1 m super la tero kaj la alia al arbustbranĉo ĉirkaŭ 4 m super la tero. Ambaŭ enhavis du blankajn ovojn. La ino sole kovis la ovojn. Ĉe la nesto poste observita kun nestbirdo, la ino provizis la tutan zorgadon.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Garzon |first=Jorge L. |last2=De León |first2=Luis F. |date=2025 |title=Nest characteristics of the Violet-capped Hummingbird (''Goldmania violiceps'') and broader trends of nesting biology in Mesoamerican hummingbirds |journal=Wilson Journal |volume=137 |issue=1 |pages=73–82 }}&lt;/ref&gt;

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Goldmania-violiceps |species=Violĉapa kolibro}}
==Statuso==
La [[IUCN]] origine taksis la Violĉapan kolibron kiel [[Malplej Zorgiga]]n, sed ekde 2017 ĝi klasifikis ĝin kiel [[Preskaŭ Minacata]]n. Ĝi havas malgrandan teritorion; ĝia populacio ne estas konata kaj oni kredas, ke ĝi malpliiĝas. &quot;Malrapida kvanto da [[senarbarigo]] eble minacas ĉi tiun specion, sed granda parto de ĉi tiu vivejo ankoraŭ ne estis trafita de homo.&quot;&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Violet-capped Hummingbird ''Goldmania violiceps'' |volume=2020 |article-number=e.T22687461A178577554 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687461A178577554.en |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas konsiderata sufiĉe ofta ĝis surloke ofta.&lt;ref name=VCHU-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
* Angehr, George R., kaj Robert Dean.  ''The Birds of Panama A Field Guide.'' Ithaca and London: Comstock Publishing Associates, 2010. Print.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania violiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>okgsfrgnuod51rhcnt95vn7acrn07si</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goldmania violiceps</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942835</id>
    <redirect title="Violĉapa kolibro" />
    <revision>
      <id>9365473</id>
      <timestamp>2026-05-02T20:55:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Violĉapa kolibro]]</comment>
      <origin>9365473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33" sha1="b6ogvth1xgmexoknf8qqwhg3zjlx34h" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Violĉapa kolibro]]</text>
      <sha1>b6ogvth1xgmexoknf8qqwhg3zjlx34h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cinamvosta kolibro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942836</id>
    <revision>
      <id>9365530</id>
      <timestamp>2026-05-02T21:31:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Cinamvosta kolibro |koloro = pink |dosiero =  |priskribo de dosiero =  |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 =  |priskribo de dosiero2 =  |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Goldmania]]'' |genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911...&quot;</comment>
      <origin>9365530</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3443" sha1="i80vdqnydtpqawbp845f952ukoov70r" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Cinamvosta kolibro
|koloro = pink
|dosiero = 
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Goldmania]]''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
|specio = '''Cinamvosta kolibro''' ''G. bella''
|statuso = NT
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International |date=2020 |title=Violet-capped Hummingbird ''Goldmania violiceps'' |volume=2020 |article-number=e.T22687461A178577554 |doi=10.2305/IUCN.UK.2020-3.RLTS.T22687461A178577554.en |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Goldmania bella''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1911)
|vikispecio = ''Goldmania bella''
|komunejo = ''Goldmania bella''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = Goldmania violiceps map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Cinamvosta kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Goldmania bella'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Goldmania]]''. Ĝi troviĝas en [[Panamo]] kaj plej nordokcidenta [[Kolombio]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
* Angehr, George R., kaj Robert Dean.  ''The Birds of Panama A Field Guide.'' Ithaca and London: Comstock Publishing Associates, 2010. Print.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania violiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>i80vdqnydtpqawbp845f952ukoov70r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365549</id>
      <parentid>9365530</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365549</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9475" sha1="19dxmuormril7j3aawef2kxvosb7pg5" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Cinamvosta kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Goldmania bella - Roger A. Morales-Flores - 361143312.jpeg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Goldmania]]''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
|specio = '''Cinamvosta kolibro''' ''G. bella''
|statuso = NT
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687464/178575084 |title=Pirre Hummingbird ''Goethalsia bella'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2020 |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Goldmania bella''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1912)
|vikispecio = ''Goldmania bella''
|komunejo = ''Goldmania bella''
|sinonimo= 'Goethalsia bella''&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;
|mapo de vivoteritorioj = Goethalsia bella map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Cinamvosta kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Goldmania bella'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Goldmania]]''. Ĝi troviĝas en [[Panamo]] kaj plej nordokcidenta [[Kolombio]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==

The Pirre hummingbird was first described by [[Edward William Nelson]] in 1912 from specimens collected near Cana and the slopes of the Cerro Pirre in the [[Darién National Park]] in eastern Panama near the border with Colombia. Nelson coined the [[binomial name]] ''Goethalsia bella''.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nelson|first=Edward William|author-link=Edward William Nelson| date=1912 | title=Descriptions of new genera, species and subspecies of birds from Panama, Columbia and Ecuador |journal=Smithsonian Miscellaneous Collections|volume=60|pages=1–25 [7] |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8910361 }}&lt;/ref&gt;  A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that the Pirre hummingbird was closely related to the [[violet-capped hummingbird]] (''Goldmania violiceps'').&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Most taxonomic systems moved the species into ''[[Goldmania]]'', which has [[Principle of priority|priority]]. However, [[BirdLife International]]'s ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retains it in ''Goethalsia''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, and C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Downloaded from https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/ Retrieved August 25, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NACC&gt;{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=August 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=August 9, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SACClist&gt;Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, and K. J. Zimmer. Version 24 July 2022. A classification of the bird species of South America. American Ornithological Society. https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm retrieved July 24, 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

The Pirre hummingbird is [[monotypic]]: No [[subspecies]] are recognised.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==

The Pirre hummingbird is {{convert|8.4|to|9.5|cm|in|abbr=on}} long. Males weigh about {{convert|3.0|to|3.5|g|oz|abbr=on}} and females {{convert|3.0|to|4.0|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a slightly decurved bill with a black [[maxilla]] and a black-tipped pink [[mandible]]. The male has a chestnut forehead and [[Lore (anatomy)|lores]]. Its crown, back, rump, and uppertail [[Covert feather|coverts]] are metallic green; the lower back and rump have a bronzy cast. Its central pair of tail feathers have bronze green bases and black tips and the rest are cinnamon buff with black tips. Its chin is cinnamon buff, the throat, breast, and belly shiny bluish green, and the undertail coverts white. Females have entirely green upperparts without the male's chestnut forehead. Their lores are chestnut and their underparts pale cinnamon buff.&lt;ref name=PIHU-BOW&gt;Schulenberg, T. S. and C. W. Sedgwick (2021). Pirre Hummingbird (''Goldmania bella''), version 1.1. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.ruchum1.01.1 retrieved September 1, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==

The Pirre hummingbird is found on a few isolated ridges in Panama's eastern [[Darién Province]] and in adjacent [[Chocó Department]] in Colombia. It inhabits the understory of the edges and interior of humid [[montane forest]] at elevations between {{convert|600|and|1650|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

==Kutimaro==
===Movoj===

The Pirre hummingbird's movements, if any, have not been documented.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

===Manĝado===

The Pirre hummingbird forages for nectar from near the ground to the middle levels of the forest. Its diet has not been described in detail but it has been observed feeding at ''[[Cephalus]]'' shrubs. In addition to nectar it is assumed to also feed on small [[arthropod]]s like other hummingbirds.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

===Reproduktado===

Nothing is known about the Pirre hummingbird's breeding [[phenology]] and its nest has not been described.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Goethalsia-bella |species=Cinamvosta kolibro}}
==Statuso==

The [[IUCN]] has assessed the Pirre hummingbird as Near Threatened. It has a small range and occupies very few locations within it. &quot;Much of the highland forest within this very restricted range remains relatively pristine because of its inaccessibility and formal protection.&quot; Its population size and trend are not known. Because it inhabits fairly high elevations, it is vulnerable to changes due to climate change.&lt;ref name=IUCN/&gt; It is variously considered rare, uncommon, fairly common, and very common at different sites.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
* Angehr, George R., kaj Robert Dean.  ''The Birds of Panama A Field Guide.'' Ithaca and London: Comstock Publishing Associates, 2010. Print.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania violiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>19dxmuormril7j3aawef2kxvosb7pg5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365550</id>
      <parentid>9365549</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:17:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Taksonomio kaj sistematiko */</comment>
      <origin>9365550</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9522" sha1="m6bh3mwk8jbjc0gpbkji06n6tv8w989" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Cinamvosta kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Goldmania bella - Roger A. Morales-Flores - 361143312.jpeg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Goldmania]]''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
|specio = '''Cinamvosta kolibro''' ''G. bella''
|statuso = NT
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687464/178575084 |title=Pirre Hummingbird ''Goethalsia bella'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2020 |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Goldmania bella''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1912)
|vikispecio = ''Goldmania bella''
|komunejo = ''Goldmania bella''
|sinonimo= 'Goethalsia bella''&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;
|mapo de vivoteritorioj = Goethalsia bella map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Cinamvosta kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Goldmania bella'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Goldmania]]''. Ĝi troviĝas en [[Panamo]] kaj plej nordokcidenta [[Kolombio]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Cinamvostan kolibron priskribis la unua [[Edward William Nelson]] en 1912 el specimenoj kolektitaj apud Cana kaj la deklivoj de monto Cerro Pirre en la [[Nacia Parko Darieno]] en orienta Panamo apud la lio kun Kolombio. Nelson stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Goethalsia bella''.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nelson|first=Edward William|author-link=Edward William Nelson| date=1912 | title=Descriptions of new genera, species and subspecies of birds from Panama, Columbia and Ecuador |journal=Smithsonian Miscellaneous Collections|volume=60|pages=1–25 [7] |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8910361 }}&lt;/ref&gt; Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la Cinamvosta kolibro estas plej proksime rilata al la [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'').&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Plimulto de taksonomiaj sistemoj movis la specion al ''[[Goldmania]]'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Goethalsia''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NACC&gt;{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SACClist&gt;Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Cinamvosta kolibro estas [[monotipa]]: oni agnoskis neniun [[subspecio]]n.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==

The Pirre hummingbird is {{convert|8.4|to|9.5|cm|in|abbr=on}} long. Males weigh about {{convert|3.0|to|3.5|g|oz|abbr=on}} and females {{convert|3.0|to|4.0|g|oz|abbr=on}}. Both sexes have a slightly decurved bill with a black [[maxilla]] and a black-tipped pink [[mandible]]. The male has a chestnut forehead and [[Lore (anatomy)|lores]]. Its crown, back, rump, and uppertail [[Covert feather|coverts]] are metallic green; the lower back and rump have a bronzy cast. Its central pair of tail feathers have bronze green bases and black tips and the rest are cinnamon buff with black tips. Its chin is cinnamon buff, the throat, breast, and belly shiny bluish green, and the undertail coverts white. Females have entirely green upperparts without the male's chestnut forehead. Their lores are chestnut and their underparts pale cinnamon buff.&lt;ref name=PIHU-BOW&gt;Schulenberg, T. S. and C. W. Sedgwick (2021). Pirre Hummingbird (''Goldmania bella''), version 1.1. In Birds of the World (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. https://doi.org/10.2173/bow.ruchum1.01.1 retrieved September 1, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==

The Pirre hummingbird is found on a few isolated ridges in Panama's eastern [[Darién Province]] and in adjacent [[Chocó Department]] in Colombia. It inhabits the understory of the edges and interior of humid [[montane forest]] at elevations between {{convert|600|and|1650|m|ft|sigfig=2|abbr=on}}.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

==Kutimaro==
===Movoj===

The Pirre hummingbird's movements, if any, have not been documented.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

===Manĝado===

The Pirre hummingbird forages for nectar from near the ground to the middle levels of the forest. Its diet has not been described in detail but it has been observed feeding at ''[[Cephalus]]'' shrubs. In addition to nectar it is assumed to also feed on small [[arthropod]]s like other hummingbirds.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

===Reproduktado===

Nothing is known about the Pirre hummingbird's breeding [[phenology]] and its nest has not been described.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Goethalsia-bella |species=Cinamvosta kolibro}}
==Statuso==

The [[IUCN]] has assessed the Pirre hummingbird as Near Threatened. It has a small range and occupies very few locations within it. &quot;Much of the highland forest within this very restricted range remains relatively pristine because of its inaccessibility and formal protection.&quot; Its population size and trend are not known. Because it inhabits fairly high elevations, it is vulnerable to changes due to climate change.&lt;ref name=IUCN/&gt; It is variously considered rare, uncommon, fairly common, and very common at different sites.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
* Angehr, George R., kaj Robert Dean.  ''The Birds of Panama A Field Guide.'' Ithaca and London: Comstock Publishing Associates, 2010. Print.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania violiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>m6bh3mwk8jbjc0gpbkji06n6tv8w989</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365557</id>
      <parentid>9365550</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9724" sha1="26s5onjddzy5ylsi98zhj7ry7sc2ovp" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Cinamvosta kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Goldmania bella - Roger A. Morales-Flores - 361143312.jpeg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Goldmania]]''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
|specio = '''Cinamvosta kolibro''' ''G. bella''
|statuso = NT
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687464/178575084 |title=Pirre Hummingbird ''Goethalsia bella'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2020 |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Goldmania bella''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1912)
|vikispecio = ''Goldmania bella''
|komunejo = ''Goldmania bella''
|sinonimo= 'Goethalsia bella''&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;
|mapo de vivoteritorioj = Goethalsia bella map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Cinamvosta kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Goldmania bella'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Goldmania]]''. Ĝi troviĝas en [[Panamo]] kaj plej nordokcidenta [[Kolombio]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Cinamvostan kolibron priskribis la unua [[Edward William Nelson]] en 1912 el specimenoj kolektitaj apud Cana kaj la deklivoj de monto Cerro Pirre en la [[Nacia Parko Darieno]] en orienta Panamo apud la lio kun Kolombio. Nelson stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Goethalsia bella''.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nelson|first=Edward William|author-link=Edward William Nelson| date=1912 | title=Descriptions of new genera, species and subspecies of birds from Panama, Columbia and Ecuador |journal=Smithsonian Miscellaneous Collections|volume=60|pages=1–25 [7] |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8910361 }}&lt;/ref&gt; Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la Cinamvosta kolibro estas plej proksime rilata al la [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'').&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Plimulto de taksonomiaj sistemoj movis la specion al ''[[Goldmania]]'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Goethalsia''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NACC&gt;{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SACClist&gt;Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Cinamvosta kolibro estas [[monotipa]]: oni agnoskis neniun [[subspecio]]n.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==
La Cinamvosta kolibro estas 8,4 ĝis 9,5 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 3,0 ĝis 3,5 g kaj inoj 3,0 ĝis 4,0 g. Ambaŭ seksoj havas iomete kurban bekon kun nigra supra [[makzelo]] kaj nigrapinta rozkolora [[mandiblo]]. La masklo havas kaŝtankolorajn frunton kaj bridojn. Ĝiaj krono, dorso, pugo kaj supravostaj kovriloj estas metalecverdaj; la malsupra dorso kaj pugo havas bronzan nuancon. Ĝia centra paro de vostoplumoj havas bronzverdajn bazojn kaj nigrajn pintojn, kaj la cetero estas cinamflavaj kun nigraj pintoj. Ĝia mentono estas cinamoflava, la gorĝo, brusto kaj ventro brile bluetverdaj, kaj la subvostaj kovriloj blankaj. Inoj havas tute verdajn suprajn partojn sen la kaŝtana frunto de la masklo. Iliaj bridoj estas kaŝtankoloraj kaj iliaj subaj partoj palcinamaj sablokoloraj.&lt;ref name=PIHU-BOW&gt;Schulenberg, T. S. kaj C. W. Sedgwick (2021). Pirre Hummingbird (''Goldmania bella''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ruchum1.01.1] Alirita la 1an de Septembro, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Cinamvosta kolibro troviĝas sur kelkaj izolaj krestoj en la orienta [[Darieno]] de Panamo kaj en la apuda [[Ĉokoo]] en Kolombio. Ĝi loĝas en la subvegetaĵaro de la randoj kaj interno de humida [[montarbaro]] je altitudoj inter 600 kaj 1 650 m.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

==Kutimaro==
===Movoj===
La movoj de la Cinamvosta kolibro, se ekzistas, ne estas dokumentitaj.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

===Manĝado===
La Cinamvosta kolibro manĝas [[nektaro]]n de proksime al la grundo ĝis la mezaj niveloj de la arbaro. Ĝia dieto ne estis priskribita detale, sed ĝi estis observita manĝanta ĉe ''Cephalus''-arbustoj. Aldone al nektaro, oni supozas, ke ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n kiel faras aliaj kolibroj.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

===Reproduktado===
Nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Cinamvosta kolibro kaj ĝia nesto ne estas priskribita.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Goethalsia-bella |species=Cinamvosta kolibro}}
==Statuso==
La [[IUCN]] taksis la Cinamvostan kolibron kiel [[Preskaŭ Minacata]]n. Ĝi havas malgrandan teritorion kaj okupas tre malmultajn lokojn ene de ĝi. &quot;Granda parto de la altatera arbaro ene de ĉi tiu tre limigita teritorio restas relative netuŝita pro sia nealirebleco kaj formala protekto.&quot; Ĝia populaciograndeco kaj tendenco ne estas konataj. Ĉar ĝi loĝas en sufiĉe altaj altitudoj, ĝi estas vundebla al ŝanĝoj pro [[klimata ŝanĝo]].&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687464/178575084 |title=Pirre Hummingbird ''Goethalsia bella'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2020 |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas diverse konsiderata malofta, rara, sufiĉe ofta, kaj tre ofta ĉe malsamaj lokoj.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
* Angehr, George R., kaj Robert Dean.  ''The Birds of Panama A Field Guide.'' Ithaca and London: Comstock Publishing Associates, 2010. Print.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania violiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>26s5onjddzy5ylsi98zhj7ry7sc2ovp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365577</id>
      <parentid>9365557</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:53:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9710" sha1="5vnapyyp6uv3o7nym18twrputcmg108" xml:space="preserve">{{Taksonomio
|nomo = Cinamvosta kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Goldmania bella - Roger A. Morales-Flores - 361143312.jpeg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Goldmania]]''
|genro aŭtoritato = [[Edward William Nelson|Nelson]], 1911
|specio = '''Cinamvosta kolibro''' ''G. bella''
|statuso = NT
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687464/178575084 |title=Pirre Hummingbird ''Goethalsia bella'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2020 |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Goldmania bella''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1912)
|vikispecio = ''Goldmania bella''
|komunejo = ''Goldmania bella''
|sinonimo= 'Goethalsia bella''&lt;ref name=HBW2021&gt;HBW kaj BirdLife International (2021) ''Handbook of the Birds of the World and BirdLife International digital checklist of the birds of the world''. Version 6. Dsponebla ĉe: [http://datazone.birdlife.org/userfiles/file/Species/Taxonomy/HBW-BirdLife_Checklist_v6_Dec21.zip] Alirita la 7an de Aŭgusto, 2022&lt;/ref&gt;
|mapo de vivoteritorioj = Goethalsia bella map.svg
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Cinamvosta kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Goldmania bella'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la du specioj en la genro ''[[Goldmania]]''. Ĝi troviĝas en [[Panamo]] kaj plej nordokcidenta [[Kolombio]].&lt;ref name=IOC12.2&gt;{{cite web |url=https://www.worldbirdnames.org/new/bow/hummingbirds/ |title=Hummingbirds |website=IOC World Bird List |version =v 12.2 |editor-last1=Gill |editor-first1= F. |editor-last2=Donsker|editor-first2=D.|editor-last3=Rasmussen |editor-first3=P. |date=Aŭgusto 2022 |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

==Taksonomio kaj sistematiko==
La Cinamvostan kolibron priskribis la unua [[Edward William Nelson]] en 1912 el specimenoj kolektitaj apud Cana kaj la deklivoj de monto Cerro Pirre en la [[Nacia Parko Darieno]] en orienta Panamo apud la lio kun Kolombio. Nelson stampis la [[dunoma nomo|duvortan nomon]] ''Goethalsia bella''.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Nelson|first=Edward William|author-link=Edward William Nelson| date=1912 | title=Descriptions of new genera, species and subspecies of birds from Panama, Columbia and Ecuador |journal=Smithsonian Miscellaneous Collections|volume=60|pages=1–25 [7] |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/8910361 }}&lt;/ref&gt; Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke la Cinamvosta kolibro estas plej proksime rilata al la [[Violĉapa kolibro]] (''Goldmania violiceps'').&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free }}&lt;/ref&gt; Plimulto de taksonomiaj sistemoj movis la specion al ''[[Goldmania]]'', kiu havas prioritaton. Tamen, la verko de [[BirdLife International]] nome ''[[Handbook of the Birds of the World]]'' retenas ĝin en ''Goethalsia''.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;&lt;ref name=Clements&gt;Clements, J. F., T. S. Schulenberg, M. J. Iliff, S. M. Billerman, T. A. Fredericks, J. A. Gerbracht, D. Lepage, B. L. Sullivan, kaj C. L. Wood. 2021. The eBird/Clements checklist of Birds of the World: v2021. Elŝutita el [https://www.birds.cornell.edu/clementschecklist/download/] Alirita la 25an de Aŭgusto, 2021&lt;/ref&gt;&lt;ref name=NACC&gt;{{cite web |url=http://checklist.aou.org/taxa |title=Check-list of North and Middle American Birds |author=&lt;!--Not stated--&gt; |date=Aŭgusto 2022 |publisher=American Ornithological Society |access-date=9a de Aŭgusto, 2022 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=SACClist&gt;Remsen, J. V., Jr., J. I. Areta, E. Bonaccorso, S. Claramunt, A. Jaramillo, D. F. Lane, J. F. Pacheco, M. B. Robbins, F. G. Stiles, kaj K. J. Zimmer. Versio de 24a de Julio 2022. ''A classification of the bird species of South America''. [[American Ornithological Society]]. [https://www.museum.lsu.edu/~Remsen/SACCBaseline.htm] Alirita la 24an de Julio, 2022&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HBW2021/&gt;

La Cinamvosta kolibro estas [[monotipa]]: oni agnoskis neniun [[subspecio]]n.&lt;ref name=IOC12.2/&gt;

==Aspekto==
La Cinamvosta kolibro estas 8,4 ĝis 9,5 cm longa. Maskloj pezas ĉirkaŭ 3,0 ĝis 3,5 g kaj inoj 3,0 ĝis 4,0 g. Ambaŭ seksoj havas iomete kurban bekon kun nigra supra [[makzelo]] kaj nigrapinta rozkolora [[mandiblo]]. La masklo havas kaŝtankolorajn frunton kaj bridojn. Ĝiaj krono, dorso, pugo kaj supravostaj kovriloj estas metalecverdaj; la malsupra dorso kaj pugo havas bronzan nuancon. Ĝia centra paro de vostoplumoj havas bronzverdajn bazojn kaj nigrajn pintojn, kaj la cetero estas cinamflavaj kun nigraj pintoj. Ĝia mentono estas cinamoflava, la gorĝo, brusto kaj ventro brile bluetverdaj, kaj la subvostaj kovriloj blankaj. Inoj havas tute verdajn suprajn partojn sen la kaŝtana frunto de la masklo. Iliaj bridoj estas kaŝtankoloraj kaj iliaj subaj partoj palcinamaj sablokoloraj.&lt;ref name=PIHU-BOW&gt;Schulenberg, T. S. kaj C. W. Sedgwick (2021). Pirre Hummingbird (''Goldmania bella''), version 1.1. En ''Birds of the World'' (T. S. Schulenberg, Editor). Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY, USA. [https://doi.org/10.2173/bow.ruchum1.01.1] Alirita la 1an de Septembro, 2022&lt;/ref&gt;

==Distribuo kaj habitato==
La Cinamvosta kolibro troviĝas sur kelkaj izolaj krestoj en la orienta [[Darieno]] de Panamo kaj en la apuda [[Ĉokoo]] en Kolombio. Ĝi loĝas en la subvegetaĵaro de la randoj kaj interno de humida [[montarbaro]] je altitudoj inter 600 kaj 1 650 m.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

==Kutimaro==
===Movoj===
La movoj de la Cinamvosta kolibro, se ekzistas, ne estas dokumentitaj.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

===Manĝado===
La Cinamvosta kolibro manĝas [[nektaro]]n de proksime al la grundo ĝis la mezaj niveloj de la arbaro. Ĝia dieto ne estis priskribita detale, sed ĝi estis observita manĝanta ĉe ''Cephalus''-arbustoj. Aldone al nektaro, oni supozas, ke ĝi ankaŭ manĝas malgrandajn [[artikuloj]]n kiel faras aliaj kolibroj.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

===Reproduktado===
Nenio estas konata pri la reprodukta [[fenologio]] de la Cinamvosta kolibro kaj ĝia nesto ne estas priskribita.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt; 

{{birdsong|url=https://xeno-canto.org/species/Goethalsia-bella |species=Cinamvosta kolibro}}
==Statuso==
La [[IUCN]] taksis la Cinamvostan kolibron kiel [[Preskaŭ Minacata]]n. Ĝi havas malgrandan teritorion kaj okupas tre malmultajn lokojn ene de ĝi. &quot;Granda parto de la altatera arbaro ene de ĉi tiu tre limigita teritorio restas relative netuŝita pro sia nealirebleco kaj formala protekto.&quot; Ĝia populaciograndeco kaj tendenco ne estas konataj. Ĉar ĝi loĝas en sufiĉe altaj altitudoj, ĝi estas vundebla al ŝanĝoj pro [[klimata ŝanĝo]].&lt;ref name=IUCN&gt;{{cite iucn|url=https://www.iucnredlist.org/species/22687464/178575084 |title=Pirre Hummingbird ''Goethalsia bella'' |author=BirdLife International |author-link=BirdLife International |year=2020 |access-date=1a de Septembro 2022}}&lt;/ref&gt; Ĝi estas diverse konsiderata malofta, rara, sufiĉe ofta, kaj tre ofta ĉe malsamaj lokoj.&lt;ref name=PIHU-BOW/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.
* Angehr, George R., kaj Robert Dean.  ''The Birds of Panama A Field Guide.'' Ithaca and London: Comstock Publishing Associates, 2010. Print.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Goldmania violiceps}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Kolombio]]
[[Kategorio:Birdoj de Panamo]]</text>
      <sha1>5vnapyyp6uv3o7nym18twrputcmg108</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lakĉizado</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942837</id>
    <revision>
      <id>9365531</id>
      <timestamp>2026-05-02T21:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <comment>plejparte laŭ la angla artikolo en:Special:Permalink/1334421839</comment>
      <origin>9365531</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3903" sha1="agz7yuyx6j3f0fwfyfcy3hy8gq0jb4c" xml:space="preserve">[[File:Lacquered box with character for luck, Qianlong Period.JPG|thumb|300px|Skatolo kun la karaktro por &quot;printempo&quot; ({{lang|zh|春}}), periodo [[Qianlong]], [[dinastio Qing]]. [[Nankina Muzeo]]]]
[[File:Rectangular Tray (Changfang Pan) with Sword-Pommel Pattern LACMA M.79.89.2.jpg|thumb|''Changfang Pan'' (ortangula pleto) kun glavotenila formraranĝo, nigra kun ruĝaj tavoloj, meza Ming (ĉ. 1450–1550)]]
'''Lakĉizado''' (ĉine {{zh|雕漆}} ''diaoqi'') estas maniero ornami [[lakaĵo]]jn per ĉizado de dikega ekstera tavolo de lako. Ĝi evoluis nur en Ĉinujo&lt;ref&gt;Grove; Cinnabar&lt;/ref&gt; kaj ŝajne eltroviĝis en la 12-a jarcento p.K., kvankam aliaj lakaĵoj uziĝis en Ĉinujo de almenaŭ 3000 jaroj antaŭ la nuno.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt; Iom malsamaj stiloj, kiuj imitas ĝin, troviĝas en en {{Ill|lingvo=d|trad=|eo=Q2142516japana lakarto}}. Lakĉizado estas tre temporaba kaj lakĉizaĵoj ĉiam estis luksproduktoj. Ĉizita lako nomiĝas ĉine '''qidiao''' ({{lang|zh|漆雕}}).

Kvankam la plej multaj nun ekzistantaj lakĉizaĵoj estas de la dinastioj [[Ming]] kaj [[Qing]] la ĉefaj temoj de la skulptaĵoj komenciĝis dum la [[Dinastio Song]], kaj la evoluo de la temoj kaj la ĉizotekniko estis esence finita en la frua Ming. Tiuj temtipoj estis abstrakta formaranĝo ''guri'' (glavotenila), figuroj en pejzaĝo, aŭ birdoj kaj plantoj. Krome aldoneblas kelkaj dezajnoj kun religiaj simboloj, bestoj, bonaŭguraj karaktroj (ekz. &quot;dekstro&quot;) kaj imperiaj drakoj.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt;
[[File:Oval Tray (Duoyuan Pan) with Pavilion on a Garden Terrace LACMA M.81.125.1.jpg|thumb|''Tuoyuan pan'' (ovoforma pleto) kun homoj en pejzaĝo, 24.5 cm larĝa, dinastio Yuan]]

Lakĉizaĵoj povas inkludi multajn specojn de malgrandaj objektoj, sed plejparte estas praktike uzeblaj ujoj, ekzemple skatoloj, teleroj. Oni faris kelkajn ekranojn kaj {{n|ĉinaj mebloj}}. Oni malofte kombinis ĝin kun lakpentrado kaj aliaj teknikoj de lakornamado.&lt;ref&gt;Watt and Ford, 3&lt;/ref&gt;

==Historio==
Postaj ĉinaj aŭtoroj datis la eltrovon de lakĉizado je la [[Dinastio Tang]] (618–906), kaj multaj modernaj aŭtoroj mencias kelkajn armaĵajn pecojn el la malfrua Tang trovitajn en la [[Silka Vojo]] de [[Aurel Stein]] kaj nun tenatajn en la [[Brita Muzeo]].  Ili estas faritaj el ruĝa kaj nigra lako sur [[kamelo|kamela]] haŭto, sed la lako estas tre maldika (malpli ol milimetron dika), kaj impresas tre malsame, kun simplaj abstraktaj formoj sur malplena fono kaj preskaŭ neniu [[reliefo (arto)|reliefo]].&lt;ref&gt;Watt kaj Ford, 6–7; [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=228794&amp;partId=1&amp;searchText=Lacquer+armour+aurel+Stein&amp;page=1 British Museum collection database], vidu &quot;Curator's comments&quot;; Kuwayama, 13–14; Rawson, 175; Grove, &quot;Tang&quot;&lt;/ref&gt;

===Song===
La plejparto de la pluekzistantaj lakĉizaĵoj de la Song estas en la stilteknikoj ''guri'' kaj''tixi'',&lt;ref&gt;Watt and Ford, 29&lt;/ref&gt; sed ankaŭ en tiu periodo evoluis bilda stilo kaj komenciĝis la du aliaj specoj de [[ikonografio]], kiuj estis superregontaj la postan historion de lakĉizado, kvankam ili maloftas en pluekzistantaj ekzemploj el la Song.  Ambaŭ rilatas al alimedia [[ĉina arto]] kaj uzas la saman tiparon de ornamado por la randoj. La unua tipo de sceno estas homoj en pejzaĝo, derivita plejparte de {{Ill|lingvo=d|trad=Q919348|eo=ĉina pentrarto}} kaj [[ksilografio|ksilografiaj]] librilustrajoj; tiaj scenoj nur poste ektroviĝis en [[ĉina ceramiko]]. La tiparo de pejzaĝoj rapide atingis stabilan normon, kun malmultaj figuroj proksimaj al domo aŭ domoj, en ĝardeno, foje proksimaj al akvejo aŭ vojo. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q8195074|eo=okcidenta paradizo}} ne estas prezentita en lakĉizaĵoj, sed maksimume en [[koromandela lako]].&lt;ref&gt;von Ragué, Beatrix. 1982. ''Ein chinesischer Kaiserthron''. Berlin: Mann.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Ĉizado]]</text>
      <sha1>agz7yuyx6j3f0fwfyfcy3hy8gq0jb4c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365532</id>
      <parentid>9365531</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:32:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365532</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3907" sha1="osqan8nt8stp7zo1f62hww2nf57qreh" xml:space="preserve">[[File:Lacquered box with character for luck, Qianlong Period.JPG|thumb|300px|Skatolo kun la karaktro por &quot;printempo&quot; ({{lang|zh|春}}), periodo [[Qianlong]], [[dinastio Qing]]. [[Nankina Muzeo]]]]
[[File:Rectangular Tray (Changfang Pan) with Sword-Pommel Pattern LACMA M.79.89.2.jpg|thumb|''Changfang Pan'' (ortangula pleto) kun glavotenila formraranĝo, nigra kun ruĝaj tavoloj, meza Ming (ĉ. 1450–1550)]]
'''Lakĉizado''' (ĉine {{zh|雕漆}} ''diaoqi'') estas maniero ornami [[lakaĵo]]jn per ĉizado de dikega ekstera tavolo de lako. Ĝi evoluis nur en Ĉinujo&lt;ref&gt;Grove; Cinnabar&lt;/ref&gt; kaj ŝajne eltroviĝis en la 12-a jarcento p.K., kvankam aliaj lakaĵoj uziĝis en Ĉinujo de almenaŭ 3000 jaroj antaŭ la nuno.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt; Iom malsamaj stiloj, kiuj imitas ĝin, troviĝas en en {{Ill|lingvo=d|trad=|eo=Q2142516|eo=japana lakarto}}. Lakĉizado estas tre temporaba kaj lakĉizaĵoj ĉiam estis luksproduktoj. Ĉizita lako nomiĝas ĉine '''qidiao''' ({{lang|zh|漆雕}}).

Kvankam la plej multaj nun ekzistantaj lakĉizaĵoj estas de la dinastioj [[Ming]] kaj [[Qing]] la ĉefaj temoj de la skulptaĵoj komenciĝis dum la [[Dinastio Song]], kaj la evoluo de la temoj kaj la ĉizotekniko estis esence finita en la frua Ming. Tiuj temtipoj estis abstrakta formaranĝo ''guri'' (glavotenila), figuroj en pejzaĝo, aŭ birdoj kaj plantoj. Krome aldoneblas kelkaj dezajnoj kun religiaj simboloj, bestoj, bonaŭguraj karaktroj (ekz. &quot;dekstro&quot;) kaj imperiaj drakoj.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt;
[[File:Oval Tray (Duoyuan Pan) with Pavilion on a Garden Terrace LACMA M.81.125.1.jpg|thumb|''Tuoyuan pan'' (ovoforma pleto) kun homoj en pejzaĝo, 24.5 cm larĝa, dinastio Yuan]]

Lakĉizaĵoj povas inkludi multajn specojn de malgrandaj objektoj, sed plejparte estas praktike uzeblaj ujoj, ekzemple skatoloj, teleroj. Oni faris kelkajn ekranojn kaj {{n|ĉinaj mebloj}}. Oni malofte kombinis ĝin kun lakpentrado kaj aliaj teknikoj de lakornamado.&lt;ref&gt;Watt and Ford, 3&lt;/ref&gt;

==Historio==
Postaj ĉinaj aŭtoroj datis la eltrovon de lakĉizado je la [[Dinastio Tang]] (618–906), kaj multaj modernaj aŭtoroj mencias kelkajn armaĵajn pecojn el la malfrua Tang trovitajn en la [[Silka Vojo]] de [[Aurel Stein]] kaj nun tenatajn en la [[Brita Muzeo]].  Ili estas faritaj el ruĝa kaj nigra lako sur [[kamelo|kamela]] haŭto, sed la lako estas tre maldika (malpli ol milimetron dika), kaj impresas tre malsame, kun simplaj abstraktaj formoj sur malplena fono kaj preskaŭ neniu [[reliefo (arto)|reliefo]].&lt;ref&gt;Watt kaj Ford, 6–7; [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=228794&amp;partId=1&amp;searchText=Lacquer+armour+aurel+Stein&amp;page=1 British Museum collection database], vidu &quot;Curator's comments&quot;; Kuwayama, 13–14; Rawson, 175; Grove, &quot;Tang&quot;&lt;/ref&gt;

===Song===
La plejparto de la pluekzistantaj lakĉizaĵoj de la Song estas en la stilteknikoj ''guri'' kaj''tixi'',&lt;ref&gt;Watt and Ford, 29&lt;/ref&gt; sed ankaŭ en tiu periodo evoluis bilda stilo kaj komenciĝis la du aliaj specoj de [[ikonografio]], kiuj estis superregontaj la postan historion de lakĉizado, kvankam ili maloftas en pluekzistantaj ekzemploj el la Song.  Ambaŭ rilatas al alimedia [[ĉina arto]] kaj uzas la saman tiparon de ornamado por la randoj. La unua tipo de sceno estas homoj en pejzaĝo, derivita plejparte de {{Ill|lingvo=d|trad=Q919348|eo=ĉina pentrarto}} kaj [[ksilografio|ksilografiaj]] librilustrajoj; tiaj scenoj nur poste ektroviĝis en [[ĉina ceramiko]]. La tiparo de pejzaĝoj rapide atingis stabilan normon, kun malmultaj figuroj proksimaj al domo aŭ domoj, en ĝardeno, foje proksimaj al akvejo aŭ vojo. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q8195074|eo=okcidenta paradizo}} ne estas prezentita en lakĉizaĵoj, sed maksimume en [[koromandela lako]].&lt;ref&gt;von Ragué, Beatrix. 1982. ''Ein chinesischer Kaiserthron''. Berlin: Mann.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Ĉizado]]</text>
      <sha1>osqan8nt8stp7zo1f62hww2nf57qreh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365534</id>
      <parentid>9365532</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:33:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365534</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3911" sha1="fw893mv9l0ba2mr2vltvv1lobbwir5f" xml:space="preserve">[[File:Lacquered box with character for luck, Qianlong Period.JPG|thumb|300px|Skatolo kun la karaktro por &quot;printempo&quot; ({{lang|zh|春}}), periodo [[Qianlong]], [[dinastio Qing]]. [[Nankina Muzeo]]]]
[[File:Rectangular Tray (Changfang Pan) with Sword-Pommel Pattern LACMA M.79.89.2.jpg|thumb|''Changfang Pan'' (ortangula pleto) kun glavotenila formraranĝo, nigra kun ruĝaj tavoloj, meza Ming (ĉ. 1450–1550)]]
'''Lakĉizado''' (ĉine {{zh|雕漆}} ''diaoqi'') estas maniero ornami [[lakaĵo]]jn per ĉizado de dikega ekstera tavolo de lako. Ĝi evoluis nur en Ĉinujo&lt;ref&gt;Grove; Cinnabar&lt;/ref&gt; kaj ŝajne eltroviĝis en la 12-a jarcento p.K., kvankam aliaj lakaĵoj uziĝis en Ĉinujo de almenaŭ 3000 jaroj antaŭ la nuno.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt; Iom malsamaj stiloj, kiuj imitas ĝin, troviĝas en en {{Ill|lingvo=d|trad=|eo=Q2142516|eo=japana lakarto}}. Lakĉizado estas tre temporaba kaj lakĉizaĵoj ĉiam estis luksproduktoj. Ĉizita lako nomiĝas ĉine '''qidiao''' ({{lang|zh|漆雕}}).

Kvankam la plej multaj nun ekzistantaj lakĉizaĵoj estas de la dinastioj [[Ming]] kaj [[Qing]] la ĉefaj temoj de la skulptaĵoj komenciĝis dum la [[Dinastio Song]], kaj la evoluo de la temoj kaj la ĉizotekniko estis esence finita en la frua Ming. Tiuj temtipoj estis abstrakta formaranĝo ''guri'' (glavotenila), figuroj en pejzaĝo, aŭ birdoj kaj plantoj. Krome aldoneblas kelkaj dezajnoj kun religiaj simboloj, bestoj, bonaŭguraj karaktroj (ekz. &quot;dekstro&quot;) kaj imperiaj drakoj.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt;
[[File:Oval Tray (Duoyuan Pan) with Pavilion on a Garden Terrace LACMA M.81.125.1.jpg|thumb|''Tuoyuan pan'' (ovoforma pleto) kun homoj en pejzaĝo, 24.5 cm larĝa, dinastio Yuan]]

Lakĉizaĵoj povas inkludi multajn specojn de malgrandaj objektoj, sed plejparte estas praktike uzeblaj ujoj, ekzemple skatoloj, teleroj. Oni faris kelkajn ekranojn kaj {{n|ĉinaj mebloj}}. Oni malofte kombinis ĝin kun lakpentrado kaj aliaj teknikoj de lakornamado.&lt;ref&gt;Watt and Ford, 3&lt;/ref&gt;

==Historio==
Postaj ĉinaj aŭtoroj datis la eltrovon de lakĉizado je la [[Dinastio Tang]] (618–906), kaj multaj modernaj aŭtoroj mencias kelkajn armaĵajn pecojn el la malfrua Tang trovitajn en la [[Silka Vojo]] de [[Aurel Stein]] kaj nun tenatajn en la [[Brita Muzeo]].  Ili estas faritaj el ruĝa kaj nigra lako sur [[kamelo|kamela]] haŭto, sed la lako estas tre maldika (malpli ol milimetron dika), kaj impresas tre malsame, kun simplaj abstraktaj formoj sur malplena fono kaj preskaŭ neniu [[reliefo (arto)|reliefo]].&lt;ref&gt;Watt kaj Ford, 6–7; [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=228794&amp;partId=1&amp;searchText=Lacquer+armour+aurel+Stein&amp;page=1 British Museum collection database], vidu &quot;Curator's comments&quot;; Kuwayama, 13–14; Rawson, 175; Grove, &quot;Tang&quot;&lt;/ref&gt;

===Song===
La plejparto de la pluekzistantaj lakĉizaĵoj de la Song estas en la stilteknikoj ''guri'' kaj''tixi'',&lt;ref&gt;Watt and Ford, 29&lt;/ref&gt; sed ankaŭ en tiu periodo evoluis bilda stilo kaj komenciĝis la du aliaj specoj de [[ikonografio]], kiuj estis superregontaj la postan historion de lakĉizado, kvankam ili maloftas en pluekzistantaj ekzemploj el la Song.  Ambaŭ rilatas al alimedia [[ĉina arto]] kaj uzas la saman tiparon de ornamado por la randoj. La unua tipo de sceno estas homoj en pejzaĝo, derivita plejparte de {{Ill|lingvo=d|trad=Q919348|eo=ĉina pentrarto}} kaj [[ksilografio|ksilografiaj]] librilustrajoj; tiaj scenoj nur poste ektroviĝis en [[ĉina ceramiko]]. La tiparo de pejzaĝoj rapide atingis stabilan normon, kun malmultaj figuroj proksimaj al domo aŭ domoj, en ĝardeno, foje proksimaj al akvejo aŭ vojo. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q8195074|eo=okcidenta paradizo}} ne estas prezentita en lakĉizaĵoj, sed maksimume en [[koromandela lako]].&lt;ref&gt;von Ragué, Beatrix. 1982. ''Ein chinesischer Kaiserthron''. Berlin: Mann. 61.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Ĉizado]]</text>
      <sha1>fw893mv9l0ba2mr2vltvv1lobbwir5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365537</id>
      <parentid>9365534</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:35:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365537</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3905" sha1="psmd3zw08vfuwwb5vdt2dlh2jh99xl6" xml:space="preserve">[[File:Lacquered box with character for luck, Qianlong Period.JPG|thumb|300px|Skatolo kun la karaktro por &quot;printempo&quot; ({{lang|zh|春}}), periodo [[Qianlong]], [[dinastio Qing]]. [[Nankina Muzeo]]]]
[[File:Rectangular Tray (Changfang Pan) with Sword-Pommel Pattern LACMA M.79.89.2.jpg|thumb|''Changfang Pan'' (ortangula pleto) kun glavotenila formraranĝo, nigra kun ruĝaj tavoloj, meza Ming (ĉ. 1450–1550)]]
'''Lakĉizado''' ({{zh|雕漆}} ''diaoqi'') estas maniero ornami [[lakaĵo]]jn per ĉizado de dikega ekstera tavolo de lako. Ĝi evoluis nur en Ĉinujo&lt;ref&gt;Grove; Cinnabar&lt;/ref&gt; kaj ŝajne eltroviĝis en la 12-a jarcento p.K., kvankam aliaj lakaĵoj uziĝis en Ĉinujo de almenaŭ 3000 jaroj antaŭ la nuno.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt; Iom malsamaj stiloj, kiuj imitas ĝin, troviĝas en en {{Ill|lingvo=d|trad=|eo=Q2142516|eo=japana lakarto}}. Lakĉizado estas tre temporaba kaj lakĉizaĵoj ĉiam estis luksproduktoj. Ĉizita lako nomiĝas ĉine '''qidiao''' ({{lang|zh|漆雕}}).

Kvankam la plej multaj nun ekzistantaj lakĉizaĵoj estas de la dinastioj [[Ming]] kaj [[Qing]] la ĉefaj temoj de la skulptaĵoj komenciĝis dum la [[Dinastio Song]], kaj la evoluo de la temoj kaj la ĉizotekniko estis esence finita en la frua Ming. Tiuj temtipoj estis abstrakta formaranĝo ''guri'' (glavotenila), figuroj en pejzaĝo, aŭ birdoj kaj plantoj. Krome aldoneblas kelkaj dezajnoj kun religiaj simboloj, bestoj, bonaŭguraj karaktroj (ekz. &quot;dekstro&quot;) kaj imperiaj drakoj.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt;
[[File:Oval Tray (Duoyuan Pan) with Pavilion on a Garden Terrace LACMA M.81.125.1.jpg|thumb|''Tuoyuan pan'' (ovoforma pleto) kun homoj en pejzaĝo, 24.5 cm larĝa, dinastio Yuan]]

Lakĉizaĵoj povas inkludi multajn specojn de malgrandaj objektoj, sed plejparte estas praktike uzeblaj ujoj, ekzemple skatoloj, teleroj. Oni faris kelkajn ekranojn kaj {{n|ĉinaj mebloj}}. Oni malofte kombinis ĝin kun lakpentrado kaj aliaj teknikoj de lakornamado.&lt;ref&gt;Watt and Ford, 3&lt;/ref&gt;

==Historio==
Postaj ĉinaj aŭtoroj datis la eltrovon de lakĉizado je la [[Dinastio Tang]] (618–906), kaj multaj modernaj aŭtoroj mencias kelkajn armaĵajn pecojn el la malfrua Tang trovitajn en la [[Silka Vojo]] de [[Aurel Stein]] kaj nun tenatajn en la [[Brita Muzeo]].  Ili estas faritaj el ruĝa kaj nigra lako sur [[kamelo|kamela]] haŭto, sed la lako estas tre maldika (malpli ol milimetron dika), kaj impresas tre malsame, kun simplaj abstraktaj formoj sur malplena fono kaj preskaŭ neniu [[reliefo (arto)|reliefo]].&lt;ref&gt;Watt kaj Ford, 6–7; [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=228794&amp;partId=1&amp;searchText=Lacquer+armour+aurel+Stein&amp;page=1 British Museum collection database], vidu &quot;Curator's comments&quot;; Kuwayama, 13–14; Rawson, 175; Grove, &quot;Tang&quot;&lt;/ref&gt;

===Song===
La plejparto de la pluekzistantaj lakĉizaĵoj de la Song estas en la stilteknikoj ''guri'' kaj''tixi'',&lt;ref&gt;Watt and Ford, 29&lt;/ref&gt; sed ankaŭ en tiu periodo evoluis bilda stilo kaj komenciĝis la du aliaj specoj de [[ikonografio]], kiuj estis superregontaj la postan historion de lakĉizado, kvankam ili maloftas en pluekzistantaj ekzemploj el la Song.  Ambaŭ rilatas al alimedia [[ĉina arto]] kaj uzas la saman tiparon de ornamado por la randoj. La unua tipo de sceno estas homoj en pejzaĝo, derivita plejparte de {{Ill|lingvo=d|trad=Q919348|eo=ĉina pentrarto}} kaj [[ksilografio|ksilografiaj]] librilustrajoj; tiaj scenoj nur poste ektroviĝis en [[ĉina ceramiko]]. La tiparo de pejzaĝoj rapide atingis stabilan normon, kun malmultaj figuroj proksimaj al domo aŭ domoj, en ĝardeno, foje proksimaj al akvejo aŭ vojo. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q8195074|eo=okcidenta paradizo}} ne estas prezentita en lakĉizaĵoj, sed maksimume en [[koromandela lako]].&lt;ref&gt;von Ragué, Beatrix. 1982. ''Ein chinesischer Kaiserthron''. Berlin: Mann. 61.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Ĉizado]]</text>
      <sha1>psmd3zw08vfuwwb5vdt2dlh2jh99xl6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365538</id>
      <parentid>9365537</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:35:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365538</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3904" sha1="h3nqi8z9o16pr13vjpconv606tuxwap" xml:space="preserve">[[File:Lacquered box with character for luck, Qianlong Period.JPG|thumb|300px|Skatolo kun la karaktro por &quot;printempo&quot; ({{lang|zh|春}}), periodo [[Qianlong]], [[dinastio Qing]]. [[Nankina Muzeo]]]]
[[File:Rectangular Tray (Changfang Pan) with Sword-Pommel Pattern LACMA M.79.89.2.jpg|thumb|''Changfang Pan'' (ortangula pleto) kun glavotenila formraranĝo, nigra kun ruĝaj tavoloj, meza Ming (ĉ. 1450–1550)]]
'''Lakĉizado''' (ĉine 雕漆 ''diaoqi'') estas maniero ornami [[lakaĵo]]jn per ĉizado de dikega ekstera tavolo de lako. Ĝi evoluis nur en Ĉinujo&lt;ref&gt;Grove; Cinnabar&lt;/ref&gt; kaj ŝajne eltroviĝis en la 12-a jarcento p.K., kvankam aliaj lakaĵoj uziĝis en Ĉinujo de almenaŭ 3000 jaroj antaŭ la nuno.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt; Iom malsamaj stiloj, kiuj imitas ĝin, troviĝas en en {{Ill|lingvo=d|trad=|eo=Q2142516|eo=japana lakarto}}. Lakĉizado estas tre temporaba kaj lakĉizaĵoj ĉiam estis luksproduktoj. Ĉizita lako nomiĝas ĉine '''qidiao''' ({{lang|zh|漆雕}}).

Kvankam la plej multaj nun ekzistantaj lakĉizaĵoj estas de la dinastioj [[Ming]] kaj [[Qing]] la ĉefaj temoj de la skulptaĵoj komenciĝis dum la [[Dinastio Song]], kaj la evoluo de la temoj kaj la ĉizotekniko estis esence finita en la frua Ming. Tiuj temtipoj estis abstrakta formaranĝo ''guri'' (glavotenila), figuroj en pejzaĝo, aŭ birdoj kaj plantoj. Krome aldoneblas kelkaj dezajnoj kun religiaj simboloj, bestoj, bonaŭguraj karaktroj (ekz. &quot;dekstro&quot;) kaj imperiaj drakoj.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt;
[[File:Oval Tray (Duoyuan Pan) with Pavilion on a Garden Terrace LACMA M.81.125.1.jpg|thumb|''Tuoyuan pan'' (ovoforma pleto) kun homoj en pejzaĝo, 24.5 cm larĝa, dinastio Yuan]]

Lakĉizaĵoj povas inkludi multajn specojn de malgrandaj objektoj, sed plejparte estas praktike uzeblaj ujoj, ekzemple skatoloj, teleroj. Oni faris kelkajn ekranojn kaj {{n|ĉinaj mebloj}}. Oni malofte kombinis ĝin kun lakpentrado kaj aliaj teknikoj de lakornamado.&lt;ref&gt;Watt and Ford, 3&lt;/ref&gt;

==Historio==
Postaj ĉinaj aŭtoroj datis la eltrovon de lakĉizado je la [[Dinastio Tang]] (618–906), kaj multaj modernaj aŭtoroj mencias kelkajn armaĵajn pecojn el la malfrua Tang trovitajn en la [[Silka Vojo]] de [[Aurel Stein]] kaj nun tenatajn en la [[Brita Muzeo]].  Ili estas faritaj el ruĝa kaj nigra lako sur [[kamelo|kamela]] haŭto, sed la lako estas tre maldika (malpli ol milimetron dika), kaj impresas tre malsame, kun simplaj abstraktaj formoj sur malplena fono kaj preskaŭ neniu [[reliefo (arto)|reliefo]].&lt;ref&gt;Watt kaj Ford, 6–7; [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=228794&amp;partId=1&amp;searchText=Lacquer+armour+aurel+Stein&amp;page=1 British Museum collection database], vidu &quot;Curator's comments&quot;; Kuwayama, 13–14; Rawson, 175; Grove, &quot;Tang&quot;&lt;/ref&gt;

===Song===
La plejparto de la pluekzistantaj lakĉizaĵoj de la Song estas en la stilteknikoj ''guri'' kaj''tixi'',&lt;ref&gt;Watt and Ford, 29&lt;/ref&gt; sed ankaŭ en tiu periodo evoluis bilda stilo kaj komenciĝis la du aliaj specoj de [[ikonografio]], kiuj estis superregontaj la postan historion de lakĉizado, kvankam ili maloftas en pluekzistantaj ekzemploj el la Song.  Ambaŭ rilatas al alimedia [[ĉina arto]] kaj uzas la saman tiparon de ornamado por la randoj. La unua tipo de sceno estas homoj en pejzaĝo, derivita plejparte de {{Ill|lingvo=d|trad=Q919348|eo=ĉina pentrarto}} kaj [[ksilografio|ksilografiaj]] librilustrajoj; tiaj scenoj nur poste ektroviĝis en [[ĉina ceramiko]]. La tiparo de pejzaĝoj rapide atingis stabilan normon, kun malmultaj figuroj proksimaj al domo aŭ domoj, en ĝardeno, foje proksimaj al akvejo aŭ vojo. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q8195074|eo=okcidenta paradizo}} ne estas prezentita en lakĉizaĵoj, sed maksimume en [[koromandela lako]].&lt;ref&gt;von Ragué, Beatrix. 1982. ''Ein chinesischer Kaiserthron''. Berlin: Mann. 61.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Ĉizado]]</text>
      <sha1>h3nqi8z9o16pr13vjpconv606tuxwap</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365539</id>
      <parentid>9365538</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:36:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365539</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3902" sha1="5bvlyiyb6fw8dylphlwqusfp0izvdno" xml:space="preserve">[[File:Lacquered box with character for luck, Qianlong Period.JPG|thumb|300px|Skatolo kun la karaktro por &quot;printempo&quot; ({{lang|zh|春}}), periodo [[Qianlong]], [[dinastio Qing]]. [[Nankina Muzeo]]]]
[[File:Rectangular Tray (Changfang Pan) with Sword-Pommel Pattern LACMA M.79.89.2.jpg|thumb|''Changfang Pan'' (ortangula pleto) kun glavotenila formraranĝo, nigra kun ruĝaj tavoloj, meza Ming (ĉ. 1450–1550)]]
'''Lakĉizado''' (ĉine 雕漆 ''diaoqi'') estas maniero ornami [[lakaĵo]]jn per ĉizado de dikega ekstera tavolo de lako. Ĝi evoluis nur en Ĉinujo&lt;ref&gt;Grove; Cinnabar&lt;/ref&gt; kaj ŝajne eltroviĝis en la 12-a jarcento p.K., kvankam aliaj lakaĵoj uziĝis en Ĉinujo de almenaŭ 3000 jaroj antaŭ la nuno.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt; Iom malsamaj stiloj, kiuj imitas ĝin, troviĝas en en {{Ill|lingvo=d|trad=|eo=Q2142516|eo=japana lakarto}}. Lakĉizado estas tre temporaba kaj lakĉizaĵoj ĉiam estis luksproduktoj. Ĉizita lako nomiĝas ĉine ''qidiao'' ({{lang|zh|漆雕}}).

Kvankam la plej multaj nun ekzistantaj lakĉizaĵoj estas de la dinastioj [[Ming]] kaj [[Qing]] la ĉefaj temoj de la skulptaĵoj komenciĝis dum la [[Dinastio Song]], kaj la evoluo de la temoj kaj la ĉizotekniko estis esence finita en la frua Ming. Tiuj temtipoj estis abstrakta formaranĝo ''guri'' (glavotenila), figuroj en pejzaĝo, aŭ birdoj kaj plantoj. Krome aldoneblas kelkaj dezajnoj kun religiaj simboloj, bestoj, bonaŭguraj karaktroj (ekz. &quot;dekstro&quot;) kaj imperiaj drakoj.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt;
[[File:Oval Tray (Duoyuan Pan) with Pavilion on a Garden Terrace LACMA M.81.125.1.jpg|thumb|''Tuoyuan pan'' (ovoforma pleto) kun homoj en pejzaĝo, 24.5 cm larĝa, dinastio Yuan]]

Lakĉizaĵoj povas inkludi multajn specojn de malgrandaj objektoj, sed plejparte estas praktike uzeblaj ujoj, ekzemple skatoloj, teleroj. Oni faris kelkajn ekranojn kaj {{n|ĉinaj mebloj}}. Oni malofte kombinis ĝin kun lakpentrado kaj aliaj teknikoj de lakornamado.&lt;ref&gt;Watt and Ford, 3&lt;/ref&gt;

==Historio==
Postaj ĉinaj aŭtoroj datis la eltrovon de lakĉizado je la [[Dinastio Tang]] (618–906), kaj multaj modernaj aŭtoroj mencias kelkajn armaĵajn pecojn el la malfrua Tang trovitajn en la [[Silka Vojo]] de [[Aurel Stein]] kaj nun tenatajn en la [[Brita Muzeo]].  Ili estas faritaj el ruĝa kaj nigra lako sur [[kamelo|kamela]] haŭto, sed la lako estas tre maldika (malpli ol milimetron dika), kaj impresas tre malsame, kun simplaj abstraktaj formoj sur malplena fono kaj preskaŭ neniu [[reliefo (arto)|reliefo]].&lt;ref&gt;Watt kaj Ford, 6–7; [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=228794&amp;partId=1&amp;searchText=Lacquer+armour+aurel+Stein&amp;page=1 British Museum collection database], vidu &quot;Curator's comments&quot;; Kuwayama, 13–14; Rawson, 175; Grove, &quot;Tang&quot;&lt;/ref&gt;

===Song===
La plejparto de la pluekzistantaj lakĉizaĵoj de la Song estas en la stilteknikoj ''guri'' kaj''tixi'',&lt;ref&gt;Watt and Ford, 29&lt;/ref&gt; sed ankaŭ en tiu periodo evoluis bilda stilo kaj komenciĝis la du aliaj specoj de [[ikonografio]], kiuj estis superregontaj la postan historion de lakĉizado, kvankam ili maloftas en pluekzistantaj ekzemploj el la Song.  Ambaŭ rilatas al alimedia [[ĉina arto]] kaj uzas la saman tiparon de ornamado por la randoj. La unua tipo de sceno estas homoj en pejzaĝo, derivita plejparte de {{Ill|lingvo=d|trad=Q919348|eo=ĉina pentrarto}} kaj [[ksilografio|ksilografiaj]] librilustrajoj; tiaj scenoj nur poste ektroviĝis en [[ĉina ceramiko]]. La tiparo de pejzaĝoj rapide atingis stabilan normon, kun malmultaj figuroj proksimaj al domo aŭ domoj, en ĝardeno, foje proksimaj al akvejo aŭ vojo. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q8195074|eo=okcidenta paradizo}} ne estas prezentita en lakĉizaĵoj, sed maksimume en [[koromandela lako]].&lt;ref&gt;von Ragué, Beatrix. 1982. ''Ein chinesischer Kaiserthron''. Berlin: Mann. 61.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Ĉizado]]</text>
      <sha1>5bvlyiyb6fw8dylphlwqusfp0izvdno</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365540</id>
      <parentid>9365539</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:38:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365540</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3916" sha1="lv061qo0502q7d28nvvjp8hfhmtcruv" xml:space="preserve">[[File:Lacquered box with character for luck, Qianlong Period.JPG|thumb|300px|Skatolo kun la karaktro por &quot;printempo&quot; ({{lang|zh|春}}), periodo [[Qianlong]], [[dinastio Qing]]. [[Nankina Muzeo]]]]
[[File:Rectangular Tray (Changfang Pan) with Sword-Pommel Pattern LACMA M.79.89.2.jpg|thumb|''Changfang Pan'' (ortangula pleto) kun glavotenila formraranĝo, nigra kun ruĝaj tavoloj, meza Ming (ĉ. 1450–1550)]]
'''Lakĉizado''' (ĉine 雕漆 ''diaoqi'') estas maniero ornami [[lakaĵo]]jn per ĉizado de dikega ekstera tavolo de lako. Ĝi evoluis nur en Ĉinujo&lt;ref&gt;Grove; Cinnabar&lt;/ref&gt; kaj ŝajne eltroviĝis en la 12-a jarcento p.K., kvankam aliaj lakaĵoj uziĝis en Ĉinujo de almenaŭ 3000 jaroj antaŭ la nuno.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt; Iom malsamaj stiloj, kiuj imitas ĝin, troviĝas en en {{Ill|lingvo=d|trad=|eo=Q2142516|eo=japana lakarto}}. Lakĉizado estas tre temporaba kaj lakĉizaĵoj ĉiam estis luksproduktoj. Ĉizita lako nomiĝas ĉine ''qidiao'' ({{lang|zh|漆雕}}).

Kvankam la plej multaj nun ekzistantaj lakĉizaĵoj estas de la dinastioj [[Ming]] kaj [[Qing]] la ĉefaj temoj de la skulptaĵoj komenciĝis dum la [[Dinastio Song]], kaj la evoluo de la temoj kaj la ĉizotekniko estis esence finita en la frua Ming. Tiuj temtipoj estis abstrakta formaranĝo ''guri'' (glavotenila), figuroj en pejzaĝo, aŭ birdoj kaj plantoj. Krome aldoneblas kelkaj dezajnoj kun religiaj simboloj, bestoj, bonaŭguraj karaktroj (ekz. &quot;dekstro&quot;) kaj imperiaj drakoj.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt;
[[File:Oval Tray (Duoyuan Pan) with Pavilion on a Garden Terrace LACMA M.81.125.1.jpg|thumb|''Tuoyuan pan'' (ovoforma pleto) kun homoj en pejzaĝo, 24.5 cm larĝa, dinastio Yuan]]

Lakĉizaĵoj povas inkludi multajn specojn de malgrandaj objektoj, sed plejparte estas praktike uzeblaj ujoj, ekzemple skatoloj, teleroj. Oni faris kelkajn ekranojn kaj [[ĉinaj mebloj|ĉinajn meblojn]]. Oni malofte kombinis ĝin kun lakpentrado kaj aliaj teknikoj de lakornamado.&lt;ref&gt;Watt and Ford, 3&lt;/ref&gt;

==Historio==
Postaj ĉinaj aŭtoroj datis la eltrovon de lakĉizado je la [[Dinastio Tang]] (618–906), kaj multaj modernaj aŭtoroj mencias kelkajn armaĵajn pecojn el la malfrua Tang trovitajn en la [[Silka Vojo]] de [[Aurel Stein]] kaj nun tenatajn en la [[Brita Muzeo]].  Ili estas faritaj el ruĝa kaj nigra lako sur [[kamelo|kamela]] haŭto, sed la lako estas tre maldika (malpli ol milimetron dika), kaj impresas tre malsame, kun simplaj abstraktaj formoj sur malplena fono kaj preskaŭ neniu [[reliefo (arto)|reliefo]].&lt;ref&gt;Watt kaj Ford, 6–7; [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=228794&amp;partId=1&amp;searchText=Lacquer+armour+aurel+Stein&amp;page=1 British Museum collection database], vidu &quot;Curator's comments&quot;; Kuwayama, 13–14; Rawson, 175; Grove, &quot;Tang&quot;&lt;/ref&gt;

===Song===
La plejparto de la pluekzistantaj lakĉizaĵoj de la Song estas en la stilteknikoj ''guri'' kaj''tixi'',&lt;ref&gt;Watt and Ford, 29&lt;/ref&gt; sed ankaŭ en tiu periodo evoluis bilda stilo kaj komenciĝis la du aliaj specoj de [[ikonografio]], kiuj estis superregontaj la postan historion de lakĉizado, kvankam ili maloftas en pluekzistantaj ekzemploj el la Song.  Ambaŭ rilatas al alimedia [[ĉina arto]] kaj uzas la saman tiparon de ornamado por la randoj. La unua tipo de sceno estas homoj en pejzaĝo, derivita plejparte de {{Ill|lingvo=d|trad=Q919348|eo=ĉina pentrarto}} kaj [[ksilografio|ksilografiaj]] librilustrajoj; tiaj scenoj nur poste ektroviĝis en [[ĉina ceramiko]]. La tiparo de pejzaĝoj rapide atingis stabilan normon, kun malmultaj figuroj proksimaj al domo aŭ domoj, en ĝardeno, foje proksimaj al akvejo aŭ vojo. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q8195074|eo=okcidenta paradizo}} ne estas prezentita en lakĉizaĵoj, sed maksimume en [[koromandela lako]].&lt;ref&gt;von Ragué, Beatrix. 1982. ''Ein chinesischer Kaiserthron''. Berlin: Mann. 61.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Ĉizado]]</text>
      <sha1>lv061qo0502q7d28nvvjp8hfhmtcruv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365541</id>
      <parentid>9365540</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:39:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Song */</comment>
      <origin>9365541</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3917" sha1="s8hgh5iruaoycyahrq2892n5j4051ml" xml:space="preserve">[[File:Lacquered box with character for luck, Qianlong Period.JPG|thumb|300px|Skatolo kun la karaktro por &quot;printempo&quot; ({{lang|zh|春}}), periodo [[Qianlong]], [[dinastio Qing]]. [[Nankina Muzeo]]]]
[[File:Rectangular Tray (Changfang Pan) with Sword-Pommel Pattern LACMA M.79.89.2.jpg|thumb|''Changfang Pan'' (ortangula pleto) kun glavotenila formraranĝo, nigra kun ruĝaj tavoloj, meza Ming (ĉ. 1450–1550)]]
'''Lakĉizado''' (ĉine 雕漆 ''diaoqi'') estas maniero ornami [[lakaĵo]]jn per ĉizado de dikega ekstera tavolo de lako. Ĝi evoluis nur en Ĉinujo&lt;ref&gt;Grove; Cinnabar&lt;/ref&gt; kaj ŝajne eltroviĝis en la 12-a jarcento p.K., kvankam aliaj lakaĵoj uziĝis en Ĉinujo de almenaŭ 3000 jaroj antaŭ la nuno.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt; Iom malsamaj stiloj, kiuj imitas ĝin, troviĝas en en {{Ill|lingvo=d|trad=|eo=Q2142516|eo=japana lakarto}}. Lakĉizado estas tre temporaba kaj lakĉizaĵoj ĉiam estis luksproduktoj. Ĉizita lako nomiĝas ĉine ''qidiao'' ({{lang|zh|漆雕}}).

Kvankam la plej multaj nun ekzistantaj lakĉizaĵoj estas de la dinastioj [[Ming]] kaj [[Qing]] la ĉefaj temoj de la skulptaĵoj komenciĝis dum la [[Dinastio Song]], kaj la evoluo de la temoj kaj la ĉizotekniko estis esence finita en la frua Ming. Tiuj temtipoj estis abstrakta formaranĝo ''guri'' (glavotenila), figuroj en pejzaĝo, aŭ birdoj kaj plantoj. Krome aldoneblas kelkaj dezajnoj kun religiaj simboloj, bestoj, bonaŭguraj karaktroj (ekz. &quot;dekstro&quot;) kaj imperiaj drakoj.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt;
[[File:Oval Tray (Duoyuan Pan) with Pavilion on a Garden Terrace LACMA M.81.125.1.jpg|thumb|''Tuoyuan pan'' (ovoforma pleto) kun homoj en pejzaĝo, 24.5 cm larĝa, dinastio Yuan]]

Lakĉizaĵoj povas inkludi multajn specojn de malgrandaj objektoj, sed plejparte estas praktike uzeblaj ujoj, ekzemple skatoloj, teleroj. Oni faris kelkajn ekranojn kaj [[ĉinaj mebloj|ĉinajn meblojn]]. Oni malofte kombinis ĝin kun lakpentrado kaj aliaj teknikoj de lakornamado.&lt;ref&gt;Watt and Ford, 3&lt;/ref&gt;

==Historio==
Postaj ĉinaj aŭtoroj datis la eltrovon de lakĉizado je la [[Dinastio Tang]] (618–906), kaj multaj modernaj aŭtoroj mencias kelkajn armaĵajn pecojn el la malfrua Tang trovitajn en la [[Silka Vojo]] de [[Aurel Stein]] kaj nun tenatajn en la [[Brita Muzeo]].  Ili estas faritaj el ruĝa kaj nigra lako sur [[kamelo|kamela]] haŭto, sed la lako estas tre maldika (malpli ol milimetron dika), kaj impresas tre malsame, kun simplaj abstraktaj formoj sur malplena fono kaj preskaŭ neniu [[reliefo (arto)|reliefo]].&lt;ref&gt;Watt kaj Ford, 6–7; [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=228794&amp;partId=1&amp;searchText=Lacquer+armour+aurel+Stein&amp;page=1 British Museum collection database], vidu &quot;Curator's comments&quot;; Kuwayama, 13–14; Rawson, 175; Grove, &quot;Tang&quot;&lt;/ref&gt;

===Song===
La plejparto de la pluekzistantaj lakĉizaĵoj de la Song estas en la stilteknikoj ''guri'' kaj ''tixi'',&lt;ref&gt;Watt and Ford, 29&lt;/ref&gt; sed ankaŭ en tiu periodo evoluis bilda stilo kaj komenciĝis la du aliaj specoj de [[ikonografio]], kiuj estis superregontaj la postan historion de lakĉizado, kvankam ili maloftas en pluekzistantaj ekzemploj el la Song.  Ambaŭ rilatas al alimedia [[ĉina arto]] kaj uzas la saman tiparon de ornamado por la randoj. La unua tipo de sceno estas homoj en pejzaĝo, derivita plejparte de {{Ill|lingvo=d|trad=Q919348|eo=ĉina pentrarto}} kaj [[ksilografio|ksilografiaj]] librilustrajoj; tiaj scenoj nur poste ektroviĝis en [[ĉina ceramiko]]. La tiparo de pejzaĝoj rapide atingis stabilan normon, kun malmultaj figuroj proksimaj al domo aŭ domoj, en ĝardeno, foje proksimaj al akvejo aŭ vojo. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q8195074|eo=okcidenta paradizo}} ne estas prezentita en lakĉizaĵoj, sed maksimume en [[koromandela lako]].&lt;ref&gt;von Ragué, Beatrix. 1982. ''Ein chinesischer Kaiserthron''. Berlin: Mann. 61.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Ĉizado]]</text>
      <sha1>s8hgh5iruaoycyahrq2892n5j4051ml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365542</id>
      <parentid>9365541</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T21:39:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Arbarulo</username>
        <id>135469</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365542</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3914" sha1="dojxwslwx6i6g9y66bi9w2ddqz49fbk" xml:space="preserve">[[File:Lacquered box with character for luck, Qianlong Period.JPG|thumb|300px|Skatolo kun la karaktro por &quot;printempo&quot; ({{lang|zh|春}}), periodo [[Qianlong]], [[dinastio Qing]]. [[Nankina Muzeo]]]]
[[File:Rectangular Tray (Changfang Pan) with Sword-Pommel Pattern LACMA M.79.89.2.jpg|thumb|''Changfang Pan'' (ortangula pleto) kun glavotenila formraranĝo, nigra kun ruĝaj tavoloj, meza Ming (ĉ. 1450–1550)]]
'''Lakĉizado''' (ĉine 雕漆 ''diaoqi'') estas maniero ornami [[lakaĵo]]jn per ĉizado de dikega ekstera tavolo de lako. Ĝi evoluis nur en Ĉinujo&lt;ref&gt;Grove; Cinnabar&lt;/ref&gt; kaj ŝajne eltroviĝis en la 12-a jarcento p.K., kvankam aliaj lakaĵoj uziĝis en Ĉinujo de almenaŭ 3000 jaroj antaŭ la nuno.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt; Iom malsamaj stiloj, kiuj imitas ĝin, troviĝas en {{Ill|lingvo=d|trad=|eo=Q2142516|eo=japana lakarto}}. Lakĉizado estas tre temporaba kaj lakĉizaĵoj ĉiam estis luksproduktoj. Ĉizita lako nomiĝas ĉine ''qidiao'' ({{lang|zh|漆雕}}).

Kvankam la plej multaj nun ekzistantaj lakĉizaĵoj estas de la dinastioj [[Ming]] kaj [[Qing]] la ĉefaj temoj de la skulptaĵoj komenciĝis dum la [[Dinastio Song]], kaj la evoluo de la temoj kaj la ĉizotekniko estis esence finita en la frua Ming. Tiuj temtipoj estis abstrakta formaranĝo ''guri'' (glavotenila), figuroj en pejzaĝo, aŭ birdoj kaj plantoj. Krome aldoneblas kelkaj dezajnoj kun religiaj simboloj, bestoj, bonaŭguraj karaktroj (ekz. &quot;dekstro&quot;) kaj imperiaj drakoj.&lt;ref&gt;Grove&lt;/ref&gt;
[[File:Oval Tray (Duoyuan Pan) with Pavilion on a Garden Terrace LACMA M.81.125.1.jpg|thumb|''Tuoyuan pan'' (ovoforma pleto) kun homoj en pejzaĝo, 24.5 cm larĝa, dinastio Yuan]]

Lakĉizaĵoj povas inkludi multajn specojn de malgrandaj objektoj, sed plejparte estas praktike uzeblaj ujoj, ekzemple skatoloj, teleroj. Oni faris kelkajn ekranojn kaj [[ĉinaj mebloj|ĉinajn meblojn]]. Oni malofte kombinis ĝin kun lakpentrado kaj aliaj teknikoj de lakornamado.&lt;ref&gt;Watt and Ford, 3&lt;/ref&gt;

==Historio==
Postaj ĉinaj aŭtoroj datis la eltrovon de lakĉizado je la [[Dinastio Tang]] (618–906), kaj multaj modernaj aŭtoroj mencias kelkajn armaĵajn pecojn el la malfrua Tang trovitajn en la [[Silka Vojo]] de [[Aurel Stein]] kaj nun tenatajn en la [[Brita Muzeo]].  Ili estas faritaj el ruĝa kaj nigra lako sur [[kamelo|kamela]] haŭto, sed la lako estas tre maldika (malpli ol milimetron dika), kaj impresas tre malsame, kun simplaj abstraktaj formoj sur malplena fono kaj preskaŭ neniu [[reliefo (arto)|reliefo]].&lt;ref&gt;Watt kaj Ford, 6–7; [http://www.britishmuseum.org/research/collection_online/collection_object_details.aspx?objectId=228794&amp;partId=1&amp;searchText=Lacquer+armour+aurel+Stein&amp;page=1 British Museum collection database], vidu &quot;Curator's comments&quot;; Kuwayama, 13–14; Rawson, 175; Grove, &quot;Tang&quot;&lt;/ref&gt;

===Song===
La plejparto de la pluekzistantaj lakĉizaĵoj de la Song estas en la stilteknikoj ''guri'' kaj ''tixi'',&lt;ref&gt;Watt and Ford, 29&lt;/ref&gt; sed ankaŭ en tiu periodo evoluis bilda stilo kaj komenciĝis la du aliaj specoj de [[ikonografio]], kiuj estis superregontaj la postan historion de lakĉizado, kvankam ili maloftas en pluekzistantaj ekzemploj el la Song.  Ambaŭ rilatas al alimedia [[ĉina arto]] kaj uzas la saman tiparon de ornamado por la randoj. La unua tipo de sceno estas homoj en pejzaĝo, derivita plejparte de {{Ill|lingvo=d|trad=Q919348|eo=ĉina pentrarto}} kaj [[ksilografio|ksilografiaj]] librilustrajoj; tiaj scenoj nur poste ektroviĝis en [[ĉina ceramiko]]. La tiparo de pejzaĝoj rapide atingis stabilan normon, kun malmultaj figuroj proksimaj al domo aŭ domoj, en ĝardeno, foje proksimaj al akvejo aŭ vojo. La {{Ill|lingvo=d|trad=Q8195074|eo=okcidenta paradizo}} ne estas prezentita en lakĉizaĵoj, sed maksimume en [[koromandela lako]].&lt;ref&gt;von Ragué, Beatrix. 1982. ''Ein chinesischer Kaiserthron''. Berlin: Mann. 61.&lt;/ref&gt;

==Referencoj==
&lt;references/&gt;

[[Kategorio:Ĉizado]]</text>
      <sha1>dojxwslwx6i6g9y66bi9w2ddqz49fbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Goldmania bella</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942838</id>
    <redirect title="Cinamvosta kolibro" />
    <revision>
      <id>9365547</id>
      <timestamp>2026-05-02T21:47:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Cinamvosta kolibro]]</comment>
      <origin>9365547</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34" sha1="2v3s6k0ugb85mw3wr2wpqjqw15l726o" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Cinamvosta kolibro]]</text>
      <sha1>2v3s6k0ugb85mw3wr2wpqjqw15l726o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eupherusa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942839</id>
    <revision>
      <id>9365564</id>
      <timestamp>2026-05-02T22:36:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{kursiva titolo}} {{Taksonomio |nomo = ''Eupherusa'' |koloro = pink |dosiero = Blue-capped Hummingbird-edited.jpg |priskribo de dosiero = [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'') |grando de dosiero = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]'' |genro = '...&quot;</comment>
      <origin>9365564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2976" sha1="g0tpwpqjkqdmg1g4fhqq80jjib7ly6r" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Eupherusa''
|koloro = pink
|dosiero = Blue-capped Hummingbird-edited.jpg
|priskribo de dosiero = [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'')
|grando de dosiero = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]''
|genro = '''''Eupherusa'''''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1857
| sinonimo = 
}}
'''''Eupherusa''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas kvin speciojn, kiuj vivas en [[Meksiko]] kaj aliaj landoj de [[Centrameriko]].

==Specioj==
La kvin specioj estas jenaj:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=6a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[Meksika kolibro]], ''Eupherusa ridgwayi''
* [[Bluĉapa kolibro]], ''Eupherusa cyanophrys''
* [[Strivosta kolibro]], ''Eupherusa eximia''
* [[Nigraventra kolibro]], ''Eupherusa nigriventris''
* [[Gerera kolibro]], ''Eupherusa poliocerca''

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&amp;nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Eupherusa}}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Birdoj de Meksiko]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]</text>
      <sha1>g0tpwpqjkqdmg1g4fhqq80jjib7ly6r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365565</id>
      <parentid>9365564</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Specioj */</comment>
      <origin>9365565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3864" sha1="piig7a2h3p6os7eafqc74pdm78pp0pe" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Eupherusa''
|koloro = pink
|dosiero = Blue-capped Hummingbird-edited.jpg
|priskribo de dosiero = [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'')
|grando de dosiero = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]''
|genro = '''''Eupherusa'''''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1857
| sinonimo = 
}}
'''''Eupherusa''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas kvin speciojn, kiuj vivas en [[Meksiko]] kaj aliaj landoj de [[Centrameriko]].

==Specioj==
La kvin specioj estas jenaj:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=6a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[Meksika kolibro]], ''Eupherusa ridgwayi''
* [[Bluĉapa kolibro]], ''Eupherusa cyanophrys''
* [[Strivosta kolibro]], ''Eupherusa eximia''
* [[Nigraventra kolibro]], ''Eupherusa nigriventris''
* [[Gerera kolibro]], ''Eupherusa poliocerca''

The Mexican woodnymph was formerly placed in the genus ''[[Thalurania]]'' with other species with &quot;woodnymph&quot; in their English names. A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that ''Thalurania'' was [[monophyletic|non-monophyletic]] and that the Mexican woodnymph is closely related to species in ''Eupherusa''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; Based on this result the Mexican woodnymph is now placed in ''Eupherusa''.&lt;ref name=ioc/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&amp;nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Eupherusa}}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Birdoj de Meksiko]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]</text>
      <sha1>piig7a2h3p6os7eafqc74pdm78pp0pe</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365573</id>
      <parentid>9365565</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T22:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Specioj */</comment>
      <origin>9365573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4121" sha1="oo69ibxaaaymcd6xjn3qnya80qxqw1o" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{kursiva titolo}}
{{Taksonomio
|nomo = ''Eupherusa''
|koloro = pink
|dosiero = Blue-capped Hummingbird-edited.jpg
|priskribo de dosiero = [[Bluĉapa kolibro]] (''Eupherusa cyanophrys'')
|grando de dosiero = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|subfamilio = [[Trokilenoj]] ''[[Trochilinae]]''
|genro = '''''Eupherusa'''''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1857
| sinonimo = 
}}
'''''Eupherusa''''' estas genro de [[kolibro]]j en la familio [[Trokiledoj]], kiu enhavas kvin speciojn, kiuj vivas en [[Meksiko]] kaj aliaj landoj de [[Centrameriko]].

==Specioj==
La kvin specioj estas jenaj:&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | accessdate=6a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt;
* [[Meksika kolibro]], ''Eupherusa ridgwayi'' (Nelson, 1900) okcidenta Meksiko. VU
* [[Bluĉapa kolibro]], ''Eupherusa cyanophrys'' (Rowley &amp; Orr, 1964) [[Suda Patrinmontaro]] en [[Oaxaca]]. EN
* [[Strivosta kolibro]], ''Eupherusa eximia'' (Delattre, 1843) sudorienta Meksiko ĝis Panamo. LC
* [[Nigraventra kolibro]], ''Eupherusa nigriventris'' (Lawrence, 1868) Kostariko kaj Panamo. LC
* [[Gerera kolibro]], ''Eupherusa poliocerca'' Elliot, 1871) Suda Patrinmontaro en [[Gerero]] kaj plej okcidenta [[Oaxaca]], Meksiko. NT

La Meksika kolibro estis iam metita en la genron ''[[Thalurania]]'' kun aliaj specioj nomitaj &quot;nimfokolibroj&quot;. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Thalurania'' estas ne-monofiletika kaj ke la Meksika kolibro estas proksime rilata al la specioj en ''Eupherusa''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; Surbaze de tiu rezulto ankaŭ la Meksika kolibro estas nun metita en ''Eupherusa''.&lt;ref name=ioc/&gt;

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* Peterson, A. T., Stiles, F. G., kaj Schuchmann, K. L. 1999. Woodnymphs (Thalurania). pp.&amp;nbsp;585–586 in: del Hoyo, J., Elliott, A., kaj Sargatal, J. eds. 1999. ''Handbook of the Birds of the World.'' Vol. 5. Barn-owls to Hummingbirds. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|84-87334-25-3}}

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Eupherusa}}

{{Projektoj}}

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Birdoj de Meksiko]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]</text>
      <sha1>oo69ibxaaaymcd6xjn3qnya80qxqw1o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Meksika kolibro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942840</id>
    <revision>
      <id>9365578</id>
      <timestamp>2026-05-02T23:00:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{redaktata}} {{Taksonomio |nomo = Meksika kolibro |koloro = pink |dosiero = Mexican Woodnymph (14544829494).jpg |priskribo de dosiero =  |grando de dosiero = 200ra |dosiero2 =  |priskribo de dosiero2 =  |grando de dosiero2 = 200ra |regno = [[Animaloj]] ''Animalia'' |filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata'' |klaso = [[Birdoj]] ''Aves'' |ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes'' |familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae'' |genro = ''[[Eupherusa]]'' |genro aŭtoritato = John...&quot;</comment>
      <origin>9365578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9480" sha1="qefe7uouatse90luieeyvtqha3a3fpl" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Meksika kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Mexican Woodnymph (14544829494).jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Eupherusa]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1857
|specio = '''Meksika kolibro''' ''E. ridgwayi''
|statuso = VU
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2018 |title=''Thalurania ridgwayi'' |volume=2018 |article-number=e.T22687383A131473808 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22687383A131473808.en |access-date=30a de Majo 2025}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Eupherusa ridgwayi''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1900)
|vikispecio = ''Eupherusa ridgwayi''
|komunejo = ''Eupherusa ridgwayi''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Meksika kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Eupherusa ridgwayi'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvin specioj en la genro ''[[Eupherusa]]''. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Meksiko]]. Ĝi vivas en subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj kaj plantejoj de malaltaj teroj/antaŭmontaraj arbaroj, manĝante flornektaron kaj insektojn. Meksikaj kolibroj estas vundeblaj, minacataj pro [[habitatoperdo]] pro [[senarbarigo]].

== Taksonomio ==
The Mexican woodnymph was formerly placed in the genus ''[[Thalurania]]'' that contains other species with &quot;woodnymph&quot; in their English names. A [[molecular phylogenetic]] study published in 2014 found that ''Thalurania'' was [[monophyletic|non-monophyletic]] and that the Mexican woodnymph is closely related to species in the genus ''[[Eupherusa]]''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | pmid=24704078 | doi-access=free | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; Based on this result the Mexican woodnymph is now placed in ''Eupherusa''.&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=July 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=6 January 2020 }}&lt;/ref&gt; The Mexican woodnymph is [[Monotypic taxon|monotypic]]: there are no recognised [[subspecies]].&lt;ref name=ioc/&gt;

== Aspekto ==
Mexican woodnymphs are small birds, generally {{convert|9–10|cm}} long. Females weigh around {{convert|3.5|g}} and males weigh from {{convert|3.5|to|4.2|g}}. Males have a straight black bill, mostly green body, a dull green chest, a blue-black forked tail, and an indigo [[Crown (anatomy)|crown]]. Females are similar, mostly green with darker green tail and wings, a light gray chest. They lack the characteristic indigo crown, instead have a white spot behind their eyes and green disks on the sides of their chest.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

One known vocalization consists of an irregular series of 2–4 quick notes. Their call has been described as a &quot;liquid rattle&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite taxon|BOW|author=A. Townsend Peterson |author2= Peter F. D. Boesman |date=2021-08-18|title=Mexican Woodnymph (''Eupherusa ridgwayi'')|version=1.1 |doi=10.2173/bow.mexwoo1.01 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/mexwoo1/cur/introduction|language=en|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== Distribuo kaj habitato ==
Mexican woodnymphs live exclusively in the northern mountains of western [[Mexico]], with habitat in the states of [[Nayarit]], [[Jalisco]] and [[Colima]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Velásquez|first=Armando Valdés|title=Taxonomy, Phylogeny, and Biogeography of the Hummingbird Genus ''Thalurania'' GOULD, 1848 (Aves: Trochilidae)|url=https://www.academia.edu/663527|journal=Fakultät der Rheinischen Friedrich|date=January 2003 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Monroe|first1=Burt L.|last2=Banks|first2=Richard C.|last3=Fitzpatrick|first3=John W.|last4=Howell|first4=Thomas R.|last5=Johnson|first5=Ned K.|last6=Ouellet|first6=Henri|last7=Remsen|first7=J. V.|last8=Storer|first8=Robert W.|date=1993|title=Thirty-Ninth Supplement to the American Ornithologists' Union Check-List of North American Birds|journal=The Auk|volume=110|issue=3|pages=675–682|doi=10.2307/4088450|jstor=4088450|issn=0004-8038}}&lt;/ref&gt; They are not [[migration (ecology)|migratory]] and spend the whole year in their small range. They are the northernmost species of their genus.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Although there is little known of the specific habitat requirements for Mexican woodnymphs, we are aware that they reside in humid forests, canyons and foothills at elevations of {{convert|250–1200|m}}.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; They can be found at the forest and open woodland,&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; and may inhabit some coffee plantations.

== Kutimaro ==
=== Reproduktado ===
Mexican woodnymphs breed in February and March.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; They are [[Sexual dimorphism|sexually dimorphic]], and it is believed that male hummingbirds are [[Sexual selection|sexually selected]] for based on their feather arrangement and coloring, resulting in a wide range of colors and looks.

===Manĝado===
Mexican woodnymphs are [[Nectarivore|nectivorous]] and [[Insectivore|insectivorous]]. They feed primarily on flower nectar from a variety of flowering plants, including: [[Rubiaceae]], [[Zingiberaceae]] and [[epiphyte]]s. They also eat arthropods by catching them in the air or eating them off vegetation.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Konservostatuso ==
Mexican woodnymphs are listed as [[Vulnerable species|vulnerable]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Arizmendi|first1=M. C.|last2=Berlanga|first2=H.|last3=Rodríguez-Flores|first3=C.|last4=Vargas-Canales|first4=V.|last5=Montes-Leyva|first5=L.|last6=Lira|first6=R.|date=October 2016|title=Hummingbird Conservation in Mexico: The Natural Protected Areas System|url=https://bioone.org/journals/natural-areas-journal/volume-36/issue-4/043.036.0404/Hummingbird-Conservation-in-Mexico-The-Natural-Protected-Areas-System/10.3375/043.036.0404.full|journal=Natural Areas Journal|volume=36|issue=4|pages=366–376|doi=10.3375/043.036.0404|s2cid=88558681|issn=0885-8608|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; due to [[habitat loss]].&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=BirdLife International|date=2020|title=Mexican Woodnymph|url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mexican-woodnymph-eupherusa-ridgwayi|website=DataZone}}&lt;/ref&gt; As evident from their restricted range, they are dependent on the forest health of western Mexico, where [[deforestation]] is threatening the habitat. Unfortunately, since there is little information on their habitat needs and [[natural history]], there is insufficient data on how to protect this species.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Eupherusa ridgwayi}}
*[https://www.oiseaux.net/birds/mexican.woodnymph.html Bildoj, kanto kaj distribumapo]
*[https://sora.unm.edu/sites/default/files/Escalante-Pliego%20and%20Peterson%201992.pdf Nimfokolibroj]

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Meksiko]]</text>
      <sha1>qefe7uouatse90luieeyvtqha3a3fpl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365580</id>
      <parentid>9365578</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T23:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Taksonomio */</comment>
      <origin>9365580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9430" sha1="ibbxigmxu8xyh8pqjpu32oiwcejmks7" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Meksika kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Mexican Woodnymph (14544829494).jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Eupherusa]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1857
|specio = '''Meksika kolibro''' ''E. ridgwayi''
|statuso = VU
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2018 |title=''Thalurania ridgwayi'' |volume=2018 |article-number=e.T22687383A131473808 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22687383A131473808.en |access-date=30a de Majo 2025}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Eupherusa ridgwayi''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1900)
|vikispecio = ''Eupherusa ridgwayi''
|komunejo = ''Eupherusa ridgwayi''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Meksika kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Eupherusa ridgwayi'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvin specioj en la genro ''[[Eupherusa]]''. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Meksiko]]. Ĝi vivas en subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj kaj plantejoj de malaltaj teroj/antaŭmontaraj arbaroj, manĝante flornektaron kaj insektojn. Meksikaj kolibroj estas vundeblaj, minacataj pro [[habitatoperdo]] pro [[senarbarigo]].

== Taksonomio ==
La Meksika kolibro estis iam metita en la genron ''[[Thalurania]]'' kun aliaj specioj nomitaj &quot;nimfokolibroj&quot;. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Thalurania'' estas ne-monofiletika kaj ke la Meksika kolibro estas proksime rilata al la specioj en ''Eupherusa''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; Surbaze de tiu rezulto ankaŭ la Meksika kolibro estas nun metita en ''Eupherusa''.&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=6a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt; La Meksika kolibro estas [[Monotipa taksono|monotipa]]: ne estas agnoskita [[subspecio]].&lt;ref name=ioc/&gt;

== Aspekto ==
Mexican woodnymphs are small birds, generally {{convert|9–10|cm}} long. Females weigh around {{convert|3.5|g}} and males weigh from {{convert|3.5|to|4.2|g}}. Males have a straight black bill, mostly green body, a dull green chest, a blue-black forked tail, and an indigo [[Crown (anatomy)|crown]]. Females are similar, mostly green with darker green tail and wings, a light gray chest. They lack the characteristic indigo crown, instead have a white spot behind their eyes and green disks on the sides of their chest.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

One known vocalization consists of an irregular series of 2–4 quick notes. Their call has been described as a &quot;liquid rattle&quot;.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite taxon|BOW|author=A. Townsend Peterson |author2= Peter F. D. Boesman |date=2021-08-18|title=Mexican Woodnymph (''Eupherusa ridgwayi'')|version=1.1 |doi=10.2173/bow.mexwoo1.01 |url=https://birdsoftheworld.org/bow/species/mexwoo1/cur/introduction|language=en|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

== Distribuo kaj habitato ==
Mexican woodnymphs live exclusively in the northern mountains of western [[Mexico]], with habitat in the states of [[Nayarit]], [[Jalisco]] and [[Colima]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Velásquez|first=Armando Valdés|title=Taxonomy, Phylogeny, and Biogeography of the Hummingbird Genus ''Thalurania'' GOULD, 1848 (Aves: Trochilidae)|url=https://www.academia.edu/663527|journal=Fakultät der Rheinischen Friedrich|date=January 2003 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Monroe|first1=Burt L.|last2=Banks|first2=Richard C.|last3=Fitzpatrick|first3=John W.|last4=Howell|first4=Thomas R.|last5=Johnson|first5=Ned K.|last6=Ouellet|first6=Henri|last7=Remsen|first7=J. V.|last8=Storer|first8=Robert W.|date=1993|title=Thirty-Ninth Supplement to the American Ornithologists' Union Check-List of North American Birds|journal=The Auk|volume=110|issue=3|pages=675–682|doi=10.2307/4088450|jstor=4088450|issn=0004-8038}}&lt;/ref&gt; They are not [[migration (ecology)|migratory]] and spend the whole year in their small range. They are the northernmost species of their genus.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Although there is little known of the specific habitat requirements for Mexican woodnymphs, we are aware that they reside in humid forests, canyons and foothills at elevations of {{convert|250–1200|m}}.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; They can be found at the forest and open woodland,&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; and may inhabit some coffee plantations.

== Kutimaro ==
=== Reproduktado ===
Mexican woodnymphs breed in February and March.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; They are [[Sexual dimorphism|sexually dimorphic]], and it is believed that male hummingbirds are [[Sexual selection|sexually selected]] for based on their feather arrangement and coloring, resulting in a wide range of colors and looks.

===Manĝado===
Mexican woodnymphs are [[Nectarivore|nectivorous]] and [[Insectivore|insectivorous]]. They feed primarily on flower nectar from a variety of flowering plants, including: [[Rubiaceae]], [[Zingiberaceae]] and [[epiphyte]]s. They also eat arthropods by catching them in the air or eating them off vegetation.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Konservostatuso ==
Mexican woodnymphs are listed as [[Vulnerable species|vulnerable]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Arizmendi|first1=M. C.|last2=Berlanga|first2=H.|last3=Rodríguez-Flores|first3=C.|last4=Vargas-Canales|first4=V.|last5=Montes-Leyva|first5=L.|last6=Lira|first6=R.|date=October 2016|title=Hummingbird Conservation in Mexico: The Natural Protected Areas System|url=https://bioone.org/journals/natural-areas-journal/volume-36/issue-4/043.036.0404/Hummingbird-Conservation-in-Mexico-The-Natural-Protected-Areas-System/10.3375/043.036.0404.full|journal=Natural Areas Journal|volume=36|issue=4|pages=366–376|doi=10.3375/043.036.0404|s2cid=88558681|issn=0885-8608|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; due to [[habitat loss]].&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=BirdLife International|date=2020|title=Mexican Woodnymph|url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mexican-woodnymph-eupherusa-ridgwayi|website=DataZone}}&lt;/ref&gt; As evident from their restricted range, they are dependent on the forest health of western Mexico, where [[deforestation]] is threatening the habitat. Unfortunately, since there is little information on their habitat needs and [[natural history]], there is insufficient data on how to protect this species.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Eupherusa ridgwayi}}
*[https://www.oiseaux.net/birds/mexican.woodnymph.html Bildoj, kanto kaj distribumapo]
*[https://sora.unm.edu/sites/default/files/Escalante-Pliego%20and%20Peterson%201992.pdf Nimfokolibroj]

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Meksiko]]</text>
      <sha1>ibbxigmxu8xyh8pqjpu32oiwcejmks7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365581</id>
      <parentid>9365580</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T23:35:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aspekto */</comment>
      <origin>9365581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9277" sha1="kr4xzzyf7tchwo3jqp5uqxuixd94l00" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Meksika kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Mexican Woodnymph (14544829494).jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Eupherusa]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1857
|specio = '''Meksika kolibro''' ''E. ridgwayi''
|statuso = VU
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2018 |title=''Thalurania ridgwayi'' |volume=2018 |article-number=e.T22687383A131473808 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22687383A131473808.en |access-date=30a de Majo 2025}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Eupherusa ridgwayi''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1900)
|vikispecio = ''Eupherusa ridgwayi''
|komunejo = ''Eupherusa ridgwayi''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Meksika kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Eupherusa ridgwayi'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvin specioj en la genro ''[[Eupherusa]]''. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Meksiko]]. Ĝi vivas en subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj kaj plantejoj de malaltaj teroj/antaŭmontaraj arbaroj, manĝante flornektaron kaj insektojn. Meksikaj kolibroj estas vundeblaj, minacataj pro [[habitatoperdo]] pro [[senarbarigo]].

== Taksonomio ==
La Meksika kolibro estis iam metita en la genron ''[[Thalurania]]'' kun aliaj specioj nomitaj &quot;nimfokolibroj&quot;. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Thalurania'' estas ne-monofiletika kaj ke la Meksika kolibro estas proksime rilata al la specioj en ''Eupherusa''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; Surbaze de tiu rezulto ankaŭ la Meksika kolibro estas nun metita en ''Eupherusa''.&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=6a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt; La Meksika kolibro estas [[Monotipa taksono|monotipa]]: ne estas agnoskita [[subspecio]].&lt;ref name=ioc/&gt;

== Aspekto ==
Meksikaj kolibroj estas malgrandaj birdoj, ĝenerale 9–10 centimetrojn longaj. Inoj pezas ĉirkaŭ 3,5 gramojn kaj maskloj pezas de 3,5 ĝis 4,2 gramojn. Maskloj havas rektan nigran bekon, plejparte verdan korpon, obtuze verdan bruston, blu-nigran forkoforman voston kaj indigan kronon. Inoj estas similaj, plejparte verdaj kun pli malhelverda vosto kaj flugiloj, kaj helgriza brusto. Al ili mankas la karakteriza indiga krono, anstataŭe ili havas blankan makulon malantaŭ la okuloj kaj verdajn diskojn sur la flankoj de la brusto.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt; A. Townsend Peterson; Peter F. D. Boesman (2021-08-18). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/mexwoo1/cur/introduction &quot;Mexican Woodnymph (Eupherusa ridgwayi)&quot;.] Birds of the World Online. 1.1. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.mexwoo1.01. &lt;/ref&gt;

== Distribuo kaj habitato ==
Mexican woodnymphs live exclusively in the northern mountains of western [[Mexico]], with habitat in the states of [[Nayarit]], [[Jalisco]] and [[Colima]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Velásquez|first=Armando Valdés|title=Taxonomy, Phylogeny, and Biogeography of the Hummingbird Genus ''Thalurania'' GOULD, 1848 (Aves: Trochilidae)|url=https://www.academia.edu/663527|journal=Fakultät der Rheinischen Friedrich|date=January 2003 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Monroe|first1=Burt L.|last2=Banks|first2=Richard C.|last3=Fitzpatrick|first3=John W.|last4=Howell|first4=Thomas R.|last5=Johnson|first5=Ned K.|last6=Ouellet|first6=Henri|last7=Remsen|first7=J. V.|last8=Storer|first8=Robert W.|date=1993|title=Thirty-Ninth Supplement to the American Ornithologists' Union Check-List of North American Birds|journal=The Auk|volume=110|issue=3|pages=675–682|doi=10.2307/4088450|jstor=4088450|issn=0004-8038}}&lt;/ref&gt; They are not [[migration (ecology)|migratory]] and spend the whole year in their small range. They are the northernmost species of their genus.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Although there is little known of the specific habitat requirements for Mexican woodnymphs, we are aware that they reside in humid forests, canyons and foothills at elevations of {{convert|250–1200|m}}.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; They can be found at the forest and open woodland,&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; and may inhabit some coffee plantations.

== Kutimaro ==
=== Reproduktado ===
Mexican woodnymphs breed in February and March.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; They are [[Sexual dimorphism|sexually dimorphic]], and it is believed that male hummingbirds are [[Sexual selection|sexually selected]] for based on their feather arrangement and coloring, resulting in a wide range of colors and looks.

===Manĝado===
Mexican woodnymphs are [[Nectarivore|nectivorous]] and [[Insectivore|insectivorous]]. They feed primarily on flower nectar from a variety of flowering plants, including: [[Rubiaceae]], [[Zingiberaceae]] and [[epiphyte]]s. They also eat arthropods by catching them in the air or eating them off vegetation.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Konservostatuso ==
Mexican woodnymphs are listed as [[Vulnerable species|vulnerable]]&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Arizmendi|first1=M. C.|last2=Berlanga|first2=H.|last3=Rodríguez-Flores|first3=C.|last4=Vargas-Canales|first4=V.|last5=Montes-Leyva|first5=L.|last6=Lira|first6=R.|date=October 2016|title=Hummingbird Conservation in Mexico: The Natural Protected Areas System|url=https://bioone.org/journals/natural-areas-journal/volume-36/issue-4/043.036.0404/Hummingbird-Conservation-in-Mexico-The-Natural-Protected-Areas-System/10.3375/043.036.0404.full|journal=Natural Areas Journal|volume=36|issue=4|pages=366–376|doi=10.3375/043.036.0404|s2cid=88558681|issn=0885-8608|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; due to [[habitat loss]].&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=BirdLife International|date=2020|title=Mexican Woodnymph|url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mexican-woodnymph-eupherusa-ridgwayi|website=DataZone}}&lt;/ref&gt; As evident from their restricted range, they are dependent on the forest health of western Mexico, where [[deforestation]] is threatening the habitat. Unfortunately, since there is little information on their habitat needs and [[natural history]], there is insufficient data on how to protect this species.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Eupherusa ridgwayi}}
*[https://www.oiseaux.net/birds/mexican.woodnymph.html Bildoj, kanto kaj distribumapo]
*[https://sora.unm.edu/sites/default/files/Escalante-Pliego%20and%20Peterson%201992.pdf Nimfokolibroj]

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Meksiko]]</text>
      <sha1>kr4xzzyf7tchwo3jqp5uqxuixd94l00</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365582</id>
      <parentid>9365581</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T23:43:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <origin>9365582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9179" sha1="04tuplfunl3d5lzxp3w2d66ro0h4gwy" xml:space="preserve">{{redaktata}}
{{Taksonomio
|nomo = Meksika kolibro
|koloro = pink
|dosiero = Mexican Woodnymph (14544829494).jpg
|priskribo de dosiero = 
|grando de dosiero = 200ra
|dosiero2 = 
|priskribo de dosiero2 = 
|grando de dosiero2 = 200ra
|regno = [[Animaloj]] ''Animalia''
|filumo = [[Ĥorduloj]] ''Chordata''
|klaso = [[Birdoj]] ''Aves''
|ordo = [[Apodoformaj]] ''Apodiformes''
|familio = [[Trokiledoj]] ''Trochilidae''
|genro = ''[[Eupherusa]]''
|genro aŭtoritato = [[John Gould|Gould]], 1857
|specio = '''Meksika kolibro''' ''E. ridgwayi''
|statuso = VU
| statuso_sistemo = IUCN3.1
| statuso_ref = &lt;ref&gt;{{cite iucn |author=BirdLife International. |year=2018 |title=''Thalurania ridgwayi'' |volume=2018 |article-number=e.T22687383A131473808 |doi=10.2305/IUCN.UK.2018-2.RLTS.T22687383A131473808.en |access-date=30a de Majo 2025}}&lt;/ref&gt;
|dunomo = ''Eupherusa ridgwayi''
|dunomo aŭtoritato = ([[Edward William Nelson|Nelson]], 1900)
|vikispecio = ''Eupherusa ridgwayi''
|komunejo = ''Eupherusa ridgwayi''
|sinonimo= 
|mapo de vivoteritorioj = 
|mapo de vivoteritorioj larĝo = 200px
|priskribo de mapo de vivoteritorioj = 
}}
La '''Meksika kolibro''',&lt;ref name=&quot;OT&quot;&gt;[https://docs.google.com/spreadsheets/d/16A2_lMQC_hGBBQUFjpT-gnhFrv65LExYkxiRjx95sUs/edit?usp=sharing Ornitologia taksonomio].&lt;/ref&gt; ''Eupherusa ridgwayi'', estas [[kolibro]] de la subfamilio [[Trokilenoj]]. Ĝi estas unu el la kvin specioj en la genro ''[[Eupherusa]]''. Ĝi estas [[endemio]] de okcidenta [[Meksiko]]. Ĝi vivas en subtropikaj aŭ tropikaj humidaj arbaroj kaj plantejoj de malaltaj teroj/antaŭmontaraj arbaroj, manĝante flornektaron kaj insektojn. Meksikaj kolibroj estas vundeblaj, minacataj pro [[habitatoperdo]] pro [[senarbarigo]].

== Taksonomio ==
La Meksika kolibro estis iam metita en la genron ''[[Thalurania]]'' kun aliaj specioj nomitaj &quot;nimfokolibroj&quot;. Studo pri [[molekula filogenetiko]] publikigita en 2014 trovis, ke ''Thalurania'' estas ne-monofiletika kaj ke la Meksika kolibro estas proksime rilata al la specioj en ''Eupherusa''.&lt;ref&gt;{{ cite journal | last1=McGuire | first1=J. | last2=Witt | first2=C. | last3=Remsen | first3=J.V. | last4=Corl | first4=A. | last5=Rabosky | first5=D. | last6=Altshuler | first6=D. | last7=Dudley | first7=R. | date=2014 | title=Molecular phylogenetics and the diversification of hummingbirds | journal=Current Biology | volume=24 | issue=8 | pages=910–916 | doi=10.1016/j.cub.2014.03.016 | doi-access=free | pmid=24704078 | bibcode=2014CBio...24..910M }}&lt;/ref&gt; Surbaze de tiu rezulto ankaŭ la Meksika kolibro estas nun metita en ''Eupherusa''.&lt;ref name=ioc&gt;{{cite web| editor1-last=Gill | editor1-first=Frank | editor1-link=Frank Gill (ornithologist) | editor2-last=Donsker | editor2-first=David | editor3-last=Rasmussen | editor3-first=Pamela | editor3-link=Pamela Rasmussen | date=Julio 2020 | title=Hummingbirds | work=IOC World Bird List Version 10.2 | url=http://www.worldbirdnames.org/bow/hummingbirds/ | publisher=International Ornithologists' Union | access-date=6a de Januaro 2020 }}&lt;/ref&gt; La Meksika kolibro estas [[Monotipa taksono|monotipa]]: ne estas agnoskita [[subspecio]].&lt;ref name=ioc/&gt;

== Aspekto ==
Meksikaj kolibroj estas malgrandaj birdoj, ĝenerale 9–10 centimetrojn longaj. Inoj pezas ĉirkaŭ 3,5 gramojn kaj maskloj pezas de 3,5 ĝis 4,2 gramojn. Maskloj havas rektan nigran bekon, plejparte verdan korpon, obtuze verdan bruston, blu-nigran forkoforman voston kaj indigan kronon. Inoj estas similaj, plejparte verdaj kun pli malhelverda vosto kaj flugiloj, kaj helgriza brusto. Al ili mankas la karakteriza indiga krono, anstataŭe ili havas blankan makulon malantaŭ la okuloj kaj verdajn diskojn sur la flankoj de la brusto.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt; A. Townsend Peterson; Peter F. D. Boesman (2021-08-18). [https://birdsoftheworld.org/bow/species/mexwoo1/cur/introduction &quot;Mexican Woodnymph (Eupherusa ridgwayi)&quot;.] Birds of the World Online. 1.1. Cornell Lab of Ornithology, Ithaca, NY. doi:10.2173/bow.mexwoo1.01. &lt;/ref&gt;

== Distribuo kaj habitato ==
Meksikaj kolibroj vivas ekskluzive en la nordaj montoj de okcidenta Meksiko, kun vivejo en la ŝtatoj [[Nayarit]], [[Jalisco]] kaj [[Colima]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal|last=Velásquez|first=Armando Valdés|title=Taxonomy, Phylogeny, and Biogeography of the Hummingbird Genus ''Thalurania'' GOULD, 1848 (Aves: Trochilidae)|url=https://www.academia.edu/663527|journal=Fakultät der Rheinischen Friedrich|date=Januaro 2003 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Monroe|first1=Burt L.|last2=Banks|first2=Richard C.|last3=Fitzpatrick|first3=John W.|last4=Howell|first4=Thomas R.|last5=Johnson|first5=Ned K.|last6=Ouellet|first6=Henri|last7=Remsen|first7=J. V.|last8=Storer|first8=Robert W.|date=1993|title=Thirty-Ninth Supplement to the American Ornithologists' Union Check-List of North American Birds|journal=The Auk|volume=110|issue=3|pages=675–682|doi=10.2307/4088450|jstor=4088450|issn=0004-8038}}&lt;/ref&gt; Ili ne estas [[birdomigrado|migrantaj]] kaj pasigas la tutan jaron en sia malgranda teritorio. Ili estas la plej nordaj specioj de sia genro.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Kvankam oni scias malmulte pri la specifaj vivejaj bezonoj de meksikaj kolibroj, oni scias, ke ili loĝas en humidaj arbaroj, kanjonoj kaj promontoroj je altitudoj de 250–1 200 metroj.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ili troveblas en densaj arbaroj kaj malfermaj arbaroj,&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; kaj povas loĝi en kelkaj kafplantejoj.

== Kutimaro ==
=== Reproduktado ===
Meksikaj kolibroj reproduktiĝas en februaro kaj marto.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ili estas [[seksa dimorfismo|sekse dimorfaj]], kaj oni kredas, ke masklaj kolibroj estas sekse selektitaj surbaze de sia plum-aranĝo kaj koloraro, rezultante en vasta gamo da koloroj kaj aspektoj.

===Manĝado===
Meksikaj kolibroj estas [[Nektaromanĝulo|nektarovoraj]] kaj [[insektovora]]j. Ili manĝas ĉefe flornektaron de diversaj florplantoj, inkluzive de: ''Rubiacoj'', ''Zingiberacoj'' kaj [[epifito]]j. Ili manĝas ankaŭ [[artikuloj]]n kaptante ilin en la aero aŭ manĝante ilin el vegetaĵaro.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Konservostatuso ==
Meksikaj kolibroj estas listigitaj kiel vundeblaj&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Arizmendi|first1=M. C.|last2=Berlanga|first2=H.|last3=Rodríguez-Flores|first3=C.|last4=Vargas-Canales|first4=V.|last5=Montes-Leyva|first5=L.|last6=Lira|first6=R.|date=Oktobro 2016|title=Hummingbird Conservation in Mexico: The Natural Protected Areas System|url=https://bioone.org/journals/natural-areas-journal/volume-36/issue-4/043.036.0404/Hummingbird-Conservation-in-Mexico-The-Natural-Protected-Areas-System/10.3375/043.036.0404.full|journal=Natural Areas Journal|volume=36|issue=4|pages=366–376|doi=10.3375/043.036.0404|s2cid=88558681|issn=0885-8608|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; pro [[habitatoperdo]].&lt;ref&gt;{{Cite web|publisher=BirdLife International|date=2020|title=Mexican Woodnymph|url=https://datazone.birdlife.org/species/factsheet/mexican-woodnymph-eupherusa-ridgwayi|website=DataZone}}&lt;/ref&gt; Kiel estas evidenta el ilia limigita teritorio, ili dependas de la arbara sano de okcidenta Meksiko, kie [[senarbarigo]] minacas la vivejon. Bedaŭrinde, ĉar ekzistas malmultaj informoj pri iliaj vivejaj bezonoj kaj [[natura historio]], ne estas sufiĉe da datumoj pri kiel protekti ĉi tiun specion.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}
* del Hoyo, J.; Elliot, A. &amp; Sargatal, J. (editors). (1999). ''Handbook of the Birds of the World. Volume 5'': Barn-Owls to Hummingbirds. Lynx Edicions. ISBN 8487334253
* Temeles, E.J.; Linhart, Y.B.; Masonjones, M. &amp; Masonjones, H.D. (2002): The role of flower width in hummingbird bill length-flower length relationships. ''Biotropica'' '''34'''(1): 68–80. &lt;small&gt;{{doi|10.1111/j.1744-7429.2002.tb00243.x}}&lt;/small&gt; [http://www.amherst.edu/~ejtemeles/Temeles%20et%20al%202002%20biotropica.pdf PDF kompleta teksto].
* Burns, James G; Gegear, Robert J. (2007). &quot;The Birds, the Bees, and the Virtual Flowers: Can Pollinator Behavior Drive Ecological Speciation in Flowering Plants?&quot; pp.&amp;nbsp;551–566, ''American Naturalist''.
*{{cite book |title=The Naturalist's Library: Humming Birds, Part II |editor-last=Jardine |editor-first=Sir William | volume = VII |year=1833 |publisher=Henry G. Bohn | location = London, UK | url = https://www.biodiversitylibrary.org/item/74422#page/101/mode/1up | page = 79 }}
* {{cite book | last =Ridgely | first =Robert S. | last2 =Greenfield | first2 =Paul J. | title =The Birds of Ecuador: Field Guide | publisher =Cornell University Press | volume = II| date =2001 | location =Ithaca | page =293 | isbn =978-0-8014-8721-7 }}
*del Hoyo, J., Collar, N.J., Christie, D.A., Elliott, A. kaj Fishpool, L.D.C. 2014. HBW kaj BirdLife International. ''Illustrated Checklist of the Birds of the World''. Lynx Edicions BirdLife International.

==Eksteraj ligiloj==
{{Commons category|Eupherusa ridgwayi}}
*[https://www.oiseaux.net/birds/mexican.woodnymph.html Bildoj, kanto kaj distribumapo]
*[https://sora.unm.edu/sites/default/files/Escalante-Pliego%20and%20Peterson%201992.pdf Nimfokolibroj]

{{Birdoj}}
{{Bibliotekoj}}
[[Kategorio:Apodoformaj]]
[[Kategorio:Kolibroj]]
[[Kategorio:Poligenistoj]]
[[Kategorio:Birdoj de Centrameriko]]
[[Kategorio:Birdoj de Meksiko]]</text>
      <sha1>04tuplfunl3d5lzxp3w2d66ro0h4gwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eupherusa ridgwayi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942841</id>
    <redirect title="Meksika kolibro" />
    <revision>
      <id>9365579</id>
      <timestamp>2026-05-02T23:01:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Kani</username>
        <id>670</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Meksika kolibro]]</comment>
      <origin>9365579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="evc61jgichjqkkhbfq63oen43hl7usi" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Meksika kolibro]]</text>
      <sha1>evc61jgichjqkkhbfq63oen43hl7usi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Universitato de Ilinojso en Urbana-Champaign</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942842</id>
    <redirect title="Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign" />
    <revision>
      <id>9365596</id>
      <timestamp>2026-05-03T02:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Οἶδα</username>
        <id>178831</id>
      </contributor>
      <comment>Οἶδα movis paĝon [[Universitato de Ilinojso en Urbana-Champaign]] al [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]] anstataŭigante alidirektilon: &quot;As of fall 2020, UIUC no longer uses the at in University of Illinois at Urbana-Champaign. Do not use a comma or a dash.&quot; https://www.uillinois.edu/erc/brand_and_marketing/brand/style/writing_style_guide</comment>
      <origin>9365596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</text>
      <sha1>9hjkv4d5psdkht4vur6m8tysr1hei11</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Universitato de Ilinojso en Urbana-Champaign</title>
    <ns>1</ns>
    <id>942843</id>
    <redirect title="Diskuto:Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign" />
    <revision>
      <id>9365598</id>
      <timestamp>2026-05-03T02:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Οἶδα</username>
        <id>178831</id>
      </contributor>
      <comment>Οἶδα movis paĝon [[Diskuto:Universitato de Ilinojso en Urbana-Champaign]] al [[Diskuto:Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]: &quot;As of fall 2020, UIUC no longer uses the at in University of Illinois at Urbana-Champaign. Do not use a comma or a dash.&quot; https://www.uillinois.edu/erc/brand_and_marketing/brand/style/writing_style_guide</comment>
      <origin>9365598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65" sha1="hkqgj7ehki4qqubd19vfl4pck7x3iz8" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Diskuto:Universitato de Ilinojso Urbana-Champaign]]</text>
      <sha1>hkqgj7ehki4qqubd19vfl4pck7x3iz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ernst Flemming</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942844</id>
    <revision>
      <id>9365614</id>
      <timestamp>2026-05-03T04:28:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;[[ejo:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|[[Fenikso-domo (Erfurto)|UFA-palaco je Erfurto]] (ĉ. 1928)]] [[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]]  '''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joaĉim Flemming) == Vivo == Post trejniĝo masonista li frekventis la Fakaltl...&quot;</comment>
      <origin>9365614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3657" sha1="hwlhrto7y7unfysa4351tnk99fhr089" xml:space="preserve">[[ejo:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|[[Fenikso-domo (Erfurto)|UFA-palaco je Erfurto]] (ĉ. 1928)]]
[[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]] 
'''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joaĉim Flemming)
== Vivo ==
Post trejniĝo masonista li frekventis la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Konstruadlernejon erfurtan]] kie li finekzameniĝis sukcesege en la jaro 1912-a. Ekdeĵorinte en 1916 en buroo por porflugmaŝina domkonstruado en [[Nohra (apud Vajmaro)|Nohra]] li fariĝis en 1919 armea konstrusekretario. De 1921 li liberprofesiulis arĥitekte kun propra buroo en [[Vajmaro]]. Baldaŭ li tie famiĝis kaj laboris i.a.  por la en 1924 fondita societo ''Gemeinnütziger Beamten-Bauverein'' (nun: ''GWG Weimar''). Sed eĉ el [[hesio|Hesujo]] kaj [[saksio|Saksujo]] venis mendojn. 

Flemming iĝis distriktestro en la ligo ''Kampfbund Deutscher Architekten und Ingenieure'' (apero en 1931); li nigrigis la kolegon kaj profesoron [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|altlernejan]] [[Fritz Norkauer]] antaŭ ŝtataj turingujaj aŭtoritatoj pro nekorekta duobla salajriĝo. Sed la altlerneja rektoro [[Paul Schultze-Naumburg]] defendis Norkauer: laŭ li Norkauer, kiel ne-oficisto, ja rajtu ankaŭ eksteruniversitate agadi, ankaŭ por praktikado kaj implicita plukleriĝo.&lt;ref&gt;Norbert Korrek: ''Vom Heimatschutz-Appell zum baŭkünstlerischen Vermächtnis. Zur Architekturlehre an der Weimarer Hochschule unter Paul-Schultze Naumburg,'' prelego en decembro 2015 okaze de kolokvo ĉe la vajmara Bauhaus-universitato&lt;/ref&gt; En la 1.5.1933 Flemming iĝis membro de [[NSDAP]] (partimebreca n-ro 2.196.349).&lt;ref&gt;Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/9100893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gustav Ernst Flemming, Architekt der REIMAHG&quot; - ĉe: ''Orlamünder Nachrichten,'' 3/2020&lt;/ref&gt; En 1935 oni komisiis lin plani ka realigi distriktan domon. En 1936 [[Ilmenau]] mendis ĉe li la starigon de la [[Festhalo de Ilmenau|Festohalo]]. En 1942 li estis planinta ne tute milo da konstruaĵoj, el kiuj du trionoj troviĝis ekstere de Vajmaro. Eĉ dummilite li dungis ĉ. 30 personojn, i.a. la arĥitektojn [[Josef Kaiser]] kaj [[Georg Schirrmeister]]. En aprilo 1944 [[Fritz Saŭckel]] kaj [[Otto Demme]] volis ke li planu subterajn halojn de la armilfabriko REIHMAHG apud [[Kahla}} kaj loĝbarakojn por punlaboristoj. Sekve malfermiĝis la dua buroo (apud la vajmara je strato ''Frauentorstraße'') rekte je la monto ''Walpersberg'' apud Kahla. De la [[naziismo|naziisma]] ligo ''Deutsche Arbeitsfront'' li estis ricevinta la premion ''Gaudiplom''. 

En 1947 Flemming transloĝiĝis al Bad Hersfeld, kie li estis municipa ĉefkonstruisto ĝis 1950. Poste li denove liberprofesiulis kaj aktivis ankaŭ en la re-konstruo de la grandurbo [[Kaselo]]. 

== Literaturo ==
* Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Bauen im Nationalsozialismus in Weimar,'' Bauhaus-Universität, Weimar 2000 (disertacio)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* GWG Weimar: https://www.gwg-am-webicht-weimar.de/Geschichte
* Förderverein Mahn- und Gedenkstätte Walpersberg e. V., Sitz Kahla: https://www.walpersberg.de
* Kahler Nachrichten: https://ol.wittich.de/titel/1736/ausgabe/3/2020/artikel/00000000000021438925-OL-1736-2020-11-3-0

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Flemming, Ernst}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1892]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1967]]
[[Kategorio:Bad Hersfeld]]</text>
      <sha1>hwlhrto7y7unfysa4351tnk99fhr089</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365615</id>
      <parentid>9365614</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:29:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3641" sha1="ac1s0yoace20do8719k4essl86g49f2" xml:space="preserve">[[ejo:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|kinejo ''UFA-palaco'' je Erfurto (ĉ. 1928)]]
[[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]] 
'''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joaĉim Flemming)
== Vivo ==
Post trejniĝo masonista li frekventis la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Konstruadlernejon erfurtan]] kie li finekzameniĝis sukcesege en la jaro 1912-a. Ekdeĵorinte en 1916 en buroo por porflugmaŝina domkonstruado en [[Nohra (apud Vajmaro)|Nohra]] li fariĝis en 1919 armea konstrusekretario. De 1921 li liberprofesiulis arĥitekte kun propra buroo en [[Vajmaro]]. Baldaŭ li tie famiĝis kaj laboris i.a.  por la en 1924 fondita societo ''Gemeinnütziger Beamten-Bauverein'' (nun: ''GWG Weimar''). Sed eĉ el [[hesio|Hesujo]] kaj [[saksio|Saksujo]] venis mendojn. 

Flemming iĝis distriktestro en la ligo ''Kampfbund Deutscher Architekten und Ingenieure'' (apero en 1931); li nigrigis la kolegon kaj profesoron [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|altlernejan]] [[Fritz Norkauer]] antaŭ ŝtataj turingujaj aŭtoritatoj pro nekorekta duobla salajriĝo. Sed la altlerneja rektoro [[Paul Schultze-Naumburg]] defendis Norkauer: laŭ li Norkauer, kiel ne-oficisto, ja rajtu ankaŭ eksteruniversitate agadi, ankaŭ por praktikado kaj implicita plukleriĝo.&lt;ref&gt;Norbert Korrek: ''Vom Heimatschutz-Appell zum baŭkünstlerischen Vermächtnis. Zur Architekturlehre an der Weimarer Hochschule unter Paul-Schultze Naumburg,'' prelego en decembro 2015 okaze de kolokvo ĉe la vajmara Bauhaus-universitato&lt;/ref&gt; En la 1.5.1933 Flemming iĝis membro de [[NSDAP]] (partimebreca n-ro 2.196.349).&lt;ref&gt;Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/9100893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gustav Ernst Flemming, Architekt der REIMAHG&quot; - ĉe: ''Orlamünder Nachrichten,'' 3/2020&lt;/ref&gt; En 1935 oni komisiis lin plani ka realigi distriktan domon. En 1936 [[Ilmenau]] mendis ĉe li la starigon de la [[Festhalo de Ilmenau|Festohalo]]. En 1942 li estis planinta ne tute milo da konstruaĵoj, el kiuj du trionoj troviĝis ekstere de Vajmaro. Eĉ dummilite li dungis ĉ. 30 personojn, i.a. la arĥitektojn [[Josef Kaiser]] kaj [[Georg Schirrmeister]]. En aprilo 1944 [[Fritz Saŭckel]] kaj [[Otto Demme]] volis ke li planu subterajn halojn de la armilfabriko REIHMAHG apud [[Kahla}} kaj loĝbarakojn por punlaboristoj. Sekve malfermiĝis la dua buroo (apud la vajmara je strato ''Frauentorstraße'') rekte je la monto ''Walpersberg'' apud Kahla. De la [[naziismo|naziisma]] ligo ''Deutsche Arbeitsfront'' li estis ricevinta la premion ''Gaudiplom''. 

En 1947 Flemming transloĝiĝis al Bad Hersfeld, kie li estis municipa ĉefkonstruisto ĝis 1950. Poste li denove liberprofesiulis kaj aktivis ankaŭ en la re-konstruo de la grandurbo [[Kaselo]]. 

== Literaturo ==
* Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Bauen im Nationalsozialismus in Weimar,'' Bauhaus-Universität, Weimar 2000 (disertacio)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* GWG Weimar: https://www.gwg-am-webicht-weimar.de/Geschichte
* Förderverein Mahn- und Gedenkstätte Walpersberg e. V., Sitz Kahla: https://www.walpersberg.de
* Kahler Nachrichten: https://ol.wittich.de/titel/1736/ausgabe/3/2020/artikel/00000000000021438925-OL-1736-2020-11-3-0

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Flemming, Ernst}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1892]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1967]]
[[Kategorio:Bad Hersfeld]]</text>
      <sha1>ac1s0yoace20do8719k4essl86g49f2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365616</id>
      <parentid>9365615</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:30:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3658" sha1="3ukgunvmuwksc858qpiw1r3ctmhrv83" xml:space="preserve">[[file:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|[[Fenikso-domo (Erfurto)|UFA-palaco je Erfurto]] (ĉ. 1928)]]
[[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]] 
'''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joaĉim Flemming)
== Vivo ==
Post trejniĝo masonista li frekventis la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Konstruadlernejon erfurtan]] kie li finekzameniĝis sukcesege en la jaro 1912-a. Ekdeĵorinte en 1916 en buroo por porflugmaŝina domkonstruado en [[Nohra (apud Vajmaro)|Nohra]] li fariĝis en 1919 armea konstrusekretario. De 1921 li liberprofesiulis arĥitekte kun propra buroo en [[Vajmaro]]. Baldaŭ li tie famiĝis kaj laboris i.a.  por la en 1924 fondita societo ''Gemeinnütziger Beamten-Bauverein'' (nun: ''GWG Weimar''). Sed eĉ el [[hesio|Hesujo]] kaj [[saksio|Saksujo]] venis mendojn. 

Flemming iĝis distriktestro en la ligo ''Kampfbund Deutscher Architekten und Ingenieure'' (apero en 1931); li nigrigis la kolegon kaj profesoron [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|altlernejan]] [[Fritz Norkauer]] antaŭ ŝtataj turingujaj aŭtoritatoj pro nekorekta duobla salajriĝo. Sed la altlerneja rektoro [[Paul Schultze-Naumburg]] defendis Norkauer: laŭ li Norkauer, kiel ne-oficisto, ja rajtu ankaŭ eksteruniversitate agadi, ankaŭ por praktikado kaj implicita plukleriĝo.&lt;ref&gt;Norbert Korrek: ''Vom Heimatschutz-Appell zum baŭkünstlerischen Vermächtnis. Zur Architekturlehre an der Weimarer Hochschule unter Paul-Schultze Naumburg,'' prelego en decembro 2015 okaze de kolokvo ĉe la vajmara Bauhaus-universitato&lt;/ref&gt; En la 1.5.1933 Flemming iĝis membro de [[NSDAP]] (partimebreca n-ro 2.196.349).&lt;ref&gt;Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/9100893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gustav Ernst Flemming, Architekt der REIMAHG&quot; - ĉe: ''Orlamünder Nachrichten,'' 3/2020&lt;/ref&gt; En 1935 oni komisiis lin plani ka realigi distriktan domon. En 1936 [[Ilmenau]] mendis ĉe li la starigon de la [[Festhalo de Ilmenau|Festohalo]]. En 1942 li estis planinta ne tute milo da konstruaĵoj, el kiuj du trionoj troviĝis ekstere de Vajmaro. Eĉ dummilite li dungis ĉ. 30 personojn, i.a. la arĥitektojn [[Josef Kaiser]] kaj [[Georg Schirrmeister]]. En aprilo 1944 [[Fritz Saŭckel]] kaj [[Otto Demme]] volis ke li planu subterajn halojn de la armilfabriko REIHMAHG apud [[Kahla}} kaj loĝbarakojn por punlaboristoj. Sekve malfermiĝis la dua buroo (apud la vajmara je strato ''Frauentorstraße'') rekte je la monto ''Walpersberg'' apud Kahla. De la [[naziismo|naziisma]] ligo ''Deutsche Arbeitsfront'' li estis ricevinta la premion ''Gaudiplom''. 

En 1947 Flemming transloĝiĝis al Bad Hersfeld, kie li estis municipa ĉefkonstruisto ĝis 1950. Poste li denove liberprofesiulis kaj aktivis ankaŭ en la re-konstruo de la grandurbo [[Kaselo]]. 

== Literaturo ==
* Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Bauen im Nationalsozialismus in Weimar,'' Bauhaus-Universität, Weimar 2000 (disertacio)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* GWG Weimar: https://www.gwg-am-webicht-weimar.de/Geschichte
* Förderverein Mahn- und Gedenkstätte Walpersberg e. V., Sitz Kahla: https://www.walpersberg.de
* Kahler Nachrichten: https://ol.wittich.de/titel/1736/ausgabe/3/2020/artikel/00000000000021438925-OL-1736-2020-11-3-0

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Flemming, Ernst}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1892]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1967]]
[[Kategorio:Bad Hersfeld]]</text>
      <sha1>3ukgunvmuwksc858qpiw1r3ctmhrv83</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365617</id>
      <parentid>9365616</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:31:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Notoj */</comment>
      <origin>9365617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3631" sha1="jutr200857s9ci0flwhx6dbi8y2t9nd" xml:space="preserve">[[file:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|[[Fenikso-domo (Erfurto)|UFA-palaco je Erfurto]] (ĉ. 1928)]]
[[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]] 
'''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joaĉim Flemming)
== Vivo ==
Post trejniĝo masonista li frekventis la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Konstruadlernejon erfurtan]] kie li finekzameniĝis sukcesege en la jaro 1912-a. Ekdeĵorinte en 1916 en buroo por porflugmaŝina domkonstruado en [[Nohra (apud Vajmaro)|Nohra]] li fariĝis en 1919 armea konstrusekretario. De 1921 li liberprofesiulis arĥitekte kun propra buroo en [[Vajmaro]]. Baldaŭ li tie famiĝis kaj laboris i.a.  por la en 1924 fondita societo ''Gemeinnütziger Beamten-Bauverein'' (nun: ''GWG Weimar''). Sed eĉ el [[hesio|Hesujo]] kaj [[saksio|Saksujo]] venis mendojn. 

Flemming iĝis distriktestro en la ligo ''Kampfbund Deutscher Architekten und Ingenieure'' (apero en 1931); li nigrigis la kolegon kaj profesoron [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|altlernejan]] [[Fritz Norkauer]] antaŭ ŝtataj turingujaj aŭtoritatoj pro nekorekta duobla salajriĝo. Sed la altlerneja rektoro [[Paul Schultze-Naumburg]] defendis Norkauer: laŭ li Norkauer, kiel ne-oficisto, ja rajtu ankaŭ eksteruniversitate agadi, ankaŭ por praktikado kaj implicita plukleriĝo.&lt;ref&gt;Norbert Korrek: ''Vom Heimatschutz-Appell zum baŭkünstlerischen Vermächtnis. Zur Architekturlehre an der Weimarer Hochschule unter Paul-Schultze Naumburg,'' prelego en decembro 2015 okaze de kolokvo ĉe la vajmara Bauhaus-universitato&lt;/ref&gt; En la 1.5.1933 Flemming iĝis membro de [[NSDAP]] (partimebreca n-ro 2.196.349).&lt;ref&gt;Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/9100893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gustav Ernst Flemming, Architekt der REIMAHG&quot; - ĉe: ''Orlamünder Nachrichten,'' 3/2020&lt;/ref&gt; En 1935 oni komisiis lin plani ka realigi distriktan domon. En 1936 [[Ilmenau]] mendis ĉe li la starigon de la [[Festhalo de Ilmenau|Festohalo]]. En 1942 li estis planinta ne tute milo da konstruaĵoj, el kiuj du trionoj troviĝis ekstere de Vajmaro. Eĉ dummilite li dungis ĉ. 30 personojn, i.a. la arĥitektojn [[Josef Kaiser]] kaj [[Georg Schirrmeister]]. En aprilo 1944 [[Fritz Saŭckel]] kaj [[Otto Demme]] volis ke li planu subterajn halojn de la armilfabriko REIHMAHG apud [[Kahla}} kaj loĝbarakojn por punlaboristoj. Sekve malfermiĝis la dua buroo (apud la vajmara je strato ''Frauentorstraße'') rekte je la monto ''Walpersberg'' apud Kahla. De la [[naziismo|naziisma]] ligo ''Deutsche Arbeitsfront'' li estis ricevinta la premion ''Gaudiplom''. 

En 1947 Flemming transloĝiĝis al Bad Hersfeld, kie li estis municipa ĉefkonstruisto ĝis 1950. Poste li denove liberprofesiulis kaj aktivis ankaŭ en la re-konstruo de la grandurbo [[Kaselo]]. 

== Literaturo ==
* Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Bauen im Nationalsozialismus in Weimar,'' Bauhaus-Universität, Weimar 2000 (disertacio)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* GWG Weimar: https://www.gwg-am-webicht-weimar.de/Geschichte
* Förderverein Mahn- und Gedenkstätte Walpersberg e. V., Sitz Kahla: https://www.walpersberg.de
* Kahler Nachrichten: https://ol.wittich.de/titel/1736/ausgabe/3/2020/artikel/00000000000021438925-OL-1736-2020-11-3-0

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Flemming, Ernst}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1892]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1967]]</text>
      <sha1>jutr200857s9ci0flwhx6dbi8y2t9nd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365621</id>
      <parentid>9365617</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:33:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9365621</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3629" sha1="giofq3do5imd00inegfaiwf6iu8beni" xml:space="preserve">[[file:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|[[Fenikso-domo (Erfurto)|UFA-palaco je Erfurto]] (ĉ. 1928)]]
[[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]] 
'''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joaĉim Flemming)
== Vivo ==
Post trejniĝo masonista li frekventis la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Konstruadlernejon erfurtan]] kie li finekzameniĝis sukcesege en la jaro 1912-a. Ekdeĵorinte en 1916 en buroo por porflugmaŝina domkonstruado en [[Nohra (apud Vajmaro)|Nohra]] li fariĝis en 1919 armea konstrusekretario. De 1921 li liberprofesiulis arĥitekte kun propra buroo en [[Vajmaro]]. Baldaŭ li tie famiĝis kaj laboris i.a.  por la en 1924 fondita societo ''Gemeinnütziger Beamten-Bauverein'' (nun: ''GWG Weimar''). Sed eĉ el [[hesio|Hesujo]] kaj [[saksio|Saksujo]] venis mendojn. 

Flemming iĝis distriktestro en la ligo ''Kampfbund Deutscher Architekten und Ingenieure'' (apero en 1931); li nigrigis la kolegon kaj profesoron [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|altlernejan]] [[Fritz Norkauer]] antaŭ ŝtataj turingujaj aŭtoritatoj pro nekorekta duobla salajriĝo. Sed la altlerneja rektoro [[Paul Schultze-Naumburg]] defendis Norkauer: laŭ li Norkauer, kiel ne-oficisto, ja rajtu ankaŭ eksteruniversitate agadi, ankaŭ por praktikado kaj implicita plukleriĝo.&lt;ref&gt;Norbert Korrek: ''Vom Heimatschutz-Appell zum baŭkünstlerischen Vermächtnis. Zur Architekturlehre an der Weimarer Hochschule unter Paul-Schultze Naumburg,'' prelego en decembro 2015 okaze de kolokvo ĉe la vajmara Bauhaus-universitato&lt;/ref&gt; En la 1.5.1933 Flemming iĝis membro de [[NSDAP]] (partimebreca n-ro 2.196.349).&lt;ref&gt;Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/9100893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gustav Ernst Flemming, Architekt der REIMAHG&quot; - ĉe: ''Orlamünder Nachrichten,'' 3/2020&lt;/ref&gt; En 1935 oni komisiis lin plani ka realigi distriktan domon. En 1936 [[Ilmenau]] mendis ĉe li la starigon de la [[Festhalo de Ilmenau|Festohalo]]. En 1942 li estis planinta ne tute milo da konstruaĵoj, el kiuj du trionoj troviĝis ekstere de Vajmaro. Eĉ dummilite li dungis ĉ. 30 personojn, i.a. la arĥitektojn [[Josef Kaiser]] kaj [[Georg Schirrmeister]]. En aprilo 1944 [[Fritz Sauckel]] kaj [[Otto Demme]] volis ke li planu subterajn halojn de la armilfabriko REIHMAHG apud [[Kahla]] kaj loĝbarakojn por punlaboristoj. Sekve malfermiĝis la dua buroo (apud la vajmara je strato ''Frauentorstraße'') rekte je la monto ''Walpersberg'' apud Kahla. De la [[naziismo|naziisma]] ligo ''Deutsche Arbeitsfront'' li estis ricevinta la premion ''Gaudiplom''. 

En 1947 Flemming transloĝiĝis al Bad Hersfeld, kie li estis municipa ĉefkonstruisto ĝis 1950. Poste li denove liberprofesiulis kaj aktivis ankaŭ en la re-konstruo de la grandurbo [[Kaselo]].

== Literaturo ==
* Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Bauen im Nationalsozialismus in Weimar,'' Bauhaus-Universität, Weimar 2000 (disertacio)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* GWG Weimar: https://www.gwg-am-webicht-weimar.de/Geschichte
* Förderverein Mahn- und Gedenkstätte Walpersberg e. V., Sitz Kahla: https://www.walpersberg.de
* Kahler Nachrichten: https://ol.wittich.de/titel/1736/ausgabe/3/2020/artikel/00000000000021438925-OL-1736-2020-11-3-0

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Flemming, Ernst}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1892]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1967]]</text>
      <sha1>giofq3do5imd00inegfaiwf6iu8beni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365624</id>
      <parentid>9365621</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365624</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3733" sha1="7mipwv1xf1fxj33bxs1cuulcys1b2kt" xml:space="preserve">[[file:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|[[Fenikso-domo (Erfurto)|UFA-palaco je Erfurto]] (ĉ. 1928)]]
[[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]] 
[[File:REIMAHG Werk Walpersberg 2014-04-28-11-57-56.jpg|thumb|restoj de la REIMAHG-fabriko apud Kahla]]
'''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joaĉim Flemming)
== Vivo ==
Post trejniĝo masonista li frekventis la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Konstruadlernejon erfurtan]] kie li finekzameniĝis sukcesege en la jaro 1912-a. Ekdeĵorinte en 1916 en buroo por porflugmaŝina domkonstruado en [[Nohra (apud Vajmaro)|Nohra]] li fariĝis en 1919 armea konstrusekretario. De 1921 li liberprofesiulis arĥitekte kun propra buroo en [[Vajmaro]]. Baldaŭ li tie famiĝis kaj laboris i.a.  por la en 1924 fondita societo ''Gemeinnütziger Beamten-Bauverein'' (nun: ''GWG Weimar''). Sed eĉ el [[hesio|Hesujo]] kaj [[saksio|Saksujo]] venis mendojn. 

Flemming iĝis distriktestro en la ligo ''Kampfbund Deutscher Architekten und Ingenieure'' (apero en 1931); li nigrigis la kolegon kaj profesoron [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|altlernejan]] [[Fritz Norkauer]] antaŭ ŝtataj turingujaj aŭtoritatoj pro nekorekta duobla salajriĝo. Sed la altlerneja rektoro [[Paul Schultze-Naumburg]] defendis Norkauer: laŭ li Norkauer, kiel ne-oficisto, ja rajtu ankaŭ eksteruniversitate agadi, ankaŭ por praktikado kaj implicita plukleriĝo.&lt;ref&gt;Norbert Korrek: ''Vom Heimatschutz-Appell zum baŭkünstlerischen Vermächtnis. Zur Architekturlehre an der Weimarer Hochschule unter Paul-Schultze Naumburg,'' prelego en decembro 2015 okaze de kolokvo ĉe la vajmara Bauhaus-universitato&lt;/ref&gt; En la 1.5.1933 Flemming iĝis membro de [[NSDAP]] (partimebreca n-ro 2.196.349).&lt;ref&gt;Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/9100893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gustav Ernst Flemming, Architekt der REIMAHG&quot; - ĉe: ''Orlamünder Nachrichten,'' 3/2020&lt;/ref&gt; En 1935 oni komisiis lin plani ka realigi distriktan domon. En 1936 [[Ilmenau]] mendis ĉe li la starigon de la [[Festhalo de Ilmenau|Festohalo]]. En 1942 li estis planinta ne tute milo da konstruaĵoj, el kiuj du trionoj troviĝis ekstere de Vajmaro. Eĉ dummilite li dungis ĉ. 30 personojn, i.a. la arĥitektojn [[Josef Kaiser]] kaj [[Georg Schirrmeister]]. En aprilo 1944 [[Fritz Sauckel]] kaj [[Otto Demme]] volis ke li planu subterajn halojn de la armilfabriko REIHMAHG apud [[Kahla]] kaj loĝbarakojn por punlaboristoj. Sekve malfermiĝis la dua buroo (apud la vajmara je strato ''Frauentorstraße'') rekte je la monto ''Walpersberg'' apud Kahla. De la [[naziismo|naziisma]] ligo ''Deutsche Arbeitsfront'' li estis ricevinta la premion ''Gaudiplom''. 

En 1947 Flemming transloĝiĝis al Bad Hersfeld, kie li estis municipa ĉefkonstruisto ĝis 1950. Poste li denove liberprofesiulis kaj aktivis ankaŭ en la re-konstruo de la grandurbo [[Kaselo]].

== Literaturo ==
* Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Bauen im Nationalsozialismus in Weimar,'' Bauhaus-Universität, Weimar 2000 (disertacio)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* GWG Weimar: https://www.gwg-am-webicht-weimar.de/Geschichte
* Förderverein Mahn- und Gedenkstätte Walpersberg e. V., Sitz Kahla: https://www.walpersberg.de
* Kahler Nachrichten: https://ol.wittich.de/titel/1736/ausgabe/3/2020/artikel/00000000000021438925-OL-1736-2020-11-3-0

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Flemming, Ernst}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1892]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1967]]</text>
      <sha1>7mipwv1xf1fxj33bxs1cuulcys1b2kt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365625</id>
      <parentid>9365624</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T04:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365625</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3733" sha1="4wekp4xgb4mctdfofbab5h9jd09y56p" xml:space="preserve">[[file:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|[[Fenikso-domo (Erfurto)|UFA-palaco je Erfurto]] (ĉ. 1928)]]
[[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]] 
[[File:REIMAHG Werk Walpersberg 2014-04-28-11-57-56.jpg|thumb|restoj de la REIMAHG-fabriko apud Kahla]]
'''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joachim Flemming)
== Vivo ==
Post trejniĝo masonista li frekventis la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Konstruadlernejon erfurtan]] kie li finekzameniĝis sukcesege en la jaro 1912-a. Ekdeĵorinte en 1916 en buroo por porflugmaŝina domkonstruado en [[Nohra (apud Vajmaro)|Nohra]] li fariĝis en 1919 armea konstrusekretario. De 1921 li liberprofesiulis arĥitekte kun propra buroo en [[Vajmaro]]. Baldaŭ li tie famiĝis kaj laboris i.a.  por la en 1924 fondita societo ''Gemeinnütziger Beamten-Bauverein'' (nun: ''GWG Weimar''). Sed eĉ el [[hesio|Hesujo]] kaj [[saksio|Saksujo]] venis mendojn. 

Flemming iĝis distriktestro en la ligo ''Kampfbund Deutscher Architekten und Ingenieure'' (apero en 1931); li nigrigis la kolegon kaj profesoron [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|altlernejan]] [[Fritz Norkauer]] antaŭ ŝtataj turingujaj aŭtoritatoj pro nekorekta duobla salajriĝo. Sed la altlerneja rektoro [[Paul Schultze-Naumburg]] defendis Norkauer: laŭ li Norkauer, kiel ne-oficisto, ja rajtu ankaŭ eksteruniversitate agadi, ankaŭ por praktikado kaj implicita plukleriĝo.&lt;ref&gt;Norbert Korrek: ''Vom Heimatschutz-Appell zum baŭkünstlerischen Vermächtnis. Zur Architekturlehre an der Weimarer Hochschule unter Paul-Schultze Naumburg,'' prelego en decembro 2015 okaze de kolokvo ĉe la vajmara Bauhaus-universitato&lt;/ref&gt; En la 1.5.1933 Flemming iĝis membro de [[NSDAP]] (partimebreca n-ro 2.196.349).&lt;ref&gt;Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/9100893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gustav Ernst Flemming, Architekt der REIMAHG&quot; - ĉe: ''Orlamünder Nachrichten,'' 3/2020&lt;/ref&gt; En 1935 oni komisiis lin plani ka realigi distriktan domon. En 1936 [[Ilmenau]] mendis ĉe li la starigon de la [[Festhalo de Ilmenau|Festohalo]]. En 1942 li estis planinta ne tute milo da konstruaĵoj, el kiuj du trionoj troviĝis ekstere de Vajmaro. Eĉ dummilite li dungis ĉ. 30 personojn, i.a. la arĥitektojn [[Josef Kaiser]] kaj [[Georg Schirrmeister]]. En aprilo 1944 [[Fritz Sauckel]] kaj [[Otto Demme]] volis ke li planu subterajn halojn de la armilfabriko REIHMAHG apud [[Kahla]] kaj loĝbarakojn por punlaboristoj. Sekve malfermiĝis la dua buroo (apud la vajmara je strato ''Frauentorstraße'') rekte je la monto ''Walpersberg'' apud Kahla. De la [[naziismo|naziisma]] ligo ''Deutsche Arbeitsfront'' li estis ricevinta la premion ''Gaudiplom''. 

En 1947 Flemming transloĝiĝis al Bad Hersfeld, kie li estis municipa ĉefkonstruisto ĝis 1950. Poste li denove liberprofesiulis kaj aktivis ankaŭ en la re-konstruo de la grandurbo [[Kaselo]].

== Literaturo ==
* Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Bauen im Nationalsozialismus in Weimar,'' Bauhaus-Universität, Weimar 2000 (disertacio)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* GWG Weimar: https://www.gwg-am-webicht-weimar.de/Geschichte
* Förderverein Mahn- und Gedenkstätte Walpersberg e. V., Sitz Kahla: https://www.walpersberg.de
* Kahler Nachrichten: https://ol.wittich.de/titel/1736/ausgabe/3/2020/artikel/00000000000021438925-OL-1736-2020-11-3-0

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Flemming, Ernst}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1892]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1967]]</text>
      <sha1>4wekp4xgb4mctdfofbab5h9jd09y56p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365658</id>
      <parentid>9365625</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:51:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <origin>9365658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3735" sha1="lbhhxbt98zvji3gkis93mo3mm9dhlj8" xml:space="preserve">[[file:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|[[Fenikso-domo (Erfurto)|UFA-palaco je Erfurto]] (ĉ. 1928)]]
[[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]] 
[[File:REIMAHG Werk Walpersberg 2014-04-28-11-57-56.jpg|thumb|restoj de la REIMAHG-fabriko apud Kahla]]
'''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joachim Flemming).

== Vivo ==
Post trejniĝo masonista li frekventis la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Konstruadlernejon erfurtan]] kie li finekzameniĝis sukcesege en la jaro 1912-a. Ekdeĵorinte en 1916 en buroo por porflugmaŝina domkonstruado en [[Nohra (apud Vajmaro)|Nohra]] li fariĝis en 1919 armea konstrusekretario. De 1921 li liberprofesiulis arĥitekte kun propra buroo en [[Vajmaro]]. Baldaŭ li tie famiĝis kaj laboris i.a.  por la en 1924 fondita societo ''Gemeinnütziger Beamten-Bauverein'' (nun: ''GWG Weimar''). Sed eĉ el [[hesio|Hesujo]] kaj [[saksio|Saksujo]] venis mendojn. 

Flemming iĝis distriktestro en la ligo ''Kampfbund Deutscher Architekten und Ingenieure'' (apero en 1931); li nigrigis la kolegon kaj profesoron [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|altlernejan]] [[Fritz Norkauer]] antaŭ ŝtataj turingujaj aŭtoritatoj pro nekorekta duobla salajriĝo. Sed la altlerneja rektoro [[Paul Schultze-Naumburg]] defendis Norkauer: laŭ li Norkauer, kiel ne-oficisto, ja rajtu ankaŭ eksteruniversitate agadi, ankaŭ por praktikado kaj implicita plukleriĝo.&lt;ref&gt;Norbert Korrek: ''Vom Heimatschutz-Appell zum baŭkünstlerischen Vermächtnis. Zur Architekturlehre an der Weimarer Hochschule unter Paul-Schultze Naumburg,'' prelego en decembro 2015 okaze de kolokvo ĉe la vajmara Bauhaus-universitato&lt;/ref&gt; En la 1.5.1933 Flemming iĝis membro de [[NSDAP]] (partimebreca n-ro 2.196.349).&lt;ref&gt;Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/9100893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gustav Ernst Flemming, Architekt der REIMAHG&quot; - ĉe: ''Orlamünder Nachrichten,'' 3/2020&lt;/ref&gt; En 1935 oni komisiis lin plani ka realigi distriktan domon. En 1936 [[Ilmenau]] mendis ĉe li la starigon de la [[Festhalo de Ilmenau|Festohalo]]. En 1942 li estis planinta ne tute milo da konstruaĵoj, el kiuj du trionoj troviĝis ekstere de Vajmaro. Eĉ dummilite li dungis ĉ. 30 personojn, i.a. la arĥitektojn [[Josef Kaiser]] kaj [[Georg Schirrmeister]]. En aprilo 1944 [[Fritz Sauckel]] kaj [[Otto Demme]] volis ke li planu subterajn halojn de la armilfabriko REIHMAHG apud [[Kahla]] kaj loĝbarakojn por punlaboristoj. Sekve malfermiĝis la dua buroo (apud la vajmara je strato ''Frauentorstraße'') rekte je la monto ''Walpersberg'' apud Kahla. De la [[naziismo|naziisma]] ligo ''Deutsche Arbeitsfront'' li estis ricevinta la premion ''Gaudiplom''. 

En 1947 Flemming transloĝiĝis al Bad Hersfeld, kie li estis municipa ĉefkonstruisto ĝis 1950. Poste li denove liberprofesiulis kaj aktivis ankaŭ en la re-konstruo de la grandurbo [[Kaselo]].

== Literaturo ==
* Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Bauen im Nationalsozialismus in Weimar,'' Bauhaus-Universität, Weimar 2000 (disertacio)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* GWG Weimar: https://www.gwg-am-webicht-weimar.de/Geschichte
* Förderverein Mahn- und Gedenkstätte Walpersberg e. V., Sitz Kahla: https://www.walpersberg.de
* Kahler Nachrichten: https://ol.wittich.de/titel/1736/ausgabe/3/2020/artikel/00000000000021438925-OL-1736-2020-11-3-0

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Flemming, Ernst}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1892]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1967]]</text>
      <sha1>lbhhxbt98zvji3gkis93mo3mm9dhlj8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365659</id>
      <parentid>9365658</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T05:52:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9365659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3736" sha1="tohis02mw6zyaxf13tef5zcnoy7g9mw" xml:space="preserve">[[file:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|[[Fenikso-domo (Erfurto)|UFA-palaco je Erfurto]] (ĉ. 1928)]]
[[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]] 
[[File:REIMAHG Werk Walpersberg 2014-04-28-11-57-56.jpg|thumb|restoj de la REIMAHG-fabriko apud Kahla]]
'''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joachim Flemming).

== Vivo ==
Post trejniĝo masonista li frekventis la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Konstruadlernejon erfurtan]] kie li finekzameniĝis sukcesege en la jaro 1912-a. Ekdeĵorinte en 1916 en buroo por porflugmaŝina domkonstruado en [[Nohra (apud Vajmaro)|Nohra]] li fariĝis en 1919 armea konstrusekretario. De 1921 li liberprofesiulis arĥitekte kun propra buroo en [[Vajmaro]]. Baldaŭ li tie famiĝis kaj laboris i.a.  por la en 1924 fondita societo ''Gemeinnütziger Beamten-Bauverein'' (nun: ''GWG Weimar''). Sed eĉ el [[hesio|Hesujo]] kaj [[saksio|Saksujo]] venis mendojn. 

Flemming iĝis distriktestro en la ligo ''Kampfbund Deutscher Architekten und Ingenieure'' (apero en 1931); li nigrigis la kolegon kaj profesoron [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|altlernejan]] [[Fritz Norkauer]] antaŭ ŝtataj turingujaj aŭtoritatoj pro nekorekta duobla salajriĝo. Sed la altlerneja rektoro [[Paul Schultze-Naumburg]] defendis Norkauer: laŭ li Norkauer, kiel ne-oficisto, ja rajtu ankaŭ eksteruniversitate agadi, ankaŭ por praktikado kaj implicita plukleriĝo.&lt;ref&gt;Norbert Korrek: ''Vom Heimatschutz-Appell zum baŭkünstlerischen Vermächtnis. Zur Architekturlehre an der Weimarer Hochschule unter Paul-Schultze Naumburg,'' prelego en decembro 2015 okaze de kolokvo ĉe la vajmara Bauhaus-universitato&lt;/ref&gt; En la 1.5.1933 Flemming iĝis membro de [[NSDAP]] (partimebreca n-ro 2.196.349).&lt;ref&gt;Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/9100893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gustav Ernst Flemming, Architekt der REIMAHG&quot; - ĉe: ''Orlamünder Nachrichten,'' 3/2020&lt;/ref&gt; En 1935 oni komisiis lin plani kaj realigi distriktan domon. En 1936 [[Ilmenau]] mendis ĉe li la starigon de la [[Festhalo de Ilmenau|Festohalo]]. En 1942 li estis planinta ne tute milo da konstruaĵoj, el kiuj du trionoj troviĝis ekstere de Vajmaro. Eĉ dummilite li dungis ĉ. 30 personojn, i.a. la arĥitektojn [[Josef Kaiser]] kaj [[Georg Schirrmeister]]. En aprilo 1944 [[Fritz Sauckel]] kaj [[Otto Demme]] volis ke li planu subterajn halojn de la armilfabriko REIHMAHG apud [[Kahla]] kaj loĝbarakojn por punlaboristoj. Sekve malfermiĝis la dua buroo (apud la vajmara je strato ''Frauentorstraße'') rekte je la monto ''Walpersberg'' apud Kahla. De la [[naziismo|naziisma]] ligo ''Deutsche Arbeitsfront'' li estis ricevinta la premion ''Gaudiplom''. 

En 1947 Flemming transloĝiĝis al Bad Hersfeld, kie li estis municipa ĉefkonstruisto ĝis 1950. Poste li denove liberprofesiulis kaj aktivis ankaŭ en la re-konstruo de la grandurbo [[Kaselo]].

== Literaturo ==
* Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Bauen im Nationalsozialismus in Weimar,'' Bauhaus-Universität, Weimar 2000 (disertacio)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* GWG Weimar: https://www.gwg-am-webicht-weimar.de/Geschichte
* Förderverein Mahn- und Gedenkstätte Walpersberg e. V., Sitz Kahla: https://www.walpersberg.de
* Kahler Nachrichten: https://ol.wittich.de/titel/1736/ausgabe/3/2020/artikel/00000000000021438925-OL-1736-2020-11-3-0

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Flemming, Ernst}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1892]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1967]]</text>
      <sha1>tohis02mw6zyaxf13tef5zcnoy7g9mw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365660</id>
      <parentid>9365659</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:01:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9365660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="ezde0lw188kxgr8lx4cgx71rdi1h9cd" xml:space="preserve">[[file:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|[[Fenikso-domo (Erfurto)|UFA-palaco je Erfurto]] (ĉ. 1928)]]
[[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]] 
[[File:REIMAHG Werk Walpersberg 2014-04-28-11-57-56.jpg|thumb|restoj de la REIMAHG-fabriko apud Kahla]]
'''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joachim Flemming).

== Vivo ==
Post trejniĝo masonista li frekventis la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Konstruadlernejon erfurtan]] kie li finekzameniĝis sukcesege en la jaro 1912-a. Ekdeĵorinte en 1916 en buroo por porflugmaŝina domkonstruado en [[Nohra (apud Vajmaro)|Nohra]] li fariĝis en 1919 armea konstrusekretario. De 1921 li liberprofesiulis arĥitekte kun propra buroo en [[Vajmaro]]. Baldaŭ li tie famiĝis kaj laboris i.a.  por la en 1924 fondita societo ''Gemeinnütziger Beamten-Bauverein'' (nun: ''GWG Weimar''). Sed eĉ el [[hesio|Hesujo]] kaj [[saksio|Saksujo]] venis mendojn. 

Flemming iĝis distriktestro en la ligo ''Kampfbund Deutscher Architekten und Ingenieure'' (apero en 1931); li nigrigis la kolegon kaj profesoron [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|altlernejan]] [[Fritz Norkauer]] antaŭ ŝtataj turingujaj aŭtoritatoj pro nekorekta duobla salajriĝo. Sed la altlerneja rektoro [[Paul Schultze-Naumburg]] defendis Norkauer: laŭ li Norkauer, kiel ne-oficisto, ja rajtu ankaŭ eksteruniversitate agadi, ankaŭ por praktikado kaj implicita plukleriĝo.&lt;ref&gt;Norbert Korrek: ''Vom Heimatschutz-Appell zum baŭkünstlerischen Vermächtnis. Zur Architekturlehre an der Weimarer Hochschule unter Paul-Schultze Naumburg,'' prelego en decembro 2015 okaze de kolokvo ĉe la vajmara Bauhaus-universitato&lt;/ref&gt; En la 1.5.1933 Flemming iĝis membro de [[NSDAP]] (partimebreca n-ro 2.196.349).&lt;ref&gt;Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/9100893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gustav Ernst Flemming, Architekt der REIMAHG&quot; - ĉe: ''Orlamünder Nachrichten,'' 3/2020&lt;/ref&gt; En 1935 oni komisiis lin plani kaj realigi distriktan domon je ''Schwanseestraße''. En 1936 [[Ilmenau]] mendis ĉe li la starigon de la [[Festhalo de Ilmenau|Festohalo]]. En 1942 li estis planinta ne tute milo da konstruaĵoj, el kiuj du trionoj troviĝis ekstere de Vajmaro. Eĉ dummilite li dungis ĉ. 30 personojn, i.a. la arĥitektojn [[Josef Kaiser]] kaj [[Georg Schirrmeister]]. En aprilo 1944 [[Fritz Sauckel]] kaj [[Otto Demme]] volis ke li planu subterajn halojn de la armilfabriko REIHMAHG apud [[Kahla]] kaj loĝbarakojn por punlaboristoj. Sekve malfermiĝis la dua buroo (apud la vajmara je strato ''Frauentorstraße'') rekte je la monto ''Walpersberg'' apud Kahla. De la [[naziismo|naziisma]] ligo ''Deutsche Arbeitsfront'' li estis ricevinta la premion ''Gaudiplom''. 

En 1947 Flemming transloĝiĝis al Bad Hersfeld, kie li estis municipa ĉefkonstruisto ĝis 1950. Poste li denove liberprofesiulis kaj aktivis ankaŭ en la re-konstruo de la grandurbo [[Kaselo]].

== Literaturo ==
* Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Bauen im Nationalsozialismus in Weimar,'' Bauhaus-Universität, Weimar 2000 (disertacio)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* GWG Weimar: https://www.gwg-am-webicht-weimar.de/Geschichte
* Förderverein Mahn- und Gedenkstätte Walpersberg e. V., Sitz Kahla: https://www.walpersberg.de
* Kahler Nachrichten: https://ol.wittich.de/titel/1736/ausgabe/3/2020/artikel/00000000000021438925-OL-1736-2020-11-3-0

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Flemming, Ernst}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1892]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1967]]</text>
      <sha1>ezde0lw188kxgr8lx4cgx71rdi1h9cd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365661</id>
      <parentid>9365660</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T06:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tirolischleioans</username>
        <id>254019</id>
      </contributor>
      <comment>/* Vivo */</comment>
      <origin>9365661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3760" sha1="es40jxsnbzmxkkamh218ool7cics8vv" xml:space="preserve">[[file:UFA-Palast Erfurt um 1925.jpg|eta|[[Fenikso-domo (Erfurto)|UFA-palaco je Erfurto]] (ĉ. 1928)]]
[[File:Festhalle (Ilmenau) 5.jpg|thumb|Festhalo de Ilmenau]] 
[[File:REIMAHG Werk Walpersberg 2014-04-28-11-57-56.jpg|thumb|restoj de la REIMAHG-fabriko apud Kahla]]
'''Ernst FLEMMING''' (naskiĝinta la {{daton|29|12|1892}} en [[Theißen]], mortinta la {{daton|22|1|1967}} en [[Bad Hersfeld]] estis [[germanio|germana]] arĥitekto. En 1919 edzigis lin Minna Magdalene Leibing naskonta filon (Joachim Flemming).

== Vivo ==
Post trejniĝo masonista li frekventis la [[Fakaltlernejo de Erfurto|Konstruadlernejon erfurtan]] kie li finekzameniĝis sukcesege en la jaro 1912-a. Ekdeĵorinte en 1916 en buroo por porflugmaŝina domkonstruado en [[Nohra (apud Vajmaro)|Nohra]] li fariĝis en 1919 armea konstrusekretario. De 1921 li liberprofesiulis arĥitekte kun propra buroo en [[Vajmaro]]. Baldaŭ li tie famiĝis kaj laboris i.a.  por la en 1924 fondita societo ''Gemeinnütziger Beamten-Bauverein'' (nun: ''GWG Weimar''). Sed eĉ el [[hesio|Hesujo]] kaj [[saksio|Saksujo]] venis mendojn. 

Flemming iĝis distriktestro en la ligo ''Kampfbund Deutscher Architekten und Ingenieure'' (apero en 1931); li nigrigis la kolegon kaj profesoron [[Bauhaus-Universitato Vajmaro|altlernejan]] [[Fritz Norkauer]] antaŭ ŝtataj turingujaj aŭtoritatoj pro nekorekta duobla salajriĝo. Sed la altlerneja rektoro [[Paul Schultze-Naumburg]] defendis Norkauer: laŭ li Norkauer, kiel ne-oficisto, ja rajtu ankaŭ eksteruniversitate agadi, ankaŭ por praktikado kaj implicita plukleriĝo.&lt;ref&gt;Norbert Korrek: ''Vom Heimatschutz-Appell zum baŭkünstlerischen Vermächtnis. Zur Architekturlehre an der Weimarer Hochschule unter Paul-Schultze Naumburg,'' prelego en decembro 2015 okaze de kolokvo ĉe la vajmara Bauhaus-universitato&lt;/ref&gt; En la 1.5.1933 Flemming iĝis membro de [[NSDAP]] (partimebreca n-ro 2.196.349).&lt;ref&gt;Bundesarchiv R 9361-IX KARTEI/9100893&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&quot;Gustav Ernst Flemming, Architekt der REIMAHG&quot; - ĉe: ''Orlamünder Nachrichten,'' 3/2020&lt;/ref&gt; En 1935 oni komisiis lin plani kaj realigi distriktan domon je ''Schwanseestraße''. En 1936 [[Ilmenau]] mendis ĉe li la starigon de la [[Festhalo de Ilmenau|Festohalo]]. En 1942 li estis planinta ne tute milo da konstruaĵoj, el kiuj du trionoj troviĝis ekstere de Vajmaro. Eĉ dummilite li dungis ĉ. 30 personojn, i.a. la arĥitektojn [[Josef Kaiser]] kaj [[Georg Schirrmeister]]. En aprilo 1944 [[Fritz Sauckel]] kaj [[Otto Demme]] volis ke li planu subterajn halojn de la armilfabriko REIHMAHG apud [[Kahla]] kaj loĝbarakojn por punlaboristoj. Sekve malfermiĝis la dua buroo (krom la vajmara je strato ''Frauentorstraße'') rekte je la monto ''Walpersberg'' apud Kahla. De la [[naziismo|naziisma]] ligo ''Deutsche Arbeitsfront'' li estis ricevinta la premion ''Gaudiplom''. 

En 1947 Flemming transloĝiĝis al Bad Hersfeld, kie li estis municipa ĉefkonstruisto ĝis 1950. Poste li denove liberprofesiulis kaj aktivis ankaŭ en la re-konstruo de la grandurbo [[Kaselo]].

== Literaturo ==
* Karina Loos: ''Die Inszenierung der Stadt. Planen und Bauen im Nationalsozialismus in Weimar,'' Bauhaus-Universität, Weimar 2000 (disertacio)

== Eksteraj ligiloj ==
{{Commonscat}}
* GWG Weimar: https://www.gwg-am-webicht-weimar.de/Geschichte
* Förderverein Mahn- und Gedenkstätte Walpersberg e. V., Sitz Kahla: https://www.walpersberg.de
* Kahler Nachrichten: https://ol.wittich.de/titel/1736/ausgabe/3/2020/artikel/00000000000021438925-OL-1736-2020-11-3-0

== Notoj ==
&lt;references /&gt;

{{Bibliotekoj}}

{{DEFAULTSORT:Flemming, Ernst}}
[[Kategorio:Germanaj arkitektoj]]
[[Kategorio:Homoj rilataj al Weimar]]
[[Kategorio:Membroj de NSDAP]] 
[[Kategorio:Naskiĝintoj en 1892]]
[[Kategorio:Mortintoj en 1967]]</text>
      <sha1>es40jxsnbzmxkkamh218ool7cics8vv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vaŝa znakomaja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942845</id>
    <redirect title="Via konatulino" />
    <revision>
      <id>9365627</id>
      <timestamp>2026-05-03T04:39:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>RG72 movis paĝon [[Vaŝa znakomaja]] al [[Via konatulino]]: esperantigo anstataŭ transliterumo</comment>
      <origin>9365627</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30" sha1="krxa7r9rweea6zx8c834hm3fosojmu8" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Via konatulino]]</text>
      <sha1>krxa7r9rweea6zx8c834hm3fosojmu8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Artúr Probstner</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942846</id>
    <revision>
      <id>9365641</id>
      <timestamp>2026-05-03T05:01:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>ginekologo</comment>
      <origin>9365641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2516" sha1="j7qi5v3ek758f9cpo81iwyffuspvf20" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = 
|naskonomo            = 
}}
'''{{Paĝonomo}},''' laŭ la hungarlingve kutima nomordo kaj ĉiuj personaj nomoj '''Probstner Artúr [[Eŭgeno|Jenő]] Béla Ágost''' estis [[Hungario|hungara]] [[obstetrikisto]]-[[ginekologo]], altlerneja [[instruisto]]. Liaj [[nobelo|nobelaj]] antaŭnomoj estis ''újlublói kaj jakubjáni''.

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM86848 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=665136&amp;date=2026-05-03 nemzeti névtér&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1886|9|20}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1974|3|9}} en Budapeŝto.

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} akiris medicinan diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1909]]. Inter 1908–1910 li estis [[asistanto]] en la farmakologia instituto, poste same du jarojn li estis subkuracisto en la obstetrika [[kliniko]], inter 1912–1924 en malsanulejo li estis subkuracisto, iom poste [[lektoro]]. Dum la [[unua mondmilito]] li estis armea kuracisto kun rango [[kolonelo]], iom poste li havis stipendion en Germanio. Ekde 1923 jardekon li estis en la obstetrika kliniko de [[Debrecen]], tiutempe lia [[habilitiĝo]] okazis. Inter 1933–1953 li estis ĉefkuracisto en hospitalo en Budapeŝto, poste ĝis sia pensiuliĝo en 1961 en alia hospitalo. Lia laboro specialiĝis pri la virinaj [[kancero]]j. Li edziĝis trifoje (1916, 1924, 1956).

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''Sebészileg kezelt chronikus adnexumtumorok elsődleges és késői gyógyulási eredményei öt évi anyagunk kapcsán''. (1922)
* ''Szülészet. Orvostanhallgatók és orvosok részére''. (studenta lernolibro, 1927)
* ''Rádium-gyógyítás a nőgyógyászatban''. (1936)
* ''A vegetatív dystonia nőgyógyászati vonatkozásai''. (1956)

== Fontoj ==
* [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC11587/12450.htm biografio hungare]
* [https://www.scribd.com/document/367958529/Magyar-orvoseletrajzi-lexikon-pdf#content=query%3AProbstner%2CpageNum%3A444%2CindexOnPage%3A0%2CbestMatch%3Afalse&amp;page=444 Medicina Leksikono (legebla en 444-a paĝo)]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Probstner Artur}}

[[Kategorio:Hungaraj obstetrikistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>j7qi5v3ek758f9cpo81iwyffuspvf20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kungur</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942847</id>
    <redirect title="Kunguro" />
    <revision>
      <id>9365688</id>
      <timestamp>2026-05-03T06:31:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>RG72</username>
        <id>11847</id>
      </contributor>
      <comment>RG72 movis paĝon [[Kungur]] al [[Kunguro]]</comment>
      <origin>9365688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="fentgzghjf07sx9febjrlx7aslmd4tl" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Kunguro]]</text>
      <sha1>fentgzghjf07sx9febjrlx7aslmd4tl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pál Salacz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942848</id>
    <revision>
      <id>9365692</id>
      <timestamp>2026-05-03T06:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>ginekologo</comment>
      <origin>9365692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2239" sha1="8jhe3tmy6uoxpig6fn0xjni71ewpvaj" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = 
|naskonomo            = 
}}
'''[[Paŭlo|Pál]] Salacz''' [ŝalac]?, laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Salacz Pál''' estis [[Hungario|hungara]] [[obstetrikisto]]-[[ginekologo]], altlerneja [[instruisto]].

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM82733 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=664449&amp;date=2026-05-03 nemzeti névtér&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1897|9|14}} en [[Szarvas]], li mortis {{mortotago|1971|7|3}} en [[Budapeŝto]].
 
== Biografio ==
{{Paĝonomo}} post la maturiĝo en 1915 li estis soldato dum la [[unua mondmilito]], poste li akiris medicinan diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1922]], sed jam ekde 1920 li praktikadis en la patologia instituto. Post la diplomo laŭvice li estis praktikanto, [[asistanto]] kaj [[lektoro]] en la obstetrika [[kliniko]], poste lia [[habilitiĝo]] okazis en 1936. Inter 1944-1949 li estis ĉefkuracisto en malsanulejo, poste ĝis sia emeritiĝo en 1968 en instituto. Intertempe li kandidatiĝis en 1952. {{Paĝonomo}} edziĝis en 1932, 2 filoj naskiĝis en 1933 kaj 1939.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''Mikép befolyásolja a fogó-műtét a magzatihalálozást''. (1927)
* ''A női nemző szervek rákos megbetegedésének sebészi kezelése''. (1935)
* ''Folliculus-cysta vérzés''. (1947)
* ''A hasban visszahagyott törlő műtéti eltávolítása''. (1953)
* ''Az előlfekvő lepény kór jelzése röntgennel''. (kunaŭtoro, 1957)
* ''A nők hüvelyi folyása''. (1969)

== Fontoj ==
* [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC13280/13312.htm biografio hungare]
* [https://www.scribd.com/document/367958529/Magyar-orvoseletrajzi-lexikon-pdf#content=query:Salacz,pageNum:472,indexOnPage:0,bestMatch:false Medicina Leksikono (legebla en la 472-a paĝo)]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Salacz Pal}}

[[Kategorio:Hungaraj obstetrikistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]]
[[Kategorio:Hungaraj altlernejaj instruistoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>8jhe3tmy6uoxpig6fn0xjni71ewpvaj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Braúna (San-Paŭlio)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942849</id>
    <redirect title="Braúna" />
    <revision>
      <id>9365716</id>
      <timestamp>2026-05-03T07:00:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>ThomasPusch movis paĝon [[Braúna (San-Paŭlio)]] al [[Braúna]] anstataŭigante alidirektilon: aldono inter krampoj en la esperanta vikipedio ne necesas</comment>
      <origin>9365716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23" sha1="mf3peiwv921j8qtn8ygza5j05n1buum" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Braúna]]</text>
      <sha1>mf3peiwv921j8qtn8ygza5j05n1buum</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Janko-Muzikanto</title>
    <ns>1</ns>
    <id>942850</id>
    <revision>
      <id>9365741</id>
      <timestamp>2026-05-03T08:02:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nova jaro (La nova jaro) */ nova sekcio</comment>
      <origin>9365741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="271" sha1="fyd6vwk9by7q8ebu78jodtrf1ltf2m5" xml:space="preserve">== Nova jaro (La nova jaro) ==

Ambaŭ rakontoj havas pli-malpli la saman longecon, sed pri Nova jaro ({{Lang-pl|Nowy rok}}) ŝajne ankoraŭ ne ekzistas vikidatumaĵo, nur vikifontaĵo! [[Uzanto:Sj1mor|Sj1mor]] ([[Uzanto-Diskuto:Sj1mor|diskuto]]) 08:02, 3 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>fyd6vwk9by7q8ebu78jodtrf1ltf2m5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Félix Szarvas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942851</id>
    <revision>
      <id>9365756</id>
      <timestamp>2026-05-03T08:20:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>ginekologo</comment>
      <origin>9365756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1997" sha1="4uu7bula8jdr9rctpg8a4t5qbtbim6c" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = 
|naskonomo            = 
}}
'''{{Paĝonomo}}''' [fEliks sarvaŝ], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szarvas Félix''' estis [[Hungario|hungara]] [[obstetrikisto]]-[[ginekologo]]. Lia persona nomvarianto estis ''Bódog'', lia konata filino estis [[Klári Szarvas]].

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM210060 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://magyarnemzetinevter.hu/szemelyi-nevter/?id=945696&amp;date=2026-05-03 nemzeti névtér&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1873|11|6}} en [[Budapeŝto]], li mortis {{mortotago|1956|12|22}} en [[Tel-Avivo]].

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} devenis el [[juda]] familio. Li maturiĝis en [[gimnazio]] en sia naskiĝurbo en 1891, poste li akiris medicinan diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1896]]. Post la diplomo li praktikadis en ĉefurba malsanulejo, inter 1900 - 1903 en la obstetrika [[kliniko]], dum en 1898 li akiris licencon pri magistrata kuracisto. En 1908 li estis elektita ginekologo por [[ĵurnalisto]]j, post jaroj li malfermis privatan kuracejon. Dum la [[unua mondmilito]] li estis armea kuracisto en rango [[kolonelo]]. En la jaroj 1923–1924 li studvojaĝis en [[Usono]]. En 1944 bombo trafis sian loĝejon, kie funkciis ankaŭ la propra kuracejo. Li edziĝis en 1910, lia edzino naskis 2 filinojn en 1911 kaj 1914.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''Partus serotinus esete''. (1917)
* ''Evisceratiot pótló műtéti eljárás''. (1930)
* ''Az episiotomiáról és módosításáról''. (1937)

== Fontoj ==
* [https://hu.wikipedia.org/wiki/Szarvas_F%C3%A9lix biografio hungare]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Szarvas Felix}}

[[Kategorio:Hungaraj obstetrikistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]]
[[Kategorio:Hungaraj judoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>4uu7bula8jdr9rctpg8a4t5qbtbim6c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pekoj de l' infaneco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942852</id>
    <revision>
      <id>9365784</id>
      <timestamp>2026-05-03T08:37:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:pl:Special:Redirect/revision/76736343|Grzechy dzieciństwa]]&quot;</comment>
      <origin>9365784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="414" sha1="rn17gr2b44ht3c7flfcxoh7adf9corf" xml:space="preserve">'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883).
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>rn17gr2b44ht3c7flfcxoh7adf9corf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365787</id>
      <parentid>9365784</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreita per traduko de la paĝo &quot;[[:pl:Special:Redirect/revision/76736343|Grzechy dzieciństwa]]&quot;</comment>
      <origin>9365787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1225" sha1="808rm3q8j7nti2fc0lfupsb3846r3ix" xml:space="preserve">'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883).

== Enhavo ==
La ĉefrolulo kaj rakontanto de la verko estas Kazio Leśniewski, filo de kortega oficisto. Kiel infano, la protagonisto havas iom naivan mondrigardon, kiu ofertas multajn interesajn komprenojn pri la kutimoj kaj socio de la tempo.

La verko konsistas el tri partoj. La unua priskribas la kamparan infanaĝon de la ĉefrolulo. La dua esploras liajn spertojn en la lernejo kaj lian amikecon kun malriĉa kaj malsana samklasano, [[Ĝibo|ĝibulo]]. La tria rakontas la historion de lia naiva amo al Lonia, la kaprica kaj vanta filino de loka heredantino. Ĉi tiu amo kondukas Kazio-n al elekto inter plenumi ŝian trivialan deziron kaj helpi Walek-on, kiu fuĝas el la vilaĝo. Kiam Walek malaperas senspure, Kazio sentas konsciencdolorojn, precipe kiam li konvinkiĝas pri la manko de amo de Lonia.
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>808rm3q8j7nti2fc0lfupsb3846r3ix</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365789</id>
      <parentid>9365787</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:43:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1818" sha1="qvbj0qq9bdf0hdlsax67xtg4ca41l2g" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = [[Jan Günther]]
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}

'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita

== Enhavo ==
La ĉefrolulo kaj rakontanto de la verko estas Kazio Leśniewski, filo de kortega oficisto. Kiel infano, la protagonisto havas iom naivan mondrigardon, kiu ofertas multajn interesajn komprenojn pri la kutimoj kaj socio de la tempo.

La verko konsistas el tri partoj. La unua priskribas la kamparan infanaĝon de la ĉefrolulo. La dua esploras liajn spertojn en la lernejo kaj lian amikecon kun malriĉa kaj malsana samklasano, [[Ĝibo|ĝibulo]]. La tria rakontas la historion de lia naiva amo al Lonia, la kaprica kaj vanta filino de loka heredantino. Ĉi tiu amo kondukas Kazio-n al elekto inter plenumi ŝian trivialan deziron kaj helpi Walek-on, kiu fuĝas el la vilaĝo. Kiam Walek malaperas senspure, Kazio sentas konsciencdolorojn, precipe kiam li konvinkiĝas pri la manko de amo de Lonia.

{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>qvbj0qq9bdf0hdlsax67xtg4ca41l2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365791</id>
      <parentid>9365789</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Sj1mor movis paĝon [[Pekoj de l’ infaneco]] al [[Pekoj de l' infaneco]]</comment>
      <origin>9365789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1818" sha1="qvbj0qq9bdf0hdlsax67xtg4ca41l2g" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = [[Jan Günther]]
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}

'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita

== Enhavo ==
La ĉefrolulo kaj rakontanto de la verko estas Kazio Leśniewski, filo de kortega oficisto. Kiel infano, la protagonisto havas iom naivan mondrigardon, kiu ofertas multajn interesajn komprenojn pri la kutimoj kaj socio de la tempo.

La verko konsistas el tri partoj. La unua priskribas la kamparan infanaĝon de la ĉefrolulo. La dua esploras liajn spertojn en la lernejo kaj lian amikecon kun malriĉa kaj malsana samklasano, [[Ĝibo|ĝibulo]]. La tria rakontas la historion de lia naiva amo al Lonia, la kaprica kaj vanta filino de loka heredantino. Ĉi tiu amo kondukas Kazio-n al elekto inter plenumi ŝian trivialan deziron kaj helpi Walek-on, kiu fuĝas el la vilaĝo. Kiam Walek malaperas senspure, Kazio sentas konsciencdolorojn, precipe kiam li konvinkiĝas pri la manko de amo de Lonia.

{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>qvbj0qq9bdf0hdlsax67xtg4ca41l2g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365794</id>
      <parentid>9365791</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1858" sha1="tm20m5i5sn7dhb4xysr2qbwz4vvjzeo" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = Presejo L. Bogusławski
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}

'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.

== Enhavo ==
La ĉefrolulo kaj rakontanto de la verko estas Kazio Leśniewski, filo de kortega oficisto. Kiel infano, la protagonisto havas iom naivan mondrigardon, kiu ofertas multajn interesajn komprenojn pri la kutimoj kaj socio de la tempo.

La verko konsistas el tri partoj. La unua priskribas la kamparan infanaĝon de la ĉefrolulo. La dua esploras liajn spertojn en la lernejo kaj lian amikecon kun malriĉa kaj malsana samklasano, [[Ĝibo|ĝibulo]]. La tria rakontas la historion de lia naiva amo al Lonia, la kaprica kaj vanta filino de loka heredantino. Ĉi tiu amo kondukas Kazio-n al elekto inter plenumi ŝian trivialan deziron kaj helpi Walek-on, kiu fuĝas el la vilaĝo. Kiam Walek malaperas senspure, Kazio sentas konsciencdolorojn, precipe kiam li konvinkiĝas pri la manko de amo de Lonia.

{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>tm20m5i5sn7dhb4xysr2qbwz4vvjzeo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365798</id>
      <parentid>9365794</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:51:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2511" sha1="1mdqzob85fknsk9f0cq3g6p4ejd9vg9" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = Presejo L. Bogusławski
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}

'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.

== Enhavo ==
La ĉefrolulo kaj rakontanto de la verko estas Kazio Leśniewski, filo de kortega oficisto. Kiel infano, la protagonisto havas iom naivan mondrigardon, kiu ofertas multajn interesajn komprenojn pri la kutimoj kaj socio de la tempo.

La verko konsistas el tri partoj. La unua priskribas la kamparan infanaĝon de la ĉefrolulo. La dua esploras liajn spertojn en la lernejo kaj lian amikecon kun malriĉa kaj malsana samklasano, [[Ĝibo|ĝibulo]]. La tria rakontas la historion de lia naiva amo al Lonia, la kaprica kaj vanta filino de loka heredantino. Ĉi tiu amo kondukas Kazio-n al elekto inter plenumi ŝian trivialan deziron kaj helpi Walek-on, kiu fuĝas el la vilaĝo. Kiam Walek malaperas senspure, Kazio sentas konsciencdolorojn, precipe kiam li konvinkiĝas pri la manko de amo de Lonia.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Literaturo}}

* [http://anno.onb.ac.at/cgi-content/anno-plus?aid=e1c&amp;datum=1908&amp;page=91&amp;size=45 ''Pola Esperantisto, marto 1908,''] en kiu estis publikigita la teksto
* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Pekoj%20de%20l%27%20infaneco&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;vid=ONB&amp;lang=de_DE&amp;offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14825323/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://epo.librarything.com/work/11302355/t/Pekoj-de-l-infaneco Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>1mdqzob85fknsk9f0cq3g6p4ejd9vg9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365799</id>
      <parentid>9365798</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:51:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2358" sha1="kyh5h9cecjitxzt8hnv0zu8s5ud5h52" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = Presejo L. Bogusławski
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}

'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.

== Enhavo ==
La ĉefrolulo kaj rakontanto de la verko estas Kazio Leśniewski, filo de kortega oficisto. Kiel infano, la protagonisto havas iom naivan mondrigardon, kiu ofertas multajn interesajn komprenojn pri la kutimoj kaj socio de la tempo.

La verko konsistas el tri partoj. La unua priskribas la kamparan infanaĝon de la ĉefrolulo. La dua esploras liajn spertojn en la lernejo kaj lian amikecon kun malriĉa kaj malsana samklasano, [[Ĝibo|ĝibulo]]. La tria rakontas la historion de lia naiva amo al Lonia, la kaprica kaj vanta filino de loka heredantino. Ĉi tiu amo kondukas Kazio-n al elekto inter plenumi ŝian trivialan deziron kaj helpi Walek-on, kiu fuĝas el la vilaĝo. Kiam Walek malaperas senspure, Kazio sentas konsciencdolorojn, precipe kiam li konvinkiĝas pri la manko de amo de Lonia.

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Literaturo}}

* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Pekoj%20de%20l%27%20infaneco&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;vid=ONB&amp;lang=de_DE&amp;offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14825323/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://epo.librarything.com/work/11302355/t/Pekoj-de-l-infaneco Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>kyh5h9cecjitxzt8hnv0zu8s5ud5h52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365800</id>
      <parentid>9365799</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:54:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="ge4bocwr4b1ehtbus3yjy8a50wrivke" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = Presejo L. Bogusławski
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}

'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.

== Enhavo ==
La ĉeffiguro kaj rakontanto de la peco estas Kazio Leśniewski, la filo de tribunaloficisto. La heroo, kiel infano, rigardas la mondon en iom naiva maniero, kiu donas multajn interesajn observojn pri la kutimoj kaj socio de tiu tempo.

La peco konsistas el tri partoj. La unua parto estas priskribo de la kampara infanaĝo de la ĉeffiguro. La dua estas liaj lernejaj spertoj kaj amikeco kun lia malriĉa kaj malsana amiko, ĝibulo. La tria parto rakontas la historion de naiva amo al Lonia - la kaprica kaj vana filino de loka heredantino. Tiu amo igis Kazia devi elekti inter plenumado de ŝia bagatela deziro kaj helpi al Walek, kiu eskapis de la vilaĝo. Kiam Walek malaperas sen spuro post eskapado de la vilaĝo, Kazio sentas penton, precipe ĉar li ekkomprenas ke Lońka havas neniujn sentojn. 

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Literaturo}}

* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Pekoj%20de%20l%27%20infaneco&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;vid=ONB&amp;lang=de_DE&amp;offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14825323/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://epo.librarything.com/work/11302355/t/Pekoj-de-l-infaneco Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>ge4bocwr4b1ehtbus3yjy8a50wrivke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365804</id>
      <parentid>9365800</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:57:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2443" sha1="bh5a86iabohyq84fq476duntbyxnqv0" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = Presejo L. Bogusławski
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}

'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.&lt;ref&gt;''[[s:Pekoj_de_l’_infaneco|Pekoj de l'infaneco]]'' ĉe Vikifontaro&lt;/ref&gt;

== Enhavo ==
La ĉeffiguro kaj rakontanto de la peco estas Kazio Leśniewski, la filo de tribunaloficisto. La heroo, kiel infano, rigardas la mondon en iom naiva maniero, kiu donas multajn interesajn observojn pri la kutimoj kaj socio de tiu tempo.

La peco konsistas el tri partoj. La unua parto estas priskribo de la kampara infanaĝo de la ĉeffiguro. La dua estas liaj lernejaj spertoj kaj amikeco kun lia malriĉa kaj malsana amiko, ĝibulo. La tria parto rakontas la historion de naiva amo al Lonia - la kaprica kaj vana filino de loka heredantino. Tiu amo igis Kazia devi elekti inter plenumado de ŝia bagatela deziro kaj helpi al Walek, kiu eskapis de la vilaĝo. Kiam Walek malaperas sen spuro post eskapado de la vilaĝo, Kazio sentas penton, precipe ĉar li ekkomprenas ke Lońka havas neniujn sentojn. 

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Literaturo}}

* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Pekoj%20de%20l%27%20infaneco&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;vid=ONB&amp;lang=de_DE&amp;offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14825323/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://epo.librarything.com/work/11302355/t/Pekoj-de-l-infaneco Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>bh5a86iabohyq84fq476duntbyxnqv0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365806</id>
      <parentid>9365804</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:58:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2536" sha1="or8sdwpz4zq047nf998y5lovjndj0nk" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = Presejo L. Bogusławski
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}
[[Dosiero:Prus - Pekoj de l’infaneco, 1913, Grabowski.pdf|La libro de 1913 en PDF formato]]
'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.&lt;ref&gt;''[[s:Pekoj_de_l’_infaneco|Pekoj de l'infaneco]]'' ĉe Vikifontaro&lt;/ref&gt;

== Enhavo ==
La ĉeffiguro kaj rakontanto de la peco estas Kazio Leśniewski, la filo de tribunaloficisto. La heroo, kiel infano, rigardas la mondon en iom naiva maniero, kiu donas multajn interesajn observojn pri la kutimoj kaj socio de tiu tempo.

La peco konsistas el tri partoj. La unua parto estas priskribo de la kampara infanaĝo de la ĉeffiguro. La dua estas liaj lernejaj spertoj kaj amikeco kun lia malriĉa kaj malsana amiko, ĝibulo. La tria parto rakontas la historion de naiva amo al Lonia - la kaprica kaj vana filino de loka heredantino. Tiu amo igis Kazia devi elekti inter plenumado de ŝia bagatela deziro kaj helpi al Walek, kiu eskapis de la vilaĝo. Kiam Walek malaperas sen spuro post eskapado de la vilaĝo, Kazio sentas penton, precipe ĉar li ekkomprenas ke Lońka havas neniujn sentojn. 

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Literaturo}}

* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Pekoj%20de%20l%27%20infaneco&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;vid=ONB&amp;lang=de_DE&amp;offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14825323/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://epo.librarything.com/work/11302355/t/Pekoj-de-l-infaneco Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>or8sdwpz4zq047nf998y5lovjndj0nk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365807</id>
      <parentid>9365806</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T08:58:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2540" sha1="clpzmfco38rmxa5dq4vltoheh59p3m3" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = Presejo L. Bogusławski
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}
[[Dosiero:Prus - Pekoj de l’infaneco, 1913, Grabowski.pdf|eta|La libro de 1913 en PDF formato]]
'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.&lt;ref&gt;''[[s:Pekoj_de_l’_infaneco|Pekoj de l'infaneco]]'' ĉe Vikifontaro&lt;/ref&gt;

== Enhavo ==
La ĉeffiguro kaj rakontanto de la peco estas Kazio Leśniewski, la filo de tribunaloficisto. La heroo, kiel infano, rigardas la mondon en iom naiva maniero, kiu donas multajn interesajn observojn pri la kutimoj kaj socio de tiu tempo.

La peco konsistas el tri partoj. La unua parto estas priskribo de la kampara infanaĝo de la ĉeffiguro. La dua estas liaj lernejaj spertoj kaj amikeco kun lia malriĉa kaj malsana amiko, ĝibulo. La tria parto rakontas la historion de naiva amo al Lonia - la kaprica kaj vana filino de loka heredantino. Tiu amo igis Kazia devi elekti inter plenumado de ŝia bagatela deziro kaj helpi al Walek, kiu eskapis de la vilaĝo. Kiam Walek malaperas sen spuro post eskapado de la vilaĝo, Kazio sentas penton, precipe ĉar li ekkomprenas ke Lońka havas neniujn sentojn. 

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Literaturo}}

* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Pekoj%20de%20l%27%20infaneco&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;vid=ONB&amp;lang=de_DE&amp;offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14825323/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://epo.librarything.com/work/11302355/t/Pekoj-de-l-infaneco Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>clpzmfco38rmxa5dq4vltoheh59p3m3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365810</id>
      <parentid>9365807</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2542" sha1="qiibkeybjqjwuwhlu6a9kkxsm0n0ci4" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = Presejo L. Bogusławski
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}
[[Dosiero:Prus - Pekoj de l’infaneco, 1913, Grabowski.pdf|eta|La libro de 1913 en PDF formato]]
'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.&lt;ref&gt;''[[s:Pekoj_de_l’_infaneco|Pekoj de l'infaneco]]'' ĉe Vikifontaro&lt;/ref&gt;

== Enhavo ==
La ĉeffiguro kaj rakontanto de la verko estas Kazio Leśniewski, la filo de tribunaloficisto. La heroo, kiel infano, rigardas la mondon en iom naiva maniero, kiu donas multajn interesajn observojn pri la kutimoj kaj socio de tiu tempo.

La verko konsistas el tri partoj. La unua parto estas priskribo de la kampara infanaĝo de la ĉeffiguro. La dua estas liaj lernejaj spertoj kaj amikeco kun lia malriĉa kaj malsana amiko, ĝibulo. La tria parto rakontas la historion de naiva amo al Lonia - la kaprica kaj vana filino de loka heredantino. Tiu amo igis Kazia devi elekti inter plenumado de ŝia bagatela deziro kaj helpi al Walek, kiu eskapis de la vilaĝo. Kiam Walek malaperas sen spuro post eskapado de la vilaĝo, Kazio sentas penton, precipe ĉar li ekkomprenas ke Lońka havas neniujn sentojn. 

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Literaturo}}

* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Pekoj%20de%20l%27%20infaneco&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;vid=ONB&amp;lang=de_DE&amp;offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14825323/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://epo.librarything.com/work/11302355/t/Pekoj-de-l-infaneco Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>qiibkeybjqjwuwhlu6a9kkxsm0n0ci4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365834</id>
      <parentid>9365810</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:20:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eksteraj ligiloj */</comment>
      <origin>9365834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2636" sha1="3aubha5ys2rfd5q8i2l6oefam1cw90f" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = Presejo L. Bogusławski
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}
[[Dosiero:Prus - Pekoj de l’infaneco, 1913, Grabowski.pdf|eta|La libro de 1913 en PDF formato]]
'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.&lt;ref&gt;''[[s:Pekoj_de_l’_infaneco|Pekoj de l'infaneco]]'' ĉe Vikifontaro&lt;/ref&gt;

== Enhavo ==
La ĉeffiguro kaj rakontanto de la verko estas Kazio Leśniewski, la filo de tribunaloficisto. La heroo, kiel infano, rigardas la mondon en iom naiva maniero, kiu donas multajn interesajn observojn pri la kutimoj kaj socio de tiu tempo.

La verko konsistas el tri partoj. La unua parto estas priskribo de la kampara infanaĝo de la ĉeffiguro. La dua estas liaj lernejaj spertoj kaj amikeco kun lia malriĉa kaj malsana amiko, ĝibulo. La tria parto rakontas la historion de naiva amo al Lonia - la kaprica kaj vana filino de loka heredantino. Tiu amo igis Kazia devi elekti inter plenumado de ŝia bagatela deziro kaj helpi al Walek, kiu eskapis de la vilaĝo. Kiam Walek malaperas sen spuro post eskapado de la vilaĝo, Kazio sentas penton, precipe ĉar li ekkomprenas ke Lońka havas neniujn sentojn. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Literaturo}}

* [https://libro.ee/file.php?id=3459 La verko] ĉe Libro.ee

* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Pekoj%20de%20l%27%20infaneco&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;vid=ONB&amp;lang=de_DE&amp;offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14825323/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://epo.librarything.com/work/11302355/t/Pekoj-de-l-infaneco Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>3aubha5ys2rfd5q8i2l6oefam1cw90f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365840</id>
      <parentid>9365834</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3007" sha1="tb0fvny5ug3kq8grcg1ltc6c64e1cdw" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = Jan Günther (Presejo L. Bogusławski)
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}
[[Dosiero:Prus - Pekoj de l’infaneco, 1913, Grabowski.pdf|eta|La libro de 1913 en PDF formato]]
'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.&lt;ref&gt;''[[s:Pekoj_de_l’_infaneco|Pekoj de l'infaneco]]'' ĉe Vikifontaro&lt;/ref&gt;

== Intrigo ==
La ĉeffiguro kaj rakontanto de la verko estas Kazio Leśniewski, la filo de tribunaloficisto. La heroo, kiel infano, rigardas la mondon en iom naiva maniero, kiu donas multajn interesajn observojn pri la kutimoj kaj socio de tiu tempo.

La verko konsistas el tri partoj. La unua parto estas priskribo de la kampara infanaĝo de la ĉeffiguro. La dua estas liaj lernejaj spertoj kaj amikeco kun lia malriĉa kaj malsana amiko, ĝibulo. La tria parto rakontas la historion de naiva amo al Lonia - la kaprica kaj vana filino de loka heredantino. Tiu amo igis Kazia devi elekti inter plenumado de ŝia bagatela deziro kaj helpi al Walek, kiu eskapis de la vilaĝo. Kiam Walek malaperas sen spuro post eskapado de la vilaĝo, Kazio sentas penton, precipe ĉar li ekkomprenas ke Lońka havas neniujn sentojn. 

== Eldonoj ==
* La Unua Eldono (1913). Eldonis Jan Günther. Presejo: L. Bogusławski. Tiu ĉi eldono aperis en la sama jaro kiel la fama antologio de Grabowski, ''[[El Parnaso de Popoloj]]''.

* La Dua Eldono (1963). Eldonis [[Pola Esperanto-Asocio]] (PEA). Varsovio. Ĝi aperis kiel parto de la movada agado por honori polajn klasikulojn en Esperanto.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Literaturo}}

* [https://libro.ee/file.php?id=3459 La verko] ĉe Libro.ee

* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Pekoj%20de%20l%27%20infaneco&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;vid=ONB&amp;lang=de_DE&amp;offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14825323/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://epo.librarything.com/work/11302355/t/Pekoj-de-l-infaneco Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>tb0fvny5ug3kq8grcg1ltc6c64e1cdw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365841</id>
      <parentid>9365840</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:28:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eldonoj */</comment>
      <origin>9365841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3048" sha1="nid1e0tjkutpj70ukltnnkaojg3fmsp" xml:space="preserve">{{Informkesto libro
|titolo = Pekoj de l’ infaneco
|ordigo = 
|origina titolo = Grzechy dzieciństwa
|bildo = Pekoj de l infaneco.jpg
|subteksto = Titolpaĝo de la Esperanta eldono
|aŭtoro = Bolesław Prus
|aŭtoro2 = 
|aŭtoro3 = 
|aliajaŭtoro = 
|eldonjaro = 1896
|eldonurbo = Varsovio
|eldoninto = Kurier Codzienny
|paĝoj = 
|isbn = 
|oclc = 
|tradukanto = Antoni Grabowski
|tradukeldonjaro = 1913
|tradukeldonurbo = Varsovio
|tradukeldoninto = Jan Günther (Presejo L. Bogusławski)
|tradukpaĝoj = 84
|tradukisbn = 
|komento    =
|noto       =
}}
[[Dosiero:Prus - Pekoj de l’infaneco, 1913, Grabowski.pdf|eta|La libro de 1913 en PDF formato]]
'''Pekoj de l' infaneco''' ({{Lang-pl|Grzechy dzieciństwa}}) estas novelo de [[Bolesław Prus]]. Unue publikigita en &quot;Kurier Warszawski&quot; (25-a de aprilo – 12-a de majo 1883). Publikigita kiel libro en 1896. Tradukita de [[Antoni Grabowski]] en 1913.&lt;ref&gt;''[[s:Pekoj_de_l’_infaneco|Pekoj de l'infaneco]]'' ĉe Vikifontaro&lt;/ref&gt;

== Intrigo ==
La ĉeffiguro kaj rakontanto de la verko estas Kazio Leśniewski, la filo de tribunaloficisto. La heroo, kiel infano, rigardas la mondon en iom naiva maniero, kiu donas multajn interesajn observojn pri la kutimoj kaj socio de tiu tempo.

La verko konsistas el tri partoj. La unua parto estas priskribo de la kampara infanaĝo de la ĉeffiguro. La dua estas liaj lernejaj spertoj kaj amikeco kun lia malriĉa kaj malsana amiko, ĝibulo. La tria parto rakontas la historion de naiva amo al Lonia - la kaprica kaj vana filino de loka heredantino. Tiu amo igis Kazia devi elekti inter plenumado de ŝia bagatela deziro kaj helpi al Walek, kiu eskapis de la vilaĝo. Kiam Walek malaperas sen spuro post eskapado de la vilaĝo, Kazio sentas penton, precipe ĉar li ekkomprenas ke Lońka havas neniujn sentojn. 

== Eldonoj ==
* La unua eldono (1913). Eldonis Jan Günther. Presejo: L. Bogusławski. Tiu ĉi eldono aperis en la sama jaro kiel la fama antologio de Grabowski, ''[[El Parnaso de Popoloj]]''.

* La dua eldono (1963). Eldonis [[Pola Esperanto-Asocio]] (PEA). Varsovio. Ĝi aperis kiel parto de la movada agado por honori polajn klasikulojn en Esperanto.
* La tria eldono (1980) eldonita de PEA.

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{Portalo|Literaturo}}

* [https://libro.ee/file.php?id=3459 La verko] ĉe Libro.ee

* [https://search.onb.ac.at/primo-explore/search?query=any,contains,Pekoj%20de%20l%27%20infaneco&amp;tab=default_tab&amp;search_scope=ONB_gesamtbestand&amp;vid=ONB&amp;lang=de_DE&amp;offset=0 Katalogo de] [[Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]
* [https://anet.be/record/opacehc/c:lvd:14825323/E Katalogo de] [[Heredaĵbiblioteko Hendrik Conscience]]
* [https://epo.librarything.com/work/11302355/t/Pekoj-de-l-infaneco Katalogo &quot;Erfgoedbib&quot;] en ''[[LibraryThing]]''
{{Projektoj}}
[[Kategorio:Libroj de Bolesław Prus]]
[[Kategorio:Libroj aperintaj en 1896]]
[[Kategorio:Polaj noveloj]]
[[Kategorio:Verkoj el la esperantigita pollingva literaturo]]
[[Kategorio:Katalogo de Esperantomuzeo kaj Kolekto por Planlingvoj]]</text>
      <sha1>nid1e0tjkutpj70ukltnnkaojg3fmsp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Pekoj de l’ infaneco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942853</id>
    <redirect title="Pekoj de l&#039; infaneco" />
    <revision>
      <id>9365792</id>
      <timestamp>2026-05-03T08:44:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Sj1mor movis paĝon [[Pekoj de l’ infaneco]] al [[Pekoj de l' infaneco]]</comment>
      <origin>9365792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="4foixjh9tpphyxtsjmyuu9tvsfmdkuo" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Pekoj de l' infaneco]]</text>
      <sha1>4foixjh9tpphyxtsjmyuu9tvsfmdkuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nuklea fuelo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942854</id>
    <revision>
      <id>9365813</id>
      <timestamp>2026-05-03T09:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;[[Dosiero:RIAN archive 132602 Fuel assembly final inspection.jpg|thumb|{{centre|brulaĵa kunmeto por rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)}}]] '''Nuklea fuelo'''&lt;ref&gt;La vorto [[fuelo]] en Esperanto estas disputata, neoficiala vorto. PIV en sia aktuala eldono de 2020 [https://vortaro.net/#fuelo_kd mencias ĝin] kiel teknologia fakvorto ekvivalenta al &quot;brulaĵo&quot;, kaj [[Reta Vortaro]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#fuel.0o doku...&quot;</comment>
      <origin>9365813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1083" sha1="jlq3p77l2ixahjsi9yqv9v3w5tyrflx" xml:space="preserve">[[Dosiero:RIAN archive 132602 Fuel assembly final inspection.jpg|thumb|{{centre|brulaĵa kunmeto por rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)}}]]
'''Nuklea fuelo'''&lt;ref&gt;La vorto [[fuelo]] en Esperanto estas disputata, neoficiala vorto. PIV en sia aktuala eldono de 2020 [https://vortaro.net/#fuelo_kd mencias ĝin] kiel teknologia fakvorto ekvivalenta al &quot;brulaĵo&quot;, kaj [[Reta Vortaro]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#fuel.0o dokumentigas ĝin] kiel reale uzatan vorton, kun indiko ke &quot;brulaĵo&quot; estas preferinda.&lt;/ref&gt; aŭ prefere '''nuklea brulaĵo''' rilatas al iu ajn substanco uzata de [[Nuklea reakciujo|nukleaj reaktoroj]] aŭ alia [[Nuklea reakcio|nukleaj aparatoj]] kiel fuelo resp. brulaĵo por generi energion. Nuklea brulaĵo enhavas fisieblan materialon, kiel ekzemple [[uranio]], kiu spertas nuklean [[fisio]]n en reaktoro. La [[varmenergio]] liberigita per la fisio de nuklea fuelo povas esti konvertita en [[elektro]]n en [[nuklea centralo]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{ĝermo|teknologio}}

[[Kategorio:Nuklea fiziko]]</text>
      <sha1>jlq3p77l2ixahjsi9yqv9v3w5tyrflx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365838</id>
      <parentid>9365813</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:24:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1281" sha1="e8wglazhwyc94ejg1tat9g28msvniuw" xml:space="preserve">[[Dosiero:RIAN archive 132602 Fuel assembly final inspection.jpg|thumb|{{centre|brulaĵa kunmeto por rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)}}]]
'''Nuklea fuelo'''&lt;ref&gt;La vorto [[fuelo]] en Esperanto estas disputata, neoficiala vorto. PIV en sia aktuala eldono de 2020 [https://vortaro.net/#fuelo_kd mencias ĝin] kiel teknologia fakvorto ekvivalenta al &quot;brulaĵo&quot;, kaj [[Reta Vortaro]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#fuel.0o dokumentigas ĝin] kiel reale uzatan vorton, kun indiko ke &quot;brulaĵo&quot; estas preferinda.&lt;/ref&gt; aŭ prefere '''nuklea brulaĵo''' rilatas al iu ajn substanco uzata de [[Nuklea reakciujo|nukleaj reaktoroj]] aŭ alia [[Nuklea reakcio|nukleaj aparatoj]] kiel fuelo resp. brulaĵo por generi energion. Nuklea brulaĵo enhavas fisieblan materialon, kiel ekzemple [[uranio]], kiu spertas nuklean [[fisio]]n en reaktoro. La [[varmenergio]] liberigita per la fisio de nuklea fuelo povas esti konvertita en [[elektro]]n en [[nuklea centralo]].

Male al kemiaj [[fuelo]]j, kiuj liberigas energion per [[kemia reakcio]], nukleaj fueloj liberigas energion per [[nuklea reakcio]], kaj havas multe pli altan [[energiodenseco]]n ol kemiaj fueloj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{ĝermo|teknologio}}

[[Kategorio:Nuklea fiziko]]</text>
      <sha1>e8wglazhwyc94ejg1tat9g28msvniuw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365839</id>
      <parentid>9365838</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:26:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1344" sha1="8mz1ylqr9il53p1l4y0ouk42mc9pfki" xml:space="preserve">[[Dosiero:RIAN archive 132602 Fuel assembly final inspection.jpg|thumb|{{centre|brulaĵa kunmeto por rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)}}]]
'''Nuklea fuelo'''&lt;ref&gt;La vorto [[fuelo]] en Esperanto estas disputata, neoficiala vorto, kaj konsideriĝas &quot;anglismo&quot; laŭ la [[angla]] vorto ''fuel''. PIV en sia aktuala eldono de 2020 [https://vortaro.net/#fuelo_kd mencias ĝin] kiel teknologia fakvorto ekvivalenta al &quot;brulaĵo&quot;, kaj [[Reta Vortaro]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#fuel.0o dokumentigas ĝin] kiel reale uzatan vorton, kun indiko ke &quot;brulaĵo&quot; estas preferinda.&lt;/ref&gt; aŭ prefere '''nuklea brulaĵo''' rilatas al iu ajn substanco uzata de [[Nuklea reakciujo|nukleaj reaktoroj]] aŭ alia [[Nuklea reakcio|nukleaj aparatoj]] kiel fuelo resp. brulaĵo por generi energion. Nuklea brulaĵo enhavas fisieblan materialon, kiel ekzemple [[uranio]], kiu spertas nuklean [[fisio]]n en reaktoro. La [[varmenergio]] liberigita per la fisio de nuklea fuelo povas esti konvertita en [[elektro]]n en [[nuklea centralo]].

Male al kemiaj [[fuelo]]j, kiuj liberigas energion per [[kemia reakcio]], nukleaj fueloj liberigas energion per [[nuklea reakcio]], kaj havas multe pli altan [[energiodenseco]]n ol kemiaj fueloj. 

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{ĝermo|teknologio}}

[[Kategorio:Nuklea fiziko]]</text>
      <sha1>8mz1ylqr9il53p1l4y0ouk42mc9pfki</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365842</id>
      <parentid>9365839</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:31:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1762" sha1="9s0vh3p129escnyyg79ev4um4ph9nkj" xml:space="preserve">[[Dosiero:RIAN archive 132602 Fuel assembly final inspection.jpg|thumb|{{centre|brulaĵa kunmeto por rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)}}]]
'''Nuklea fuelo'''&lt;ref&gt;La vorto [[fuelo]] en Esperanto estas disputata, neoficiala vorto, kaj konsideriĝas &quot;anglismo&quot; laŭ la [[angla]] vorto ''fuel''. PIV en sia aktuala eldono de 2020 [https://vortaro.net/#fuelo_kd mencias ĝin] kiel teknologia fakvorto ekvivalenta al &quot;brulaĵo&quot;, kaj [[Reta Vortaro]] [https://reta-vortaro.de/revo/dlg/index-2o.html#fuel.0o dokumentigas ĝin] kiel reale uzatan vorton, kun indiko ke &quot;brulaĵo&quot; estas preferinda.&lt;/ref&gt; aŭ prefere '''nuklea brulaĵo''' rilatas al iu ajn substanco uzata de [[Nuklea reakciujo|nukleaj reaktoroj]] aŭ alia [[Nuklea reakcio|nukleaj aparatoj]] kiel fuelo resp. brulaĵo por generi energion. Nuklea brulaĵo enhavas fisieblan materialon, kiel ekzemple [[uranio]], kiu spertas nuklean [[fisio]]n en reaktoro. La [[varmenergio]] liberigita per la fisio de nuklea fuelo povas esti konvertita en [[elektro]]n en [[nuklea centralo]].

Male al kemiaj [[fuelo]]j, kiuj liberigas energion per [[kemia reakcio]], nukleaj fueloj liberigas energion per [[nuklea reakcio]], kaj havas multe pli altan [[energiodenseco]]n ol kemiaj fueloj. La energio liberigita per la fisio de unu atoma [[izotopo]] [[Uranio]]-235 estas ĉirkaŭ 100 milionojn da fojoj pli granda ol la energio liberigita per bruligado de unu [[karbono|karbona]] atomo en aero por produkti [[CO2|CO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;]]. Unuopa urania brulaĵopeleto uzata en malpezakva reaktoro (ekzemple [[premakva reaktoro]] aŭ [[bolakva reaktoro]]) produktas pli da varmo ol bruligado de unu tuno da [[karbo]].

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{ĝermo|teknologio}}

[[Kategorio:Nuklea fiziko]]</text>
      <sha1>9s0vh3p129escnyyg79ev4um4ph9nkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Karburaĵo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942855</id>
    <redirect title="Brulaĵo" />
    <revision>
      <id>9365817</id>
      <timestamp>2026-05-03T09:13:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Brulaĵo]]</comment>
      <origin>9365817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="beapp36vowig7wflbvyrj5trl2gpb5c" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Brulaĵo]]</text>
      <sha1>beapp36vowig7wflbvyrj5trl2gpb5c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Maciej Zgondek</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942856</id>
    <revision>
      <id>9365820</id>
      <timestamp>2026-05-03T09:17:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{Informkesto homo}} '''Maciej ZGONDEK''' estas pola tradukisto kaj esperantisto.  Li estas altnivele edukita ''prawnik'' (juristo) kaj lingvisto. Li finis ambaŭ studdirektojn ĉe la [[Universitato de Varsovio]]. Li laboras kiel profesia ĵurita tradukisto por la lingvoj angla kaj germana. Li estas akreditita konferenca interpretisto ĉe la [[Institucioj de la Eŭropa Unio|institucioj de Eŭropa Unio]] (kiel la Justica Kortumo de Eŭropa Unio|Justica Kortumo de E...&quot;</comment>
      <origin>9365820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1386" sha1="tvwex9y3jyv46u32fhrhtv0frgz5s24" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Maciej ZGONDEK''' estas pola tradukisto kaj esperantisto.

Li estas altnivele edukita ''prawnik'' (juristo) kaj lingvisto. Li finis ambaŭ studdirektojn ĉe la [[Universitato de Varsovio]]. Li laboras kiel profesia ĵurita tradukisto por la lingvoj angla kaj germana. Li estas akreditita konferenca interpretisto ĉe la [[Institucioj de la Eŭropa Unio|institucioj de Eŭropa Unio]] (kiel la [[Justica Kortumo de Eŭropa Unio|Justica Kortumo de EU]]) por la pola, angla, germana kaj rusa. Li prelegas pri traduktekniko ĉe la Instituto de Aplikata Lingvistiko en la Universitato de Varsovio kaj gvidas kursojn por tradukistoj.

Lia agado en Esperantujo komenciĝis ĉefe en la fruaj 2000-aj jaroj, kiam li publikigis verkojn celantajn polajn lernantojn kaj literaturamantojn:

Li verkis la popularan memlernilan lernolibron (2003) &quot;Iĝu esperantisto / Samouczek języka esperanto&quot; (eldonita de la eldonejo ''Hejme'').

Li estas la ĉefa moderna tradukinto de la novelaro de [[Bolesław Prus]]. Liaj tradukoj inkluzivas:

* ''La gurdo'' ({{l-pl|Katarynka}})
* ''La legendoj pri pasinta Egiptujo'' ({{l-pl|Z legend dawnego Egiptu}})
* ''La viva telegrafo'' ({{l-pl|Żywy telegraf}})
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}
--&gt;
{{Ĝermo|esperantisto}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Zgondek, Maciej}}
[[Kategorio:Polaj esperantistoj]]</text>
      <sha1>tvwex9y3jyv46u32fhrhtv0frgz5s24</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365821</id>
      <parentid>9365820</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:17:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sj1mor</username>
        <id>12103</id>
      </contributor>
      <origin>9365821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1418" sha1="cfazka7fj079c0py7dimf1vs02tdxq1" xml:space="preserve">{{Informkesto homo}}
'''Maciej ZGONDEK''' estas pola tradukisto kaj esperantisto.

Li estas altnivele edukita ''prawnik'' (juristo) kaj lingvisto. Li finis ambaŭ studdirektojn ĉe la [[Universitato de Varsovio]]. Li laboras kiel profesia ĵurita tradukisto por la lingvoj angla kaj germana. Li estas akreditita konferenca interpretisto ĉe la [[Institucioj de la Eŭropa Unio|institucioj de Eŭropa Unio]] (kiel la [[Justica Kortumo de Eŭropa Unio|Justica Kortumo de EU]]) por la pola, angla, germana kaj rusa. Li prelegas pri traduktekniko ĉe la Instituto de Aplikata Lingvistiko en la Universitato de Varsovio kaj gvidas kursojn por tradukistoj.

Lia agado en Esperantujo komenciĝis ĉefe en la fruaj 2000-aj jaroj, kiam li publikigis verkojn celantajn polajn lernantojn kaj literaturamantojn:

Li verkis la popularan memlernilan lernolibron (2003) &quot;Iĝu esperantisto / Samouczek języka esperanto&quot; (eldonita de la eldonejo ''Hejme'').

Li estas la ĉefa moderna tradukinto de la novelaro de [[Bolesław Prus]]. Liaj tradukoj inkluzivas:

* ''La gurdo'' ({{l-pl|Katarynka}})
* ''La legendoj pri pasinta Egiptujo'' ({{l-pl|Z legend dawnego Egiptu}})
* ''La viva telegrafo'' ({{l-pl|Żywy telegraf}})
&lt;!--
== Referencoj ==
{{Referencoj}}

== Eksteraj ligiloj ==
{{projektoj}}
--&gt;
{{Ĝermo|esperantisto}}
{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Zgondek, Maciej}}
[[Kategorio:Polaj esperantistoj]]
[[Kategorio:Polaj tradukistoj]]</text>
      <sha1>cfazka7fj079c0py7dimf1vs02tdxq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Energiodenseco</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942857</id>
    <redirect title="Energia denseco" />
    <revision>
      <id>9365837</id>
      <timestamp>2026-05-03T09:22:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Alidirektigis al [[Energia denseco]]</comment>
      <origin>9365837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31" sha1="hcwtq0mrqp2w1zlzey5o7egpl4bmxa1" xml:space="preserve">#ALIDIREKTI [[Energia denseco]]</text>
      <sha1>hcwtq0mrqp2w1zlzey5o7egpl4bmxa1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Grant Tavinor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942858</id>
    <revision>
      <id>9365855</id>
      <timestamp>2026-05-03T09:39:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thomas Guibal</username>
        <id>1348</id>
      </contributor>
      <comment>nova</comment>
      <origin>9365855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4902" sha1="fd0cmofhcf4awlzvpgn2zsa3wh4veut" xml:space="preserve">{{informkesto homo}}
'''Grant TAVINOR''' (n. en [[1973]] – m. la [[13-an de aŭgusto]] [[2025]]) estis novzelanda akademiulo kaj [[Estetikismo|artfilozofo]]. Tavinor verkis pri la estetiko, filozofio kaj etiko de [[Cifereca analitiko|cifereca teknologio]], [[videoludo]]j kaj [[virtuala realeco]]. Lia libro ''The Art of Videogames'' ([[2009]]) estas konsiderata fundamenta verko en la kampo. Tavinor estis altranga preleganto pri filozofio ĉe la [[universitato Lincoln]], kie li instruis de [[2003]] ĝis [[2025]], kaj Erskine Fellow ĉe la [[universitato de Canterbury]] en [[2022]].

== Frua vivo kaj edukado ==
Tavinor naskiĝis en [[Whangarei]].&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt; Li studis ĉe la [[University of Otago]] en [[Dunedin]], Nov-Zelando, kie li ricevis BA(Hons), kaj ĉe la [[University of Auckland]] en [[Auckland]], Nov-Zelando, kie li kompletigis sian doktoriĝon.&lt;ref name=&quot;Weinberg&quot;/&gt;

== Kariero ==
Tavinor aliĝis al la universitato Lincoln en Nov-Zelando kiel preleganto pri filozofio en [[2003]]. Li estis promociita al altranga preleganto en [[2014]], kaj restis en tiu posteno en la Fakultato de Medio, Socio kaj Dezajno ĝis sia morto en [[2025]].&lt;ref name=&quot;Weinberg&quot;&gt;{{cite news |last1=Weinberg |first1=Justin |title=Grant Tavinor (1973-2025) - Daily Nous |url=https://dailynous.com/2025/09/19/grant-tavinor-1973-2025/ |access-date=24-a de aprilo 2026 |work=Daily Nous |date=19-a de septembro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt; Li estis Erskine Fellow ĉe la [[University of Canterbury]] en [[2022]].&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt;

Tavinor servis en la Komitato pri Homa Etiko de Lincoln University dum 14 jaroj, prezidante la komitaton de [[2014]] ĝis [[2024]]. Li ricevis la premion «''Recognition of Service''» de la vicrektoro pro siaj kontribuoj.&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt;

== Verkoj ==
La unua libro de Tavinor, ''The Art of Videogames'' ([[2009]]), estas konsiderata fundamenta verko en la estetiko de videoludoj.&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;&gt;{{cite news |title=AAP - Remembering Grant Tavinor |url=https://aap.org.au/blog/13549732
 |access-date=24-a de aprilo 2026 |work=Australasian Association of Philosophy Newsletter |date=7-a de oktobro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=In Memory of Grant Tavinor {{!}} Game Philosophy Network |url=https://www.gamephilosophy.org/in-memory-of-grant-tavinor/ |website=Game Philosophy Network |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt; En ĝi li argumentis, ke videoludoj estas nova formo de reprezenta arto, disponigante «''aktivan esploran estetikon''» implikantan «''la reprezentadon de la ludanto, ilian agentecon kaj iliajn estetikajn spertojn, ene de fikcia mondo''». Li traktis la filozofiajn demandojn «''Kio estas ludo?''» kaj «''Kio estas arto?''», konsiderante videoludojn laŭ fikcio, rakonto, emocio kaj moralo. Donante konceptan fundamenton al videoludoj, Tavinor difinis ilin disjunkcie:&lt;ref name=&quot;Cuddy&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cuddy |first1=Luke |title=The Art of Videogames by tavinor, grant |journal=The Journal of Aesthetics and Art Criticism |date=November 2011 |volume=69 |issue=4 |pages=430–433 |doi=10.1111/j.1540-6245.2011.01485_8.x |url=https://academic.oup.com/jaac/article/69/4/430/5980195}}
&lt;/ref&gt;

{{citaĵo|«''X estas videoludo se ĝi estas artefakto en vida cifereca medio, estas intencita kiel objekto de distro, kaj estas intencita provizi tian distron per la uzo de unu aŭ ambaŭ el la jenaj engaĝiĝreĝimoj: ludado bazita sur reguloj kaj celoj aŭ interaga fikcio.''» &lt;ref name=&quot;Cuddy&quot;/&gt;}}

Tavinor redaktis la unuan antologion de eseoj pri la estetiko de videoludoj, ''The Aesthetics of Videogames'' ([[2018]]), kune kun Jon Robson.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bio: BIO Dr Grant Tavinor |url=https://researchers.lincoln.ac.nz/grant.tavinor
 |website=Lincoln University |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cray&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cray |first1=Wesley D. |title=The Aesthetics of Videogames (Review) |journal=Notre Dame Philosophical Reviews |date=2018 |url=https://ndpr.nd.edu/reviews/the-aesthetics-of-videogames/ |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;
Li ankaŭ verkis ''The Aesthetics of Virtual Reality'' ([[2021]]).&lt;ref name=&quot;Mosselaer&quot;&gt;{{cite journal |last1=van de Mosselaer |first1=Nele |title=Review of &quot;The Aesthetics of Virtual Reality&quot; |journal=The journal of aesthetics and art criticism |date=September 2022 |volume=80 |issue=4 |pages=513–516 |doi=10.1093/jaac/kpac047 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/review-of-the-aesthetics-of-virtual-reality/ |issn=0021-8529}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PhilPeople&quot;&gt;{{cite web |title=Grant Tavinor (Lincoln University) - PhilPeople |url=https://philpeople.org/profiles/grant-tavinor |website=philpeople.org |access-date=24-a de aprilo 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Tavinor, Grant}}
[[Kategorio:Estetikistoj]]
[[Kategorio:Novzelandaj verkistoj]]
[[Kategorio:Historio de videoludoj]]</text>
      <sha1>fd0cmofhcf4awlzvpgn2zsa3wh4veut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365858</id>
      <parentid>9365855</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:40:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thomas Guibal</username>
        <id>1348</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>9365858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4906" sha1="7tapuh91u35l7agcwcp3szfo5i55ob8" xml:space="preserve">{{informkesto homo}}
'''Grant TAVINOR''' (n. en [[1973]] – m. la [[13-an de aŭgusto]] [[2025]]) estis novzelanda akademiulo kaj [[Estetikismo|artfilozofo]]. Tavinor verkis pri la estetiko, filozofio kaj etiko de [[Cifereca analitiko|cifereca teknologio]], [[videoludo]]j kaj [[virtuala realeco]]. Lia libro ''The Art of Videogames'' ([[2009]]) estas konsiderata fundamenta verko en la kampo. Tavinor estis altranga preleganto pri filozofio ĉe la [[universitato Lincoln]], kie li instruis de [[2003]] ĝis [[2025]], kaj Erskine Fellow ĉe la [[universitato de Canterbury]] en [[2022]].

== Frua vivo kaj edukado ==
Tavinor naskiĝis en [[Whangarei]].&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt; Li studis ĉe la [[University of Otago]] en [[Dunedin]], [[Nov-Zelando]], kie li ricevis BA(Hons), kaj ĉe la [[University of Auckland]] en [[Auckland]], Nov-Zelando, kie li kompletigis sian doktoriĝon.&lt;ref name=&quot;Weinberg&quot;/&gt;

== Kariero ==
Tavinor aliĝis al la universitato Lincoln en Nov-Zelando kiel preleganto pri filozofio en [[2003]]. Li estis promociita al altranga preleganto en [[2014]], kaj restis en tiu posteno en la Fakultato de Medio, Socio kaj Dezajno ĝis sia morto en [[2025]].&lt;ref name=&quot;Weinberg&quot;&gt;{{cite news |last1=Weinberg |first1=Justin |title=Grant Tavinor (1973-2025) - Daily Nous |url=https://dailynous.com/2025/09/19/grant-tavinor-1973-2025/ |access-date=24-a de aprilo 2026 |work=Daily Nous |date=19-a de septembro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt; Li estis Erskine Fellow ĉe la [[University of Canterbury]] en [[2022]].&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt;

Tavinor servis en la Komitato pri Homa Etiko de Lincoln University dum 14 jaroj, prezidante la komitaton de [[2014]] ĝis [[2024]]. Li ricevis la premion «''Recognition of Service''» de la vicrektoro pro siaj kontribuoj.&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt;

== Verkoj ==
La unua libro de Tavinor, ''The Art of Videogames'' ([[2009]]), estas konsiderata fundamenta verko en la estetiko de videoludoj.&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;&gt;{{cite news |title=AAP - Remembering Grant Tavinor |url=https://aap.org.au/blog/13549732
 |access-date=24-a de aprilo 2026 |work=Australasian Association of Philosophy Newsletter |date=7-a de oktobro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=In Memory of Grant Tavinor {{!}} Game Philosophy Network |url=https://www.gamephilosophy.org/in-memory-of-grant-tavinor/ |website=Game Philosophy Network |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt; En ĝi li argumentis, ke videoludoj estas nova formo de reprezenta arto, disponigante «''aktivan esploran estetikon''» implikantan «''la reprezentadon de la ludanto, ilian agentecon kaj iliajn estetikajn spertojn, ene de fikcia mondo''». Li traktis la filozofiajn demandojn «''Kio estas ludo?''» kaj «''Kio estas arto?''», konsiderante videoludojn laŭ fikcio, rakonto, emocio kaj moralo. Donante konceptan fundamenton al videoludoj, Tavinor difinis ilin disjunkcie:&lt;ref name=&quot;Cuddy&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cuddy |first1=Luke |title=The Art of Videogames by tavinor, grant |journal=The Journal of Aesthetics and Art Criticism |date=November 2011 |volume=69 |issue=4 |pages=430–433 |doi=10.1111/j.1540-6245.2011.01485_8.x |url=https://academic.oup.com/jaac/article/69/4/430/5980195}}
&lt;/ref&gt;

{{citaĵo|«''X estas videoludo se ĝi estas artefakto en vida cifereca medio, estas intencita kiel objekto de distro, kaj estas intencita provizi tian distron per la uzo de unu aŭ ambaŭ el la jenaj engaĝiĝreĝimoj: ludado bazita sur reguloj kaj celoj aŭ interaga fikcio.''» &lt;ref name=&quot;Cuddy&quot;/&gt;}}

Tavinor redaktis la unuan antologion de eseoj pri la estetiko de videoludoj, ''The Aesthetics of Videogames'' ([[2018]]), kune kun Jon Robson.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bio: BIO Dr Grant Tavinor |url=https://researchers.lincoln.ac.nz/grant.tavinor
 |website=Lincoln University |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cray&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cray |first1=Wesley D. |title=The Aesthetics of Videogames (Review) |journal=Notre Dame Philosophical Reviews |date=2018 |url=https://ndpr.nd.edu/reviews/the-aesthetics-of-videogames/ |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;
Li ankaŭ verkis ''The Aesthetics of Virtual Reality'' ([[2021]]).&lt;ref name=&quot;Mosselaer&quot;&gt;{{cite journal |last1=van de Mosselaer |first1=Nele |title=Review of &quot;The Aesthetics of Virtual Reality&quot; |journal=The journal of aesthetics and art criticism |date=September 2022 |volume=80 |issue=4 |pages=513–516 |doi=10.1093/jaac/kpac047 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/review-of-the-aesthetics-of-virtual-reality/ |issn=0021-8529}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PhilPeople&quot;&gt;{{cite web |title=Grant Tavinor (Lincoln University) - PhilPeople |url=https://philpeople.org/profiles/grant-tavinor |website=philpeople.org |access-date=24-a de aprilo 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Tavinor, Grant}}
[[Kategorio:Estetikistoj]]
[[Kategorio:Novzelandaj verkistoj]]
[[Kategorio:Historio de videoludoj]]</text>
      <sha1>7tapuh91u35l7agcwcp3szfo5i55ob8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365915</id>
      <parentid>9365858</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:01:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thomas Guibal</username>
        <id>1348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Frua vivo kaj edukado */</comment>
      <origin>9365915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4908" sha1="gue95md1r3fdh0rlxmna0hceeqwb6zt" xml:space="preserve">{{informkesto homo}}
'''Grant TAVINOR''' (n. en [[1973]] – m. la [[13-an de aŭgusto]] [[2025]]) estis novzelanda akademiulo kaj [[Estetikismo|artfilozofo]]. Tavinor verkis pri la estetiko, filozofio kaj etiko de [[Cifereca analitiko|cifereca teknologio]], [[videoludo]]j kaj [[virtuala realeco]]. Lia libro ''The Art of Videogames'' ([[2009]]) estas konsiderata fundamenta verko en la kampo. Tavinor estis altranga preleganto pri filozofio ĉe la [[universitato Lincoln]], kie li instruis de [[2003]] ĝis [[2025]], kaj Erskine Fellow ĉe la [[universitato de Canterbury]] en [[2022]].

== Frua vivo kaj edukado ==
Tavinor naskiĝis en [[Whangarei]].&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt; Li studis ĉe la [[universitato de Otago]] en [[Dunedin]], [[Nov-Zelando]], kie li ricevis BA(Hons), kaj ĉe la [[University of Auckland]] en [[Auckland]], Nov-Zelando, kie li kompletigis sian doktoriĝon.&lt;ref name=&quot;Weinberg&quot;/&gt;

== Kariero ==
Tavinor aliĝis al la universitato Lincoln en Nov-Zelando kiel preleganto pri filozofio en [[2003]]. Li estis promociita al altranga preleganto en [[2014]], kaj restis en tiu posteno en la Fakultato de Medio, Socio kaj Dezajno ĝis sia morto en [[2025]].&lt;ref name=&quot;Weinberg&quot;&gt;{{cite news |last1=Weinberg |first1=Justin |title=Grant Tavinor (1973-2025) - Daily Nous |url=https://dailynous.com/2025/09/19/grant-tavinor-1973-2025/ |access-date=24-a de aprilo 2026 |work=Daily Nous |date=19-a de septembro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt; Li estis Erskine Fellow ĉe la [[University of Canterbury]] en [[2022]].&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt;

Tavinor servis en la Komitato pri Homa Etiko de Lincoln University dum 14 jaroj, prezidante la komitaton de [[2014]] ĝis [[2024]]. Li ricevis la premion «''Recognition of Service''» de la vicrektoro pro siaj kontribuoj.&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt;

== Verkoj ==
La unua libro de Tavinor, ''The Art of Videogames'' ([[2009]]), estas konsiderata fundamenta verko en la estetiko de videoludoj.&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;&gt;{{cite news |title=AAP - Remembering Grant Tavinor |url=https://aap.org.au/blog/13549732
 |access-date=24-a de aprilo 2026 |work=Australasian Association of Philosophy Newsletter |date=7-a de oktobro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=In Memory of Grant Tavinor {{!}} Game Philosophy Network |url=https://www.gamephilosophy.org/in-memory-of-grant-tavinor/ |website=Game Philosophy Network |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt; En ĝi li argumentis, ke videoludoj estas nova formo de reprezenta arto, disponigante «''aktivan esploran estetikon''» implikantan «''la reprezentadon de la ludanto, ilian agentecon kaj iliajn estetikajn spertojn, ene de fikcia mondo''». Li traktis la filozofiajn demandojn «''Kio estas ludo?''» kaj «''Kio estas arto?''», konsiderante videoludojn laŭ fikcio, rakonto, emocio kaj moralo. Donante konceptan fundamenton al videoludoj, Tavinor difinis ilin disjunkcie:&lt;ref name=&quot;Cuddy&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cuddy |first1=Luke |title=The Art of Videogames by tavinor, grant |journal=The Journal of Aesthetics and Art Criticism |date=November 2011 |volume=69 |issue=4 |pages=430–433 |doi=10.1111/j.1540-6245.2011.01485_8.x |url=https://academic.oup.com/jaac/article/69/4/430/5980195}}
&lt;/ref&gt;

{{citaĵo|«''X estas videoludo se ĝi estas artefakto en vida cifereca medio, estas intencita kiel objekto de distro, kaj estas intencita provizi tian distron per la uzo de unu aŭ ambaŭ el la jenaj engaĝiĝreĝimoj: ludado bazita sur reguloj kaj celoj aŭ interaga fikcio.''» &lt;ref name=&quot;Cuddy&quot;/&gt;}}

Tavinor redaktis la unuan antologion de eseoj pri la estetiko de videoludoj, ''The Aesthetics of Videogames'' ([[2018]]), kune kun Jon Robson.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bio: BIO Dr Grant Tavinor |url=https://researchers.lincoln.ac.nz/grant.tavinor
 |website=Lincoln University |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cray&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cray |first1=Wesley D. |title=The Aesthetics of Videogames (Review) |journal=Notre Dame Philosophical Reviews |date=2018 |url=https://ndpr.nd.edu/reviews/the-aesthetics-of-videogames/ |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;
Li ankaŭ verkis ''The Aesthetics of Virtual Reality'' ([[2021]]).&lt;ref name=&quot;Mosselaer&quot;&gt;{{cite journal |last1=van de Mosselaer |first1=Nele |title=Review of &quot;The Aesthetics of Virtual Reality&quot; |journal=The journal of aesthetics and art criticism |date=September 2022 |volume=80 |issue=4 |pages=513–516 |doi=10.1093/jaac/kpac047 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/review-of-the-aesthetics-of-virtual-reality/ |issn=0021-8529}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PhilPeople&quot;&gt;{{cite web |title=Grant Tavinor (Lincoln University) - PhilPeople |url=https://philpeople.org/profiles/grant-tavinor |website=philpeople.org |access-date=24-a de aprilo 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Tavinor, Grant}}
[[Kategorio:Estetikistoj]]
[[Kategorio:Novzelandaj verkistoj]]
[[Kategorio:Historio de videoludoj]]</text>
      <sha1>gue95md1r3fdh0rlxmna0hceeqwb6zt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365924</id>
      <parentid>9365915</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:42:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thomas Guibal</username>
        <id>1348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Kariero */</comment>
      <origin>9365924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4910" sha1="q1a212zwhpsqe0aj619gdw4qysjl36h" xml:space="preserve">{{informkesto homo}}
'''Grant TAVINOR''' (n. en [[1973]] – m. la [[13-an de aŭgusto]] [[2025]]) estis novzelanda akademiulo kaj [[Estetikismo|artfilozofo]]. Tavinor verkis pri la estetiko, filozofio kaj etiko de [[Cifereca analitiko|cifereca teknologio]], [[videoludo]]j kaj [[virtuala realeco]]. Lia libro ''The Art of Videogames'' ([[2009]]) estas konsiderata fundamenta verko en la kampo. Tavinor estis altranga preleganto pri filozofio ĉe la [[universitato Lincoln]], kie li instruis de [[2003]] ĝis [[2025]], kaj Erskine Fellow ĉe la [[universitato de Canterbury]] en [[2022]].

== Frua vivo kaj edukado ==
Tavinor naskiĝis en [[Whangarei]].&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt; Li studis ĉe la [[universitato de Otago]] en [[Dunedin]], [[Nov-Zelando]], kie li ricevis BA(Hons), kaj ĉe la [[University of Auckland]] en [[Auckland]], Nov-Zelando, kie li kompletigis sian doktoriĝon.&lt;ref name=&quot;Weinberg&quot;/&gt;

== Kariero ==
Tavinor aliĝis al la universitato Lincoln en Nov-Zelando kiel preleganto pri filozofio en [[2003]]. Li estis promociita al altranga preleganto en [[2014]], kaj restis en tiu posteno en la Fakultato de Medio, Socio kaj Dezajno ĝis sia morto en [[2025]].&lt;ref name=&quot;Weinberg&quot;&gt;{{cite news |last1=Weinberg |first1=Justin |title=Grant Tavinor (1973-2025) - Daily Nous |url=https://dailynous.com/2025/09/19/grant-tavinor-1973-2025/ |access-date=24-a de aprilo 2026 |work=Daily Nous |date=19-a de septembro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt; Li estis Erskine Fellow ĉe la [[Universitato de Canterbury]] en [[2022]].&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt;

Tavinor servis en la Komitato pri Homa Etiko de Lincoln University dum 14 jaroj, prezidante la komitaton de [[2014]] ĝis [[2024]]. Li ricevis la premion «''Recognition of Service''» de la vicrektoro pro siaj kontribuoj.&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt;

== Verkoj ==
La unua libro de Tavinor, ''The Art of Videogames'' ([[2009]]), estas konsiderata fundamenta verko en la estetiko de videoludoj.&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;&gt;{{cite news |title=AAP - Remembering Grant Tavinor |url=https://aap.org.au/blog/13549732
 |access-date=24-a de aprilo 2026 |work=Australasian Association of Philosophy Newsletter |date=7-a de oktobro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=In Memory of Grant Tavinor {{!}} Game Philosophy Network |url=https://www.gamephilosophy.org/in-memory-of-grant-tavinor/ |website=Game Philosophy Network |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt; En ĝi li argumentis, ke videoludoj estas nova formo de reprezenta arto, disponigante «''aktivan esploran estetikon''» implikantan «''la reprezentadon de la ludanto, ilian agentecon kaj iliajn estetikajn spertojn, ene de fikcia mondo''». Li traktis la filozofiajn demandojn «''Kio estas ludo?''» kaj «''Kio estas arto?''», konsiderante videoludojn laŭ fikcio, rakonto, emocio kaj moralo. Donante konceptan fundamenton al videoludoj, Tavinor difinis ilin disjunkcie:&lt;ref name=&quot;Cuddy&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cuddy |first1=Luke |title=The Art of Videogames by tavinor, grant |journal=The Journal of Aesthetics and Art Criticism |date=November 2011 |volume=69 |issue=4 |pages=430–433 |doi=10.1111/j.1540-6245.2011.01485_8.x |url=https://academic.oup.com/jaac/article/69/4/430/5980195}}
&lt;/ref&gt;

{{citaĵo|«''X estas videoludo se ĝi estas artefakto en vida cifereca medio, estas intencita kiel objekto de distro, kaj estas intencita provizi tian distron per la uzo de unu aŭ ambaŭ el la jenaj engaĝiĝreĝimoj: ludado bazita sur reguloj kaj celoj aŭ interaga fikcio.''» &lt;ref name=&quot;Cuddy&quot;/&gt;}}

Tavinor redaktis la unuan antologion de eseoj pri la estetiko de videoludoj, ''The Aesthetics of Videogames'' ([[2018]]), kune kun Jon Robson.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bio: BIO Dr Grant Tavinor |url=https://researchers.lincoln.ac.nz/grant.tavinor
 |website=Lincoln University |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cray&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cray |first1=Wesley D. |title=The Aesthetics of Videogames (Review) |journal=Notre Dame Philosophical Reviews |date=2018 |url=https://ndpr.nd.edu/reviews/the-aesthetics-of-videogames/ |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;
Li ankaŭ verkis ''The Aesthetics of Virtual Reality'' ([[2021]]).&lt;ref name=&quot;Mosselaer&quot;&gt;{{cite journal |last1=van de Mosselaer |first1=Nele |title=Review of &quot;The Aesthetics of Virtual Reality&quot; |journal=The journal of aesthetics and art criticism |date=September 2022 |volume=80 |issue=4 |pages=513–516 |doi=10.1093/jaac/kpac047 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/review-of-the-aesthetics-of-virtual-reality/ |issn=0021-8529}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PhilPeople&quot;&gt;{{cite web |title=Grant Tavinor (Lincoln University) - PhilPeople |url=https://philpeople.org/profiles/grant-tavinor |website=philpeople.org |access-date=24-a de aprilo 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Tavinor, Grant}}
[[Kategorio:Estetikistoj]]
[[Kategorio:Novzelandaj verkistoj]]
[[Kategorio:Historio de videoludoj]]</text>
      <sha1>q1a212zwhpsqe0aj619gdw4qysjl36h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365925</id>
      <parentid>9365924</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T11:42:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Thomas Guibal</username>
        <id>1348</id>
      </contributor>
      <comment>/* Frua vivo kaj edukado */</comment>
      <origin>9365925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4914" sha1="ej38wrz2zupezteki0jvcko7prvqr7i" xml:space="preserve">{{informkesto homo}}
'''Grant TAVINOR''' (n. en [[1973]] – m. la [[13-an de aŭgusto]] [[2025]]) estis novzelanda akademiulo kaj [[Estetikismo|artfilozofo]]. Tavinor verkis pri la estetiko, filozofio kaj etiko de [[Cifereca analitiko|cifereca teknologio]], [[videoludo]]j kaj [[virtuala realeco]]. Lia libro ''The Art of Videogames'' ([[2009]]) estas konsiderata fundamenta verko en la kampo. Tavinor estis altranga preleganto pri filozofio ĉe la [[universitato Lincoln]], kie li instruis de [[2003]] ĝis [[2025]], kaj Erskine Fellow ĉe la [[universitato de Canterbury]] en [[2022]].

== Frua vivo kaj edukado ==
Tavinor naskiĝis en [[Whangarei]].&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt; Li studis ĉe la [[universitato de Otago]] en [[Dunedin]], [[Nov-Zelando]], kie li ricevis BA(Hons), kaj ĉe la [[Universitato de Aŭklando]] en [[Aŭklando]], Nov-Zelando, kie li kompletigis sian doktoriĝon.&lt;ref name=&quot;Weinberg&quot;/&gt;

== Kariero ==
Tavinor aliĝis al la universitato Lincoln en Nov-Zelando kiel preleganto pri filozofio en [[2003]]. Li estis promociita al altranga preleganto en [[2014]], kaj restis en tiu posteno en la Fakultato de Medio, Socio kaj Dezajno ĝis sia morto en [[2025]].&lt;ref name=&quot;Weinberg&quot;&gt;{{cite news |last1=Weinberg |first1=Justin |title=Grant Tavinor (1973-2025) - Daily Nous |url=https://dailynous.com/2025/09/19/grant-tavinor-1973-2025/ |access-date=24-a de aprilo 2026 |work=Daily Nous |date=19-a de septembro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt; Li estis Erskine Fellow ĉe la [[Universitato de Canterbury]] en [[2022]].&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt;

Tavinor servis en la Komitato pri Homa Etiko de Lincoln University dum 14 jaroj, prezidante la komitaton de [[2014]] ĝis [[2024]]. Li ricevis la premion «''Recognition of Service''» de la vicrektoro pro siaj kontribuoj.&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;/&gt;

== Verkoj ==
La unua libro de Tavinor, ''The Art of Videogames'' ([[2009]]), estas konsiderata fundamenta verko en la estetiko de videoludoj.&lt;ref name=&quot;AAP2025&quot;&gt;{{cite news |title=AAP - Remembering Grant Tavinor |url=https://aap.org.au/blog/13549732
 |access-date=24-a de aprilo 2026 |work=Australasian Association of Philosophy Newsletter |date=7-a de oktobro 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=In Memory of Grant Tavinor {{!}} Game Philosophy Network |url=https://www.gamephilosophy.org/in-memory-of-grant-tavinor/ |website=Game Philosophy Network |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt; En ĝi li argumentis, ke videoludoj estas nova formo de reprezenta arto, disponigante «''aktivan esploran estetikon''» implikantan «''la reprezentadon de la ludanto, ilian agentecon kaj iliajn estetikajn spertojn, ene de fikcia mondo''». Li traktis la filozofiajn demandojn «''Kio estas ludo?''» kaj «''Kio estas arto?''», konsiderante videoludojn laŭ fikcio, rakonto, emocio kaj moralo. Donante konceptan fundamenton al videoludoj, Tavinor difinis ilin disjunkcie:&lt;ref name=&quot;Cuddy&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cuddy |first1=Luke |title=The Art of Videogames by tavinor, grant |journal=The Journal of Aesthetics and Art Criticism |date=November 2011 |volume=69 |issue=4 |pages=430–433 |doi=10.1111/j.1540-6245.2011.01485_8.x |url=https://academic.oup.com/jaac/article/69/4/430/5980195}}
&lt;/ref&gt;

{{citaĵo|«''X estas videoludo se ĝi estas artefakto en vida cifereca medio, estas intencita kiel objekto de distro, kaj estas intencita provizi tian distron per la uzo de unu aŭ ambaŭ el la jenaj engaĝiĝreĝimoj: ludado bazita sur reguloj kaj celoj aŭ interaga fikcio.''» &lt;ref name=&quot;Cuddy&quot;/&gt;}}

Tavinor redaktis la unuan antologion de eseoj pri la estetiko de videoludoj, ''The Aesthetics of Videogames'' ([[2018]]), kune kun Jon Robson.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Bio: BIO Dr Grant Tavinor |url=https://researchers.lincoln.ac.nz/grant.tavinor
 |website=Lincoln University |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cray&quot;&gt;{{cite journal |last1=Cray |first1=Wesley D. |title=The Aesthetics of Videogames (Review) |journal=Notre Dame Philosophical Reviews |date=2018 |url=https://ndpr.nd.edu/reviews/the-aesthetics-of-videogames/ |access-date=24-a de aprilo 2026}}&lt;/ref&gt;
Li ankaŭ verkis ''The Aesthetics of Virtual Reality'' ([[2021]]).&lt;ref name=&quot;Mosselaer&quot;&gt;{{cite journal |last1=van de Mosselaer |first1=Nele |title=Review of &quot;The Aesthetics of Virtual Reality&quot; |journal=The journal of aesthetics and art criticism |date=September 2022 |volume=80 |issue=4 |pages=513–516 |doi=10.1093/jaac/kpac047 |url=https://research.tilburguniversity.edu/en/publications/review-of-the-aesthetics-of-virtual-reality/ |issn=0021-8529}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PhilPeople&quot;&gt;{{cite web |title=Grant Tavinor (Lincoln University) - PhilPeople |url=https://philpeople.org/profiles/grant-tavinor |website=philpeople.org |access-date=24-a de aprilo 2026 |language=en}}&lt;/ref&gt;

== Referencoj ==
{{referencoj}}

{{DEFAŬLTORDIGO:Tavinor, Grant}}
[[Kategorio:Estetikistoj]]
[[Kategorio:Novzelandaj verkistoj]]
[[Kategorio:Historio de videoludoj]]</text>
      <sha1>ej38wrz2zupezteki0jvcko7prvqr7i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Diskuto:Nuklea fuelo</title>
    <ns>1</ns>
    <id>942859</id>
    <revision>
      <id>9365865</id>
      <timestamp>2026-05-03T09:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <comment>Kreis novan paĝon kun &quot;{{re|RG72}} Vi antaŭ kelkaj tagoj metis frazeton &quot;Komenciĝis ŝarĝado de [[nuklea fuelo]] je la nuklea centralo Rooppur, konstruata de la korporacio [[Rosatom]] ([[Rusio]]) en [[Bangladeŝo]].&quot; al la ĉefpaĝo, kun ruĝa ligilo pri la termino [[nuklea fuelo]]. Ĉar ruĝaj ligiloj en la ĉefpaĝo aspektas aparte malperfektaj, mi ĵus faris novan artikoleton pri la temo. ~~~~&quot;</comment>
      <origin>9365865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="475" sha1="5xg888zdqj54m1dfzitsjdkl1y9m7i0" xml:space="preserve">{{re|RG72}} Vi antaŭ kelkaj tagoj metis frazeton &quot;Komenciĝis ŝarĝado de [[nuklea fuelo]] je la nuklea centralo Rooppur, konstruata de la korporacio [[Rosatom]] ([[Rusio]]) en [[Bangladeŝo]].&quot; al la ĉefpaĝo, kun ruĝa ligilo pri la termino [[nuklea fuelo]]. Ĉar ruĝaj ligiloj en la ĉefpaĝo aspektas aparte malperfektaj, mi ĵus faris novan artikoleton pri la temo. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:44, 3 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>5xg888zdqj54m1dfzitsjdkl1y9m7i0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365877</id>
      <parentid>9365865</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:49:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1014" sha1="3ial9d44dmzjy95z4xr3l1pk6to8feu" xml:space="preserve">{{re|RG72}} Vi antaŭ kelkaj tagoj metis frazeton &quot;Komenciĝis ŝarĝado de [[nuklea fuelo]] je la nuklea centralo Rooppur, konstruata de la korporacio [[Rosatom]] ([[Rusio]]) en [[Bangladeŝo]].&quot; al la ĉefpaĝo, kun ruĝa ligilo pri la termino [[nuklea fuelo]]. Ĉar ruĝaj ligiloj en la ĉefpaĝo aspektas aparte malperfektaj, mi ĵus faris novan artikoleton pri la temo. Tamen, kiel kutime ĉe neplene kovritaj temaroj, faro de nova teksto tuj kreas novajn bezonojn de ankoraŭ necesaj temoj. Ekzemple ĉi tie mi improvizis pri la bildopriskribo &quot;rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot;. Kompreneble la uzo de litero V en VVER por rusa vorto &quot;voda&quot;=akvo/akva estas aparte malperfekta. Ĉar la tipo &quot;VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot; ŝajne estas specife rusia teknologio, eble vi ŝatus fari artikolon pri la temo? Nun kiam mi helpis al vi pri la kreo de la teksto [[nuklea fuelo]]... [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:44, 3 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3ial9d44dmzjy95z4xr3l1pk6to8feu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365881</id>
      <parentid>9365877</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1144" sha1="bim963k0dlv08zdjz5xxyc4wx65rocn" xml:space="preserve">{{re|RG72}} Vi antaŭ kelkaj tagoj metis frazeton &quot;Komenciĝis ŝarĝado de [[nuklea fuelo]] je la nuklea centralo Rooppur, konstruata de la korporacio [[Rosatom]] ([[Rusio]]) en [[Bangladeŝo]].&quot; al la ĉefpaĝo, kun ruĝa ligilo pri la termino [[nuklea fuelo]]. Ĉar ruĝaj ligiloj en la ĉefpaĝo aspektas aparte malperfektaj, mi ĵus faris novan artikoleton pri la temo. Tamen, kiel kutime ĉe neplene kovritaj temaroj, faro de nova teksto tuj kreas novajn bezonojn de ankoraŭ necesaj temoj. Ekzemple ĉi tie mi improvizis pri la bildopriskribo &quot;rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot;. Kompreneble la uzo de litero V en VVER por rusa vorto &quot;voda&quot;=akvo/akva estas aparte malperfekta. Ĉar la tipo &quot;VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot; ŝajne estas specife rusia teknologio, eble vi ŝatus fari artikolon pri la temo? Nun kiam mi helpis al vi pri la kreo de la teksto [[nuklea fuelo]]... Kvankam, mi konsentas, ke la teksto [[nuklea centralo Rooppur]] aŭ ĝenerale pri la loĝloko [[Rooppur]] ankaŭ ankoraŭ mankas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:44, 3 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>bim963k0dlv08zdjz5xxyc4wx65rocn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365884</id>
      <parentid>9365881</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:51:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1161" sha1="a97womcwqer306ij73cksa2leijnf07" xml:space="preserve">{{re|RG72}} Vi antaŭ kelkaj tagoj metis frazeton &quot;Komenciĝis ŝarĝado de [[nuklea fuelo]] je la nuklea centralo Rooppur, konstruata de la korporacio [[Rosatom]] ([[Rusio]]) en [[Bangladeŝo]].&quot; al la ĉefpaĝo, kun ruĝa ligilo pri la termino [[nuklea fuelo]]. Ĉar ruĝaj ligiloj en la ĉefpaĝo aspektas aparte malperfektaj, mi ĵus faris novan artikoleton pri la temo [[nuklea fuelo]]. Tamen, kiel kutime ĉe neplene kovritaj temaroj, faro de nova teksto tuj kreas novajn bezonojn de ankoraŭ necesaj temoj. Ekzemple ĉi tie mi improvizis pri la bildopriskribo &quot;rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot;. Kompreneble la uzo de litero V en VVER por rusa vorto &quot;voda&quot;=akvo/akva estas aparte malperfekta. Ĉar la tipo &quot;VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot; ŝajne estas specife rusia teknologio, eble vi ŝatus fari artikolon pri la temo? Nun kiam mi helpis al vi pri la kreo de la teksto [[nuklea fuelo]]... Kvankam, mi konsentas, ke la teksto [[nuklea centralo Rooppur]] aŭ ĝenerale pri la loĝloko [[Rooppur]] ankaŭ ankoraŭ mankas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:44, 3 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>a97womcwqer306ij73cksa2leijnf07</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365888</id>
      <parentid>9365884</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1158" sha1="tp5h5rkbruxsmxr2jgz8ti9vhil7sj2" xml:space="preserve">{{re|RG72}} Vi antaŭ kelkaj tagoj metis frazeton &quot;Komenciĝis ŝarĝado de [[nuklea fuelo]] je la nuklea centralo Rooppur, konstruata de la korporacio [[Rosatom]] ([[Rusio]]) en [[Bangladeŝo]].&quot; al la ĉefpaĝo, kun ruĝa ligilo pri la termino [[nuklea fuelo]]. Ĉar ruĝaj ligiloj en la ĉefpaĝo aspektas aparte malperfektaj, mi ĵus faris novan artikoleton pri la temo [[nuklea fuelo]]. Tamen, kiel kutime ĉe neplene kovritaj temaroj, faro de nova teksto tuj kreas novajn bezonojn de ankoraŭ necesaj temoj. Ekzemple ĉi tie mi improvizis pri la bildopriskribo &quot;rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot;. Kompreneble la uzo de litero V en VVER por rusa vorto &quot;voda&quot;=akvo/akva estas aparte malperfekta. Ĉar la tipo &quot;VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot; ŝajne estas specife rusia teknologio, eble vi ŝatus fari artikolon pri la temo? Nun kiam mi helpis al vi pri la kreo de la teksto [[nuklea fuelo]]... Kvankam, mi konsentas, la teksto [[nuklea centralo Rooppur]] aŭ ĝenerale pri la loĝloko [[Rooppur]] ankaŭ ankoraŭ mankas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:44, 3 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>tp5h5rkbruxsmxr2jgz8ti9vhil7sj2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365891</id>
      <parentid>9365888</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1133" sha1="0yqorfelx2z6s225isahmd5ntfy0o30" xml:space="preserve">{{re|RG72}} Vi antaŭ kelkaj tagoj metis frazeton &quot;Komenciĝis ŝarĝado de [[nuklea fuelo]] je la nuklea centralo Rooppur, konstruata de la korporacio [[Rosatom]] ([[Rusio]]) en [[Bangladeŝo]].&quot; al la ĉefpaĝo, kun ruĝa ligilo pri la termino [[nuklea fuelo]]. Ĉar ruĝaj ligiloj en la ĉefpaĝo aspektas aparte malperfektaj, mi ĵus faris novan artikoleton pri la temo [[nuklea fuelo]]. Tamen, kiel kutime ĉe neplene kovritaj temaroj, faro de nova teksto tuj kreas novajn bezonojn de ankoraŭ necesaj temoj. Ekzemple ĉi tie mi improvizis pri la bildopriskribo &quot;rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot;. Kompreneble la uzo de litero V en VVER por rusa vorto &quot;voda&quot;=akvo/akva estas aparte malperfekta. Ĉar la tipo &quot;VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot; ŝajne estas specife rusia teknologio, eble vi ŝatus fari artikolon pri la temo? Nun kiam mi helpis al vi pri la kreo de la teksto [[nuklea fuelo]]... Kvankam, mi konsentas, la teksto [[nuklea centralo Rooppur]] ([[d:Q7380438]]) ankaŭ ankoraŭ mankas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:44, 3 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>0yqorfelx2z6s225isahmd5ntfy0o30</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365897</id>
      <parentid>9365891</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1155" sha1="gldmee2nzf7tswmyoh5evnssu1fv8p4" xml:space="preserve">{{re|RG72}} Vi antaŭ kelkaj tagoj metis frazeton &quot;Komenciĝis ŝarĝado de [[nuklea fuelo]] je la nuklea centralo Rooppur&quot; (Ruppur), &quot;konstruata de la korporacio [[Rosatom]] ([[Rusio]]) en [[Bangladeŝo]].&quot; al la ĉefpaĝo, kun ruĝa ligilo pri la termino [[nuklea fuelo]]. Ĉar ruĝaj ligiloj en la ĉefpaĝo aspektas aparte malperfektaj, mi ĵus faris novan artikoleton pri la temo [[nuklea fuelo]]. Tamen, kiel kutime ĉe neplene kovritaj temaroj, faro de nova teksto tuj kreas novajn bezonojn de ankoraŭ necesaj temoj. Ekzemple ĉi tie mi improvizis pri la bildopriskribo &quot;rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot;. Kompreneble la uzo de litero V en VVER por rusa vorto &quot;voda&quot;=akvo/akva estas aparte malperfekta. Ĉar la tipo &quot;VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot; ŝajne estas specife rusia teknologio, eble vi ŝatus fari artikolon pri la temo? Nun kiam mi helpis al vi pri la kreo de la teksto [[nuklea fuelo]]... Kvankam, mi konsentas, la teksto [[nuklea centralo Ruppur]] aŭ Rooppur ([[d:Q7380438]]) ankaŭ ankoraŭ mankas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:44, 3 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>gldmee2nzf7tswmyoh5evnssu1fv8p4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>9365900</id>
      <parentid>9365897</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T09:56:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ThomasPusch</username>
        <id>1869</id>
      </contributor>
      <origin>9365900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1159" sha1="36fuhskixci6gx4o9xdt1cwm0taib8s" xml:space="preserve">{{re|RG72}} Vi antaŭ kelkaj tagoj metis frazeton &quot;Komenciĝis ŝarĝado de [[nuklea fuelo]] je la nuklea centralo Rooppur&quot; (Ruppur), &quot;konstruata de la korporacio [[Rosatom]] ([[Rusio]]) en [[Bangladeŝo]].&quot; al la ĉefpaĝo, kun ruĝa ligilo pri la termino [[nuklea fuelo]]. Ĉar ruĝaj ligiloj en la ĉefpaĝo aspektas aparte malperfektaj, mi ĵus faris novan artikoleton pri la temo [[nuklea fuelo]]. Tamen, kiel kutime ĉe neplene kovritaj temaroj, faro de nova teksto tuj kreas novajn bezonojn de ankoraŭ necesaj temoj. Ekzemple ĉi tie mi improvizis pri la bildopriskribo &quot;rusa nuklea centralo de tipo VVER (akva-akva energia reaktoro)&quot;. Kompreneble la uzo de litero V en VVER por rusa vorto &quot;voda&quot;=akvo/akva estas aparte malperfekta. Ĉar la tipo &quot;VVER ([[akva-akva energia reaktoro]])&quot; ŝajne estas specife rusia teknologio, eble vi ŝatus fari artikolon pri la temo? Nun kiam mi helpis al vi pri la kreo de la teksto [[nuklea fuelo]]... Kvankam, mi konsentas, la teksto [[nuklea centralo Ruppur]] aŭ Rooppur ([[d:Q7380438]]) ankaŭ ankoraŭ mankas. [[Uzanto:ThomasPusch|ThomasPusch]] ([[Uzanto-Diskuto:ThomasPusch|diskuto]]) 09:44, 3 maj. 2026 (UTC)</text>
      <sha1>36fuhskixci6gx4o9xdt1cwm0taib8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jenő Szili</title>
    <ns>0</ns>
    <id>942860</id>
    <revision>
      <id>9365907</id>
      <timestamp>2026-05-03T10:19:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Crosstor</username>
        <id>3176</id>
      </contributor>
      <comment>ginekologo</comment>
      <origin>9365907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1620" sha1="p8tijo2vxucfvj9vtkujsw8ki9xbktt" xml:space="preserve">{{Informkesto homo
|nomo                 = {{Paĝonomo}}
|dosiero              = {{#invoke:Wikidata|claim|P18}}
|grandeco de dosiero  = 
|priskribo            = 
|naskonomo            = 
}}
'''[[Eŭgeno|Jenő]] Szili''' [jenO sili], laŭ la hungarlingve kutima nomordo '''Szili Jenő''' estis [[Hungario|hungara]] [[obstetrikisto]]-[[ginekologo]]. Lia origina familia nomo estis ''Steiner'' [ŝtejner], laŭ alia informo ''Schwarz'' [ŝvarc] ĝis 1912.

{{Paĝonomo}}&lt;ref&gt;https://www.wikidata.org/wiki/Q84570891 [[Vikidatumoj]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://opac-nevter.pim.hu/ro/record/-/record/PIM115727 hungarlingva datenaro de muzeo&lt;/ref&gt; naskiĝis {{naskiĝtago|1879|5|2}} en [[Szombathely]], li mortis {{mortotago|1950|5|18}} en [[Budapeŝto]].

== Biografio ==
{{Paĝonomo}} akiris medicinan diplomon en [[ELTE|Scienca Universitato de Budapeŝto]] en [[1905]]. Post la diplomo li laboris en obstetrika kliniko ĉe [[Vilmos Tauffer]], poste en alia kuracejo ĉe [[Manó Herczel]]. Ekde 1917 li estis ĉefkuracisto en obstetrika-ginekologolia branĉo de pluraj malsanulejoj en Budapeŝto. Li specialiĝis al kirurgiaj solvoj de virinaj malsanoj. Li edziĝis en 1916.

== Elektitaj kontribuoj ==
* ''A terhesség és a szülés idején előforduló vérzés'' (1926)

== Fontoj ==
* [https://mek.oszk.hu/00300/00355/html/ABC14240/15108.htm biografio hungare]
* [https://hu.wikipedia.org/wiki/Szili_Jen%C5%91 biografio hungare]

== Referencoj ==
{{Referencoj}}

{{Bibliotekoj}}
{{Vivtempo|Szili Jeno}}

[[Kategorio:Hungaraj obstetrikistoj]]
[[Kategorio:Hungaraj ginekologoj]]
[[Kategorio:Budapeŝtanoj]]
{{Portalstrio|Biografio}}</text>
      <sha1>p8tijo2vxucfvj9vtkujsw8ki9xbktt</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>